The ki 14 day kho khan chung kien thoi ky vua Phap buoc cac doi Giao hoang doi toi Avignon nhung nam 1305-1378, cung goi la cuoc luu day Babylon cua Giao hoang (lien he toi cuoc luu day Babylon cua nguoi Do Thai), va sau do la Ly giao Tay phuong tu nam 1378 toi 1418, khi co hai, sau do la ba, vi giao hoang doi dich, moi vi duoc mot so quoc gia kinh dich nhau ung ho. Nhung nam dau the ki 15, sau mot thoi ki bien dong, cac chuc sac giao hoi hop tai Cong dong Constance (1414) va quyet dinh lan luot bai mien cac vi giao hoang va den thang 11 nam 1417 bau len Giao hoang Martinus V.Ben canh ly giao, giao hoi phuong tay cung chia re trong cac tranh cai than hoc, va mot so bi quy thanh di giao. John Wycliffe (mat nam 1384), mot nha than hoc Anh bi buoc toi di giao nam 1415 do truyen giang rang giao dan can phai duoc tiep can Kinh Thanh (von truoc gio chi danh cho giao si) cung nhu giu quan diem ve Tiec thanh khac voi giao ly giao hoi. Nhung bai giang cua Wycliffe anh huong toi hai trong so nhung phong trao di giao lon thoi hau ky Trung Co: Lollardy o Anh va Hussite o Bohemia. Nguoi Bohemia cung chiu anh huong tu nhung bai giang cua Jan Hus, nguoi bi lua trieu tap toi Cong dong Constance roi dem hoa thieu nam 1415. Giao hoi Hussite da chien thang mot cuoc thap tu chinh va ton tai qua thoi Trung Co, bao truoc Cai cach Tin Lanh sau nay. Cac tranh chap khac cung xay ra, nhu viec buoc toi chong lai hiep si dong Den dan toi lenh cam dong tu nay hoat dong nam 1312, va su chia re giua vua Phap Philippe IV (cai tri 1285-1314) va dong Hiep si Cuu te.Trong thoi Hau ky Trung Dai, Giao hoang thay doi thuc hanh trong thanh le, quy dinh rang chi co linh muc moi duoc huong phan ruou thanh trong Tiec thanh. Dieu nay tang khoang cach giua giao dan va giao si. Giao dan tiep tuc tien hanh nhung cuoc hanh huong, ton kinh thanh tich, va tin co quyen luc cua quy du. Nhung nha than bi nhu Meister Eckhart (mat nam 1327) hay Thomas a Kempis (mat nam 1471) viet nhung tac pham day giao dan tap trung vao doi song tinh than ben trong, dat nen tang cho Khang Cach. Ben canh chu nghia than bi, niem tin vao phu thuy pho bien rong khap, vao cuoi the ki 15 Giao hoi bat dau cung cap them can cu cho noi so phu thuy trong dan chung bang su len an phu thuy vao nam 1484 va cong bo cuon Malleus Maleficarum (Luoi bua phu thuy), duoc xem nhu so tay trong nhung cuoc san phu thuy o thoi can dai.
Thế kỉ 14 đầy khó khăn chứng kiến thời kỳ vua Pháp buộc các đời Giáo hoàng dời tới Avignon những năm 1305-1378, cũng gọi là cuộc lưu đày Babylon của Giáo hoàng (liên hệ tới cuộc lưu đày Babylon của người Do Thái), và sau đó là Ly giáo Tây phương từ năm 1378 tới 1418, khi có hai, sau đó là ba, vị giáo hoàng đối địch, mỗi vị được một số quốc gia kình địch nhau ủng hộ. Những năm đầu thế ki 15, sau một thời kì biến động, các chức sắc giáo hội họp tại Công đồng Constance (1414) và quyết định lần lượt bãi miễn các vị giáo hoàng và đến tháng 11 năm 1417 bầu lên Giáo hoàng Martinus V.Bên cạnh ly giáo, giáo hội phương tây cũng chia