Khai thac mo o chau Au da co tu rat lau, vi du nhu cac mo bac Laurium, giup phat trien thanh pho Hy Lap thuoc Athens. Tuy nhien, nguoi La Ma da phat trien cac phuong phap khai thac mo tren quy mo rong, dac biet viec su dung mot luong nuoc lon de mang quang di bang cong thoat nuoc. Nuoc duoc su dung vao nhieu muc dich khac nhau nhu de gat bo lop phu va cac da vun duoc goi la khai thac mo thuy luc, cung nhu rua quang da duoc nghien nho, va van hanh cac may don gian. Ho su dung phuong phap thuy luc tren dien rong de thu cac mach quang, dac biet cac dang khai thac loi thoi hien khong con dung nua nhu hushing. No lien quan den viec xay dung mot luong lon cac cong cung cap nuoc den dau mo (noi dang khai thac), o day nuoc duoc chua trong cac bon va be lon. Khi cac be chua day duoc xa ra day cac vat lieu phu lam lo ra da goc va cac mach quang nam ben duoi. Da lo ra sau do bi nung nong bang phap dot va bi lam lanh bang dong nuoc. Su thay doi nhiet do nhanh lam cho da bi vo ra va de thu hoi bang cac dong nuoc tu cac bon chua nhu cach boc lop phu o tren. Ho su dung phuong phap tuong tu de thu hoi cassiterit o Cornwall va quang chi o Pennines. Cac phuong phap da duoc phat trien boi nguoi La Ma o Tay Ban Nha vao 25 CN de khai thac cac mo vang lon trong boi tich, khu mo lon nhat nam o Las Medulas, o day co 7 he thong cong dai duoc xay dung de lay nuoc tu cac con song trong khu vuc voi muc dich la rua quang. Tay Ban Nha la mot khu vuc khai thac mo quan trong nhat trong tat ca cac khu vuc khai thac cua de che La Ma. Ho su dung guong nuoc nghich de tach nuoc tu cac mo o duoi sau nhu o Rio Tinto. O Anh, nguoi ban dia da khai thac mo khoang san cac day gan nghin nam, nhung khi nguoi La Ma den, hoat dong khai thac da thay doi nhanh chong. Nguoi La Ma can nhung thu ma nguoi Anh dang so huu, dac biet la vang, bac, thiec va chi. Ky thuat cua nguoi La Ma khong chi gioi han trong viec khai thac tren mat, ma ho con khai thac theo cac mach quang duoi long dat khi do viec khai thac lo thien khong con la van de kho khan. O Dolaucothi ho dung khai thac cac mach, va chuyen sang dao cac loi vao xuyen qua cac da kho can de tieu thoat nuoc dong trong mo. Cac duong nay van con duoc su dung de thong gio cho cong trinh, dac biet rat quan trong khi su dung phuong phap dot. O cac phan khac cua mo, ho dao qua muc nuoc ngam va lay nuoc tu mo bang cac may moc nhu guong nuoc nghich. Cac may nay duoc su dung pho bien trong cac mo dong o Rio Tinto, Tay Ban Nha, o day co 16 cai duoc xep thanh hai hang co nhiem vu nang khoang 80 foot (24 m). Chung duoc van hanh nhu cac may di tung buoc voi tho mo dung tren thanh go cao nhat. Mot vai vi du nhu cac bo phan cua no duoc tim thay o cac mo La Ma co va mot so duoc trung bay trong bao tang Vuong quoc Anh va bao tang quoc gia xu Wales.
Khai thác mỏ ở châu Âu đã có từ rất lâu, ví dụ như các mỏ bạc Laurium, giúp phát triển thành phố Hy Lạp thuộc Athens. Tuy nhiên, người La Mã đã phát triển các phương pháp khai thác mỏ trên quy mô rộng, đặc biệt việc sử dụng một lượng nước lớn để mang quặng đi bằng cống thoát nước. Nước được sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như để gạt bỏ lớp phủ và các đá vụn được gọi là khai thác mỏ thủy lực, cũng như rửa quặng đã được nghiền nhỏ, và vận hành các máy đơn giản. Họ sử dụng phương pháp thủy lực trên diện rộng để thu các mạch quặng, đặc biệt các dạng khai thác lỗi thời hiện không còn dùng nữa như hushing. Nó liên quan đến việc xây dựng một lượng lớn các cống cung cấp nước đến đầu mỏ (nơi đang