Tôi khá bất ngờ khi gặp lại "bà trùm" ma túy Thanh Nhàn Cao Thị Lan, hiện thi hành án tại Trại giam Thanh Lâm, Bộ Công an. Nếu không biết đây là Cao Thị Lan thì tôi không thể hình dung người đàn bà trắng trẻo, đầy đặn, thậm chí phúc hậu trước mặt mình từng gớm ghê, điều hành đường dây ma túy khét tiếng.
Ở xóm bụi Thanh Nhàn hơn 20 năm về trước, Cao Thị Lan - người phụ nữ cầm tinh con hổ - từng là "bà trùm" thực sự khi điều hành "chợ" ma túy với khoảng 50- 60 đệ tử tham gia bán lẻ. Theo đó, Lan thuê người làm bảng lương như trong nhà máy, xí nghiệp, cũng chấm công 3 ca/ngày, hết ngày trả "lương" đầy đủ cho từng người. Mỗi ngày, "chợ" của Lan có hàng nghìn đối tượng ra vào mua ma túy, có những thời điểm, gần trăm đối tượng đến một lúc, chen lấn, xô đẩy, thậm chí đánh chửi nhau để được vào mua trước.
Chồng chết sớm, một mình nuôi 3 đứa con, 2 gái 1 trai. Mặc dù, bản thân không muốn con mình tham gia hành vi tội lỗi chết người này nhưng Lan không thể ngăn con mình nhìn thấy, nghe thấy những gì mẹ làm hằng ngày. Vì vậy, dù vô tình nhưng Lan cũng là nguyên nhân khiến con trai út là Nguyễn Đức Hùng mới học lớp 11 cũng trở thành trùm ma túy.
Đại tá Vũ Trọng Chiến, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý trại giam, thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp động viên Cao Thị Lan và các phạm nhân thi hành án tại Trại giam Thanh Lâm.
Việc mua bán ma túy của Lan bắt đầu từ năm 1999 đến 21/10/2004, được chia thành 2 giai đoạn. Giai đoạn đầu từ năm 1999 đến khi tụ điểm ma túy Thanh Nhàn bị Công an TP Hà Nội giải tỏa vào tháng 3/2001. Thời gian này, số người tham gia việc mua bán ma túy của Lan rất đông, được Lan tổ chức, phân công công việc hết sức chi tiết, từ việc quán xuyến, điều hành, chia lẻ, đóng gói, đứng bán, cảnh giới. Theo đó, Lan trả công từ 300 nghìn đến 1 triệu đồng người/ngày tùy theo vai trò. Số tiền đó rất lớn so với giá trị thời điểm ấy, bởi chỉ cần tầm 30 đến 50 triệu là có thể mua được một căn nhà ở Hà Nội.
Giai đoạn này, Cơ quan điều tra tính toán Lan đã bán được hơn 10 kg ma túy. Sau khi tụ điểm ma túy Thanh Nhàn bị giải tỏa, đệ tử của Lan nhiều đứa vào tù nên "bà trùm" nằm im không hoạt động. Đến đầu năm 2004, khi thấy tình hình "êm xuôi", Lan tiếp tục tổ chức đường dây ma túy quy mô hơn trước, mở rộng địa bàn sang phường Quỳnh Lôi, Thanh Lương. Ngoài ra, Lan chỉ đạo một số người mua chuộc các cán bộ chức năng để làm ngơ cho hoạt động mua bán ma túy của cô ta. Đến khi bị bắt, Lan đã bán được suýt soát 18 kg heroin, trong đó, chỉ trong 240 ngày của năm 2004, Lan đã bán gần 8 kg...
Gần 20 năm qua, dù tuổi đã cao, nhiều bệnh tật nhưng Cao Thị Lan vẫn nhớ như in ngày mình bị bắt. Đó là ngày 21/10/2004, các cán bộ Công an tỉnh Hòa Bình đến tận nhà đọc lệnh bắt Cao Thị Lan vì đã điều tra, bắt giữ được các đối tượng chuyên bán ma túy cho cô ta ở Hòa Bình, Sơn La. Sau đó khoảng 1 tháng, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm ma túy đã điều tra, "xóa sổ" đường dây bán ma túy của Cao Thị Lan ở xóm bụi Thanh Nhàn, lần lượt bắt giữ 36 đối tượng, trong đó có 8 đối tượng từng là cán bộ và dân phòng.
Khi bị bắt, Cao Thị Lan luôn biết rằng, việc mình làm là vi phạm pháp luật và khi bị bắt sẽ phải đối mặt với mức án cao nhất. Bà ta biết rõ hậu quả việc làm phạm pháp của mình và cũng hiểu rằng, chỉ có một con đường có thể giúp mình được sống, đó là khai báo thành khẩn để nhận khoan hồng của pháp luật. Vì thế, ngay khi bị bắt, Cao Thị Lan đã khai nhận rất thành khẩn về hành vi phạm tội của mình.
