Trong the ki 11, nguoi Tho Seljuk thau tom phan lon Dia Trung Hai, chiem Ba Tu nhung nam 1040, Armenia nhung nam 1060, va Jerusalem vao nam 1070. Nam 1071, quan Tho danh bai quan Byzantine tai Tran Manzikert va cam tu Hoang de Byzantine Romanos IV Diogenes (cai tri 1068-1071). Nguoi Tho sau do tu do xam luoc Tieu A, tung mot don nguy hiem vao De quoc Byzantine voi viec chiem phan lon dan so va trung tam kinh te cua no. Mac du nguoi Byzantine doan ket lai va khoi phuc it nhieu, ho khong con co the tai chiem Tieu A va thuong xuyen trong the phong thu. Nguoi Tho cung co nhung kho khan cua minh, danh mat Jerusalem vao tay nha Fatima o Ai Cap va trai qua mot loat cac cuoc noi chien. Trong khi do Byzantine lai phai doi dau voi mot Bulgary dang hoi sinh va lan rong khap mien Balkan cuoi the ki 12 va the ki 13.Cac cuoc Thap tu chinh ban dau nham de chiem lai thanh dia Jerusalem tu tay Hoi giao. Cuoc thap tu chinh thu nhat do Giao hoang Urbanus II (tai vi 1088-1099) tuyen cao khoi xuong tai Cong dong Clermont nam 1095 de dap lai loi thinh cau tu Hoang de Byzantine Alexios I Komnenos (cai tri 1081-1118) xin cuu vien chong lai quan Hoi giao xam luoc. Urbanus hua hen Xa toi cho bat ky ai tham gia. Hang chuc ngan nguoi thuoc moi tang lop xa hoi duoc huy dong tren khap chau Au va da danh chiem Jerusalem thanh cong nam 1099. Mot dac diem cua cac cuoc thap tu chinh la cac cuoc tan sat nham vao nguoi Do Thai dia phuong thuong dien ra khi nhung nguoi linh thap tu roi bo dat nuoc ho hanh trinh ve phuong Dong. Cac cuoc tan sat nay dac biet dam mau trong cuoc thap tu chinh thu nhat, khi cac cong dong Do Thai o Cologne, Mainz va Worms bi huy diet, va nhung cong dong khac o nhung thanh pho doc song Seine va song Rhine cung gan nhu diet vong. Mot san pham tu nhien khac cua thap tu chinh la viec thanh lap nhung dong tu moi mang tinh cach vu trang, nhu Hiep si dong Den hay Hiep si Cuu te, tron lan doi song tu dao voi nghia vu quan ngu.Quan thap tu cung co nhung mien dat chiem duoc bang cach lap nen cac nha nuoc moi. Trong the ki 12 va 13, mot loat cac cuoc tranh chap xay ra giua nhung nha nuoc nay va cac nuoc Hoi giao xung quanh. Su thinh cau tu cac quoc gia toi giao hoang dan toi nhung cuoc thap tu chinh ve sau, chang han nhu Cuoc thap tu chinh thu ba, duoc trieu tap de no luc gianh lai Jerusalem von bi Saladin (mat nam 1193) chiem nam 1187. Nam 1203, duoi tac dong cua Cong hoa Venezia, cuoc Thap tu chinh thu tu bi phan tan khoi muc tieu ban dau la Dat Thanh sang Constantinople (tu lau la doi thu thuong mai cua Venezia), chiem dong thanh pho nay nam 1204, lap nen De quoc Latin va lam suy sup Byzantine. Nguoi Byzantine khoi phuc duoc thanh do nam 1261, nhung khong bao gio khoi phuc lai duoc suc manh truoc kia. Toi nam 1291 tat ca cac nha nuoc cua quan thap tu deu bi chiem dong hoac bi day lui khoi noi dia, mac du mot vuong quoc tren danh nghia la Vuong quoc Jerusalem van ton tai tren dao Sip them