rẽ trong các tranh cãi thần học, và một số bị quy thành dị giáo. John Wycliffe (mất năm 1384), một nhà thần học Anh bị buộc tội dị giáo năm 1415 do truyền giảng rằng giáo dân cần phải được tiếp cận Kinh Thánh (vốn trước giờ chỉ dành cho giáo sĩ) cũng như giữ quan điểm về Tiệc thánh khác với giáo lý giáo hội. Những bài giảng của Wycliffe ảnh hưởng tới hai trong số những phong trào dị giáo lớn thời hậu kỳ Trung Cổ: Lollardy ở Anh và Hussite ở Bohemia. Người Bohemia cũng chịu ảnh hưởng từ những bài giảng của Jan Hus, người bị lừa triệu tập tới Công đồng Constance rồi đem hỏa thiêu năm 1415. Giáo hội Hussite đã chiến thắng một cuộc thập tự chinh và tồn tại qua thời Trung Cổ, báo trước Cải cách Tin Lành sau này. Các tranh chấp khác cũng xảy ra, như việc buộc tội chống lại hiệp sĩ dòng Đền dẫn tới lệnh cấm dòng tu này hoạt động năm 1312, và sự chia rẽ giữa vua Pháp Philippe IV (cai trị 1285-1314) và dòng Hiệp sĩ Cứu tế.Trong thời Hậu kỳ Trung Đại, Giáo hoàng thay đổi thực hành trong thánh lễ, quy định rằng chỉ có linh mục mới được hưởng phần rượu thánh trong Tiệc thánh. Điều này tăng khoảng cách giữa giáo dân và giáo sĩ. Giáo dân tiếp tục tiến hành những cuộc hành hương, tôn kính thánh tích, và tin có quyền lực của quỷ dữ. Những nhà thần bí như Meister Eckhart (mất năm 1327) hay Thomas à Kempis (mất năm 1471) viết những tác phẩm dạy giáo dân tập trung vào đời sống tinh thần bên trong, đặt nền tảng cho Kháng Cách. Bên cạnh chủ nghĩa thần bí, niềm tin vào phù thủy phổ biến rộng khắp, vào cuối thế kỉ 15 Giáo hội bắt đầu cung cấp thêm căn cứ cho nỗi sợ phù thủy trong dân chúng bằng sự lên án phù thủy vào năm 1484 và công bố cuốn Malleus Maleficarum (Lưỡi búa phù thủy), được xem như sổ tay trong những cuộc săn phù thủy ở thời cận đại.
<s> [INST] Bạn là một trợ lí Tiếng Việt nhiệt tình và trung thực. Hãy luôn trả lời một cách hữu ích nhất có thể, đồng thời giữ an toàn. Câu trả lời của bạn không nên chứa bất kỳ nội dung gây hại, phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, độc hại, nguy hiểm hoặc bất hợp pháp nào. Hãy đảm bảo rằng các câu trả lời của bạn không có thiên kiến xã hội và mang tính tích cực. Nếu một câu hỏi không có ý nghĩa hoặc không hợp lý về mặt thông tin, hãy giải thích tại sao thay vì trả lời một điều gì đó không chính xác. Nếu bạn không biết câu trả lời cho một câu hỏi, hãy trả lời là bạn không biết và vui lòng không chia sẻ thông tin sai lệch. Hãy thêm dấu Tiếng Việt cho câu văn sau: The ki 14 day kho khan chung kien thoi ky vua Phap buoc cac doi Giao hoang doi toi Avignon nhung nam 1305-1378, cung goi la cuoc luu day Babylon cua Giao hoang (lien he toi cuoc luu day Babylon cua nguoi Do Thai), va sau do la Ly giao Tay phuong tu nam 1378 toi 1418, khi co hai, sau do la ba, vi giao hoang doi dich, moi vi duoc mot so quoc gia kinh dich nhau ung ho. Nhung nam dau the ki 15, sau mot thoi ki bien dong, cac chuc sac giao hoi hop tai Cong dong Constance (1414) va quyet dinh lan luot bai mien cac vi giao hoang va den thang 11 nam 1417 bau len Giao hoang