Nguoi Micronesia va nguoi Polynesia la nhung dan toc dau tien sinh song tai Nauru, it nhat la tu 3.000 nam truoc. Theo truyen thong, co 12 thi toc hay bo toc tai Nauru, duoc dai dien bang mot sao 12 canh tren quoc ky. Cung theo truyen thong, nguoi Nauru truy nguon goc cua ho dua tren mau he. Cac cu dan tren dao lam nghe nuoi trong thuy san: ho bat ca ibija con nho, cho chung thich nghi voi moi truong nuoc ngot, va nuoi chung tai pha Buada, chung cung cap cho nguoi dan tren dao mot nguon thuc pham on dinh. Trong thanh phan bua an cua ho co nhung thu khac duoc nuoi trong tai dia phuong nhu dua va dua dai. Ten goi "Nauru" co the bat nguon tu Anaoero, trong tieng Nauru, co nghia la "Toi di den bai bien".Nam 1798, thuyen truong nguoi Anh John Fearn, mot tho san ca voi, tro thanh nguoi phuong Tay dau tien den Nauru, ong dat ten dao la "Pleasant". Tu khoang nam 1830, nguoi Nauru co tiep xuc voi nguoi Au do cac tau danh bat ca voi va cac thuong nhan bo sung nguon du tru cua ho (dac biet la nuoc ngot) tai Nauru. Khoang thoi gian nay, nhung nguoi dao tau tu cac tau chau Au bat dau den song tai dao. Nguoi dan tren dao trao doi thuc pham lay ruou dua va cac loai sung cam tay. Cac loai sung cam tay duoc su dung trong Chien tranh bo toc Nauru bat dau tu nam 1878 va keo dai 10 nam.Nauru bi Duc thon tinh vao nam 1888 va duoc hop nhat vao Lanh tho bao ho Quan dao Marshall thuoc Duc. Viec nguoi Duc den da ket thuc noi chien tren dao, va cac vuong duoc dat lam nhung nguoi cai tri cua dao. Nguoi duoc biet den rong rai nhat trong so ho la Vuong Auweyida. Cac nha truyen giao Ki-to tu quan dao Gilbert den Nauru vao nam 1888. Nhung nguoi Duc dinh cu goi dao la Nawodo hoac Onawero. Nguoi Duc cai tri Nauru trong gan ba thap nien. Robert Rasch la mot thuong nhan nguoi Duc ket hon voi mot phu nu Nauru, ong la quan tri vien dau tien cua dao, duoc bo nhiem vao nam 1890.Nam 1900, nha tham do Albert Fuller Ellis phat hien ra phosphat tai Nauru. Cong ty Phosphat Thai Binh Duong bat dau khai thac tai nguyen nay vao nam 1906 theo thoa thuan voi Duc, xuat khau lo hang phosphat dau tien vao nam 1907. Nam 1914, sau khi Chien tranh the gioi thu nhat bung no, quan Uc chiem Nauru. Uc, New Zealand va Anh Quoc ky Hiep dinh dao Nauru vao nam 1919, lap ra mot uy ban goi la Uy ban Phosphat Anh Quoc, the che nay tiep quan quyen khai mo phosphat.Nauru trai qua mot dai dich cum vao nam 1920, voi ty le tu vong la 18 phan tram trong so nguoi Nauru ban dia. Nam 1923, Hoi Quoc Lien trao cho Uc quyen quan tri uy thac doi voi Nauru, voi Anh Quoc va New Zealand la dong quan tri. Ngay 6 va 7 thang 12 nam 1940, cac tuan duong ham phu tro Komet va Orion cua Duc danh dam nam tau tiep te tai vung bien lan can Nauru. Komet sau do na phao vao cac khu vuc khai mo phosphat, kho chua dau, dam chia boc hang len tau tren dao.