duoc it nam sau do.Cac doi giao hoang cung keu goi thap tu chinh huong toi cac mien di giao khac: o Tay Ban Nha, o bac Phap, va doc theo bo Baltic. Thap tu chinh o Tay Ban Nha hoa tron voi cuoc Reconquista dien ra tu truoc do. Mac du nhung hiep si dong Den va dong Cuu te cung tham gia vao thap tu chinh o day, nguoi Tay Ban Nha cung lap ra nhung Dong tu quan su tuong tu, ma phan lon ve sau nhap vao Dong tu Calatrava va Dong tu Santiago dau the ki 12. Bac Au cung tung nam ngoai anh huong cua Ki-to giao cho toi the ki 11, va tro thanh diem den thap tu chinh trong giai doan the ki 12-the ki 14, dan toi su thanh lap Hoi Huynh de cua thanh kiem Livonia. Mot dong khac, Hiep si Teuton, ban dau thanh lap o cac nha nuoc thap tu quan, tu 1225 tap trung phan lon hoat dong cua no ve Baltic va nam 1309 chuyen tong hanh dinh toi Marienburg o Pho.
Trong thế kỉ 11, người Thổ Seljuk thâu tóm phần lớn Địa Trung Hải, chiếm Ba Tư những năm 1040, Armenia những năm 1060, và Jerusalem vào năm 1070. Năm 1071, quân Thổ đánh bại quân Byzantine tại Trận Manzikert và cầm tù Hoàng đế Byzantine Romanos IV Diogenes (cai trị 1068-1071). Người Thổ sau đó tự do xâm lược Tiểu Á, tung một đòn nguy hiểm vào Đế quốc Byzantine với việc chiếm phần lớn dân số và trung tâm kinh tế của nó. Mặc dù người Byzantine đoàn kết lại và khôi phục ít nhiều, họ không còn có thể tái chiếm Tiểu Á và thường xuyên trong thế phòng thủ. Người Thổ cũng có những khó khăn của mình, đánh mất Jerusalem vào tay nhà Fatima ở Ai Cập và trải qua một loạt các cuộc nội chiến. Trong khi đó Byzantine lại phải đối đầu với một Bulgary đang hồi sinh và lan rộng khắp miền Balkan cuối thế kỉ 12 và thế kỉ 13.Các cuộc Thập tự chinh ban đầu nhằm để chiếm lại thánh địa Jerusalem từ tay Hồi giáo. Cuộc thập tự chinh thứ nhất do Giáo hoàng Urbanus II (tại vị 1088-1099) tuyên cáo khởi xướng tại Công đồng Clermont năm 1095 để đáp lại lời thỉnh cầu từ Hoàng đế Byzantine Alexios I Komnenos (cai trị 1081-1118) xin cứu viện chống lại quân Hồi giáo xâm lược. Urbanus hứa hẹn Xá tội cho bất kỳ ai tham gia. Hàng chục ngàn người thuộc mọi tầng lớp xã hội được huy động trên khắp châu Âu và đã đánh chiếm Jerusalem thành công năm 1099. Một đặc điểm của các cuộc thập tự chinh là các cuộc tàn sát nhằm vào người Do Thái địa phương thường diễn ra khi những người lính thập tự rời bỏ đất nước họ hành trình về phương Đông. Các cuộc tàn sát này đặc biệt đẫm máu trong cuộc thập tự chinh thứ nhất, khi các cộng đồng Do Thái ở Cologne, Mainz và Worms bị hủy diệt, và những cộng đồng khác ở những thành phố dọc sông Seine và sông Rhine cũng gần như diệt vong. Một sản phẩm tự nhiên khác của thập tự chinh là việc thành lập những dòng tu mới mang tính cách vũ trang, như Hiệp sĩ dòng Đền hay Hiệp sĩ Cứu tế, trộn lẫn đời sống tu đạo với nghĩa vụ quân ngũ.Quân thập tự củng cố những miền đất chiếm được bằng cách lập nên các nhà nước mới. Trong thế kỉ 12 và 13, một loạt các cuộc tranh chấp