Sår og triveleg galskapssoge
BOK: 
«Kan du ikkje slutte med desse psykosane dine no.» 

Arne Ruset: 
Songbok for hesten. 
Roman. 
228 sider. 
Solum/Bokvennen. 

«Songbok for hesten» av Arne Ruset (1951, debut 1973) er ei finurleg, på same tid sår og triveleg, morosam også, forteljing som i ei sløyfe utviklar seg frå å vera den sinnssjuke Haugmanns sjølvfortalde sjukdomssoge til å bli ein metaroman med ein av pleiarane i rolla som diktar, i det han annammar mangt og mykje som pasienten hans, Torstein (Haugmann kalla), fortel og sjølv har skrive ned, og som pleiaren etter mykje bal til slutt får utgitt som si eiga bok, med tittelen «Songbok for hesten». 
Som altså den røynde og prislønna forfattaren, overlege i psykiatri, Arne Ruset når alt kjem til alt, har skrive, mens han underforstått spør kven som er gal og kven som er frisk av dei friske og gale. 

Haugmann er epledyrkar. 
Faren er død, mora på heim, og broren Karstein («kan du ikkje slutte med desse psykosane dine no») er borte på arbeid i vekene. 
Haugmann er dugande og arbeidsam, men ikkje som folk flest: 
Gjennom sitt eine vanskapte øyre, «fjernøyret mitt» tar han mot signal så langt borte frå som USA – CIA er etter han, og han kan høyra bror sin snakka, mil borte. 
Han er paranoid, og blir medisinert med tablettar nytta i behandling av schizofreni. 

Nest etter hesten sin, som han snakkar med og syng for, er frukthagen og epletrea kjærast. 
Han held omkring dei, tidvis kvart einaste eitt av dei, kvar einaste dag. 
Vi er på 1960/70-talet med John Lennon og Beatles som tidsmarkørar. 
Og så sovjetiske Tamara Press: 
«Frå djupet av mi sjel elska eg Tamara Press», bryt han tidleg ut. 
Ho, saman med søstera Irina, vann på sekstitalet og i to olympiadar det som var å vinna i kulestøyt og diskos – med sin mykje omstridde kjønnsidentitet. 
Henne har han også på øyret. 
Og ennå er det mykje meir. 

Gjennom eit rikt persongalleri med opptil fleire bigotte bygdedyr syner Ruset koss uforstanden plagar den alt plaga, men også koss vituge folk og helsepersonell med kjærleg nærver, godhug og medisinering kan hjelpa og letna livet for ein sjuk, så han her til slutt blir fullt funksjonsdyktig – om han bare blir latt i fred, sjølv om her fortsatt er grandiose scenar. 
Undervegs har lesaren det fint med ein fin og kjenslevar mann. 
