Long cuu la nong san xuat khau chinh cua New Zealand vao cuoi the ky XIX. Tham chi cho den tan thap nien 1960, loai hang hoa nay van chiem hon 1/3 thu nhap tu xuat khau, song ke tu do gia tri cua no giam tuong doi so voi cac hang hoa khac va long cuu khong con sinh loi doi voi nhieu nong dan. Nguoc lai, chan nuoi bo sua gia tang, voi so luong bo sua tang gap doi tu nam 1990 den nam 2007, tro thanh nguon xuat khau lon nhat cua New Zealand. Tu dau nam den thang 6 nam 2009, cac san pham bo sua chiem 21% (9,1 ty $) tong kim ngach xuat khau, va cong ty lon nhat toan quoc la Fonterra kiem soat gan 1/3 giao dich bo sua quoc te. Cac nong san xuat khau chinh khac trong nam 2009 la thit, long cuu, qua va ca. Nganh cong nghiep ruou vang cua New Zealand di theo xu huong tuong tu nhu bo sua, so ruong nho tang gap doi trong cung thoi ky, lan dau tien vuot qua xuat khau long cuu vao nam 2007.Nam 2015, nang luong tai tao chiem 40,1% tong cung cap nang luong cua New Zealand, chu yeu la dia nhiet va thuy dien. Rieng nang luong dia nhiet dong gop 22% cung cap nang luong cua New Zealand vao nam nay.Mang luoi giao thong tai New Zealand gom co 94.000 km duong bo, voi 199 km duong cao toc theo so lieu nam 2017, va 4.128 km duong sat. Cac thanh thi chinh duoc lien ket bang dich vu xe buyt, song o to ca nhan la phuong thuc giao thong chu yeu. He thong duong sat duoc tu huu hoa vao nam 1993, song chinh phu tai quoc huu hoa chung theo giai doan tu nam 2004 den nam 2008. Doanh nghiep quoc doanh KiwiRail hien van hanh he thong duong sat, ngoai tru dich vu duong sat do thi Auckland do Transdev van hanh. He thong duong sat chay doc chieu dai quoc gia, song hau het cac tuyen nay chuyen cho hang thay vi cho khach. Hau het du khach quoc te den bang duong hang khong va New Zealand co sau cang hang khong quoc te, song nay chi co cac san bay Auckland va Christchurch co lien ket truc tiep voi cac quoc gia ngoai Uc hay Fiji.Buu dien New Zealand duoc doc quyen trong linh vuc vien thong cho den nam 1989, tuc khi Telecom New Zealand duoc thanh lap, cong ty nay ban dau la doanh nghiep quoc doanh song duoc tu huu hoa vao nam 1990. Telecom doi ten thanh Spark New Zealand vao nam 2014, Spark NZ van so huu phan lon ha tang vien thong, song co gia tang canh tranh tu cac nha cung cap khac. Lien minh Vien thong Quoc te xep hang New Zealand dung thu 18 trong phat trien ha tang thong tin va truyen thong vao nam 2016.
Lông cừu là nông sản xuất khẩu chính của New Zealand vào cuối thế kỷ XIX. Thậm chí cho đến tận thập niên 1960, loại hàng hóa này vẫn chiếm hơn 1/3 thu nhập từ xuất khẩu, song kể từ đó giá trị của nó giảm tương đối so với các hàng hóa khác và lông cừu không còn sinh lợi đối với nhiều nông dân. Ngược lại, chăn nuôi bò sữa gia tăng, với số lượng bò sữa tăng gấp đôi từ năm 1990 đến năm 2007, trở thành nguồn xuất khẩu lớn nhất của New Zealand. Từ đầu năm đến tháng 6 năm 2009, các sản phẩm bơ sữa chiếm 21% (9,1 tỷ $) tổng kim ngạch xuất khẩu, và công ty lớn nhất toàn quốc là Fonterra kiểm soát gần 1/3 giao dịch bơ sữa quốc tế. Các nông sản xuất khẩu