Người Micronesia và người Polynesia là những dân tộc đầu tiên sinh sống tại Nauru, ít nhất là từ 3.000 năm trước. Theo truyền thống, có 12 thị tộc hay bộ tộc tại Nauru, được đại diện bằng một sao 12 cánh trên quốc kỳ. Cũng theo truyền thống, người Nauru truy nguồn gốc của họ dựa trên mẫu hệ. Các cư dân trên đảo làm nghề nuôi trồng thủy sản: họ bắt cá ibija còn nhỏ, cho chúng thích nghi với môi trường nước ngọt, và nuôi chúng tại phá Buada, chúng cung cấp cho người dân trên đảo một nguồn thực phẩm ổn định. Trong thành phần bữa ăn của họ có những thứ khác được nuôi trồng tại địa phương như dừa và dứa dại. Tên gọi "Nauru" có thể bắt nguồn từ Anáoero, trong tiếng Nauru, có nghĩa là "Tôi đi đến bãi biển".Năm 1798, thuyền trưởng người Anh John Fearn, một thợ săn cá voi, trở thành người phương Tây đầu tiên đến Nauru, ông đặt tên đảo là "Pleasant". Từ khoảng năm 1830, người Nauru có tiếp xúc với người Âu do các tàu đánh bắt cá voi và các thương nhân bổ sung nguồn dự trữ của họ (đặc biệt là nước ngọt) tại Nauru. Khoảng thời gian này, những người đào tẩu từ các tàu châu Âu bắt đầu đến sống tại đảo. Người dân trên đảo trao đổi thực phẩm lấy rượu dừa và các loại súng cầm tay. Các loại súng cầm tay được sử dụng trong Chiến tranh bộ tộc Nauru bắt đầu từ năm 1878 và kéo dài 10 năm.Nauru bị Đức thôn tính vào năm 1888 và được hợp nhất vào Lãnh thổ bảo hộ Quần đảo Marshall thuộc Đức. Việc người Đức đến đã kết thúc nội chiến trên đảo, và các vương được đặt làm những người cai trị của đảo. Người được biết đến rộng rãi nhất trong số họ là Vương Auweyida. Các nhà truyền giáo Ki-tô từ quần đảo Gilbert đến Nauru vào năm 1888. Những người Đức định cư gọi đảo là Nawodo hoặc Onawero. Người Đức cai trị Nauru trong gần ba thập niên. Robert Rasch là một thương nhân người Đức kết hôn với một phụ nữ Nauru, ông là quản trị viên đầu tiên của đảo, được bổ nhiệm vào năm 1890.Năm 1900, nhà thăm dò Albert Fuller Ellis phát hiện ra phosphat tại Nauru. Công ty Phosphat Thái Bình Dương bắt đầu khai thác tài nguyên này vào năm 1906 theo thỏa thuận với Đức, xuất khẩu lô hàng phosphat đầu tiên vào năm 1907. Năm 1914, sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, quân Úc chiếm Nauru. Úc, New Zealand và Anh Quốc ký Hiệp định đảo Nauru vào năm 1919, lập ra một ủy ban gọi là Ủy ban Phosphat Anh Quốc, thể chế này tiếp quản quyền khai mỏ phosphat.Nauru trải qua một đại dịch cúm vào năm 1920, với tỷ lệ tử vong là 18 phần trăm trong số người Nauru bản địa. Năm 1923, Hội Quốc Liên trao cho Úc quyền quản trị ủy thác đối với Nauru, với Anh Quốc và New Zealand là đồng quản trị. Ngày 6 và 7 tháng 12 năm 1940, các tuần dương hạm phụ trợ Komet và Orion của Đức đánh đắm năm tàu tiếp tế tại vùng biển lân cận Nauru. Komet sau đó nã pháo vào các khu vực khai mỏ phosphat, kho chứa dầu, dầm chìa bốc hàng lên tàu trên đảo.