xảy ra giữa những nhà nước này và các nước Hồi giáo xung quanh. Sự thỉnh cầu từ các quốc gia tới giáo hoàng dẫn tới những cuộc thập tự chinh về sau, chẳng hạn như Cuộc thập tự chinh thứ ba, được triệu tập để nỗ lực giành lại Jerusalem vốn bị Saladin (mất năm 1193) chiếm năm 1187. Năm 1203, dưới tác động của Cộng hòa Venezia, cuộc Thập tự chinh thứ tư bị phân tán khỏi mục tiêu ban đầu là Đất Thánh sang Constantinople (từ lâu là đối thủ thương mại của Venezia), chiếm đóng thành phố này năm 1204, lập nên Đế quốc Latin và làm suy sụp Byzantine. Người Byzantine khôi phục được thành đô năm 1261, nhưng không bao giờ khôi phục lại được sức mạnh trước kia. Tới năm 1291 tất cả các nhà nước của quân thập tự đều bị chiếm đóng hoặc bị đẩy lùi khỏi nội địa, mặc dù một vương quốc trên danh nghĩa là Vương quốc Jerusalem vẫn tồn tại trên đảo Síp thêm được ít năm sau đó.Các đời giáo hoàng cũng kêu gọi thập tự chinh hướng tới các miền dị giáo khác: ở Tây Ban Nha, ở bắc Pháp, và dọc theo bờ Baltic. Thập tự chinh ở Tây Ban Nha hòa trộn với cuộc Reconquista diễn ra từ trước đó. Mặc dù những hiệp sĩ dòng Đền và dòng Cứu tế cũng tham gia vào thập tự chinh ở đây, người Tây Ban Nha cũng lập ra những Dòng tu quân sự tương tự, mà phần lớn về sau nhập vào Dòng tu Calatrava và Dòng tu Santiago đầu thế kỉ 12. Bắc Âu cũng từng nằm ngoài ảnh hưởng của Ki-tô giáo cho tới thế kỉ 11, và trở thành điểm đến thập tự chinh trong giai đoạn thế kỉ 12-thế kỉ 14, dẫn tới sự thành lập Hội Huynh đệ của thanh kiếm Livonia. Một dòng khác, Hiệp sĩ Teuton, ban đầu thành lập ở các nhà nước thập tự quân, từ 1225 tập trung phần lớn hoạt động của nó về Baltic và năm 1309 chuyển tổng hành dinh tới Marienburg ở Phổ.
<s> [INST] Bạn là một trợ lí Tiếng Việt nhiệt tình và trung thực. Hãy luôn trả lời một cách hữu ích nhất có thể, đồng thời giữ an toàn. Câu trả lời của bạn không nên chứa bất kỳ nội dung gây hại, phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, độc hại, nguy hiểm hoặc bất hợp pháp nào. Hãy đảm bảo rằng các câu trả lời của bạn không có thiên kiến xã hội và mang tính tích cực. Nếu một câu hỏi không có ý nghĩa hoặc không hợp lý về mặt thông tin, hãy giải thích tại sao thay vì trả lời một điều gì đó không chính xác. Nếu bạn không biết câu trả lời cho một câu hỏi, hãy trả lời là bạn không biết và vui lòng không chia sẻ thông tin sai lệch. Hãy thêm dấu Tiếng Việt cho câu văn sau: Trong the ki 11, nguoi Tho Seljuk thau tom phan lon Dia Trung Hai, chiem Ba Tu nhung nam 1040, Armenia nhung nam 1060, va Jerusalem vao nam 1070. Nam 1071, quan Tho danh bai quan Byzantine tai Tran Manzikert va cam tu Hoang de Byzantine Romanos IV Diogenes (cai tri 1068-1071). Nguoi Tho sau do tu do xam luoc Tieu A, tung mot don nguy hiem vao De quoc Byzantine voi viec chiem phan lon dan so va trung tam kinh te cua no. Mac du nguoi Byzantine doan ket lai va khoi phuc it nhieu, ho khong con co the tai chiem Tieu A va thuong xuyen trong