chính khác trong năm 2009 là thịt, lông cừu, quả và cá. Ngành công nghiệp rượu vang của New Zealand đi theo xu hướng tương tự như bơ sữa, số ruộng nho tăng gấp đôi trong cùng thời kỳ, lần đầu tiên vượt qua xuất khẩu lông cừu vào năm 2007.Năm 2015, năng lượng tái tạo chiếm 40,1% tổng cung cấp năng lượng của New Zealand, chủ yếu là địa nhiệt và thủy điện. Riêng năng lượng địa nhiệt đóng góp 22% cung cấp năng lượng của New Zealand vào năm này.Mạng lưới giao thông tại New Zealand gồm có 94.000 km đường bộ, với 199 km đường cao tốc theo số liệu năm 2017, và 4.128 km đường sắt. Các thành thị chính được liên kết bằng dịch vụ xe buýt, song ô tô cá nhân là phương thức giao thông chủ yếu. Hệ thống đường sắt được tư hữu hóa vào năm 1993, song chính phủ tái quốc hữu hóa chúng theo giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2008. Doanh nghiệp quốc doanh KiwiRail hiện vận hành hệ thống đường sắt, ngoại trừ dịch vụ đường sắt đô thị Auckland do Transdev vận hành. Hệ thống đường sắt chạy dọc chiều dài quốc gia, song hầu hết các tuyến nay chuyên chở hàng thay vì chở khách. Hầu hết du khách quốc tế đến bằng đường hàng không và New Zealand có sáu cảng hàng không quốc tế, song nay chỉ có các sân bay Auckland và Christchurch có liên kết trực tiếp với các quốc gia ngoài Úc hay Fiji.Bưu điện New Zealand được độc quyền trong lĩnh vực viễn thông cho đến năm 1989, tức khi Telecom New Zealand được thành lập, công ty này ban đầu là doanh nghiệp quốc doanh song được tư hữu hóa vào năm 1990. Telecom đổi tên thành Spark New Zealand vào năm 2014, Spark NZ vẫn sở hữu phần lớn hạ tầng viễn thông, song có gia tăng cạnh tranh từ các nhà cung cấp khác. Liên minh Viễn thông Quốc tế xếp hạng New Zealand đứng thứ 18 trong phát triển hạ tầng thông tin và truyền thông vào năm 2016.
<s> [INST] Bạn là một trợ lí Tiếng Việt nhiệt tình và trung thực. Hãy luôn trả lời một cách hữu ích nhất có thể, đồng thời giữ an toàn. Câu trả lời của bạn không nên chứa bất kỳ nội dung gây hại, phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, độc hại, nguy hiểm hoặc bất hợp pháp nào. Hãy đảm bảo rằng các câu trả lời của bạn không có thiên kiến xã hội và mang tính tích cực. Nếu một câu hỏi không có ý nghĩa hoặc không hợp lý về mặt thông tin, hãy giải thích tại sao thay vì trả lời một điều gì đó không chính xác. Nếu bạn không biết câu trả lời cho một câu hỏi, hãy trả lời là bạn không biết và vui lòng không chia sẻ thông tin sai lệch. Hãy thêm dấu Tiếng Việt cho câu văn sau: Long cuu la nong san xuat khau chinh cua New Zealand vao cuoi the ky XIX. Tham chi cho den tan thap nien 1960, loai hang hoa nay van chiem hon 1/3 thu nhap tu xuat khau, song ke tu do gia tri cua no giam tuong doi so voi cac hang hoa khac va long cuu khong con sinh loi doi voi nhieu nong dan. Nguoc lai, chan nuoi bo sua gia tang, voi so luong bo sua tang gap doi tu nam 1990 den nam 2007, tro thanh nguon xuat khau lon nhat cua New Zealand. Tu dau nam den thang 6 nam 2009, cac san pham bo sua chiem 21% (9,1 ty $) tong kim ngach xuat khau, va cong ty lon nhat toan quoc la Fonterra