Điều Lan không thể ngờ, đó là Nguyễn Đức Hùng, đứa con trai mới học lớp 11 của mình, ngay tối 21/10/2004, đã đứng ra "họp" đệ tử cũ của mẹ gồm: Phạm Văn Tâm, Lê Minh Phương, Trần Thị Chinh..., tất cả hơn 10 người để thống nhất tiếp tục bán 2,4 cây heroin do Lan giấu kỹ nên Cơ quan điều tra không thu được. Được sự ủng hộ của đồng bọn, Hùng tiếp tục đứng ra tổ chức đường dây ma túy này. Ngày 29/12/2004, Hùng bị bắt.
Dù ít tuổi nhưng Hùng tỏ rõ bản lĩnh là trùm ma túy, bởi dù bị bắt nhưng không khai nhận bất cứ điều gì. Nhưng, người trải đời như Lan thì bà ta hiểu rõ, khi đã bắt người là Cơ quan điều tra đã đầy đủ tài liệu, chứng cứ. Vì vậy, nếu không khai thì tội sẽ nặng hơn chứ không bao giờ thoát được. Hiểu rõ điều đó, Lan viết thư, nhờ cán bộ điều tra gửi cho con trai của mình để động viên Hùng khai báo thành khẩn. Chính lá thư và lòng người mẹ thương con đã làm mềm lòng "ông trùm con" Nguyễn Đức Hùng.
Nghe lời khuyên của mẹ, Hùng đã thành khẩn khai nhận hành vi phạm tội của mình và đồng bọn. Vì thành khẩn khai báo nên Lan đã được Cơ quan CSĐT làm công văn đề nghị các cơ quan chức năng xem xét, khoan hồng cho bị can. Lan còn khai thêm một phần rất quan trọng, mà từ lời khai của Lan và một số bị can khác, Cơ quan CSĐT đã làm rõ thêm được phần 2 của vụ án, bóc trần vai trò của Trần Thị Thuận, tức Thuận "dê", một nữ trùm cầm đầu tụ điểm ma túy tại ngõ Mai Hương gây bức xúc dư luận và 22 bị can khác.
Cao Thị Lan lao động cùng các phạm nhân khác.
Kết thúc vụ án, "bà trùm" Cao Thị Lan và 2 tay sai đắc lực là Nguyễn Việt Phương và Nguyễn Văn Xôi (hoặc Sôi) bị tuyên án tử hình, 9 đối tượng bị tuyên án chung thân. Nguyễn Đức Hùng do thành khẩn khai báo và chưa đủ 18 tuổi nên nhận án 15 năm tù giam. Suốt 5 năm trời, với gần 2 nghìn ngày ăn năn, hối cải, Cao Thị Lan đã vượt qua cửa tử vào năm 2009, khi được Chủ tịch nước ân giảm xuống án chung thân. Được biết, Cao Thị Lan được áp dụng điều khoản có lợi của Bộ luật Hình sự và chính sách khoan hồng cho phạm nhân trên 70 tuổi nên nếu không vi phạm gì thì có thể vào cuối năm 2025, sẽ hết án, trở về.
Thi hành án ở Trại giam Thanh Lâm từ năm 2010 đến nay, Lan luôn chấp hành nghiêm nội quy, quy định, chưa bao giờ có vi phạm gì. Thời gian đầu mới bị bắt, Lan còn nhiều tâm tư bởi ngoài đứa con trai út cũng vướng lao lý thì hai đứa con gái xinh đẹp cũng bị chậm duyên bởi có mẹ là trùm ma túy. "Tôi gây ra quá nhiều tội lỗi nhưng ông trời vẫn thương, vẫn giúp tôi. Hai con gái của tôi ngoan ngoãn, xinh đẹp, bươn chải kiếm sống để thăm nuôi mẹ và em. Các cháu cũng đã tìm được bến đỗ phù hợp, có cuộc sống hạnh phúc. Thằng Hùng cũng đã hết án trở về, lấy vợ, sinh con. Người làm mẹ, làm bà như tôi không có hạnh phúc nào bằng, không dám mong muốn gì hơn", Cao Thị Lan xúc động cho biết.