the phong thu. Nguoi Tho cung co nhung kho khan cua minh, danh mat Jerusalem vao tay nha Fatima o Ai Cap va trai qua mot loat cac cuoc noi chien. Trong khi do Byzantine lai phai doi dau voi mot Bulgary dang hoi sinh va lan rong khap mien Balkan cuoi the ki 12 va the ki 13.Cac cuoc Thap tu chinh ban dau nham de chiem lai thanh dia Jerusalem tu tay Hoi giao. Cuoc thap tu chinh thu nhat do Giao hoang Urbanus II (tai vi 1088-1099) tuyen cao khoi xuong tai Cong dong Clermont nam 1095 de dap lai loi thinh cau tu Hoang de Byzantine Alexios I Komnenos (cai tri 1081-1118) xin cuu vien chong lai quan Hoi giao xam luoc. Urbanus hua hen Xa toi cho bat ky ai tham gia. Hang chuc ngan nguoi thuoc moi tang lop xa hoi duoc huy dong tren khap chau Au va da danh chiem Jerusalem thanh cong nam 1099. Mot dac diem cua cac cuoc thap tu chinh la cac cuoc tan sat nham vao nguoi Do Thai dia phuong thuong dien ra khi nhung nguoi linh thap tu roi bo dat nuoc ho hanh trinh ve phuong Dong. Cac cuoc tan sat nay dac biet dam mau trong cuoc thap tu chinh thu nhat, khi cac cong dong Do Thai o Cologne, Mainz va Worms bi huy diet, va nhung cong dong khac o nhung thanh pho doc song Seine va song Rhine cung gan nhu diet vong. Mot san pham tu nhien khac cua thap tu chinh la viec thanh lap nhung dong tu moi mang tinh cach vu trang, nhu Hiep si dong Den hay Hiep si Cuu te, tron lan doi song tu dao voi nghia vu quan ngu.Quan thap tu cung co nhung mien dat chiem duoc bang cach lap nen cac nha nuoc moi. Trong the ki 12 va 13, mot loat cac cuoc tranh chap xay ra giua nhung nha nuoc nay va cac nuoc Hoi giao xung quanh. Su thinh cau tu cac quoc gia toi giao hoang dan toi nhung cuoc thap tu chinh ve sau, chang han nhu Cuoc thap tu chinh thu ba, duoc trieu tap de no luc gianh lai Jerusalem von bi Saladin (mat nam 1193) chiem nam 1187. Nam 1203, duoi tac dong cua Cong hoa Venezia, cuoc Thap tu chinh thu tu bi phan tan khoi muc tieu ban dau la Dat Thanh sang Constantinople (tu lau la doi thu thuong mai cua Venezia), chiem dong thanh pho nay nam 1204, lap nen De quoc Latin va lam suy sup Byzantine. Nguoi Byzantine khoi phuc duoc thanh do nam 1261, nhung khong bao gio khoi phuc lai duoc suc manh truoc kia. Toi nam 1291 tat ca cac nha nuoc cua quan thap tu deu bi chiem dong hoac bi day lui khoi noi dia, mac du mot vuong quoc tren danh nghia la Vuong quoc Jerusalem van ton tai tren dao Sip them duoc it nam sau do.Cac doi giao hoang cung keu goi thap tu chinh huong toi cac mien di giao khac: o Tay Ban Nha, o bac Phap, va doc theo bo Baltic. Thap tu chinh o Tay Ban Nha hoa tron voi cuoc Reconquista dien ra tu truoc do. Mac du nhung hiep si dong Den va dong Cuu te cung tham gia vao thap tu chinh o day, nguoi Tay Ban Nha cung lap ra nhung Dong tu quan su tuong tu, ma phan lon ve sau nhap vao Dong tu Calatrava va Dong tu Santiago dau the ki 12. Bac Au cung tung nam ngoai anh huong cua Ki-to giao cho toi the ki 11, va tro thanh