kiem soat gan 1/3 giao dich bo sua quoc te. Cac nong san xuat khau chinh khac trong nam 2009 la thit, long cuu, qua va ca. Nganh cong nghiep ruou vang cua New Zealand di theo xu huong tuong tu nhu bo sua, so ruong nho tang gap doi trong cung thoi ky, lan dau tien vuot qua xuat khau long cuu vao nam 2007.Nam 2015, nang luong tai tao chiem 40,1% tong cung cap nang luong cua New Zealand, chu yeu la dia nhiet va thuy dien. Rieng nang luong dia nhiet dong gop 22% cung cap nang luong cua New Zealand vao nam nay.Mang luoi giao thong tai New Zealand gom co 94.000 km duong bo, voi 199 km duong cao toc theo so lieu nam 2017, va 4.128 km duong sat. Cac thanh thi chinh duoc lien ket bang dich vu xe buyt, song o to ca nhan la phuong thuc giao thong chu yeu. He thong duong sat duoc tu huu hoa vao nam 1993, song chinh phu tai quoc huu hoa chung theo giai doan tu nam 2004 den nam 2008. Doanh nghiep quoc doanh KiwiRail hien van hanh he thong duong sat, ngoai tru dich vu duong sat do thi Auckland do Transdev van hanh. He thong duong sat chay doc chieu dai quoc gia, song hau het cac tuyen nay chuyen cho hang thay vi cho khach. Hau het du khach quoc te den bang duong hang khong va New Zealand co sau cang hang khong quoc te, song nay chi co cac san bay Auckland va Christchurch co lien ket truc tiep voi cac quoc gia ngoai Uc hay Fiji.Buu dien New Zealand duoc doc quyen trong linh vuc vien thong cho den nam 1989, tuc khi Telecom New Zealand duoc thanh lap, cong ty nay ban dau la doanh nghiep quoc doanh song duoc tu huu hoa vao nam 1990. Telecom doi ten thanh Spark New Zealand vao nam 2014, Spark NZ van so huu phan lon ha tang vien thong, song co gia tang canh tranh tu cac nha cung cap khac. Lien minh Vien thong Quoc te xep hang New Zealand dung thu 18 trong phat trien ha tang thong tin va truyen thong vao nam 2016. [/INST] Lông cừu là nông sản xuất khẩu chính của New Zealand vào cuối thế kỷ XIX. Thậm chí cho đến tận thập niên 1960, loại hàng hóa này vẫn chiếm hơn 1/3 thu nhập từ xuất khẩu, song kể từ đó giá trị của nó giảm tương đối so với các hàng hóa khác và lông cừu không còn sinh lợi đối với nhiều nông dân. Ngược lại, chăn nuôi bò sữa gia tăng, với số lượng bò sữa tăng gấp đôi từ năm 1990 đến năm 2007, trở thành nguồn xuất khẩu lớn nhất của New Zealand. Từ đầu năm đến tháng 6 năm 2009, các sản phẩm bơ sữa chiếm 21% (9,1 tỷ $) tổng kim ngạch xuất khẩu, và công ty lớn nhất toàn quốc là Fonterra kiểm soát gần 1/3 giao dịch bơ sữa quốc tế. Các nông sản xuất khẩu chính khác trong năm 2009 là thịt, lông cừu, quả và cá. Ngành công nghiệp rượu vang của New Zealand đi theo xu hướng tương tự như bơ sữa, số ruộng nho tăng gấp đôi trong cùng thời kỳ, lần đầu tiên vượt qua xuất khẩu lông cừu vào năm 2007.Năm 2015, năng lượng tái tạo chiếm 40,1% tổng cung cấp năng lượng của New Zealand, chủ yếu là địa nhiệt và thủy điện. Riêng năng lượng địa nhiệt đóng góp 22% cung cấp năng lượng của New Zealand vào năm này.Mạng lưới giao thông tại New Zealand gồm có 94.000 km đường bộ, với 199 km đường cao tốc theo số liệu năm 2017, và 4.128 km đường