Phát hành trái phiếu qua VietBank
Xuất thân từ việc buôn bán xe máy, năm 1993, bà Trần Thị Lâm cùng chồng là ông Dương Ngọc Hoà thành lập Công ty TNHH Thương mại dịch vụ vận tải Nhất Nguyên, sau này đổi tên thành Công ty Cổ phần Đầu tư và phát triển Hoa Lâm (Tập đoàn Hoa Lâm). Thành công bước đầu, hai vợ chồng mở rộng việc kinh doanh sang nhiều lĩnh vực khác và tài chính ngân hàng là mảnh ghép đầu tiên trong hệ sinh thái của Tập đoàn này.
Năm 2006, bà Lâm bắt đầu lấn sang lĩnh vực tài chính ngân hàng khi xuất hiện tại Vietbank. VietBank tiền thân là Ngân hàng Nông thôn Phú Tâm được thành lập vào năm 2006 bởi các cá nhân, pháp nhân liên quan đến Tập đoàn Hoa Lâm, nhóm bầu Kiên (Ngân hàng ACB) và công ty Diệu Hiền.
Chủ tịch hiện tại là ông Dương Nhất Nguyên (con trai ông Hoà và bà Lâm), bà Lâm cũng đang giữ chức Phó tổng giám đốc của nhà băng này. |
Kể từ khi thành lập, VietBank cấp tín dụng nhiều thương vụ nghìn tỷ cho các doanh nghiệp "họ" Hoa Lâm. Ông Dương Ngọc Hoà nắm giữ vị trí Chủ tịch VietBank từ năm 2006 đến năm 2021, vị trí Chủ tịch hiện tại là ông Dương Nhất Nguyên (con trai ông Hoà và bà Lâm), bà Lâm cũng đang giữ chức Phó tổng giám đốc của nhà băng này.
Năm 2019, nhóm bầu Kiên thoái vốn tại VietBank. Kể từ đây hàng loạt các pháp nhân "họ" Hoa Lâm liên tục phát hành những đợt trái phiếu nghìn tỷ thông qua VietBank. Từ năm 2020 – 2021, các doanh nghiệp có liên quan đến Hoa Lâm đã huy động thành công khoảng 5.000 tỷ đồng từ trái phiếu. Trong số đó có những doanh nghiệp tăng vốn thần tốc - thực chất là SPE (Special Purpose Entity) - một dạng doanh nghiệp được một Tập đoàn lập ra với mục đích đặc biệt chứ không phải vì mục tiêu sản xuất kinh doanh.
Minh chứng cho điều này, ngoài những cái tên như Công ty TNHH Điền Phát Land (tháng 7/2020 huy động 770 tỷ đồng), Công ty TNHH Hướng Dương Holdings (tháng 8/2020 phát hành thành công 750 tỷ đồng), Công ty TNHH Hoa Thanh Long (tháng 12/2020 phát hành 477 tỷ đồng)… là Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Xích Lô Đỏ (công ty Xích Lô Đỏ) phát hành 738 tỷ đồng vào ngày 25/08/2020.
Công ty Xích Lô Đỏ được thành lập vào tháng 3/2013, đăng ký kinh doanh với vốn điều lệ vỏn vẹn 1 tỷ đồng, ngành nghề kinh doanh chính là cắt tóc, làm đầu, gội đầu với doanh thu chỉ vài chục triệu đồng mỗi năm (năm 2018 là 26,6 triệu đồng, 2019 là 2,2 triệu đồng).
Tới tháng 6/2020, công ty tăng vốn điều lệ lên 20 tỷ đồng, cách hai tháng trước khi thương vụ phát hành trái phiếu hơn 700 tỷ đồng diễn ra. Sau đó, Xích Lô Đỏ liên tục thay đổi vị trí người đại diện theo pháp luật. Hiện tại, công ty tăng vốn điều lệ lên 100 tỷ đồng, bà Trương Thị Yến Ngọc là Chủ tịch công ty.
Hồ sơ năng lực của Xích Lô Đỏ bộc lộ nhiều vấn đề khi phát hành lô trái phiếu có giá trị gấp gần 37 lần vốn tự có của công ty. Và vấn đề đó không ai nắm rõ hơn VietBank - đơn vị tham gia có trách nhiệm thu thập, rà soát các thông tin liên quan, tuân thủ pháp luật nhằm bảo đảm lợi ích cho các nhà đầu tư.
Ngoài ra, nhiều pháp nhân khác nhà Hoa Lâm như Công ty TNHH Vinh An Điền huy động 650 tỷ đồng, Công ty TNHH Minh Khang Điền huy động 572 tỷ đồng, Công ty TNHH Tư vấn đầu tư Gia An hút 456 tỷ đồng trái phiếu. Doanh nghiệp CTCP Hong Lim Land huy động 504 tỷ đồng trái phiếu để đầu tư vào dự án khu nhà ở.
Nhùng nhằng thương vụ mua bán Lim II
Theo dữ liệu của phóng viên, tính từ năm 2018, Tập đoàn Hoa Lâm có sự biến động về vốn liên tục. Cụ thể, tháng 3/2018, vốn điều lệ giảm xuống 193,72 tỷ đồng (năm 2015 là 650 tỷ đồng); tháng 7/2018 lại tăng lên 603,72 tỷ đồng, nhưng chỉ 2 tuần sau lại giảm xuống 162,372 tỷ đồng. Tháng 8/2018, vốn điều lệ tăng lên 503,52 tỷ đồng nhưng chỉ hơn 10 ngày sau lại rơi xuống 300 tỷ đồng. Sau đó, nhiều thương vụ nghìn tỷ diễn ra, có thể kể đến việc mua bán toà nhà Lim II và VietBank.
