Alt var verre før
SAKPROSA: 
Steven Pinker leverer eit kraftfullt og nødvendig forsvar for fornuft, opplysning og optimisme. 
Men arrogansen overfor dei som ikkje heng med, er tidvis påtrengande. 

Steven Pinker: 
Opplysning nå. 
Med forord av Harald Eia. 
Til norsk ved Gunnar Nyquist. 604 sider. 
Gyldendal. 

Er du blant dei som sukkar over alt det galne som skjer i verda, og tenkjer med lengting tilbake på gode, gamle dagar? 

Gløym det. 
Nostalgi er for dei som ikkje veit betre. 

Slik er gladmeldinga frå den kanadisk-amerikanske psykologen, språkvitaren og samfunnsdebattanten Steven Pinker. 
Væpna med eit svært arsenal av dokumentasjon (litteraturlista aleine fyller over 50 sider) viser han med overtydande kurvar og utvitydig argumentasjon at det aller meste går rette vegen, og det fort. 

Nokre eksempel: 

Det får halda. 
Den som ikkje er blitt optimist etter å ha pløgd gjennom Pinkers bok, må vera blant dei 17 prosent som ennå ikkje meistrar lesekunsten. 

Nyttig pessimisme 

Så kan ein undra seg over kvifor så mange ikkje har oppfatta den glade bodskapen. 
Pinker legg mykje av skulda på media, som gjerne slår opp det negative. 
Og eg innrømmer som pressemann villig vekk at nyheitsomgrepet vårt er eit dilemma. 
Ei nyheit er per definisjon eit avvik frå det normale: det eine flyet som styrtar, ikkje dei tusenvis som landar trygt. 
For den som får sitt verdsbilde gjennom media, kan det sjå ut som det er mykje farleg der ute. 

Samstundes er det slik, som Daniel Kahneman påviste i boka «Tenke, fort og langsomt», at me menneske også er genetisk programmerte til å leggja meir merke til det som kan trua oss og varsla fare. 

Slik sett kan frykt og pessimisme vera ein viktig del av årsaka til den framgangen Pinker dokumenterer. 
Den som synest at alt er såre godt, eller at fattigdom og risiko berre er noko ein må leva med, er mindre motivert for å skapa endring. 
Pinker er inne på denne samanhengen, men åtvarar også mot at pessimismen kan slå over i ei dommedagsfrykt som gjer oss passive og avmektige. 

Undervurderer forskjellar 

Pinker leverer eit kraftig forsvar for arven etter opplysningstida: med fornuft, kunnskap og vitskap kan me løysa dei aller fleste problema våre. 
I ei tid med mykje politisk og kvasireligiøst svermeri, der mange insisterer på å forma sitt eige verdsbilde uavhengig av objektive fakta, er det ein bodskap det er lett å slutta seg til. 

Så skal det seiast at Pinker ikkje alltid er like overtydande. 
Eg trur han undervurderer dei negative følgjene av store økonomiske forskjellar. 
Det verkar heller ikkje som han heilt forstår kor viktig faste og trygge fellesskap er for menneska. 
Ikkje alle kan vera det sterke, frie, kosmopolitiske individet som ikkje treng røter fordi det har føter. 
På sitt verste kan Pinker verka kynisk og uempatisk overfor dei som ikkje heng med, som når han karakteriserer tilhengarane av populistiske parti som «en gammelmannsbevegelse» som etter kvart vil døy ut: 
«Noen ganger går utviklingen fremover begravelse for begravelse.» 
Slik arroganse er sannsynlegvis i seg sjølv ein viktig drivar for oppslutninga om desse partia. 

Det må ikkje skugga for at Steven Pinker gir oss viktig ballast med på vegen frå mediekrise til mediekrise. 
Hans norske våpendragar Harald Eia har skrive eit entusiastisk og morosamt forord. 
Den norske omsetjinga har eg tidvis problem med. 
Av og til skin den engelske originalteksten for mykje gjennom, og enkelte stader må det vera direkte feil, for eksempel når det på side 318 står at inntektsutjamninga i USA har vore større enn i Europa. 