diem den thap tu chinh trong giai doan the ki 12-the ki 14, dan toi su thanh lap Hoi Huynh de cua thanh kiem Livonia. Mot dong khac, Hiep si Teuton, ban dau thanh lap o cac nha nuoc thap tu quan, tu 1225 tap trung phan lon hoat dong cua no ve Baltic va nam 1309 chuyen tong hanh dinh toi Marienburg o Pho. [/INST] Trong thế kỉ 11, người Thổ Seljuk thâu tóm phần lớn Địa Trung Hải, chiếm Ba Tư những năm 1040, Armenia những năm 1060, và Jerusalem vào năm 1070. Năm 1071, quân Thổ đánh bại quân Byzantine tại Trận Manzikert và cầm tù Hoàng đế Byzantine Romanos IV Diogenes (cai trị 1068-1071). Người Thổ sau đó tự do xâm lược Tiểu Á, tung một đòn nguy hiểm vào Đế quốc Byzantine với việc chiếm phần lớn dân số và trung tâm kinh tế của nó. Mặc dù người Byzantine đoàn kết lại và khôi phục ít nhiều, họ không còn có thể tái chiếm Tiểu Á và thường xuyên trong thế phòng thủ. Người Thổ cũng có những khó khăn của mình, đánh mất Jerusalem vào tay nhà Fatima ở Ai Cập và trải qua một loạt các cuộc nội chiến. Trong khi đó Byzantine lại phải đối đầu với một Bulgary đang hồi sinh và lan rộng khắp miền Balkan cuối thế kỉ 12 và thế kỉ 13.Các cuộc Thập tự chinh ban đầu nhằm để chiếm lại thánh địa Jerusalem từ tay Hồi giáo. Cuộc thập tự chinh thứ nhất do Giáo hoàng Urbanus II (tại vị 1088-1099) tuyên cáo khởi xướng tại Công đồng Clermont năm 1095 để đáp lại lời thỉnh cầu từ Hoàng đế Byzantine Alexios I Komnenos (cai trị 1081-1118) xin cứu viện chống lại quân Hồi giáo xâm lược. Urbanus hứa hẹn Xá tội cho bất kỳ ai tham gia. Hàng chục ngàn người thuộc mọi tầng lớp xã hội được huy động trên khắp châu Âu và đã đánh chiếm Jerusalem thành công năm 1099. Một đặc điểm của các cuộc thập tự chinh là các cuộc tàn sát nhằm vào người Do Thái địa phương thường diễn ra khi những người lính thập tự rời bỏ đất nước họ hành trình về phương Đông. Các cuộc tàn sát này đặc biệt đẫm máu trong cuộc thập tự chinh thứ nhất, khi các cộng đồng Do Thái ở Cologne, Mainz và Worms bị hủy diệt, và những cộng đồng khác ở những thành phố dọc sông Seine và sông Rhine cũng gần như diệt vong. Một sản phẩm tự nhiên khác của thập tự chinh là việc thành lập những dòng tu mới mang tính cách vũ trang, như Hiệp sĩ dòng Đền hay Hiệp sĩ Cứu tế, trộn lẫn đời sống tu đạo với nghĩa vụ quân ngũ.Quân thập tự củng cố những miền đất chiếm được bằng cách lập nên các nhà nước mới. Trong thế kỉ 12 và 13, một loạt các cuộc tranh chấp xảy ra giữa những nhà nước này và các nước Hồi giáo xung quanh. Sự thỉnh cầu từ các quốc gia tới giáo hoàng dẫn tới những cuộc thập tự chinh về sau, chẳng hạn như Cuộc thập tự chinh thứ ba, được triệu tập để nỗ lực giành lại Jerusalem vốn bị Saladin (mất năm 1193) chiếm năm 1187. Năm 1203, dưới tác động của Cộng hòa Venezia, cuộc Thập tự chinh thứ tư bị phân tán khỏi mục tiêu ban đầu là Đất Thánh sang Constantinople (từ lâu là đối thủ thương mại của Venezia), chiếm đóng thành phố này năm 1204, lập nên Đế quốc Latin và làm