Một số thông tin về toà nhà Lim II |
Năm 2018, VietBank thông qua phương án mua toà nhà Lim II với giá dự kiến 1.400 tỷ đồng. Tới cuối năm 2019, VietBank quyết định huỷ mua Lim II với thủ tục kéo dài, đối tác chưa hoàn tất hồ sơ chuyển nhượng. Tuy nhiên, đến tháng 5/2020, VietBank lại chấp nhận mua Lim II (một phần toà nhà gồm 3 tầng hầm, tầng trệt đến tầng 11) với giá dự kiến là 1.340 tỷ đồng.
Ngày 10/8/2020, Công ty TNHH Lương Thạch ký hợp đồng đặt cọc với VietBank và ngay ngày hôm sau, VietBank đã chuyển số tiền cọc 1.100 tỷ đồng. Ngân hàng nhận phí cam kết 8,25 tỷ/tháng, thời gian thực hiện hợp đồng tối đa 12 tháng. Tuy nhiên, tới ngày 10/8/2021 Lương Thạch và VietBank ký phụ lục gia hạn thời gian thực hiện đến 10/8/2022.
Tới ngày 13/5/2021, Lương Thạch và VietBank lại ký hợp đồng hứa mua, hứa bán phần còn lại của toà nhà với số tiền 944 tỷ đồng, thời gian ký kết hợp đồng mua bán không quá 25/5/2023. Và tương tự, việc VietBank chuyển tiền cọc 708 tỷ đồng cũng diễn ra sau một ngày như một năm trước với phí cam kết 10%/năm, được trả hàng tháng.
Như vậy, công ty Lương Thạch đã nhận của VietBank tổng cộng 1.808 tỷ đồng đặt cọc để mua Lim II, tổng giá trị của thương vụ là 2.284 tỷ đồng (nhiều hơn 884 tỷ đồng, tương đương 63% so với phương án huỷ bỏ trước đó).
Tuy nhiên, thương vụ mua bán toà nhà Lim II đã không diễn ra. Tháng 12/2022, công ty Lương Thạch gửi công văn đề nghị chuyển trả toàn bộ số tiền cọc 1.808 tỷ đồng đã nhận cho VietBank. Tháng 1/2023, VietBank đồng ý nhận tiền cọc nhưng vẫn là bên được ưu tiên chuyển nhượng toà nhà theo các văn bản thoả thuận và văn bản đã ký.
Qua đó, có thể thấy số tiền 1.808 tỷ đồng từ VietBank "chảy" sang Công ty Lương Thạch trong thời gian dài mà không phải dưới hình thức khoản vay, không cần tài sản đảm bảo, không cần phương án sử dụng vốn và lãi suất 9%/năm với khoảng 1.100 tỷ đồng và 10%/năm với khoản 708 tỷ đồng.
Thời điểm cuối tháng 12/2022, khoản cọc 1.808 tỷ đồng cộng với tài sản cố định thì số dư đã lên tới 2.661 tỷ đồng, xấp xỉ 56% vốn điều lệ của VietBank. Lưu ý, cả VietBank và Công ty Lương Thạch đều chịu sự chi phối của nhà bà Trần Thị Lâm.
Ngoài những thương vụ đã nêu, các pháp nhân nhà Hoa Lâm cũng vướng "lùm xùm" liên quan đến đất công, đất quốc phòng và nhiều lần mang tài sản cầm cố tại VietBank. Đồng thời, "họ" nhà Hoa Lâm cũng xuất hiện, thâu tóm công ty chứng khoán - mảnh ghép cuối cùng để hoàn thành "hệ sinh thái" đồ sộ của bà Trần Thị Lâm mà chúng tôi sẽ đề cập ở bài sau.
TAND TP.HCM đang xét xử vụ án xảy ra tại Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, ngân hàng SCB và các đơn vị liên quan.
Theo kết luận điều tra của Cơ quan Công an, bà Trương Mỹ Lan – Chủ tịch tập đoàn Vạn Thịnh Phát sở hữu số lượng lớn các công ty con, công ty liên kết, giao cho người nhà, người thân tín điều hành quản lý. Bà Lan không nắm chức vụ tại Ngân hàng SCB nhưng có quyền lực tuyệt đối.
Bà Lan cùng các đồng phạm đã dùng Ngân hàng SCB làm "kênh huy động vốn" cho cá nhân, nâng khống giá trị tài sản đảm bảo, lập khống hồ sơ vay vốn để rút tiền trong SCB - vốn là tiền người dân, khách hàng gửi vào.
Cơ quan điều tra xác định, Trương Mỹ Lan đã chiếm đoạt 304.096 tỷ đồng của SCB. Số tiền này đến nay Ngân hàng không thể chi trả và còn phát sinh số lãi hơn 129.372 tỷ đồng. Như vậy, Trương Mỹ Lan đã gây thiệt hại hơn 415.000 tỷ đồng.
Bà Lan bị truy tố 3 tội: Đưa hối lộ, vi phạm quy định về hoạt động của Ngân hàng và Tham ô tài sản. Ngoài ra, Trương Mỹ Lan còn bị khởi tố tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" thông qua việc phát hành trái phiếu nhưng hiện Cơ quan điều tra đã tách vụ án để điều tra riêng.
Trong hành vi "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản", kết quả xác định từ năm 2018-2020, các nghi phạm có liên quan tại Vạn Thịnh Phát, các công ty con thuộc Tập đoàn cùng một số đơn vị đã có hành vi gian dối, làm trái quy định trong phát hành trái phiếu. Từ đó lừa đảo hơn 30.000 tỷ đồng của 42.000 nhà đầu tư.