<s> [INST] Bạn là một trợ lí Tiếng Việt nhiệt tình và trung thực. Hãy luôn trả lời một cách hữu ích nhất có thể, đồng thời giữ an toàn. Câu trả lời của bạn không nên chứa bất kỳ nội dung gây hại, phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, độc hại, nguy hiểm hoặc bất hợp pháp nào. Hãy đảm bảo rằng các câu trả lời của bạn không có thiên kiến xã hội và mang tính tích cực. Nếu một câu hỏi không có ý nghĩa hoặc không hợp lý về mặt thông tin, hãy giải thích tại sao thay vì trả lời một điều gì đó không chính xác. Nếu bạn không biết câu trả lời cho một câu hỏi, hãy trả lời là bạn không biết và vui lòng không chia sẻ thông tin sai lệch. Hãy thêm dấu Tiếng Việt cho câu văn sau: Nguoi Micronesia va nguoi Polynesia la nhung dan toc dau tien sinh song tai Nauru, it nhat la tu 3.000 nam truoc. Theo truyen thong, co 12 thi toc hay bo toc tai Nauru, duoc dai dien bang mot sao 12 canh tren quoc ky. Cung theo truyen thong, nguoi Nauru truy nguon goc cua ho dua tren mau he. Cac cu dan tren dao lam nghe nuoi trong thuy san: ho bat ca ibija con nho, cho chung thich nghi voi moi truong nuoc ngot, va nuoi chung tai pha Buada, chung cung cap cho nguoi dan tren dao mot nguon thuc pham on dinh. Trong thanh phan bua an cua ho co nhung thu khac duoc nuoi trong tai dia phuong nhu dua va dua dai. Ten goi "Nauru" co the bat nguon tu Anaoero, trong tieng Nauru, co nghia la "Toi di den bai bien".Nam 1798, thuyen truong nguoi Anh John Fearn, mot tho san ca voi, tro thanh nguoi phuong Tay dau tien den Nauru, ong dat ten dao la "Pleasant". Tu khoang nam 1830, nguoi Nauru co tiep xuc voi nguoi Au do cac tau danh bat ca voi va cac thuong nhan bo sung nguon du tru cua ho (dac biet la nuoc ngot) tai Nauru. Khoang thoi gian nay, nhung nguoi dao tau tu cac tau chau Au bat dau den song tai dao. Nguoi dan tren dao trao doi thuc pham lay ruou dua va cac loai sung cam tay. Cac loai sung cam tay duoc su dung trong Chien tranh bo toc Nauru bat dau tu nam 1878 va keo dai 10 nam.Nauru bi Duc thon tinh vao nam 1888 va duoc hop nhat vao Lanh tho bao ho Quan dao Marshall thuoc Duc. Viec nguoi Duc den da ket thuc noi chien tren dao, va cac vuong duoc dat lam nhung nguoi cai tri cua dao. Nguoi duoc biet den rong rai nhat trong so ho la Vuong Auweyida. Cac nha truyen giao Ki-to tu quan dao Gilbert den Nauru vao nam 1888. Nhung nguoi Duc dinh cu goi dao la Nawodo hoac Onawero. Nguoi Duc cai tri Nauru trong gan ba thap nien. Robert Rasch la mot thuong nhan nguoi Duc ket hon voi mot phu nu Nauru, ong la quan tri vien dau tien cua dao, duoc bo nhiem vao nam 1890.Nam 1900, nha tham do Albert Fuller Ellis phat hien ra phosphat tai Nauru. Cong ty Phosphat Thai Binh Duong bat dau khai thac tai nguyen nay vao nam 1906 theo thoa thuan voi Duc, xuat khau lo hang phosphat dau tien vao nam 1907. Nam 1914, sau khi Chien tranh the gioi thu nhat bung no, quan Uc chiem Nauru. Uc, New Zealand va Anh Quoc ky Hiep dinh dao Nauru vao nam 1919, lap ra mot uy ban goi la Uy ban Phosphat Anh Quoc, the che nay tiep quan quyen khai mo phosphat.Nauru trai qua mot dai dich cum vao nam 1920, voi ty le tu vong la 18 phan tram trong so nguoi Nauru ban dia. Nam 1923, Hoi Quoc Lien trao cho Uc quyen quan tri uy thac