khai thác), ở đây nước được chứa trong các bồn và bể lớn. Khi các bể chứa đầy được xả ra đẩy các vật liệu phủ làm lộ ra đá gốc và các mạch quặng nằm bên dưới. Đá lộ ra sau đó bị nung nóng bằng pháp đốt và bị làm lạnh bằng dòng nước. Sự thay đổi nhiệt độ nhanh làm cho đá bị vỡ ra và dễ thu hồi bằng các dòng nước từ các bồn chứa như cách bốc lớp phủ ở trên. Họ sử dụng phương pháp tương tự để thu hồi cassiterit ở Cornwall và quặng chì ở Pennines. Các phương pháp đã được phát triển bởi người La Mã ở Tây Ban Nha vào 25 CN để khai thác các mỏ vàng lớn trong bồi tích, khu mỏ lớn nhất nằm ở Las Medulas, ở đây có 7 hệ thống cống dài được xây dựng để lấy nước từ các con sông trong khu vực với mục đích là rửa quặng. Tây Ban Nha là một khu vực khai thác mỏ quan trọng nhất trong tất cả các khu vực khai thác của đế chế La Mã. Họ sử dụng guồng nước nghịch để tách nước từ các mỏ ở dưới sâu như ở Rio Tinto. Ở Anh, người bản địa đã khai thác mỏ khoáng sản các đây gần nghìn năm, nhưng khi người La Mã đến, hoạt động khai thác đã thay đổi nhanh chóng. Người La Mã cần những thứ mà người Anh đang sở hữu, đặc biệt là vàng, bạc, thiếc và chì. Kỹ thuật của người La Mã không chỉ giới hạn trong việc khai thác trên mặt, mà họ còn khai thác theo các mạch quặng dưới lòng đất khi đó việc khai thác lộ thiên không còn là vấn đề khó khăn. Ở Dolaucothi họ dừng khai thác các mạch, và chuyển sang đào các lối vào xuyên qua các đá khô cằn để tiêu thoát nước đọng trong mỏ. Các đường này vẫn còn được sử dụng để thông gió cho công trình, đặc biệt rất quan trọng khi sử dụng phương pháp đốt. Ở các phần khác của mỏ, họ đào qua mực nước ngầm và lấy nước từ mỏ bằng các máy móc như guồng nước nghịch. Các máy này được sử dụng phổ biến trong các mỏ đồng ở Rio Tinto, Tây Ban Nha, ở đây có 16 cái được xếp thành hai hàng có nhiệm vụ nâng khoảng 80 foot (24 m). Chúng được vận hành như các máy đi từng bước với thợ mỏ đứng trên thanh gỗ cao nhất. Một vài ví dụ như các bộ phận của nó được tìm thấy ở các mỏ La Mã cổ và một số được trưng bày trong bảo tàng Vương quốc Anh và bảo tàng quốc gia xứ Wales.
<s> [INST] Bạn là một trợ lí Tiếng Việt nhiệt tình và trung thực. Hãy luôn trả lời một cách hữu ích nhất có thể, đồng thời giữ an toàn. Câu trả lời của bạn không nên chứa bất kỳ nội dung gây hại, phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, độc hại, nguy hiểm hoặc bất hợp pháp nào. Hãy đảm bảo rằng các câu trả lời của bạn không có thiên kiến xã hội và mang tính tích cực. Nếu một câu hỏi không có ý nghĩa hoặc không hợp lý về mặt thông tin, hãy giải thích tại sao thay vì trả lời một điều gì đó không chính xác. Nếu bạn không biết câu trả lời cho một câu hỏi, hãy trả lời là bạn không biết và vui lòng không chia sẻ thông tin sai lệch. Hãy thêm dấu Tiếng Việt cho câu văn sau: Khai thac mo o chau Au da co tu rat lau, vi du nhu cac mo bac Laurium, giup phat trien thanh pho Hy Lap thuoc Athens. Tuy nhien, nguoi La Ma da phat trien cac phuong phap khai thac mo tren quy mo rong, dac biet viec su dung mot luong nuoc lon de mang quang di bang cong thoat nuoc. Nuoc duoc su dung vao nhieu muc dich khac nhau nhu de gat bo lop phu va cac da vun duoc goi la khai thac mo thuy luc, cung nhu rua quang da duoc nghien nho, va van hanh cac may don gian. Ho su dung phuong phap thuy luc tren dien rong de thu cac mach quang, dac biet cac dang khai thac loi thoi hien khong con dung nua nhu hushing. No lien quan den viec xay dung mot luong lon cac cong cung cap nuoc den dau mo (noi dang khai thac), o day nuoc duoc