Bà ta kể rằng, điều bản thân lo lắng nhất đó là tương lai của những đứa con, bởi sau khi chồng chết, cuộc sống khó khăn nên mới sa chân vào ma túy. Kiếm được tiền quá nhanh, dễ dàng, lại có quyền lực lớn trong đám đệ tử khiến bà ta không còn tỉnh táo, không muốn dừng lại. Cho đến khi bị bắt, tài sản bị tịch thu, bản thân đối mặt án tử thì mới bàng hoàng nhìn lại. "Nhìn các con, tôi biết, mình không thể chết, dù một tia hi vọng nhỏ nhoi nhất tôi cũng cố gắng sống. Vì thế, ngoài chấp hành nghiêm quy định, khai báo thành khẩn, hằng ngày, hằng đêm tôi cầu mong Chủ tịch nước có thể khai ân đối với người mẹ tội lỗi như tôi. May mắn thay, sự hối cải, ăn năn đã giúp tôi được sống", phạm nhân Lan chia sẻ.
Cao Thị Lan khi mới bị bắt.
Thượng úy Lê Văn Hậu, cán bộ quản giáo Trại giam Thanh Lâm cho biết, dù tuổi cao nhưng Cao Thị Lan luôn gương mẫu. Ngoài công việc được giao, bà ta còn giúp cán bộ động viên các phạm nhân chưa yên tâm cải tạo, luôn sống chan hòa, làm gương cho các phạm nhân khác. Nhờ cải tạo khá, tốt nên Cao Thị Lan đã 7 lần được giảm án.
20 năm ăn Tết ở trại giam, phạm nhân Lan trải qua mọi cung bậc cảm xúc, nhưng thứ vượt lên trên tất cả trong con người của bà ta đó là niềm tin vào những thứ tốt đẹp sẽ đến, là ý thức vươn lên. Người đàn bà từng là "quỷ dữ" với những vòi bạch tuộc vươn xa làm hại bao nhiêu người, nhưng với sự giáo dục, động viên của các cán bộ từ quá trình điều tra đến nay và nhờ sự thay đổi của bản thân, Cao Thị Lan đã trở thành phiên bản tốt nhất của mình, kể cả tính cách lẫn hình thức bề ngoài. Tuổi cao, bệnh tật nhiều, đặc biệt, từng bị tai biến năm 2014, nhưng trông Cao Thị Lan khá khỏe mạnh. Nước da trắng trẻo, không còn vết thâm nám, không còn đôi mắt trũng sâu đầy bọng đen, hiện phạm nhân Lan đầy đặn, trẻ hơn tuổi 70 của mình.
"Tôi nhiều bệnh, cao huyết áp, gan, thận..., nếu ở nhà chưa chắc sống được đến bây giờ. Ở đây, các cán bộ quan tâm, ốm đau cho thuốc, cho nằm bệnh xá điều trị nên sức khỏe tôi khá ổn. Đền đáp sự quan tâm, khoan hồng của Đảng, Nhà nước và tình cảm của các cán bộ, tôi luôn cố gắng hết sức để cải tạo, học tập", phạm nhân Lan cho biết.
Cao Thị Lan hiện nay tại Trại giam Thanh Lâm.
Nói đến các con, các cháu, ánh mắt Cao Thị Lan sáng lên, kể, các cháu nội, ngoại đều ngoan, học giỏi, thi thoảng được các con đưa lên thăm. "Nhìn chúng, tôi lại thấy mình khỏe ra, trẻ ra và biết rằng, sự ăn năn hối cải, cố gắng cải tạo của mình đã "ra hoa, kết trái". Từng là người trở về từ cõi chết với hàng nghìn ngày sống trong biệt giam tử tù, hơn ai hết, tôi hiểu giá trị của sự sống, của sự tự do và đoàn viên. Tôi mong, không còn ai vì tiền mà đánh mất tất cả như tôi. Những ai đang lún vào tội lỗi hãy dừng lại, bởi tiền dù nhiều đến đâu rồi cũng sẽ hết và tiền đó không thể mua được hạnh phúc cho mình và cho con, cháu của mình", phạm nhân Cao Thị Lan chia sẻ.
Trước khi bị thi hành án tử hình, tử tù Nguyễn Thành Luân, sinh năm 1986, trú tại xã Minh Hòa, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình đã nhờ Giám thị Trại tạm giam Thái Bình gửi cho tôi cuốn nhật ký mà cậu viết trong những ngày biệt giam. Trong đó là những tâm sự xót xa, nỗi ân hận giày vò, lời tự sự chân thực nhất của một tử tù như muốn nhắn gửi: Đừng ai sai lầm như Luân! Gần 10 năm, mỗi lần nhìn cuốn nhật ký trong tủ tài liệu, tôi lại băn khoăn về nó và số phận của tử tù Nguyễn Thành Luân. Rồi đến ngày 9/10 vừa qua, tôi đã quyết định về Thái Bình để trao lại cuốn nhật ký của Luân cho gia đình cậu ấy.