ROMAN:Tormod Hauglands metode 

Ein praktfull roman. 

Tormod Haugland: 
Om dyr og syn. 
Roman. 
Oktober forlag. 

Tormod Haugland (1962, debut 1994) sin siste roman går over tre tiår, om eg-forteljaren Tormods oppvekst på ein liten stad på vestlandet, der han nærmast er fødd til å bli bonde på heimegarden, til han bryt over og blir verande i byen der han studerte, som forfattar. 
Det er sånn sett ei bok med sterke minningar til kjende emnekrinsar i norsk romanlitteratur, frå Garborgs attenhundretals sjølverfarte og skyldtyngde skildringar av odelsguten som ikkje ville vera det, til «Det store spelet» av Vesaas frå førre hundreåret, der odelsguten Per får høyra at «du skal bli på Bufast heile ditt liv». 

Vi kjem ikkje unna det motebesette omgrepet «virkelegheitslitteratur» heller – som om ikkje all skrift var røynleg, om ikkje anna fordi ho konstituerer sin eigen røyndom. 
I denne romanen gjer Haugland det klart at det røynlege førelegget er forfattaren sjølv og hans eiga historie, oppveksten på gard, med foreldre og søsken. 
Han skriv altså om det han veit mest om - det blir gjerne best då. 

Og så har han sin eigen metode. 
Den skil skrivemåten hans frå sjølvbiografisk funderte romanar flest: 

Vi kjenner alle til den eine måten, sei frå Garborg over Kielland på attenhundretalet fram til Hjorth i dag, der alle karakterane får fiktive namn så lesaren om han vil, kan anta at det heile er oppdikta. 
Den andre, som Knausgård framleis sjokkerer, begeistrar og forargar heile halve verda med, er å fylla bøkene med autentiske personar som til liks med forteljaren sjølv får behalda namna sine – og likevel blir skildra i romanform. 
Den tredje er Haugland sin metode: 

«Å hugse er som å dikte, eg hugsar ikkje opplevinga som forteljing, men ved å dikte kan eg gje ho form, og forma hjelper meg å hugse.» 
Og vidare: 
«Eg veit at det eg trur har hendt, kan vere feil, og at det truleg skil seg sterkt frå slik andre ser det. 
Difor endrar eg alle namn utanom mitt eige.» 

Dette står tidleg i boka. 
Etter å ha gjort greie for metoden sin, tar han lesaren med på ferda frå tidleg barndom, gardsarbeid, studium, fram til avgjerda om å bli forfattar. 
Han skildrar det så stilfullt, klart, fysisk nært og spennande, både sobert og dramatisk, så harmonisk avklart og kjærleg som bare dei færraste kan få til: 
Ein praktfull roman. 