Martinus V.Ben canh ly giao, giao hoi phuong tay cung chia re trong cac tranh cai than hoc, va mot so bi quy thanh di giao. John Wycliffe (mat nam 1384), mot nha than hoc Anh bi buoc toi di giao nam 1415 do truyen giang rang giao dan can phai duoc tiep can Kinh Thanh (von truoc gio chi danh cho giao si) cung nhu giu quan diem ve Tiec thanh khac voi giao ly giao hoi. Nhung bai giang cua Wycliffe anh huong toi hai trong so nhung phong trao di giao lon thoi hau ky Trung Co: Lollardy o Anh va Hussite o Bohemia. Nguoi Bohemia cung chiu anh huong tu nhung bai giang cua Jan Hus, nguoi bi lua trieu tap toi Cong dong Constance roi dem hoa thieu nam 1415. Giao hoi Hussite da chien thang mot cuoc thap tu chinh va ton tai qua thoi Trung Co, bao truoc Cai cach Tin Lanh sau nay. Cac tranh chap khac cung xay ra, nhu viec buoc toi chong lai hiep si dong Den dan toi lenh cam dong tu nay hoat dong nam 1312, va su chia re giua vua Phap Philippe IV (cai tri 1285-1314) va dong Hiep si Cuu te.Trong thoi Hau ky Trung Dai, Giao hoang thay doi thuc hanh trong thanh le, quy dinh rang chi co linh muc moi duoc huong phan ruou thanh trong Tiec thanh. Dieu nay tang khoang cach giua giao dan va giao si. Giao dan tiep tuc tien hanh nhung cuoc hanh huong, ton kinh thanh tich, va tin co quyen luc cua quy du. Nhung nha than bi nhu Meister Eckhart (mat nam 1327) hay Thomas a Kempis (mat nam 1471) viet nhung tac pham day giao dan tap trung vao doi song tinh than ben trong, dat nen tang cho Khang Cach. Ben canh chu nghia than bi, niem tin vao phu thuy pho bien rong khap, vao cuoi the ki 15 Giao hoi bat dau cung cap them can cu cho noi so phu thuy trong dan chung bang su len an phu thuy vao nam 1484 va cong bo cuon Malleus Maleficarum (Luoi bua phu thuy), duoc xem nhu so tay trong nhung cuoc san phu thuy o thoi can dai. [/INST] Thế kỉ 14 đầy khó khăn chứng kiến thời kỳ vua Pháp buộc các đời Giáo hoàng dời tới Avignon những năm 1305-1378, cũng gọi là cuộc lưu đày Babylon của Giáo hoàng (liên hệ tới cuộc lưu đày Babylon của người Do Thái), và sau đó là Ly giáo Tây phương từ năm 1378 tới 1418, khi có hai, sau đó là ba, vị giáo hoàng đối địch, mỗi vị được một số quốc gia kình địch nhau ủng hộ. Những năm đầu thế ki 15, sau một thời kì biến động, các chức sắc giáo hội họp tại Công đồng Constance (1414) và quyết định lần lượt bãi miễn các vị giáo hoàng và đến tháng 11 năm 1417 bầu lên Giáo hoàng Martinus V.Bên cạnh ly giáo, giáo hội phương tây cũng chia rẽ trong các tranh cãi thần học, và một số bị quy thành dị giáo. John Wycliffe (mất năm 1384), một nhà thần học Anh bị buộc tội dị giáo năm 1415 do truyền giảng rằng giáo dân cần phải được tiếp cận Kinh Thánh (vốn trước giờ chỉ dành cho giáo sĩ) cũng như giữ quan điểm về Tiệc thánh khác với giáo lý giáo hội. Những bài giảng của Wycliffe ảnh hưởng tới hai trong số những phong trào dị giáo lớn thời hậu kỳ Trung Cổ: Lollardy ở Anh và Hussite ở Bohemia. Người Bohemia cũng chịu ảnh hưởng từ những bài giảng của Jan Hus, người bị lừa triệu tập tới Công đồng