# tb_main

t_main: មុន
t_subscrip: 2
t_pron: [មុន]
t_pos: ន.
t_exam: កើតមុនពេញមុខ កើតមានរោគមុនពេញដាសនៅមុខ។
t_exp:
ឈ្មោះរោគកើតនៅត្រង់មុខមនុស្ស ដោរចេញជាកន្ទួលមានគ្រាប់; មានពីរយ៉ាងគឺ មុនខ្សាច់ មុនល្អិតៗគ្រាប់តូចៗ ស្រដៀងនឹងគ្រាប់ខ្សាច់ល្អិតឬគ្រាប់ស្មៅ; មុនដំបូក មុនដែលដោរជាកន្ទួលធំៗមានគ្រាប់និងខ្ទុះឈាម ស្រដៀងនឹងបូសទ្រនិច :


t_main: មុនិ
t_subword: មុនិរាជ
t_pron: [មុ-និ-រាច]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ដេចនៃពួកអ្នកប្រាជ្ញ (ពាក្យទាំង ៤នេះ សុទ្ធតែជាវិសេសនាមរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ) ; ខ្មែរច្រើនប្រើក្លាយជា មុនី, ជា មុនីកុញ្ជរ, មុនីនាថ, មុនីរាជ។


t_main: មុសាវាទី
t_pron: [មុ-សា-វា-ទី]
t_source: (បា.សំ. ម្ឫឞាវាទិន៑)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: អ្នកដែលហៃនិយាយកុហក :
t_notes: (ស្ត្រីជា មុសាវាទិនី)។
t_exam:
(ព.កា.) មុសាវាទី កុហកវក់វី ឥតក្រែងឥតល្អែង បានជួបប្រទះ នាងស្រីឫកខែង មានល្បីជាក់ស្ដែង មុវាទិនី។ (លុប សា ចេញរក្សាកាព្យ ហៅថា មជ្ឈេលុប "លុបអក្សរកណ្ដាល")។


t_main: មុហុត្តវិជាតវាទី
t_pron: [មុ-ហ៊ុត-តៈ-វិ-ជា-តៈ-វា-ទី]
t_pos: ន.
t_source:
(បា. មុហត្ត "មួយរំពេច, ភ្លាម" + វិជាត "ប្រសូតហើយ" + វាទី "អ្នកស្ដី, អ្នកចេះស្ដី" សំ. មុហុត៌ + វិជាត + វាទិន៑)

t_exp:
គ្រាន់តែប្រសូតមកភ្លាមក៏ចេះស្ដីភ្លាម បានតែប៉ុន្មានម៉ាត់ក៏លែងស្ដីកើតទៅវិញ លុះដល់កាលកំណត់នៃវយវឌ្ឍនាការដែលចេះស្ដី ទើបចេះស្ដីជានិច្ចទៅ។ ពាក្យនេះជាវិសេសគុណសម្បត្តិនៃព្រះពោធិសត្វ គឺអង្គព្រះសក្យមុនី សិទ្ធត្ថគោតម សម្ពុទ្ធ កាលដែលព្រះអង្គអន្ទោលចាប់ព្រះជាតិក្នុងសំសារភព, មានត្រឹមតែ ៣ជាតិប៉ុណ្ណោះទេដែលព្រះអង្គប្រសូតមកភ្លាម ចេះស្ដីភ្លាម គឺកាលដែលព្រះអង្គចាប់ជាតិជាមហោសថបណ្ឌិតម្ដង, ជាព្រះវេស្សន្តរម្ដង, បច្ឆិមជាតិជាព្រះសិទ្ធត្ថៈ គោតមម្ដង; ពោធិសត្វទាំង ៣ជាតិនេះមានព្រះវិសេសនាមថា មុហុត្តវិជាតវាទី (ព.ពុ.)។


t_poly: b
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ដែលមានគំនិតរាក់, ដែលមិនឈ្លាស, ដែលកញ្ចប់កញ្ចូវ :
t_notes: (ប្រហែលជាក្លាយមកពី ទុមុ ទន់; អន់; ខ្សោយចំណេះទេដឹង?).
t_exam:
នាបីហៅគ្រូ កុំធ្វើមូទូ ចិត្តនោះឱ្យស្ងួន កុំធ្វើតម្កើង ចង់ធំតែខ្លួន ក្រែងបាបមកចួន នៅនាលោកិយ (ច្បាប់ក្រម)។


t_main: មូល
t_subscrip: 3
t_pron: [មូល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ ពួកច្បូក ប៉ុន្តែមានមុខតែមួយសណ្ឋានមូលស្រួចមានងៀង ត្រង់គល់ផ្លែមានប្រហោងរាក់ (ដែលហៅថា ភ្លុក ក៏បាន) សម្រាប់ស៊កដងមានខ្សែប្រចីមាំចងភ្ជាប់ពីគល់ផ្លែមកគល់ដង ងាយនឹងទាញដងឱ្យរបូតចេញបាន (ឱ្យដងនិងផ្លែនៅជាប់គ្នាដោយខ្សែប្រចីនោះ)។


t_main: មូល
t_subscrip: 4
t_subword: មូលសព្ទ
t_pron: [មូ-លៈ-ស័ប]
t_pos: ន.
t_exp:
សព្ទដើម សព្ទដែលជាដើមកំណើត (កំណើតពាក្យ) ដូចជា ករ (កៈរ៉ៈ ឬក័រ) "ធ្វើ" ជា មូលសព្ទ របស់ពាក្យ កម្ម ឬ ការ "អំពើ", ការណ៍ "ហេតុ, ដំណើរ", កិច្ច "រវល់, ការ" ...; ទា "ឱ្យ" ជា មូលសព្ទ របស់ពាក្យ ទាន"អំណោយ", ទាយក, ទាយិកា "អ្នកឱ្យ" ...។


t_main: មូលតា
t_pron: [មូ-លៈ-តា]
t_pos: ន.
t_exam: ក្នុងភាសាខ្មែរ ពាក្យ ឆ្មាំ មានមូលតាចំនួនពីរ គឺ ចាំ និង អន្តេបទឬផ្នត់ជែក [-ម-]។
t_remark: 1
t_exp:
មូលតា ជាការបកប្រែពាក្យ "monème" ដែលលោក André Martinet បានកំណត់ន័យថា ជាឯកតាអប្បបរមាដែលមានន័យ មូលតាអាចជា វចនតា (lexème) ឬរូបសព្ទតា (morphème) :


t_main: មូលទិន្នន័យ
t_pron: [មូ-លៈ-ទិន-នៈ-នៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
បណ្ដុំនៃទំនាក់ទំនងទិន្នន័យឬព័ត៌មានដែលរក្សាទុកក្នុងកុំព្យូទ័រតាមវិធីណាមួយដោយក្នុងនោះ គេអាចងាយស្រួលមើលបន្ថែម ស្វែងរក ឬផ្លាស់ប្ដូរ។


t_main: មូលធនមនុស្ស
t_pron: [មូ-លៈ-ធន់-មៈ-នុស]
t_pos: ន.
t_exam: រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានផ្ដល់ឤទិភាពខ្ពស់លើការអភិវឌ្ឍមូលធនមនុស្ស។
t_exp:
មនុស្សដែលមានតម្លៃជាទ្រព្យសំខាន់របស់ប្រទេសជាតិប្រកបដោយសក្ដានុពលខាងចំណេះដឹង សមត្ថភាព ជំនាញ បទពិសោធ និងភាពច្នៃប្រឌិតដែលជាធនធានឬជាទុនសម្រាប់អភិវឌ្ឍប្រទេសបាន :


t_main: មូលនិធិ
t_pron: [មូ-លៈ-និ-ធិ]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាក់មូលនិធិ, សង់ផ្ទះឈ្នួលទុកជាមូលនិធិ, បរិច្ចាគទ្រព្យធ្វើបុណ្យជាមូលនិធិ។
t_exp:
កំណប់ទ្រព្យដើម (ប្រាក់ដែលចងការឱ្យគេ, ប្រាក់ដែលចំណាយធ្វើការណាមួយ បម្រុងនឹងយកចំណេញទៅខាងមុខ, ប្រាក់ដែលចំណាយធ្វើបុណ្យ) :


t_main: មូលបញ្ហារឿង
t_pron: [មូ-លៈ-ប៉័ញ-ហា-រឿង]
t_pos: ន.
t_exp: បញ្ហាចម្បងៗដែលជាមូលដ្ឋានទ្រទ្រង់ដំណើររឿង :
t_exam:
មូលបញ្ហារឿងនៃរឿងទុំទាវ មានដូចជាការតស៊ូដើម្បីបានសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការរើសគូស្រករ ការដាក់ទោសរបស់ព្រះបាទរាមាទៅលើអរជូននិងបក្ខពួក។ល។


t_main: មូលប្បទានបត្រ
t_pron: [មូ-ឡ័ប-ប៉ៈ-ទា-ណៈ-បាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
បណ្ណបោះពុម្ពដោយគ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុណាមួយដែលនៅពេលម្ចាស់គណនីចុះហត្ថលេខាលើបណ្ណនោះ គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុសាមីត្រូវទូទាត់ប្រាក់ឱ្យអ្នកត្រូវទទួលទៅតាមលក្ខខណ្ឌ។


t_main: មូលី
t_pron: [មូ-លី]
t_source: (ស. មូ់ លី់)
t_pos: ន.
t_exam: មូលីបង្អួច។
t_notes: (ហៅដោយទម្លាប់ស្រុក; ច្រើនហៅតែ រនាំងតូច, រនាំងធំ)។
t_exp:
រនាំងបន្ទោះ គឺរនាំងតូចដែលរែងក្រងដោយបន្ទោះល្អិតៗ សម្រាប់បាំងបង្អួចកុំឱ្យកម្ដៅឬពន្លឺព្រះអាទិត្យជាដើមចាំងចូល :


t_main: មូស
t_subscrip: 1
t_pron: [មូស]
t_pos: ន.
t_exam: មុងកើតពីមូស, ក្ដារមឈូសកើតពីស្លាប់, គុកកើតពីខុសច្បាប់, ការឈឺចាប់កើតពីរូបកាយ។
t_exp:
សត្វល្អិតមានស្លាបមានមាត់ជាទ្រនិចស្រួចខាំជញ្ជក់ឈាម បណ្ដាលឱ្យរមាស់, ឱ្យក្លាយជាគ្រុនស្រៀវឬបណ្ដាលឱ្យគ្រុនចាញ់; ត្រូវការពារដោយមុងជាដើមកុំឱ្យវាខាំបាន (ល្បើក) :


t_main: មូសខ្លា
t_pron: [មូស-ខ្លា]
t_pos: ន.
t_exam: មូសខ្លាជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺ គ្រុនឈាម គ្រុនឈីក និង ស៊ីកា។
t_exp:
មូសមានស្លាបខ្មៅថ្លាគ្មានស្នាម មានឆ្នូតសលើខ្នង ជើងមានឆ្នូតខ្មៅស ច្រើនលើកជើងក្រោយទាំងពីរ ហើយចូលចិត្តខាំនៅពេលថ្ងៃ :


t_main: មូសប្លុង
t_pron: [មូស-ប្លុង]
t_pos: ន.
t_exam: មូសប្លុងអាចស៊ីបំផ្លាញដំណាំស្រូវចាប់តាំងពីដំណាក់កាលសំណាបរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃដំណាក់កាលបែកគុម្ព។
t_remark: 1
t_exp:
សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវ មានពណ៌លឿងត្នោតនិងមានមាឌតូចជាងមូសប្លុងញីដែលមានពោះពណ៌ក្រហម ហើយមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រអ័រសេអូលីយ៉ាអ័ររីសេ (orseolia oryzae) មូសប្លុងញីពងបានពី១០០ទៅ២០០ពង :


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ធ្មេញកណ្ដុរ ផង)។
t_exp:
ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាវណ្ណយុត្តិមួយប្រភេទមានរូបជាគំនូសក្បៀសពីរ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងធ្មេញកណ្ដុរ (") នេះ សម្រាប់ប្រើសម្លាប់បំបែរសំឡេងព្យញ្ជនៈ ៩តួគឺ ង, ញ, ន, ប, ម, យ, រ, ល, វ, មានសំឡេងជា ង៉, ញ៉, ន៉, ប៉, ម៉, យ៉, រ៉, ល៉, វ៉, និងប្រើដាក់ពីលើស្រៈ ិ ឱ្យជា ឺ។


t_poly: b
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ មាំ ថា មាំមួន គឺមាំណាស់, រឹងប៉ឹងណាស់, សំណំសំនួនណាស់ :
t_exam:
រូបមាំមួន, ធ្វើការមាំមួន (និយាយថា មួនមាំ ក៏បាន) (ព.កា.) ថា រូបរាងមាំមួន ទាស់តែមិនទ្រាំ ធ្វើការរបរ បានតែខាងខ្ជិល ខិលខាងត្រាច់ចរ រីករាយត្រេកអរ ឆ្ពោះការច្រៀងរាំ។


t_main: មួយ
t_subword: មួយក្លាយជាដប់
t_pron: [មួយ-ក្លាយ-ជា-ដប់]
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ពាក្យទំនឹមទំនៀមជាបរម្បារាតៗមក, មានអត្ថន័យជាសេចក្ដីតំណាលថា មានបុរសម្នាក់បានដុំមាសមកកប់ទុកនៅទីស្ងាត់មួយកន្លែង, ចង់ដឹងចរិយារបស់ប្រពន្ធ, ក៏និយាយប្រាប់ប្រពន្ធថា "អញចូលទៅជុះក្នុងព្រៃក្បែរផ្លូវ ស្រាប់តែមានក្អែកមួយចេញមកមុនអាចម៍ ហើរប្រិចបាត់ទៅ" ប្រពន្ធមាត់ឥតគម្រប ក៏និយាយតំណាលប្រាប់គេតាមសម្ដីប្ដីប្រាប់, អ្នកឯទៀតៗក៏ចេះតែនិយាយប្រាប់គ្នាតៗទៅទៀត, ពីក្អែកមួយទៅជាក្អែកពីរក្អែកបី រហូតដល់ក្អែកដប់ ...ចំណេរកាលតៗមក ក៏ជាប់មានពាក្យដែលពន្លូតបំផ្លើសថា មួយក្លាយជាដប់ឬក្អែកមួយជាក្អែកដប់; គេនិយាយថា កុំជឿអីមួយក្លាយជាដប់ទេ ឬថា ក្អែកមួយជាក្អែកដប់ទេ, មានន័យថា សម្ដីឬដំណឹងអ្វីដែលឮតពីមួយមកមួយពុំទាន់ប្រាកដទេ កុំអាលប្រញាប់ជឿភ្លាមៗ ត្រូវពិនិត្យមើលឱ្យហ្មត់ចត់សិន ... (មានព្រះបរមពុទ្ធោវាទដូចក្នុង កាលាមសូត្រ ជាដើមក៏ថ្លែងពីរឿងបែបនេះច្រើន)។


t_main: មួយអន្លើ
t_subscrip: 1
t_pron: [មួយ-អន់-លើ]
t_pos: ធ.
t_exp: ព្រមទាំង, ជាមួយ, ជាមួយនឹង (ត្រូវប្រើពាក្យ ដោយ ភ្ជាប់ខាងចុងផងជាដរាប) :
t_exam:
ព្រះរាជាទ្រង់ស្ដេចយាងទៅកាន់ជនបទ មួយអន្លើដោយព្រះរាជបរិពារ; គ្រូចេញទៅលេងសួនច្បារ មួយអន្លើដោយសិស្សទាំងឡាយ។


t_main: មួយអន្លើ
t_subscrip: 2
t_pron: [មួយ-អន់-លើ]
t_pos: ធ.
t_notes: (ម.ព. ទុកមួយអន្លើ)។
t_exp:
ជាពាក្យប្រាប់សេចក្ដីថា ដោយឡែក, ផ្សេង; ស្លេះទុកសិន, បញ្ឈប់ទុកសិន (ត្រូវប្រើពាក្យ សិន ភ្ជាប់ខាងចុងជាដរាប) :

t_exam:
យើងត្រូវទុករឿងនុះមួយអន្លើសិន កុំអាលនិយាយ; អ្នករាល់គ្នាត្រូវលើកការនេះទុកមួយអន្លើសិនទៅ កុំអាលប្រញាប់ធ្វើ ...។ល។


t_main: មួល
t_subscrip: 2
t_pron: [មួល]
t_pos: ន.
t_exam: កើតរោគមួល ឬ ឈឺមួល; មួលឈាម, មួលសំបោរ។
t_exp:
ឈ្មោះរោគកើតក្នុងពោះវៀន បណ្ដាលឱ្យឈឺពោះ ហាក់ដូចជាគេចាក់មួលពោះវៀន នាំឱ្យបន្ទោឧច្ចារៈរុំឈាម ឬរុំសំបោររឿយៗ ធ្វើឱ្យស្រយុតស្រយង់ខ្សោយកម្លាំងកាយ :


t_main: មើលបំណាំ
t_pron: [មើល-បំ-ណាំ]
t_pos: កិ.
t_exp:
មើលឃើញ តែបណ្ដោយឱ្យធ្វើឱ្យប្រព្រឹត្តតាមទំនើង មិនយកចិត្តទុកដាក់មិនស្ដីថា មិនជួយខ្នះខ្នែងដោយតាំងចិត្តថាតាមតែដូចម្ដេចក៏ដោយចុះ។


t_main: មៀង
t_pron: [មៀង]
t_source: (ស. ម្យើង អ.ថ. មៀង, ល., ម្យង អ.ថ. មៀង ឈ្មោះម្ហូបដែលរុំដោយស្លឹកកន្ទួតស្រុកជាដើម, មានច្រើនបែប)
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្មែរហៅអាហារមួយប្រភេទធ្វើដោយចំណិតសាច់ដូងលីង មានប្រកបគ្រឿងផ្សំឯទៀតផង ឬហៅស្ករដែលស្ងោររំងាស់លាយនឹងខ្ញីជាដើម។


t_main: មៀន
t_subscrip: 2
t_pron: [មៀន]
t_pos: ន.
t_exam: បបរមៀន (បបរដែលលាយសាច់ផ្លែមៀន)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាដំណាំស្រុកផ្លែមូលៗ ទំហំខ្នាតមេដៃ វេលាទុំមានក្លិនសាច់ក្រអូប មានរសផ្អែម ប្រើជាបង្អែម :


t_main: មេ
t_subscrip: 2
t_pron: [មេ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ហៅស្ត្រីដែលក្មេងជាងឬដែលតូចទាបជាង, ដោយសេចក្ដីស្និទ្ធស្នាល ឬស្មោះស្មើទៅរក, ហៅចេញចំឈ្មោះថា មេនេះ, មេនោះ (ដូចជាហៅ មេ ក, មេ ខ ...) ; ឬមិនចេញចំឈ្មោះគ្រាន់តែថា មេនុ៎ះ, មេហ្នឹង; ពុំនោះហៅដោយទ្រគោះចេញសម្ដីថា មេ ...ក៏មាន (អ្នកខ្លះប្រើពាក្យ មេ នេះក្លាយទៅជា មី ក៏មាន)។


t_main: មេ
t_subscrip: 3
t_pron: [មេ]
t_pos: ន.
t_exam: ភ្លៀងបង្អុរពីរមេកាលពីម្សិលមិញ, ឪម៉ាល់ទិចគាត់មួយមេ។
t_exp:
នាមរនាប់ ប្រើរាប់ចំនួនដងឬលើក (ប្រើសម្រាប់តែភ្លៀងឬខ្យល់) ឬចំនួនទ្រនិចដែលសត្វទិច ដូចជាឃ្មុំ ឪម៉ាល់ ស្រាំងជាដើម :


t_main: មេ
t_subscrip: 4
t_subword: មេអ្នកបាអ្នក
t_pron: [មេ-នាក់-បា-នាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.សា.) មនុស្សដែលមានអានុភាពស្មើនឹងគេរាល់គ្នា ឥតមានអ្នកណាសន្មតទុកដាក់ឱ្យជាប្រធានលើគេទេ ក៏ស្រាប់តែចេញទែង សម្ដែងអាការៈជាអ្នកត្រួតត្រាហែហៃលើគេក្នុងកិច្ចការអ្វីមួយ គឺតាំងខ្លួនឯងជាមេជាបាលើអ្នកទាំងអស់។


t_main: មេកាបៃ
t_pron: [មេ-កា-បៃ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង១០២៤គីឡូបៃ។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យកមួយមេកាបៃស្មើនឹង១០០០គីឡូបៃ ហើយអក្សរកាត់គឺ Mb។


t_main: មេកាប៊ីត
t_pron: [មេ-កា-ប៊ីត]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង១០២៤គីឡូប៊ីត។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យកមួយមេកាប៊ីតស្មើនឹង១០០០គីឡូប៊ីត ហើយអក្សរកាត់គឺ Mb ឬ Mbit។


t_poly: ៣)
t_exam: ក្រសួងមេការ, លោកចាងហ្វាងមេការ។
t_exp:
ឈ្មោះក្រសួងសម្រេចកិច្ចការហត្ថកម្មផ្សេងៗខាងលើកថ្នល់, សង់ស្ពាន, សង់ផ្ទះ ...ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសព្វថ្ងៃនេះ :


t_main: មេកុង
t_pron: [មេ-កុង]
t_source: (ល. អ.ថ. ម៉ែណាម់ខង ស. អ.ថ. ម៉ែណាម់ខូង)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះមហានទី គឺទន្លេធំមួយ មានក្បាលហូរចេញពីភ្នំទីបេត៍ (ប្រទេសចិនប៉ែកខាងលិច) កាត់ប្រទេសលាវចូលមកក្នុងប្រទេសខ្មែររហូតមកត្រង់ខាងមុខក្រុងភ្នំពេញ ចុះទៅក្នុងដែនកម្ពុជាក្រោមចូលទៅក្នុងសមុទ្រ (ចិន) ; ចម្ងាយប្រវែងមហានទីនេះប្រហែលជា ៤. ៥០០គីឡូម៉ែត្រ; ប្រើជា មេគង្គ (គង់) ក៏មាន; ព្រោះសំដៅអត្ថន័យថា មេគង្គា គឺមេទឹក (មហានទី)។ ខ្មែរហៅតាមពាក្យធម្មតាថា ទន្លេធំ។


t_main: មេគណ
t_subscrip: 1
t_pron: [មេ-គន់]
t_pos: ន.
t_exam: មេគណ ទុកស្មើអភិបាលខេត្តខាងអាណាចក្រ។
t_exp:
មេគណៈ គឺមេរបស់ពួក; ឋានន្តរសម្រាប់បព្វជិតខេត្តក្រៅ ដែលមានព្រះរាជប្រកាសតាំងច្រើនតែជាទីព្រះគ្រូនេះព្រះគ្រូនោះ ឬជាទីរាជាគណៈក៏មានខ្លះ, មាននាទីជាអ្នកត្រួតត្រាមើលការខុសត្រូវរបស់សង្ឃក្នុងខេត្តមួយៗក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :


t_main: មេគុណជីនី
t_pron: [មេ-គុន-ជី-នី]
t_pos: ន.
t_exp:
រង្វាស់ស្ថិតិម្យ៉ាងដោយរាប់ពីលេខ០ដល់លេខ១ដើម្បីឱ្យដឹងអំពីអសមធម៌ក្នុងសង្គមនិងរបាយទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងចំណោមប្រជាជនមួយក្រុម។ លេខ០មានន័យថា មានសមធម៌ទាំងស្រុង រីឯលេខ១មានន័យថា អសមធម៌ទាំងស្រុង។


t_main: មេគ្រួសារ
t_pron: [មេ-គ្រួ-សា]
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលទទួលខុសត្រូវក្នុងគ្រួសារមួយ, អ្នកដែលជាធំជាងគេក្នុងគ្រួសារ ជាបង្គោលនៃគ្រួសារ ជាតំណាងគ្រួសារផ្នែករដ្ឋបាល មានតួនាទីទទួលបន្ទុកខាងផ្លូវច្បាប់ រាល់កិច្ចការនានាក្នុងគ្រួសារ។


t_poly: ២)
t_exam: មេចោរខូច!, មេចោរអន្តរធាន! ...។
t_exp:
ពាក្យជេរ ឬបញ្ចោរស្ត្រីដោយទុកដាក់ថាជាចោរឬថាដូចជាចោរ; ឬក៏ប្រើជាពាក្យសាមញ្ញច្រឡោះបោះជេរលេងប្រឡែងទៅរកស្ត្រីដែលស្និទ្ធស្នាល ដោយស្មោះស្មើក៏មាន :


t_main: មេជី
t_subword: បណ្ដាំមេជី
t_pron: [បន់-ដាំ-មេ-ជី]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យផ្ដាំប្រដៅរបស់មេបាឬរបស់ចាស់ទុំ :
t_exam:
ប្រើទំលែងខ្ពស់ រំពឹងឱ្យឆ្ងាយ ស្ដាប់ពាក្យបរិយាយ បណ្ដាំមេជី (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ)។ ប្រើទំលែងខ្ពស់ (ព.ប្រ.) មានអត្ថន័យថា កុំអាលអង្កុយលើកន្លែងខ្ពស់ភ្លាម ត្រូវអង្គុយក្នុងទីទាបសិន (កុំឱ្យគេបង្គាប់ ឬគេបន្ថយឱ្យចុះមកក្រោម នាំឱ្យអាប់កិត្តិយសរបស់ខ្លួន ...)។


t_main: មេជ័រ
t_subscrip: 1
t_pron: [មេ-ជ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយប្រភេទ រូបរាងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងគោម៉រស់នៅអាស្រ័យតែនឹងជ័រត្រាចឬជ័រឈើទាលខ្លួនប្រឡាក់ជ័រស្រមកជានិច្ច។


t_main: មេដាយ
t_pron: [មេ-ដាយ]
t_source: (បារ. Médaille)
t_pos: ន.
t_exam: មេដាយសំរឹទ្ធិ, មេដាយមាស ...។
t_exp:
គ្រឿងឥស្សរិយាភរណៈមានរូបសណ្ឋានផ្សេងៗ ធ្វើដោយលោហជាតិឬរតនវត្ថុសម្រាប់រាជការអាណាចក្រគ្រប់ប្រទេស ឱ្យជាកិត្តិយសដល់ឥស្សរជន, ដល់អ្នកដែលមានគុណបំណាច់ចំពោះផែនដី, ដល់អ្នកដែលមានចំណេះវិជ្ជា, ដល់អ្នកដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ :


t_main: មេតាស្តាស
t_pron: [មេ-តា-ស្តាស] (ជើង ត)
t_pos: ន.
t_exp:
ការរីករាលដាលកោសិកាមហារីក បាក់តេរី វីរុសឬបរាសិតតាមចរន្តឈាមឬចរន្តឡាំហ្វ៍ចេញពីចំណុចដើមទៅសរីរាង្គដទៃទៀត។


t_main: មេត្តា
t_pron: [មេត-តា]
t_source: (បា.សំ. មៃត្រ)
t_poly: a
t_exp:
មេត្រី, សេចក្ដីរាប់រក, សេចក្ដីរាប់អានគ្នា, សេចក្ដីប្រណី, បំណងចង់ឱ្យអ្នកដទៃបានសេចក្ដីសុខ ចម្រើនដូចខ្លួនដែរ :

t_exam:
មានមេត្តា, ផ្សាយមេត្តា ថា ខ្ញុំចង់បានសុខស្ងប់យ៉ាងណាមិញ, សូមឱ្យសព្វសត្វទាំងឡាយបានសុខស្ងប់ ដូចខ្ញុំចង់បាននុះដែរទៅ! (មេត្តានេះជាធម៌សំខាន់មួយក្នុងលោក)។

t_notes:
(មេត្តាកាយកម្ម,មេត្តាវចីកម្ម,មេត្តាមនោកម្ម គឺអំពើដែលធ្វើដោយកាយ, ដោយវាចា, ដោយចិត្តប្រកបដោយមេត្តា ...; ប្រសិនបើមនុស្សរាល់រូបសុទ្ធតែមាន មេត្តា ដូចគ្នា សមមនុស្សក្នុងសកលលោក នឹងពុំមានជម្លោះប្រកែក, កើតក្ដីក្ដាំនិងចម្បាំងឡើយ, ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សរសើរ មេត្តា ថាជា គុណធម៌ញ៉ាំងសត្វលោកឱ្យបានសុខស្ងប់រាល់ទិវារាត្រី; មនុស្សគ្រប់រូបប្រាណគួរតែពេញចិត្តចំពោះ មេត្តា គួរញ៉ាំងចិត្តឱ្យដិតជាប់ជានិច្ចនិរន្តរ៍ចំពោះ មេត្តា)។


t_main: មេប៊ត
t_pron: [មេ-ប៊ត]
t_pos: ន.
t_exp:
បន្ទះដ៏សំខាន់នៃកុំព្យូទ័រដែលជាកន្លែងផ្ទុកខួរក្បាលកុំព្យូទ័រ កាតមេម៉ូរីផ្សេងៗ ឈីបសំខាន់ៗ និងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកដែលផ្ដល់មុខងារដល់កុំព្យូទ័រ។


t_main: មេភ្លៀង
t_pron: [មេ-ភ្លៀង]
t_pos: ន.
t_exp:
សុខុមសត្វមួយប្រភេទ សាច់ទន់ ស្លាបសម្បុរក្រហមក្រមៅ កើតក្លាយអំពីកណ្ដៀរធំៗឬអំពីកណ្ដាច់ ហើរចេញតែក្នុងវេលាមានភ្លៀងធំ, ជាសត្វចូលចិត្តពន្លឺភ្លើង, ច្រើនមានតែក្នុងខែដើមឆ្នាំ។


t_main: មេមត់
t_subscrip: 2
t_pron: [មេ-មត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្រុកមួយក្នុងខេត្តកំពង់ចាមប៉ែកខាងកើត ប្រទល់គ្នានឹងខេត្តរោងដំរី។ បច្ចុប្បន្នក្លាយជាខេត្តត្បូងឃ្មុំ តាមរយៈព្រះរាជក្រឹត្យលេខ នស/រកត/១២១៣/១៤៤៥ចុះថ្ងៃទី៣១ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៣ដែលកាត់យកក្រុងចំនួន១ស្រុកចំនួន៦ពីខេត្តកំពង់ចាម មាន ក្រុងសួង ស្រុកត្បូងឃ្មុំ ស្រុកអូររាំងឪ ស្រុកក្រូចឆ្មារ ស្រុកតំបែរ ស្រុកពញាក្រែក និងស្រុកមេមត់។


t_main: មេម៉ាយ
t_pron: [មេ-ម៉ាយ]
t_poly: ១)
t_pos: គុ., ន.
t_notes: (ម.ព. ពោះម៉ាយ ផង)។
t_exp:
ដែលបាត់បង់ប្ដី (ស្លាប់ប្ដី) ឬលែងគ្នា គឺស្ត្រីដែលមានប្ដីហើយប្ដីស្លាប់ទៅ ឬលែងគ្នា (នៅជាស្ត្រីឥតគូ) ; ស្ត្រីមេម៉ាយ, នៅជាមេម៉ាយ; និយាយដោយបរិយាយតាមដំណើរថា មេម៉ាយស្លាប់ប្ដី ឬ មេម៉ាយប្ដីស្លាប់, មេម៉ាយប្ដីលែង, មេម៉ាយលែងប្ដី។


t_main: មេម៉ូរី
t_pron: [មេ-ម៉ូ-រី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឧបករណ៍ គ្រឿង ឬផ្នែកនៃកុំព្យូទ័រ ដែលអាចផ្ទុកទិន្នន័យ កម្មវិធីជាអចិន្ត្រៃយ៍ឬបណ្ដោះអាសន្ន។ ឧបករណ៍នេះផ្ទុកទិន្នន័យក្នុងទម្រង់ជាឈីប។


t_poly: ២)
t_exam: ធ្វើមេរុ, បុណ្យមេរុ។
t_exp:
(ព.ប្រ.) ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះនៃមណ្ឌបដែលសង់ធ្វើរាងជាប្រាសាទមានកំពូលមានផ្ទៃផ្ទាល់នឹងផែនដីសម្រាប់ធ្វើឈាបនកិច្ចសពឥស្សរជន :

t_notes:
(សរសេរជា មេន ក៏មាន។ ពាក្យថា នេរុ, នេរុរាជ, មេរុរាជ, សិនេរុ, សិនេរុរាជ, សុមេរុ, សុមេរុរាជ នេះជាឈ្មោះនៃភ្នំសុមេរុ ដូចគ្នា)។


t_main: មេលោង
t_pron: [មេ-លោង]
t_poly: a
t_exam: ការលេងសីមេលោង ជាវិធីហាត់ប្រាណមួយយ៉ាងរបស់ខ្មែរ។
t_exp:
ឈ្មោះសីមួយបែបធ្វើដោយបន្ទោះផ្ដៅមានសណ្ឋានមូល សម្រាប់ទាត់សណ្ដូកជើងត្រង់ទៅមុខឱ្យឡើងខ្ពស់ត្រដែតសំដៅទៅរកអ្នកទាត់ផងគ្នា :


t_main: មេល័ក្ដ
t_pron: [មេ-លាក់]
t_pos: ន.
t_exam: ជំនាន់មុន ប្រជាជនខ្មែរនិយមចិញ្ចឹមមេល័ខ ដើម្បីយកពណ៌ជ្រលក់សូត្រឬអំបោះ។
t_exp:
សត្វល្អិតរស់នៅលើរុក្ខជាតិ ដែលសម្បុករបស់វាមានសារធាតុជ័រខាប់ ពណ៌ក្រហម សម្រាប់ប្រើផ្សំជាពណ៌ជ្រលក់សូត្រឬអំបោះក្នុងកិច្ចការតម្បាញរបស់ខ្មែរ :


t_main: មេសូត្រ
t_pron: [មេ-សូត]
t_poly: ១)
t_exp:
ពាក្យដែលចងជាមេទន្ទេញប្រាប់វិធីវេយ្យាករណ៍បាលីសម្រាប់ប្រើក្នុងការរៀនបាលីភាសា (ខាងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតបែបបុរាណ ក៏មានមេសូត្រដែរ)។


t_main: មេអណ្ដើក
t_pron: [មេ-អន់-ដើក]
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកនាំការឱ្យបុរសស្ត្រី គឺអ្នកដែលនាំការចុះឡើងពីប្រុសទៅស្រី ពីស្រីមកប្រុស ដើម្បីឱ្យបានគ្នាជាសហាយស្មន់។


t_main: មេអំបៅ
t_pron: [មេ-អំ-បៅ]
t_pos: ន.
t_exam: មេអំបៅជាសត្វទិវាចរក៏មាន, រត្តិចរក៏មាន។
t_exp:
សុខុមសត្វមួយប្រភេទ មានច្រើនបែប, មានស្លាបបួនផ្នែកសណ្ឋានស្រទាង មានសាច់ទន់ផុយ ឬជាផង់ធូលី សម្បុរតែមួយព័ណ៌ ឬរំលេចព័ណ៌ផ្សេងៗ, ជាសត្វមានកំណើតក្លាយមកពីដង្កូវ :


t_main: មេ!
t_pron: [មេ]
t_pos: ឧ.
t_exam: មេ! អានេះព្រហើនណាស់តើ!
t_exp:
ពាក្យលាន់មាត់បន្លឺជាមុនដោយអាការៈក្រោធ ឬកំហែង, គំរាម ត្រូវគ្នានឹងឧទានសព្ទថា យី!, យើ!, ជើ!, ជើះ!, ព្ធយ៉ា!; បុរាណច្រើនតែប្រើក្នុងសេចក្ដីទេស្នា ឬកាព្យ : (សរសេរជា ហ្មេរ! ក៏មាន) :


t_main: មែ
t_pron: [មែ]
t_pos: គុ.កិ., ឧ.
t_exp:
ច៎ះ, ចា៎ះ ឬ ចាស; ពាក្យសម្រាប់ស្ត្រីឆ្លើយចំពោះក្សត្រី (ស្ដេចស្រី) គឺឆ្លើយថា ព្រះមែម្ចាស់!, ព្រះមែ!, មែម្ចាស់!, មែ! (តាមស័ក្ដិធំតូច) ; បើស្ត្រីឆ្លើយក្សត្រ (ស្ដេចប្រុស) ថា ព្រះពរម្ចាស់!, ពរម្ចាស់, ពរ!


t_main: មោគ្គល្លាន
t_pron: [មោក-គ័ល-លាន]
t_source: (បា.; សំ. មៅទ្គល្យាយន)
t_pos: ន.
t_exp:
នាមព្រះថេរៈជាសាវ័កទី២(សាវ័កឆ្វេង) នៃព្រះសក្យមុនីគោតម; ហៅដោយដាក់ពាក្យថា មហាស៊ែមមកផងជា មហាមោគ្គល្លាន ក៏បាន; បកតិនាមរបស់ព្រះថេរៈអង្គនេះជា កោលិត លុះមកបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា ព្រះបរមសាស្តាទ្រង់ត្រាស់ហៅថា មោគ្គល្លាន ព្រោះលោកជាបុត្រនៃព្រាហ្មណីឈ្មោះ មោគ្គល្លី ឬព្រោះលោកជា មោគ្គល្លានគោត្ត (កើតក្នុងត្រកូលមោគ្គល្លាន)។


t_main: មោឃ
t_subword: មោឃជិណ្ណ
t_pron: [មោ-ឃៈ-ជិន]
t_pos: ន.
t_exp:
ចាស់ឥតអំពើ (ចាស់ត្នោតចាស់ដូង) គឺអ្នកដែលមានវ័យចាស់ហើយ តែជាមនុស្សពាលមិនស្គាល់ខុសត្រូវ; បើស្ត្រីជា មោឃជិណ្ណា ឬ មោឃព្រឹទ្ធា។


t_poly: ២)
t_exp:
ទណ្ឌកម្មដែលប្រកាសដោយចៅក្រមលុបបំបាត់ជាប្រតិសកម្មនូវលិខិតគតិយុត្តមិនបានបំពេញលក្ខខណ្ឌដែលច្បាប់កំណត់ឬសកម្មភាពណាមួយដែលផ្ទុយពីនីតិវិធីច្បាប់។


t_main: មោហៈ
t_pron: [មោ-ហៈ]
t_source: (សំ.បា. មោហ)
t_pos: ន.
t_exp: អវិជ្ជា, សេចក្ដីវង្វេង, សេចក្ដីល្ងង់ ឬភ័ន្តស្មារតីមិនយល់ការណ៍ពិត, មិនស្គាល់ខុសត្រូវ :
t_exam:
និយាយថា មោហ៍ ឬ មោហា ក៏មាន ដូចជា មោហ៍គ្រប, មោហ៍បាំង, មោហោគ្រប គឺងងឹតវិងស៊ុងភ្លេចស្មារតីភ័ន្តច្រឡំ ពុំយល់ការខុសត្រូវបណ្ដាលឱ្យធ្វើអំពើអាក្រក់ឥតញញើត។


t_main: មោះ
t_subscrip: 1
t_pron: [មោះ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: ភ្លេចមោះថាមិនចាំ, មិនចាំមោះថានឹកមិនឃើញ; មិនល្អមោះថាអាក្រក់។ល។
t_notes: (សព្វថ្ងៃនេះ ម.ប្រ., ច្រើនប្រើតែពាក្យ គឺ, គឺថា)។
t_exp:
ថា, ជា, ដែលជា, ដែលត្រូវថាជា។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើខៃសព្ទ ឬខៃសេចក្ដី ប្រើជម្រាលឬផ្ទេរសព្ទផ្ទេរសេចក្ដីដែលជាវេវចនៈនឹងគ្នា ឬដែលស្មើគ្នាឱ្យជ្រាលពីមួយទៅលើមួយ, ច្រើនតែដាក់ពាក្យ ថា មកផង, ដូចជា :


t_main: មុំ
t_subscrip: 2
t_pron: [មុំ]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបធរណីមាត្របង្កើតដោយបន្ទាត់ពីរ អង្កត់ពីរ ឬកន្លះបន្ទាត់ពីរ ដែលគូសចេញពីចំណុចរួមមួយឬផ្នែកនៃលំហដែលបង្កើតដោយប្លង់ពីរកាត់គ្នា។


t_main: ម៏
t_pron: [ម]
t_pos: កិ.
t_exp: ពាក្យសាមញ្ញ ឬជាគ្រាមភាសាមានសូរបញ្ជាក់ខ្លី ឬសូរបង្អូសជាជំនួសសម្ដីថា មក ដូចជានិយាយថា :
t_exam:
ម៏ទៅផ្ទះ! ឬថា មក៍, មក៍អង្គុយឯណេះម៏!; ឬថា ម៉ុះ! តុះ! ដូចជាថាៈ ម៉ុះ, ទៅផ្ទះ!, តុះ, ប៉ុណ្ណឹងចុះ! (ហៅថា សម្ដីម៉ុះតុ សម្រាប់និយាយចំពោះមនុស្សអ្នកមានសភាពស្មើគ្នា)។


t_main: ម្កាក់
t_pron: [ម្កាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីនិងផ្លែមានរសជូរឆ្ងាញ់; មានពីរប្រភេទគឺ ម្កាក់ព្រៃឬហៅត្រឹមតែម្កាក់ ទទេ, ម្កាក់ស្រុក ឬ ម្កាក់បារាំង; ទាំងពីរប្រភេទនេះ ស្លឹកខ្ចី និងផ្លែប្រើជាអន្លក់ ឬស្លម្ជូរបាន តែម្កាក់ព្រៃមានរសជូរជាង។


t_main: ម្ង៉ៃ
t_subword: ម្ង៉ៃនឹង
t_pron: [ម្ង៉ៃ-នឹង]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: (ព.សា.) បំណាច់នឹង, បើបានជា :
t_exam:
ម្ង៉ៃនឹងទៅគួរឱ្យមានប្រយោជន៍ខ្លះ បំណាច់នឹងទៅគួរឱ្យមានប្រយោជន៍ខ្លះ; ម្ង៉ៃនឹងជជែក ត្រូវជជែកឱ្យទាល់តែឃើញខុសឃើញត្រូវ បើបានជាជជែក ត្រូវជជែកឱ្យទាល់តែឃើញខុសឃើញត្រូវ។ល។ ម្ង៉ៃនឹងចេះឱ្យគេកោត ម្ង៉ៃនឹងឆោតឱ្យគេអាណិត; ម្ង៉ៃនឹងស្លាប់ សុំឱ្យតែបានស៊ីមួយឆ្អែតសិន។


t_main: ម្ចត់
t_pron: [ម្ចត់]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានរសចត់ (ប្រើចំពោះតែគ្រឿងជ្រលក់និងព័ណ៌) :
t_exam:
ទឹកម្ចត់, ព័ណ៌ម្ចត់ ទឹកជ្រលក់ដែលមានរសចត់ ឬព័ណ៌ដែលកើតអំពីការជ្រលក់ដោយទឹកចត់ ដូចយ៉ាងទឹកជ្រលក់ចីវរឬព័ណ៌ចីវររបស់ពួកបព្វជិតពុទ្ធសាសនិក (បុរាណហៅ អម្ចត់)។


t_main: ម្ចាស់
t_subword: ព្រះអង្គម្ចាស់
t_pron: [ព្រះ-អង់-ម្ចាស់]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះរាជបុត្រ ឬ ព្រះរាជបុត្រីនៃក្សត្រទ្រង់រាជ្យ ឬក្សត្រិយ៍ទីឧភយោរាជ, ក្សត្រិយ៍ទីឧបរាជ, ទីឧបយុវរាជ, ឬក៏បុត្រាបុត្រីដែលកើតអំពីព្រះរាជបុត្ររួមនឹងព្រះរាជបុត្រី។


t_main: ម្ជុល
t_pron: [ម្ជុល]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. តពោកនិងត្រពោក ផង)។
t_exp:
គ្រឿងដេរធ្វើដោយដែក មានរូបមូលតូច ចុងស្រួច ត្រង់គល់មានប្រហោងសម្រាប់ដោតចេស, ប្រហោងនុះឯងហៅថា គូទម្ជុល ឬ ច្បោះម្ជុល, បុរាណហៅថា តពោកអញ្ជុល ឬ ត្រពោកម្ជុល។


t_main: ម្ជូរ
t_subword: ម្ជូរគ្រាក់
t_pron: [ម្ជូ-គ្រាក់]
t_pos: ន.
t_exam: ម្ជូរគ្រាក់ត្រីពោ។
t_exp:
ឈ្មោះសម្លម្ជូរមួយប្រភេទរបៀបស្លប្លែកៗគ្នាតាមតំបន់, តំបន់ខ្លះស្លរបៀបម្ជូរគ្រឿងដែរ តែគេមិនប្រើម្ទេសក្រៀមទេ រីឯរំដេងគេចិតជាចំណិតៗ និងប្រើប្រហុកចាស់ដៃជាង ជាទូទៅគេមិនសូវដាក់ទឹកច្រើនទេ សម្លខាប់ :


t_main: ម្នាល
t_subscrip: 1
t_pron: [ម្នាល]
t_pos: សព្វ., ឧ.
t_exp: នែ, ហៃ; ពាក្យសម្រាប់អ្នកធំនិយាយទៅរកអ្នកតូច ឬមាតាបិតានិយាយទៅរកកូន :
t_exam:
ម្នាលកូន, ម្នាលបា, ម្នាលនាង។ (ព.ទេ.) ម្នាលប្រស្ដែងប្រេតអើយ ចុះយើងចាក់ទឹក ៣០ បាត្រទៅក្នុងមាត់ហើយ ម្ដេចក៏ប្រស្ដែងថាពុំបាន ដឹងថាមានទឹកក្នុងពោះដូច្នេះហៈ?។


t_main: ម្នាស់
t_pron: [ម្នាស់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះដំណាំពួកមួយ ស្លឹកមានបន្លាសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹករំចេក ផ្លែមានក្រឡាដេរដាសជុំវិញ ហៅថា ភ្នែក សំបកផ្លែក្រាស់ វេលាទុំមានក្លិនក្រអូប មានរសផ្អែមលាយភ្លាវឬជូរបន្តិចៗ ប្រើជាអាហារ; ម្នាស់មានឈ្មោះផ្សេងៗគ្នាមាន ម្នាស់ប្រាសាទ, ម្នាស់ឃ្វាំ ឬ ម្នាស់ខម, ម្នាស់សំពៅ ជាដើម។