doi voi Nauru, voi Anh Quoc va New Zealand la dong quan tri. Ngay 6 va 7 thang 12 nam 1940, cac tuan duong ham phu tro Komet va Orion cua Duc danh dam nam tau tiep te tai vung bien lan can Nauru. Komet sau do na phao vao cac khu vuc khai mo phosphat, kho chua dau, dam chia boc hang len tau tren dao. [/INST] Người Micronesia và người Polynesia là những dân tộc đầu tiên sinh sống tại Nauru, ít nhất là từ 3.000 năm trước. Theo truyền thống, có 12 thị tộc hay bộ tộc tại Nauru, được đại diện bằng một sao 12 cánh trên quốc kỳ. Cũng theo truyền thống, người Nauru truy nguồn gốc của họ dựa trên mẫu hệ. Các cư dân trên đảo làm nghề nuôi trồng thủy sản: họ bắt cá ibija còn nhỏ, cho chúng thích nghi với môi trường nước ngọt, và nuôi chúng tại phá Buada, chúng cung cấp cho người dân trên đảo một nguồn thực phẩm ổn định. Trong thành phần bữa ăn của họ có những thứ khác được nuôi trồng tại địa phương như dừa và dứa dại. Tên gọi "Nauru" có thể bắt nguồn từ Anáoero, trong tiếng Nauru, có nghĩa là "Tôi đi đến bãi biển".Năm 1798, thuyền trưởng người Anh John Fearn, một thợ săn cá voi, trở thành người phương Tây đầu tiên đến Nauru, ông đặt tên đảo là "Pleasant". Từ khoảng năm 1830, người Nauru có tiếp xúc với người Âu do các tàu đánh bắt cá voi và các thương nhân bổ sung nguồn dự trữ của họ (đặc biệt là nước ngọt) tại Nauru. Khoảng thời gian này, những người đào tẩu từ các tàu châu Âu bắt đầu đến sống tại đảo. Người dân trên đảo trao đổi thực phẩm lấy rượu dừa và các loại súng cầm tay. Các loại súng cầm tay được sử dụng trong Chiến tranh bộ tộc Nauru bắt đầu từ năm 1878 và kéo dài 10 năm.Nauru bị Đức thôn tính vào năm 1888 và được hợp nhất vào Lãnh thổ bảo hộ Quần đảo Marshall thuộc Đức. Việc người Đức đến đã kết thúc nội chiến trên đảo, và các vương được đặt làm những người cai trị của đảo. Người được biết đến rộng rãi nhất trong số họ là Vương Auweyida. Các nhà truyền giáo Ki-tô từ quần đảo Gilbert đến Nauru vào năm 1888. Những người Đức định cư gọi đảo là Nawodo hoặc Onawero. Người Đức cai trị Nauru trong gần ba thập niên. Robert Rasch là một thương nhân người Đức kết hôn với một phụ nữ Nauru, ông là quản trị viên đầu tiên của đảo, được bổ nhiệm vào năm 1890.Năm 1900, nhà thăm dò Albert Fuller Ellis phát hiện ra phosphat tại Nauru. Công ty Phosphat Thái Bình Dương bắt đầu khai thác tài nguyên này vào năm 1906 theo thỏa thuận với Đức, xuất khẩu lô hàng phosphat đầu tiên vào năm 1907. Năm 1914, sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, quân Úc chiếm Nauru. Úc, New Zealand và Anh Quốc ký Hiệp định đảo Nauru vào năm 1919, lập ra một ủy ban gọi là Ủy ban Phosphat Anh Quốc, thể chế này tiếp quản quyền khai mỏ phosphat.Nauru trải qua một đại dịch cúm vào năm 1920, với tỷ lệ tử vong là 18 phần trăm trong số người Nauru bản địa. Năm 1923, Hội Quốc Liên trao cho Úc quyền quản trị ủy thác đối với Nauru, với Anh Quốc và New Zealand là đồng quản trị. Ngày 6 và 7 tháng 12 năm 1940, các tuần dương hạm phụ trợ Komet và Orion của Đức đánh đắm năm tàu tiếp tế tại vùng biển lân cận Nauru. Komet sau đó nã pháo vào các khu vực khai mỏ phosphat, kho chứa dầu, dầm chìa bốc hàng lên tàu trên đảo. </s>