Constance rồi đem hỏa thiêu năm 1415. Giáo hội Hussite đã chiến thắng một cuộc thập tự chinh và tồn tại qua thời Trung Cổ, báo trước Cải cách Tin Lành sau này. Các tranh chấp khác cũng xảy ra, như việc buộc tội chống lại hiệp sĩ dòng Đền dẫn tới lệnh cấm dòng tu này hoạt động năm 1312, và sự chia rẽ giữa vua Pháp Philippe IV (cai trị 1285-1314) và dòng Hiệp sĩ Cứu tế.Trong thời Hậu kỳ Trung Đại, Giáo hoàng thay đổi thực hành trong thánh lễ, quy định rằng chỉ có linh mục mới được hưởng phần rượu thánh trong Tiệc thánh. Điều này tăng khoảng cách giữa giáo dân và giáo sĩ. Giáo dân tiếp tục tiến hành những cuộc hành hương, tôn kính thánh tích, và tin có quyền lực của quỷ dữ. Những nhà thần bí như Meister Eckhart (mất năm 1327) hay Thomas à Kempis (mất năm 1471) viết những tác phẩm dạy giáo dân tập trung vào đời sống tinh thần bên trong, đặt nền tảng cho Kháng Cách. Bên cạnh chủ nghĩa thần bí, niềm tin vào phù thủy phổ biến rộng khắp, vào cuối thế kỉ 15 Giáo hội bắt đầu cung cấp thêm căn cứ cho nỗi sợ phù thủy trong dân chúng bằng sự lên án phù thủy vào năm 1484 và công bố cuốn Malleus Maleficarum (Lưỡi búa phù thủy), được xem như sổ tay trong những cuộc săn phù thủy ở thời cận đại. </s>
<s> [INST] Hãy thêm dấu Tiếng Việt cho câu văn sau: The ki 14 day kho khan chung kien thoi ky vua Phap buoc cac doi Giao hoang doi toi Avignon nhung nam 1305-1378, cung goi la cuoc luu day Babylon cua Giao hoang (lien he toi cuoc luu day Babylon cua nguoi Do Thai), va sau do la Ly giao Tay phuong tu nam 1378 toi 1418, khi co hai, sau do la ba, vi giao hoang doi dich, moi vi duoc mot so quoc gia kinh dich nhau ung ho. Nhung nam dau the ki 15, sau mot thoi ki bien dong, cac chuc sac giao hoi hop tai Cong dong Constance (1414) va quyet dinh lan luot bai mien cac vi giao hoang va den thang 11 nam 1417 bau len Giao hoang Martinus V.Ben canh ly giao, giao hoi phuong tay cung chia re trong cac tranh cai than hoc, va mot so bi quy thanh di giao. John Wycliffe (mat nam 1384), mot nha than hoc Anh bi buoc toi di giao nam 1415 do truyen giang rang giao dan can phai duoc tiep can Kinh Thanh (von truoc gio chi danh cho giao si) cung nhu giu quan diem ve Tiec thanh khac voi giao ly giao hoi. Nhung bai giang cua Wycliffe anh huong toi hai trong so nhung phong trao di giao lon thoi hau ky Trung Co: Lollardy o Anh va Hussite o Bohemia. Nguoi Bohemia cung chiu anh huong tu nhung bai giang cua Jan Hus, nguoi bi lua trieu tap toi Cong dong Constance roi dem hoa thieu nam 1415. Giao hoi Hussite da chien thang mot cuoc thap tu chinh va ton tai qua thoi Trung Co, bao truoc Cai cach Tin Lanh sau nay. Cac tranh chap khac cung xay ra, nhu viec buoc toi chong lai hiep si dong Den dan toi lenh cam dong tu nay hoat dong nam 1312, va su chia re giua vua Phap Philippe IV (cai tri 1285-1314) va dong Hiep si Cuu te.Trong thoi Hau ky Trung Dai, Giao hoang thay doi thuc hanh trong thanh le, quy dinh rang chi co linh muc moi duoc huong phan ruou thanh trong Tiec thanh. Dieu nay tang khoang cach giua giao dan va giao si. Giao