t_main: ម្និល
t_pron: [ម្និល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះក្រុងមួយរបស់កោះលុយសុងនិងហ្វីលិព្វីន; ពួកមនុស្សអ្នកក្រុងនេះក៏ហៅ ម្និល ឬ មនិល ដែរ (សរសេរជា ម៉ានិល ក៏បាន)។


t_main: ម្នះ
t_pron: [ម្នះ]
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលរឹងរូស, មុខរឹង, ចចេសមិនស្ដាប់បង្គាប់អ្នកប្រាប់។ ពាក្យនេះក្លាយពីពាក្យបាលី មានះ ដែលប្រកាន់កិរិយារឹងត្អឹង។


t_main: ម្រឹទិនី
t_pron: [ម្រឹ-ទិ-នី]
t_source: (សំ. ម្ឫទិនី)
t_pos: ន.
t_exp: ដីល្អ, ដីមានជីជាតិ :
t_exam:
(ព.កា.) ម្រឹទិនីជាទីគួរពេញចិត្ត មិនស្បិតគាស់រានឱ្យមានរបរ ដេកផ្សងព្រេងចាំផលដ៏បវរ អរមុនស៊ូទ្រាំខ្សត់អត់ស៊ីបាយ។


t_main: ម្រុម
t_pron: [ម្រុម]
t_source: (ឥណ្ឌា. មរុម)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមែកស្រួយងាយបាក់ ជាជាតិឈើចាញ់ទឹក, ស្លឹកខ្ចីប្រើជាបន្លែស្លស្រឡក់ ផ្លែវែងៗ សាច់រឹងមានសរសៃ ប្រើជាបន្លែស្លម្ជូរបាន (សរសេរ ម្រុំ ក៏បាន)។


t_main: ម្រើមព្រះ
t_pron: [ម្រើម-ព្រះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសុខុមសត្វមួយប្រភេទ ពួកសហស្សបទី កើតនៅតែនឹងដីសើម ជ្រកអាស្រ័យនៅនឹងទីសុកមម៉ុកដែលមានស្លឹកឈើ ឬសំរាមជាដើម។


t_main: ម្រេច
t_subscrip: 1
t_pron: [ម្រេច]
t_source: (សំ. មរីច; បា. មរិច; ហិណ្ឌី មរិចា)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះដំណាំឡើងជន្លង់មួយប្រភេទ ដើមនិងស្លឹកស្រដៀងនឹងម្លូតែស្លឹកតូចៗក្រាស់រឹងជាងម្លូ ផ្លែចេញជាស្មែង គ្រាម់មូលៗល្អិតៗមានក្លិនហឹរប្រហើរឆួល ប្រើជាគ្រឿងផ្សំម្ហូបឬជាថ្នាំក្ដៅ, ជាដំណាំមានប្រយោជន៍សំខាន់មួយប្រភេទ ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋមានដាំក្នុងខេត្តកំពតច្រើនជាងទីឯទៀត។


t_main: ម្រេច
t_subscrip: 2
t_subword: ម្រេចកោរ
t_pron: [ម្រេច-កោ]
t_pos: ន.
t_exp:
ម្រេចដែលគេបេះផ្លែទុំ ហើយត្រាំទឹកឱ្យរលួយសំបកនៅតែគ្រាប់ មានសម្បុរសដូចគ្នានឹងម្រេចអាចម៍សត្វដែរ (ម្រេចនេះបែបដែលសម្រាំងមានតម្លៃជាងម្រេចធម្មតាដែលហៅថា ម្រេចខ្មៅ)។


t_main: ម្រេច
t_subscrip: 2
t_subword: ម្រេចអាចម៍សត្វ
t_pron: [ម្រេច-អាច់-សាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រាប់ម្រេចដែលជាអាចម៍សត្វបក្សីចំពួកខ្លះ មានពពេចជាដើម ព្រោះវាចឹកស៊ីផ្លែម្រេចទុំ (មានតម្លៃស្មើគ្នានឹងម្រេចសយ៉ាងល្អ)។


t_main: ម្រេញ
t_pron: [ម្រេញ]
t_source: (ស. មះរេ៏ង អ.ថ. ម៉ៈរ៉ិង)
t_pos: ន.
t_exam: ម្រេញក្រាប់, ម្រេញបណ្ដើរកូន, ម្រេញទាម, ម្រេញបែក ...។
t_exp:
ឈ្មោះរោគពួកមួយ មានច្រើនបែប បណ្ដាលឱ្យសាច់ព្រោកជ្រោកជ្រាកធ្វើឱ្យស្គម ច្រើនតែចាប់កើតត្រង់ក ជារោគរឹងត្អឹងរក្សាឱ្យជាបានដោយកម្រណាស់ :


t_main: ម្រេញគង្វាល
t_pron: [ម្រេញ-គង់-វាល]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រៃនុះមានម្រេញកង្វាលពូកែណាស់។
t_notes: (អ្នកស្រុកខ្លះហៅថា ខ្មោចព្រៃឬបិសាចព្រៃ)
t_exp:
បិសាចពួកមួយ តាមពាក្យបរម្បរាថា តែងសម្ដែងខ្លួនឱ្យឃើញរូបជាកូនក្មេង នៅអាស្រ័យតាមដងព្រៃ ជាបិសាចគ្រប់គ្រងឃ្វាលរក្សាពួកសត្វព្រៃ; អ្នកខ្លះដែលប្រកាន់ជឿខ្មោចបិសាច រមែងរាប់អានបូជាដោយផ្ទុកផ្ដាក់ថាឱ្យជួយឃ្វាលរក្សាគោក្របី ឬដំរីសេះឱ្យផង :


t_main: ម្រែង
t_pron: [ម្រែង]
t_pos: ន.
t_exp: មន្ទិលខ្មៅដែលកកើតអំពីផ្សែងហុយកាន់កកជាដុំធូលី :
t_exam:
ម្រែងប្រេងកាត ម្រែងដែលកើតអំពីផ្សែងអុជប្រេងកាត; ម្រែងភ្លើង ម្រែងដែលកើតអំពីផ្សែងភ្លើងចង្ក្រានជាដើម ...។


t_main: ម្រោម
t_pron: [ម្រោម]
t_pos: ន.
t_exam: ម្រោមដំណើប ឬ ម្រោមធំ មានរូបធំៗបន្តិច មានទឹកផ្អែមឈ្ងុយឆ្អិត។
t_exp:
ឈ្មោះភមរជាតិពួកមួយ ស្រដៀងនឹងឃ្មុំតែតូចៗ, មិនចេះទិចទេ (ព្រោះគ្មានទ្រនិច) ចេះតែខាងរោមខាំបន្តិចៗ, ត្រឹបយកទឹកដមនិងលម្អងផ្កាដូចឃ្មុំ តែធ្វើសំបុកនៅក្នុងរន្ធឈើ មានទឹកផ្អែមឈ្ងុយ មានក្រមួនព័ណ៌ខ្មៅហៅថា ជ័រម្រោម; ម្រោមមានពីរយ៉ាង គឺ ម្រោមខ្សោយ ឬ ម្រោមតូច មានរូបតូចៗបន្តិច មានទឹកផ្អែមឈ្ងុយស្រាល :


t_main: ម្រះ
t_pron: [ម្រះ]
t_source: (ស. មះរះ អ.ថ. ម៉ៈរ៉ៈ)
t_poly: ១)
t_exam: ម្រះមានឈ្មោះផ្សេងៗមាន ម្រះទេស, ម្រះភ្លុក ជាដើម។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិដំណាំឡើងទ្រើងមួយប្រភេទមានស្លឹកឆែកៗ ផ្លែមានពករម៉ិងរម៉ង់; ស្លឹក, ត្រួយនិងផ្លែមានរសល្វីង ប្រើការជាបន្លែ ឬផ្លែប្រើជាអន្លក់ក៏បាន :


t_main: ម្រះព្រៅ
t_pron: [ម្រះ-ព្រៅ]
t_poly: ១)
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទពួកជីរ ស្លឹកនិងផ្កាមានក្លិនហាងប្រហើរ ប្រើជាគ្រឿងបង់សម្លម្ជូរបែបខ្លះ (ហៅថា ម្រះព្រៅតូច ឬ ម្រះព្រៅសម្ល ក៏បាន)។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទមានខ្លឹមតែសាច់ស្ពោតៗ ក្លិនស្រដៀងនឹងព្រះព្រៅតូច, គេច្រើនប្រើធ្វើប្រអប់ឬហឹប (ហៅថា ម្រះព្រៅធំ ឬ ម្រះព្រៅភ្នំ ក៏បាន)។


t_main: ម្រ័ក្សណ៍
t_subword: ម្រ័ក្សណ៍រោល
t_pron: [ម្រាក់-រោល]
t_pos: កិ.
t_exp:
ចំហាយម្រ័ក្សណ៍ដែលរោលស្បែកមនុស្សឱ្យឡើងផេរកន្ទឹសស្កៀបខ្លាំងបណ្ដាលឱ្យចង់តែអេះ (សរសេរក្លាយជា ម្រាក់ យូរអង្វែងណាស់មកហើយ, ត្រូវសរសេរ ម្រ័ក្សណ៍ វិញទើបត្រឹមត្រូវតាមប្រភពនៃពាក្យ)។


t_poly: ២)
t_exp: (ព.ប្រ.) តេជះ, អំណាច, ទីពំនាក់ :
t_exam:
សូមជ្រកកោនក្រោមម្លប់ព្រះពោធិសម្ភារបារមីព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង; សូមជ្រកកោនក្រោមម្លប់ព្រះតេជព្រះគុណ; នៅក្នុងម្លប់ចៅហ្វាយនាយ។


t_main: ម្លប់
t_subword: ស្រីចូលម្លប់
t_pron: [ស្រី-ចូល-ម្លប់]
t_exp:
ស្ត្រីដែលដល់កាលកំណត់គ្រប់ការហើយ មាតាបិតាបង្ខាំងឱ្យនៅតែក្នុងផ្ទះ មិនឱ្យចេញឱ្យត្រូវថ្ងៃ លុះដល់គ្រប់ថ្ងៃកំណត់ទើបឱ្យចេញពីម្លប់; ពិធីចូលម្លប់នេះរាប់ថាជាមង្គលមួយសម្រាប់ស្ត្រីខ្មែរ, ហៅថា មង្គលចូលម្លប់ ឬ ចូលម្លប់បង្គ្រប់ការ, ប៉ុន្តែមិនមែនសុទ្ធតែធ្វើទាំងអស់គ្នាទេ (ច្រើនតែមិនបាច់ធ្វើ) ក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះនៅមានធ្វើតិចគ្នាណាស់។


t_main: ម្លូ
t_pron: [ម្លូ]
t_pos: ន.
t_exp:
វល្លិឡើងជន្លង់ពួកមួយ មានឈ្មោះច្រើនយ៉ាង, ដើមនិងស្លឹកមានរសហាង ក្លិនប្រហើរឆួលបន្តិចៗ, គេដាំជារបរប្រើស្លឹកជាគ្រឿងផ្សំជាមួយនឹងកំបោរ, ស្លាជាដើម ទំពាបំបាត់ក្លិនមាត់មិនឱ្យធុំអាក្រក់។


t_main: ម្លូទេស
t_pron: [ម្លូ-ទេស]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះតិណជាតិមួយប្រភេទ, ស្លឹកដែលបេះទុកឱ្យស្រពាប់ មានក្លិនប្រហើរឈ្ងប់ស្រដៀងនឹងក្លិនស្លឹកតើយ, គេដាំយកស្លឹកប្រើជាគ្រឿងអប់សរសៃថ្នាំឬអប់ស្លឹកម្លូជាដើម។


t_main: ម្ហា
t_pron: [ម្ហា]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យបរិវាររបស់ពាក្យ ម្ហូប ថា ម្ហូបម្ហា ម្ហូបផ្សេងៗនេះខ្លះនោះខ្លះ ឬសរសេរជា ម្ហូបមហា ម្ហូបច្រើនមុខ (?)។


t_main: ម្អម
t_pron: [ម្អម]
t_pos: ន.
t_exp:
តិណជាតិពួកមួយ ដុះក្នុងទឹករាក់ឬនៅដីសើមតាមទំនាបឬវាលស្រែដោយអន្លើៗ, មានក្លិនហាងឆួលលាយក្រអូបបន្តិចៗ, ផ្កាសម្បុរស្វាយ, ប្រើជាគ្រឿងបង់សម្លម្ជូរបែបខ្លះ, ប្រើបានទាំងស្រស់ទាំងក្រៀម, ដែលនៅស្រស់ប្រើជាអន្លក់ក៏បាន, ម្អមមានពីរប្រភេទគឺ មួយប្រភេទដើមនិងស្លឹកខៀវ, មួយប្រភេទក្រហមចាស់ :

t_exam:
សម្លម្ជូរបង់ម្អម។ (ព.កា.) ថា សម្លបង់ម្អម អ្នកដែលមិនតម គេច្រើនរាប់អាន កាលដល់រដូវ ពុំសូវដែលខាន ដួសពីរបីចាន ពុំខានទារទៀត។


t_main: ម្អមក្ដាម
t_pron: [ម្អម-ក្ដាម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះតិណជាតិមួយប្រភេទ ជាពួកម្អមដែរ តែដើមនិងស្លឹកល្អិតបន្តិច ក្លិនហាងប្រហាតជាងម្អមធម្មតា, ប្រើជាគ្រឿងស្លម្ជូរមិនកើតទេ បើប្រើជាអន្លក់ ឬជាគ្រឿងភ្លាបានខ្លះ (តាមចំណូលអ្នកដែលធ្លាប់ត្រូវការប្រើ)។


t_main: ម៉ឆែ
t_pron: [ម៉-ឆែ]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្នាំផង់ព័ណ៌ខៀវ សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំគំនូរ, ថ្នាំលាបលន ឬប្រើជាថ្នាំជ្រលក់; ឬក៏ជាដុំរឹងមានសាច់ម៉ដ្ឋត្រាំទឹករលាយក៏មាន ហៅថា ម៉ឆែដុំ (របស់មកពីប្រទេសក្រៅ)។


t_main: ម៉ាក់
t_pron: [ម៉ាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ម៉ែ, ម្ដាយ។ ពាក្យទំយើសម្រាប់កូនក្មេងហៅម្ដាយ (ច្រើននិយាយចំពោះតែអ្នកក្រុង)។ ពាក្យ ម៉ាក់ នេះមានប្រភពដើមជា មា ឬ ម៉ា, មាន៑ (សំ.បា. ថា "រាប់, រាប់រក, រាប់អាន") ចេញមកជា មាតា, មាត្ឫ, ម៉ែ, ម្ដាយ, ម៉ាក់, ម៉ាម៉ង់, មែរ ...ចេញទៅទៀតជា មាតុច្ឆា "ម្ដាយមីងខាងម្ដាយ", មាតុលៈ "ឪពុកធំឬមាខាងម្ដាយ" មាតុលានី "ម្ដាយធំ ឬ ម្ដាយមីងខាងម្ដាយ" ...ក៏មកតែអំពី មា ឬ ម៉ា, មាន៑ នេះឯង, ដែលមានអត្ថន័យថា "រាប់អានយ៉ាងជិតស្និទ្ធ" សម្រេចរូបជានាមនាមថា "ស្ត្រីអ្នករាប់អានកូនរបស់ខ្លួនយ៉ាងជិតស្និទ្ធ", ជាគូគ្នានឹងពាក្យ បា ឬ ប៉ា សំ.បា. ថា "ចិញ្ចឹម, រក្សា" ...។


t_main: ម៉ាក្រូម៉ាឃិធីង
t_pron: [ម៉ា-ក្រូ-ម៉ា-ឃិ-ធីង]
t_pos: ន.
t_exp:
សំណុំសកម្មភាពនិងដំណើរការកិច្ចទីផ្សារនៃទំនិញឬសេវាក្នុងកម្រិតប្រទេសឬសង្គមជាតិដោយមានការទទួលខុសត្រូវសង្គម។


t_main: ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច
t_pron: [ម៉ា-ក្រូ-សេត-ឋៈ-កិច]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចសិក្សាអំពីប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូល ដែលផ្ដោតទៅលើចំណូលជាតិ កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និកម្មភាព អតិផរណាជាដើម។


t_main: ម៉ាក្សនិយម
t_pron: [ម៉ាក់-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: លទ្ធិម៉ាក្សនិយមយល់ថា រូបធាតុជានិច្ចកាលជាដើមហេតុនៃការអភិវឌ្ឍប្រវត្តិសាស្ត្រ។
t_remark: 1
t_exp:
លទ្ធិទស្សនវិជ្ជា សេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងសង្គម ដែលបង្កើតដោយកាល់ម៉ាក្ស (Karl Marx) និង ប្រេដេរិច អង់គែល (Frédéric Engels) ដែលក្នុងនោះ មានសម្ភារនិយមបដិសំយោគ (Dialectical Materialism) សម្ភារនិយមប្រវត្តិសាស្ត្រ (Historical Materialism) និងសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ (Political Economics) :


t_main: ម៉ាល់ទុសនិយម
t_pron: [ម៉ាល់-ទុស-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ទ្រឹស្ដីរបស់លោក ម៉ាល់ទុស (Thomas R. Malthus គ្រិស្តសករាជ ១៧៦៦‑១៨៣៤) សេដ្ឋវិទូនិងប្រជាវិទូអង់គ្លេស ដែលបានលើកឡើងថា ចំនួនប្រជាជនមានទំនោរកើនឡើងតាមកំណើនធរណីមាត្រ ដែលបណ្ដាលឱ្យការផ្គត់ផ្គង់គ្រឿងឧបភោគបរិភោគមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទ្រទ្រង់ជីវិត លើកលែងតែមានមហន្តរាយណាមួយកើតឡើង (សង្គ្រាម គ្រោះទុរភិក្ស ជំងឺ ...) ដែលធ្វើឱ្យចំនួនប្រជាជនថយចុះ ឬដោយការរឹតត្បិតការរួមភេទដើម្បីទប់ស្កាត់កំណើនប្រជាជន។


t_main: ម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹក
t_pron: [ម៉ា-ស៊ីន-ចំ-រ៉ោះ-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exam: ម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹកនេះដាក់បម្រើដល់អតិថិជនទាំងឡាយ។
t_exp:
ឧបករណ៍សម្រាប់ច្រោះទឹកឱ្យថ្លាអាចផឹកបាន ហើយជួនកាលក៏មានប្រើចរន្តអគ្គិសនីបង្កើតជាជាទឹកក្ដៅឧណ្ហៗ និងទឹកត្រជាក់ផងដែរ :


t_main: ម៉ាស៊ីនថតរូប
t_pron: [ម៉ា-ស៊ីន-ថត-រូប]
t_pos: ន.
t_exam: រដ្ឋាភិបាលបានហាមឃាត់ការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនថតរូបនិងម៉ានស៊ីនដ្រូននៅពីខាងលើភូមិសាស្ត្ររាជធានីភ្នំពេញ។
t_exp:
ឧបករណ៍សម្រាប់ថតយករូបភាពឬសកម្មភាពដែលមានប្រើជាហ្វ៉ីលសម្រាប់ផ្ដិតនិងប្រើអង្គចងចាំឬមេម៉ូរីសម្រាប់ផ្ទុករូបភាពដែលថតបាន :


t_main: ម៉ាស៊ីនទទួលប្រាក់បញ្ញើ
t_pron: [ម៉ា-ស៊ីន-ទ-ទួល-ប្រាក់-ប័ញ-ញ៉ើ]
t_source: (អ. ATM)
t_pos: ន.
t_exp:
ម៉ាស៊ីនអេឡិចត្រូនិកស្វ័យប្រវត្តដែលអនុញ្ញាតឱ្យអតិថិជនដាក់ប្រាក់បញ្ញើចូលក្នុងគណនីបានគ្រប់ពេលវេលាដោយការប្រើប្រាស់បណ្ណអេធីអឹម (កាតអេធីអឹម) និងលេខសម្ងាត់ផ្ទាល់ខ្លួន។ គេហៅត្រឹម ម៉ាស៊ីនដាក់ប្រាក់ ក៏បាន។


t_main: ម៉ាស៊ីនអេធីអឹម
t_pron: [ម៉ា-ស៊ីន-អេ-ធី-អឹម]
t_pos: ន.
t_exp:
ម៉ាស៊ីនអេឡិចត្រូនិកស្វ័យប្រវត្តដែលអតិថិជនអាចធ្វើប្រតិបត្តិការដកប្រាក់ ដាក់ប្រាក់ ផ្ទេរប្រាក់ ទូទាត់។ល។ បានគ្រប់ពេលវេលាដោយការប្រើប្រាស់បណ្ណអេធីអឹម (កាតអេធីអឹម) និងលេខសម្ងាត់ផ្ទាល់ខ្លួន។ គេហៅត្រឹម ម៉ាស៊ីនដកប្រាក់ ក៏បាន។


t_main: ម៉ឺន
t_subscrip: 2
t_pron: [ម៉ឺន]
t_pos: ន.
t_exp:
បណ្ដាស័ក្ដិមន្ត្រីមុនទីឃុន (រាប់តាមលំដាប់បណ្ដាស័ក្ដិពីថ្នាក់ក្រោមបំផុតឡើងរៀងទៅថ្នាក់លើថា ម៉ឺន ឬ ហ្មឺន, ឃុន, ហ្លួង, ព្រះ, ឧកញ៉ា), តាមបវេណីរាជ្យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋពីកាលជាន់បុរាណ, កូនប្រុសរបស់សេនាបតីឬរបស់ស្ដេចត្រាញ់ ត្រូវហៅ ម៉ឺន តាំងពីនៅជាកុមារតូច ពុំចាំបាច់តាំងឡើយ (បើកូនស្រី ហៅ អ្នកនាង)។


t_poly: ២)
t_exp:
(ប.ព.) បញ្ជីនៃជម្រើសទាំងឡាយដែលបង្ហាញនៅលើអេក្រង់កុំព្យូទ័រក្នុងកម្មវិធីឬឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់។


t_main: ម៉ុងសាយ
t_pron: [ម៉ុង-សាយ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមរបាំប្រពៃណីចិន រួមសម្ដែងដោយសិល្បករពាក់ក្រណាត់ច្នៃជារូបនាគ ហក់លោត ធ្វើត្រាប់តាមកាយវិការសត្វសាហាវពិតៗ កំដរដោយអ្នកវាយស្គរ វាយឆាប់លាន់ទ្រហឹងអឺងអាប់។ របាំនេះមានគោលបំណង បណ្ដេញឬកម្ចាត់ភាវៈអាក្រក់ឧបទ្រពចង្រៃផងទាំងពួង ដើម្បីនាំមកនូវសិរីសួស្ដីដល់ក្រុមគ្រួសារម្ចាស់ផង។


t_main: ម៉ុម
t_pron: [ម៉ុម]
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ក្រមុំ, នាងក្រមុំ; ពាក្យថ្នមឬទំយើសម្រាប់ហៅស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់ :
t_exam:
ម៉ុមបង, ម៉ុមម៉ែ, មាសម៉ុម, ស្រីម៉ុម។ (ព.កា.) ស្រីម៉ុមចង់សុំអ្វីពីខ្ញុំ បើចង់សុំអ្វីក៏សុំចុះ ចូរកុំសុំតែរបស់នុះ ព្រោះម៉ុមបានចុះសន្យាហើយ។

t_notes:
(គួរប្រយ័ត្នកុំសរសេរ មុំ ព្រោះច្រឡំនឹង មុំឬមុម គឺជ្រុងឬជាយ, ទាំងកុំសរសេរ ម៉ុំ ឡើយ ព្រោះមានមូសិកទន្ត ផងមាននិគ្គហិត ផងត្រួតលើគ្នានាំឱ្យធ្ងន់ណាស់)។


t_main: ម៉ូងគ្រុំ
t_pron: [ម៉ូង-គ្រុំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះភ្លេងបុរាណមួយវង់ មានស្គរធំមួយ (ស្គរនោះមានធ្លុះបន្តិច), មានគងមួយវង់, មានស្រឡៃតូចមួយ, មានគងធំ (គងមូង) មួយ, មានឫស្សីកំបែកមួយកំណាត់ មានអ្នកភ្លេងតែត្រឹម ៣នាក់គឺ ម្នាក់វាយគងវង់, ម្នាក់ផ្លុំស្រឡៃតូច, ម្នាក់ទៀតវាយស្គរធំផង វាយគងធំផង វាយឫស្សីកំបែកផង (វាយគោះឱ្យមានសូរស័ព្ទរណ្ដំ) ; ខ្មែរប្រើភ្លេងនេះចំពោះតែក្នុងពិធីបុណ្យតម្កល់សពឬបុណ្យឈាបនកិច្ច :

t_exam:
ភ្លេងម៉ូងគ្រុំ, ក្នុងសម័យឥឡូវ, មានមិនគ្រប់ខេត្តទេ អ្នកខេត្តខ្លះមិនដែលស្គាល់មិនដែលឮសូរសព្ទភ្លេងនេះសោះឡើយ (ហៅថា ភ្លេងកន្ទាំមីង ឬ ទាំមីង ក៏បាន, ភ្លេងគងស្គរ ក៏បាន តាមទម្លាប់ហៅដោយខេត្ត ស្រុក)។


t_main: ម៉ូដឹម
t_pron: [ម៉ូ-ដឹម]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកដែលអាចឱ្យបញ្ជូនទិន្នន័យ ឬផ្លាស់ប្ដូរព័ត៌មានតាមរយៈខ្សែទូរសព្ទពីកុំព្យូទ័រមួយទៅកុំព្យូទ័រមួយទៀត។


t_main: ម៉ែ
t_subscrip: 1
t_pron: [ម៉ែ]
t_pos: ន.
t_exp:
ម្ដាយ។ ហៅម្ដាយមីងថា ម៉ែមីង ឬ ហៅជីដូនថា ម៉ែយាយ ក៏មាន។ បុរាណច្រើនហៅស្ត្រីដទៃដែលមានវ័យស្មើនឹងមាតាថា ម៉ែ (រាប់ថាជាពាក្យគោរព)។


t_main: ម៉ែត្រ
t_pron: [ម៉ែត] ឬ [ម៉ិត]
t_source: (បារ. Mètre)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរង្វាស់បារាំងសែស ប្រវែងដប់ដេស៊ីម៉ែត្រឬមួយរយសង់ទីម៉ែត្រ ឬក៏មួយពាន់មិល្លីម៉ែត្រ, ជារង្វាស់ដែលក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ ខ្មែរចេះប្រើពេញទាំងកម្ពុជរដ្ឋ, បើធៀបនឹងរង្វាស់របស់ខ្មែរពីដើមត្រូវគ្នានឹងប្រវែងពីរហត្ថជាងឈើ ដែលហៅថា ហត្ថខ្នាត (ពីរហត្ថខ្នាត), ធៀបនឹងហត្ថមនុស្សប្រក្រតីសព្វថ្ងៃនេះ ច្រើនតែពីរហត្ថមួយទះឬលើសខ្វះពីនោះបន្តិចបន្តួច (ម៉ែត្រ សរសេរកាត់ថា ម.)។


t_main: ម៉ែត្រ
t_subword: ម៉ែត្រការ៉េ
t_pron: [ម៉ែត-កា-រ៉េ]
t_source: (បារ. Mètre carré)
t_pos: ន.
t_exp:
ម៉ែត្រទ្វេគុណ មានទំហំទីបួនជ្រុងស្មើភាគ (ម.២) ; កុំប្រើពាក្យម៉ែត្រក្រឡា ព្រោះជាពាក្យគន្លាស់ពុំសមរម្យ, ត្រូវប្រើពាក្យ ម៉ែត្រទ្វេគុណ ឬម៉ែត្រការ៉េ (តាមបារាំង) វិញក៏បាន។


t_main: ម៉ែ!
t_subscrip: 2
t_pron: [ម៉ែ]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យលាន់មាត់បន្លឺជាមុនដោយអាការៈក្រោធឬស្ងើច, ស្ញែង, ភ្ញាក់, តឹងចិត្ត, មានសេចក្ដីថា ម្ដាយ! ឬត្រូវគ្នានឹងពាក្យថា ប៉ៃ!, យ៉!, ព្ធ!, ព្ធយា!; ជួនកាលលាន់មាត់ថា ម៉ែកូន!, ម៉ែអញ! ឬថា ម៉ែអើយ! (ម៉ែអ្ហើយ) ក៏មាន។


t_main: ម៉ៃសាក់
t_pron: [ម៉ៃ-សាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទមានសាច់ជាប់ប្រើការធន់បានយូរ ជាឈើមានប្រយោជន៍សំខាន់ក្នុងការឈើ។ តាមដោយធ្លាប់បានដឹងថា ម៉ៃសាក់មាន ៣ប្រភេទមានសាច់និងសម្បុរផ្សេងៗពីគ្នាគឺ ម៉ៃសាក់ដែក, ម៉ៃសាក់មាស, ម៉ៃសាក់អាចម៍ក្របី។


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ថ្ងៃនិងយប់ ផង)។
t_exp:
ក្នុងយប់មួយថ្ងៃមួយហៅថាមួយថ្ងៃ មាន ២៤ម៉ោង គឺ ២៤នាឡិកា, រាប់ថា ម៉ោង ១ពីវេលាក្រោយអធ្រាត្ររៀងទៅដល់ថ្ងៃត្រង់ បាន ១២ម៉ោង ហៅថាកន្លះថ្ងៃម្ដង, រាប់ថា ម៉ោង ១៣គឺវេលាក្រោយថ្ងៃត្រង់រៀងមកដល់អធ្រាត្រទៀត បាន ១២ម៉ោង ហៅថាកន្លះថ្ងៃម្ដងទៀត, រួមជាមួយថ្ងៃគត់ មាន ២៤ម៉ោង; ក្នុងយប់មួយថ្ងៃមួយដែលហៅរួមថាមួយថ្ងៃ មានម៉ោង ១តែម្ដងគត់ ...មានម៉ោង ១២តែម្ដងគត់; រាប់ម៉ោងបែបនេះជាដំណើរទៀងទាត់ដែលពួកហោរគ្រប់ប្រទេសនិយមប្រើសព្វថ្ងៃនេះ។


t_main: ម៉ោងដប់
t_pron: [ម៉ោង-ដប់]
t_pos: ន.
t_exam: ម៉ោងដប់ជារុក្ខជាតិសម្រាប់ដាំលម្អក្នុងសួនឬអាចប្រើការជាឱសថ។
t_exp:
ឈ្មោះតិណជាតិវារដីមួយប្រភេទ ស្លឹកមូលល្អិតៗវែងស្រួចចុង ផ្កាមានពណ៌លឿង ក្រហម ស ផ្កាឈូកដែលរីកនៅម៉ោងដប់ព្រឹក :


t_main: ម៉ោងបួន
t_pron: [ម៉ោង-បួន]
t_pos: ន.
t_exam: គេដាំម៉ោងបួនសម្រាប់លម្អឬធ្វើជាឱសថក៏បាន។
t_exp:
ឈ្មោះតិណជាតិមួយប្រភេទ ដើមត្រង់ បែកមែក ស្លឹករាងដូចបេះដូង ផ្កាមានពណ៌ស្វាយ ស ផ្កាឈូក លឿង រីកនៅម៉ោងប្រមាណបួនរសៀល :


t_main: ម៉ៅ
t_subscrip: 1
t_pron: [ម៉ៅ]
t_pos: កិ.
t_exam: ម៉ៅសង់ផ្ទះឱ្យគេ, ជួលម៉ៅ។
t_exp:
រួបរួមទាំងអស់, ទទួលដោយបូករួមទាំងស្រុង, ទទួលមុខការឈ្នួលរួបរួមសព្វគ្រប់, ជួលឱ្យធ្វើការដោយបូករួមមុខការត្រាតែហើយស្រេច :


t_poly: ៣)
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ប្រហែលជា, ប្រហែលជា ...ទេដឹង? :
t_exam:
ចុះឯព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរជាព្រះវររាជបិតានៃយើងខ្ញុំ ម្រ៉ាងពុំមែនជាព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គជាអម្ចាស់ទេឬ? (សម្ដីជាលីកុមារ ឆ្លើយតបនឹងសម្ដីមន្ត្រីទាំងឡាយដែលនិយាយរិះគន់ព្រះវេស្សន្តរ។ (មហាវេស្សន្តរជាតក កណ្ឌមហារាជបព្វៈ)។


t_main: ម៉្លា
t_pron: [ម្ឡា]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: អម្បាលម៉ាន, អម្បាលណា, យ៉ាងណា, ណាស់ណា; ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្ទញ់ឱ្យអ្នកដែលលើកខ្លួនឯងបង្អាប់អ្នកដទៃ :
t_exam:
ត្រង់គេចេះតែអាក្រក់ ចុះខ្លួនល្អម្ល៉ាទៅ!; ត្រង់គេឯងថាគេល្ងង់ ចុះខ្លួនឯងតើចេះម្ល៉ាទៅ!; នែកុំអួតតែខ្លួនពេក មិនម្ល៉ាទេ! ...។


t_main: យ
t_pron: [យ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២៦នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [j] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស ឃោសៈ។


t_main: យក
t_subword: យកដៃ
t_pron: [យក-ដៃ]
t_pos: កិ.
t_exp:
ជួយធ្វើការឱ្យគេដើម្បីឱ្យគេជួយធ្វើការខ្លួនវិញ តាមកំណត់វេលា ដែលហៅថា សងដៃ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅថា យកវេរ; សងវេរ)។


t_main: យក
t_subword: យកមុខ
t_pron: [យក-មុក]
t_pos: កិ.
t_exp:
ចេញមុខខ្នះខ្នែងកិច្ចការម្ដងៗឱ្យមានឈ្មោះល្អ, វាតអាទិ៍ដណ្ដើមមុខការដែលជាសាធារណៈ ឱ្យបានមកលើខ្លួនចាត់ចែងយកកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។


t_main: យកនៈ
t_pron: [យៈ-កៈ-ណៈ]
t_source: (បា. យកន; សំ. យក្ឫត៑)
t_pos: ន.
t_exp: ថ្លើម; (រ.ស.) :
t_exam: ព្រះយកនៈ។
t_notes:
(ហៅថា យក្រឹត ក៏បាន ព្រះយក្រឹត ថ្លើមក្សត្រិយ៍ បើអនុលោមតាមឬធៀបនឹង សំ. យក្ឫត៑ គួរប្រើជា យក្កនៈឬយក្កនំ)។


t_main: យក់
t_pron: [យក់]
t_source: (ស. ហ្យក អ.ថ. ហ្យុក = យ៉ុក)
t_pos: ន.
t_exam: ថ្មយក់ ឬ កែវយក់, កងយក់។
t_exp:
ឈ្មោះថ្មកែវវិសេស មានសាច់រឹងម៉ដ្ឋខៃ ច្រើនតែមានសម្បុរស ឬខៀវ ជារបស់មានតម្លៃ, ពួកចិនច្រើនប្រើជាគ្រឿងអលង្ការប្រដាប់ត្រចៀកឬប្រដាប់ដៃ :


t_main: យក្ខ
t_pron: [យ័ក]
t_source: (បា.សំ. យក្ស)
t_pos: ន.
t_exp:
អមនុស្សជាអទិស្សមានកាយមានភុម្មទេវតា, វត្ថុទេវតា, អសុរ, បិសាច ជាដើម ទោះមានចិត្តល្អក្ដី មានចិត្តអាក្រក់ក្ដី ដែលពួកមនុស្សរាប់អានធ្វើពលិការបូជា សែនព្រេន។


t_main: យញ្ញ
t_pron: [យ័ញ]
t_source: (បា. យញ្ញ; សំ. យជ្ញ)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើយញ្ញ, បូជាយញ្ញ។
t_exp:
ការបូជា, ការសែនព្រេន; ការឱ្យទាន; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ សំដៅការបូជាឬសែនព្រេនផ្សេងៗ មានពិឃាតសត្វអារសាច់បូជាភ្លើងជាដើម; តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនា សំដៅការ ឱ្យទានភោជនាហារជាដើមដល់អ្នកមានសីល ឬដល់ពួកស្មូមពុំរើសមុខ :


t_main: យតិភង្គ
t_pron: [យៈ-តិ-ភ័ង]
t_pos: ន.
t_exp:
សង្កាត់ពាក្យមួយម៉ាត់ដែលផ្ដាច់ចេញដោយខ្លួនពីគ្នា ត្រង់ចន្លោះឃ្លាគាថា, កាព្យ, ឃ្លោង, ខាងបាលីភាសា ដូចជា ទុហេតុកា មហាសត្ត- ចត្តាឡីស តិហេតុកា; ខាងភាសាខ្មែរដូចជា ច្បាប់នេះថ្លៃថ្លា គួរឱ្យអស់មហា- ជនផងត្រងត្រាប់ ...; សត្ត និង ចត្តាឡីស ត្រូវភ្ជាប់គ្នា, មហា និង ជន ក៏ត្រូវភ្ជាប់គ្នា, បែរជាដកដាច់ពីគ្នាតាមឃ្លារបស់កាព្យ តែត្រូវប្រើគ្រឿងសញ្ញា (-) នេះជាសម្គាល់ឱ្យដឹងថាជាពាក្យភ្ជាប់គ្នា, យ៉ាងនេះហៅថា យតិភង្គ។


t_main: យថាកាម
t_pron: [យៈ-ថា-កាម]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: តាមប្រាថ្នា, តាមចំណង់ :
t_exam:
ធ្វើតាមយថាកាម, ឱ្យតាមយថាកាម។ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) នេះគឺបម្រាម កុំឱ្យធ្វើតាម យថាកាមខ្លួន អ្នកណាបំពាន នឹងមានទោសផ្ទួន រាជការមិនស្ងួន ប្រណីសោះឡើយ។


t_main: យថាឋាន
t_pron: [យៈ-ថា-ឋាន]
t_source: (បា.សំ. យថាស្ថាន)
t_pos: ន.
t_exp: ទីដដែល, កន្លែងដដែល, កន្លែងដើម :
t_exam:
នៅក្នុងយថាឋាន, មកដល់ យថាឋាន។ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) នាយថាឋាន អណ្ដើកសាមាន្យ ស្លាប់ព្រោះហើបហា ពោលពាក្យប្រទេច ភ្លេចពុំយល់ថា បញ្ចេញវាចា អាត្មានឹងស្លាប់ (រឿងហង្សទាំងគូពាំអណ្ដើក)។


t_main: យថាទស្សន៍
t_pron: [យ-ថា-ទស់]
t_pos: ន.
t_exp:
គំនូរតាងបែបធរណីមាត្រអំពីសំណង់ឬសំណុំសំណង់តាមយថាហេតុក្នុងបរិបទរបស់វា ដូចដែលវាបានប្រត្យក្សនឹងភ្នែករបស់អ្នកសង្កេត។


t_main: យថាភូតកម្ម
t_pron: [យៈ-ថា-ភូ-តៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ការបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណអ្នកប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រក្នុងគោលបំណងសន្តិសុខ ដោយការផ្ទៀងផ្ទាត់ (ឈ្មោះ លេខសម្ងាត់ កាត ក្រយៅដៃ សំឡេង ភ្នែក មុខ...)។


t_main: យថាភូតភាព
t_pron: [យៈ-ថា-ភូ-តៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: ការជួសជុលនិងអភិរក្សប្រាសាទព្រះវិហារដែលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកត្រូវរក្សាឱ្យបានល្អតាមយថាភូតភាព។
t_exp:
លក្ខណៈឬសណ្ឋានដើមនៃសម្ភារៈ ប្លង់ ទេពកោសល្យ ស្នាដៃ បច្ចេកទេសស្ថាបត្យកម្ម បច្ចេកទេសវិស្វកម្ម និងការរៀបចំនគរូបនីយកម្ម ដែលបង្កប់នៅក្នុងធនធានបេតិកភណ្ឌ វប្បធម៌ទៅតាមដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្ត្រ :


t_main: យន្តូបនីយកម្ម
t_pron: [យន់-តូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរការរៀបចំឱ្យមានការប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តក្នុងដំណើរការផលិតកម្មនិងសេវាកម្ម ជំនួសការប្រើកម្លាំងមនុស្សឬសត្វ។


t_main: យប់
t_pron: [យប់]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. ថ្ងៃ)។
t_exp:
រាត្រី, វេលាដែលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយគឺវេលាតាំងពីព្រះអាទិត្យលិចបាត់អស់ពន្លឺ ទៅរហូតមកទល់នឹងពេលអរុណរះមានពន្លឺច្បាស់ឡើង។


t_main: យមក
t_subword: យមកប្បាដិហារិយ៍
t_pron: [យៈ-មៈ-ក័ប-ប៉ា-ដិ-ហា]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បាដិហារិយ៍ ផង)។
t_exp:
បាដិហារិយ៍ជាគូៗ គឺបាដិហារិយ៍ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងឫទ្ធិជាទឹកនិងភ្លើង ព្រមទាំងបញ្ចេញរស្មីជាគូៗ ...។


t_main: យមរាជ
t_subscrip: 2
t_pron: [យៈ-មៈ-រាច]
t_pos: ន.
t_exam: លោកអ្នកឧកញ៉ាយមរាជ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌។
t_exp:
ខ្មែរប្រើពាក្យ យមរាជ នេះជាឋានន្តរ (ងារ) នៃសេនាបតី ក្រសួងយុត្តិធម៌ (ក្រសួងតុលាការ), សម័យបច្ចុប្បន្ននេះក៏នៅតែប្រើជាឋានន្តរនៃរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌នុះដូចពីដើមដែរ :

t_notes:
(ប្រជាពលរដ្ឋច្រើនតែ ហៅតាមទម្លាប់ក្រៅពីការសរសេរថា ជមរាជ។ ជំរាច ទៅជាប្រាក្រឹត ខ្មែរ ដូចជា លោកជមរាជ គួរហៅឱ្យត្រូវថា យមរាជ វិញ)។


t_poly: ២)
t_exp: ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅលំដាប់ឋានន្តរស័ក្ដិធំតូចឬអំណាចតាមមុខងារ, មុខក្រសួង :
t_exam:
ស័ក្ដិ ៩ ហ៊ូពាន់ តែយសជាសេនាបតី គឺស័ក្ដិត្រឹមតែ ៩ ហ៊ូពាន់ទេ ប៉ុន្តែទទួលស្ដីទីជាសេនាបតីបណ្ដោះអាសន្ន។ ពាក្យកាព្យបុរាណថា ស័ក្ដិពុំស្មើយស នាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ ពុំស្មើចិត្តជា រីអ្នកមានយស សម្បូរគ្នីគ្នា សុទ្ធសឹងមិត្រភ្ងា ជួយជាកម្លាំង។ សាស្ត្រាច្បាប់រាជនេតិថា ស័ក្ដិពុំស្មើយស អ្នកមានរបស់ ពុំស្មើសក្ដា សូវបង់ធនធាន កុំខុសអាជ្ញា សូវមានរោគា កុំឱ្យមើលងាយ។


t_main: យាង
t_subscrip: 1
t_pron: [យាង]
t_source: (ល.ស. យ៉ាង អ.ថ. យ៉ាង "ឈានដើរ, ដើរ")
t_pos: កិ.
t_exp: (រ.ស.) ដើរ, ដើរទៅមក :
t_exam: ស្តេចយាងទៅ, ស្តេចយាងមក។
t_notes:
(រាជសព្ទសាមញ្ញ, រាជសព្ទខ្ពង់ខ្ពស់ថា "ស្តេច" ដូចជា ព្រះករុណាទ្រង់ស្តេចទៅខេត្តក្រៅ; ទ្រង់ស្តេចមកពី ...)។


t_main: យាត្រា
t_pron: [យាត-ត្រា]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: a
t_exp: ការដើរ, ការចេញចរ, ការដើរផ្លូវ; ការដើរហែ, ការដើរជាពួកជាកង; ការចិញ្ចឹមជីវិត :
t_exam:
(ព.កា.) ចំពោះត្រង់ យាត្រា ដែលប្រែថា "ការចិញ្ចឹមជីវិត" រីពាក្យយាត្រាដែលមានអត្ថថា ចិញ្ចឹមជីវិត ត្រូវអស់ជនផង គ្រប់គ្រងពិនិត្យ ទើបជីពជន្មឋិត- នៅយូរលង់បាន។


t_main: យាន
t_subword: យានមាស
t_pron: [យាន-មាស]
t_pos: ន.
t_notes: (ហៅក្លាយជា យានុមាស ក៏មាន)។
t_exp:
យានបិទមាស; (រ.ស.) ឈ្មោះបល័្លង្កគ្រឿងសែងមួយប្រភេទ មានភ្នាក់ដៃមានបង្អែក រចនាវិចិត្រផ្សេងៗ សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់គង់។


t_main: យានសង្គ្រោះ
t_pron: [យាន-សង់-គ្រោះ]
t_pos: ន.
t_exp:
យានដឹកជញ្ជូនដែលបំពាក់ឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ ដើម្បីសង្គ្រោះបន្ទាន់នូវអ្នកជំងឺ អ្នករបួស ជនរងគ្រោះផ្សេងៗ ឬដឹកសាកសព។


t_main: យាបនមត្ត
t_pron: [យា-ប៉ៈ-ណៈ-ម៉ាត់]
t_source: (បា.សំ. យាបនមាត្រ)
t_poly: a
t_exp: អាហារសម្រាប់ញ៉ាំងជីវិតឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ គឺស្បៀងសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត :
t_exam:
ចេតបុត្រព្រានព្រៃនិយាយប្រាស្រ័យថា ហៃតាព្រឹទ្ធាចារ្យអ្ហើយ ចូរតាជីយកសាច់ ឆ្អើរនិងទឹកឃ្មុំនេះទៅ គ្រាន់ជាយាបនមត្តតាមផ្លូវចុះ (មហាវេស្សន្តរជាតក កណ្ឌចូឡពន)។

t_notes:
(ខ្មែរក្នុងសម័យពីដើមប្រើពាក្យ យាបនមត្ត នេះឃ្លាតក្លាយជា យាបរមត្ត ក៏មាន ដោយពុំយល់អត្ថន័យរបស់បាលីនេះ។ យើងអាចប្រើពាក្យ យាបនមត្ត នេះថា ស្រូវអង្ករល្ងសណ្ដែកជាដើមថាជា យាបនមត្ត ក្នុងគ្រួសារក៏បាន ដូចជា ឆ្នាំនេះ គ្រួសារខ្ញុំមានយាបនមត្តគ្រប់គ្រាន់ មិនខ្វះខាតខ្លះដូចឆ្នាំទៅមិញទេ)។