chua trong cac bon va be lon. Khi cac be chua day duoc xa ra day cac vat lieu phu lam lo ra da goc va cac mach quang nam ben duoi. Da lo ra sau do bi nung nong bang phap dot va bi lam lanh bang dong nuoc. Su thay doi nhiet do nhanh lam cho da bi vo ra va de thu hoi bang cac dong nuoc tu cac bon chua nhu cach boc lop phu o tren. Ho su dung phuong phap tuong tu de thu hoi cassiterit o Cornwall va quang chi o Pennines. Cac phuong phap da duoc phat trien boi nguoi La Ma o Tay Ban Nha vao 25 CN de khai thac cac mo vang lon trong boi tich, khu mo lon nhat nam o Las Medulas, o day co 7 he thong cong dai duoc xay dung de lay nuoc tu cac con song trong khu vuc voi muc dich la rua quang. Tay Ban Nha la mot khu vuc khai thac mo quan trong nhat trong tat ca cac khu vuc khai thac cua de che La Ma. Ho su dung guong nuoc nghich de tach nuoc tu cac mo o duoi sau nhu o Rio Tinto. O Anh, nguoi ban dia da khai thac mo khoang san cac day gan nghin nam, nhung khi nguoi La Ma den, hoat dong khai thac da thay doi nhanh chong. Nguoi La Ma can nhung thu ma nguoi Anh dang so huu, dac biet la vang, bac, thiec va chi. Ky thuat cua nguoi La Ma khong chi gioi han trong viec khai thac tren mat, ma ho con khai thac theo cac mach quang duoi long dat khi do viec khai thac lo thien khong con la van de kho khan. O Dolaucothi ho dung khai thac cac mach, va chuyen sang dao cac loi vao xuyen qua cac da kho can de tieu thoat nuoc dong trong mo. Cac duong nay van con duoc su dung de thong gio cho cong trinh, dac biet rat quan trong khi su dung phuong phap dot. O cac phan khac cua mo, ho dao qua muc nuoc ngam va lay nuoc tu mo bang cac may moc nhu guong nuoc nghich. Cac may nay duoc su dung pho bien trong cac mo dong o Rio Tinto, Tay Ban Nha, o day co 16 cai duoc xep thanh hai hang co nhiem vu nang khoang 80 foot (24 m). Chung duoc van hanh nhu cac may di tung buoc voi tho mo dung tren thanh go cao nhat. Mot vai vi du nhu cac bo phan cua no duoc tim thay o cac mo La Ma co va mot so duoc trung bay trong bao tang Vuong quoc Anh va bao tang quoc gia xu Wales. [/INST] Khai thác mỏ ở châu Âu đã có từ rất lâu, ví dụ như các mỏ bạc Laurium, giúp phát triển thành phố Hy Lạp thuộc Athens. Tuy nhiên, người La Mã đã phát triển các phương pháp khai thác mỏ trên quy mô rộng, đặc biệt việc sử dụng một lượng nước lớn để mang quặng đi bằng cống thoát nước. Nước được sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như để gạt bỏ lớp phủ và các đá vụn được gọi là khai thác mỏ thủy lực, cũng như rửa quặng đã được nghiền nhỏ, và vận hành các máy đơn giản. Họ sử dụng phương pháp thủy lực trên diện rộng để thu các mạch quặng, đặc biệt các dạng khai thác lỗi thời hiện không còn dùng nữa như hushing. Nó liên quan đến việc xây dựng một lượng lớn các cống cung cấp nước đến đầu mỏ (nơi đang khai thác), ở đây nước được chứa trong các bồn và bể lớn. Khi các bể chứa đầy được xả ra đẩy các vật liệu phủ làm lộ ra đá gốc và các mạch quặng nằm bên dưới. Đá lộ ra sau đó bị nung nóng bằng pháp đốt và bị làm lạnh bằng dòng nước. Sự thay đổi nhiệt độ nhanh làm cho đá bị vỡ ra và dễ thu hồi bằng các dòng nước từ các bồn chứa như cách bốc lớp phủ ở trên. Họ sử dụng phương pháp tương tự để thu hồi cassiterit ở Cornwall và quặng chì ở Pennines. Các phương pháp đã được phát triển bởi người La Mã ở Tây Ban Nha vào 25 CN để khai thác các mỏ vàng lớn trong bồi tích, khu mỏ lớn nhất nằm ở Las Medulas, ở đây có 7 hệ thống cống dài được xây dựng để lấy nước từ các con sông trong khu vực với mục đích là rửa quặng. Tây Ban