suy sụp Byzantine. Người Byzantine khôi phục được thành đô năm 1261, nhưng không bao giờ khôi phục lại được sức mạnh trước kia. Tới năm 1291 tất cả các nhà nước của quân thập tự đều bị chiếm đóng hoặc bị đẩy lùi khỏi nội địa, mặc dù một vương quốc trên danh nghĩa là Vương quốc Jerusalem vẫn tồn tại trên đảo Síp thêm được ít năm sau đó.Các đời giáo hoàng cũng kêu gọi thập tự chinh hướng tới các miền dị giáo khác: ở Tây Ban Nha, ở bắc Pháp, và dọc theo bờ Baltic. Thập tự chinh ở Tây Ban Nha hòa trộn với cuộc Reconquista diễn ra từ trước đó. Mặc dù những hiệp sĩ dòng Đền và dòng Cứu tế cũng tham gia vào thập tự chinh ở đây, người Tây Ban Nha cũng lập ra những Dòng tu quân sự tương tự, mà phần lớn về sau nhập vào Dòng tu Calatrava và Dòng tu Santiago đầu thế kỉ 12. Bắc Âu cũng từng nằm ngoài ảnh hưởng của Ki-tô giáo cho tới thế kỉ 11, và trở thành điểm đến thập tự chinh trong giai đoạn thế kỉ 12-thế kỉ 14, dẫn tới sự thành lập Hội Huynh đệ của thanh kiếm Livonia. Một dòng khác, Hiệp sĩ Teuton, ban đầu thành lập ở các nhà nước thập tự quân, từ 1225 tập trung phần lớn hoạt động của nó về Baltic và năm 1309 chuyển tổng hành dinh tới Marienburg ở Phổ. </s>
<s> [INST] Hãy thêm dấu Tiếng Việt cho câu văn sau: Trong the ki 11, nguoi Tho Seljuk thau tom phan lon Dia Trung Hai, chiem Ba Tu nhung nam 1040, Armenia nhung nam 1060, va Jerusalem vao nam 1070. Nam 1071, quan Tho danh bai quan Byzantine tai Tran Manzikert va cam tu Hoang de Byzantine Romanos IV Diogenes (cai tri 1068-1071). Nguoi Tho sau do tu do xam luoc Tieu A, tung mot don nguy hiem vao De quoc Byzantine voi viec chiem phan lon dan so va trung tam kinh te cua no. Mac du nguoi Byzantine doan ket lai va khoi phuc it nhieu, ho khong con co the tai chiem Tieu A va thuong xuyen trong the phong thu. Nguoi Tho cung co nhung kho khan cua minh, danh mat Jerusalem vao tay nha Fatima o Ai Cap va trai qua mot loat cac cuoc noi chien. Trong khi do Byzantine lai phai doi dau voi mot Bulgary dang hoi sinh va lan rong khap mien Balkan cuoi the ki 12 va the ki 13.Cac cuoc Thap tu chinh ban dau nham de chiem lai thanh dia Jerusalem tu tay Hoi giao. Cuoc thap tu chinh thu nhat do Giao hoang Urbanus II (tai vi 1088-1099) tuyen cao khoi xuong tai Cong dong Clermont nam 1095 de dap lai loi thinh cau tu Hoang de Byzantine Alexios I Komnenos (cai tri 1081-1118) xin cuu vien chong lai quan Hoi giao xam luoc. Urbanus hua hen Xa toi cho bat ky ai tham gia. Hang chuc ngan nguoi thuoc moi tang lop xa hoi duoc huy dong tren khap chau Au va da danh chiem Jerusalem thanh cong nam 1099. Mot dac diem cua cac cuoc thap tu chinh la cac cuoc tan sat nham vao nguoi Do Thai dia phuong thuong dien ra khi nhung nguoi linh thap tu roi bo dat nuoc ho hanh trinh ve phuong Dong. Cac cuoc tan sat nay dac biet dam mau trong cuoc thap tu chinh thu nhat, khi cac cong dong Do Thai o Cologne, Mainz va Worms bi huy diet, va nhung cong dong khac o nhung thanh pho doc song