t_main: យាម
t_subscrip: 2
t_pron: [យាម]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
វេលាដែលបែងជាសង្កាត់ៗ ក្នុងថ្ងៃមួយៗ, បើគិតជាម៉ោង ក្នុងមួយយាមមានបីម៉ោង ឬបួនម៉ោង, ក្នុងថ្ងៃមួយយប់មួយមាន ៨យាមឬ៦យាម ត្រូវជា ២៤ម៉ោង ហៅរួមថាមួយថ្ងៃ។ ក្នុងសម័យបុរាណ ច្រើនប្រើហៅថា យាម តែក្នុងវេលាយប់ៗមួយមានបីយាមគឺ យាមទី១ហៅបឋមយាម ឬ ប្រថមយាម, ទី២ហៅមជ្ឈិមយាម ឬ មធ្យមយាម, ទី៣ហៅមច្ឆិមយាម ឬ បស្ចិមយាម(ក្នុងយាមមួយៗ បើគិតជាម៉ោងមាន៤ម៉ោង)។


t_main: យាមកាលិក
t_pron: [យា-មៈ-កា-លិក]
t_source: (បា.)
t_pos: គុ., ន.
t_exam: អដ្ឋបានជាយាមកាលិកសម្រាប់ពួកភិក្ខុក្នុង ពុទ្ធសាសនា (ព.វិ.)។
t_exp:
ដែលប្រព្រឹត្តទៅបានតែត្រឹមមួយថ្ងៃមួយយប់; ទឹកដែលគួរភិក្ខុ ពុទ្ធសាសនិកទទួលប្រគេនហើយទុកដោយខ្លួនឯងឆាន់បានកំណត់មួយថ្ងៃមួយយប់ :


t_main: យាយ
t_pron: [យាយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ដូន, ជីដូន(សៀមហៅ យ៉ាយ ចំពោះតែជីដូនខាងមាតាឬហៅស្ត្រី ដទៃដែលមានចំណាស់ស្មើនឹងជីដូនខាងមាតាក៏បាន; បើជីដូនខាងបិតាហៅថា យ៉ា អ.ថ. យ៉ា)។


t_main: យាវ
t_pron: [យាវ]
t_pos: ន.
t_exam: វល្លិយាវ។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមតូចៗ សម្បុរបៃតងចាស់ សាច់ស្វិតល្អួត ប្រើការវេញខ្សែបាន, ស្លឹកខ្ចីប្រើជាបន្លែ លាយផ្សំជាមួយនឹងបន្លែឯទៀតក៏បានខ្លះ :


t_main: យាវកាលិក
t_pron: [យា-វៈ-កា-លិក]
t_pos: ន.
t_exp:
ដែលគួរប្រកបការបានតែត្រឹមពីព្រឹកទល់នឹងថ្ងៃត្រង់; ភោជនដែលពួកបព្វជិតឬឧបាសកអ្នកសមាទានឧបោសថសីល ត្រូវបរិភោគបានតែត្រឹមពីព្រឹកទៅទល់នឹងថ្ងៃត្រង់ (ព.វិ.)។


t_main: យាវជីវិក
t_pron: [យា-វៈ-ជី-វិក]
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលប្រព្រឹត្តទៅបានដរាបដល់អស់ជីវិត; ថ្នាំបំបាត់រោគដែលភិក្ខុ ពុទ្ធសាសនិកទទួលប្រគេនហើយ ទុកដាក់ដោយខ្លួនឯងឆាន់បានដរាបទាល់តែប្រើប្រាស់អស់ (ព.វិ.)។


t_main: យីកេ
t_pron: [យី-កេ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងមហោស្រពមួយប្រភេទ លេងស្រដៀងនឹងល្ខោន តែមានទះស្គរតូចខ្លះធំខ្លះបញ្ជើចជាមួយនឹងការច្រៀងរាំ, ស្គរទាំងអស់នោះមានរាងមូលខ្លីៗ ដាសតែម្ខាង (ហៅលិកេ ក៏បាន)។


t_main: យីថោ
t_pron: [យី-ថោ]
t_source: (ស. យី់ថោ អ.ថ. យីថូ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើផ្កាមានសន្លឹកតូចជមវែងស្រួចៗ មានជ័រសផ្កាជាចង្កោម សម្បុរក្រហមខ្ចី មានស្រទាប់ ស្ទើរចាប់ច្រឡំនឹងផ្កាកុលាប ក្លិនក្រអូបប្រហើរឆ្អិតតែផ្សាយមិនសូវបានឆ្ងាយ, បើកាត់ឱ្យជាប់ទាំងមែកត្រាំក្នុងទឹកដបទុកបានយូរថ្ងៃ, ហៅថា យីថោក្រហម ឥឡូវក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានយីថោមួយប្រភេទផ្សេង មានដើមស្លឹកផ្កាដូចយីថោក្រហមដែរ ប៉ុន្តែផ្កាមានព័ណ៌ស, ហៅថា យីថោ ស ផ្កាពុំសូវមានក្លិនទេ។ មានមួយប្រភេទទៀតដើមធំមានជ័រស ស្លឹកស្រួចៗដែរ តែតូចៗខ្លីៗបន្តិច ផ្កាសម្បុរលឿងឥតស្រទាប់ រូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាត្រកួន តែ តូចជាង មានផ្លែសាច់ផុសៗ, ហៅថា យីថោលឿង។ (ច្រើនហៅ យិតថោ ជាង)។


t_main: យីស៊ុន
t_pron: [យី-ស៊ុន]
t_source: (ស. យីសុ់ន អ.ថ. យីស៊ុន)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើផ្កាមួយប្រភេទ ដើមស្លឹក ផ្កាសណ្ឋានកុលាបតែឥតក្លិន, ផ្កាមានព័ណ៌ផ្សេងៗ គឺ ស, ស-ភាវ, ក្រហមចាស់, ក្រហមប្រឿង (អ្នកខ្លះហៅ កុលាបឥតក្លិន)។


t_poly: ៣)
t_exam: យឹតមេឃច្ឆាយ, យឹតហួយ។
t_notes: (ប្រើតាមទម្លាប់ជំនឿរបស់ជនពួកខ្លះ)។
t_exp:
សម្រឹងស្មិងស្មាធិ៍ដោយតាំងអារម្មណ៍ឱ្យមូល ទាញយកនិមិត្តឱ្យឃើញដូចចិត្តផ្សងឆ្ពោះទៅរកកិច្ចការអ្វីមួយ, ខាបឱ្យឃើញ :


t_poly: ៥)
t_exam: យឹតឱ្យពេញបន្ទុក!; ចេះតែយឹតចុះ! ...(ព.សា.)។
t_exp:
កិន, ទរ, ប្រមោកដាក់ ឥតញញើត ឥតប្រណី; ស៊ីបាយឥតសំចៃ ដណ្ដើម ឬប្លន់យកទ្រព្យ; វាយ, ដាល់, តប់, ទាត់, ធាក់ :


t_main: យុក
t_pron: [យុក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទ ពួកម្រោមតែនៅក្នុងរន្ធដីធ្វើចំពួយ សម្រាប់ចេញចូល ចេះធ្វើក្អមដាក់ទឹកបាន ទឹកមានរសផ្អែម ស្រដៀងនឹងទឹកម្រោមដែរ។


t_poly: ២)
t_exam: យើងសព្វថ្ងៃនៅក្នុងកលិយុគ យើងសព្វថ្ងៃនៅក្នុងយុគទី ៤។
t_exp:
ដំណើរ កំណត់កាលរបស់ពិភពលោក; តាមលទ្ធិបុរាណថាយុគមាន ៤គឺ ទី ១ក្រឹតយុគ (សំ. ក្ឫត) "យុគមាស, អាយុមាស" (ហៅ សត្យយុគ "យុគប្រកបដោយពាក្យសត្យ" ក៏បាន) មានកំណត់ត្រឹម ១ ៧២៨ ០០០ឆ្នាំមនុស្ស ត្រូវជា ៤ ៨០០ឆ្នាំទិព្យ (ពួកមនុស្សក្នុង យុគនេះមានអាយុវែងៗ មានសេចក្ដីសុខច្រើន) ; ទី ២ត្រេតយុគ ឬ ត្រេតាយុគ "យុគប្រាក់, អាយុប្រាក់" មានកំណត់ត្រឹម ១ ២៩៦ ០០០ឆ្នាំមនុស្ស ត្រូវជា ៣ ៦០០ឆ្នាំទិព្យ (ពួកមនុស្សក្នុង យុគនេះមានអាយុវែងយ៉ាងមធ្យម ទាំងសេចក្ដីសុខក៏យ៉ាងមធ្យម ដែរ) ; ទី ៣ទ្វាបរយុគ "យុគមានចំនួនលេខពីរៗ គឺលេខគត់គូ" មានកំណត់ត្រឹម ៨៦៤ ០០០ឆ្នាំមនុស្ស ត្រូវជា ២ ៤០០ឆ្នាំទិព្យ (ក្នុងយុគនេះអាយុមនុស្សនិងសេចក្ដីសុខយ៉ាងអន់) ; ទី ៤កលិយុគ" យុគប្រកបដោយទោស, ប្រកបដោយជម្លោះ" មានកំណត់ត្រឹម ៤៣២ ០០០ឆ្នាំមនុស្ស ត្រូវជា ១ ២០០ឆ្នាំទិព្យ (យុគយើងសព្វថ្ងៃ នេះឯង, ពួកមនុស្សមានអាយុនិងសេចក្ដីសុខតិចណាស់) ; បូករួម កំណត់ឆ្នាំរបស់យុគទាំង ៤ជាបួនលានបីសែនពីរហ្មឺន (៤ ៣២០. ០០០) ឆ្នាំមនុស្ស ត្រូវជា ១២ ០០០ឆ្នាំទិព្យហៅថា មហាយុគមួយ :


t_main: យុគ
t_subword: យុគថ្មកណ្ដាល
t_pron: [យុក-ថ្ម-កន់-ដាល]
t_pos: ន.
t_exam: យុគថ្មកណ្ដាលចាប់ផ្ដើមពីប្រហែលជា ១០ ០០០ឆ្នាំមុនរហូតដល់ប្រហែល ៨ ០០០ឆ្នាំមុនគ្រិស្តសករាជ។
t_exp:
(ប្រវត្តិ.) ដំណាក់កាលអន្តរកាលចន្លោះយុគថ្មបំបែកនិងយុគថ្មរំលីងដែលនៅពេលនោះ មនុស្សបំណែកថ្មមកធ្វើជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ដោយមានការកែច្នៃនិងរចនាឧបករណ៍នោះជាច្រើនប្រភេទ :


t_main: យុគ
t_subword: យុគថ្មបំបែក
t_pron: [យុក-ថ្ម-បំ-បែក]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប្រវត្តិ.) ដំណាក់កាលដំបូងនៃសង្គមមនុស្សដែលចេះយកថ្មធម្មជាតិមកបំបែកធ្វើឧបករណ៍ប្រើប្រាស់។ ក្រៅពីឧបករណ៍ថ្ម មនុស្សក៏ចេះយកឆ្អឹង ស្នែង និងឈើ ធ្វើជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ផងដែរ :

t_exam:
យុគថ្មបំបែកចាប់ផ្ដើមដោយកំណើតមនុស្សដំបូងដែលមានអាយុកាលប្រហែលជា ១,៨លានឆ្នាំមុន រហូតដល់ប្រហែល ១០ ០០០ឆ្នាំមុនគ្រិស្តសករាជ។


t_main: យុគ
t_subword: យុគថ្មរំលីង
t_pron: [យុក-ថ្ម-រំ-លីង]
t_pos: ន.
t_exam: យុគថ្មរំលីងចាប់ផ្ដើមពីប្រហែលជា ៨ ០០០ឆ្នាំមុនគ្រិស្តសករាជ រហូតដល់ប្រហែល ៥ ០០០ឆ្នាំមុនគ្រិស្តសករាជ។
t_exp:
(ប្រវត្តិ.) ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃយុគថ្មដែលនៅពេលនោះ មនុស្សយកថ្មមកបំបែក ហើយរំលីងឬសំលៀងធ្វើជាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់។ នៅក្នុងយុគនេះ មនុស្សចេះធ្វើកសិកម្មផងដែរ :


t_main: យុគ
t_subword: យុគលោហៈ
t_pron: [យុក-លោ-ហៈ]
t_pos: ន.
t_exam: យុគលោហៈនៅកម្ពុជាមានអាយុកាលតាំងពី ១ ៥០០ឆ្នាំ មុនគ្រិស្តសករាជ។
t_exp:
ដំណាក់កាលបន្ទាប់ពីយុគថ្មរំលីងដែលមនុស្សចេះយកលោហៈមកប្រើប្រាស់។ យុគលោហៈចែកចេញជាបីគឺ យុគស្ពាន់ យុគសំរឹទ្ធ និងយុគដែក :


t_poly: ២)
t_exam: កូន, ឯងខំប្រឹងរៀនសូត្រទៅ ទាន់ខ្លួននៅក្មេង!
t_notes: (ម.ព. វណ្ណយុត្ត ផង)។
t_remark: 1
t_exp:
ពាក្យសន្មតឱ្យជា ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង (:) ដូចគ្នានឹង ដឺពង់ក៍ (Deux points) របស់បារាំងសែស, សម្រាប់ប្រើចុចពីខាងមុខអក្សរ ដែលមានសំឡេង ជា អៈ, អាៈ, អេៈ, ជាដើម ដូចជាខេមរៈ, ធុរៈ, ភារៈ, មរណៈ, លក្ខណៈ, សក្ការៈ, ស្រៈ, អក្ខរៈ, អ៊ីថាៈ, អេៈអុៗ, រអេះរអុ ជាដើម; ប៉ុន្តែ ពាក្យដែលជា សមាសនាម មានដើមថា កម្ពុជរដ្ឋ, ខេមរជាតិ, មគធភាសា, មរណភាព, រាជបុត្រ, សក្ការបូជា, អក្ខរវិធី (ក័ម ពុជៈរ័ក, ខេម៉ៈរ៉ៈជាត, មៈគៈធៈភាសា, មៈរៈណៈភាប, រាជៈបុត, ស័កការ៉ៈបូជា, អ័កខៈរ៉ៈវិធី) នេះ កុំចុចអក្សរកណ្ដាលជា កម្ពុជៈរដ្ឋ, ខេមរៈជាតិ, មគធៈភាសា, មរណៈភាព, រាជៈបុត្រ, សក្ការៈបូជា, អក្ខរៈវិធី ដូច្នេះឡើយ។ មួយទៀត, យុគលពិន្ទុ នេះមិនមានសំឡេងទេ សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងសម្គាល់ការចង្អុលពាក្យឬសេចក្ដីខាងមុខ ដែលជាឧទាហរណ៍ឬជាព័ស្តុតាងជាដើម, ដូចជាម្ដាយនិយាយ ថា :


t_main: យុតាបៃ
t_pron: [យុ-តា-បៃ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង១ ០២៤សិតាបៃ។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក១យុតាបៃស្មើនឹង១ ០០០សិតាបៃ ហើយអក្សរកាត់គឺ Yb។


t_main: យុត្តសង្គ្រាម
t_pron: [យុត-តៈ-សង់-គ្រាម]
t_pos: ន.
t_exp:
ទ្រឹស្ដីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងលក្ខខណ្ឌពីរ ពោលគឺ បុព្វហេតុត្រឹមត្រូវដែលសំដៅយកការធ្វើសង្គ្រាមដើម្បីការពារព្រំដែនឆ្លើយតបទៅនឹងការឈ្លានពាននិងស្វែងរកសន្តិភាព និងមធ្យោបាយត្រឹមត្រូវដែលសំដៅយកការប្រើប្រាស់អាវុធធម្មតាសម្រាប់ធ្វើសង្គ្រាមដោយចៀសវាងការប្រើប្រាស់អាវុធមហាប្រល័យ ដូចជា អាវុធបរមាណូ អាវុធជីវសាស្ត្រ និងអាវុធគីមីជាដើម។


t_main: យុត្តាប៊ីត
t_pron: [យុត-តា-ប៊ីត]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង១ ០២៤សិត្តាប៊ីត។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក១យុត្តាប៊ីតស្មើនឹង១ ០០០សិត្តាប៊ីត ហើយអក្សរកាត់គឺ Yb ឬ Ybit។


t_main: យុត្តិសាស្ត្រ
t_pron: [យុត-តិ-សាស]
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការលើបញ្ហាច្បាប់ដែលគេយកធ្វើជាគំរូសម្រាប់អនុវត្តនៅក្នុងការសម្រេចសេចក្ដីលើករណីក្រោយៗទៀត។


t_main: យុថ្កា
t_pron: [យុត-ថ្កា]
t_source: (បា. យូថិកា ឬ យូធិកា)
t_pos: ន.
t_exam: បោះយុថ្កាចតកប៉ាល់; ស្រាវទាញយុថ្កាទូកប៉ុកចាយ ...។
t_exp:
នាវូបករណ៍មួយប្រភេទ ដែលគេធ្វើដោយដែក ឬដោយលោហជាតិធ្ងន់ៗ សិតឱ្យមានសណ្ឋានជាចំពាស់ទាំងពីរខាងស្រដៀងនឹងស្នែងក្របី មានងៀង ២ត្រង់ខាងចុង មានដងត្រង់ ខាងចុងដងមានប្រហោងក្រវិលមូល សម្រាប់ស៊កប្រហកច្រវាក់ទម្លាក់ចុះទៅក្នុងដីទន់ បោះចតនាវាធំៗឱ្យនៅនឹងកុំឱ្យរដករបូតឃ្លាតរសាត់ទៅកាន់ទីដទៃ ទុកដូចជាបង្គោលចង ទប់នាវា :


t_main: យូគី
t_pron: [យូ-គី]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទ លេងដោយមេល្បែងបញ្ចេញក្នុងមួយលើកៗនូវរូបសត្វណាមួយ(ក្នុងចំណោមសត្វទាំង១២នៃឆ្នាំ) សម្រាប់ឱ្យអ្នកលេងចាក់មុនការចេញរូបសត្វ។


t_main: យូធូប
t_pron: [យូ-ធូប]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) វេបសាយរបស់អាម៉េរិកដែលជាវេទិកាអនុញ្ញាតឱ្យបង្ហាញ ចែកចាយ ចូលមើល ធ្វើអត្ថាធិប្បាយ វាយតម្លៃជាដើមនៅលើអ៊ីនធឺណិតនូវវីដេអូដែលយើងបានបង្កើត ហៅថាវីដេអូយូធូប។


t_main: យើង
t_pron: [យើង]
t_pos: សព្វ.
t_exp: ខ្ញុំទាំងឡាយ, ពួកខ្ញុំ :
t_exam: យើងត្រូវទៅ។
t_notes:
(សម្រាប់និយាយក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ ព.បុ. ថា យើងខ្ញុំព្រះអង្គ; ពាក្យសម័យសព្វថ្ងៃថា ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំទាំងឡាយ ...សម្រាប់និយាយនឹងសេនាបតីថា យើងខ្ញុំ ព្រះបាទម្ចាស់ សម្រាប់និយាយនឹងមន្ត្រីស័ក្ដិធំចុះពីសេនាបតីមកថា យើងខ្ញុំព្រះបាទ សម្រាប់និយាយនឹងព្រះភិក្ខុសង្ឃថា យើងខ្ញុំព្រះករុណា សម្រាប់និយាយនឹងមន្ត្រីស័ក្ដិតូចឬនិងរាស្ត្រដោយសេចក្ដីគោរពថា យើងខ្ញុំ បើស្ត្រី ប្រើតាមលំដាប់ជាន់ថ្នាក់ខ្ពស់ទាបមានត្រឹមតែ យើងខ្ញុំម្ចាស់, យើងខ្ញុំ, យើង ប៉ុណ្ណេះ)។


t_main: យើ!
t_pron: [យើ]
t_pos: ន.
t_exp: សូរលាន់មាត់ ដោយក្រោធ, ដោយចំអកឱ្យ, ដោយផ្ទាន់, ដោយភ្ញាក់, តឹងចិត្ត, ឆ្ងល់ :
t_exam:
យើ! ដល់ម្ល៉ឹងម៉ឹងឬ? យើ! ល្អណាស់តើហ្ន៎!; យើះ! មិនសមបើដល់ម្ល៉ឹងសោះ!; លាន់មាត់ថា យើអើ!, យើអើហ្ន៎! ក៏មាន។


t_main: យេនឌ័រ
t_pron: [យេន-ឌ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
លក្ខណៈនិងទំនាក់ទំនងតួនាទីរបស់បុរសនិងស្ត្រីដែលមាននិងត្រូវបានកំណត់ដោយភេទនិងដោយគ្រប់ទិដ្ឋភាពសង្គមហើយមិនមែនកំណត់ដោយកត្តាជីវសាស្ត្រទេ។


t_main: យេស៊ូ
t_pron: [យេ-ស៊ូ]
t_source: (បារ. Jésus oú JésusChrist)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
នាមសាស្តាម្នាក់ជាអ្នកបង្កើតលទ្ធិ ឬសាសនាក្រេជែន កើតនៅក្រុង បេថ្លេអែម (Bethléem) ប្រទេស ប៉ាឡេស្ទីន (Palestine) ក្នុងរវាង ព.ស. ៥៤៥(ឆ្នាំរកាត្រីស័ក) ទទួលមរណភាពក្នុងកាល ព.ស. ៥៧៤(ឆ្នាំខាលទោស័ក) ក្នុងអាយុគម្រប់ ៣០ឆ្នាំ, គឺក្នុងរវាង គ.ស. ៣០; តាំងសករាជមួយគិតពីថ្ងៃដែលសាស្តានេះ កើត ហៅថា គ្រិស្តសករាជ (សរសេរអក្សរសង្ខេបថា គ.ស.) គឺសករាជដែលនិយមប្រើក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបនិងប្រទេសអាស៊ី ដោយច្រើនក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ។


t_main: យោក្ប័ត្រ
t_pron: [យោ-ក្បាត់]
t_source: (ស. យកក្រៈ-ប័ត្រ ឬ យុកក្រះប័ត្រ អ.ថ. យ៉ុកក្រៈប័ត ឬ យុក–)
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានន្តរមន្ត្រីរដ្ឋបាល ជាអ្នកកាន់ការខាងបញ្ជីនិងសំបុត្រផ្សេងៗ។ លុះចំណេរកាលតមក ខ្មែរប្រើឋានន្តរនេះជាលេខាធិការសម្រាប់ ក្រសួងរដ្ឋាភិបាលទាំងពួង, សម័យបច្ចុប្បន្នប្រើពាក្យនេះជាលេខាធិការវិញ។


t_main: យោគ
t_subscrip: 2
t_pron: [យោក]
t_pos: កិ.
t_exam: យោគចិត្តទៅរក។
t_exp:
ប្រកបការ, កាន់ការ, ព្យាយាម, ខំប្រឹង, ប្រឹងធ្វើ; ប្រឹងយោលខ្លួនងោកងើបៗ, យោលទៅៗមកៗ; លម្អៀងចិត្ត, បំបែរចិត្ត ឬធ្វើឱ្យងាកចិត្តទៅរក :


t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រកប; ការរួបរួម; ការស្ម័គ្រស្មាគម, ការចួបប្រសព្វគ្នា; ព្យាយាម; សមាធិ; ជោគ; ទ្រព្យ, សម្បត្តិ; នក្សត្រឫក្ស; កិលេស; រវល់; ដំណើរអំពល់ចិត្ត; កល, ឧបាយ; ឧបាយកល; មាយា; ប្រវ័ព្ចាន៍, បោកប្រាស់បំបាត់។ល។


t_main: យោគ
t_subscrip: 2
t_subword: យោគក្សេម
t_pron: [យោ-គ័ក-ក្សែម] ឬ [យោក-ក្សែម]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរស្រាករវល់, ស្រាកសេចក្ដីអំពល់ចិត្ត; (ព.ពុ.) ធម៌ដែលក្សេមចាកកិលេស, ចាកសេចក្ដីអំពល់ចិត្ត (ព្រះនិញ្វន)។


t_main: យោគិន
t_pron: [យោ-គិន]
t_source: (សំ. យោគិន៑; បា. យោគី)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា យោគិនី)។
t_exp:
អ្នកមានព្យាយាមខាងការភាវនា, អ្នកមានព្យាយាមខាងការស្មិងស្មាធិ៍, អ្នកចម្រើនកម្មដ្ឋាន; បព្វជិត; តាបស, ឥសី។


t_main: យោគៈ
t_pron: [យោ-គៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធីហាត់លត់ដំផ្នត់គំនិតនិងរាងកាយដែលមានប្រវត្តិដ៏យូរលង់ក្នុងទស្សនវិជ្ជាហិណ្ឌូបុរាណ។ ការហាត់យោគៈមានភាពខុសគ្នាជាច្រើនផ្សេងៗគ្នា រួមបញ្ចូលឥរិយាបថរាងកាយ បច្ចេកទេសដកដង្ហើម និង ការធ្វើសមាធិផងដែរ។


t_main: យោជន៍
t_pron: [យោច]
t_source: (យោជន)
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះមាត្រាវាស់ឬរង្វាស់បុរាណសម្រាប់ វាស់ ប្រវែងភូមិភាគឬចម្ងាយផ្លូវចំនួន៤គាវុត គឺ ៤០០សិន :
t_exam: ផ្លូវចម្ងាយ ៨ យោជន៍។
t_notes:
(បើវាស់កម្ពស់ដូចយ៉ាងកម្ពស់ភ្នំ, កម្ពស់ដើម ឈើធំជាដើមកំណត់ត្រឹម ៧ ហត្ថ ជា ១ យោជន៍ ដូចជា ដើមជ្រៃក្រឹមកម្ពស់ ៣ យោជន៍កន្លះ។ ម.ព. លិក្ខា ផង)។


t_main: យោន
t_pron: [យោន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ជាតិមនុស្សអ្នកយោនប្រទេស, ជាតិព្រះបាទមិលិន្ទ ដែលមានតំណាលក្នុងគម្ពីរមិលិន្ទប្បញ្ហាខាងព្រះពុទ្ធសាសនា (មនុស្សជាតិក្រិក)។ ខ្មែរបុរាណហៅពួកលាវប៉ែកខាងលិចថា យោន ឬ យោនក ដែរ។


t_main: យោនយាន
t_pron: [យោន-យាន]
t_source: (ស. យោន អ.ថ. យ៉ូន "បោះ, ពួយ ..." + យាន អ.ថ. យ៉ាន "សំយុងចុះ, យារចុះ")
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលព្យួររយាន, ដែលរណែងរណោងតែរៀបរយដោយលំដាប់គ្នាមិនទាស់ភ្នែក :
t_notes: (ពាក្យរាយច្រើននិយាយថា រយោនរយាន)។
t_exam:
ផ្លែស្វាយយោនយាន, ផ្កាឈើយោនយាន។ (ព.កា.) ព្រឹក្សាផ្លែផ្កាយោនយាន លូកឈោងបេះបាន ក្សេមក្សាន្តចិន្តា។មានហ្វូងបក្សីបក្សា ហិចហើរេរា ពាសពេញដងព្រៃ។


t_main: យោបំ
t_pron: [យោ-បំ]
t_pos: ន.
t_exp: សូររំពងសំឡេងយំខ្លាំង, ទំនួញ, សូរទំនួញឮកងរំពង :
t_exam:
ចម្ងាយមួយយោបំគោឧសភ ចម្ងាយត្រឹមទីបំផុតនៃរំពងសំឡេងគោឈ្មោលមួយយំ។ ឮតែសូរយោបំទ្រហឹងអឺងអាប់ ឮតែសូរទំនួញទ្រហឹងអឺងអាប់។


t_main: យោព្វនម័ទ
t_pron: [យោប-ពៈ-នៈ-មុ័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីស្រវឹងក្នុងចិត្តរបស់កំលោះឬក្រមុំ គឺសេចក្ដីភ្លើនចិត្តដោយអាងថាខ្លួនអញនៅកំលោះឬនៅក្រមុំ(មិនយល់ថាខ្លួននឹងមានសេចក្ដីប្រែប្រួល) ; សេចក្ដីស្រវឹងដោយយល់ថាខ្លួនអញមិនទាន់ចាស់នៅឡើយទេ (សម្រាប់អ្នកដែលមានវ័យចាស់ហើយ កំបាំងគំនិតមិនឃើញជរាធម៌ គឺមិនយល់ថាខ្លួនចាស់ហើយ)។


t_main: យោសោ
t_pron: [យោ-សោ]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលប្រកបដោយព្យាបាទ, គុំកួន, ឥតមេត្តាប្រណី; ដែលធ្វើអ្វីៗ តាមតែប្រទះ, ខ្ជីខ្ជា :
t_exam: ចិត្តយោសោ, មនុស្សយោសោ។
t_notes: (ម.ប្រ.; សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ បើកវីត្រូវការប្រើ)។
t_source:
(បា. យ - ត > យោ - សោ ជា សព្វ. "ឯណា-នោះ"; ស. យោសោ អ.ថ. យ៉ូសូ៎ "ដែលរំអុកឱ្យកើតសេចក្ដីអផ្សុក, ដែលអួតថាល្អ")


t_main: យំ
t_pron: [យំ]
t_pos: កិ.
t_exp:
បញ្ចេញសូរសព្ទព្រមទាំងចេញទឹកភ្នែកព្រោះសេចក្ដីសោកស្តាយអាល័យ ឬព្រោះមានទោមនស្សអាក់អន់ចិត្ត ឬក៏ព្រោះឈឺចាប់ខ្លាំង។


t_main: យំ
t_subword: យំយាម
t_pron: [យំ-យាម]
t_pos: កិ.
t_exp:
ពោលពាក្យរលាក់រលែកតាមបទគ្វាម ដែលលើកចងជាសេចក្ដីរៀបរាប់ទៅ រកសពដែលតម្កល់នៅទីនោះ ក្នុងពេលយាមមានកំណត់, ច្រើនតែកំណត់ក្នុង១ថ្ងៃត្រឹម៤ដងគឺ វេលាអធ្រាត្រ, ជិតព្រឹក, ថ្ងៃត្រង់, ព្រលប់(អ្នកយំយាមច្រើនតែពួកស្ត្រី, ប្រើចំពោះតែសពឥស្សរជន មានក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យជាដើម)។


t_main: យះកន្ធែក
t_pron: [យះ-កន់-ធែក]
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះពិធីឬថ្នាក់លេងអង្គញ់ ដែលលេងដល់ត្រង់ថ្នាក់ត្រូវដាក់កោយអង្គញ់លើខ្នងជើងឈានយះស្ទុះតម្រង់ទៅដាក់ផ្ដួលដៀបដែលដាំឱ្យរលំ។


t_main: យ័ន្ត
t_pron: [យ័ន]
t_source: (បា. យន្ត; សំ. យន្ត្រ "ការហាម, ឃាត់; ដំណើរការពារ")
t_pos: ន.
t_exam: យ័ន្តក្បាល៤, យ័ន្តក្បាល៨, គូរយ័ន្ត, បញ្ចុះយ័ន្ត។
t_exp:
គំនូសដែលគូសគូរប្រទាក់ឆ្វាក់លើសំពត់សឬក្រដាសជាដើម ដោយសូត្រសែកគាថាអាគមផង ឬសរសេរតួអក្សរគាថាអាគមត្រង់ចន្លោះៗក្រឡាឬនៅត្រង់ជ្រុងៗរាប់ថាជារបាំងជាគ្រឿងការពារ រារាំងសត្រូវឬអន្តរាយផ្សេងៗ តាមដោយជំនឿអ្នកដែលរាប់អានទុកចិត្តថាជារបស់ស័ក្ដិសិទ្ធ :


t_main: យ៉ាន័ត្ថុ
t_pron: [យ៉ា-ណាត់]
t_source: (ល.ស. យា អ.ថ. យ៉ា "ថ្នាំ" + បា. នត្ថុ "ច្រមុះ, ដែលត្រូវប្រើតាមច្រមុះ")
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្នាំផង់សម្រាប់ស្រូប ឬផ្លុំដោយបំពង់តូច ឱ្យចូលតាមរន្ធច្រមុះ ឱ្យកណ្ដាស់ធូរមុខធូរមាត់ ឬកែរោគផ្ដាសាយជាដើម។


t_main: យ៉ាវឆាខ្វៃ
t_pron: [យ៉ាវ-ឆា-ខ្វៃ]
t_source: (ចិ. យ៉ាវ "ខ្លាញ់" + ឆា "ចម្រាញ់" + ខ្វៃ "មនុស្សក្បត់ឈ្មោះខ្វៃ" > យ៉ាវឆាខ្វៃ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនំចិនមួយបែប ជានំដែលគេធ្វើទុកឱ្យជាគ្រឿងសម្គាល់នូវរឿងរ៉ាវនៃមនុស្សក្បត់ផែនដីម្នាក់ឈ្មោះ ខ្វៃ ដែលរាជការសឹកចិនក្នុងបុរាណសម័យព្រេងនាយ បានចាប់យកមកធ្វើទារុណកម្ម ដោយអារសាច់ទាំងរស់ ចម្រាញ់ធ្វើជានំឱ្យឈ្មោះ ខ្វៃ ស៊ីសាច់របស់វា ហើយគេឱ្យជាងឆ្លាក់ថ្មធ្វើជារូបវាទុកនៅទីមួយជាសញ្ញាផ្ចាញ់ផ្ចាល កុំឱ្យជនឯទៀតៗយកតម្រាប់តាម, គេឱ្យធ្វើនំមួយបែបទុកជាព័ស្តុតាង ដើម្បីឱ្យបច្ឆាជនទាំងពួងស្គាល់ឈ្មោះជនក្បត់ផែនដីនោះតៗមក, គេឱ្យឈ្មោះនំនោះថា យ៉ាវឆាខ្វៃ "នំចម្រាញ់ខ្លាញ់អាខ្វៃ"។ ចិននៅប្រទេសកម្ពុជា ពពាយនាយលក់នំ នេះថា យ៉ាវឆាខ្វៃ!; អ្នកខ្លះហៅនំនេះថា នំឆាខ្វៃ, អ្នកខ្លះហៅ នំប្រៃៗ។ ពីព្រោះនំនេះមានរសប្រៃបន្តិចៗ, អ្នកខ្លះទៀតហៅ នំប្រៃឡមៗ, គេច្រើនប្រើបរិភោគផ្សំជាមួយនឹងទឹកកាហ្វេ ឬគុយទាវជាដើម តាមទម្លាប់ប្រើ។ រូបថ្មអាខ្វៃនោះមាននៅប្រទេសចិនដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។


t_main: យ៉ាវហេ
t_pron: [យ៉ាវ-ហេ]
t_pos: ន.
t_exam: យ៉ាវហេបង្គាពិសេសមានរសជាតិឆ្ងាញ់។
t_exp:
ឈ្មោះផ្អកម្យ៉ាងធ្វើពីបង្គាស្រស់លាយមេដំបែ ច្របល់ជាមួយទឹកខ្ញី និងទឹករំដេង...ផ្អាប់ទុក ទើបចាវជាមួយបបរអង្ករដំណើបនិងស្ករត្នោតផ្អាប់ទុកមួយរយៈទៀត :


t_main: រ
t_subscrip: 1
t_pron: [រ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២៧នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [r] ជាព្យញ្ជនៈជើងធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរលំហូរ ឃោសៈ។


t_main: រកា
t_subscrip: 1
t_pron: [រ-កា]
t_pos: ន.
t_exam: ប៉ុយរកា។
t_exp:
ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទ សន្តាននឹងគ ដើមមានបន្លាធំៗរង្វើលៗ ផ្លែតូចៗខ្លីៗជាងផ្លែគ មានប៉ុយសាច់ម៉ដ្ឋត្រសុសសម្បុរសស្រអាប់ :


t_main: រកាដែក
t_pron: [រ-កា-ដែក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើរកាមានបន្លាសុទ្ធតែដែកដុះនៅឋាននរក សម្រាប់ពួកនិរយបាលកំហែងឱ្យសត្វនរកដែលមានបាបប្រតោងឡើង ព្រោះកាលនៅជាមនុស្សជាអ្នកលួចប្រពន្ធឬលួចប្ដីគេ(ពោលតាមគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនា)។


t_main: រកេត
t_pron: [រ-កេត]
t_pos: ប.
t_exam: ផ្នូរខ្មោចរកេតរកូត, ដំបូកត្រោករកេតរកូតពេញវាល។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ រកូត ថា រកេតរកូត រកូតតូចខ្លះធំខ្លះខ្ពស់ខ្លះទាបខ្លះចម្រុះគ្នាមិនរៀបរយ :


t_main: រគាំង
t_pron: [រ-គំាង]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់សិតដោយលង់ហិន រាងសំប៉ែតមូលសណ្ឋានវង់ខែ មានហាមជាកណ្ដាប់ជុំវិញ មានដោះតូចនៅចំកណ្ដាលតែម្ខាង សូរសព្ទតូចរន សម្រាប់វាយឱ្យសញ្ញាគ្នាក្នុងការប្រជុំសូត្រមន្តឬស្ដាប់ ទេសនាជាដើម។


t_main: រងទឹក
t_pron: [រង-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exam: ជីករងទឹករោង។
t_exp:
ប្រឡាយតូចដែលលកក្រោមចុងសំយាបដំបូល ជាផ្លូវសម្រាប់បង្ហូរទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់អំពីដំបូល មិនឱ្យហូរចូលមកខាងក្នុង :


t_main: រងស្បូវ
t_pron: [រង-ស្បូវ]
t_pos: ន.
t_exp:
បន្ទះក្ដារ ជួនកាលមានក្បាច់ ជួនកាលមិនមានក្បាច់ វែងមួយជួរ ដែលគេដាក់នៅចុងក្បឿង ធ្លាក់មកដល់ខាងមុខបង្អស់។


t_main: រង់ដឿង
t_pron: [រង់-ដឿង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ពោះភ្លាញ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ កើតត្រង់ចុងម្រាមដៃឬម្រាមជើង បណ្ដាលឱ្យឈឺចាប់ពើតខ្លាំង, ពេទ្យខ្មែរបុរាណច្រើនប្រើល័ខស្រម៉ជាថ្នាំរម្ងាប់រោគនេះ ដូចពោះភ្លាញដែរ។


t_main: រង្គាជីព
t_pron: [រ៉ង់-គា-ជីប]
t_source: (សំ.បា. រង្គាជីវ < រង្គ + អាជីវ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយការលេងមហាស្រព (អ្នករាំ, តួល្ខោន) ; អ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយការផាត់ថ្នាំ (ជាងលាបថ្នាំ, ជាងគំនូរ)។


t_main: រង្វង់
t_subword: រង្វង់ប៉ូល
t_pron: [រង់-វង់-ប៉ូល]
t_pos: ន.
t_exp:
រង្វង់ដែលស្របនឹងខ្សែអេក្វាទ័រ ហើយមានរយៈទទឹង ៦៦ដឺក្រេ៣៣មីនុត នៅសងខាងខ្សែអេក្វាទ័រ។ រង្វង់ប៉ូលខាងជើងហៅថា រង្វង់ប៉ូលអាកទិក ឯរង្វង់ប៉ូលខាងត្បូងហៅថា រង្វង់ប៉ូលអង់តាកទិក។


t_main: រង្វាន់
t_pron: [រង់-វាន់]
t_pos: ន.
t_exam: ឱ្យរង្វាន់, ទទួលប្រាក់រង្វាន់។
t_exp:
របស់ដែលថែមឱ្យដោយឡែកផ្សេងលើសពីកំណត់ដែលត្រូវបាន, របស់ជាបំណាច់ដែលថែមឱ្យ ព្រោះគាប់ចិត្តឬដើម្បីបំពេញចិត្ត :


t_main: រង្វាស់កាព្យ
t_pron: [រង់-វាស់-កាប]
t_pos: ន.
t_exam: ធាតុសំខាន់ៗរបស់កំណាព្យមាន រង្វាស់កាព្យ ចំណាប់ចុងចួន និងបរិយាកាស។
t_exp:
លក្ខណៈកាព្យដែលតម្រូវឱ្យមានចំនួនព្យាង្គជាក់លាក់ក្នុងឃ្លានិងចំនួនឃ្លាជាក់លាក់ក្នុងល្បះ ទៅតាមក្បួនតែងកាព្យនៃបទនីមួយៗ :


t_main: រង្វឹង
t_pron: [រង់-វឹង]
t_pos: ន.
t_exam: ស្លាបរង្វឹង, ជើងរង្វឹង។
t_exp:
ប្រដាប់មានស្លាបធ្វើដោយឫស្សី មានភ្លៅមានដៃសណ្ឋានជារហាត់ ធំខ្ពស់ស្រោង មានជើងខ្ពស់សម្រាប់ព័ទ្ធសូត្រឬអំបោះ :


t_main: រចនា
t_subword: សាលារចនា
t_pron: [សា-ឡា-រៈ-ចៈ-ណា]
t_pos: ន.
t_exp:
សាលាដែលមានពួកគ្រូបង្រៀនខាងការរចនាផ្សេងៗ (ឈ្មោះសាលារៀនមួយនៅក្រុងភ្នំពេញក្នុងសម័យមុន, សម័យតមកហៅ សាលាវិចិត្រសិល្បៈ)។


t_main: រចនាបថ
t_pron: [រៈ-ចៈ-ណា-បត់]
t_pos: ន.
t_exp:
បែបផែនដោយឡែកៗ ដែលអ្នកនិពន្ធ សិល្បករ វិចិត្រករ យកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីនិពន្ធ រចនា រៀបរាប់ និងនិយាយដោយបញ្ចេញសំនួនវោហារសេចក្ដី គំនិត ទស្សនៈផ្ទាល់ខ្លួន ក្រោមរូបភាពជាអត្ថន័យ (គំនិត) និងអត្ថរូប (ភាសា) ទៅតាមសម័យកាលណាមួយច្បាស់លាស់។


t_main: រចនាប័ទ្ម
t_pron: [រៈ-ចៈ-ណា-ប័ត]
t_source: (សំ. រចនា "ការតាក់តែង" + បទ្ម "ឈូក"; បា. រចនា + បទុម)
t_pos: ន.
t_exp: ក្បាច់ត្របកឈូក (ហៅ រចនាបទុម ក៏បាន) :
t_exam:
ក្បាច់រចនាប័ទ្ម ឬ រចនាបទុម គឺក្បាច់ត្របកឈូកផ្ងារ ឬឈូកផ្កាប់ ឬក៏ទាំងផ្ងារទាំងផ្កាប់បល្ល័ង្កព្រះរចនាប័ទ្ម។


t_main: រចនាសម្ព័ន្ធ
t_pron: [រៈ-ចៈ-ណា-សំ-ព័ន]
t_pos: ន.
t_exam: រចនាសម្ព័ន្ធគ្រោងឆ្អឹង, រចនាសម្ព័ន្ធអគារ, រចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គម, រចនាសម្ព័ន្ធនៃប្រយោគភាសា។
t_exp:
រូបរាង គ្រឿងការកសាង អ្វីដែលរចនារួមគ្នា; របៀបសង់ផ្គុំ គ្រោង; របៀបដែលផ្នែកទាំងឡាយនៃអ្វីមួយត្រូវបានតភ្ជាប់គ្នា ផ្គុំ ឬរួបរួមគ្នា, អ្វីដែលផ្គុំឡើងពីផ្នែកជាច្រើន ជាពិសេសអគារ :


t_main: រជនី
t_subword: រជនីចរ
t_pron: [រៈ-ជៈ-នី-ច]
t_pos: ន.
t_exp:
បិសាចដែលត្រាច់តែក្នុងវេលាយប់, ព្រាយហោះ; ព្រះចន្ទ្រ; ផ្កាយ; ចោរ; អ្នកដើរល្បាតក្នុងវេលាយប់; សត្វដែលចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាយប់(សត្វរត្តិចរ)។


t_main: រជ្ជទេយ្យករ
t_pron: [រុ័ច-ជៈ-ទៃ-យៈ-ក]
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលមិនមែនជាគណនេយ្យករ តែមានតួនាទីជាគណនេយ្យករសាធារណៈក្នុងការប្រតិបត្តិការប្រមូលចំណូលចូលបេឡា និងទូទាត់ចំណាយ។


t_main: រញី
t_pron: [រ-ញី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ ក្នុងពួកសត្វឡើងតោងដើមព្រឹក្សាលតាជាតិ ជាសត្វមានដំណើរយឺតៗ មានអាការៈអៀនប្រៀន។


t_main: រដាច់រដោច
t_pron: [រ-ដាច់-រ-ដោច]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលដាច់ឃ្លាតចេញឆ្ងាយពីគេមិនរាប់ថាជាបានការពេញទី; ដែលរាត់រាយ, រាយរង, សាបរលាប :
t_exam:
ផ្ទះរដាច់រដោច ផ្ទះតូចៗដែលនៅដាច់ៗឆ្ងាយពីភូមិ; មនុស្សរដាច់រដោច មនុស្សដែលសាត់ព្រាត់ជាអនាថភាពសាបរលាបឥតគេរាប់អាន។


t_main: រដូវ
t_subscrip: 1
t_subword: រដូវប្រាំង
t_pron: [រ-ដូវ-ប្រាំង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ប្រាំង ផង)។
t_exp:
រដូវមួយក្នុងចំណោមរដូវទាំងពីរនៃតំបន់អាកាសធាតុត្រូពិកដែលមានកំណកអាកាសតិចនិងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ ហើយតំបន់ណាដែលស្ថិតនៅកាន់តែឆ្ងាយពីអេក្វាទ័រ ថិរវេលារបស់រដូវនេះកាន់តែវែង។


t_main: រដូវ
t_subscrip: 1
t_subword: រដូវវស្សា
t_pron: [រ-ដូវ-វ័ស-សា]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. វស្សា ផង)។
t_exp:
រដូវមួយក្នុងចំណោមរដូវទាំងពីរនៃតំបន់អាកាសធាតុត្រូពិកដែលមានកំណកអាកាសច្រើននិងសីតុណ្ហភាពទាប ហើយតំបន់ណាដែលស្ថិតនៅកាន់តែឆ្ងាយពីអេក្វាទ័រ ថិរវេលារបស់រដូវនេះកាន់តែខ្លី។