sắt. Các thành thị chính được liên kết bằng dịch vụ xe buýt, song ô tô cá nhân là phương thức giao thông chủ yếu. Hệ thống đường sắt được tư hữu hóa vào năm 1993, song chính phủ tái quốc hữu hóa chúng theo giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2008. Doanh nghiệp quốc doanh KiwiRail hiện vận hành hệ thống đường sắt, ngoại trừ dịch vụ đường sắt đô thị Auckland do Transdev vận hành. Hệ thống đường sắt chạy dọc chiều dài quốc gia, song hầu hết các tuyến nay chuyên chở hàng thay vì chở khách. Hầu hết du khách quốc tế đến bằng đường hàng không và New Zealand có sáu cảng hàng không quốc tế, song nay chỉ có các sân bay Auckland và Christchurch có liên kết trực tiếp với các quốc gia ngoài Úc hay Fiji.Bưu điện New Zealand được độc quyền trong lĩnh vực viễn thông cho đến năm 1989, tức khi Telecom New Zealand được thành lập, công ty này ban đầu là doanh nghiệp quốc doanh song được tư hữu hóa vào năm 1990. Telecom đổi tên thành Spark New Zealand vào năm 2014, Spark NZ vẫn sở hữu phần lớn hạ tầng viễn thông, song có gia tăng cạnh tranh từ các nhà cung cấp khác. Liên minh Viễn thông Quốc tế xếp hạng New Zealand đứng thứ 18 trong phát triển hạ tầng thông tin và truyền thông vào năm 2016. </s>
<s> [INST] Hãy thêm dấu Tiếng Việt cho câu văn sau: Long cuu la nong san xuat khau chinh cua New Zealand vao cuoi the ky XIX. Tham chi cho den tan thap nien 1960, loai hang hoa nay van chiem hon 1/3 thu nhap tu xuat khau, song ke tu do gia tri cua no giam tuong doi so voi cac hang hoa khac va long cuu khong con sinh loi doi voi nhieu nong dan. Nguoc lai, chan nuoi bo sua gia tang, voi so luong bo sua tang gap doi tu nam 1990 den nam 2007, tro thanh nguon xuat khau lon nhat cua New Zealand. Tu dau nam den thang 6 nam 2009, cac san pham bo sua chiem 21% (9,1 ty $) tong kim ngach xuat khau, va cong ty lon nhat toan quoc la Fonterra kiem soat gan 1/3 giao dich bo sua quoc te. Cac nong san xuat khau chinh khac trong nam 2009 la thit, long cuu, qua va ca. Nganh cong nghiep ruou vang cua New Zealand di theo xu huong tuong tu nhu bo sua, so ruong nho tang gap doi trong cung thoi ky, lan dau tien vuot qua xuat khau long cuu vao nam 2007.Nam 2015, nang luong tai tao chiem 40,1% tong cung cap nang luong cua New Zealand, chu yeu la dia nhiet va thuy dien. Rieng nang luong dia nhiet dong gop 22% cung cap nang luong cua New Zealand vao nam nay.Mang luoi giao thong tai New Zealand gom co 94.000 km duong bo, voi 199 km duong cao toc theo so lieu nam 2017, va 4.128 km duong sat. Cac thanh thi chinh duoc lien ket bang dich vu xe buyt, song o to ca nhan la phuong thuc giao thong chu yeu. He thong duong sat duoc tu huu hoa vao nam 1993, song chinh phu tai quoc huu hoa chung theo giai doan tu nam 2004 den nam 2008. Doanh nghiep quoc doanh KiwiRail hien van hanh he thong duong sat, ngoai tru dich vu duong sat do thi Auckland do Transdev van hanh. He thong duong sat chay doc chieu dai quoc gia, song hau het cac tuyen nay chuyen cho hang thay vi cho khach. Hau het du khach quoc te den bang duong hang khong va New Zealand co sau cang hang