<s> [INST] Hãy thêm dấu Tiếng Việt cho câu văn sau: Nguoi Micronesia va nguoi Polynesia la nhung dan toc dau tien sinh song tai Nauru, it nhat la tu 3.000 nam truoc. Theo truyen thong, co 12 thi toc hay bo toc tai Nauru, duoc dai dien bang mot sao 12 canh tren quoc ky. Cung theo truyen thong, nguoi Nauru truy nguon goc cua ho dua tren mau he. Cac cu dan tren dao lam nghe nuoi trong thuy san: ho bat ca ibija con nho, cho chung thich nghi voi moi truong nuoc ngot, va nuoi chung tai pha Buada, chung cung cap cho nguoi dan tren dao mot nguon thuc pham on dinh. Trong thanh phan bua an cua ho co nhung thu khac duoc nuoi trong tai dia phuong nhu dua va dua dai. Ten goi "Nauru" co the bat nguon tu Anaoero, trong tieng Nauru, co nghia la "Toi di den bai bien".Nam 1798, thuyen truong nguoi Anh John Fearn, mot tho san ca voi, tro thanh nguoi phuong Tay dau tien den Nauru, ong dat ten dao la "Pleasant". Tu khoang nam 1830, nguoi Nauru co tiep xuc voi nguoi Au do cac tau danh bat ca voi va cac thuong nhan bo sung nguon du tru cua ho (dac biet la nuoc ngot) tai Nauru. Khoang thoi gian nay, nhung nguoi dao tau tu cac tau chau Au bat dau den song tai dao. Nguoi dan tren dao trao doi thuc pham lay ruou dua va cac loai sung cam tay. Cac loai sung cam tay duoc su dung trong Chien tranh bo toc Nauru bat dau tu nam 1878 va keo dai 10 nam.Nauru bi Duc thon tinh vao nam 1888 va duoc hop nhat vao Lanh tho bao ho Quan dao Marshall thuoc Duc. Viec nguoi Duc den da ket thuc noi chien tren dao, va cac vuong duoc dat lam nhung nguoi cai tri cua dao. Nguoi duoc biet den rong rai nhat trong so ho la Vuong Auweyida. Cac nha truyen giao Ki-to tu quan dao Gilbert den Nauru vao nam 1888. Nhung nguoi Duc dinh cu goi dao la Nawodo hoac Onawero. Nguoi Duc cai tri Nauru trong gan ba thap nien. Robert Rasch la mot thuong nhan nguoi Duc ket hon voi mot phu nu Nauru, ong la quan tri vien dau tien cua dao, duoc bo nhiem vao nam 1890.Nam 1900, nha tham do Albert Fuller Ellis phat hien ra phosphat tai Nauru. Cong ty Phosphat Thai Binh Duong bat dau khai thac tai nguyen nay vao nam 1906 theo thoa thuan voi Duc, xuat khau lo hang phosphat dau tien vao nam 1907. Nam 1914, sau khi Chien tranh the gioi thu nhat bung no, quan Uc chiem Nauru. Uc, New Zealand va Anh Quoc ky Hiep dinh dao Nauru vao nam 1919, lap ra mot uy ban goi la Uy ban Phosphat Anh Quoc, the che nay tiep quan quyen khai mo phosphat.Nauru trai qua mot dai dich cum vao nam 1920, voi ty le tu vong la 18 phan tram trong so nguoi Nauru ban dia. Nam 1923, Hoi Quoc Lien trao cho Uc quyen quan tri uy thac doi voi Nauru, voi Anh Quoc va New Zealand la dong quan tri. Ngay 6 va 7 thang 12 nam 1940, cac tuan duong ham phu tro Komet va Orion cua Duc danh dam nam tau tiep te tai vung bien lan can