Nha là một khu vực khai thác mỏ quan trọng nhất trong tất cả các khu vực khai thác của đế chế La Mã. Họ sử dụng guồng nước nghịch để tách nước từ các mỏ ở dưới sâu như ở Rio Tinto. Ở Anh, người bản địa đã khai thác mỏ khoáng sản các đây gần nghìn năm, nhưng khi người La Mã đến, hoạt động khai thác đã thay đổi nhanh chóng. Người La Mã cần những thứ mà người Anh đang sở hữu, đặc biệt là vàng, bạc, thiếc và chì. Kỹ thuật của người La Mã không chỉ giới hạn trong việc khai thác trên mặt, mà họ còn khai thác theo các mạch quặng dưới lòng đất khi đó việc khai thác lộ thiên không còn là vấn đề khó khăn. Ở Dolaucothi họ dừng khai thác các mạch, và chuyển sang đào các lối vào xuyên qua các đá khô cằn để tiêu thoát nước đọng trong mỏ. Các đường này vẫn còn được sử dụng để thông gió cho công trình, đặc biệt rất quan trọng khi sử dụng phương pháp đốt. Ở các phần khác của mỏ, họ đào qua mực nước ngầm và lấy nước từ mỏ bằng các máy móc như guồng nước nghịch. Các máy này được sử dụng phổ biến trong các mỏ đồng ở Rio Tinto, Tây Ban Nha, ở đây có 16 cái được xếp thành hai hàng có nhiệm vụ nâng khoảng 80 foot (24 m). Chúng được vận hành như các máy đi từng bước với thợ mỏ đứng trên thanh gỗ cao nhất. Một vài ví dụ như các bộ phận của nó được tìm thấy ở các mỏ La Mã cổ và một số được trưng bày trong bảo tàng Vương quốc Anh và bảo tàng quốc gia xứ Wales. </s>
<s> [INST] Hãy thêm dấu Tiếng Việt cho câu văn sau: Khai thac mo o chau Au da co tu rat lau, vi du nhu cac mo bac Laurium, giup phat trien thanh pho Hy Lap thuoc Athens. Tuy nhien, nguoi La Ma da phat trien cac phuong phap khai thac mo tren quy mo rong, dac biet viec su dung mot luong nuoc lon de mang quang di bang cong thoat nuoc. Nuoc duoc su dung vao nhieu muc dich khac nhau nhu de gat bo lop phu va cac da vun duoc goi la khai thac mo thuy luc, cung nhu rua quang da duoc nghien nho, va van hanh cac may don gian. Ho su dung phuong phap thuy luc tren dien rong de thu cac mach quang, dac biet cac dang khai thac loi thoi hien khong con dung nua nhu hushing. No lien quan den viec xay dung mot luong lon cac cong cung cap nuoc den dau mo (noi dang khai thac), o day nuoc duoc chua trong cac bon va be lon. Khi cac be chua day duoc xa ra day cac vat lieu phu lam lo ra da goc va cac mach quang nam ben duoi. Da lo ra sau do bi nung nong bang phap dot va bi lam lanh bang dong nuoc. Su thay doi nhiet do nhanh lam cho da bi vo ra va de thu hoi bang cac dong nuoc tu cac bon chua nhu cach boc lop phu o tren. Ho su dung phuong phap tuong tu de thu hoi cassiterit o Cornwall va quang chi o Pennines. Cac phuong phap da duoc phat trien boi nguoi La Ma o Tay Ban Nha vao 25 CN de khai thac cac mo vang lon trong boi tich, khu mo lon nhat nam o Las Medulas, o day co 7 he thong cong dai duoc xay dung de lay nuoc tu cac con song trong khu vuc voi muc dich la rua quang. Tay Ban Nha la mot khu vuc khai thac mo quan trong nhat trong tat ca cac khu vuc khai thac cua de che La Ma. Ho su dung guong nuoc nghich de tach nuoc tu cac mo o duoi sau nhu o Rio Tinto. O Anh, nguoi ban dia da khai thac mo khoang san cac day gan nghin nam, nhung khi nguoi La Ma den, hoat dong khai thac da thay doi nhanh chong. Nguoi La Ma can nhung thu ma nguoi Anh dang so huu, dac biet la vang, bac, thiec va chi. Ky thuat cua nguoi La Ma khong chi gioi han trong viec khai thac tren mat, ma ho con khai thac theo cac mach quang duoi long dat khi do viec khai thac lo thien khong con la van de kho khan. O Dolaucothi ho dung khai thac cac mach, va chuyen sang dao