khong quoc te, song nay chi co cac san bay Auckland va Christchurch co lien ket truc tiep voi cac quoc gia ngoai Uc hay Fiji.Buu dien New Zealand duoc doc quyen trong linh vuc vien thong cho den nam 1989, tuc khi Telecom New Zealand duoc thanh lap, cong ty nay ban dau la doanh nghiep quoc doanh song duoc tu huu hoa vao nam 1990. Telecom doi ten thanh Spark New Zealand vao nam 2014, Spark NZ van so huu phan lon ha tang vien thong, song co gia tang canh tranh tu cac nha cung cap khac. Lien minh Vien thong Quoc te xep hang New Zealand dung thu 18 trong phat trien ha tang thong tin va truyen thong vao nam 2016. [/INST] Lông cừu là nông sản xuất khẩu chính của New Zealand vào cuối thế kỷ XIX. Thậm chí cho đến tận thập niên 1960, loại hàng hóa này vẫn chiếm hơn 1/3 thu nhập từ xuất khẩu, song kể từ đó giá trị của nó giảm tương đối so với các hàng hóa khác và lông cừu không còn sinh lợi đối với nhiều nông dân. Ngược lại, chăn nuôi bò sữa gia tăng, với số lượng bò sữa tăng gấp đôi từ năm 1990 đến năm 2007, trở thành nguồn xuất khẩu lớn nhất của New Zealand. Từ đầu năm đến tháng 6 năm 2009, các sản phẩm bơ sữa chiếm 21% (9,1 tỷ $) tổng kim ngạch xuất khẩu, và công ty lớn nhất toàn quốc là Fonterra kiểm soát gần 1/3 giao dịch bơ sữa quốc tế. Các nông sản xuất khẩu chính khác trong năm 2009 là thịt, lông cừu, quả và cá. Ngành công nghiệp rượu vang của New Zealand đi theo xu hướng tương tự như bơ sữa, số ruộng nho tăng gấp đôi trong cùng thời kỳ, lần đầu tiên vượt qua xuất khẩu lông cừu vào năm 2007.Năm 2015, năng lượng tái tạo chiếm 40,1% tổng cung cấp năng lượng của New Zealand, chủ yếu là địa nhiệt và thủy điện. Riêng năng lượng địa nhiệt đóng góp 22% cung cấp năng lượng của New Zealand vào năm này.Mạng lưới giao thông tại New Zealand gồm có 94.000 km đường bộ, với 199 km đường cao tốc theo số liệu năm 2017, và 4.128 km đường sắt. Các thành thị chính được liên kết bằng dịch vụ xe buýt, song ô tô cá nhân là phương thức giao thông chủ yếu. Hệ thống đường sắt được tư hữu hóa vào năm 1993, song chính phủ tái quốc hữu hóa chúng theo giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2008. Doanh nghiệp quốc doanh KiwiRail hiện vận hành hệ thống đường sắt, ngoại trừ dịch vụ đường sắt đô thị Auckland do Transdev vận hành. Hệ thống đường sắt chạy dọc chiều dài quốc gia, song hầu hết các tuyến nay chuyên chở hàng thay vì chở khách. Hầu hết du khách quốc tế đến bằng đường hàng không và New Zealand có sáu cảng hàng không quốc tế, song nay chỉ có các sân bay Auckland và Christchurch có liên kết trực tiếp với các quốc gia ngoài Úc hay Fiji.Bưu điện New Zealand được độc quyền trong lĩnh vực viễn thông cho đến năm 1989, tức khi Telecom New Zealand được thành lập, công ty này ban đầu là doanh nghiệp quốc doanh song được tư hữu hóa vào năm 1990. Telecom đổi tên thành Spark New Zealand vào năm 2014, Spark NZ vẫn sở hữu phần lớn hạ tầng viễn thông, song có gia tăng cạnh tranh từ các nhà cung cấp khác. Liên minh Viễn thông Quốc tế xếp hạng New Zealand đứng thứ 18 trong phát triển hạ tầng thông tin và truyền thông vào năm 2016. </s>