t_main: រដូវ
t_subscrip: 2
t_subword: រដូវច្រើន
t_pron: [រ-ដូវ-ច្រើន]
t_pos: ន.
t_exp:
អាការៈធ្លាក់ឈាមរដូវក្នុងបរិមាណច្រើននិងជួនកាលមានរយៈពេលវែងខុសធម្មតាដែលអាចបណ្ដាលមកពីវិបត្តិកំណកឈាម វិបត្តិលំនឹងអ័រម៉ូនឬទុយម័របេនីញរបស់ស្បូន :

t_exam:
ស្ត្រីធ្លាក់រដូវច្រើនបង្កឱ្យមានអាការៈស្លេកស្លាំងអស់កម្លាំងជាប្រចាំដែលតម្រូវឱ្យអ្នកជំងឺនោះទៅពិគ្រោះជាមួយគ្រូពេទ្យឯកទេស។


t_main: រដូវ
t_subscrip: 2
t_subword: រដូវតិច
t_pron: [រ-ដូវ-តិច]
t_pos: ន.
t_exp:
អាការៈធ្លាក់ឈាមរដូវក្នុងបរិមាណតិចតួចខុសធម្មតាដោយសារវិបត្តិលំនឹងអ័រម៉ូន វិបត្តិផ្លូវចិត្ត កង្វះអាហារូបត្ថម្ភនិងជំងឺមួយចំនួនទៀត។


t_main: រដ្ឋការ
t_pron: [រ័ត-ឋៈ-កា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការងារឬកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើសម្រាប់បម្រើរដ្ឋឬប្រទេសជាតិ។ គេប្រើពាក្យនេះប្រើសម្រាប់ប្រទេសដែលគ្មានព្រះមហាក្សត្រគ្រងរាជ្យ។


t_main: រដ្ឋចំណុះ
t_pron: [រ័ត-ចំ-ណុះ]
t_pos: ន.
t_exp:
រដ្ឋដែលមិនអាចប្រើអំណាចពេញលេញទៅលើកិច្ចការបរទេសនិងយោធាបាន តែអាចទទួលបានពីរដ្ឋត្រួតត្រាមហាអំណាចអាណានិគម ឬមហាអំណាចអាណាព្យាបាលនូវស្វ័យភាពផ្ទៃក្នុងមួយចំនួន :

t_exam:
បច្ចេកសព្ទមួយចំនួនដែលប្រើសម្រាប់សម្គាល់រដ្ឋចំណុះនោះមានដូចជា រដ្ឋក្រោមអាណត្តិ (នៃសង្គមប្រជាជាតិ) រដ្ឋក្រោមអាណាព្យាបាលជាដើម។


t_main: រដ្ឋធម្មនុញ្ញ
t_pron: [រ័ត-ឋៈ-ធ័ម-មៈ-នុញ]
t_pos: ន.
t_exp:
ច្បាប់បញ្ញត្តសម្រាប់ប្រទេសនីមួយៗ, ច្បាប់ទុកជាគោលចារឹកក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋនីមួយៗ ដែលសភាបានបញ្ញត្តតែងតាំងឡើង។


t_main: រដ្ឋប្បវេណី
t_pron: [រ័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-វេ-នី]
t_pos: ន.
t_exp:
បវេណីសម្រាប់ដែន; ឈ្មោះច្បាប់បញ្ញត្តអំពីដំណើរកិច្ចការនិងសណ្ដាប់ធ្នាប់របៀបរបបផ្សេងៗតាមបវេណីរបស់ប្រជាជនក្នុងប្រទេសដែលនៅក្នុងឱវាទនៃរាជបញ្ញត្តិ។


t_main: រដ្ឋប្រជាជាតិ
t_pron: [រ័ត-ប្រ-ជា-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ទម្រង់មួយនៃអង្គការនយោបាយ ដែលនៅក្នុងនោះសហគមន៍មនុស្សដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រពៃណី ភាសា និងពូជសាសន៍ដូចគ្នា រស់នៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលមួយ ពោលគឺការត្រួតគ្នារវាងរដ្ឋដែលជាអង្គការនយោបាយនិងប្រជាជាតិដែលផ្ដោតលើអត្តសញ្ញាណនៃសហគមន៍មនុស្ស។


t_main: រដ្ឋប្រហារ
t_pron: [រ័ត-ប្រ-ហា]
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើរដ្ឋប្រហារ។
t_exp:
ការចាប់ចងរំលំអ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋដែលខ្លួនមិនពេញចិត្ត ដើម្បីកាន់កាប់អំណាចខ្លួនឯង, អំពើរបស់អ្នកកាន់កាប់អំណាចដែលទម្លាយបង់ចោលនូវរបបគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដើម្បីឡើងកាន់កាប់អំណាចខ្លួនឯងវិញ ដោយខ្លួនមិនពេញចិត្តចំពោះរបៀបគ្រប់គ្រងពីមុន :


t_main: រដ្ឋមន្ត្រី
t_pron: [រ័ត-មន់-ត្រី]
t_pos: ន.
t_exam: រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌, រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងធម្មការ។
t_exp:
មន្ត្រីអ្នកទំនុកបម្រុងស្រុកទេស, មន្ត្រីដែលនាយកអ្នកកាន់អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ បានជ្រើសរើសឡើងដើម្បីត្រួតត្រាមុខតំណែងរាជការ ធំៗរបស់រដ្ឋ :


t_main: រដ្ឋសហព័ន្ធ
t_pron: [រ័ត-សៈ-ហៈ-ព័ន]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសកាណាដា សហរដ្ឋអាម៉េរិក ឥណ្ឌា... ជារដ្ឋសហព័ន្ធ។
t_exp:
ដែនដីនៃសហគមប្រជាជាតិណាមួយ ដែលប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងមានពីរកម្រិតគឺ មានការបែងចែកអំណាចរវាងរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធនិងរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋជាសមាជិក។ រដ្ឋាភិបាលទាំងពីរកម្រិតមានការបែងចែកសមត្ថកិច្ចខុសគ្នា ដែលក្នុងនោះរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធមានសមត្ថកិច្ចផ្ដាច់មុខសំខាន់ៗយ៉ាងតិចបួនគឺ វិស័យការពារជាតិ វិស័យការបរទេស វិស័យបោះពុម្ពក្រដាសប្រាក់ និងវិស័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ :


t_main: រដ្ឋអធិបតេយ្យ
t_pron: [រ័ត-អៈ-ធិ-ប៉ៈ-តៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
រដ្ឋដែលមានប្រជាជនរស់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍ មានទឹកដីមួយជាកំណត់ មានរដ្ឋាភិបាលដែលមិនស្ថិតនៅក្រោមអំណាចនៃរដ្ឋផ្សេងទៀត និងមានសមត្ថភាពគតិយុត្តទាក់ទងជាមួយរដ្ឋដទៃទៀត។


t_main: រដ្ឋាភិបាល
t_pron: [រ័ត-ឋា-ភិ-បាល]
t_pos: ន.
t_exam: ចលនាតស៊ូផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាល, រដ្ឋាភិបាលស្រោចស្រង់ជាតិ។
t_exp:
អង្គការចាត់តាំងរបស់ប្រជាជននៅក្នុងរដ្ឋមួយដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់និងគ្រប់គ្រងកិច្ចការនានារបស់រដ្ឋ។ រដ្ឋាភិបាលគឺជាផ្នែកមួយរបស់រដ្ឋគ្មានលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍ និងអាចមានការផ្លាស់ប្ដូរតាមរយៈបដិវត្តន៍ រដ្ឋប្រហារ ការបោះឆ្នោត និងវិធីផ្សេងៗខាងផ្លូវច្បាប់ :


t_main: រណ្ដាស
t_pron: [រន់-ដាស]
t_pos: ន.
t_exam: ស្មៅរណ្ដាស ឬ ស្បូវរណ្ដាស។
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅពួកស្បូវមួយប្រភេទ ស្លឹកតូចវែងៗ ច្រើនដុះតាមទីវាលឬទីមានព្រៃស្ដួចស្តើង, ច្រូតក្រងប្រក់រោងឬប្រក់ផ្ទះបាន តែមិនសូវជាប់យូរ :


t_main: រតនគភ៌
t_subscrip: 1
t_pron: [រ័ត-តៈ-ណៈ-គ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្ទៃជាទីកើតរតនៈ គឺសមុទ្រ(ព្រោះសមុទ្រជាទីកើតរតនៈផ្សេងៗ) ; ព្រះបាទកុវេរៈ គឺព្រះវេស្សវ័ណ(ព្រោះព្រះបាទកុវេរៈ ពួកមនុស្សពីបុរាណយល់ថាជាទេវតាម្ចាស់រតនៈឬម្ចាស់ទ្រព្យ)។


t_main: រតនគភ៌
t_subscrip: 2
t_pron: [រ័ត-តៈ-ណៈ-គ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះបាទកុវេរៈ គឺព្រះវេស្សវ័ណ(ព្រោះព្រះបាទកុវេរៈ ពួកមនុស្សពីបុរាណយល់ថាជាទេវតាម្ចាស់រតនៈឬម្ចាស់ទ្រព្យ)។


t_main: រតនគិរី
t_pron: [រ័ត-តៈ-ណៈ-គិ-រី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយនៃកម្ពុជរដ្ឋ, បំបែកចេញពីខេត្តស្ទឹងត្រែង ហើយតែងតាំងឡើងពីឆ្នាំ ១៩៥៩(ព្រះរាជក្រមលេខ ២៩៨នស. ចុះថ្ងៃទី ១៧កុម្ភៈ ១៩៥៩)។


t_main: រតនត្រ័យ
t_pron: [រ័ត-តៈ-ណៈ-ត្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
រតនៈបីយ៉ាងគឺព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌, ព្រះសង្ឃ ហៅថា ពុទ្ធរតនៈ, ធម្ម រតនៈ, សង្ឃរតនៈ ឬព្រះពុទ្ធរ័ត្ន, ព្រះធម៌រ័ត្ន, ព្រះសង្ឃរ័ត្ន ក៏បាន។


t_main: រតនៈ
t_pron: [រៈ-តៈ-ណៈ]
t_source: (សំ. រត្ន បា. រតន "វត្ថុ,របស់ដែលញ៉ាំងចិត្តឱ្យរីករាយ...")
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. លិក្ខា ផង)។
t_exp:
កែវ; ពេជ្រ, ត្បូងគ្រប់ប្រភេទ; សូម្បីមាស, ប្រាក់ក៏ហៅ រតនៈ ដែរ ឬហៅថា រតនវត្តុ ក៏បាន; វត្តុ, ធម្មជាតិដ៏ប្រសើរវិសេសឬមនុស្សប្រសើរវិសេស, សត្វវិសេស ក៏ហៅ រតនៈ បានដែរ។


t_poly: ៥)
t_exp: គេចវៀះដោះខ្លួនលូនត្បុលចូលពួនក្នុងព្រៃ :
t_exam:
រត់លូន; (ស្រុកកើតរត់លូន គឺស្រុកកើតមានទ័ពឬកើតមានចោរប្លន់ញឹកញយ អ្នកស្រុកភិតភ័យរត់លូនចូលពួនក្នុងព្រៃ)។ល។


t_main: រត្ត
t_subscrip: 2
t_subword: អឌ្ឍរត្ត
t_pron: [អ័ត-ឍៈ-រ័ត]
t_pos: ន.
t_exp: កន្លះរាត្រី, ពាក់កណ្ដាលយប់ (អធ្រាត្រ) :
t_exam:
(ព.កា។) លុះដល់ពេលយាមអឌ្ឍរត្ត ក្នុងក្រុងស្ងាត់មាត់ឈឹងជ្រងំ ស្ដេចទ្រង់យាងចូលទីបន្ទំ អប់រំព្រះទ័យដោយមេត្តា។


t_main: រត្ត
t_subscrip: 2
t_subword: រត្តញ្ញូ
t_pron: [រ័ត-ត័ញ-ញូ]
t_source: (បា.< រត្តិ "រាត្រី" > រត្ត + ញា "ដឹង" > ញូ; សំ. រាត្រិជ្ញ, រាត្រជ្ញ)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដឹងរាត្រីគឺអ្នកដែលមានអាយុច្រើន(ចាស់) ជាអ្នកដឹងកិច្ចការផ្សេងៗច្រើន :
t_exam:
(ព.កា.) ស្រុកណាមានរត្តញ្ញូ អាចធ្វើជាគ្រូប្រាប់ខុសប្រាប់ត្រូវគេបាន ស្រុកនោះមានសុខក្សេមក្សាន្ត ព្រោះមានលំអាន អ្នកប្រាជ្ញបុរាណឋិតនៅ។


t_main: រថ
t_subword: រថអូស
t_pron: [រត់-អូស]
t_poly: ១)
t_notes: (ម.ព. រទេះនិងអយស្ម័យយាន ផង)។
t_exp:
យានស្រាលមានកង់ពីរ រាងខ្ពស់ស្រោងមានកន្លែងជិះ មានដំបូលសំពត់ក្រាស់សម្រាប់ដំឡើងបើកឬតម្លោះបិទបាន ពីខាងមុខមានដងពីរឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នា សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ចូលក្នុងចន្លោះចាប់សង្កត់ដោយដៃទាំងពីរទាញអូសរត់លឿនទៅយ៉ាងធូរ។


t_poly: ២)
t_exp:
រថធាក់មួយបែបទៀត មានកង់បីដែរ, ទ្រង់ទ្រាយតួរងបន្ទុកស្រដៀងនឹងរថអូសតែទាបជាង(សម្រាប់មនុស្សជិះ), មានទូកធ្វើដោយដែកចាប់ភ្ជាប់ពីខាងក្រោយរហូតទៅខាងមុខ, មានកន្លែងសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ជិះធាក់រុញពីក្រោយឱ្យលឿនទៅ។ យានបែបនេះ ក៏ហៅ រថធាក់រុញ ដែរ។


t_main: រថ
t_subword: រថធាក់រុញ
t_pron: [រត់-ធាក់-រុញ]
t_pos: ន.
t_exp:
រថធាក់មានកង់តូចបី កង់មួយពីក្រោយកង់ពីរពីមុខ, មានតួរងបន្ទុកពីខាងមុខទ្រង់ទ្រាយដូចជាហឹបឬមានសណ្ឋានជាទ្រុង សម្រាប់ដាក់នំប៉័ងលក់ឬដាក់ទំនិញ ឬក៏វត្ថុអ្វីផ្សេងៗ, មនុស្សម្នាក់ជិះធាក់រុញពីខាងក្រោយឱ្យលឿនទៅ។


t_main: រថ
t_subword: រថធាក់អូស
t_pron: [រត់-ធាក់-អូស]
t_pos: ន.
t_exp:
រថមានកង់តូចបី ពីខាងមុខមួយ ពីខាងក្រោយពីរ, មានទូកធ្វើដោយដែកចាប់ភ្ជាប់ពីខាងក្រោយរហូតទៅខាងមុខ, មានកន្លែងរងបន្ទុកនៅខាងក្រោយសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរថអូស តែទាបជាង, មនុស្សម្នាក់ជិះពីខាងមុខធាក់អូសឱ្យលឿនទៅ។


t_main: រថ
t_subword: រថបន្តោង
t_pron: [រត់-បន់-តោង]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
រថធាក់ទ្វិចក្រ បន្តោងសណ្ដោងតួរងបន្ទុក(ដែលសម្រាប់មនុស្សជិះឬដាក់អីវ៉ាន់ក៏បាន, មនុស្សជិះយ៉ាងច្រើនបានបួននាក់) ពីខាងមុខមានមនុស្សម្នាក់ជិះធាក់ទាញអូសឱ្យលឿនទៅ(ហៅតាមពាក្យបារាំងសែសថា អាឡារ៉ឺម៉ក à la remorque)។


t_main: រថយន្ត
t_pron: [រត់-យន់]
t_pos: ន.
t_exam: បើករថយន្ត, ជិះរថយន្ត។
t_notes: (ម.ព. យន្ត ឬយន្ត្រ ផង)។
t_exp:
រថមួយប្រភេទដែលជាទូទៅមានកង់បួន មានទ្រង់ទ្រាយផ្សេងៗច្រើនបែប, មានចង្កូត, មានគ្រឿងទប់, ...បើកឱ្យលឿនទៅមុខឬឱ្យថយមកក្រោយក៏បានដោយកម្លាំងគ្រឿងយន្តប្រើថាមពលឥន្ធនៈឬថាមពលផ្សេងទៀត :


t_main: រថយន្ត្រ
t_subword: រថានិក
t_pron: [រៈ-ថា-និក]
t_source: (សំ. បា. រថានីក < រថ + អនីក "ពួក, ប្រជុំ")
t_pos: ន.
t_exp:
ពួករថឬក្បួនរថ(ក្បួនរថយោធាក្នុងសម័យបុរាណ, យ៉ាងតិចត្រឹមរថបី រថមួយៗ មានទាហានអ្នកកាន់កាប់បួននាក់ៗរួមជា១២នាក់។


t_main: រថូបករណ៍
t_pron: [រៈ-ថូ-ប៉ៈ-ក]
t_source: (សំ. បា. < រថ + ឧបករណ)
t_pos: ន.
t_exp: គ្រឿងប្រដាប់រថមានទូក, កង់ជាដើម :
t_exam:
ប្រើរថត្រូវឱ្យមានរថូបករណ៍គ្រប់សព្វកុំឱ្យមានខ្វះ, ទោះបីរថយន្ត ក៏ត្រូវឱ្យមានរថូបករណ៍គ្រប់គ្រាន់កុំឱ្យមានខ្វះដែរ ក្រែងខូចតាមផ្លូវកុំឱ្យពិបាក។


t_main: រទេះ
t_pron: [រ-ទេះ]
t_pos: ន.
t_exp:
យានមានកង់ មានទ្រង់ទ្រាយច្រើនបែបប្លែកៗពីគ្នា (ដោយជំនាងតាមកាលតាមសម័យ) សម្រាប់ទឹមគោ, ទឹមក្របីឬប្រើអូស. រុញក៏បាន; ទោះបីយានទឹមសេះឬយានដែលលឿនដោយកម្លាំងចំហាយកម្ដៅភ្លើងជាដើម ក៏ហៅ រទេះ បានដែរ (តាមទម្លាប់ពាក្យធម្មតា)។


t_main: រទេះ
t_subword: រទេះបាក់ត្រង់ណាល្អិតត្រង់ណោះ
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) (ព.ប្រ.) សេចក្ដីថា ភ្ញៀវច្រើននាក់ឈប់សម្នាក់ស៊ីចុកយូរថ្ងៃនៅផ្ទះអ្នកណា រមែងតែពង្រេចពង្រឹលអ្នកនោះ។


t_main: រទេះ
t_subword: រទេះបាក់មិនគិតទៅគិតឯគោលូចដាំង
t_exp:
(ព.ប្រ.) ការធំដុំមិនគិត បែរជាគិតឯការរប៉ិចរប៉ីទៅវិញ, ដូចជាម្ចាស់រទេះ នៅពេលរទេះបាក់មិនគិតជួសជុល បែរជាគិតឯគោ ដែលបញ្ចេញអង្គជាតទៅវិញ។


t_main: រទេះ
t_subword: រទេះម៉ឺនដា
t_pron: [រ-ទេះ-ម៉ឺន-ដា]
t_pos: ន.
t_exp:
រទេះមានតួរាងជាគ្រែ, មានជើងទៀន, មានដំបូល, ...វិចិត្រដោយក្បាច់រចនាលាបលនរំលេចព័ណ៌មានលំអដ៏រុងរឿង, សម្រាប់ទឹមគោឬក្របី, ជាយានជំនិះសម្រាប់ឥស្សរជននៅកម្ពុជរដ្ឋ ក្នុងសម័យបុរាណ, សម័យសព្វថ្ងៃនេះក្នុងខេត្តក្រៅនៅមានប្រើខ្លះដែរ។


t_main: រទេះ
t_subword: រទេះរុញ
t_pron: [រ-ទេះ-រុញ]
t_pos: ន.
t_exp:
រទេះតូចរាងជម មានកង់តែមួយ មានឈើពីរកំណាត់បោះភ្ជាប់ជាចន្ទល់មានដងពីរសម្រាប់កាន់រុញ, យកភាគខាងមុខជាខាងក្រោយ, ប្រើដាក់អីវ៉ាន់ល្មមកម្លាំងមនុស្សម្នាក់រុញបាន (ពួកអារាមបាលឬឧយ្យានបាលច្រើនប្រើរទេះនេះ)។


t_main: រទេះ
t_subword: រទេះសំឡី
t_pron: [រ-ទេះ-សំ-ឡី]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់ហៅរទេះទាំងធំទាំងតូចរួមគ្នា (ក្លាយមកពី រទេះសាឡី គឺរទេះនិងសាឡី សំដៅសេចក្ដីថា រទេះធំនិងរទេះតូច ទេដឹង?)។


t_main: រទេះ
t_subword: រទេះអូស
t_pron: [រ-ទេះ-អូស]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រថ ផង)។
t_exp:
រទេះវាល មានជញ្ជាំងទាបទាំងពីរខាង, ពីខាងមុខខាងក្រោយមានក្ដារបន្ទះសម្រាប់លើកដាក់បាន, មានទូកឬដងពីរឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នា, ប្រើចងខ្សែពួរទាក់នឹងចុងដងទាំងពីរសម្រាប់មនុស្សអូសដឹកសារពើទំនិញឬវត្ថុធ្ងន់ៗ មានឧសជាដើម។


t_main: រនាត
t_pron: [រ-នាត]
t_pos: ន.
t_exam: រនាតឯក, រនាតដែក, រនាតធុង។
t_notes: (ម.ព. ពិណពាទ្យ ផង)។
t_exp:
គ្រឿងភ្លេងវាយដំ មានស្នូកវែង មានផ្លែធ្វើដោយបន្ទះឫស្សី បន្ទះឈើខ្លឹមរឹងស្រួយ បន្ទះដែក វាយដោយអន្លូងមួយគូ ប្រើក្នុងវង់ពិណពាទ្យ :


t_main: រនាល
t_pron: [រ-នាល]
t_pos: ន.
t_exam: រនាលគំនូរ, រនាលផេះ, ...។
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ កវែង ជើងវែង ចំពុះវែង, មានសម្បុរផ្សេងៗគ្នា, មានមច្ឆជាតិជាអាហាររាប់ចូលក្នុងពួកកុក :


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ប្រ.) អ្នកដែលជាទំនុកទុកចិត្ត ប្រាប់ផ្លូវ ប្រាប់ទំនង, ឱ្យការ ឬទាំងជាទីពឹងពាក់អាស្រ័យផង ហៅថា រនុក ដែរ :

t_exam:
គេមានរនុកខាងក្នុងមាំណាស់។ ចោរស្រុកជារនុកចោរព្រៃ; ពាក្យកាព្យថា ចោរព្រៃអាស្រ័យពឹងចោរស្រុក ដែលជារនុកឱ្យដឹងដាន ប្រាប់អស់កិច្ចការកលលំអាន ទើបចូលប្លន់បានឥតញញើត។


t_main: រនូត
t_subword: ខំទ្រាំខាំរនូតរនាប
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ទ្រាំនៅក្នុងទីមួយឬខំទ្រាំនៅរៀន ចំណេះវិជ្ជា, ធ្វើការងារទោះបីពិបាកយ៉ាងណា ក៏មិនបោះបង់ចោល ព្រោះឃើញថានឹងមានប្រយោជន៍ទៅខាងមុខ។


t_main: រនោង
t_pron: [រ-នោង]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វល្អិតមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅពភ្លក់ ខ្លួនរឹង ច្រើនកើតក្នុងរដូវភ្លៀង នៅនឹងកៀនមេដំបូលឬកៀនផ្លានផ្ទះចាស់, ជួនកាលធ្លាក់ចុះមកក៏មាន, ច្រើនហៅថា មេរនោង (ប្រហែលជាហៅក្លាយមកពីពាក្យថា ននោង ទេដឹង? ព្រោះសត្វនេះមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងគ្រាប់ននោង)។


t_main: រនោច
t_pron: [រ-នោច]
t_pos: ន.
t_exam: រនោចខែមិគសិរមាន ១៤ ថ្ងៃ, ខែបុស្សមាន ១៥ ថ្ងៃ។ល។
t_notes: (ព.ផ្ទ. ខ្នើត)។
t_exp:
ពន្លឺព្រះចន្ទ្រដែលថយចុះដូចគេចាប់បោចរោចបន្តិចម្ដងៗ, កាឡបក្ស គឺចំណែកខាងខ្មៅ (ខាងងងឹត) ជាបក្សទី ២នៃខែខាងចន្ទគតិ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចទៅដល់ថ្ងៃ ១៤ឬ ១៥រោច :


t_main: រនាំង
t_pron: [រ-នាំង]
t_pos: ន.
t_exam: រនាំងទ្វារ, រនាំងបង្អួច, រនាំងកប៉ាល់។
t_exp:
ផ្ទាំងសំពត់ ឬផ្ទាំងព្រួលសម្រាប់បាំងទ្វារ, បង្អួចជាដើម ការពារកម្ដៅថ្ងៃឬភ្លៀងមិនឱ្យចាំង មិនឱ្យសាចចូលមកខាងក្នុង :


t_main: រន្ទឺ
t_pron: [រន់-ទឺ]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលលេចឮសាយសុសដោយបញ្ចេញសម្ដីកំញើញ, កម្ទរ, ព្យូហ៍ ឱ្យភ័យ ឱ្យញញើត :
t_exam:
ឮរន្ទឺ; សម្ដីរន្ទឺ, វាស្ដីថារន្ទឺបញ្ឈឺចិត្ត។ (ព.កា.) វាឱ្យសំឡេងរន្ទឺ ខ្ញុំធ្វើមិនឮ រន្ទឺកាន់តែខ្លាំងឡើង។ ឫកពាវាបែបចើងម៉ើង សក់ក្បាលកន្ទ្រើង ទើងមើងឡើងដៃឥតក្រែង។


t_main: រន្ទេប
t_pron: [រន់-ទេប]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វបក្សីមួយប្រភេទ មាត្រតូច រាងច្រឡោសម្បុរខ្មៅ ចុងកន្ទុយឆែក សំឡេងស្រួយ ជាសត្វរកស៊ីឆាបឆក់សត្វល្អិតជាអាហារ។


t_main: រន្ទេប
t_subword: រន្ទេបតាយសាក
t_pron: [រន់-ទេប-តាយ-សាក]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. តាយសាក ផង)។
t_exp:
រូបរន្ទេបស្លាប់ឯង (ឥតគេពិឃាត) ដែលគេរើសយកមកហាលថ្ងៃឱ្យក្រៀម ហើយរុំអំបោះខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ រក្សាទុកដោយជឿថាជាមង្គលគ្រឿងការពារមិនឱ្យភ្លើងឆេះផ្ទះបាន (សម្រាប់ជនជាកោតុហលមង្គលិក "ជនអ្នកជឿមង្គលភ្ញាក់ផ្អើល"។


t_poly: ២)
t_exam: រន្ទះបាញ់ គឺការមានរន្ទះ ឬដំណើរធ្លាក់ចុះនៃរន្ទះ (អសនីបាត)។
t_exp:
ដំណើរបែកចេញនៃធាតុអគ្គិសនី ឯអាកាសមានផ្លេកបន្ទោរនិងផ្គរកើតឡើងជាមួយ បណ្ដាលអំពីពពកដែលមានធាតុអគ្គិសនីមកប៉ះនឹងដី ឬពពកប៉ះនឹងពពក ស្រូបឆក់ខ្ទប់គ្នា នាំឱ្យលាន់ឮសូរសព្ទខ្ទ័រខ្លាំង; ច្រើនមានក្នុងរដូវខែដើមឆ្នាំ (នៃចន្ទគតិ) ដែលកំពុងមានអាកាសក្ដៅនិងត្រជាក់មិនស្មើគ្នា :


t_main: រន្ទះ
t_subword: រន្ទះបាញ់ក្បាលក្រាញ់
t_pron: [រន់-ទះ-បាញ់-ក្បាល-ក្រាញ់]
t_pos: ន.
t_exp:
រន្ទះសូរស្រាលៗរឿយៗ ដែលមានក្នុងខែខាងចុងវស្សានរដូវនៃចន្ទគតិ (វេលាកំពុងមានអាកាសធ្ងន់), ច្រើនមានតែក្នុងឆ្នាំណាដែលមានភ្លៀងស្រួល; តាមពាក្យបរម្បរាថាបាញ់សំដៅក្បាលពួកត្រីក្រាញ់ ...។


t_main: រន្ទះ
t_subword: រន្ទះភ្លើង
t_pron: [រន់-ទះ-ភ្លើង]
t_pos: ន.
t_exp:
រន្ទះដែលស្រូបឆក់ដោយកម្លាំងភ្លើងច្រើនជាងទឹក; តែងឃើញបាញ់ត្រូវត្រង់ដើមឈើឆេះចេញជាភ្លើង ..., ជួនកាលគ្រាន់តែធំក្លិនឆ្ងៀម (រមែងមានរឿយៗស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំ)។


t_main: រន្ធ
t_subword: រន្ធផើយ
t_pron: [រន់-ផើយ]
t_pos: ន.
t_exam: រន្ធផើយជាស, រន្ធហុយកណ្ដុរប្រែង។
t_exp:
ប៉ែកខាងចុងរន្ធក្នុងដី មានសណ្ឋានសេវឡើងលើធ្លុះក្រហេវបន្តិចឬមិនធ្លុះទេ គ្រាន់តែស្ដើងស្ទើរនឹងធ្លុះក៏មានសម្រាប់ឱ្យមានខ្យល់អាកាសដើរស្រួលឬសម្រាប់ដោះខ្លួនចេញក្នុងកាលដែលមានភ័យអាសន្ន (របស់សត្វរន្ធវាសីពួកខ្លះ) :


t_main: រន្ធគវេសី
t_pron: [រ័ន-ធៈ-គៈ-វេ-សី]
t_source: (បា. រន្ធ "ទោស, កំហុស" + គវេសី, "អ្នកស្វែងរក")
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលស្វែងរកទោសរបស់អ្នកដទៃជានិច្ច គឺអ្នកដែលហៃខាងការស៊ើបសង្កេតរកទោសកំហុសគេ ដើម្បីនឹងចាប់ទោសផ្ដន្ទាធ្វើគេឱ្យវិនាស។


t_main: របបនយោបាយ
t_pron: [រ-បប-នៈ-យោ-បាយ]
t_pos: ន.
t_exam: របបប្រធានាធិបតីនិយម, របបរាជានិយម។
t_exp:
របៀបនៃការដឹកនាំនិងគ្រប់គ្រងរដ្ឋទៅតាមច្បាប់នៃប្រទេស ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ មនោគមវិជ្ជា តួនាទីបុគ្គលអ្នកដឹកនាំជាដើម :


t_main: របបសន្តិសុខសង្គម
t_pron: [រ-បប-សន់-តិ-សុក-សង់-គំ]
t_pos: ន.
t_exam: រដ្ឋាភិបាលបង្កើតបេឡាជាតិរបបសន្តិសុខសង្គមដើម្បីការពារកម្មករ។
t_exp:
ការផ្ដល់នូវអត្ថប្រយោជន៍នានាឬរបបកំណត់ដល់និយោជិត កម្មករ មន្ត្រីរាជការស៊ីវិល យោធិន សម្រាប់ការចូលនិវត្តន៍ ការបាត់បង់សម្បទាវិជ្ជាជីវៈ មាតុភាព ជាដើម ទៅតាមច្បាប់លក្ខន្តិកៈនិងបទប្បញ្ញត្តិដោយឡែកៗ :


t_poly: ២)
t_exam: សូត្ររបា។
t_exp:
ដំណើរសេចក្ដីជាពាក្យកាព្យរៀបរាប់អំពីត្រៃលក្សណ៍ (អនិច្ចំ, ទុក្ខំ, អនត្តា) ឬអំពីធម៌ណាមួយដែលគួរឱ្យកើតសង្វេគ សម្រាប់សូត្រឱ្យមនុស្សឈឺចាស់ស្ដាប់ :


t_main: របាញ
t_pron: [រ-បាញ]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំនឹងពាក្យ របឹង, របូត, របើក ថា របឹងរបាញ របឹងខ្លាំង, របឹងក្រាញ របូតរបាញ របូតចេញរាត់រាយឬរយីករយាក របើករបាញ របើកខ្លាំង។


t_main: របាទ
t_pron: [រ-បាត]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បាទ{¥¥}១{££}និងរេផៈ ផង)។
t_exp:
ជើងអក្សរ រ (ហៅដោយសន្មតិ), ជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ ដែលខ្មែរប្រើតាមបែប រេផៈ សំស្ក្រឹត មានរូបសណ្ឋានដូច្នេះ (៌), ក្លាយរូបមកទៀតជា (៌) ; ក្នុងសិលាចារឹកខ្មែរបុរាណច្រើនប្រើ រ ពេញតួ, សម្រាប់ប្រើដាក់លើអក្សរតួចុង ដើម្បីធ្វើអក្សរតួដើមបន្ទាប់នោះឱ្យមានសូរសំឡេងញ័រ, ប្រើចំពោះតែភាសាសំស្ក្រឹត ឬសំស្ក្រឹតក្លាយ, ដូចជា គ័ភ៌, ទុគ៌ត, ទុព៌ល, ធម៌, បព៌ត, ព័ណ៌, ធម៌អាថ៌ ជាដើម; ប៉ុន្តែបើមានស្រៈដែលទើសពិបាកសរសេរនោះ ត្រូវដាក់អក្សរ រ ពេញតួពីលើជើងអក្សរខាងចុងវិញ, ដូចជា ទុរ្ភិក្ស, មូរ្តី, រាមកេរ្តិ៍, តិរ្ថិយ, អន្យតិរ្ថិយ ជាដើម; ជួនកាលមិនមានស្រៈទើសទែងទេ ប៉ុន្តែគួរឱ្យច្រឡំពិបាកអាន ក៏ត្រូវដាក់តួ រ លើជើងអក្សរខាងចុងបានដែរ, ដូចជា កម៌ន៑, អស្ចាយ៌, អាចាយ៌ ប្រើជា ករ្ម័ន, អស្ចារ្យ, អាចារ្យ ជាដើម (ប្រើសម្រួលឱ្យងាយមើលងាយថា)។ បើមានអក្សរ រ ជាតួប្រកបពីខាងចុង, នឹងប្រើជា របាទ (រេផៈ) នេះផងពុំបានឡើយ, ដូចជា ជ័រ, ដើមសង្ឃ័រ, ញ័រ, ទទ័រ ជាដើម (សរសេរយ៉ាងនេះត្រឹមត្រូវហើយ) កុំសរសេរជា ជ័រ៌, ...ទទ័រ៌ ឬ ជារ៌, ...ទទារ៌ ឬក៏ ជារ៌, ...ទទារ៌ ដូច្នេះឡើយ។


t_main: របឹប
t_subword: របឹបរឹបជាន់
t_pron: [រ-បឹប-រឹប-ជាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ការរឹបជាន់ដោយអាជ្ញារបឹបឬរឹបជាន់ឱ្យទៅជាមនុស្សរបឹប (ច្បាប់បញ្ញត្តនេះ ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ លើកលែងចោលមិនឱ្យប្រើយូរហើយ)។


t_main: របុកជាស
t_pron: [រ-បុក-ជាស]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមរបុកជាស។
t_notes: (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ឈើទាលត្រាញ់ឬឈើទាលត្រាញ់តូច)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ដើមមូលស្រលួតត្រង់ ស្លឹកស្រដៀងនឹងព្រាល តែក្រាស់ជាង, គេច្រើនកាត់យកធ្វើជារបុករុកជាស :


t_main: របូត
t_subword: របូតរលូត!
t_pron: [រ-បូត-រ-លូត]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ពោលអបទេស ឱ្យរបូតឆ្អឹងដែលស្លាក់ក្នុងបំពង់ក; តាមទំនៀម, គេតែងរកមនុស្សអ្នកធ្លាប់ប្រសប់ឬមនុស្សដែលសម្រាលច្រាសជើង ឱ្យមកធ្វើទឹកមន្តឱ្យផឹកលាប កឬឱ្យមកស្ទាបបំពង់កអ្នកស្លាក់ឆ្អឹងថា :

t_exam:
របូតរលូតៗ! ...ឬថា របូតរលូតចេញមកៗ! ...ឬពុំនោះថា របូតរលូតចុះទៅៗ! ...; ចួនកាលឆ្អឹងនោះរបូតចេញមកឬរបូតធ្លាក់ចុះក្នុងក្រពះបាយទៅក៏មាន (ទម្លាប់បុរាណ)។


t_main: របើរ
t_pron: [រ-បើ]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: រើរបើរ, ធុំរបើរ។
t_exp:
អាហារនៅក្នុងក្រពះនៃបុគ្គលទើបធ្វើមរណកាលមិនទាន់យូរប៉ុន្មាន ដែលដល់ពេលកំណត់ ក៏រើផ្សាយក្លិនស្អុយជូរចេញមកតាមមុខទ្វារ ធុំឆួលភាយៗម្ដងៗ :


t_poly: ២)
t_exam: ក្មេងរបើស, កូនរបើស។
t_exp:
(ព.ប្រ.) កូនក្មេងដែលដើរអាវ៉ាសែដាច់សង្វែង ចោលផ្ទះលំនៅឬស្រុកទេស, មានគេរើសយកមកចិញ្ចឹមរក្សា (ដោយទំនងត្រូវច្បាប់), ក៏ហៅ របើស បានដែរ :


t_main: របើស
t_subword: របើសក្រុង
t_pron: [រ-បើស-ក្រុង]
t_pos: ន.
t_exp:
ទីតាំងដោយឡែកមួយរបស់ក្រុងសម្រាប់ទុកជាបណ្ដោះអាសន្ននូវរបស់របរ ឬសត្វដែលគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់នៅទីសាធារណៈ ហើយដែលត្រូវបានសមត្ថកិច្ចរឹបអូស ប្រមូល ឬរើសបាន។


t_main: របៀងឧស្សាហកម្ម
t_pron: [រ-បៀង-អ៊ុស-សា-ហៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយដែលជាច្រកឬផ្លូវសម្រាប់តភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសឬតំបន់នានា ដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម។


t_main: របេង
t_pron: [រ-បេង]
t_pos: ន.
t_exam: រោគរបេង, របេងរីងរៃ។
t_exp:
ឈ្មោះរោគក្អករីងឬរោគស្គមរីងជារោគបណ្ដាលកកើតអំពីសួតជាដើម មានអាការៈតត្រំតត្រើយយ៉ាងរឹងត្អឹង ទាំងជារោគឆ្លងផងដែរ :


t_main: របេង
t_subword: របេងកូនក្រាញ់
t_pron: [រ-បេង-កូន-ក្រាញ់]
t_pos: ន.
t_exam: ខែរបេងកូនក្រាញ់។
t_exp:
(ព.ប្រ.) កូនត្រីតូចៗមានកូនត្រីក្រាញ់ជាដើមដែលប្រទះទុក្ខវេទនាព្រោះទឹកក្នុងថ្លុក, ក្នុងជ្រលងជាដើមរីងនៅតិចតួច ទាំងត្រូវកម្ដៅថ្ងៃខ្លាំងផង; ច្រើនមានតែក្នុងខែជេស្ឋឬខែអាសាឍ ដែលជួនកាល (ក្នុងឆ្នាំខ្លះ) ត្រូវខ្យល់ច្រករនាមអំពីទិសនីរតីបក់រំហួតរាំងគ្មានភ្លៀង រីងទឹក :


t_main: របៃ
t_pron: [រ-បៃ]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងសម្អាងមួយប្រភេទសម្រាប់ស្ត្រីពាក់ជាក្បាំងមុខក្នុងកាលដែលស្អិតស្អាងខ្លួនចេញមកក្រាបសំពះ ក្នុងពិធីអាវាហមង្គល (ច្រើនប្រើតែក្នុងសម័យពីដើម)។


t_main: របៃរៃដាក់
t_pron: [រ-បៃ-រៃ-ដាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
របស់ដែលរៃឬតម្រូវបណ្ដារាស្ត្រឱ្យចេញឱ្យជូន តាមមុខងារ មុខក្រសួង (ច្រើនមានតែខាងរាជការរដ្ឋបាលក្នុងសម័យបុរាណ)។


t_main: របោម
t_pron: [រ-បោម]
t_pos: ន.
t_exam: បំពក់ភ្លើងកុំឱ្យរបោមខាំគោ។
t_exp:
សុខុមសត្វមួយបែប មានស្លាប រូបរាងស្រដៀងនឹងរុយ តែធំជាង ច្រើនកើតក្នុងព្រៃនិងវាលមានស្មៅទ្រុបទ្រុល ជាពួកសត្វលោហិតភ័ក្ស :


t_main: របាំង
t_subword: របាំងធុរកិច្ច
t_pron: [រ-បាំង-ធុ-រៈ-កិច]
t_pos: ន.
t_exam: ការចំណាយខ្ពស់លើការចាប់ផ្ដើមបើកឤជីវកម្មជារបាំងធុរកិច្ចមួយ។
t_exp:
កត្តារារាំង ឬឧបសគ្គដល់អង្គភាពអាជីវកម្មក្នុងការចូលក្នុងទីផ្សារឬចេញពីទីផ្សារ។ កត្តាទាំងនោះមានដូចជា ការចំណាយចាប់ផ្ដើមឤជីវកម្ម ថ្លៃដើម ផលិតកម្ម លក្ខខណ្ឌច្បាប់ បទប្បញ្ញត្តិ ការប្រកួតប្រជែងកម្មសិទ្ធិបញ្ញា កម្រិតបច្ចេកវិទ្យាជាដើម :


t_main: របាំង
t_subword: របាំងមិនមែនពន្ធ
t_pron: [រ-បាំង-មិន-មែន-ពន់]
t_pos: ន.
t_exp:
កត្តារារាំង ឬឧបសគ្គក្រៅពីពន្ធ ដែលរឹតត្បិតការធ្វើពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ មានដូចជា បទដ្ឋានស្តង់ដាគុណភាព អនាម័យ បរិស្ថាន ការបំពេញបែបបទគយ កូតា ជាដើម។


t_main: របាំងភក់
t_pron: [រ-បាំង-ភក់]
t_pos: ន.
t_exam: វិធីសាស្ត្រលាងសម្អាតផ្នែកខាងក្នុងរបាំងភក់រថយន្តឱ្យដូចបំណង។
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃកង់ ម៉ូតូ ឬរថយន្ត ដែលមានរាងជាស្រទបចេកកោង ធ្វើពីដែកឬជ័រ ស្ថិតនៅពីលើកង់ សម្រាប់ការពារភក់មិនឱ្យបាចសាចលើកង់ឬម៉ូតូ និងអ្នកជិះ :


t_main: របះ
t_subscrip: 2
t_pron: [រ-បះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទមានរូបសណ្ឋានបែបនេះ (។) សម្រាប់រះខណ្ឌឃ្លាក្នុងសង្កាត់នៃប្រយោគវែងខ្លីនីមួយៗ។ របះ នេះមានឈ្មោះផ្សេងៗទៅទៀតហៅថា របះសាខា ក៏បានគឺ។


t_main: របះ
t_subscrip: 2
t_subword: របះបន្ទាត់
t_pron: [រ-បះ-បន់-ទាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
របះដែលរះត្រង់ចុងបន្ទាត់មួយខាងលើហើយបន្ទាត់ខាងក្រោមបន្ទាប់គ្នានោះត្រូវលូកចូល គឺត្រូវសរសេរលូកចូលមកខាងក្នុងឱ្យល្មមដល់ការគួរ មិនសរសេរឱ្យមានដើមបន្ទាត់ឬក្បាលបន្ទាត់ស្មើនឹងបន្ទាត់លើ។


t_main: របះ
t_subscrip: 2
t_subword: របះបរិយោសាន
t_pron: [រ-បះ-ប៉ះ-រ៉ិ-យ៉ោ-សាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្នុងសម័យបុរាណ ប្រើរូបសណ្ឋានបែបនេះ (៕), ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន ប្រើរូបបែបនេះ (។) គឺរូបទោលតែមួយដែរ; ឬជួនប្រើរូបបែបនេះ (។ ៚) ក៏មាន, រូបបែបនេះ (៕៚) ក៏មាន (ដូចបុរាណដែរ)។ របះដែលមាន គោមូត្រ ផ្សំជាមួយផងនេះ កវីក្នុងសម័យបុរាណ ច្រើនប្រើក្នុងទីបំផុតចប់ស្រេចនៃកាព្យ, ដូចជា :

t_exam:
អ្នកណាបានស្ដាប់ អ្នកណាបានត្រាប់អ្នកណាបានធ្យាន រសធម៌នេះគាប់ ជាច្បាប់ទូន្មាន អ្នកនោះស្មើបាន ដល់និញ្វនហោង ៕៚ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជានិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។

t_notes:
(ដែលធ្លាប់ប្រើរៀងមក, សរសេរជា របះ ក៏មាន ជាល្បះ ក៏មាន, ប៉ុន្តែតាមប្រភពនៃពាក្យ ត្រូវប្រើ របះ វិញ ព្រោះមានអត្ថន័យថាមកពី រះ គឺជាអំពើរបស់ រះ ឬដែលត្រូវ រះ; ឯ ល្បះ ជា ន. នៃពាក្យ កិ. ថា លះ; ល្បាស់ ជា ន. នៃ កិ. ថា លាស់)។


t_main: រពីង
t_pron: [រ-ពីង]
t_pos: ន.
t_exp:
រន្ធកសត្វពួកមួយ, រូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងពីងពាងធំ, មានចង្កូមខុប, ធ្វើរន្ធនៅក្នុងដី ព័ទ្ធសរសៃចាក់ស្រេះភ្ជិតមាត់រន្ធ; រពីងមានពីរយ៉ាងគឺ រពីងគោ មានរូបតូច សម្បុរប្រផេះ; រពីងក្របី មានសម្បុរខ្មៅ រូបធំជាងរពីងគោ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ព្រវឹង)។


t_main: រពឹស
t_subword: រពឹសដៃផ្ទៃឆ្អែត
t_exp: (ព.ទ.បុ.) នៅដៃមិនស្ងៀមឧស្សាហ៍ធ្វើការរបរ ចេះតែមានស៊ីមានចាយគ្រប់គ្រាន់ :
t_exam:
(ព.កា.) មនុស្សរពឹសដៃ បំពេញផ្ទៃមិនដៃលខ្វះ មាននេះខ្លះនុះខ្លះ ឯអ្នកខ្វះតែងមករក។ លក់ដូរឱ្យក៏មាន អ្នកអត់ឃ្លានតែងមកជ្រក អ្នកនុះគេមិនយក ផលប្រយោជន៍ ពីអ្នកក្រ។ មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះពីរោះ ព្រោះគេកាន់ចិត្តដ៏ល្អ សង្គ្រោះអ្នកទ័លក្រ ចិត្តគេ ស ស្អាតជានិច្ច។


t_main: រមណី
t_pron: [រៈ-មៈ-នី]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ស្ត្រី :
t_exam:
(ព.កា.) មានរមណី ចូលមកក្នុងទី ធ្វើការកុសល ខំប្រឹងខ្នះខ្នែង ឯងៗយកផល ព្រោះការខ្វាយខ្វល់ បានផលអនេក។ នាងនេះទ័លក្រ ហេតុផលបុណ្យល្អ ផ្ដល់សុខឱ្យប្លែក គឺមានទ្រព្យធន ពេកពន់អតិរេក ឱ្យឃើញទាន់ភ្នែក មិនរង់ចាំកាល។


t_main: រមតិ
t_subscrip: 2
t_pron: [រៈ-មៈ-តិ]
t_source: (បា. រម + អ + តិ ជាកិរិយាអាខ្យាតត្រង់បឋមបុរិសៈ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. លុបន័យឬលោបន័យ ផង)។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់អានឱ្យចាប់ចួន របស់អ្នករៀនបាលី ដោយប្រើអក្សរកាត់ ៨តួគឺ ថី "ស្ត្រី", បុ (ប៉ុ) "បុរស"; ខុ "ភិក្ខុ", ធំ (ធ័ង) "ធម៌"; ហឹ (ហិង) "ក្របី", បំ (បុ័ង) "ភក់"; ហំ (ហ័ង) "សត្វហង្ស", របា (ប៉ោ) "ស្រះបោក្ខរណី គឺស្រះដែលមានឈូក"; រៀងតាមលំដាប់ថា ថី រមតិ បុ; ខុ រមតិ ធំ; ហឹ រមតិ បំ; ហំ រមតិ បោ (ឬថាត្រឹមតែ ថី បុ, ខុ ធំ, ហឹ បំ, ហំ បោ ប៉ុណ្ណេះក៏បាន) មានអត្ថន័យថា ស្ត្រីតែងត្រេកអរចំពោះបុរស; ភិក្ខុតែងត្រេកអរចំពោះធម៌; ក្របីតែងត្រេកអរចំពោះភក់; សត្វហង្សតែងត្រេកអរចំពោះស្រះបោក្ខរណី (យើងយកមកចុះជាពិសេសក្នុងវចនានុក្រមនេះតាមលំដាប់មេពាក្យ សម្រាប់អ្នករៀនបាលីឱ្យឈ្លាសវៃក្នុងការប្រើបាលីកាត់ជា លុបន័យ)។ ពាក្យចួនរណ្ដំមិនពេញជាកាព្យសុទ្ធសាធថា ស្ត្រីតែងត្រេកអរនឹងបុរស, ភិក្ខុទាំងអស់តែងត្រេកអរចំពោះធម៌, ក្របីតែងត្រេកអរចំពោះភក់មិនបវរ, សត្វហង្សតែងត្រេកអរចំពោះស្រះមានឈូក។


t_main: រមត់
t_pron: [រ-មត់]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលធ្លាប់តែរត់គេចពួន, ដែលមានពុតត្បុត, ដែលមានចិត្តវៀចវេរគេចកែរឿយៗ :
t_exam:
មនុស្សរមត់, គោរមត់។ (ព.កា.) ថា រីជនរមត់ គំនិតរំពត់ វៀចវេរវរវឹក របិញរបុញ យប់ថ្ងៃល្ងាចព្រឹក គេឱ្យបាយទឹក រមឹលគុណគេ។


t_main: រមាស
t_pron: [រ-មាស]
t_pos: ន.
t_exam: កុយរមាស, ឈាមរមាស។
t_exp:
សត្វចតុប្បាទព្រៃមួយប្រភេទ រាងរលមាំសំបុកពោះទ្រយុកស្រដៀងនឹងជ្រូកស្រុក, ប្រអប់ជើងស្រដៀងនឹងដំរី, ក្បាលតូចឆ្លឹមមិនសមនឹងមាត្រ, ស្បែកក្រាស់, មានកុយដុះចំពីលើច្រមុះ ជាសត្វសាហាវ, បរិភោគអនុបាទិន្នកជាតិជាអាហារ :