Seine va song Rhine cung gan nhu diet vong. Mot san pham tu nhien khac cua thap tu chinh la viec thanh lap nhung dong tu moi mang tinh cach vu trang, nhu Hiep si dong Den hay Hiep si Cuu te, tron lan doi song tu dao voi nghia vu quan ngu.Quan thap tu cung co nhung mien dat chiem duoc bang cach lap nen cac nha nuoc moi. Trong the ki 12 va 13, mot loat cac cuoc tranh chap xay ra giua nhung nha nuoc nay va cac nuoc Hoi giao xung quanh. Su thinh cau tu cac quoc gia toi giao hoang dan toi nhung cuoc thap tu chinh ve sau, chang han nhu Cuoc thap tu chinh thu ba, duoc trieu tap de no luc gianh lai Jerusalem von bi Saladin (mat nam 1193) chiem nam 1187. Nam 1203, duoi tac dong cua Cong hoa Venezia, cuoc Thap tu chinh thu tu bi phan tan khoi muc tieu ban dau la Dat Thanh sang Constantinople (tu lau la doi thu thuong mai cua Venezia), chiem dong thanh pho nay nam 1204, lap nen De quoc Latin va lam suy sup Byzantine. Nguoi Byzantine khoi phuc duoc thanh do nam 1261, nhung khong bao gio khoi phuc lai duoc suc manh truoc kia. Toi nam 1291 tat ca cac nha nuoc cua quan thap tu deu bi chiem dong hoac bi day lui khoi noi dia, mac du mot vuong quoc tren danh nghia la Vuong quoc Jerusalem van ton tai tren dao Sip them duoc it nam sau do.Cac doi giao hoang cung keu goi thap tu chinh huong toi cac mien di giao khac: o Tay Ban Nha, o bac Phap, va doc theo bo Baltic. Thap tu chinh o Tay Ban Nha hoa tron voi cuoc Reconquista dien ra tu truoc do. Mac du nhung hiep si dong Den va dong Cuu te cung tham gia vao thap tu chinh o day, nguoi Tay Ban Nha cung lap ra nhung Dong tu quan su tuong tu, ma phan lon ve sau nhap vao Dong tu Calatrava va Dong tu Santiago dau the ki 12. Bac Au cung tung nam ngoai anh huong cua Ki-to giao cho toi the ki 11, va tro thanh diem den thap tu chinh trong giai doan the ki 12-the ki 14, dan toi su thanh lap Hoi Huynh de cua thanh kiem Livonia. Mot dong khac, Hiep si Teuton, ban dau thanh lap o cac nha nuoc thap tu quan, tu 1225 tap trung phan lon hoat dong cua no ve Baltic va nam 1309 chuyen tong hanh dinh toi Marienburg o Pho. [/INST] Trong thế kỉ 11, người Thổ Seljuk thâu tóm phần lớn Địa Trung Hải, chiếm Ba Tư những năm 1040, Armenia những năm 1060, và Jerusalem vào năm 1070. Năm 1071, quân Thổ đánh bại quân Byzantine tại Trận Manzikert và cầm tù Hoàng đế Byzantine Romanos IV Diogenes (cai trị 1068-1071). Người Thổ sau đó tự do xâm lược Tiểu Á, tung một đòn nguy hiểm vào Đế quốc Byzantine với việc chiếm phần lớn dân số và trung tâm kinh tế của nó. Mặc dù người Byzantine đoàn kết lại và khôi phục ít nhiều, họ không còn có thể tái chiếm Tiểu Á và thường xuyên trong thế phòng thủ. Người Thổ cũng có những khó khăn của mình, đánh mất Jerusalem vào tay nhà Fatima ở Ai Cập và trải qua một loạt các cuộc nội chiến. Trong khi đó Byzantine lại phải đối đầu với một Bulgary đang hồi sinh và lan rộng khắp miền Balkan cuối thế kỉ 12 và thế kỉ 13.Các cuộc Thập tự chinh ban đầu nhằm