dan tiep tuc tien hanh nhung cuoc hanh huong, ton kinh thanh tich, va tin co quyen luc cua quy du. Nhung nha than bi nhu Meister Eckhart (mat nam 1327) hay Thomas a Kempis (mat nam 1471) viet nhung tac pham day giao dan tap trung vao doi song tinh than ben trong, dat nen tang cho Khang Cach. Ben canh chu nghia than bi, niem tin vao phu thuy pho bien rong khap, vao cuoi the ki 15 Giao hoi bat dau cung cap them can cu cho noi so phu thuy trong dan chung bang su len an phu thuy vao nam 1484 va cong bo cuon Malleus Maleficarum (Luoi bua phu thuy), duoc xem nhu so tay trong nhung cuoc san phu thuy o thoi can dai. [/INST] Thế kỉ 14 đầy khó khăn chứng kiến thời kỳ vua Pháp buộc các đời Giáo hoàng dời tới Avignon những năm 1305-1378, cũng gọi là cuộc lưu đày Babylon của Giáo hoàng (liên hệ tới cuộc lưu đày Babylon của người Do Thái), và sau đó là Ly giáo Tây phương từ năm 1378 tới 1418, khi có hai, sau đó là ba, vị giáo hoàng đối địch, mỗi vị được một số quốc gia kình địch nhau ủng hộ. Những năm đầu thế ki 15, sau một thời kì biến động, các chức sắc giáo hội họp tại Công đồng Constance (1414) và quyết định lần lượt bãi miễn các vị giáo hoàng và đến tháng 11 năm 1417 bầu lên Giáo hoàng Martinus V.Bên cạnh ly giáo, giáo hội phương tây cũng chia rẽ trong các tranh cãi thần học, và một số bị quy thành dị giáo. John Wycliffe (mất năm 1384), một nhà thần học Anh bị buộc tội dị giáo năm 1415 do truyền giảng rằng giáo dân cần phải được tiếp cận Kinh Thánh (vốn trước giờ chỉ dành cho giáo sĩ) cũng như giữ quan điểm về Tiệc thánh khác với giáo lý giáo hội. Những bài giảng của Wycliffe ảnh hưởng tới hai trong số những phong trào dị giáo lớn thời hậu kỳ Trung Cổ: Lollardy ở Anh và Hussite ở Bohemia. Người Bohemia cũng chịu ảnh hưởng từ những bài giảng của Jan Hus, người bị lừa triệu tập tới Công đồng Constance rồi đem hỏa thiêu năm 1415. Giáo hội Hussite đã chiến thắng một cuộc thập tự chinh và tồn tại qua thời Trung Cổ, báo trước Cải cách Tin Lành sau này. Các tranh chấp khác cũng xảy ra, như việc buộc tội chống lại hiệp sĩ dòng Đền dẫn tới lệnh cấm dòng tu này hoạt động năm 1312, và sự chia rẽ giữa vua Pháp Philippe IV (cai trị 1285-1314) và dòng Hiệp sĩ Cứu tế.Trong thời Hậu kỳ Trung Đại, Giáo hoàng thay đổi thực hành trong thánh lễ, quy định rằng chỉ có linh mục mới được hưởng phần rượu thánh trong Tiệc thánh. Điều này tăng khoảng cách giữa giáo dân và giáo sĩ. Giáo dân tiếp tục tiến hành những cuộc hành hương, tôn kính thánh tích, và tin có quyền lực của quỷ dữ. Những nhà thần bí như Meister Eckhart (mất năm 1327) hay Thomas à Kempis (mất năm 1471) viết những tác phẩm dạy giáo dân tập trung vào đời sống tinh thần bên trong, đặt nền tảng cho Kháng Cách. Bên cạnh chủ nghĩa thần bí, niềm tin vào phù thủy phổ biến rộng khắp, vào cuối thế kỉ 15 Giáo hội bắt đầu cung cấp thêm căn cứ cho nỗi sợ phù thủy trong dân chúng bằng sự lên án phù thủy vào năm 1484 và công bố cuốn Malleus Maleficarum (Lưỡi búa phù thủy), được xem như sổ tay trong những cuộc săn phù thủy ở thời cận đại. </s>