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលនឹកឃើញគុណឬនឹកគុណដែរតែស្បើយៗ មិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ :
t_notes: (ម.ព. មក្ខជន ផង)។
t_exam:
មនុស្សរមិលគុណ។ (ព.កា.) មនុស្សរមិលគុណស៊ុនខាងល្មើស ចិត្តទ្រើសទ្រនង់ភ្លេចគ្រាក្រ កាលគេផ្គត់ផ្គង់ខ្លួនឱ្យល្អ ឥតនឹកតបតសងគុណគេ។ លុះដល់យូរមកនឹកស្ដាយក្រោយ នឹកឃើញក្ដីធ្លោយព្រោះធ្វេសទ្វេ មិនហ៊ានហើបមាត់មួយម៉ាត់ទេ ចេះតែគេចខ្លួនពួនបំបាំង។


t_main: រមួត
t_pron: [រ-មួត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឥរិយាបថក្នុងរបាំបុរាណដែលប្រើដងខ្លួនធ្វើចលនាផ្អៀងផ្អងបង្អូសយឺតៗ ទន់ភ្លន់ រស់រវើក ស្អិតជាប់គ្នា និងហាប់ណែន។


t_poly: ២)
t_pos: កិ.
t_exp:
(ព.ប្រ.) ទញ់ទ័លឆ្លើយដោយដោះស្រាយអាថ៌ប្រស្នាមិនរួច ក៏ខំប្រឹងត្រដរឆ្លើយពានត្រោកពានត្រាំងដោយអាការៈរមួលខ្លួនក្អេលក្អូលៗ ឬអែនអនៗ :

t_exam:
ត្រូវគេសួរប្រស្នាតែមួយមក ក៏ស្រាប់តែរមួលក្រពើបែកញើសជោកខ្លួន។ (ព.ទ.បុ.) ស៊ីបាយដោយពន្លឺភ្លើងទៀន, និយាយនឹងអ្នកចេះរបៀនពន្ធិត្វា, ជម្នះដោយការប្រឡង, បើមានគេចេះផង ឯងរមួលក្រពើ, បើមានគេធំលើ ឯងក្អេលក្អូល មានអត្ថន័យថា ភ្លើងទៀនតើនឹងភ្លឺប៉ុន្មាន?, និយាយជាមួយនឹងអ្នកចេះរបៀនអាគម (ពន្ធិត្វា ត្រូវចង គឺត្រូវខ្សឹបៗ), ដឹងឈ្នះដឹងចាញ់ដោយសារការប្រឡង, កាលបើមានគេចេះច្រើននៅជិត អ្នកចេះតិចតែងតែរមួលខ្លួន, កាលបើមានអ្នកធំនៅជិត អ្នកតូចតែងតែក្អេលក្អូលៗច្រិមច្រុម។


t_main: រមៀត
t_subscrip: 1
t_pron: [រ-មៀត]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រទាលមួយប្រភេទ មានក្លិនប្រហើរ គេដាំយកមើមជារបររាយរង, សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងជ្រលក់យកព័ណ៌លឿង, ប្រើជាលម្អិតដែលហៅថា ម្សៅរមៀត សម្រាប់លាបរាងកាយ, ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ, ...ឬប្រើទាំងស្លឹកទាំងមើមធ្វើជាគ្រឿងសម្លក៏បាន; រមៀតមានច្រើនប្រភេទ :

t_exam:
រមៀតសម្ល សាច់មើមមានសម្បុរលឿងខ្ចី ច្រើនប្រើជាគ្រឿងសម្ល; រមៀតក្រចកអក មើមតូចៗខ្លីៗខុបៗសម្បុរក្រហមឆ្អៅ; រមៀតសំពៅ មើមថ្លោសៗសម្បុរលឿងចាស់, ...។


t_main: រមាំងបើកបាស
t_subscrip: 1
t_pron: [រ-ម៉ាំង-បើក-បាស]
t_source: (បា. បាស "អន្ទាក់, ចំណង")
t_pos: ន.
t_exam: ស្នៀតរមាំងបើកបាស។
t_notes: (ចំណេះឬល្បិចខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណ)។
t_exp:
ឈ្មោះស្នៀតឬល្បិចគុនមួយប្រភេទ ឬល្បិចដោះកុន, ដោះចំណោមមួយប្រភេទ សម្រាប់បញ្ចេញប្រើដោះខ្លួនក្នុងវេលាដែលជាប់កុន ឬជាប់ចំណោមយ៉ាងមមាញឹក :


t_main: រមាំងបើកបាស
t_subscrip: 2
t_pron: [រ-ម៉ាំង-បើក-បាស]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះកាព្យមួយបែបជាពាក្យ ៩មានចួនរណ្ដំបីៗម៉ាត់ លោតៗតាមសង្កាត់, ក្នុងមួយបទមាន ៤បាទ គឺបួនៗឃ្លា (រួមជា ៣៦ម៉ាត់), ដូចជា :

t_exam:
សត្វរមាំង ស្រឡាំងកាំង ព្រោះឃើញព្រាន, កាលវាមាន ក្ដីភ័យភិត គិតតែបោល, ទោះឈ្មោលញី គិតតែពី ការរត់ចោល, គ្នាទង្គោល បោលទង្គិច- ឈើក៏មាន។ កាព្យបែបនេះ កវីបុរាណបានឱ្យឈ្មោះចួនរដឹកថា រលកខ្ទប់ច្រាំង, រមាំងបើកបាស, ទន្សាយទីសទាស, មាន់ទឹកបណ្ដើរកូន ... (សឹងមានលក្ខណៈផ្សេងៗគ្នា)។


t_main: រម្លុប
t_pron: [រំ-លុប]
t_pos: កិ.
t_exp: ធ្វើឱ្យរលុប ឬប្រើគេឱ្យលុប :
t_exam: រម្លុបដាន; ប្រែគំនិតប្រព្រឹត្តល្អ រំលុបកេរ្តិ៍អាក្រក់។
t_notes:
(សរសេរក្លាយជា រម្លប់ឬរំលប់ តាមសូរសម្ដីក៏មាន។ ម.ព. លុបនិងរលុប ផង, គួរប្រើ រម្លុបឬរំលុប នេះវិញជិតប្រភពពាក្យ លុប)។


t_poly: b
t_pos: ន.
t_exam: ទឹកជន់ធ្លាយរម្លុះ។
t_exp:
ប្រឡាយធំដែលទឹកហូរច្រោះធ្លុះធ្លាយឬដែលជីកឱ្យធ្លុះធ្លាយនាំទឹកឱ្យហូរច្រោះរលុះថែមឡើងទៀត ចេញពីស្ទឹង, ពីព្រែកមកកាន់ទីវាលឬនាំឱ្យស្ទឹង, ឱ្យព្រែកហូរចួបគ្នា :


t_main: រម្អា
t_subword: លើកស្នារម្អាក្អែក
t_pron: [លើក-ស្នា-រំ-អា-ក្អែក]
t_pos: កិ.
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ប្រើកលឧបាយព្យូហ៍ឱ្យខ្លាចរអា ប៉ុន្តែមិនបម្រុងនឹងបៀតបៀនទេ ប្រហែលដូចជាគេគ្រាន់តែលើកស្នាផ្គងឡើង ឱ្យក្អែកខ្លាចប៉ុណ្ណោះ។


t_main: រយាល
t_subscrip: 2
t_pron: [រ-យាល]
t_pos: ន.
t_exam: ចងរយាល, រយាលចាប, ទាញខ្សែរយាលបង្អើលសត្វ។
t_exp:
ខ្សែវែង ឬចម្រៀកស្លឹកត្នោតជាដើម ដែលចាក់ឆ្វាក់បន្តៗគ្នា ចងភ្ជាប់ពីទីម្ខាងមកទីម្ខាង សម្រាប់ទាញឬបន្ទះស្លឹកត្នោតជាដើមដែលចងព្យួរ សម្រាប់ឱ្យត្រូវខ្យល់បក់មកត្រូវយោគយោលបង្អើលសត្វកុំឱ្យហើរចុះឬដើរចូលមកស៊ីផលដំណាំ :


t_main: រយៈទទឹង
t_pron: [រ-យៈ-ទ-ទឹង]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅចន្លោះខ្សែស្របទី១០និងខ្សែស្របទី១៥នៃរយៈទទឹងខាងជើង។
t_exp:
(ភូមិ.) រយៈចម្ងាយគិតជាដឺក្រេរវាងទីតាំងណាមួយលើផ្ទៃផែនដីនិងខ្សែអេក្វាទ័រ ហើយមានតម្លៃស្មើនឹងរង្វាស់នៃមុំផ្ចិតផែនដីដែលបង្កើតដោយបន្ទាត់កាត់តាមទីតាំងនោះ ភ្ជាប់ទៅនឹងផ្ចិតផែនដីនិងប្លង់អេក្វាទ័រ :


t_main: រយៈបណ្ដោយ
t_pron: [រ-យៈ-បន់-ដោយ]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅត្រង់ចន្លោះខ្សែបណ្ដោយទី១០២និងទី១០នៃរយៈបណ្ដោយខាងកើត។
t_exp:
(ភូមិ.) រយៈចម្ងាយគិតជាដឺក្រេរវាងទីតាំងណាមួយលើផ្ទៃផែនដីនិងខ្សែបណ្ដោយគោល ហើយមានតម្លៃស្មើនឹងរង្វាស់នៃមុំផ្ចិតផែនដីដែលបង្កើតដោយបន្ទាត់ដែលកាត់តាមទីតាំងនោះ ភ្ជាប់ទៅនឹងផ្ចិតផែនដីនិងប្លង់ខ្សែបណ្ដោយគោល :


t_main: រយ៉ា
t_subscrip: 2
t_pron: [រ-យ៉ា]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្ការយ៉ា។
t_exp:
ឈើតូចមួយប្រភេទសន្តានដើមច្បា ដើមស្ទើរជាវល្លិ ស្លឹកឆែកៗ ផ្កាក្រហម ទងផ្កាវែងត្រង់កណ្ដាល ផ្កាចេញជារំយោលត្រសុសប្លែកពីរំយោលផ្កាច្បា :


t_pos: ន.
t_exp: រំជួលទឹកដែលខ្ជោលៗឡើង ឬពោរពូនឡើងដោយអំណាចកម្លាំងខ្យល់ជាដើម :
t_exam:
ទឹកថ្លាដ្បិតរលក ពុំយល់ស្រមោល ទោសកើតដ្បិតពោល ល្មមមាត់ឈ្លានពាន (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: រលក
t_subword: រលកយក្ស
t_pron: [រ-លក-យ័ក]
t_pos: ន.
t_exp:
រលកធំៗដែលកើតលើផ្ទៃមហាសមុទ្របណ្ដាលមកពីបាតុភូតធម្មជាតិ ហើយអាចបង្កឱ្យមានគ្រោះមហន្តរាយនៅលើផ្ទៃសមុទ្រនិងតំបន់ឆ្នេរ។


t_main: រលកអាកាស
t_pron: [រ-លក-អា-កាស]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
អត្រារលកលំយោលខុសៗគ្នា ដែលកកើតឡើងដដែលៗ ក្នុងថិរវេលាកំណត់មួយដូចៗគ្នាមានទំហំ ជាលេខ និងខ្នាតជាហឺត (Hertz)។


t_main: រលួស
t_subscrip: 1
t_pron: [រ-លួស]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមរលួស។
t_notes: (ហៅ រលួសបាយ ក៏បាន ព្រោះមាន រលួសផ្អុង ជាពួកជាមួយគ្នា)។
t_exp:
ឈើមួយប្រភេទ ពួកអសារកព្រឹក្ស, ដើមខ្ចីមែកខ្ចីមានបន្លា, ស្លឹកស្ដើងទន់, ផ្កាក្រហម; ស្លឹកខ្ចីប្រើជារបោយបាន, ផ្លែខ្ចីប្រើជាបន្លែស្លកកូរបាន :


t_main: រលួស
t_subscrip: 2
t_pron: [រ-លួស]
t_pos: ន.
t_exam: ដំឡូងរលួស (ចិនហៅ ប៉ិកួៈ)។
t_exp:
ដំឡូងមួយប្រភេទ ដើមជាវល្លិ ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹករលួស, ក្នុងមួយដើមមានមើមតែមួយ រាងច្រឡោសាច់សមានទឹកដមរលម សំបកស្វិត, ប្រើបរិភោគឆៅ មានរសផ្អែមស្រាលត្រជាក់, កំណើតពូជដើមដំបូងមកពីប្រទេសចិន :


t_main: រលៀក
t_pron: [រ-លៀក]
t_pos: ន.
t_exam: ឫស្សីរលៀក។
t_exp:
ឈ្មោះឫស្សីព្រៃមួយប្រភេទមានបន្លា ដើមតូចជាងឫស្សីស្រុក ប្រហោងតូច សាច់ក្រាស់រឹង, ប្រើការបានច្រើនយ៉ាង; អ្នកធ្វើត្នោតតែងប្រើឫស្សីនេះជាបង្អោងត្នោត :


t_main: រវិ
t_subword: រវិវង្ស
t_pron: [រៈ-វិ-វង់]
t_pos: ន.
t_exp:
ពង្សព្រះអាទិត្យ គឺបកតិនាម ឬគោត្តនាមដែលសន្មតហៅដោយធៀបប្រៀបនឹងព្រះអាទិត្យ (ហៅថា អាទិច្ចវង្ស, អាទិច្ចពង្ស ឬ អាទិច្ចពន្ធុ ក៏បាន; ដូចគ្នានឹង គោតម ដែរ)។


t_main: រវាំងព្រៃ
t_pron: [រ-វាំង-ព្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp: សត្វបក្សីមួយប្រភេទ ច្រើននៅអាស្រ័យក្នុងព្រៃស្រោង :
t_exam:
សត្វរវាំងព្រៃ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ សត្វក្រវែលព្រៃ), (ព.កា.) ថា ភូវាំងរវាំងព្រៃ ហើរច្រៀវច្រៃតាមពួកវា ពាសពេញក្នុងព្រឹក្សា ព្រះរាជាទ្រង់រីករាយ។


t_main: រសាប់រសាយ
t_pron: [រ-សាប់-រ-សាយ]
t_pos: កិ.
t_exp: រសាប់រសល់ខ្វល់រសាយគំនិត, រសាយព្យាយាម :
t_exam:
រសាប់រសាយចិត្តគិតការអ្វីពុំលេច។ (ព.កា.) ថា រសាប់រសាយ ពុំស្ដាយសីលសង្ឃ គន់គិតកួចចង់- សឹកសេពមាតុគ្រាម។ ... (សាស្ត្រាច្បាប់ស្រី ជាព្រះរាជនិពន្ធនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា)។


t_main: រសើប
t_pron: [រ-សើប]
t_poly: ១)
t_pos: កិ., គុ.
t_exam: ចាក់ឱ្យរសើប; កុំពាល់រសើបណាស់!, មនុស្សរសើប, ស្ទាបត្រូវត្រង់កន្លែងរសើប។
t_exp:
ស្ញើបព្រឺ ញោចញាក់ កន្ត្រាក់កន្ត្រើន ដោយឃើញគេលើកអ្វីៗជន្ល ឬដោយគេស្ទាប, អង្អែលស្រាលៗបន្ថើរៗត្រូវត្រង់សរីរៈកន្លែងខ្លះ មានកញ្ជឹងក, ក្លៀកជាដើម នាំឱ្យចង់សើចផងក៏មាន :


t_main: រសោង
t_subword: ជាប់រសោងដូចសម្លកំពឹស
t_pron: [ជាប់-រ-សោង-ដូច-សំ-ឡ-កំ-ពឹស]
t_pos: កិ.
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ដែលឆ្លើយដាក់ពីម្នាក់ទៅម្នាក់ឱ្យជាប់មានរឿងរយោងជាមួយគ្នា ប្រៀបដូចជាសម្លកំពឹសដែលស្រង់ឡើងជាប់គ្នារសោង។


t_main: រស់
t_pron: [រស់]
t_poly: ១)
t_exp: មានជីវិតនៅ, មិនទាន់ស្លាប់ :
t_exam: បុគ្គលរស់នៅមួយរយឆ្នាំ បើមានសេចក្ដីប្រមាទលោកហៅថា រស់នៅឥតអំពើ ទុកស្មើដូចស្លាប់ទៅហើយ (ព.ពុ.)។
t_notes:
(វេវ. ទ្រង់ព្រះជន្មនៅ, មានឬគង់ព្រះជន្មនៅ, ទ្រទ្រង់នៅ; មានជីវិតនៅ, មានអាយុនៅ ព.ផ្ទ. បរិនិញ្វន; សោយទិព្វជង្គត, សោយទិវង្គត; សោយពិរាល័យ; សុគត; ក្ស័យ, ក្សីណក្ស័យ; ទទួលអសញ្ញកម្ម, ទទួលអសញ្ញភាព; ទទួលមរណភាព; ទទួលអនិច្ចធម្ម; ទទួលអនិច្ចកម្ម; ធ្វើកាលកិរិយា; រលត់, រលត់ខន្ធ, រំលាងខន្ធ, ធ្លាយខន្ធ, ធ្លាយសង្ខារឬបែកធ្លាយសង្ខារ; បាត់បង់, ស្លាប់; ដើរ, ផុត, ផុតរលត់; ដាច់ខ្យល់, អស់ដង្ហើម; ងាប់; តាយសាក; តាយហោង; ស្មឹង, តាយស្មឹង, តេន ប្រើតាមថ្នាក់ ខ្ពស់, កណ្ដាល, ទាបឬសាមញ្ញ)។


t_main: រស—
t_pron: [រៈ-សៈ—]
t_exp:
ប្រើផ្សំជាបទសមាសរៀងពីខាងដើមឬខាងចុងសព្ទដទៃ។ សព្ទនេះមានន័យច្រើនយ៉ាងណាស់, ប្រែតាមរូបធាតុ គឺប្រភពដើមថា "វិស័យជាទីត្រេកអររបស់សត្វ" ឬថា "វិស័យដែលសត្វទទួលរ៉ាប់រងដោយការដឹង", ប្រែតាមដំណើរសេចក្ដី នៅមានច្រើន យ៉ាងទៅទៀត គឺប្រែថា ការដឹងអារម្មណ៍; សម្ផស្សកាម; តម្រេក; វត្ថុរាវ; ទឹកដម; ធាតុទឹកក្នុងរាងកាយ; ទឹកក្នុងសាច់, ក្នុងដើមឬក្នុងផ្លែ; ទឹកបន្សារ; កិច្ច; នាទី, មុខការ; សម្បត្តិ; ព្យាយាម; មារយាទ។


t_main: រស្ស
t_subscrip: 2
t_pron: [រ័ស-សៈ]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. ស្រៈទីឃៈឬទីឃៈឬទីឃសរៈ)។
t_exp:
ស្រៈមានសំឡេងខ្លី; សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីមាន ៣តួ គឺ អ, ឥ, ឧ; ខាងភាសាសំស្ក្រឹតមាន ៦តួគឺ អ, ឥ, ឧ, ឫ, ឭ, អះ; ខាងភាសាខ្មែរមាន ៤តួគឺ អិ, អឹ, អុ, អះ (សម្រាប់ភាសាខ្មែរ, ស្រៈ អ នេះមិនទៀង គឺជួនកាលជា រស្សៈ ជួនកាលជាទីឃៈ តាមសូរសំឡេងជា អៈ ខ្លី និង អ វែង, ដូចជា ប៉ប្រក, ប៉ប្រង, ទទ្រម, ពពក, ពភល អ.ថ. ប៉ៈប្រក, ប៉ៈប្រង, ទៈទ្រម, ពៈពក, ពៈភល; ប៉ៈ, ទៈ, ពៈ ជារស្សៈ; ប្រក, ប្រង, ទ្រម, ពក, ភល ជាទីឃៈ ឬជា គរុ) ; ស្រៈទាំងប៉ុណ្ណេះហៅថា ស្រៈរស្សៈ ឬ រស្សសរៈ។


t_main: រស្សទស្សី
t_pron: [រ័ស-សៈ-ទ័ស-សី]
t_source: (បា.សំ. ហ្រស្វ + ទរ្សិន៑)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា រស្សទស្សិនី ព.ផ្ទ. ទីឃទស្សី, ទីឃទស្សិនី)។
t_exp:
អ្នកឃើញកាលខ្លី ឬអ្នកឃើញហេតុខ្លី គឺអ្នកដែលមានគំនិតយល់ខ្លីៗ មិនស្គាល់ការគួរនិងពុំគួរ មិនស្គាល់ហេតុល្អអាក្រក់វែងឆ្ងាយ។


t_main: រស្សសញ្ញា
t_pron: [រ័ស-សៈ-ស័ញ-ញ៉ា]
t_source: (បា. សំ.; បា. < រស្ស "ខ្លី" + សញ្ញា "គ្រឿងសម្គាល់ ឈ្មោះ, . . ."; សំ. ហ្រស្វ + សំជ្ញា)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រស្សៈនិងសញ្ញា ផង)។
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងថាមានសំឡេងខ្លី។ ពាក្យនេះវេយ្យាករណបណ្ឌិតខ្មែរសន្មតជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានកំបុតខ្លីនេះ (់) សម្រាប់ប្រើបំបែរសំឡេងវែងឱ្យខ្លីកំបុតធ្ងន់, ប្រើដាក់បានចំពោះតែពីលើតួអក្សរប្រកបរបស់ពាក្យខ្មែរដែលជាស្រៈ អ, អា ពីរនេះដូចជា អត់, កក់, ចប់, ដល់; អាក់, កាន់, ចង្កាក់, ស្គាល់ ជាដើម (ហៅថា សង្កត់ ឬ បន្តក់ ក៏បាន; សៀមហៅ ម៉ៃឯក អ.ថ. ម៉ៃអេក "ឈើមួយ" សម្រាប់ប្រើបំបែកសំនៀងដោយវិធីផ្សេងពីខ្មែរ។


t_main: រហាត់ទឹក
t_pron: [រ-ហាត់-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exp:
រហាត់ធំ មានកង់ មានស្លាប មានបំពង់ចងភ្ជាប់គ្រប់ស្លាប, សម្រាប់ដាក់ឱ្យប៉ះនឹងខ្សែទឹកដែលហូរយ៉ាងល្មម, វិលដួសទឹកចាក់លើទបង្ហូរដាក់ស្រែចម្ការ, ជារបស់មានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់មួយយ៉ាងក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ។


t_main: រហាម
t_subword: ក្ររហាមដូចអណ្ដើកចូលភ្លើង
t_notes: (ម.ព. រហេម ផង)។
t_exp:
ដែលក្រីក្រលំបាកលំបិនក្រៃពេក បានព្រឹកខ្វះល្ងាចព្រួយចិត្តខ្លាំងបង្ហូរទឹកភ្នែករហាមមិនសូវស្រាក ប្រហែលដូចអណ្ដើកប្រទះត្រូវភ្លើងឆេះព្រៃ។


t_main: រហើររហាយ
t_pron: [រ-ហើ-រ-ហាយ]
t_pos: គុ.
t_exam: ស្រីរហើររហាយ; ចិត្តរហើររហាយ។
t_exp:
ដែលច្រាស់ច្រាល់ដោយកម្លាំងកាមគុណ, ដែលមានសេចក្ដីស្រឡាញ់ប្រតិព័ទ្ធរើរុះរវើរវាយហើរពីអ្នកនេះទៅរកអ្នកនោះពីអ្នកនោះទៅអ្នកឯណោះ មិនតាំងនៅយូរ; ចើក (ច្រើននិយាយចំពោះតែស្ត្រី ឬចិត្តរបស់ស្ត្រី) :


t_main: រអាត
t_pron: [រ-អាត]
t_pos: ន.
t_exp:
អជ្ឈុបាតកសត្តពួកមួយមាន ២ប្រភេទគឺ រអាតយក្ស ឬ រអាតធំ មាត្រធំជាងអក សម្បុរប្រផេះក្រមៅ រាងទាបក្រទា ក្បាលតូចឆ្លឹម ចុងចំពុះខុបស្រួចមុត ក្រចកមុត, ជាសត្វខ្លាំងរនិងរនាំង, ឆាបឆក់ឬចាប់ចឹកសត្វពួកខ្លះដែលតូចជាងខ្លួនវាជាអាហារ; រអាតទន្សាយ ឬ រអាតតូច មាត្រប៉ុនទីទុយ ក្បាលធំក្រមុប ចំពុះខ្លីខុបមុត ក្រចកមុត សម្បុរពព្រុសដូចទីទុយ, អាចហ៊ានចាប់ទន្សាយឱ្យមុតជាប់ដោយក្រញាំជើងចឹកពិឃាតយកជាអាហារបាន។


t_main: រអេះរអុះ
t_pron: [រ-អេះ-រ-អុះ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: អង្គុយរអេះរអុះ។
t_exp:
ត្រេះត្រុះច្រិមច្រុមរឿយៗ ដោយទាល់គំនិតឬទាល់ពាក្យទាល់សេចក្ដីឆ្លើយ ឬក៏ដោយអផ្សុកចង់ក្រោកចង់ចេញតែមិនហ៊ាន ព្រោះញញើតព្រោះខ្លាចជាដើម :


t_main: រឱសឋាន
t_pron: [រៈ-អោស-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exam: ខុសមួយដងឆ្គងមួយថ្ងៃគួរអត់ឱនទៅ កុំឱ្យមានរឱសឋាននឹងគ្នា!
t_notes: (សរសេរជា រឱសថាន ក៏មាន។ ម.ព. រឱសនិងឋាន ផង)។
t_exp:
សេចក្ដីហ្មងឆ្គងឬមោះហ្មង, មោះមៃដែលនាំឱ្យក្ដៅក្រហាយ, ស្អុះស្អាប់ បែកចិត្តគំនិតគ្នាឬបែកឃ្លាតចាកទី, ចាកលំនៅ :


t_main: រា
t_subword: បើមិនជួយចូកជួយចែវកុំយកជើងរាទឹក
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) បើមិនជួយទំនុកបម្រុងផ្ចុងផ្ដើម ឬមិនជួយប្រឹងប្រែងខ្នះខ្នែងឱ្យកើតការទេ កុំជំទាស់ឱ្យខូចការខូចដំណើរ (និយាយខ្លីត្រឹមតែ កុំយកជើងរាទឹក ក៏បាន)។


t_main: រាក់
t_subscrip: 1
t_pron: [រាក់]
t_pos: ន.
t_exam: កើតរាក់ ឬ កើតរាក់បាត។
t_exp:
ឈ្មោះរោគឧច្ចារមគ្គបណ្ដាលឱ្យធ្ងន់បាត (ធ្ងន់ទ្វារធំ) ឈឺស្ទំក្នុងពោះ លីងកន្លាស់អស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃ, មាន ២យ៉ាងគឺ រាក់ស ធ្លាក់សុទ្ធតែខ្ទុះរំអិលគ្មានឈាម, រាក់ក្រហម ធ្លាក់រំអិលមានឈាម :


t_main: រាក់
t_subscrip: 4
t_pron: [រាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូច ស្លឹកក្រាស់សម្បុរសប្រផេះ ដែលយ៉ាងធំប៉ុនៗបាតដៃ មានជ័រស, មាន ២ប្រភេទគឺ រាក់ស ផ្កាសម្បុរស, រាក់ក្រហម ផ្កាសម្បុរស្វាយស្រគាំ; ផ្ការាក់ទាំង ២យ៉ាងនេះមានក្លិនក្រអូបសាយក្រពុលបន្តិចៗ ជនានុជនរាប់អាន ច្រើនដោតក្រងជាផួងមាលា ឬប្រើក្នុងវេលាថ្វាយបង្គំទទួលឋានន្តរ (ថ្វាយបង្គំងារ)។


t_main: រាក់រយ
t_pron: [រាក់-រយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្បាច់រចនាដែលមានទម្រង់ច្រើនប្រភេទដូចជាទម្រង់ត្របកឈូក កញ្ចាំង ផ្កាចាន់ កេសរ ធ្មេញក្របី ពងត្រី ... ឆ្លាក់រាក់រាងដដែលៗបន្តបន្ទាប់គ្នា។


t_main: រាក្ស័ស
t_pron: [រា-ក្ស័ស]
t_source: (សំ. រាក្សស៑ បា. រក្ខស)
t_pos: ន.
t_exam: ត្រពាំងនោះមានរាក្ស័សហួងហែងរក្សា។
t_exp:
យក្សសាមញ្ញ ឬបិសាចពួកខ្លះដែលនៅអាស្រ័យតាមមាត់ទឹកឬក្នុងដងព្រៃ (អារក្សទឹក, អារក្សព្រៃ ឬខ្មោចព្រៃ), បើស្រីហៅ រាក្សសី (រា ក្សៈសី), ជាពួកអមនុស្សកាចសាហាវ ច្រើនបៀតបៀនយាយីមនុស្សដែលចូលដល់ទីដែនរបស់វា :


t_main: រាគ
t_subword: រាគគ្គិ
t_pron: [រា-គ័ក-គិ]
t_source: (បា. < រាគ + អគ្គិ)
t_pos: ន.
t_exp: ភ្លើងរាគៈ, រាគៈដែលទុកដូចជាភ្លើង :
t_exam:
រាគគ្គិ ជាភ្លើងមិនសម្ដែងឱ្យឃើញផ្សែងនិងអណ្ដាត ប៉ុន្តែឆេះរង្គំងំរង្គាលលើសខ្នាតឥតនរណាពណ៌នាប្រាប់គ្នាឱ្យដឹងសព្វគ្រប់បានដុតសត្វឱ្យឆេះខ្លោចប្រាណពុំដឹងខ្លួន ... (បរិយាយរបស់ (ព.ពុ.)។


t_main: រាង
t_subscrip: 3
t_pron: [រាង]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្ទាំងរនាបឫស្សីពាសស្រទបចេក ដាក់លើគែមទូកម្ខាងបន្ទេរឱ្យផ្អៀងមកខាងក្នុងទូក ប៉ែកខាងក្រោមឱ្យរះនឹងទឹក ដើម្បីចែវឬអុំទូកទៅឱ្យត្រីភ័ន្តស្លន់លោតចូលក្នុងទូក, គេធ្វើតែក្នុងវេលាយប់មានខែភ្លឺ ហៅថា ដេញរាង។


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_pron: [រាច]
t_source: (បា.សំ. រាជន៑)
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះរាជា (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ) ; ប្រែតាមរូបសព្ទថា "អ្នករុងរឿងដោយវិសេសព្រោះមានតេជះក្រៃលែង" ឬ ប្រែថា "អ្នកញ៉ាំងប្រជាពលរដ្ឋឱ្យរីករាយ គឺគ្រប់គ្រងប្រជានិករឱ្យមានស្វាមីភក្ដិចំពោះព្រះអង្គ ព្រោះព្រះអង្គមានសង្គហវត្ថុ ៤យ៉ាងគឺ ការឱ្យទេយ្យវត្ថុ, ការពោលវាចាគួរឱ្យចង់ឮចង់ស្ដាប់, ការប្រព្រឹត្តអំពើជាប្រយោជន៍, ការតាំងព្រះអង្គស្មើៗ គឺប្រើឫកពាឱ្យល្មមពេញចិត្តប្រជារាស្ត្រ"។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះមហាមន្ទីរមួយនៅក្រុងភ្នំពេញ ជាទីតម្កល់គម្ពីរក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ ជាសម្បត្តិឬជាឃ្លាំងចំណេះរបស់កម្ពុជរដ្ឋ ... (គឺក្រុមពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យសព្វថ្ងៃ)។


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_subword: រាជកីឡា
t_pron: [រា-ជៈ-កី-ឡា]
t_pos: ន.
t_exp:
ការក្រសាលសប្បាយផ្ទាល់ព្រះអង្គ របស់ព្រះរាជា ឬការលេងដែលព្រះរាជាទ្រង់ទំនុកបម្រុង (ច្រើនប្រើខាងល្បែងផ្ទាល់ប្រាណ ឬល្បែងហាត់ប្រាណដូចយ៉ាងចុះហែលទឹកលេង, ទាត់សី, ហាត់លោតជាដើម)។


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_subword: រាជតេជះ
t_pron: [រាច-តេ-ជះ]
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកឧកញ៉ារាជតេជះ។
t_notes: (ម.ព. តេជះ ផង)។
t_exp:
តេជះរបស់ព្រះរាជា។ ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, សម័យពីដើម ជួនកាលប្រើពាក្យនេះ ជាឋានន្តរនៃសេនាបតីសម្រាប់ទោត្រួតទាហានជើងគោក, សម័យឥឡូវ តាំងជាទីអនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងសិក្សាធិការឬក្រសួងអប់រំជាតិ ឬក៏ក្រសួងយុទ្ធនាធិការ :


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_subword: រាជទេពី
t_pron: [រា-ជៈ-ទេ-ពី]
t_pos: ន.
t_exp:
ទេពីរបស់ព្រះរាជា។ តាមរជ្ជប្បវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ប្រើពាក្យនេះ ជាឋានន្តរនៃស្ត្រីជាបាទបរិចារិកានៃក្សត្រិយ៍ទីសម្ដេចព្រះឧភយោរាជឬទីសម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ, ដែលបានអភិសេកតាមពិធីព្រាហ្មណ៍, តែទទួលទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខលើអាសនៈផ្សេងពីព្រះស្វាមី។


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_subword: រាជភាគិនេយ្យ
t_pron: [រាច-ភា-គិ-នៃ]
t_pos: ន.
t_exp: កូនប្រុសរបស់ព្រះរាជភគិនី (ក្មួយប្រុសរបស់ព្រះរាជា)។
t_notes:
(បើក្មួយស្រីជា រាជភាគិនេយ្យា ច្រើនហៅត្រឹមតែ ព្រះភាគិនេយ្យ, ព្រះភាគិនេយ្យា។ ម.ព. ព្រះភាគិនេយ្យ, ព្រះភាគិនេយ្យា ផង)។


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_subword: រាជមាតា
t_pron: [រា-ជៈ-មា-ដា]
t_pos: ន.
t_exp:
មាតារបស់ព្រះរាជា។ តាមច្បាប់រាជសព្ទខ្មែរប្រើចំពោះតែមាតារបស់ក្សត្រិយ៍ទីឧភយោរាជឬទីឧបរាជ, ហៅបាន ២យ៉ាងគឺ ព្រះរាជមាតា, ព្រះវរមាតា (តាមថ្នាក់វង្សនិងស័ក្ដិ)។


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_subword: រាជសវនីយ៍
t_pron: [រាច-សៈ-វ៉ៈ-ណី]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះបន្ទូលរបស់សម្ដេចព្រះរាជជននីឬសម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី, សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី (ប្រើត្រឹមតែ ព្រះសវនីយ៍ ឬ ព្រះសៅវនីយ៍ ក៏បាន)។


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_subword: រាជសវនីយ៍លេខា
t_pron: [រាច-សៈ-វ៉ៈ-ណី-លេ-ខា]
t_pos: ន.
t_exp:
សំបុត្ររបស់សម្ដេចព្រះរាជជននី ឬសម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី, សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី, (ប្រើត្រឹមតែ ព្រះសវនីយ៍លេខា ឬ ព្រះសៅវនីយ៍លេខា ក៏បាន)។


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_subword: រាជសាសន៍
t_pron: [រា-ជៈ-សះ]
t_pos: ន.
t_exp:
សំបុត្ររបស់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យប្រើទៅមកចំពោះក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យដូចគ្នា។ តាមច្បាប់រាជសព្ទខ្មែរ, បើសំបុត្រក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យហៅ ព្រះបរមរាជសាសន៍, សំបុត្រក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ ឬឧបរាជថ្វាយទៅក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យប្រទេសដទៃ ហៅ ព្រះបវររាជសាសន៍។


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_subword: រាជហត្ថលេខា
t_pron: [រាច-ហ័ត-លេ-ខា]
t_pos: ន.
t_exam: បើទ្រង់សរសេរដោយការផ្សេងតែពុំមែនជាផ្លូវរាជការ ហៅថា ព្រះបរមរាជហត្ថលេខា!
t_exp:
អក្សរ, សំបុត្រ ដែលព្រះរាជាទ្រង់សរសេរដោយព្រះហស្តព្រះអង្គ; ការសរសេរចុះព្រះបរមនាមដោយព្រះហស្តព្រះអង្គ (ឡាយព្រះហស្ត)។ តាមច្បាប់រាជសព្ទខ្មែរថា សំបុត្រដែលម្ចាស់ផែនដីទ្រង់សរសេរទុកជាគ្រឿងចំណាំសម្រាប់ព្រះអង្គ ហៅថា ព្រះរាជហត្ថលេខា :


t_main: រាជ
t_subscrip: 1
t_subword: អ្នករាជវង្ស
t_pron: [នាក់-រា-ជៈ-វង់]
t_pos: ន.
t_exp:
បុត្រឬបុត្រីរបស់បិតាជាអ្នកអង្គម្ចាស់ មាតាមានជាតិថយចុះពីថ្នាក់អ្នកអង្គម្ចាស់មក, ឬបុត្រាបុត្រីរបស់មាតាបិតាជាអ្នករាជវង្សដូចគ្នា។


t_main: រាជកកុធភណ្ឌ
t_pron: [រា-ជៈ-កៈ-កុ-ធៈ-ភ័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់រាជ្យ, មាន ៥យ៉ាងគឺ មកុដ, ព្រះខ័ឌ្គ (ព្រះខ័ន), ស្វេតឆត្រ, សុព័ណ៌បាទុក, វាលវីជនី; មានន័យមួយផ្សេងថា មកុដ, ព្រះខ័ឌ្គ (ព្រះខ័ន), សុព័ណ៌បាទុក, ព្រះទណ្ឌៈ, ចាមរ!