để chiếm lại thánh địa Jerusalem từ tay Hồi giáo. Cuộc thập tự chinh thứ nhất do Giáo hoàng Urbanus II (tại vị 1088-1099) tuyên cáo khởi xướng tại Công đồng Clermont năm 1095 để đáp lại lời thỉnh cầu từ Hoàng đế Byzantine Alexios I Komnenos (cai trị 1081-1118) xin cứu viện chống lại quân Hồi giáo xâm lược. Urbanus hứa hẹn Xá tội cho bất kỳ ai tham gia. Hàng chục ngàn người thuộc mọi tầng lớp xã hội được huy động trên khắp châu Âu và đã đánh chiếm Jerusalem thành công năm 1099. Một đặc điểm của các cuộc thập tự chinh là các cuộc tàn sát nhằm vào người Do Thái địa phương thường diễn ra khi những người lính thập tự rời bỏ đất nước họ hành trình về phương Đông. Các cuộc tàn sát này đặc biệt đẫm máu trong cuộc thập tự chinh thứ nhất, khi các cộng đồng Do Thái ở Cologne, Mainz và Worms bị hủy diệt, và những cộng đồng khác ở những thành phố dọc sông Seine và sông Rhine cũng gần như diệt vong. Một sản phẩm tự nhiên khác của thập tự chinh là việc thành lập những dòng tu mới mang tính cách vũ trang, như Hiệp sĩ dòng Đền hay Hiệp sĩ Cứu tế, trộn lẫn đời sống tu đạo với nghĩa vụ quân ngũ.Quân thập tự củng cố những miền đất chiếm được bằng cách lập nên các nhà nước mới. Trong thế kỉ 12 và 13, một loạt các cuộc tranh chấp xảy ra giữa những nhà nước này và các nước Hồi giáo xung quanh. Sự thỉnh cầu từ các quốc gia tới giáo hoàng dẫn tới những cuộc thập tự chinh về sau, chẳng hạn như Cuộc thập tự chinh thứ ba, được triệu tập để nỗ lực giành lại Jerusalem vốn bị Saladin (mất năm 1193) chiếm năm 1187. Năm 1203, dưới tác động của Cộng hòa Venezia, cuộc Thập tự chinh thứ tư bị phân tán khỏi mục tiêu ban đầu là Đất Thánh sang Constantinople (từ lâu là đối thủ thương mại của Venezia), chiếm đóng thành phố này năm 1204, lập nên Đế quốc Latin và làm suy sụp Byzantine. Người Byzantine khôi phục được thành đô năm 1261, nhưng không bao giờ khôi phục lại được sức mạnh trước kia. Tới năm 1291 tất cả các nhà nước của quân thập tự đều bị chiếm đóng hoặc bị đẩy lùi khỏi nội địa, mặc dù một vương quốc trên danh nghĩa là Vương quốc Jerusalem vẫn tồn tại trên đảo Síp thêm được ít năm sau đó.Các đời giáo hoàng cũng kêu gọi thập tự chinh hướng tới các miền dị giáo khác: ở Tây Ban Nha, ở bắc Pháp, và dọc theo bờ Baltic. Thập tự chinh ở Tây Ban Nha hòa trộn với cuộc Reconquista diễn ra từ trước đó. Mặc dù những hiệp sĩ dòng Đền và dòng Cứu tế cũng tham gia vào thập tự chinh ở đây, người Tây Ban Nha cũng lập ra những Dòng tu quân sự tương tự, mà phần lớn về sau nhập vào Dòng tu Calatrava và Dòng tu Santiago đầu thế kỉ 12. Bắc Âu cũng từng nằm ngoài ảnh hưởng của Ki-tô giáo cho tới thế kỉ 11, và trở thành điểm đến thập tự chinh trong giai đoạn thế kỉ 12-thế kỉ 14, dẫn tới sự thành lập Hội Huynh đệ của thanh kiếm Livonia. Một dòng khác, Hiệp sĩ Teuton, ban đầu thành lập ở các nhà nước thập tự quân, từ 1225 tập trung phần lớn hoạt động của nó về Baltic và năm 1309 chuyển tổng hành dinh tới Marienburg ở Phổ. </s>