Hệ thống tiêm chủng của "đại gia" y dược Ngô Chí Dũng
Trước đây, thị trường tiêm chủng ở Việt Nam tập trung chủ yếu ở các khối bệnh viện và trung tâm y tế công. Tuy nhiên, 5 năm trở lại đây, "miếng bánh" đã thay đổi rất nhiều với sự vươn lên của các trung tâm tiêm chủng tư nhân, đáng chú ý có thể kể đến VNVC, Vinmec, Nhi 315 hay FPT Retail…
Điều này cho thấy sức hấp dẫn rất lớn của lĩnh vực tiềm năng này khi tỷ lệ bao phủ vắc-xin ở Việt Nam chỉ khoảng 4% dân số, trong khi nhiều nước trong khu vực là 15 - 30% dân số.
VNVC tên đầy đủ là CTCP Vacxin Việt Nam, được thành lập ngày 11/11/2016, ngành nghề kinh doanh chính là hoạt động y tế dự phòng và tiêm phòng. Vốn điều lệ ban đầu là 10 tỷ đồng với 3 cổ đông sáng lập gồm ông Ngô Chí Dũng (giữ chức Chủ tịch HĐQT kiêm đại diện pháp luật) sở hữu 40% vốn, bà Nguyễn Thị Hà và bà Nguyễn Thị Xuân mỗi người sở hữu 30% vốn còn lại.
Tháng 6/2017, VNVC khai trương trung tâm tiêm chủng đầu tiên, tại số 180 đường Trường Chinh, phường Khương Thượng, quận Đống Đa, TP. Hà Nội sau đó dời trụ sở chính về địa chỉ này. Đến tháng 7/2020, vốn điều lệ của VNVC tăng lên 140 tỷ đồng, cơ cấu cổ đông không được công bố. Hiện ông Ngô Chí Dũng giữ vị trí Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc, người đại diện pháp luật.
VNVC hiện có hơn 100 trung tâm tiêm chủng, cung cấp dịch vụ tiêm chủng theo yêu cầu; tiêm chủng trọn gói dành cho trẻ em, trẻ tiền học đường, tuổi vị thành niên và thanh niên, người trưởng thành, phụ nữ chuẩn bị trước mang thai; dịch vụ tiêm chủng lưu động đối với các nhóm cơ quan, doanh nghiệp. Các trung tâm tiêm chủng VNVC thường đặt tại các trung tâm thương mại, chung cư, nơi diện tích sàn lớn và tập trung đông đúc cư dân sinh sống.
Sở hữu lợi thế về hệ thống các đối tác chiến lược gồm nhiều hãng vắc-xin lớn như Glaxosmithkline (Bỉ), Sanofi Pasteur (Pháp), Pfizer (Mỹ), Merck Sharp and Dohme (Mỹ)…, VNVC được đàm phán trực tiếp, độc lập nhập khẩu chính hãng vắc-xin số lượng lớn, đặc biệt các vắc-xin thường xuyên khan hiếm.
Doanh thu khủng nhưng lãi mỏng, đóng thuế "bèo"
Những năm qua, quy mô tài sản của VNVC liên tục tăng cùng quá trình mở rộng hệ thống. Đến cuối năm 2022, tổng tài sản của chuỗi tiêm chủng này đạt gần 3.000 tỷ đồng, gấp hơn 100 lần thời điểm 5 năm trước. Tuy nhiên, do vốn chủ khiêm tốn, tài sản của VNVC chủ yếu được hình thành từ nguồn vốn nợ.
Tổng nợ phải trả của doanh nghiệp này thường xuyên chiếm khoảng 90% tổng tài sản và gấp gần chục lần vốn chủ sở hữu. Tính đến cuối năm 2022, tổng nợ phải trả của VNVC lên đến gần 2.700 tỷ đồng, gấp hơn 9 lần vốn chủ sở hữu tại cùng thời điểm. Trong đó, số dư nợ vay tài chính ở mức hơn 1.000 tỷ đồng.
Đáng chú ý, tài sản của VNVC phần lớn là các khoản phải thu với số dư tính đến cuối năm 2022 ở mức hơn 1.100 tỷ đồng (chiếm gần 37%), gấp đôi so với đầu năm. Ngược lại, tồn kho của chuỗi tiêm chủng này lại giảm mạnh từ mức gần 1.100 tỷ hồi đầu năm xuống còn gần 650 tỷ đồng vào cuối kỳ.
Với thương hiệu được định hình mang tính "quốc dân", VNVC tạo ra doanh thu rất "khủng", gấp nhiều lần tài sản công ty. Năm 2022, doanh thu của chuỗi tiêm chủng này giảm nhẹ gần 8% so với năm trước xuống mức 7.283 tỷ đồng, tương ứng bình quân mỗi ngày thu gần 20 tỷ đồng. Trước đó, VNVC đã liên tục tăng trưởng doanh thu qua từng năm từ con số vỏn vẹn 32 tỷ năm 2017 lên gần 7.900 tỷ đồng vào năm 2021.
Doanh thu khủng nhưng lợi nhuận của VNVC lại không mấy ấn tượng, thậm chí giai đoạn 2 năm đầu (2017-18) còn thua lỗ. Năm 2022, chuỗi tiêm chủng này lãi kỷ lục nhưng chỉ ở mức 265 tỷ đồng. Mức lợi nhuận đã tăng gấp 2,2 lần năm trước nhưng biên lãi ròng vẫn chỉ gần 4%, tức là 100 đồng doanh thu mang về chưa đến 4 đồng lãi. Lợi nhuận mỏng, thuế TNDN mà VNVC nộp cũng không nhiều chỉ vài chục tỷ mỗi năm, tương đương với doanh thu vài ngày.
Một trong những yếu tố ăn mòn đáng kể lợi nhuận của chuỗi tiêm chủng này là chi phí bán hàng rất lớn, thường xuyên duy trì trên nghìn tỷ. Năm 2022, chi phí bán hàng này của VNVC cũng đạt mức kỷ lục hơn 1.500 tỷ đồng. Lợi nhuận mỏng, thuế TNDN mà VNVC nộp cũng không nhiều chỉ vài chục tỷ mỗi năm, tương đương với doanh thu vài ngày.