t_poly: ២)
t_exp:
ការងារ ឬកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើសម្រាប់បម្រើព្រះរាជា ឬប្រទេសជាតិ, ពាក្យនេះប្រើសម្រាប់ប្រទេសដែលមានស្ដេចគ្រងរាជ្យ។


t_main: រាជកិច្ច
t_pron: [រា-ជៈ-កិច]
t_pos: ន.
t_exam: សៀវភៅរាជកិច្ច។
t_exp:
កិច្ចឬក្រឹត្យរបស់ព្រះរាជា; កិច្ចការផែនដី (ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសព្វថ្ងៃប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះសៀវភៅ ដែលប្រាប់អំពីដំណើរកិច្ចការរាជការផ្សេងៗ) :


t_main: រាជក្រម
t_pron: [រាច-ក្រំ]
t_pos: ន.
t_exam: រាជក្រមប្រកាសឱ្យប្រើច្បាប់ស្ដីពីរបបសន្តិសុខសង្គម។
t_exp:
លិខិតគតិយុត្តដែលចេញដោយព្រះមហាក្សត្រដើម្បីប្រកាសឱ្យប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់ផ្សេងៗ ដែលរដ្ឋសភានិងព្រឹទ្ធសភាបានអនុម័ត :


t_main: រាជគ្រូ
t_pron: [រា-ជៈ-គ្រូ]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រូរបស់ព្រះរាជា; មន្ត្រីដែលព្រះរាជាទ្រង់តាំងឱ្យជាប្រឹក្សាផ្ទាល់ព្រះអង្គឬឱ្យជាអ្នករំឭកដាស់តឿនព្រះអង្គ ក្រែងទ្រង់មានបើប្រព្រឹត្តភ្លាំងភ្លាត់ខុសចាកទសពិធរាជធម៌។


t_main: រាជតាទ្រិ
t_pron: [រាច-តា-ទ្រិ]
t_pos: ន.
t_exp: ភ្នំប្រាក់; ភ្នំមានសម្បុរដូចប្រាក់ (ភ្នំកៃលាស)។
t_source:
(សំ. < រាជត "ដែលជាប្រាក់; ដែលធ្វើដោយប្រាក់; ព័ណ៌ប្រាក់ " + អទ្រិ "ភ្នំ"; បា. រាជតទ្ទិ ឬ រាជតាទ្ទិ < រាជត + អទ្ទិ)


t_main: រាជទូត
t_pron: [រា-ជៈ-ទូត]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះរាជបម្រើអ្នកនាំព្រះរាជសាសន៍ទៅកាន់ប្រទេសដទៃ (ក្នុងបុរាណសម័យ) ; អ្នករាជការដែលចេញទៅនៅក្នុងប្រទេសដទៃជាតំណាងជាតិនិងប្រទេសរបស់ខ្លួន (ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន)។


t_main: រាជនីតិ
t_pron: [រាច-នី-តិ]
t_pos: ន.
t_exp:
ច្បាប់ឬបែបបទសម្រាប់ព្រះរាជា សម្រាប់ព្រះរាជឱរស ដែលនឹងបានជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ, សម្រាប់គ្រប់គ្រងប្រទេស។


t_main: រាជនេតិ
t_pron: [រា-ជៈ-នេត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះច្បាប់ដំបូន្មានបុរាណមួយជាស្នាព្រះហស្តព្រះបាទស្រីធម្មរាជា (ព្រះរាជសម្ភារ)។ ហៅថា ច្បាប់ព្រះរាជសម្ភារ ដូច្នេះក៏បាន។


t_main: រាជបណ្ឌិត្យស្ថាន
t_pron: [រាច-បន់-ឌិត-ស្ថាន]
t_pos: ន.
t_source:
(សំ. រាជ + បាណ្ឌិត្យ + ស្ថាន បា. រាជ + បណ្ឌិច្ច + ឋាន > រាជបណ្ឌិច្ចដ្ឋាន "ទីរបស់,សម្រាប់ក្រុមរាជបណ្ឌិត)

t_exp:
សភា ឬ រាជសភា សម្រាប់ក្រុមបណ្ឌិត ឬក្រុមរាជបណ្ឌិត គឺក្រុមអ្នកប្រាជ្ញអ្នកបង្កើតវិទ្យាសាស្ត្រផ្សេងៗមានអក្សរសាស្ត្រជាដើម ព្រមទាំងមានសិទ្ធិ អាចញ៉ាំងវិទ្យាសាស្ត្រនោះៗឱ្យប្រព្រឹត្តទៅស្មើក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួនផងទៀត (ហៅ រាជបណ្ឌិត្យសភា ក៏បាន) "។ ពួកបណ្ឌិតក្នុងស្ថានឬសភានេះហៅថា សមាជិករាជបណ្ឌិត្យស្ថាន ឬ សមាជិករាជបណ្ឌិត្យសភា; ស្ត្រីហៅ សមាជិកា។


t_main: រាជព្រឹក្ស
t_pron: [រា-ជៈ-ព្រឹក]
t_source: (សំ. រាជវ្ឫក្ស, វ> ព, ឫ > រឹ = ព្រឹ បា. រាជរុក្ខ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើដែលគេសន្មតឱ្យឈ្មោះថាស្ដេច (ស្ដេចឈើ) ឬឈើរបស់ស្ដេច; ឈើមានផ្កាល្អរុងរឿង។ ខ្មែរហៅឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកធំៗរាងជមស្រួច ផ្កាជាចង្កោមវែងៗ សម្បុរលឿងខ្ចី ផ្លែមូលវែងៗ, ច្រើនដុះនៅដីទួលឬលើក្បាលដំបូក (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ រាជឆ្ពឹស អ.ថ. រាច)។


t_main: រាជរដ្ឋាភិបាល
t_pron: [រាច-រ័ត-ឋា-ភិ-បាល]
t_pos: ន.
t_exp:
រដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជា, ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋដែលទាក់ទងដោយព្រះមហាក្សត្រិយ៍, រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមួយដែលកាន់របបរាជានិយម, អង្គការនីតិប្រតិបត្តិនៃព្រះរាជាណាចក្រដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី មានសមត្ថកិច្ចកំណត់និងអនុវត្តនយោបាយរបស់រដ្ឋស្របតាមគោលការណ៍ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។


t_main: រាជវ័តិ
t_pron: [រា-ជៈ-វ័ត]
t_source: (បា. រាជ "ស្ដេច" + វតិ "របង" = របងស្ដេច)
t_pos: ន.
t_exp:
ចម្រៀកឫស្សីឬឈើខ្វែងអបជារបងព័ទ្ធជុំវិញទីប្រជុំធ្វើបុណ្យធំឬទីតាំងហោមពិធីដើម្បីកុំឱ្យមនុស្សឬសត្វចូលរហេតរហូត ...។


t_main: រាជឱង្ការ
t_pron: [រា-ជៈ-អោង-កា]
t_pos: ន.
t_exp: សម្ដីក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។ តាមច្បាប់រាជសព្ទខ្មែរថា :
t_exam:
សំបុត្ររបស់ម្ចាស់ផែនដីចេញឱ្យប្រជារាស្ត្រដឹងគ្រប់គ្នាទួទៅ ហៅថា ព្រះរាជឱង្ការនូវព្រះបន្ទូលសូរសីហនាទ (សូរ៉ៈ)។ សំបុត្រដែលម្ចាស់ផែនដីទ្រង់សរសេរដោយព្រះហស្តព្រះអង្គ ហៅថា ព្រះរាជឱង្ការលេខា!


t_main: រាជាគណៈ
t_pron: [រា-ជា-គៈ-ណៈ]
t_source: (បា.; សំ < រាជ + គណ "ពួក,ក្រុមរបស់ស្ដេច")
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ទ្រទូង{¥¥}២{££} ផង)។
t_exp:
លោកទ្រទូង; ពាក្យហៅសមណសក្ដិទីទ្រទូងសម្រាប់បព្វជិតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ; បើធៀបនឹងឋានន្តរសក្ដិរបស់មន្ត្រីខាងអាណាចក្រ ត្រូវគ្នានឹងបណ្ដាសក្ដិទី ឧកញ៉ា, ជួនកាលឡើងដល់ទី សម្ដេច ក៏មាន; រាជាគណៈមាន ៤សម្រាប់គឺសម្រាប់ ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា; សម្រាប់ឯក ជារាជាគណៈរបស់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ, សម្រាប់ទោ របស់ក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ, សម្រាប់ត្រី របស់សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ, សម្រាប់ចត្វា របស់សម្ដេចព្រះវររាជជននី ...។


t_main: រាជានិយម
t_pron: [រា-ជា-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
របបដែលគាំទ្រគោលការណ៍ដឹកនាំដោយក្សត្រឬសន្តតិវង្សណាមួយ និងមានជំនឿចំពោះអំណាចធម្មានុរូបរបស់រដ្ឋបាលរាជាធិបតេយ្យឬក្សត្រ។


t_main: រាជាយតនៈ
t_pron: [រា-ជា-យៈ-តៈ-ណៈ]
t_source: (បា.រាជាយតន; សំ. រាជាទន)
t_pos: ន.
t_exp: ដើមកែស (ហៅ រាជាយតនព្រឹក្ស ក៏បាន)។
t_notes:
(កាលដែលព្រះសក្យមុនីគោតមទ្រង់បានត្រាស់ ៤២ ថ្ងៃហើយ ស្ដេចទៅគង់ក្នុងម្លប់រាជាយតនៈមួយដើមអស់ ៧ ថ្ងៃ, ទីនោះហៅ រាជាយតនចេតិយ ជាប់ដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេ។ ម.ព. សត្តមហាឋាន ផង)។


t_main: រាជូបករណ៍
t_pron: [រា-ជូ-ប៉ៈ-ក]
t_source: (បា. រាជ + ឧបករណ)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងប្រើប្រាស់សម្រាប់ព្រះរាជា, គ្រឿងប្រើប្រាស់ជិតព្រះអង្គ; (ទង់រាជូបករណ៍ ទង់សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រើផ្ទាល់ព្រះអង្គ)។


t_main: រាជ្យាង្គ
t_pron: [រា-ជ្យាង]
t_source: (សំ. < រាជ្យ + អង្គ)
t_pos: ន.
t_exp:
អង្គនៃរាជ្យ, អង្គរបស់រាជការ; តាមបែបបទបុរាណថាមាន ៩យ៉ាងគឺ ១មានព្រះរាជាជាប្រធានរបស់ប្រទេស; ២មានមហាមាត្យអ្នកឈ្លាសវៃជាប្រធានសម្រេចកិច្ច រាជការ; ៣មានប្រទេសដទៃជាមិត្តស្និទ្ធជិត; ៤មានទ្រព្យបរិបូណ៌ល្មមដល់ការគ្រប់គ្រងប្រទេស; ៥មានអ្នកប្រាជ្ញច្រើន; ៦មានបន្ទាយមាំមួន; ៧មានសេនាទាហានសម្រាប់ការពាររក្សាប្រទេស; ៨មានប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់; ៩មានរាជបុរោហិត និងអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមានចំណេះវិជ្ជាស្ទាត់ប្រាកដ។


t_main: រាតត្បាត
t_pron: [រាត-ត្បាត]
t_pos: កិ.
t_exam: ដើររាតត្បាតយកនេះយកនោះពីបងប្អូនរាល់ផ្ទះ, សត្វរុយរាតត្បាតអ្នកភូមិនៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ។
t_exp:
រុករានយករបស់អំពីអ្នកនេះខ្លះអ្នកនោះខ្លះដោយទទូចឱ្យខាងតែបាន, រុករាន លុកលុយនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេចក្ដីសុខនិងការរស់នៅ :


t_main: រាត្រី
t_subscrip: 1
t_subword: រាត្រីសមោសរ
t_pron: [រា-ត្រី-សៈ-ម៉ោ-ស]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រជុំគ្នាក្នុងរាត្រី, ទីប្រជុំគ្នាពេលយប់។ ច្រើនប្រើចំពោះទីប្រជុំដែលមានរបាំឬមហោស្រពផ្សេងៗ ជាគ្រឿងកម្សាន្តផង។


t_main: រាត្រី
t_subscrip: 1
t_subword: រាត្រីសុវត្ថិ!
t_pron: [រា-ត្រី-សុ-វ៉ាត់]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អរុណសុវត្ថិ!ឬអរុណសួស្ដី!; សាយណ្ហសុវត្ថិ!ឬសាយណ្ហសួស្ដី!)។
t_exp:
សួស្ដីក្នុងវេលាយប់; ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាក្នុងវេលាយប់ (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលាយប់!


t_poly: ៣)
t_pos: គុ.
t_exam: ហ្វូងគោរាប់ក្បាល, គាត់រស់នៅភូមិនេះរាប់សិបឆ្នាំមកហើយ។
t_exp:
មួយចំនួន, ច្រើន(មិនកំណត់ចំនួនឱ្យច្បាស់)។ ជួនកាលមានប្រើ «រាប់សិប» (អាចជាពាក្យមកពី សាមសិប,..., កៅសិប) ផងដែរ :


t_main: រាប់
t_subword: រាប់បាត្រ
t_pron: [រាប់-បាត]
t_pos: កិ.
t_exam: មនុស្សសាបរលាបឥតគេរាប់មុខ។
t_notes: (ព.ផ្ទ. ដាក់បាត្រ)។
t_exp:
ដាក់បាយក្នុងបាត្រដូចគេរាប់ គឺដួសបាយនឹងវែកដាក់ក្នុងបាត្រភិក្ខុសង្ឃ ដែលដាក់រៀបដង្ហែគ្នា, ដោយគ្នេរបាយឱ្យល្មមគ្រប់គ្រាន់តាមចំនួនបាត្រ :


t_main: រាមរាជ្យ
t_pron: [រាម-រាច]
t_pos: ន.
t_exp:
រាជ្យព្រះបាទសម្ដេចព្រះរាមឬព្រះរាមាធិបតី; ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា "យូរអង្វែងណាស់ហើយ" គឺនិយាយតាមពាក្យចាស់ៗតំណាលប្រាប់គ្នាថា តាំងពីរាមរាជ្យឯណោះ គឺតាំងពីក្នុងរាជ្យព្រះរាមឯណោះ (ព.សា.)។


t_main: រាយង៉ាន
t_pron: [រាយ-ង៉ាន]
t_source: (ស. រាយងាន អ.ថ. រ៉ាយង៉ាន)
t_pos: កិ.
t_exam: រាយង៉ានថ្វាយ គឺរាយការថ្វាយ។
t_notes: (ម.ព. រាយ{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
រាយការ; ប្រាប់ដំណើរការងារឬរៀបរាប់រឿងប្រាប់តាមហូរហែ; ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះការថ្លែងសេចក្ដីរៀបរាប់ក្រាបបង្គំទូលក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ :


t_main: រាវី
t_subscrip: 2
t_pron: [រ៉ា-វី]
t_pos: កិ., ន.
t_exp:
ខ្មែរបុរាណប្រើពាក្យនេះជា កិ. ឬ ន. សំដៅសេចក្ដីថា "បៀតបៀន, ច្បាំង, រំអុកឱ្យ ឬការបៀតបៀន, ចម្បាំង, ការរំអុកឱ្យ" (ប្រទះឃើញប្រើតែក្នុងកាព្យបុរាណមានកាព្យរាមកេរ្តិ៍ជាដើម)។


t_main: រាសិចក្រ
t_pron: [រា-សិ-ច័ក]
t_source: (សំ. រាឝិចក្រ; បា. រាសិចក្ក)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចក្ររាសីនិងរាសី ផង)។
t_exp:
មណ្ឌលមេឃជាវង់មូលដូចកណ្ដាប់កង់ ជាផ្លូវចរនៃព្រះអាទិត្យព្រះចន្ទ្រ ដែលចែកជា ១២ល្វែង ក្នុងល្វែងមួយៗហៅថា មួយរាសី; ១២រាសីហៅថា មួយរាសិចក្រ ឬ មួយចក្ររាសី គឺមួយជុំនៃកណ្ដាប់វង់មូល ជាមួយឆ្នាំ។


t_main: រាសី
t_subscrip: 2
t_pron: [រា-សី]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រដូវ, មាស{¥¥}១{££}និងរាសិចក្រ ផង)។
t_exp:
មាត្រារង្វាស់ចម្ងាយល្វែងផ្ទៃមេឃ ដែលជាផ្លូវចរនៃព្រះអាទិត្យព្រះចន្ទ្រ; តាមហោរាសាស្ត្រថា ល្វែងមួយៗមានចម្ងាយ ៣០អង្សា ហៅថា មួយរាសី សម្រាប់សុរិយគតិ, មាន ១២គឺ ១មេសៈ ឬ មេសរាសី "រាសីចៀម ឬពពែ" មាន៣០ថ្ងៃ; ២ឧសភៈ ឬ ឧសភរាសី " គោឈ្មោល" មាន ៣១ថ្ងៃ; ៣មិថុនៈ ឬ មិថុនរាសី " គូបុរសនិងស្ត្រី" មាន ៣០ថ្ងៃ; ៤កក្កដៈ ឬ កក្កដរាសី " ក្ដាម" មាន ៣១ថ្ងៃ; ៥សីហៈ ឬ សីហរាសី " សីហៈ" មាន ៣១ថ្ងៃ; ៦កញ្ញា ឬ កញ្ញារាសី " ស្រីក្រមុំ" មាន ៣០ថ្ងៃ; ៧តុលា ឬ តុលារាសី " ជញ្ជីង" មាន ៣១ថ្ងៃ; ៨វិច្ឆិកៈ ឬ វិច្ឆិករាសី " ខ្ទួយ" មាន ៣០ថ្ងៃ; ៩ធនុ ឬ ធនុរាសី " ធ្នូ" មាន ៣១ថ្ងៃ; ១០មករៈ ឬ មកររាសី " មករ" មាន ៣១ថ្ងៃ; ១១កុម្ភៈ ឬ កុម្ភរាសី " ក្អម" មាន២៨ឬ ជួនកាលមាន ២៩ថ្ងៃ; ១២មីនៈ ឬ មីនរាសី " ត្រី" មាន ៣១ថ្ងៃ; ជាមួយឆ្នាំនៃសុរិយគតិមាន ៣៦៥ថ្ងៃ ឬជួនកាលមាន ៣៦៦ថ្ងៃ។ មាត្រារង្វាស់នៃចន្ទគតិមិនមានកំណត់អង្សាទេ ហៅថា ឫក្ស ឬ នក្សត្រឫក្ស, មាន ១២គឺ ១មិគសិរ ឬមិគសិរឫក្ស "ឫក្សក្ដាន់" មាន ២៩ថ្ងៃ; ២បុស្ស ឬ បុស្សឫក្ស " ក្ដាម" មាន ៣០ថ្ងៃ; ៣មាឃ ឬ មាឃឫក្ស " ស្វាព្រាហ្មណ៍" មាន ២៩ថ្ងៃ; ៤ផគ្គុណ ឬ ផល្គុនឫក្ស " គោ" មាន ៣០ថ្ងៃ; ៥ចេត្រ ឬ ចិត្រឫក្ស " ខ្លា" មាន ២៩ថ្ងៃ; ៦ពិសាខ ឬ វិសាខឫក្ស " ក្របី" មាន ៣០ថ្ងៃ; ៧ជេស្ឋ ឬ ជេដ្ឋឫក្ស " ពពែ" មាន ២៩ថ្ងៃ ឬជួនកាលមាន ៣០ថ្ងៃ; ៨អាសាឍ ឬ អាសាឡ្ហឫក្ស " សីហៈ" មាន ៣០ថ្ងៃ; ៩ស្រាពណ៍ ឬ ស្រាវណឫក្ស, សាវណឫក្ស " ផ្កាយឈើ" មាន២៩ថ្ងៃ; ១០ភទ្របទ ឬ ភទ្របទាឫក្ស " រមាស" មាន ៣០ថ្ងៃ; ១១អស្សុជ ឬ អស្សយុជឫក្ស " សេះ" មាន ២៩ថ្ងៃ; ១២កត្តិក ឬ កត្តិកឫក្ស " កូនមាន់" មាន ៣០ថ្ងៃ; ជាមួយឆ្នាំនៃចន្ទគតិ មាន ៣៥៤ថ្ងៃ, ឆ្នាំដែលមានចន្ទ្រាធិមាស (អធិកវារៈ) មាន ៣៥៥ថ្ងៃ, ឆ្នាំដែលមានអធិកមាស មាន ៣៨៤ថ្ងៃ។


t_main: រាស្ត្រ
t_pron: [រាស]
t_source: (សំ. រាឞ្ត្រ; បា. រដ្ឋ)
t_pos: ន.
t_exam: ពួករាស្ត្រ, កែនរាស្ត្រ។
t_notes: (ម.ព. រដ្ឋនិងប្រជា ផង)។
t_exp:
ដែន, ប្រទេស; អ្នកនៅក្នុងដែន, ប្រជាជន។ ខ្មែរប្រើពាក្យនេះ សំដៅសេចក្ដីថា "ប្រជាជនសម្រាប់ដែន (ក្រៅពីពួកក្សត្រិយ៍និងនាហ្មឺន) " :


t_main: រាហុ
t_pron: [រា-ហ៊ុ]
t_source: (សំ.បា. រាហុ)
t_pos: ន.
t_exam: រាហុ៍ចាប់ចន្ទ្រ, ថ្ងៃមានរាហុ៍។
t_notes: (ម.ព. គ្រាស ផង)។
t_exp:
នាមរបស់អសុរម្នាក់ ជាបុត្រនៃវេបចិត្តិអសុរិន្ទនិងនាងសិង្ហិកា, មានខ្លួនដាច់ពាក់កណ្ដាល ដោយត្រូវចក្ររបស់វិស្ណុ (នារាយណ៍) ក្នុងកាលដែល (រាហូ) កាឡាខ្លួនជាទេវតាចូលទៅលួចទឹកអម្រឹតផឹក, តែមិនស្លាប់ (ក្នុងរឿងរាមាយណៈ) ; ក្នុងហោរាសាស្ត្ររាប់ថាជាទេវតាព្រះគ្រោះទី ៨ក្នុងពួកទេពតានព្វគ្រោះ មានអម្ពរ និងពាហនៈសុទ្ធតែខ្មៅ; ខ្មែរច្រើនហៅថា រាហុ៍, រាហូ ឬ រាហុអសុរិន្ទ ដែលជាសត្រូវតែងគ្របឬបាំង, ចាប់, លេបព្រះអាទិត្យព្រះចន្ទ្រ :


t_main: រាហុល
t_pron: [រា-ហ៊ុល]
t_source: (សំ.បា. រាហុ "រាហូ" + លា "ចាប់" > ល = រាហូចាប់)
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះនាមរបស់ព្រះរាជឱរសនៃព្រះសក្យមុនីគោតម (កាលដែលព្រះមហាសត្តសិទ្ធត្ថៈ ទ្រង់បានជ្រាបដំណឹងថា "ព្រះរាជបុត្រប្រសូតហើយ", ទ្រង់លាន់ព្រះឱស្ឋថា "រាហូចាប់អញហើយតើ! ចំណងកើតហើយតើ!" គឺទ្រង់ប្រៀបថាព្រះរាជបុត្រទុកដូចជារាហូនិងចំណងចាប់ចងព្រះអង្គ; ដោយហេតុនេះ បានជាព្រះបាទសិរីសុទ្ធោទនៈព្រះអង្គបានជ្រាបការណ៍នេះហើយ ទើបទ្រង់ព្រះរាជទាននាមព្រះរាជនត្តារបស់ព្រះអង្គថា រាហុល)។


t_main: រាហូ
t_subscrip: 2
t_pron: [រា-ហ៊ូ]
t_pos: ន.
t_exp:
ត្រីឆ្ដោដែលធំអស់កំណត់ហើយ; ត្រីនេះ កាលនៅតូចហៅ ត្រីដៀប, ដល់ធំយ៉ាងកណ្ដាលហៅ ត្រីឆ្ដោ, លុះធំអស់ទំហំហើយហៅ ត្រីរាហូ។


t_main: រី
t_subword: រីនឹង
t_pron: [រី-នឹង]
t_pos: ឈ.
t_exp: ទោះនឹង, បើនឹង :
t_exam:
រីនឹងចេះឯងដូចអ្នកវង្វេង កណ្ដាលអធ្វា ពុំនោះដូចខ្វាក់ តែម្នាក់អាត្មា ចរចេញយាត្រា ឥតអ្នកដឹកដៃ។ (សាស្ត្រាច្បាប់ក្រម)។


t_main: រឹងរូស
t_pron: [រឹង-រូស]
t_pos: គុ.
t_exp: រឹងគគ្រីសគគ្រូស, រឹងមិនព្រមចុះរុះ, មិនព្រមទន់តាម :
t_exam:
មនុស្សរឹងរូស, សម្ដីរឹងរូស, ចិត្តរឹងរូស។ កាព្យថា មនុស្សរឹងរូស ច្រើនតែប្រទូស្ត ប្រទាំងឱវាទ នៅក្នុងទីណា ច្រើនតែវាតអាទិ៍ ត្រាតែរវាត ឃ្លាតចាកទីនោះ។


t_main: រឹប
t_subword: រឹបជាន់
t_pron: [រឹប-ជាន់]
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exp:
សង្កត់សង្កិនជិះជាន់យកទ្រព្យសម្បត្តិឥតមានត្រាប្រណី ដាក់ជារបស់រាជការឬយកជាប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ដោយអាងអាជ្ញាសឹកជាអំណាច។


t_main: ឫ
t_pron: [រឹ]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រៈសំស្ក្រឹតនេះ ជារស្សៈ (រឹ) ជាមុទ្ធជៈ មានសំឡេងកើតក្នុងក្បាល (ដូច រ ដែរ) ; សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹត, ខាងភាសាខ្មែរមានប្រើតែ ៦ម៉ាត់គឺ ឫក, ឫកពា, ឫស, ឫសដី, ឫសដូង, ឫស្សី (ដើមឫស្សី) ប៉ុណ្ណេះ។ សម្រាប់ប្រើភាសាសំស្ក្រឹត, ខ្មែរច្រើនផ្លាស់ ឫ ធ្វើជា រឹ ដូចជា ឫទ្ធិ, ភ្ឫតក, ម្ឫគ, ម្ឫត្យុ, វ្ឫក្ស, វ្ឫទ្ធិ, ឝ្ឫង្គារ ផ្លាស់ជា រឹទ្ធិ, ភ្រឹតក, ម្រឹគ, ម្រឹត្យុ, វ្រឹក្ស > ព្រឹក្ស, វ្រឹទ្ធិ > ព្រឹទ្ធិ, ឝ្រឹង្គារ > ស្រឹង្គារ ជាដើម។


t_main: ឫក
t_pron: [រឹក]
t_pos: ន.
t_exp: មារយាទ; កិរិយា, អាការៈកិរិយា, បែបបទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ (របស់រូបកាយ) :
t_exam: ឫកល្អ, ឫកអាក្រក់, ឫកសុភាព, ឫកថ្លៃ, ឫកថោក; ធ្វើឫក, វាយឫក; ឫកពាសមរម្យ។
t_notes:
(ឫកពា ប្រហែលជាក្លាយមកពី ឫក្សពារ "ថ្ងៃមានឫក្ស", ក្រែងពួកបុព្វបុរសរបស់យើងប្រើជាព.ប្រ.ថា "មនុស្សមានមារយាទដូចជាថ្ងៃមានឫក្ស" ទេដឹង?)។


t_main: ឫក្ស
t_pron: [រឹក-ក្សៈ] ឬ [រឹក]
t_source: (សំ.; បា. ឥក្ក "នក្សត្រ; ខ្លាឃ្មុំ; ស្វាអង្គទ")
t_pos: ន.
t_exp: ផ្កាយក្រពើ; ផ្កាយនព្វគ្រោះ; វេលាមានជោគ, មានមង្គល, មានសួស្ដី ដែលកំណត់តាមហោរាសាស្ត្រ :
t_exam: ហោរសង្កេតរកឫក្ស, ថ្ងៃមានឫក្ស។
t_notes:
(សរសេរជា ឫក្ស ដូច្នេះឯង ប៉ុន្តែមានសំនៀងឱ្យថាជា ២ ប្រភេទ ដូចជា អ្នកខ្លះថា រឹក អ្នកខ្លះថា រើក, ដែលថា រើក ជាសំនៀងឃ្លាតក្លាយតាមទម្លាប់និយាយ, ដូចគ្នានឹងពាក្យ កណ្ដុរ, ឆ្នាំកុរ, ខ្នុរ, សម្បុរ, អសុរ, ហឹរ នេះសរសេរយ៉ាងនេះឯង ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះនិយាយក្លាយសំនៀងថា កណ្ដោរ, ឆ្នាំកោរ, ខ្នោរ, សម្បោរ, អសោរ, ហើរ ដូច្នេះទៅវិញ; សៀមក៏សរសេរ ឫក្ស ប៉ុន្តែនិយាយក្លាយសំនៀងថា រើក ដែរ អ.ថ. រ៉ឺក។ ម.ព. នក្ខត្តឫក្ស)។


t_main: ឫក្សពារ
t_pron: [រឹក-ពា]
t_source: (សំ. ស.; សំ. ឫក្ស + វារ "ថ្ងៃ", វ > ព)
t_pos: ន.
t_exp: ថ្ងៃមានឫក្ស :
t_notes: (គួរប្រយ័ត្ន កុំច្រឡំពាក្យ ឫកពានិងឫក្សពារ នេះព្រោះមានអត្ថន័យផ្សេងទីទៃពីគ្នា)។
t_exam:
ចេញត្រូវឫក្សពារពេលបវរ កើតលាភកុះករច្រើនពេកពន់ ដែលក្បួនហោរា ឱ្យគូរគន់ តាមបែបពួកជនជឿក្បួនហោរ។ ខ្លះធ្លាប់ជឿទៅត្រូវខ្លះដែរ ពិបាកបំបែរចិត្តថាភរ ជួនកាលភ្លេចគិតគំនិតវរ ទោះភរមិនភរដឹងពុំដល់។


t_main: ឫតិយា
t_pron: [រឹ-តិ-យ៉ា]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
គរហា, និន្ទា; ការមើលងាយ; សេចក្ដីខ្មាស; ដំណើរអាម៉ាស់មុខ; សេចក្ដីស្អប់ខ្ពើម; សេចក្ដីខ្លាចរអា, ដំណើររាងចាល។


t_main: ឫតុ
t_subword: ឫតុកាល
t_pron: [រឹ-តុ-កាល]
t_pos: ន.
t_exp:
សម័យក្នុងរដូវ, គ្រាដែលសមតាមរដូវ, ដែលមានទំនងស្រួល; សម័យធ្លាក់រដូវនៃស្ត្រី (ហៅថា ឫតុសម័យ ឬ ឧតុ ក៏បាន)។


t_main: ឫតុ
t_subword: ឫតុស្នាន
t_pron: [រឹ-តុស-ស្នាន]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រដូវ)។
t_exp:
ការងូតទឹកជម្រះខ្លួនក្នុងថ្ងៃដាច់រដូវ; ការងូតទឹកជម្រះកាយរបស់ស្ត្រីក្នុងវេលាដែលធ្លាក់រដូវរួចហើយឬក្នុងវេលាកន្លងមក ៤ថ្ងៃ អំពីថ្ងៃដែលមានរដូវជាដំបូងបំផុត (ងូតដើម្បីឱ្យកើតស្រីសួស្ដី, តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ឬលទ្ធិបុរាណ)។


t_main: ឫទ្ធ
t_pron: [រឹត] ឬ [រឹត-ធៈ]
t_source: (សំ.បា. ឥទ្ធ)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលរឹងប៉ឹង, ខ្លាំង, ក្លាខ្លាំង, ក្លាហាន; មាំទាំ, មាំមួន; ដែលលូតលាស់, ដុះដាល, ចម្រើន; ដែលសម្រេច, កើតការ; ដែលសម្បើម; រុងរឿង; ...។


t_main: ឫទ្ធា
t_pron: [រឹត-ធា]
t_pos: ន.
t_exp: ឫទ្ធិច្រើន :
t_exam:
(ព.កា.) ស្ដេចមានឫទ្ធា តេជះខ្លាំងក្លា ឥតមានប្រៀបបាន ពុំមានសត្រូវ ណាហ៊ានឈ្លានពាន រាស្ត្រសុខសម្រាន្ត សាន្តត្រាណជានិច្ច។


t_main: ឫទ្ធិ
t_pron: [រឹត]
t_source: (សំ.បា. ឥទ្ឋិ)
t_pos: ន.
t_exam: មានឫទ្ធិ, ប្រឡងឫទ្ធិ ប្រើឫទ្ធិអំណាច។
t_exp:
សេចក្ដីសម្រេច, ដំណើរកើតការ; អំណាច; សេចក្ដីអស្ចារ្យ, សម្បើម; សេចក្ដីក្លៀវក្លា, រុងរឿង; សេចក្ដីចម្រើន, លូតលាស់, ដុះដាល; សេចក្ដីរឹងប៉ឹង, មាំមួន :


t_main: ឫស
t_subscrip: 1
t_pron: [រឹស]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: ឫសឈើ, ឫសស្មៅ, ឫសវល្លិ, ឫសប្រទាលផ្ញើប្រាណ។
t_exp:
អវយវៈចំណែកមួយរបស់រុក្ខជាតិ, តិណជាតិ, វល្លិជាតិ ដែលជាទូទៅដុះចាក់ចុះទៅក្នុងដី សម្រាប់ស្រូបយករសជាតិដី ដូចជាអាហារឬដែលដុះស្រោបដើមឈើជាដើម :


t_main: ឫស
t_subscrip: 2
t_pron: [រឹស]
t_pos: ន.
t_exam: ពាក្យ racine ក្នុងភាសាបារាំងប្រែមកជាភាសាខ្មែរថា ឫស។
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) វចនតាមួយបែបដែលជាមូលដ្ឋានក្នុងការបង្កើតបានជាពាក្យផ្សេងទៀតតាមរយៈបម្រែបម្រួលសូរឬការបន្ថែមរូបសព្ទ ដូចជាការផ្សំ ការដាក់ផ្នត់ជាដើម :


t_main: ឫសដូង
t_pron: [រឹស-ដូង]
t_source: (ស. រិតស៊ីដ្វង អ.ថ. រិតស៊ីដួង)
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះរោគពួកមួយ មានច្រើនប្រភេទ :
t_notes: (កើតនៅវច្ចមគ្គ ហៅ ឫសដូងបាត)។
t_exam:
ឫសដូងច្រមុះ, ឫសដូងវិល, ឫសដូងរំហោក ...កើតនៅច្រមុះ, នៅភ្នែក ...បណ្ដាលឱ្យតឹងច្រមុះ, ស្ងួតក, ខះកន្លើត, ស្រវាំងភ្នែក, វិលមុខ, ជាំមុខ ...។


t_main: ឫសភ
t_subscrip: 2
t_pron: [រឹ-សុប]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រាសី)។
t_exp:
គោឈ្មោល; សត្វឈ្មោលជាចម្បង; ...ឈ្មោះរាសីទី ២នៃសុរិយគតិមាន ៣១ថ្ងៃ (ត្រូវគ្នានឹងខែម៉េបារាំងសែស) ; ហៅ ឫសភរាសី ឬ ឧសភ ក៏បាន, ហៅក្លាយជា ព្រឹសភៈ ឬ ព្រឹសភរាសី ក៏មាន; សព្វថ្ងៃនេះ ខ្មែរប្រើជាខែទី ៥ខាងសុរិយគតិ។


t_main: ឫសី
t_pron: [រឹស-សី]
t_source: (សំ. ឫឞិ បា. ឥសិ "អ្នកស្វែងសីលាទិគុណ, អ្នកស្វែងសីលធម៌")
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ឥសី ផង)។
t_exp:
អ្នកបួស, ឥសី, តាបស; កវីអ្នកតែងវេទ, តែងមន្ត; អ្នកប្រាជ្ញ។ ខាងពុទ្ធសាសនាហៅ ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្តថា ឫសី ឬឥសី ដែរ ព្រោះពុទ្ធាទិបណ្ឌិតទាំងនោះជាអ្នកស្វែងគុណធម៌ មានសីលគុណជាដើម។


t_main: ឫសីប្លែងសារ
t_pron: [រឹ-សី-ផ្លែង-សា]
t_pos: ន.
t_notes: (ឬ ឥសីប្លែងសារ)។
t_exp:
ឈ្មោះវិធីសរសេរសំបុត្រប្លែងរបៀបអក្សរបំបាំងសេចក្ដី, ជាចំណេះរបស់ខ្មែរក្នុងបុរាណសម័យ, មានច្រើនបែប; មុនដំបូងត្រូវសរសេរសេចក្ដីឱ្យច្បាស់លាស់តាមធម្មតាសិន, ត្រូវប្រើបានចំពោះតែឃ្លារបះខ្លីៗឱ្យល្មមរាប់អក្សរស្រង់បានងាយ, រួចហើយ ត្រូវរាប់អក្សរបណ្ដោយពីដើមទៅចុង ដកយកមួយតួម្ដងៗ តាមកំណត់ចំនួនមកសរសេររៀបរៀង, ស្រៈបាំងឈើ និងលេខ និងសូន្យ (០) ក៏រាប់យកជាអក្សរមួយតួៗដែរ តែវិសជ៌នីយមិនរាប់, រួចដាក់លេខត្រង់ខាងដើមឃ្លារបះថា "២ឬ ៣, ៤, ៥" ជាដើម ជាសញ្ញាឱ្យអ្នកទទួលសំបុត្រនោះ អាចស្រង់អក្សរសរសេររៀបរៀងយកសេចក្ដីបានដោយងាយ។ កាលដែលរាប់ដកអក្សរប្លែងបំបាំងសេចក្ដីហៅថា ដក, ដល់រាប់អក្សរស្រង់ឱ្យឃើញជាសេចក្ដីវិញ ហៅថា ស្រង់; ដក ស្រង់ មានចំនួនស្មើគ្នាក៏មាន ខុសគ្នាក៏មាន, ដែលមានចំនួនខុសគ្នា បើចង់ប្រើផ្លាស់ប្ដូរយកបែបដកជាស្រង់ ឬបែបស្រង់ជាដកក៏បាន។ ដក ៣ស្រង់ ៣ដូចជា ល្អក្រចិមិយូត្តនរ > ចិត្តល្អមិនក្រយូរ (មាន ៨អក្សរ), កាលដែលដក ត្រូវរាប់ពី ចិ ដល់ ល្អ ដក ល្អ, ពី មិ ដល់ ក្រ ដក ក្រ, ...ពី ល្អ ដល់ ន ដក ន, ពី ក្រ ដល់ រ ដក រ, ត្រូវរាប់ដកបន្តគ្នា ៨សាឱ្យទាល់តែគ្រប់ទាំង ៨អក្សរឥតមានផ្ទួន (បើមានផ្ទួនលើតួដដែលណាមួយ ទុកជាខុស) ; ដល់វេលាស្រង់ក៏ដូចគ្នា, ត្រូវរាប់ពី ល្អ ដល់ ចិ ស្រង់ ចិ, ...ពី ត្ត ដល់ រ ស្រង់ រ! ដក ២ស្រង់ ៤ដូចជា : ចះនច‌េមិឈ្នះង់ > ចេះមិនឈ្នះចង់ (មាន ៧អក្សរ), ឬ ដក ៤ស្រង់ ២ជា នឈ្នេះចះចមិង់ ក៏បាន, បើចង់ ដក ៣ស្រង់ ៥ឬ ដក ៥ស្រង់ ៣វិញក៏បាន។ ដក ៣ស្រង់ ៩ដូចជា : ពីក់រខ្លួក្រេជាស់អំអាល្អបន > អំពើអាក្រក់ល្អជារបស់ខ្លួន (មាន ១៣អក្សរ)។ ដក ៤ស្រង់ ៧ដូចជា : ង់ល្ងេបសទីខ្មាចេះ > ខ្មាសល្ងង់ទើបចេះ (មាន ៩អក្សរ)។ ដក ៧ស្រង់ ៧ដូចជា : ប្រាលខ្ញុំតេ ៥អាក់សិខ្ចីរៀឱ្យ ០ណិ ១ន > អាណិតឱ្យខ្ញុំខ្ចីប្រាក់១៥០រៀលសិន (មាន ១៦អក្សររាប់ទាំងសូន្យ ផង)។ វណ្ណយុត្តដែលប្រើដាច់ដោយខ្លួនពីតួអក្សរ ដូចជា?;! ជាដើម ក៏ត្រូវរាប់យកជាអក្សរមួយតួៗដែរ; បើត្រូវការសរសេរថា ទៅមុនចុះ កុំចាំខ្ញុំ! ត្រូវសរសេរជា ៧នខ្ញុំមុចាំទៅកុំចេះ! (គឺប្រាប់ថាឱ្យសង់ ៧) ; ឬសរសេរជា ៤ចាំចុះមុេខ្ញុំកុំនទៅ! ក៏បាន (គឺប្រាប់ថាឱ្យស្រង់ ៤) ; លេខដែលបង់ខាងដើមឃ្លារបះ បើដាក់ក្នុងវង់ក្រចកជា (៧) ឬ (៤) ដូច្នេះក៏បាន។


t_main: រុករ
t_pron: [រុក-រ]
t_pos: ន.
t_exam: វល្លិរុករ។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិរឹងមួយប្រភេទ សំបកខាងក្រៅលឿងចាស់ សំបកខាងក្នុងនិងសាច់លឿងខ្ចី មានរសហឹររមាស់ឆៀបៗ ប្រើជាថ្នាំកម្ចាត់រោគ :


t_main: រុករាន
t_pron: [រុក-រាន]
t_pos: កិ.
t_exp: រុកទន្ទ្រានចូលរានយកទី; ដើររុករាន ដើរទន្ទ្រានចូលឥតក្រែង :
t_exam:
(ព.កា.) ទ័ពគេរុករាន ទ័ពយើងទន្ទ្រាន ស្ទើរគ្មានសល់ទី លុះយើងរុកទៅ ទ័ពគេវក់វី ដណ្ដើមបានទី មកយើងច្រើនហើយ។


t_main: រុក្ខា
t_pron: [រុក-ខា]
t_source: (បា. ពហុ. < រុក្ខ)
t_pos: ន.
t_exp: ឈើទាំងឡាយ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
រីក្រុងភ្នំពេញមានរុក្ខា នានាអនេកអមវិថី មានផ្កាគ្រប់យ៉ាងជាប្រក្រតី ព្រឹក្សាដាំថ្មីតាមនិយម។ ជាក្រុងឯករាជ្យអព្យាក្រឹត្យ ឆើតឆោមវិចិត្រសឹងស័ក្ដិសម ប្លែកជាងពីដើមព្រោះសង្គម និយមរាស្ត្ររដ្ឋស្ទាត់ព្រមព្រៀង។ នេះគឺជាផលនៃសាមគ្គី ដែលព្រះមុនី ទ្រង់ប្រិតប្រៀង សម្ដេចឪនាំផ្លូវឥតឱ្យល្អៀង រាស្ត្ររៀងរាល់ខេត្តស្រុះស្រួលតាម។ ខ្មែរមានក្ដីសុខសន្តិភាព ប្រទេសរាបទាបឥតសង្គ្រាម ព្រោះខ្មែរទាំងអស់ស្អប់សឹកសាម ជំនួញសង្គ្រាមក៏គ្មានឡើយ។


t_main: រុងរឿង
t_pron: [រុង-រឿង]
t_source: (ស.)
t_poly: a
t_pos: គុ.
t_exam: ក្រុងរុងរឿង, ភ្លឺរុងរឿង, ថ្កើងរុងរឿង។
t_exp:
ដែលភ្លឺត្រចះ, ត្រចង់, ស្រស់ប៉ប្រៃ; ដែលឆើត, ឆើតឆាយ; ល្អប្រព្រៃ; ថ្កុំថ្កើង, ថ្កើងថ្កាន, ប្រសើរ, ថ្លៃថ្លា :


t_main: រុងរោចន៍
t_pron: [រុង-រោច]
t_source: (សំ.បា. រោចន)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលរុងរឿង; ភ្លឺផ្លេក, ពណ្ណរាយ :
t_notes: (ម.ព. រោចនៈនិងរោចន៍ ផង)។
t_exam:
ភ្លឺរុងរោចន៍; ពន្លឺរុងរោចន៍ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) ព្រះចន្ទ្រចាស់រនោច មិនរុងរោចន៍ដូចចាស់ខ្នើត ជនដែលមានកំណើត កើតជាប្រាជ្ញអាចដឹងបាន។


t_main: រុងរាំង
t_pron: [រុង-រាំង]
t_source: (ស. រុងរ័ង អ.ថ. —រុ័ង ប្រើជា គុ."ទ្រុប, ទ្រុបទ្រុល, ស្រមូម មិនរៀបរយ, ...")
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_exam: ធ្វើរុងរាំង, ឈ្លោះប្រកែកគ្នារុងរាំង។
t_exp:
កំចោករោកខ្លាំង, កញ្ជ្រោកបោកបាចខ្លាំង, សម្ដែងអាការៈតូងតាង ឬគ្រុងគ្រាំង ឱ្យគេផ្អើលរចល់, ឱ្យកើតអផ្សុក :


t_main: រុន
t_pron: [រុន]
t_pos: ន.
t_exam: កន្ទេលរុន, ដំបងរុន; គួរដាំរុនត្រង់ខាងៗនៃស្រះ ឬត្រពាំង។
t_exp:
កក់មួយប្រភេទ ដើមមូល ស្លឹកធំៗ, សំបកឬខ្នងមានប្រយោជន៍ប្រើការធ្វើជាខ្នួច ឬត្បាញធ្វើកន្ទេលជាដើម; រុនមាន ២ប្រភេទគឺ រុនទឹក ដុះក្នុងទីមានទឹកឬដាំលើគោកមានដីសើមក៏រស់; រុនភ្នំ ដុះក្នុងទីក្បែរជ្រោះភ្នំ ដើមធំវែងសាច់រឹង ប្រើធ្វើជាដំបងបាន :


t_main: រុយ
t_pron: [រុយ]
t_poly: ១)
t_exp:
សុខុមសត្វមួយប្រភេទ មានស្លាបហើរបាន ចូលចិត្តរោមអសោចិ៍។ រុយមានច្រើនប្រភេទគឺ រុយខៀវ រុយសម្បុរខៀវ; រុយដង្កូវ រុយដែលបែងជុះចេញដង្កូវល្អិតៗ; រុយបាយ រុយមាត្រតូចជាងរុយដង្កូវ ចូលចិត្តរោមបាយសម្លនំចំណី; រុយស្វា រុយតូចៗពួកមមាច ច្រើនរោមគោក្របី។


t_main: រូប
t_pron: [រូប]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: រូបគេ, រូបយើង, រូបល្អ, រូបអាក្រក់; មនុស្សសត្វរាល់រូបសុទ្ធតែមិនទៀងដូចគ្នា។
t_exp:
ធម្មជាតដែលប្រែប្រួលឬវិនាសដោយហេតុផ្សេងៗមានក្ដៅនិងត្រជាក់ជាដើម; អ្វីៗដែលប្រាកដដល់ភ្នែក; រាង, សណ្ឋាន, ទ្រង់, ទ្រង់ទ្រាយ; អង្គ, ខ្លួន, ខ្លួនប្រាណ; លំអ :


t_poly: ៣)
t_exp:
ពាក្យចុងចំនួនរាប់ មានទម្លាប់ឱ្យប្រើផ្សេងគ្នាតាមថ្នាក់បុគ្គលគឺ ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្ត, ពោធិសត្វ, ព្រហ្ម, ទេវតាស័ក្ដិធំ, ក្សត្រិយ៍; បព្វជិតអ្នកធំ ត្រូវប្រើពាក្យថា អង្គ គឺប្រើថា មួយអង្គ, ពីរអង្គ, ...ច្រើនអង្គ; បព្វជិតធម្មតាឬសាមញ្ញថា រូប គឺប្រើថា មួយរូប, ពីររូប, ...ច្រើនរូប; គ្រហស្ថក្រៅពីក្សត្រិយ៍ថា នាក់ គឺប្រើជា មួយនាក់ ឬ ម្នាក់, ពីរនាក់, ...ច្រើននាក់។


t_main: រូប
t_subword: រូបសិទ្ធិ
t_pron: [រូ-ប៉ៈ-សិត-ធិ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការសម្រេចរូប គឺការផ្សំតួសព្ទតន្តិភាសា ដូចយ៉ាងភាសាបាលីឬសំស្ក្រឹតសម្រេច ដោយវិភត្តិនិងបច្ច័យជាដើម (ព.វ.)។


t_main: រូបតា
t_pron: [រូ-ប៉ៈ-តា]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
មូលតាមួយបែបដែលឥតមានអត្ថិភាពជាពាក្យឯករាជ្យក្នុងភាសា (លោក អៀវ កើស ហៅថា «កន្ទេចពាក្យ») សម្រាប់ភ្ជាប់ជាមួយពាក្យប្ញស ឬជាមួយប្ញស ដើម្បីបង្កើតនិងពាក្យបំបែកពាក្យ។ :

t_exam:
ក្នុងភាសាខ្មែរ ពាក្យប្ញស ជួញ + [-ម-] > ឈ្មួញ, ពាក្យប្ញស គាប + [-ន-] > ឃ្នាប,...។ ក្នុងភាសាបារាំង ពាក្យប្ញស jardin + ier > jardinier។


t_main: រូបតំណាង
t_subscrip: 2
t_pron: [រូប-តំ-ណាង]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបភាពដែលប្រត្យក្សារម្មណ៍ផ្ដល់ឱ្យអង្គចងចាំ (លំនឹក) នៅពេលដែលមនុស្សបានជួបប្រាស្រ័យផ្ទាល់ជាមួយអង្គវត្ថុជាច្រើនលើក ហើយបានផ្ដិត ស្លាកស្នាមរបស់វាចូលទៅក្នុងខួរក្បាលមនុស្ស ក្រោយមកអង្គចងចាំ បង្ហាញឡើងវិញនូវលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួន ពេលដែលមនុស្សមិននៅផ្ទាល់ជាមួយអង្គវត្ថុ។


