Fest for språknerdar
SAKPROSA: 
Ei språkbok med kunnskap og humor i herleg blanding. 

Pål Kristian Eriksen: 
Nye språk i Norge. 
213 sider. 
Pax. 

Kor mange språk blir snakka i Norge? 
Det er det sannsynlegvis ingen som veit, men det er i alle fall fleire enn du anar. 

For Norge er eit mangfaldig land på det språklege området. 
Frå gammalt av har me ikkje berre hatt bokmål og nynorsk, men også nordsamisk, lulesamisk, sørsamisk, kvensk og to variantar av tater- eller sigøynerspråk: romani og romanes. 
Legg ein til norsk teiknspråk for døve, og jiddisk og hebraisk som har vore brukt i det jødiske miljøet, er me oppe i 10-11 språk, alt etter om ein reknar med ein eller to variantar av norsk. 

Slik oppsummerer språkeksperten Pål Kristian Eriksen utgangspunktet – før innvandringa dei siste to generasjonane har gjort det norske språklandskapet endå mykje meir fargerikt og variert. 
Hundretusenvis av innbyggjarar i Norge har andre morsmål enn dei opphavleg norske, og i boka «Nye språk i Norge» gjer Eriksen oss kjende med eit utval av dei: polsk, russisk, arabisk, somali, tyrkisk, kurdisk, persisk, pashto, urdu, hindi, panjabi, tamil, vietnamesisk og thai. 

I tillegg er han på kortare visittar hos fleire andre språk, og lærer oss blant anna eit triks for å sjå forskjell på latvisk og litauisk. 

Entusiasme 

Boka er skriven med humor og boblande entusiasme. 
Eriksen er raus med kuriosa og med friske formuleringar av typen «et grammatisk fenomen som sprenger sikringene i hodene til alle som prøver å lære seg slike språk», «skrifta som ser ut som lianer som kveiler seg ned over kanten på et tempeltak» og «arabisk har mye eksotisk å by på fra den fonetiske krydderhylla». 

Men ærendet hans er språkleg folkeopplysning. 
Me får innblikk i strukturen og historia til dei ulike språka, og kvart kapittel blir avslutta med ein liten lommeparlør, der lesaren blant anna får læra å seia «takk», «eg elskar deg» og telja til ti. 
Forfattaren hentar også fram lånord frå desse språka i moderne norsk, og fleire enn meg vil nok bli overraska over å få vita kor ord som sjampo, ris og dongeri har sitt opphav. 

Enorm variasjon 

Den som berre kjenner dei vanlege europeiske språka, vil bli slått av den språklege variasjonen som Eriksen viser fram. 
Det finst rett og slett utruleg mange ulike måtar å uttrykkja seg på! 
Austasiatiske og afrikanske språk bruker tonar til å skapa meiningsforskjell. 
Arabisk har berre tre vokalar (som dei ikkje eingong skriv), men eit rikt utval av konsonantar som ikkje fell lett for ei norsk tunge. 
Tyrkisk brukar endingar til å konstruera lange ord som på norsk ville vore heile setningar («agglutinering», heiter det i språkvitskapen, Eriksen vil læra oss fagterminologi òg). 

Og så er det forunderleg kor lite ein treng for å skapa meining. 
Nokre språk klarer seg utan grammatisk kjønn («hen»-tilhengjarane kan henta inspirasjon for eksempel frå finsk), andre utan tider av verbet, og atter andre utan fleirtal. 
Motsett er det språk som opererer med ein nyanserikdom og grammatisk kompleksitet som kan skremma sjølv dei største språkgenia blant oss. 

Boka verkar fagleg solid, sjølv om eg i liten grad er i stand til å kikka forfattaren i korta. 
Unntaket er russisk, der eg greip han i ein liten feil i den russiske skrivemåten av kvinnenamnet Tatjana. 
Men det får vera tilgitt i eit kapittel som elles gir svært god innsikt i det særeigne ved russisk og andre slaviske språk, og korleis dei er meir i slekt med vårt eige språk enn det ser ut til på overflata. 

Dersom du er blant dei som synest det er nok med eitt språk i Norge, eller at me er internasjonaliserte når alle snakkar halvgodt engelsk, er ikkje dette boka for deg. 
Men for dei som lar seg fascinera av det store språkmangfaldet i verda og gjerne vil vita meir, er «Nye språk i Norge» ein fest. 