Nauru. Komet sau do na phao vao cac khu vuc khai mo phosphat, kho chua dau, dam chia boc hang len tau tren dao. [/INST] Người Micronesia và người Polynesia là những dân tộc đầu tiên sinh sống tại Nauru, ít nhất là từ 3.000 năm trước. Theo truyền thống, có 12 thị tộc hay bộ tộc tại Nauru, được đại diện bằng một sao 12 cánh trên quốc kỳ. Cũng theo truyền thống, người Nauru truy nguồn gốc của họ dựa trên mẫu hệ. Các cư dân trên đảo làm nghề nuôi trồng thủy sản: họ bắt cá ibija còn nhỏ, cho chúng thích nghi với môi trường nước ngọt, và nuôi chúng tại phá Buada, chúng cung cấp cho người dân trên đảo một nguồn thực phẩm ổn định. Trong thành phần bữa ăn của họ có những thứ khác được nuôi trồng tại địa phương như dừa và dứa dại. Tên gọi "Nauru" có thể bắt nguồn từ Anáoero, trong tiếng Nauru, có nghĩa là "Tôi đi đến bãi biển".Năm 1798, thuyền trưởng người Anh John Fearn, một thợ săn cá voi, trở thành người phương Tây đầu tiên đến Nauru, ông đặt tên đảo là "Pleasant". Từ khoảng năm 1830, người Nauru có tiếp xúc với người Âu do các tàu đánh bắt cá voi và các thương nhân bổ sung nguồn dự trữ của họ (đặc biệt là nước ngọt) tại Nauru. Khoảng thời gian này, những người đào tẩu từ các tàu châu Âu bắt đầu đến sống tại đảo. Người dân trên đảo trao đổi thực phẩm lấy rượu dừa và các loại súng cầm tay. Các loại súng cầm tay được sử dụng trong Chiến tranh bộ tộc Nauru bắt đầu từ năm 1878 và kéo dài 10 năm.Nauru bị Đức thôn tính vào năm 1888 và được hợp nhất vào Lãnh thổ bảo hộ Quần đảo Marshall thuộc Đức. Việc người Đức đến đã kết thúc nội chiến trên đảo, và các vương được đặt làm những người cai trị của đảo. Người được biết đến rộng rãi nhất trong số họ là Vương Auweyida. Các nhà truyền giáo Ki-tô từ quần đảo Gilbert đến Nauru vào năm 1888. Những người Đức định cư gọi đảo là Nawodo hoặc Onawero. Người Đức cai trị Nauru trong gần ba thập niên. Robert Rasch là một thương nhân người Đức kết hôn với một phụ nữ Nauru, ông là quản trị viên đầu tiên của đảo, được bổ nhiệm vào năm 1890.Năm 1900, nhà thăm dò Albert Fuller Ellis phát hiện ra phosphat tại Nauru. Công ty Phosphat Thái Bình Dương bắt đầu khai thác tài nguyên này vào năm 1906 theo thỏa thuận với Đức, xuất khẩu lô hàng phosphat đầu tiên vào năm 1907. Năm 1914, sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ, quân Úc chiếm Nauru. Úc, New Zealand và Anh Quốc ký Hiệp định đảo Nauru vào năm 1919, lập ra một ủy ban gọi là Ủy ban Phosphat Anh Quốc, thể chế này tiếp quản quyền khai mỏ phosphat.Nauru trải qua một đại dịch cúm vào năm 1920, với tỷ lệ tử vong là 18 phần trăm trong số người Nauru bản địa. Năm 1923, Hội Quốc Liên trao cho Úc quyền quản trị ủy thác đối với Nauru, với Anh Quốc và New Zealand là đồng quản trị. Ngày 6 và 7 tháng 12 năm 1940, các tuần dương hạm phụ trợ Komet và Orion của Đức đánh đắm năm tàu tiếp tế tại vùng biển lân cận Nauru. Komet sau đó nã pháo vào các khu vực khai mỏ phosphat, kho chứa dầu, dầm chìa bốc hàng lên tàu trên đảo. </s>