t_main: រូបធាតុនិយម
t_pron: [រូ-ប៉ៈ-ធាត-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: ទ្រឹស្ដីពុទ្ធសាសនាដែលថា ទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់ គឺជាធាតុបង្កើតពិភពលោក ស្របនឹងរូបធាតុនិយម។
t_exp:
ទ្រឹស្ដីដែលយល់ថារូបធាតុគឺជាតថភាពដំបូង ពោលគឺរូបធាតុ និងដំណើរបាតុភូតទាំងអស់អាចឱ្យគេពន្យល់បានថា ជាការបង្ហាញឱ្យឃើញឬជាលទ្ធផលនៃរូបធាតុ :


t_main: រូបវន្តបុគ្គល
t_pron: [រូ-ប៉ៈ-វ័ន-បុក-គល់]
t_pos: ន.
t_exam: ពាណិជ្ជករអាចជារូបវន្តបុគ្គលក៏បានឬជានីតិបុគ្គលក៏បាន។
t_exp:
បុគ្គលដែលមានសមត្ថភាពតាមផ្លូវច្បាប់ដែលអាចក្លាយជាប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច។ ប្រធាននៃសិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចកើតឡើងនៅពេលដែលបុគ្គលនោះចាប់កំណើត ហើយរលត់ទៅវិញនៅពេលដែលបុគ្គលនោះបានស្លាប់។ សិទ្ធិនិងករណីយកិច្ចរបស់បុគ្គលនោះអាចអនុវត្តទៅបានដោយមានសមត្ថភាពទាំងបីគឺ សមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិ សមត្ថភាពនៃឆន្ទៈនិងសមត្ថភាពនៃសកម្មភាព :


t_main: រូបសព្ទ
t_pron: [រូ-ប៉ៈ-ស័ប]
t_pos: ន.
t_exam: បញ្ចូល < [ប់ញ-] + ចូល - ពលកម្ម < ពល + កម្ម។
t_exp:
ទម្រង់របស់ពាក្យ។ ដោយភាសាជាសូរ ទម្រង់នេះជាសូរដែលស្តាប់ឮ ប៉ុន្តែវាក៏អាចជារូប ដែលគេមើលឃើញតាមរយៈសំណេរផងដែរ។ ក្នុងពាក្យកម្លាយឬពាក្យសមាស គេអាចវិភាគរូបសព្ទជាចំណែកៗ :


t_main: រូបសាស្ត្រ
t_subword: រូបសាស្ត្រផែនដី
t_pron: [រូ-ប៉ៈ-សាស-ផែន-ដី]
t_pos: ន.
t_exp:
ការសិក្សាអំពីផែនដីតាមរយៈបច្ចេកទេសរូបវិទ្យាដូចជា ទម្រង់រួមនិងចលនាផ្សេងៗទៅលើបាតុភូតឧតុភូត ជលធារ សាគរ ការរញ្ជួយដី បន្ទុះភ្នំភ្លើង ម៉ាញេទិក ជាដើម។


t_main: រូបា
t_pron: [រូ-ប៉ា]
t_source: (បា. ពហុ. < រូប)
t_pos: ន.
t_exp: រូបទាំងឡាយ :
t_exam:
រាល់រូបា, គ្រប់រូបា (ព.កា.) សព្វសត្វទាំងឡាយ ខំប្រឹងខ្វល់ខ្វាយ ថែទាំរូបា កាលរូបប្រែប្រួល ពុំដូចធម្មតា សឹងភ្ញាក់អាត្មា ឆ្លេឆ្លារកសុខ។ល។


t_main: រូបារម្មណ៍
t_subword: រូបារម្មណ៍សិល្បៈ
t_pron: [រូ-ប៉ា-រ៉ម់-សិល-ប៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបភាពនៃគំនិតក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដែលបង្កើតឡើងតាមរយៈគំនិតច្នៃប្រឌិត (សិល្ប៍វិធី) របស់អ្នកនិពន្ធ សិល្បករឱ្យកើតឡើងជារូបរាង ជារឿងរ៉ាវ ជាដំណើររឿងអ្វីមួយ ដោយមានលក្ខណៈសមស្របទៅនឹងទិដ្ឋភាពសង្គមណាមួយ ធម្មជាតិណាមួយ ឬមានលក្ខណៈអច្ឆរិយៈក៏មាន។


t_main: រូបិយ
t_pron: [រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ]
t_source: (បា. រូបិយ; សំ. រូប្យ)
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រាក់; ប្រាក់ឬមាសឬលោហជាតិមានទង់ដែងជាដើមដែលមានរូបសណ្ឋានឬត្រាជាគ្រឿងសម្គាល់ សម្រាប់ចាយរាល់ប្រទេស; ទោះវត្ថុដទៃក្រៅពីប្រាក់មាសនិងលោហជាតិ ដែលរដ្ឋបាលក្នុងប្រទេសនីមួយៗបញ្ញត្តឱ្យប្រើជារបស់សម្រាប់ចាយជាជំនួសប្រាក់មាស ដូចយ៉ាងធនបត្រដែលប្រើក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះក៏ហៅ រូបិយៈ បានដែរ។


t_main: រូបិយវត្ថុ
t_pron: [រូ-ប៉ិ-យ៉ៈ-វ័ត-ថុ]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាក់រៀលជារូបិយវត្ថុរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
t_exp:
ឧបករណ៍ផ្លូវការដែលចេញផ្សាយដោយធនាគារជាតិ និងទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសមួយប្រើសម្រាប់វាស់វែងតម្លៃ ដោះដូរ និងសន្សំ។ រូបិយវត្ថុមានដូចជា កាក់លោហៈ ក្រដាសប្រាក់ មូលប្បទានបត្រ ជាដើម :


t_main: រូបិយាណត្តិ
t_pron: [រូ-ប៉ិ-យ៉ា-ណាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ផលបត្រពាណិជ្ជកម្មដែលម្ចាស់បំណុល (ឥណទាយក) បញ្ជាទៅកូនបំណុល (ឥណទាយិក) ឱ្យបង់ប្រាក់ត្រឹមត្រូវនិងគ្រប់ចំនួនទៅតាមថ្លៃសងបំណុល (ឥណប្រតិទាន) ជូនទៅបុគ្គលណាមួយ។


t_main: រួស
t_subword: រួសរ៉ា
t_pron: [រួស-រ៉ា]
t_pos: កិ.
t_exp: ឆាប់រ៉ា :
t_exam:
(ព.កា.) ប្រញាប់រួសរ៉ា បង្អង់ដល់ណា ឱ្យខាតវេលា ឆាប់ៗវៃៗ កុំឈររេរាយើងទាំងអស់គ្នា ជាកម្មករ។ ការមានកម្រិត លោកដាក់កំហិត ឱ្យយើងឈូឆរ កាន់ការរទែង ប្រឹងប្រែងសាទរ មិនឱ្យមានឈរ ឈប់ខុសពេលម៉ោង។


t_main: រួសរក
t_pron: [រួស-រក]
t_pos: កិ.
t_exp: រកដោយរួសរាន់, ប្រញាប់រក :
t_exam:
រួសរកទ្រព្យ, រួសរករបរ។ ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ អ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទះ មិនចង់ឱ្យខ្វះ រួសរកទ្រព្យា ឱ្យមានគ្រប់គ្រាន់ ទាន់កាលវេលា ឃើញខ្វះទ្រព្យណា ប្រឹងរកទ្រព្យនោះ។


t_main: រើម
t_pron: [រើម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរោគកើតនៅស្បែក ឡើងពងផេរ; រើមមាន ២ប្រភេទគឺ រើមខ្សាច់ ឬ រើមអង្កាម រើមដែលឡើងពងផេរល្អិតៗ ស្រដៀងនឹងចែងថ្ងៃ បណ្ដាលឱ្យសង្កៀរក្រហាយបន្តិចៗ; រើមដំរី ឬ រើមធំ រើមដែលឡើងពងផេរធំៗជាខ្សែបណ្ដាលឱ្យឈឺសង្កៀរក្រហាយចាប់ពើតខ្លាំង។


t_main: រើអៀង
t_pron: [រើ-អៀង]
t_pos: កិ.
t_exam: គោរើអៀង។ល។
t_exp:
រើអាហារថ្មីពីក្នុងក្រពះមកទំពាម្ដងទៀត ឱ្យល្អិត (ដែលហៅថា ទំពាអៀង) ហើយលេបទៅវិញ (ចំពោះតែសត្វចតុប្បាទតិណភ័ក្ខពួកខ្លះ) :


t_main: រឿង
t_subscrip: 2
t_subword: រឿងឫទ្ធិ
t_pron: [រឿង-រឹត]
t_pos: ន.
t_exp: ឫទ្ធិរុងរឿងឬដែលមានឫទ្ធិរុងរឿង (ពាក្យទាំងនេះច្រើនតែប្រើក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
ព្រះចន្ទ្ររឿងរះ ពន្លឺត្រចះ ចាំងត្រូវក្បឿងព័ណ៌ ប្រាសាទស្អាងស្អាត ព្រោងព្រាតបវរ គួរមានអំណរ ចង់គយគន់មើល។ល។


t_main: រៀមច្បង
t_pron: [រៀម-ច្បង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ព្រឹទ្ធាចារ្យ ផង)។
t_exp:
ជនដែលជាចម្បងក្នុងត្រកូល ឬក្នុងពួកនីមួយ; ច្រើននិយាយថា ត្រកូលរៀមច្បង រៀមច្បងក្នុងត្រកូល; ចាស់ទុំរៀមច្បង រៀមច្បងដែលជាចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ; ឬថា ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យត្រកូលរៀមច្បង។


t_main: រៀល
t_subscrip: 2
t_pron: [រៀល]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាក់រៀល, អាវនេះថ្លៃ ៥ រៀល។
t_source:
(ស. ហ្រើ្យញ ឬ ហ្រេ្យញ អ. ថ. ហ្រៀន; ល. ហ្យ្លន អ. ថ. ហ្លៀន; សំ.​ ហិរណ្យ; បា. ហិរញ្ញ “ប្រាក់; មាស​ប្រាក់; ទ្រព្យ”)

t_exp:
ប្រាក់សណ្ឋានមូលសំប៉ែត មានរូបនិងអក្សរជាសម្គាល់ បោះសម្រាប់ប្រើចាយក្នុងនានាប្រទេស មានតម្លៃឡើងចុះមិនទៀង; ប៉ុន្តែក្នុងប្រទេសឥណ្ទូចិនមានតម្លៃ ១០០សេនជាកំណត់ :

t_notes:
(សូម្បីធនបត្រតម្លៃ ១០០ សេន ដែលប្រើចាយជាជំនួសសាច់ប្រាក់ក្នុងសម័យនេះ ក៏ហៅថា រៀល ដែរ ដូចជា ធនបត្រ ១ រៀល, ធនបត្រ ៥ រៀល)។


t_main: រៀល
t_subscrip: 4
t_pron: [រៀល]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានចួនរណ្ដំពីមួយទៅមួយតៗគ្នារាល់ឃ្លា :
t_exam:
ពាក្យរៀល, ដូចជា ចេះមិនឈ្នះចង់, ត្រង់មិនឈ្នះទាល់, កលមិនឈ្នះគិត, ឫទ្ធិមិនឈ្នះរោគ, លោកមិនឈ្នះលាញ, ទាញមិនឈ្នះទៅ, នៅមិនឈ្នះនាង, រាងមិនឈ្នះរាគ, លាកមិនឈ្នះលោភ, ល្មោភមិនចេះល្មម, ព្រមមិនឈ្នះព្រេង (ពាក្យឧកញ៉ាសុត្តន្តប្រីជា អិន បាត់ដំបង; មានអត្ថន័យរាក់ៗដែរទេ)។


t_main: រេប័ស
t_pron: [រេ-បុ័ស]
t_source: (សំ. រេប, រេបស៑)
t_pos: គុ.
t_exp: ទាប, ថោក; ថោកទាប, ថោកថយ, ថយថោក; កាច, កោងកាច, អាក្រក់, គំរក់, ជួជាតិ; កំណាញ់ :
t_exam:
មនុស្សរេប័ស, របស់រេប័ស, ចិត្តរេប័ស (ព.កា.) រីជនរេប័ស កាចឃោរឃៅណាស់ ចាស់ស្ដីមិនស្ដាប់ វាធ្វើអ្វីៗ បំពានលើច្បាប់ ខុសចាកតម្រាប់ សណ្ដាប់ភូមិស្រុក។


t_poly: ២)
t_exam: ទុគ៌ត, ទុព៌ល, បព៌ត ជាដើម។
t_notes: (ម.ព. របាទ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទមានរូបសណ្ឋានដូច្នេះ (៌) សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹត ដាក់លើអក្សរតួចុងឱ្យអក្សរតួដើមបន្ទាត់នោះមានសូរសំឡេងញ័រ, ដូចជា :


t_main: រេសិចស្យុង
t_pron: [រេ-សិច-ស្យុង]
t_pos: ន.
t_exp:
ការកាត់ឬច្រឹបតាមវិធីវេជ្ជសាស្ត្រនូវផ្នែកសរីរាង្គខាងក្នុងណាមួយឬសរីរាង្គទាំងមូលបន្ទាប់មកត្រូវដេរភ្ជិតឬដេរតភ្ជាប់ឱ្យមានដំណើរការឡើងវិញ។


t_main: រេស៊ីស្ទីវីតេ
t_pron: [រេ-ស៊ី-ស្ទី-វី-តេ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
រង្វាស់សមត្ថភាពរបស់សារធាតុមួយដើម្បីទប់នឹងលំហូរចរន្តអគ្គិសនី។ រេស៊ីស្ទីវីតេតាងដោយអក្សរ p មានខ្នាតគិតជា អូម ម៉ែត្រ (Ω.m)។


t_main: រេហ៍ពល
t_pron: [រេ-ពល់]
t_pos: ន.
t_exp: ពួកយោធា, ពួកទាហាន, កងទ័ព :
t_exam: កែនរេហ៍ពល, លើករេហ៍ពលទៅច្បាំង។
t_notes: (ប្រើជា រេពល ក៏បាន < រី > រេ)។
t_source:
(សំ. រិហ, រី "បៀតបៀន, ពិឃាត", រិហ > រេហ, រី > រេ? ពល "កម្លាំង, ពល" បើផ្សំដោយសន្មតជា រេហពល, រេពល "កម្លាំងបៀតបៀន ពលអ្នកបៀតបៀន,អ្នកពិឃាត")


t_main: រែក
t_subscrip: 2
t_pron: [រែក]
t_pos: ន.
t_exam: លេងរែក។
t_notes: (ជាល្បែងសម្រាប់ពួកទាហានដូច ចត្រង្គ ដែរ)។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ ស្រដៀងនឹងចត្រង្គ ខុសគ្នាតែឈ្មោះកូន និងការឈ្នះចាញ់, មានបែបឱ្យស៊ីរែកទាំងពីរខាង ឬបើអ្នកម្ខាងទាល់ច្រក ត្រូវអ្នកម្ខាងកៀរក្រសោបស៊ីបានទាំងអស់ :


t_main: រែង
t_subscrip: 1
t_pron: [រែង]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: រមែង, តែង; រមែងតែ, តែងតែ, ធ្លាប់តែ, ច្រើនតែ, សឹងតែ :
t_exam:
អ្នកលក់រែងចង់បានចំណេញ អ្នកទិញរែងតែចង់បានថោក។ ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យជាងពាក្យរាយ ខ្លៅរែងស្អប់ប្រាជ្ញ នាអ្នកខ្លួនខ្លាច រែងធ្វើជាហ៊ាន ខ្សត់ខ្សោយស្មុតទ្រុឌ រែងធ្វើជាមាន អ្នកឥតសន្តាន រែងមើលងាយគេ។ (សាស្ត្រាច្បាប់រាជនេតិ)។


t_main: រៃ
t_subscrip: 2
t_pron: [រៃ]
t_pos: ន.
t_exp: សុខុមសត្វមួយប្រភេទ មានស្លាប, នៅអាស្រ័យនឹងដើមឈើខ្ពស់ៗ, យំបញ្ចេញសូរសព្ទឮហួសមាឌ :
t_exam:
រៃមាន ២ ប្រភេទគឺ រៃបាយ ឬរៃចង្ក្រង់ យំឮសូរស្អាមិនសូវរំពង; រៃកណ្ដឹង យំលាន់ឮរំពងរនរន្ថាន់ស្រដៀងនឹងសូរកណ្ដឹង គួរឱ្យស្រណោះ.

t_notes:
(សំ. រៃ ជា កិ. "បញ្ចេញសំឡេងលាន់កងរំពង"; ន. "សំឡេងលាន់កងរំពង; ទ្រព្យ "; គួរនឹងយល់ថា បានជាបុព្វបុរសរបស់យើងហៅសុខុមសត្វនេះថា រៃ ដោយហេតុវាយំបញ្ចេញសូរសព្ទលាន់កងរំពងហួសមាត្រ (?), ប៉ុន្តែនឹងកំណត់តាមន័យនេះថាជាការពិតពុំបាន)។


t_main: រៃទឹក
t_pron: [រៃ-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើតូចមួយប្រភេទ ដុះក្នុងទឹកដែលមានដីខ្សាច់ ឬថ្មលាយបែកជាគុម្ពតូចធំ; គេច្រើនយកឫសប្រើជាថ្នាំចាញ់ (ថ្នាំស្ងោរផឹករម្ងាប់រោគចាញ់)។


t_main: រោគ
t_subscrip: 2
t_pron: [រោគ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចដើមស្ទើរជាវល្លិច្រើនដុះលើដំបូក; មាន ២ប្រភេទ គឺ រោគស, រោគក្រហម គេច្រើនប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគឫសដូងវិលជាដើម (សរសេរជា រោក ក៏មាន)។


t_main: រោគសញ្ញា
t_pron: [រោក-ស័ញ-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_exam: ការឈឺសាច់ដុំនិងគ្រុនជារោគសញ្ញានៃជំងឺផ្ដាសាយធំ។
t_exp:
សញ្ញាឬអាការៈបង្ហាញពីភាពមិនប្រក្រតីឬមានជំងឺ ឬការផ្លាស់ប្ដូរផ្លូវកាយឬផ្លូវចិត្តដែលបណ្ដាលមកពីជំងឺជាក់លាក់ណាមួយ :


t_main: រោង
t_subscrip: 2
t_pron: [រោង]
t_pos: ន.
t_exam: រោងបុណ្យ, រោងអារឈើ, រោងទូក, រោងដាក់ពោត, រោងគោ, រោងសេះ, រោងរថ, ...។
t_exp:
សេនាសនៈមានទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្ទះផ្ទៃផ្ទាល់នឹងដីក៏មាន លើកផុតពីដីឱ្យមានផ្ទៃទាបឬខ្ពស់ក៏មានសម្រាប់នៅបណ្ដោះអាសន្ន ឬសម្រាប់ប្រើតាមត្រូវការផ្សេងៗ :


t_main: រោងចក្រ
t_pron: [រោង-ចាក់]
t_pos: ន.
t_exam: រោងចក្រតម្បាញ, រោងចក្រក្រដាស។
t_exp:
គ្រឹះស្ថានឧស្សាហកម្មប្រកបដោយគ្រឿងចក្រ, គ្រឿងម៉ាស៊ីនសម្រាប់ច្នៃលៃលកធ្វើរូបធាតុដើមឱ្យបានកកើតទៅជាផលិតផលផ្សេងៗដែលជាគ្រឿងសម្រាប់ប្រើប្រាស់ឬសម្រាប់បរិភោគ :


t_main: រោងដំរី
t_pron: [រោង-ដំ-រ៉ី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះអតីតខេត្តខ្មែរ១ក្នុងដែនដីកម្ពុជាក្រោម (កូសាំងស៊ីន) ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដូនណៃ ឬភាគខាងកើតដែនដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ, បច្ចុប្បន្នហៅ ខេត្តតាយនិញ។


t_main: រោច
t_subscrip: 2
t_pron: [រោច]
t_pos: ន.
t_exam: ថ្ងៃសុក្រ ២ រោច ខែស្រាពណ៍ ឆ្នាំថោះ ឯកស័ក ព.ស. ២៤៨២។
t_notes: (បើប្រើលេខត្រូវសរសេរជា ថ្ងៃ ៦᧲៩ឆ្នាំ ...ព.ផ្ទ. កើត២ ន.)។
t_exp:
ថ្ងៃខាងរនោចនៃខែចន្ទគតិ តាំងពីថ្ងៃទី១ដល់ថ្ងៃទី ១៤ឬ ទី១៥គឺថ្ងៃ ដែលមានពន្លឺព្រះចន្ទ្រថយចុះដូចគេចាប់រោចចេញ :


t_poly: ២)
t_exam: ស្រមោចរោមស្ករ, ឃ្មុំរោមបង្គង, រុយរោមគំរង់, មមាចរោមគោ។
t_exp:
ទំជញ្ជក់រសជាតិ, ទំជុំជិត, វារឡើង, ទំហើយហើរៗហើយទំក្រវែលយាយីរឿយៗ (ចំពោះតែសត្វល្អិតៗ មានស្រមោច, រុយ ជាដើម) :


t_main: រោយរៀវ
t_pron: [រោយ-រៀវ]
t_pos: គុ.
t_exam: របស់រោយរៀវ; មនុស្សរោយរៀវ; សាសនារោយរៀវ។
t_exp:
ដែលហោចនៅសល់តិចតួចស្ដើងស្ដួចណាស់ រកកល់នឹងអស់ឬគ្មានទៅហើយ; ដែលកាន់តែតិចចុះឬ តូចចុះដោយលំដាប់; ដែលឃ្លៀងឃ្លាតពីទំនងពីលំអានដើមស្ទើរតែនឹងបាត់សូន្យសោះទៅហើយ :


t_main: រោល
t_subscrip: 1
t_pron: [រោល]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exam: រោលដៃជើងឱ្យបាត់រងា; រោលស្លឹកចេកស្រស់ឱ្យស្រពាប់; ពួកប្រមាញ់រោលជ្រូកព្រៃ; ...។
t_exp:
ធ្វើឱ្យក្ដៅ, ឱ្យស្ងួត, ឱ្យស្រពាប់, ឱ្យស្លោក, ឱ្យទន់, ឱ្យឆេះខ្លោច ដោយដាក់ពីលើភ្លើង, ដោយដាក់ក្នុងអណ្ដាតភ្លើងឬដោយត្រូវអណ្ដាតភ្លើងឆាប :


t_main: រោហិត
t_pron: [រោ-ហិត]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: គុ.
t_exp: ក្រហម :
t_exam:
សម្បុររោហិត។ (ព.កា.) ក្រមារោហិត ច្រើនតែគាប់ចិត្ត កញ្ញានានា ដែលនៅជំទង់ ទ្រទ្រង់ពស្ត្រា រូបស្រស់សោភា ពានាសមប្រាណ។


t_main: រំ
t_pron: [រំ]
t_pos: កិ.
t_exam: រំឱ្យជារោគឫសដូងវិល។
t_notes: (ម.ព. អប់រំ ផង)។
t_exp:
ទទូរគ្របខ្លួនបង្ហប់កម្សួលចំហាយផ្សែងដែលស្ងោរថ្នាំ ឱ្យក្ដៅចេញញើសពីសព៌ាង្គកាយ ដើម្បីឱ្យស្រាលខ្លួន, ឱ្យស្បើយរោគ; ឆ្ពុងផ្ទាលផ្ទាល់ :


t_main: រំគាល
t_pron: [រំ-គាល]
t_pos: កិ., គុ.
t_exp: (ព.បុ.) រលស់, ថយចំនួន :
t_exam:
(ព.កា.) ស្ដេចទតព្រះនេត្រយង់យល់ រំគាលរេហ៍ពល ពុំអាចតទល់ទ័ពបាន។ ...ទ្រង់ក្រោធច្រឡោតអង្គប្រាណ ព្រះទ័យឥតក្សាន្ត បានត្រាស់បញ្ជាជាថ្មី។ ...។


t_main: រំចាក
t_pron: [រំ-ចាក]
t_pos: ន.
t_exam: សម្ពៀតរំចាក។
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលធំឬរុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងរំចេកតែវែងៗជាង ច្រើនដុះនៅទីវាលដីល្បាយខ្សាច់ទឹកលិចក៏មិនងាប់, ស្លឹកប្រើការត្បាញសម្ពៀត, ការុង, កន្ទេល ជាដើមបាន :


t_main: រំចេក
t_pron: [រំ-ចេក]
t_source: (ស. លាំច្យើក អ.ថ. លុ័មចៀក)
t_pos: ន.
t_exam: កន្ទេលរំចេក, សម្ពៀតរំចេក។
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលធំ ឬរុក្ខជាតិមួយប្រភេទស្លឹកវែងៗ មានបន្លានៅហាមទាំងពីរខាង ដើមមានសាច់សាញជាសរសៃៗ មានឫសដុះសំយុងដូចជាពួរ ផ្កាចេញជាខ្ព មានដុំលំអងធំៗក្នុងស្រទាប់ ក្លិនក្រអូបឆ្អិត ស្លឹកប្រើការត្បាញកន្ទេល, សម្ពៀត ជាដើមបាន :


t_main: រំជា
t_pron: [រំ-ជា]
t_pos: កិ.
t_exam: រំជាឱ្យគ្នា, និយាយរំជាលេង។
t_exp:
និយាយរំជែជន្លជន្លេញបង្កាច់ផ្សែផ្សំប្រមែប្រមុំហេតុទំនងឱ្យកើតឡើងជាសេចក្ដីចំពោះលើរូបមនុស្សដែលនៅៗមុខ ដើម្បីសើចលេងសប្បាយ :


t_main: រំដួល
t_pron: [រំ-ដួល]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: ក្រមួនរំជួល ក្រមួនមាត់ដែលអប់យកក្លិនផ្ការំដួល។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ទ្រង់ទ្រាយផ្កាស្ទើរចាប់ច្រឡំគ្នានឹងផ្កាក្រវាន់ តែច្រើនទ្រើសជាង ក្លិនក្រអូបខុសគ្នាពីផ្កាក្រវាន់ ក្រអូបក្នុងវេលាល្ងាចផ្សាយក្លិនឆ្ងាយដូចគ្នា, ផ្លែជាចង្កោម ទុំឡើងសម្បុរក្រមៅបរិភោគបាន :


t_main: រំដេង
t_pron: [រំ-ដេង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលពួកក្រកោ, មាន ២ប្រភេទគឺ រំដេងសម្ល ប្រើមើមជាគ្រឿងសម្ល ឬប្រើជាថ្នាំ គេដាំជារបរមួយប្រភេទ (ហៅត្រឹមតែ រំដេង ទទេក៏បាន) ; រំដេងខ្មៅ មានមើមស្វាយក្រមៅ ប្រើជាថ្នាំ។


t_main: រំដេញ
t_pron: [រំ-ដេញ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើរនាម, មាន ២ប្រភេទគឺ រំដេញក្អែក ផ្លែសម្បុរពភ្លក់បន្តិច; រំដេញភ្លុក ផ្លែសម្បុរស្ទើរលឿងរាងទ្រវែងទ្រើសជាងផ្លែរំដេញក្អែក វេលាទុំបរិភោគក៏បាន។


t_main: រំពើត
t_pron: [រំ-ពើត]
t_pos: ប.
t_exam: ពួកគេរេរាំរំពើតរំពើង, កាយវិការទន់ភ្លន់ រំពើតរំពើន ដូចជាកិន្នរីចុះពីឋានកៃលាស។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ រំពើង ថា រំពើតរំពើង គឺដែលមានចលនាល្វតល្វន់រេចុះរេឡើង ឬដែលរេក្បាលស្ងើនងីកងោកៗ :


t_main: រំលើក
t_pron: [រំ-លើក]
t_pos: កិ.
t_exam: រំលើកគុណ។
t_exp:
ពោលពាក្យបូរបាច់លើកយកគុណូបការៈដែលខ្លួនបានធ្វើហើយ ឱ្យគេដឹងថាខ្លួនមានគុណលើគេ ហើយដែលគេធ្វើឱ្យទាស់ចិត្ត :


t_main: រំសេវ
t_pron: [រំ-សេវ]
t_pos: ន.
t_exam: រំសេវកាំជ្រួច, រំសេវកាំភ្លើង, រំសេវផាវ, រំសេវភ្ញីទៀន។ល។
t_exp:
ផង់ផ្ទុះពួកមួយមានច្រើនបែបសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងដុតឱ្យផ្ទុះឬផ្សំក្នុងការបាញ់កាំភ្លើងជាដើម; ច្រើនហៅថា រំសេវ ជាង :


t_main: រំអួយ
t_pron: [រំ-អួយ]
t_poly: a
t_exam: កុំរំអួយពេក!
t_exp:
ធ្វើពុតចំទួយខ្លួន, ឈឺចាប់ឬនឿយហត់បន្តិចបន្តួច សម្ដែងអាការៈមាយាថ្ងូរឬត្អួញត្អែរធ្វើហាក់ដូចជានឿយហត់ខ្លាំងឬឈឺខ្លាំង :


t_main: រាំ
t_pron: [រាំ]
t_pos: កិ.
t_exam: ល្ខោនរាំ, មើលរាំ។
t_exp:
បញ្ចេញលំនាំវាសដៃវាសជើង ពត់ពេនខ្លួនប្រាណចាក់ក្បាច់កែក្រាយ ឬលោតហក់ចាក់ក្បាច់ តាមបែបបទផ្សេងៗ របស់អ្នករបាំ :


t_main: រាំង
t_subscrip: 3
t_pron: [រាំង]
t_pos: ន.
t_exam: អន្លក់រាំង, របោយត្រួយរាំង។
t_exp:
ឈ្មោះឈើ, មាន ២ប្រភេទគឺ រាំងភ្នំ ឈើធំមួយប្រភេទ ដុះក្នុងព្រៃភ្នំឬព្រៃទួលធំៗ ជាឈើមានខ្លឹមជាប់ធន់បានយូរ សម្រាប់ប្រើការធ្វើគ្រឿងគ្រឹហា, ជាគូគ្នានឹងផ្ចឹក, គេច្រើននិយាយថា ផ្ចឹករាំង គឺផ្ចឹក និងរាំងភ្នំ; រាំងអន្លក់ ឈើរនាមមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីប្រើជាអន្លក់ឬរបោយ មានរសចត់ :


t_main: រាំងគន្លង
t_pron: [រាំង-គន់-លង]
t_poly: ១)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានបន្ទះចុងកន្ទុយទទឹងចន្លោះជើងក្រោយទាំងពីរ (ចំពោះតែកន្ទុយដំរី) :
t_exam:
កន្ទុយរាំងគន្លង។ (ដំរីដែលមានលក្ខណៈកន្ទុយយ៉ាងនេះរាប់ថាជាដំរីមង្គលប្រសើរ) ...មានដំណើរល្គាយល្គងកន្ទុយរាំងគន្លង បោសព្រះធរណី (ព.ទេ.) ក្នុងមហាវេស្សន្តរជាតកប្រែរយ។


t_main: រះ
t_subscrip: 2
t_pron: [រះ]
t_pos: កិ.
t_exam: រះរបះតូច, រះរបះធំ។
t_exp:
សរសេររបះ (។) នេះ រាំងឃ្លាឬសង្កាត់សេចក្ដីមួយៗឱ្យដាច់ស្រឡះដោយឡែក : (និយាយថា ខណ្ឌ ក៏បាន ខណ្ឌរបះតូច, សរសេរខណ្ឌ :


t_main: រះមុខ
t_pron: [រះ-មុក]
t_pos: កិ.
t_exp:
សរសេរវិសគ៌ៈ រៈពីមុខអក្សរ ខុស, ច្បាស់, ចាស់, ណាស់, ប្រើ "ស" ប្រកបយ៉ាងនេះត្រូវហើយ, សរសេររះមុខជា ខុះ, ច្បះ, ចះ, ណះ យ៉ាងនេះមិនត្រូវទេ។


t_main: រ៉យកែវ
t_pron: [រ៉យ-កែវ]
t_source: (ស. រ្ច˘យកេ˘វ អ.ថ. រ៉យកែវ់ "កម្រងកែវ")
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះដំណើរពាក្យរាយដែលមានចាប់ចួនគ្នាម្ដងៗទីទៃពីដំណើរចួនរបស់ពាក្យកាព្យ :
t_exam:
ដំណើរពាក្យរ៉យកែវ, តែងសេចក្ដីរ៉យកែវ។ ពាក្យទេសន៍ រ៉យកែវ (កម្រងកែវ) នោះដូចជា ព្រហ្មេ ម្នាលញ្រហ្មណ៍អ្ហើយ, ឯស សេលោ រីភ្នំដែលយើងក្រឡេកមើលទៅឃើញងងឹតអ័ព្ទមេឃបែកជាផ្សែងភ្នំហ្នឹងឯងឈ្មោះគន្ធមាទគិរី ជាទីនៅអាស្រ័យនៃពួកអមរពិទ្យាធរ និងសត្វផងនានា តាមដងមាគ៌ាចុះតែជើងអ្នកមួយ ព្រាហ្មណ៍ឯងទៅចុះកុំព្រួយ ឥតមានទុក្ខភ័យអ្វីឡើយ ... (មហាវេស្សន្តរជាតក កណ្ឌមហាពន)។


t_main: រ៉ា
t_pron: [រ៉ា]
t_pos: កិ.
t_exam: ហៃកូនមាសម្ដាយមកអាយឆាប់រ៉ា មកបៅហើយបា ដេកទៅកុំយំ។
t_exp:
អេះ; ហ្ន៎ះ! ឬណា៎!; ចុះ; ភ្លាម; ...។ ពាក្យនេះច្រើនប្រើក្នុងកាព្យឬទំនុកច្រៀង, ដូចជា : ឆាប់រ៉ា ឆាប់ភ្លាម ឬឆាប់ហ្ន៎ះ! :


t_main: រ៉ា
t_subword: អឺយរ៉ា
t_pron: [អឺយ-រ៉ា]
t_pos: ឧ.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់កែមស៊ែមពាក្យកាព្យឬទំនុកច្រៀង តាមទំនងដែលគួរប្រកប :
t_exam:
ស្រីអើយអឺយរ៉ាឱប្អូនស្រី ហេតុអ្វីអឺយរ៉ាក៏ស្អប់បង បើទុកអឺយរ៉ាជាមានហ្មង ខុសម្ដងអឺយរ៉ាគួរលើកចោល; ... (ហៅថា កាព្យអឺយរ៉ា ឬ ទំនុកអឺយរ៉ាត្រូវដាក់ពាក្យ អឺយរ៉ា ត្រង់កន្លែងបន្ទាប់ពាក្យទី ២ ឱ្យមានរាល់ឃ្លា)។ល។


t_main: រ៉ាឌីស
t_pron: [រ៉ា-ឌីស]
t_source: (អ. radish)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបន្លែប្រភេទមើម មានពណ៌ក្រហម សាច់ក្នុងពណ៌ស អាចប្រើជាបន្លែស្រស់។ ជួនគេហៅថា រ៉ាឌី តាមភាសាបារាំងក៏មាន។


t_main: រ៉ាត់
t_subscrip: 1
t_pron: [រ៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exam: ថ្ងៃ ៨កើត, ៨រោចនិង១៥កើត, ១៥រោចឬ១៤រោច ដូច្នេះវិញ។
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទសម្រាប់សរសេរគាបពាក្យទន្ទឹមគ្នា, ដូចជា : ថ្ងៃ ៨កើត រាច និង ១៥ឬ ១៤រោច តែសម័យឥឡូវមិនសូវប្រើ ច្រើនសរសេររាយគ្នា ជាវណ្ណយុត្តបារាំង (,;) នេះជា :


t_main: រ៉ាត់ប្រខុត
t_pron: [រ៉ាត់-ប្រ-ខុត]
t_source: (ស. រ័តប្រះគត អ.ថ. រ៉ាត់ប្រៈខុត)
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្សែក្រវាត់ចង្កេះឬក្រវាត់ទ្រូង; ខ្មែរហៅចំពោះតែវត្ថពន្ធចង្កេះសូត្រឬអម្បោះដែលត្បាញជាបន្ទះ សម្រាប់បព្វជិតក្រវាត់ (បា. ហៅ បដិក)។


t_main: រ៉ាវ
t_subscrip: 1
t_pron: [រ៉ាវ]
t_pos: ន.
t_exam: ចងរ៉ាវ, វាយរ៉ាវ។
t_notes: (មានប្រើតែក្នុងរាជ្យពីដើម)។
t_exp:
ឃ្នាងវែង សម្រាប់ដាក់មនុស្សដែលជាប់ចោទជាទម្ងន់ ចងដៃជើងទាំងពីរទាញសន្ធឹងតឹងភ្ជាប់នឹងស្នឹងខាងមុខចងចង្កោះទាញតឹងភ្ជាប់នឹងស្នឹងខាងក្រោយ វាយសួរយកចម្លើយ :


t_main: រ៉ុតណាម
t_pron: [រ៉ុត-ណាម]
t_source: (ស. រតនាំ អ.ថ. រ៉ុតន៉ាម់ "ស្រោចទឹក")
t_pos: ន.
t_exam: ក្បាច់រ៉ុតណាម (ក្បាច់ស្រោចទឹក), ទូរ៉ុតណាម។
t_exp:
ក្បាច់រចនាវិចិត្រធ្វើដោយវិធីលាបម្រ័ក្សណ៍ឬជាតហិង្គុលលើសាច់ឈើទុកឱ្យស្ងួតហើយខាត់ឱ្យឡើងសម្បុររលោងរួចលាបទឹកម្រ័ក្សណ៍ថ្លាលើផ្ទៃឈើនោះទៀត ទុកឱ្យស្ងួតនៅស្អិតបន្តិចៗ ល្មមបិទមាសជាប់ ...ហើយគូរក្បាច់ដោយថ្នាំជ័រឈើរួចទឹបមាស ...ហើយស្រោចទឹក ឱ្យរលាយថ្នាំលាងជម្រះឱ្យស្អាត, លេចក្បាច់មាសនិងឋានខ្មៅឬក្រហមច្បាស់លាស់ស្រស់បំព្រង (ច្រើនប្រើឋានខ្មៅជាងក្រហម) :


t_main: រ៉ូប៊ីណេ
t_pron: [រ៉ូ-ប៊ី-ណេ]
t_source: (បារ. robinet)
t_pos: ន.
t_exam: រ៉ូប៊ីណេផ្កាឈូក, រ៉ូប៊ីណេអាងទឹក, ក្បាលរ៉ូប៊ីណេលាងចាន។
t_exp:
ក្បាលម៉ាស៊ីនទឹក, ប្រដាប់សម្រាប់បិទបើកចរន្តទឹកឬឧស្ម័ន ដែលស្ថិតនៅក្នុងធុង អាង ឬបណ្ដាញចែកចាយទឹកឬឧស្ម័ន :


t_main: រ៉េតង់ស្យុង
t_pron: [រ៉េ-តង់-ស្យុង]
t_source: (បារ. rétention)
t_pos: ន.
t_exam: រ៉េតង់ស្យុងទឹកមូត្រនៅក្នុងប្លោកនោមដែលបណ្ដាលមកពីការចាល់នៅត្រង់បង្ហួរនោម។
t_exp:
(វេជ្ជ.) ចាល់, អាការៈនៃសរីរាង្គដែលមិនអាចមានលទ្ធភាពបញ្ចេញចោលឱ្យអស់នូវសារធាតុផ្ទុក (រឹង រាវ ឬឧស្ម័ន) របស់វា :


t_main: រ៉ែៗ
t_pron: [រ៉ែ-រ៉ែ]
t_source: (ស.)
t_pos: កិ.
t_exam: រ៉ែក្បាច់ភ្នែកមាន់, រ៉ែសំបុត្របង្កាន់ដៃ, ហែកចុងបង្កាន់ដៃតាមស្នាមរ៉ែ។
t_exp:
យកប្រដាប់ធ្វើដោយដែកវាយចុចសង្កត់ ឬ ចោះទម្លុះបន្ទះ ឬសន្លឹកស្ដើងមានស្ពាន់ក្រាប់ និងក្រដាសជាដើម ឱ្យទ្រុឌឬឱ្យធ្លុះជាក្បាច់ឬជាស្នាម, ជាប្រហោង :


t_main: រ៉ៃ
t_subscrip: 1
t_pron: [រ៉ៃ]
t_source: (ស. រៃ អ.ថ. រ៉ៃ "រឹមសក់, ជាយ…")
t_pos: ន.
t_exam: កាត់សក់ទុករ៉ៃ, ដកជុកទុករ៉ៃ។
t_notes: (ប្រើតែក្នុងរាជ្យពីដើម)។
t_exp:
ព្រុយសក់ស្ត្រី ដែលកាត់ទុកឱ្យសល់ត្រង់សៀតផ្កាទាំងពីរខាងដុះវែងចុះមក សម្រាប់ចាប់សៀតត្រចៀក, រាប់ថាជាលម្អតាមសម័យនិយម :


t_main: រ៉ៃ
t_subscrip: 2
t_pron: [រ៉ៃ]
t_source: (ស. រៃ់ អ.ថ. រ៉ៃ "ចម្ការ, ចំនួនទីដី៤ងារ…")
t_pos: ន.
t_exam: ដីមួយរ៉ៃ។
t_notes: (ប្រើតែក្នុងខេត្តបាត់ដំបង, សៀមរាប)។
t_exp:
ចំនួនផ្ទៃដី ៤ងារគឺ ២០ព្យាម ៤ជ្រុងត្រូវជា ៤០០ព្យាមក្រឡា (៤០០ព្យាមការ៉េ) ឬ ៤០ម៉ែត្រ ៤ជ្រុងត្រូវជា ១ ៦០០ម៉ែត្រការ៉េ :


t_main: រ៉ាំងណុក
t_pron: [រ៉ាំង-ណុក]
t_source: (ស. រ័ងនក អ.ថ. រ៉័ងន៉ុក "សំបុកសត្វបក្សី")
t_pos: ន.
t_exp:
សំបុកសត្វត្រចៀកកាំដែលប្រឡាក់កំហាកវា, សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំត្រជាក់ឬប្រើជាអាហារសម្រាប់មនុស្សឈឺធ្ងន់ជួយឱ្យមានកម្លាំង។


t_main: ល
t_subscrip: 1
t_pron: [ល]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២៨នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួអក្សរនេះមានឈ្មោះថា ល មានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [l] ជាព្យញ្ជនៈជើងធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរលំហូរ ឃោសៈ។


t_main: ល
t_subscrip: 2
t_subword: លលើកាប់ក្រោម
t_pron: [ល-លើ-កាប់-ក្រោម]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exam: និយាយលលើកាប់ក្រោម; សម្ដីលលើកាប់ក្រោម។
t_exp:
(ព.ប្រ.) ដែលនិយាយលូកលរាវរកផ្លូវ រកទំនង ហាក់ដូចគេលើកគ្រឿងសស្ត្រាជន្លខាងលើឱ្យភ័ន្តហើយលូកកាប់ខាងក្រោម :


t_main: លក់
t_subscrip: 1
t_pron: [លក់]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exp: ចំណាយទំនិញ, ឱ្យរបស់ទៅអ្នកទិញដោយយកថ្លៃ :
t_exam: លក់ទំនិញ។
t_notes:
(ពាក្យ លក់ នេះបើរបស់ដែលទាក់ទងខាងព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវថា ជាវ, អ្នកលក់និងអ្នកទិញត្រូវថា ជាវ ដូចគ្នា ដូចជា ជាវគម្ពីរ, ជាវបាត្រ, ជាវត្រៃចីវរ, ជាវសៀវភៅធម៌ល បើបព្វជិតនិងអ្នកលក់ត្រូវថា ពិចារណា ដូចជាថា លោកគ្រូឱ្យគេពិចារណាតែបាត្រមួយទេ ឬឱ្យគេពិចារណាគ្រឿងបរិក្ខារអ្វីទៀតដែរ?...។ល)។


t_main: លក់
t_subscrip: 2
t_subword: លក់លន់
t_pron: [លក់-លន់]
t_pos: កិ.
t_exp: លក់ហួសប្រមាណ, លក់ជ្រៅមិនងាយភ្ញាក់ :
t_exam:
(ព.កា.) លក់លន់លង់ជ្រៅ ទោះខ្លួនដេកនៅ ក្នុងគ្រឹហាឋាន មានចោរកំណាច អាចគាស់ទ្វារបាន លួចទ្រព្យហើយច្រាន ទ្វារបិទដូចដើម។


t_main: លក់
t_subscrip: 2
t_subword: លក់ស្វា
t_pron: [លក់-ស្វា]
t_pos: កិ.
t_exp:
លក់ពភ្លឹមពភ្លែត គឺស្ទើរលក់ស្ទើរភ្ញាក់ (បាលីហៅ កបិមិទ្ធ "លក់ស្វា", ការយល់សប្នឃើញអ្វីៗ ទោះពិតក្ដីមិនពិតក្ដី ឃើញត្រង់ស្របក់នេះឯង ពុំមែនពេញជាលក់ពុំមែនពេញជាភ្ញាក់គឺត្រង់ចន្លោះលក់និងភ្ញាក់ (ព.វិ.)។


t_main: លក្ខណ
t_pron: [ល័ក-ខៈ] ឬ [ល័ក-ខៈ-ណៈ]
t_source: (បា. លក្ខណ; សំ. លក្សណ)
t_pos: ន.
t_exam: លក្ខណៈមានបុណ្យ, លក្ខណៈឥតបុណ្យ; ហោរទាយលក្ខណៈ។
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់, គ្រឿងចំណាំ; គ្រឿងសង្កេតនាខ្លួនប្រាណ ចង្អុលឱ្យឃើញច្បាស់ថាមានភ័ព្វឬឥតភ័ព្វ; គុណសម្បត្តិ :


t_main: លក្ខណា
t_pron: [ល័ក-ខៈ-ណា]
t_pos: ន.
t_exp: លក្ខណៈ :
t_exam:
(ព.កា.) រីនាងកញ្ញា កបដោយលក្ខណា ឥតមានទាស់ឆ្គង គួរឱ្យមាតា បិតាគ្រប់គ្រង តាមដោយគន្លង ចាស់ព្រឹទ្ធព្រេងនាយ។