cac loi vao xuyen qua cac da kho can de tieu thoat nuoc dong trong mo. Cac duong nay van con duoc su dung de thong gio cho cong trinh, dac biet rat quan trong khi su dung phuong phap dot. O cac phan khac cua mo, ho dao qua muc nuoc ngam va lay nuoc tu mo bang cac may moc nhu guong nuoc nghich. Cac may nay duoc su dung pho bien trong cac mo dong o Rio Tinto, Tay Ban Nha, o day co 16 cai duoc xep thanh hai hang co nhiem vu nang khoang 80 foot (24 m). Chung duoc van hanh nhu cac may di tung buoc voi tho mo dung tren thanh go cao nhat. Mot vai vi du nhu cac bo phan cua no duoc tim thay o cac mo La Ma co va mot so duoc trung bay trong bao tang Vuong quoc Anh va bao tang quoc gia xu Wales. [/INST] Khai thác mỏ ở châu Âu đã có từ rất lâu, ví dụ như các mỏ bạc Laurium, giúp phát triển thành phố Hy Lạp thuộc Athens. Tuy nhiên, người La Mã đã phát triển các phương pháp khai thác mỏ trên quy mô rộng, đặc biệt việc sử dụng một lượng nước lớn để mang quặng đi bằng cống thoát nước. Nước được sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như để gạt bỏ lớp phủ và các đá vụn được gọi là khai thác mỏ thủy lực, cũng như rửa quặng đã được nghiền nhỏ, và vận hành các máy đơn giản. Họ sử dụng phương pháp thủy lực trên diện rộng để thu các mạch quặng, đặc biệt các dạng khai thác lỗi thời hiện không còn dùng nữa như hushing. Nó liên quan đến việc xây dựng một lượng lớn các cống cung cấp nước đến đầu mỏ (nơi đang khai thác), ở đây nước được chứa trong các bồn và bể lớn. Khi các bể chứa đầy được xả ra đẩy các vật liệu phủ làm lộ ra đá gốc và các mạch quặng nằm bên dưới. Đá lộ ra sau đó bị nung nóng bằng pháp đốt và bị làm lạnh bằng dòng nước. Sự thay đổi nhiệt độ nhanh làm cho đá bị vỡ ra và dễ thu hồi bằng các dòng nước từ các bồn chứa như cách bốc lớp phủ ở trên. Họ sử dụng phương pháp tương tự để thu hồi cassiterit ở Cornwall và quặng chì ở Pennines. Các phương pháp đã được phát triển bởi người La Mã ở Tây Ban Nha vào 25 CN để khai thác các mỏ vàng lớn trong bồi tích, khu mỏ lớn nhất nằm ở Las Medulas, ở đây có 7 hệ thống cống dài được xây dựng để lấy nước từ các con sông trong khu vực với mục đích là rửa quặng. Tây Ban Nha là một khu vực khai thác mỏ quan trọng nhất trong tất cả các khu vực khai thác của đế chế La Mã. Họ sử dụng guồng nước nghịch để tách nước từ các mỏ ở dưới sâu như ở Rio Tinto. Ở Anh, người bản địa đã khai thác mỏ khoáng sản các đây gần nghìn năm, nhưng khi người La Mã đến, hoạt động khai thác đã thay đổi nhanh chóng. Người La Mã cần những thứ mà người Anh đang sở hữu, đặc biệt là vàng, bạc, thiếc và chì. Kỹ thuật của người La Mã không chỉ giới hạn trong việc khai thác trên mặt, mà họ còn khai thác theo các mạch quặng dưới lòng đất khi đó việc khai thác lộ thiên không còn là vấn đề khó khăn. Ở Dolaucothi họ dừng khai thác các mạch, và chuyển sang đào các lối vào xuyên qua các đá khô cằn để tiêu thoát nước đọng trong mỏ. Các đường này vẫn còn được sử dụng để thông gió cho công trình, đặc biệt rất quan trọng khi sử dụng phương pháp đốt. Ở các phần khác của mỏ, họ đào qua mực nước ngầm và lấy nước từ mỏ bằng các máy móc như guồng nước nghịch. Các máy này được sử dụng phổ biến trong các mỏ đồng ở Rio Tinto, Tây Ban Nha, ở đây có 16 cái được xếp thành hai hàng có nhiệm vụ nâng khoảng 80 foot (24 m). Chúng được vận hành như các máy đi từng bước với thợ mỏ đứng trên thanh gỗ cao nhất. Một vài ví dụ như các bộ phận của nó được tìm thấy ở các mỏ La Mã cổ và một số được trưng bày trong bảo tàng Vương quốc Anh và bảo tàng quốc gia xứ Wales. </s>