t_poly: ២)
t_exam: លក្ខន្តិកៈនៃអ្នករាជការក្នុងព្រះរាជអាណាចក្រ; លក្ខន្តិកៈនៃពុទ្ធិកសមាគម។
t_exp:
ខ្មែរប្រើពាក្យនេះដោយសន្មតិជាឈ្មោះលក្ខខ័ណ្ឌច្បាប់ សម្រាប់ក្រសួងរាជការឬសម្រាប់សមាគមនីមួយៗ មានការចូលហ៊ុនគ្នាធ្វើជំនួញជាដើម :


t_main: លក្ស្មី
t_pron: [ល័ក-ស្ម៊ី]
t_source: (សំ.បា. លក្ខី)
t_poly: ១)
t_exp:
សិរី, ស្រីសួស្ដី; លំអ; លាភ; សេចក្ដីសុខ; សេចក្ដីចម្រើន; ទ្រព្យ, សម្បត្តិ; បុណ្យ, បុណ្យភ័ព្វ; លក្ខណៈល្អ។


t_poly: ២)
t_exp: លុះដល់, ហួសមកដល់, ដរាបមកដល់ :
t_exam:
(ព.កា.) លង់លុះអធ្រាត្រ ស្តេចយាងព្រះបាទ ចូលក្នុងដំណាក់ ទតឃើញអាមាត្យ រាជសេវ័ក ឥតសល់មួយនាក់ លក់លង់ស្ងាត់សូន្យ។


t_main: លង្វែក
t_subscrip: 2
t_pron: [លង់-វែក]
t_poly: a
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋពីសម័យបុរាណ, តមក តាំងជាស្រុកហៅថា ស្រុកលង្វែក នៅក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង, លុះចំណេរតមកក្រោយទៀត ដាក់ទៅជា ស្រុកកំពង់ត្រឡាចវិញ នៅក្នុងខេត្តដដែល ដរាបដល់សព្វថ្ងៃ។


t_poly: b
t_exp: ឈ្មោះបន្ទាយមួយជារាជធានីចាស់របស់កម្ពុជរដ្ឋ, ឋិតនៅខាងទិសឦសាននៃបន្ទាយឧដុង្គមានជ័យ :
t_exam:
បន្ទាយលង្វែក; សព្វថ្ងៃនេះ ត្រង់បន្ទាយចាស់នោះ រាជរដ្ឋាភិបាលបានតាំងជាបន្ទាយខេមរភូមិន្ទ មិនឱ្យបាត់ដំណែលចាស់។


t_main: លត
t_pron: [លត]
t_pos: ន.
t_exam: លតម្សៅដំណើប, លតម្សៅជ្រែ។
t_exp:
ឈ្មោះនំស្រស់មួយប្រភេទ ធ្វើដោយរំងាស់ម្សៅឱ្យឆ្អិនឱ្យខាប់ ហើយដួសដាក់លើប្រទាសវាចសង្កត់ឱ្យចេញជាដុំតូចៗធ្លាក់មកក្នុងទឹកត្រជាក់ដែលដាក់ក្នុងចានធំឬផើង, ប្រើបរិភោគជាមួយនឹងទឹកខ្ទិះលាយស្ករ :


t_main: លទ្ធផល
t_pron: [ឡ័ត-ធៈ-ផល់]
t_pos: ន.
t_exam: បានទទួលលទ្ធផល, គ្មានលទ្ធផល។
t_exp:
ផលដែលបានហើយ; ផលនៃការងារដែលបានសម្រេចហើយ, កម្រៃដែលបានសម្រេចមកពីការប្រកបកិច្ចការផ្សេងៗ; សេចក្ដីសម្រេចនៃការគិតលេខ :


t_poly: ២)
t_exp:
ភាពដែលនឹងត្រូវបានត្រូវមាន, ផ្លូវ ឬដំណើរទំនងដែលនឹងអាចធ្វើឱ្យកើតការ, ការដែលអាចធ្វើឬអាចប្រព្រឹត្តទៅបាន :

t_exam:
រឿងនេះ យើងនឹងលៃលករិះរកលទ្ធភាពយ៉ាងណា ទាល់តែបានសម្រេចពុំខាន; ខ្ញុំគ្មានលទ្ធភាពនឹងសម្រេចកិច្ចការនោះជូនអ្នកបានទេ។


t_main: លទ្ធិ
t_pron: [ឡ័ត-ធិ]
t_source: (បា.សំ. លព្ធិ)
t_pos: ន.
t_exam: លទ្ធិពុទ្ធ, លទ្ធិព្រាហ្មណ៍, លទ្ធិនិគ្រន្ថ, លទ្ធិហោរ, មនុស្សមានលទ្ធិ ផ្សេងគ្នា។
t_exp:
ការឃើញ, សេចក្ដីយល់ឃើញ; សេចក្ដីប្រកាន់ជំនឿ, ជំនឿ (យ៉ាងដូចជឿសាសនាជាដើម) ; ការប្រកាន់តាមយោបល់របស់ខ្លួនឬតាមទម្លាប់; ពិធី, បែបបទ; ការនិយម :


t_main: លប
t_subscrip: 1
t_pron: [លប]
t_pos: ន.
t_exam: លបផ្ដេក, លបបញ្ឈរ។
t_exp:
ឈ្មោះនេសាទុបករណ៍ពួកទ្រូតែមានរាងស្មើចុងស្មើដើម ឬខ្ពស់ម្ខាង ឬក៏ខ្ពស់ទាំងពីរខាង សម្រាប់ដាក់ផ្ដេកក៏មាន ដាក់បញ្ឈរក៏មាន ឱ្យមច្ឆជាតិចូលតាមប្រឹស :


t_main: លប់
t_subscrip: 1
t_pron: [លប់]
t_pos: ន.
t_exam: លប់លលក, លប់ទទា; លលកព្រៃជាប់លប់។
t_exp:
ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាទ្រុង រុំស្លឹកឈើស្រស់មានប៉ែកដាក់បក្សីធ្នាក់ មានប៉ែកសំណាញ់ មានគន្លឹះថ្លោះបាន សម្រាប់ឱ្យជាប់បក្សីព្រៃដែលដេញធ្នាក់ :


t_main: លម្អង
t_subword: លម្អងចេក
t_pron: [លំ-អង-ចេក]
t_pos: ន.
t_exp:
នំម្យ៉ាងធ្វើពីម្សៅអង្ករដំណើបស្ងួត ដែលកិនរួចសង្កត់ច្របាច់ច្រោះទឹកចេញ ហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតល្អរួចរែងរោយដាក់ចម្អិនលើខ្ទះក្ដៅ សង្កត់វែកឱ្យមានរាងសំប៉ែតដាក់ស្នូលដូងផ្អែម រួចខ្ចប់ប្រឡាក់នឹងម្សៅលាជម៉ដ្ឋ។


t_main: លម៉ើ
t_pron: [លៈ-ម៉ើ]
t_pos: ន.
t_exam: លម៉ើច្រើនដុះក្នុងប្រទេសក្ដៅ។
t_notes: (សរសេរជា ល្ម៉ើ ក៏បាន តែនាំឱ្យទើសទែងច្រើនជាន់)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទសន្តានត្នោត តែមានស្លឹកនិងបន្លាផ្សេងគ្នាអំពីត្នោត ផ្លែតូចៗមានរសផ្អែម ប្រើធ្វើជាបង្អែម :


t_main: លយកែវ
t_pron: [លយ-កែវ]
t_source: (ស.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះទឹកធ្វើដោយដាក់ចំណិតសាច់ផ្លែឈើ មានរសជូរ ឬកំពឹសក្រូចពោធិ៍សាត់ជាដើមបណ្ដែតក្នុងទឹកលាយស្ករនិងអំបិលខ្លះ មានរសផ្អែមលាយជូរប្រៃបន្តិចៗ (បើធ្វើកំពឹសក្រូច ខ្មែរហៅ កំពឹសក្រូចបណ្ដែត)។


t_main: លយៈ
t_subscrip: 1
t_pron: [លៈ-យៈ]
t_source: (សំ.បា. លយ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះមាត្រារាប់វេលាចំនួន១០ខណៈ គឺ១០០ការផ្ទាត់ម្រាមដៃបន្តគ្នាមិនដាច់; តាមលទ្ធិបុរាណ ប្រាប់បែបឱ្យរាប់ថា :

t_exam:
ការផ្ទាត់ម្រាមដៃបន្តគ្នាមិនដាច់ ១០ ដង ជា ១ ខណៈ, ដប់ខណៈជា ១ លយៈ, ដប់លយៈជា ១ ខណលយៈ, ដប់ខណលយៈជា ១ មុហុត្ត, ដប់មុហុត្ត ជា ១ ខណមុហុត្ត។


t_main: លលកខ្មោច
t_pron: [ល-លក-ខ្មោច]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ មាត្រធំវែងឆ្លឹមបន្តិចជាងលលកទ្រាំង សម្បុរខៀវស្រអាប់ ហើរលឿនភ្លែត, ជាសត្វរកស៊ីយប់ច្រើនជាងថ្ងៃ; គេច្រើននិយាយថា កាលបើវាហើរប៉ះត្រូវខ្លួនមនុស្សឬគោ, ក្របី, សេះ លុះយូរបន្តិចទៅតែងតែបណ្ដាលឱ្យកើតជារោគស្រយង់ ក្លាយទៅជាស្វិតដៃឬស្វិតជើង ហៅថា រោគលលកប្រះ។


t_poly: ២)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលបាញ់រស្មីព្រាតៗវែងៗ :
t_notes: (និយាយក្លាយជា រលាម ក៏មាន។ ម.ព. ពភ្លាម ផង)។
t_exam:
ផ្លេកបន្ទោរបាញ់រស្មីលលាម។ (ព.កា.) រេហ៍ពលចូលកាន់សង្គ្រាម ឥតមានទីមទាម ពញ្លមលលាមរាល់ប្រាណ។ សេនាអង់អាចហៅហាន ចូលលុករុញច្រាន លុះត្រាតែបានជោគជ័យ។


t_main: លវោ
t_pron: [លៈ-វោ] ឬ [ល្វោ]
t_source: (ស.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរាជធានីចាស់មួយរបស់ប្រទេសសៀម មាននិយាយចេញឈ្មោះក្នុងព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរថា នគរលវោ; ពួកជនចាស់ៗច្រើនហៅ នគរស្រីលវោ; លុះមកខាងក្រោយសៀមប្រែឈ្មោះហៅ លពបុរី វិញ។


t_main: លហុ
t_subscrip: 2
t_pron: [លៈ-ហ៊ុ]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.វ.) អក្សរដែលមានសំនៀងស្រាលរហ័ស ជាគូគ្នានឹងអក្សរគរុ :
t_notes: (ម.ព. អក្ខរប្បភេទ ផង)។
t_exam:
និយាយត្រឹមត្រូវតាមគរុលហុ គឺនិយាយត្រឹមត្រង់តាមអក្សរមានសូរធ្ងន់ឬយឺតមិនកញ្ឆក់ឱ្យរហ័សដូចជា សារប្រយោជន៍ មិនថា សៈរ៉ៈប្រយោជន៍, កសាង មិនថា ក៏សាង ជាដើម។


t_main: លាកុដិក
t_pron: [លា-កុដ-ដិក] ឬ [លា-កុដ-ដិ-កៈ]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកបម្រើ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា លាកុដិកា)។
t_exam:
(ព.កា.) លាកុដិក ផឹកស្រវឹង មិនដឹងខ្លួន, តែគាប់ជួន កុដិកា ជួយដោះស្រាយ, ឱ្យផុតទោស ដោយសន្តោស នៃចៅហ្វាយ, ដែលលោកស្រាយ មិនប្រកាន់ បានរួចខ្លួន។


t_main: លាក់កន្សែង
t_pron: [លាក់-កន់-សែង]
t_pos: ន.
t_exam: លេងលាក់កន្សែង (ច្រើនលេងតែក្នុងវេលាយប់, ជាល្បែងហាត់បង្វឹកស្មារតីឱ្យវៃ)។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយប្រភេទលេងដោយក្មេងច្រើននាក់អង្គុយដំកង់ទល់មុខគ្នា ក្មេងម្នាក់ឆ្មូលកន្សែងកាន់ដើរក្រឡឹងជុំវិញ ដើម្បីលបដាក់កន្សែងលាក់ពីក្រោយខ្នងក្មេងណាម្នាក់, ហាមផ្ដាច់មិនឱ្យអ្នកអង្គុយដំកង់ងាកមើលក្រោយ ឬយកដៃស្ទាបពីក្រោយឡើយ, បើក្មេងដែលគេលាក់កន្សែងពីក្រោយខ្នងនោះមិនដឹងទេ, លុះអ្នកលាក់កន្សែងដើរក្រឡឹងម្ដងទៀត មកដល់ត្រូវចាប់កន្សែងគក់ខ្នងក្មេងនោះមួយដៃហើយមានអំណាចត្រូវកាន់កន្សែងដើរក្រឡឹងលាក់តទៅទៀត; ប៉ុន្តែបើដឹងហើយលូកចាប់យកកន្សែងបានមុនគេមកដល់, ត្រូវក្រោកឡើងភ្លាមកាន់កន្សែងដើរក្រឡឹងលាក់តាមចិត្តទៅ; ឯអ្នកដែលលាក់កន្សែងមុននោះត្រូវមកអង្គុយដំកង់ជាមួយនឹងគេរាល់គ្នាវិញ ត្រង់កន្លែងអ្នកដែលក្រោក :


t_main: លាក់កូនកាស
t_pron: [លាក់-កូន-កាស]
t_pos: ន.
t_exam: លេងលាក់កូនកាស (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ លេងទះខ្នាច់, ខ្លះហៅ លេងទះកាច់; ជាល្បែងហាត់បង្វឹកភ្នែកឱ្យវៃ)។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងកូនក្មេងមួយប្រភេទលេងដោយបោះខ្នាច់មួយបណ្ដែតទឹក ហើយនាំគ្នាកញ្ជ្រោកទឹកពន្លិចខ្នាច់នោះ រួចឈប់បង្អង់គន់រកមើលខ្នាច់ដែលអណ្ដែតឡើងវិញ, បើអ្នកណាឃើញមុនគេហើយចាប់យកខ្នាច់បានអ្នកនោះត្រូវចាប់ញៀចស្លឹកត្រចៀកអ្នកទាំងអស់គ្នា ស្រែកថា ញៀច! ...រួចខ្លួនតែអ្នកដែលមុជទឹកទាន់ :


t_main: លាក់ធ្យូង
t_pron: [លាក់-ធ្យូង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយប្រភេទលេងដោយមានគ្នាច្រើននាក់ អង្គុយសណ្ដូកជើងទាំងពីរផ្កាប់បាតដៃទាំងពីរក្ដោបដាក់លើក្បាលជង្គង់, មានក្មេងពីរនាក់មិនអង្គុយសណ្ដូកជើងទេ, ម្នាក់កាន់ធ្យូងរឹងមួយដុំតូចចាប់បើកបាតដៃក្ដោបទាំងអស់នោះផ្អឹបៗរៀងតាមលំដាប់លាក់ធ្យូងក្នុងដៃណាមួយ, ម្នាក់ទៀតចាំទាយ, បើទាយត្រូវៗមានអំណាចកាន់ដុំធ្យូងលាក់; ក្មេងម្នាក់ដែលគេលាក់ធ្យូងក្នុងដៃខ្លួនរួចហើយនោះ ត្រូវក្រោកទៅចាំទាយធ្យូង; ឯក្មេងដែលកាន់ធ្យូងលាក់មុននោះ ត្រូវមកអង្គុយសណ្ដូកជើងត្រង់កន្លែងក្មេងដែលក្រោកនោះវិញ; តែបើទាយមិនត្រូវទេ, អ្នកលាក់ធ្យូងត្រូវមានអំណាចកាន់ធ្យូងលាក់តទៅទៀត :

t_exam:
លេងលាក់ធ្យូង (ជាល្បែងហាត់មើលអាការទឹកមុខមនុស្សព្រោះអ្នកដែលគេលាក់ធ្យូងក្នុងដៃ រមែងតែមានទឹកមុខប្លែកល្មមឱ្យគេសង្កេតបាន)។


t_main: លាជផ្ទុះ
t_pron: [លាច-ផ្ទុះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទសាច់រឹងស្រួយ, ច្រើនដុះនៅទំនាប ឬក្នុងព្រៃរនាម, ផ្ការីកមានសម្បុរស សណ្ឋានដូចលាជដែលលីងផ្ទុះ, ដើមប្រើការរាយរងមានធ្វើដងកណ្ដបជាដើមបាន។


t_main: លាត់
t_subword: អ្នកលេងលាត់សើយ
t_pron: [នាក់-លេង-លាត់-សើយ]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកលេងកោងកាចដែលរមែងតែលាត់សើយឬសើយលាត់ដើរឥតក្រែង :
t_exam:
(ព.កា.) អ្នកលេងលាត់សើយ កាលអស់ទ្រព្យហើយ ធ្វើទុក្ខបងប្អូន ជួនជេរប្រពន្ធ ជួនវាយធាក់កូន អស់ទាំងបងប្អូន គេខ្ពើមរាល់គ្នា។


t_main: លាទា
t_pron: [លា-ទា]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលទទេ ឥតការងារ, ឥតទីពឹង, ឥតពំនាក់; ណែលណោល :
t_exam:
មនុស្សលាទា; ដើរលាទា។ (ព.កា.) រីមនុស្សលាទា ឥតមានគ្នីគ្នា ណាជួយជ្រោមជ្រែង កាលណាទាល់ច្រក លបលេងតែល្បែង- ស៊ីសងឥតក្រែង- ច្បាប់ដែលរដ្ឋហាម។


t_main: លានជាង
t_pron: [លាន-ជាង]
t_source: (ល.ស. ល៌ានជ៌ាង ឬ លានជ៌ាង, ល.អ.ថ. ឡានសាង់, ស.អ.ថ. ឡានធាង់ "ដំរីមួយលាន ឬ លាន ចង ដំរី")
t_pos: ន.
t_exam: នគរលានជាង, តាមទម្លាប់លាវ ច្រើនប្រើថា នគរលានជាង ហ្លួងព្រះបាង។
t_exp:
ឈ្មោះរាជធានីមួយក្នុងប្រទេសលាវប៉ែកខាងជើងភាគខាងកើត នៅជាប់នឹងត្រើយខាងឆ្វេងនៃទន្លេមេគង្គ គឺនគរស្រីសតនាគនហុត ឬនគរហ្លួងព្រះបាងសព្វថ្ងៃនេះ :


t_main: លាន់
t_subscrip: 2
t_pron: [លាន់]
t_pos: ន.
t_exam: អន្ទង់ចូលក្នុងលាន់។
t_exp:
នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ ធ្វើដោយចោះដើមឫស្សីធំមួយកំណាត់ទម្លុះឱ្យមានប្រហោងជាហែបមានប្រឹសសម្រាប់ដាក់ត្រាំក្នុងទឹកឱ្យអន្ទង់ចូល :


t_main: លាភការ
t_pron: [លា-ភៈ-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
រង្វាន់ ឬប្រាក់ឧបត្ថម្ភ ឬក៏ប្រាក់ជាសគុណបន្ថែមទៅលើប្រាក់បៀវត្សមូលដ្ឋាន និងប្រាក់បន្ទាប់បន្សំដទៃទៀតចំពោះការងារអ្វីមួយ។


t_main: លាយល័ក្ដ
t_pron: [លាយ-ល័ក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងនាងនួន សំបកក្រៅមានក្រមរ សំបកខាងក្នុងសាច់ក្រហម បើស្ទោះយកមកត្រាំទឹក ចេញក្រហមដូចគេដាក់ល័ក្ដ។


t_main: លាវ
t_pron: [លាវ]
t_source: (ស., ល. អ.ថ. ឡាវ)
t_pos: ន.
t_exam: ជាតិលាវ, ប្រទេសលាវ។
t_exp:
ជាតិមនុស្សក្នុងដែនមួយក្នុងភាគផែនដីឥណ្ឌូចិន, ហៅតាមគោត្រកូលក្នុងសម័យពីដើមមានច្រើនពួកគឺ លាវកាវ, លាវភុងដាំ, លាវភុងខាវ, ងៀវ, ខឺន, ញួន, ភួន, លឺ, ល៉ែម, ល៉ៈវ៉ៈ, ល៉ៈវ៉ា ឬ លួៈ, ថៃ, ភូថៃ, ថូ, យ៉, យ៉ូយ, កល៉ឺង ជាដើម; ហៅដោយរួបរួមថា លាវៗ ដូចគ្នា :


t_main: លាសន
t_subword: លាសនាការ
t_pron: [លា-សៈ-ណា-កា]
t_source: (សំ.បា. < លាសន + អាការ)
t_pos: ន.
t_exp: អាការៈនៃដំណើររាំ :
t_exam:
(ព.កា.) វិជ្ជាលាសន ពុំមែនសិល្ប៍អន់ អាប់ឱនអសារ អ្នកចេះមុតមាំ នាំឱ្យបានការ ប្រយោជន៍ខ្លឹមសារ តែកុំលែនលន។ល។


t_poly: ២)
t_exp: ឈ្មោះមាត្រាវាស់យ៉ាងល្អិតទំហំមួយពងចៃ; រាប់តាមលំដាប់ថា :
t_exam:
៣៦ បរមាណូ ជា ១ អណូ, ៣៦ អណូ ជា ១ តជ្ជារី, ៣៦ តជ្ជារី ជា ១ រថរេណូ, ៣៦ រថរេណូ ជា ១ លិក្ខា ឬ លិក្សា, ៧ លិក្ខា ជា ១ ឩកា, ៧ ឩកា ជា ១ ធញ្ញមាស, ៧ ធញ្ញមាស ជា ១ អង្គុលៈ (អង្គុលី), ១២ អង្គុលៈ ជា ១ វិទត្ថិ (មួយចំអាម), ២ វិទត្ថិ ជា ១ រតនៈ (មួយហត្ថ), ៧ រតនៈ ជា ១ យដ្ឋិ, ២០ យដ្ឋិ ជា ឧសភៈ (= ១៤០ ហត្ថ), ៨០ ឧសភៈ ជា ១ គាវុត (= ១១ ២០០ ហត្ថ) ៤ គាវុត ជា ១ យោជន៍ (= ៤៤ ៨០០ ហត្ថ; ន័យខ្លះថា ៤០០ សិន)។


t_main: លិខិតគោចរ
t_pron: [លិ-ខិត-គោ-ច]
t_pos: ន.
t_exp:
លិខិតរបស់លោកចៅអធិការវត្តបញ្ជាក់បរិសុទ្ធនៃភិក្ខុឬសាមណេរដែលចេញចរទៅកាន់ខេត្តដទៃតាមបញ្ញត្តិសម្រាប់ប្រទេស កម្ពុជា ដោយប្រយ័ត្នក្រែងមានបព្វជិតក្លែងក្លាយបន្លំថាខ្លួនជាអ្នកបួសបរិសុទ្ធ...។


t_main: លិខិតបង្គាប់ការ
t_pron: [លិ-ខិត-បង់-គាប់-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
លិខិតដែលមានលក្ខណៈជាសេចក្ដីសម្រេចផ្ទៃក្នុងប្រើប្រាស់សម្រាប់បង្គាប់ និងតែងតាំងមន្ត្រីរាជការម្នាក់ ឬច្រើននាក់ឱ្យបំពេញភារកិច្ចអ្វីមួយ។


t_main: លិខិតបញ្ជាបេសកកម្ម
t_pron: [លិ-ខិត-ប័ញ-ជា-ប៉េ-សៈ-កៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
លិខិតរដ្ឋបាលមួយបែបដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់ចាត់តាំងមន្ត្រីថ្នាក់ក្រោមចុះបំពេញមុខងារ ភារកិច្ច ឬកិច្ចការក្រៅក្នុងសមត្ថកិច្ចរបស់ស្ថាប័ន អង្គភាព និងកិច្ចការពាក់ព័ន្ធដោយតម្រូវឱ្យមន្ត្រីក្រោមឱវាទចូលរួមនៅទីឆ្ងាយ ជិត និងក្រៅប្រទេស។


t_main: លិខិតបទដ្ឋាន
t_pron: [លិ-ខិត-ប៉ៈ-ទ័ត-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exp:
អត្ថបទច្បាប់ បទបញ្ជា លិខិតបទដ្ឋានដែលចេញដោយស្ថាប័នរដ្ឋ ឬក្រសួងមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការគ្រប់គ្រងនិងទំនាក់ទំនងគ្នា ដើម្បីផលប្រយោជន៍សាធារណៈ សន្តិសុខ សុខុមាលភាពប្រជាជន ទំនាក់ទំនងការទូត និងការពារជាតិ។


t_main: លិខិតប្ដូរសារ
t_pron: [លិ-ខិត-ប្ដូ-សា]
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកតំណាងឱ្យរដ្ឋមួយសរសេរលិខិតប្ដូរសារទៅរដ្ឋមួយទៀត។
t_exp:
លិខិតព្រមព្រៀងរវាងភាគីរដ្ឋនានា ដែលមានលក្ខណៈមិនដូចកិច្ចព្រមព្រៀងឬសន្ធិសញ្ញាទេ។ លិខិតប្ដូរសារអាចជាការព្រមព្រៀងរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋ មុនពេលសម្រេចធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងឬសន្ធិសញ្ញានៅជំហានបន្ទាប់ទៀត :


t_main: លិខិតអញ្ជើញ
t_pron: [លិ-ខិត-អញ់-ជើញ]
t_pos: ន.
t_exp:
លិខិតដែលម្ចាស់កម្មវិធីយកមកជូនអ្នកណាម្នាក់ឱ្យចូលរួមក្នុងកម្មវិធីរបស់ខ្លួន, លិខិតរដ្ឋបាលមួយបែបដែលអញ្ជើញអ្នកណាម្នាក់ឬច្រើនអ្នកឱ្យចូលរួមតាមកម្មវត្ថុដែលមានចែងក្នុងលិខិតនោះ។


t_main: លិខិតឧទ្ទេសនាម
t_pron: [លិ-ខិត-អ៊ុត-ទេស-សៈ-នាម]
t_pos: ន.
t_exam: លិខិតឧទ្ទេសនាមរបស់មន្ត្រីកម្មសិក្សា។
t_exp:
លិខិតរដ្ឋបាលមួយប្រភេទដែលចេញដោយប្រធានស្ថាប័ន ក្រសួង គ្រឹះស្ថានសាធារណៈ ឬអង្គការសង្គម ផ្ដល់ជូនមន្ត្រីឬបុគ្គលិកឱ្យប្រើប្រាស់ក្នុងកិច្ចការអ្វីមួយ ដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់ក្រសួងស្ថាប័ន នៅកន្លែងណាមួយក្នុងរយៈពេលមានកំណត់ :


t_poly: ៣)
t_exp:
ភេទឬលក្ខណៈជាគ្រឿងសម្គាល់ក្នុងភាសាបាលីឬសំស្ក្រឹត កំណត់តាមការន្ត, មាន ៣យ៉ាងគឺ បុំលិង្គឬ បុល្លិង្គ ភេទប្រុស; ឥត្ថីលិង្គ ឬស្ត្រីលិង្គ ភេទស្រី; នបុំ. ភេទខ្ទើយ គឺមិនមែនភេទប្រុសស្រី; ឬរាប់យក អលិង្គ ដែលមិនប្រាកដជាភេទអ្វីមកផ្សំផងជា ៤យ៉ាង (ព.វ.)។ ឯខាងភាសាខ្មែរមានត្រឹមតែ ជាតិលិង្គ គឺលិង្គដែលកំណត់តាមភេទរបស់ជាតិស្រេចស្រាប់ហើយប៉ុណ្ណោះដូច ប្រុស, ស្រី, ញី, ឈ្មោល ពុំមាន សម្មតិលិង្គ គឺលិង្គដែលសន្មតហៅដូចសំស្ក្រឹតនិងបាលីឡើយ។


t_main: លិង្គត្ថេនកៈ
t_pron: [លឹង-គ័ត-ថេ-ណៈ-កៈ]
t_source: (បា. —នក; សំ. —ស្តេនក)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកលួចភេទ គឺបុរសដែលក្លែងធ្វើជាអ្នកបួសខ្លួនឯង, ឥតមានគ្រូឧបជ្ឈាយ៍ឬអាចារ្យណាបំបួសឡើយ, ប្រកាសខ្លួនថាជាសាមណេរ នៅរួមជាមួយនិងសាមណេរមែនទែន, ហៅថា ថេយ្យសំវាសកៈ ផង)។


t_main: លិង្គអរិយៈ
t_pron: [លឹង-គៈ-អៈ-រិ-យៈ]
t_source: (បា. លិង្គអរិយ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អរិយៈ ផង)។
t_exp:
បព្វជិតដែលប្រសើរត្រឹមតែភេទ ឬដែលល្អដោយសារតែភេទ គឺអ្នកបួសទ្រុស្តសីល ប៉ុន្តែស្លៀកដណ្ដប់ត្រឹមត្រូវតាមបែបបទ ធ្វើឫកពាស្រគត់ស្រគំ ល្មមឱ្យអ្នកផងពេញចិត្ត។


t_main: លិច
t_subscrip: 1
t_subword: លិចកញ្ជង់
t_pron: [លិច-កញ់-ចង់]
t_exam: លិចកញ្ជង់លង់កញ្ជើ, មនុស្សលិចកញ្ជង់។
t_exp:
ហិនហោចវិនាសអន្តរាយទ្រព្យសម្បត្តិ ដោយមារយាទមិនល្អ; គេច្រើននិយាយភ្ជាប់ថា :ដែលចេះតែហិនហោចវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិជានិច្ច :


t_main: លិប្ដា
t_pron: [លិប-ប៉្តា] ឬ [លិប-ដា]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រាសីនិងអង្សា ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះមាត្រាវាស់ឬកំណត់វេលាស្មើគ្នានឹង១នាទី (១មីនុត) ; បើគិតជាមាត្រារង្វាស់ល្វែងមេឃវិញ ៦០លិប្ដា ជា ១អង្សា (ព.ហ.)។


t_main: លីកលាន
t_pron: [លីក-លាន]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: (ព.បុ.) ដែលលែនលន, ឡេះឡោះ, លូកល, លលេង, ជន្លជន្លេញ, ពាយងាយ :
t_exam:
ធ្វើការលីកលាន; មនុស្សលីកលាន, គំនិតលីកលាន។ (ព.កា.) នរូអ្នកផង ទោះដឹងយល់ហោង ចិត្តនោះឱ្យហ៊ាន បំពេញព្រះផ្នួស ដោយព្រះទូន្មាន កុំធ្វើលីកលាន ដោយចិត្តអន្ធពាល។ (សាស្ត្រាច្បាប់ក្រម)។


t_main: លីកែន
t_pron: [លី-កែន]
t_pos: ន.
t_exam: លីកែនគ្រូស្តូស ដុះនៅលើជញ្ជាំង។
t_exp:
រុក្ខជាតិសហប្រាណដែលកើតឡើងពីសារាយតូចល្អិតនិងផ្សិតសរសៃឆ្មារៗស្រដៀងនឹងស្លែដែលដុះនិងធ្វើរស្មីសំយោគជាមួយគ្នា :


t_main: លីពីដ
t_pron: [លី-ពីដ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
សារធាតុប្រេង ខ្លាញ់ ដែលមិនរលាយក្នុងទឹក តែរលាយក្នុងធាតុរំលាយសរីរាង្គ (solvant organique) ហើយដែលមានម៉ូលេគុលអាស៊ីដ ប្រេង ខ្លាញ់ (acide gras)។


t_main: លីលា
t_pron: [លី-លា]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: a
t_exam: លីលាល្ខោន។
t_exp:
ដំណើរឬលំនាំកែក្រាយ, ដំណើរល្វតល្វៃ, ការយាងយាស; បែបភាពឬទ្រង់ទ្រាយល្អ, សមរម្យ; ការលេងសប្បាយ, ការរាំច្រៀងលោតលេងសប្បាយ :


t_main: លីលា
t_subword: លីលាភរណ៍
t_pron: [លី-លា-ភ]
t_source: (សំ.បា. < លីលា + អាភរណ)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងតែងខ្លួនឬស្អិតស្អាងខ្លួនលេងសប្បាយ (ចំពោះតែរបស់ថោកៗសម្រាប់ប្រើតែម្ដងៗហើយចោល, ដូចយ៉ាងផ្កាកម្រងជាដើម)។


t_main: លីលាប់
t_pron: [លី-លាប់]
t_source: (ស. < ស. លីល័ប់ លីឡាប់)
t_pos: កិ.
t_exp: បាត់, សូន្យ, អស់; វិលវល់; ឡែឡប់ :
t_exam:
សត្វទាំងឡាយតែងលីលាប់នៅក្នុងវដ្ដសង្សារ។ (ព.កា.) សត្វផងកើតស្លាប់ សុទ្ធសឹងលីលាប់ ក្នុងភពតូចធំ កើតស្លាប់ ស្លាប់កើត កំណើតរង្គំ រង្គាលឆេះងំ ដោយភ្លើងរាគា។


t_main: ឭ
t_pron: [លឹ]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រៈសំស្ក្រឹតនេះ ជារស្សៈ ជាទន្តជៈមានសំឡេងកើតត្រង់ប្រទល់ធ្មេញ (ដូច ល ដែរ), សម្រាប់ភាសាខ្មែរ ប្រើចំពោះតែពាក្យពីរម៉ាត់គឺ រឭក, រំឭក ដែលប្រើជាជំនួស រលឹក ឬ រំលឹក បានតាមពេញចិត្តប្រើ។


t_main: ឮ
t_subscrip: 1
t_pron: [លឺ]
t_pos: ន.
t_exam: ឮជ័យ, ឮជា ជាដើម។
t_exp:
ស្រៈសំស្ក្រឹតនេះ ជាទីឃៈ ជាទន្តជៈមានសំឡេងកើតត្រង់ប្រទល់ធ្មេញ (ដូច ល ដែរ), មានប្រើបន្តិចបន្តួច ដូចជា (ព.បុ.) ថា :


t_main: ឮជ័យ
t_pron: [លឺ-ជ័យ]
t_pos: ន.
t_exam: ឧដុង្គមានជ័យ ជារាជធានីចាស់ នៅក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺសព្វថ្ងៃនេះ។
t_exp:
ទីដែលលេចឮឈ្មោះថាជាទីមានជ័យ គឺជានាមដំបូងបង្អស់នៃក្រុងឧដុង្គ ដែលក្នុងសម័យនោះហៅថា បន្ទាយ : បន្ទាយឮជ័យ គឺក្រុងឧដុង្គឮជ័យ (សរសេរជា លឺជ័យ ក៏បាន)។ លុះចំណេរកាលតមក ទើបព្រះរាជធានីនេះប្រែនាមថា ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ វិញ :


t_main: ឮលាន់
t_pron: [លឺ-លាន់]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_notes: (សរសេរជា លឺលាន់ ក៏បាន)។
t_exp:
ដែលគ្រាន់តែឮលាន់កងរំពងប៉ុន្តែឮពុំប្រាកដជាសូរសព្ទអ្វីឬរឿងហេតុអ្វីឡើយ។ ច្រើនប្រើជាពាក្យលាយក្នុងកាព្យ, ដូចជា :

t_exam:
(ព.កា.) មានការណ៍ឮលាន់ តើមានអាសន្ន អ្វីប្លែកយ៉ាងណា គួរសួរបញ្ជាក់ ឱ្យអ្នករាល់គ្នា បានដឹងច្បាស់ថា ជារឿងហេតុអ្វី?។


t_main: ឮសាយ
t_pron: [លឺ-សាយ]
t_poly: ១)
t_exam: អាពុកនិងម្ដាយ នូវញាតិទាំងឡាយ សប្បាយពន់ពេក ព្រោះឮថាកូន ឮសាយចម្លែក គេអរអនេក ឯកឥតគណនា។
t_exp:
(ព.បុ.) ដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះពីរោះល្បីលេចឮសាយសុសសព្វទិសានុទិស : កេរ្តិ៍ឈ្មោះឮសាយ; រុងរឿង, ថ្កើងថ្កាន : លោកឮសាយសប្បាយអស្ចារ្យណាស់។ ច្រើនប្រើលាយក្នុងកាព្យ, ដូចជា :


t_main: លុត្ត
t_subword: លុត្តសមាស
t_pron: [លុត-តៈ-សៈ-ម៉ាស]
t_pos: ន.
t_exp:
សមាសដែលលុបវិភត្តិចេញទុកឱ្យនៅតែរូបសព្ទភ្ជាប់គ្នា, ដូចជា សង្ឃស្ស-ទាន លុប ស្ស ចេញ ទុកត្រឹមតែ សង្ឃទាន "ទានដើម្បីសង្ឃឬអំណោយដែលគេឱ្យដល់សង្ឃ" (ព.វ.)។


t_main: លុប
t_pron: [លុប]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_exam: លុបអក្សរ, លុបដាន, លុបឈ្មោះ។
t_exp:
ធ្វើឱ្យបាត់ស្នាម, ឱ្យបាត់គំនូស, ឱ្យបាត់លំអាន, ឱ្យបាត់រូប, ឱ្យបាត់ឈ្មោះ; ធ្វើឱ្យវិនាស, ឱ្យសូន្យ; បំបាត់មិនឱ្យមាន :


t_main: លុប
t_subword: លុបលាង
t_pron: [លុប-លាង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. លោប ផង)។
t_exp:
(ព.ប្រ.) បំបាត់ឱ្យសូន្យឈឹងឬបំបិទបំបាំងមិនឱ្យលេចឮ។ល។ (សរសេរក្លាយជា លប់តាមសូរសម្ដីក៏មាន គួរប្រើ លុបនេះវិញត្រឹមត្រង់តាមប្រភពនៃពាក្យ)។


t_main: លុបន័យ
t_pron: [លុប-ប៉ៈ-នៃ]
t_source: (បា. លុបន័យ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. លុប, លោបនិង រមតិ ផង)។
t_exp:
វិធី, បែបនៃការលុបអក្សរក្នុងពាក្យក្នុងសង្កាត់នីមួយចេញខ្លះទុកខ្លះ ទោះលុបតួខាងដើមក្ដី តួកណ្ដាលក្ដី តួចុងក្ដី លុបប៉ុន្មានតួទុកត្រឹមតែប៉ុន្មានតួក្ដី តាមគួដល់ការលុបនិងការទុក, វិធីលុបយ៉ាងនេះ ហៅថា លុបន័យដូចជា ឧបាសក, ឧបាសិកា លុបទុកតែត្រឹម បាសក, សិកា; សុតៈ "ស្តាប់", ចិន្ត "គិត", បុច្ឆ "សួរ", លិខ "សរសេរ, កត់ត្រា"; លុបទុកតែត្រឹម សុ.ចិ.បុ.លិ; បុរិស"ប្រុស", ភិក្ខុ"លោកភិក្ខុ", ធម្ម"ធម៌", មហឹស"ក្របី", បង្ក"ភក់", ហំស"សត្វហង្ស", បោក្ខរណី"ស្រះឬត្រពាំងមានឈូក" (បញ្ចូលពាក្យ ថី "ស្ត្រី" មួយម៉ាត់ឱ្យបានគត់គូ) ជា ថី បុ, ខុ ធំ, ហឹ បំ, ហំ បោ; ការលុបតួអក្សរខ្លះទុកខ្លះយ៉ាងនេះជា លុបន័យ ឬ លោបន័យ។


t_main: លុម្បក
t_pron: [លុម-ប៉ៈ-កៈ] ឬ [លុម-បក់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ចោរប្លន់ (សរសេរជា លុម្បកៈ ឬ វិលុម្បក ក៏បាន) :
t_notes: (បើចោរស្រីជា លុម្បិកាឬវិលុម្បិកា)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា រីពួកលុម្បក ប៉ិនខាងការឆ្មក់ ចូលប្លន់អ្នកស្រុក វាហ៊ានចូលប្លន់ ព្រោះមានរនុក ប្រាប់ឱ្យចូលលុក កុំបីញញើត។


t_main: លុម្ពិនី
t_pron: [លុម-ពិ-នី]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះទីតំបន់ដែលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រសូត; សព្វថ្ងៃនេះហៅក្លាយជា រុម្មិណ្ដេក៏មាន, នៅខាងទិសឦសានក្រុងពារាណសី, ខាងទិសពាយ័ព្យនគរកុសិនារា, ក្នុងមធ្យមប្រទេសប៉ែកខាងកើត។


t_main: លុយ
t_subscrip: 2
t_pron: [លុយ]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
លោហៈសណ្ឋានមូលតូចសំប៉ែត មានរូបភាពឬត្រានិងអក្សរជាសម្គាល់, សម្រាប់ប្រើចាយជាជំនួសប្រាក់; ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសម័យពីដើម មានតម្លៃ ២សេននិង១សេន, សព្វថ្ងៃនេះ មានតែតម្លៃ១សេននិងកន្លះសេន; ហៅក្លាយមកពីពាក្យថា ល្វី (Louis) ដែលជាព្រះនាមនៃមហាក្សត្រិយ៍ប្រទេសបារាំងសែសក្នុងសម័យពីដើម ...។


t_poly: ២)
t_exp: ពាក្យសាមញ្ញហៅប្រាក់ដែលសម្រាប់ចាយវាយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសព្វថ្ងៃថា :
t_exam: គេមានលុយច្រើន, អស់លុយចាយរលីង។
t_notes:
(ចាស់ទុំលោកថា កុំហៅប្រាក់ពាន់ម៉ឺនថា លុយ ពីព្រោះមានតម្លៃតូចជាងប្រាក់ គឺកុំនិយាយបន្ទាបវត្ថុមានតម្លៃឱ្យថយថោក ចាស់ៗថា មាត់ស៊ីអំបិលព្រហក់)។


t_main: លូខ
t_subword: លូខវាទិន
t_pron: [លូ-ខៈ-វា-ទិន]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលពោលពាក្យខ្ជីខ្ជា, ពុំគាប្បី :
t_notes: (បើស្ត្រីជា លូខវាទិនី)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា លូខវាទី ច្រើនប្រើសម្ដី ខ្ជីខ្ជាឥតបទ វាចង់ថាអ្វី ស្រេចតែនឹងមាត់ ពោលថាខុសភ្លាត់ ពុំបានការឡើយ។ ខាង លូខវាទិនី ថា លូខវាទិនី ជាស្រីញីកុំហៅស្រី ព្រោះវាប្រើសម្ដី ជាវចីពុំបានការ។ល។


t_main: លូធែនិយម
t_pron: [លូ-ធែ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: លូធែនិយមសាយភាយដំបូងឆ្លងកាត់អឺរ៉ុបខាងជើង។
t_remark: 1
t_exp:
ទម្រង់ដំបូងនៃលទ្ធិប្រូតេស្តង់ដែលបង្កើតឡើងដោយ ម៉ាទីន លូធែ (Martin Luther 1483 1546 German) នាសតវត្សទី១៦នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ លទ្ធិនេះផ្ដោតទៅលើការបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូគ្រិស្ដ និងសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើជំនឿនិងសេចក្ដីស្មោះត្រង់របស់បុគ្គលទៅលើអំណាចរួមរបស់សហគមន៍គ្រិស្តសាសនា :


t_main: លួចល្បក់
t_pron: [លួច-ល្បក់]
t_pos: កិ.
t_exp: លបលួចធ្វើអំពើនីមួយក្នុងវេលាដែលគេប្រហែសធ្វេសមួយស្របក់ :
t_exam:
(ព.កា.) រីចោរលួចឆ្មក់ វាតែងមើលល្បក់ ម្ចាស់ទ្រព្យប្រហែស បើគេប្រយ័ត្ន វាធ្វើក្រអែស ឃើញគេប្រហែស វាឆក់រត់ភ្លាម។


t_main: លើក
t_subscrip: 1
t_pron: [លើក]
t_pos: កិ.
t_exam: លើកអីវ៉ាន់ពីដីដាក់លើផ្ទះ; លើកដៃ; លើកបាយ; លើកមនុស្សឈឺ, លើកដី, លើកថ្នល់, លើកភ្លឺស្រែ។
t_exp:
យកពីក្រោមឡើងទៅលើ, យកពីទំនាបទៅទីខ្ពស់; យកពីទីមួយទៅទីដទៃ; ជ្រោងឡើង, ទ្រឡើង, ស្ទួយឡើង; គ្រាហ៍ឡើង; ធ្វើឱ្យខ្ពស់, ដាក់បំពេញឬពូនឱ្យខ្ពស់ :


t_main: លឿងរាជ
t_pron: [លឿង-រាជ]
t_pos: ន.
t_exp:
រុក្ខជាតិឈើព្រៃ មានផ្កាលឿងខ្ចីនិងផ្លែតូចៗវែងស្រដៀងនឹងផ្លែអូញម៉ូយ បច្ចុប្បន្នគេនិយមយកមកដាំលម្អសួននិងតាមដងវិថី...។


t_main: លឿងឮ
t_pron: [លឿង-លឺ]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលល្បីលេចឮសាយសុស ដោយមានអ្នកនិយាយតំណាលតៗគ្នាទៅ :
t_source:
(ពាក្យសៀមលាយខ្មែរ, លឿងសៀម "កងរំពង, ល្បី, ល្បីល្បាញ, សាយសុស", ឮខ្មែរ, សៀមសរសេរ ល្ចើ់ងល្ចឺ អ.ថ. លឿងលឺ)

t_exam:
កេរ្តិ៍ឈ្មោះពីរោះលឿងឮ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) លោកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ លឿងឮពីរោះ ពេញទាំងនគរ ពួកជនទាំងពួង សុទ្ធសឹងសាទរ ប្រសិទ្ធិពរ ជូនពីចម្ងាយ។


t_main: លឿម
t_pron: [លឿម]
t_source: (ស. ល្ចើម អ.ថ. លឿម)
t_pos: ន.
t_exam: លឿមស្ពាន់, លឿមប្រាក់, លឿមមាស។
t_notes: (ខ្មែរហៅភ្នែកមាន់)។
t_exp:
លោហជាតិឬប្រាក់, មាស ដែលគេធ្វើឱ្យមានរូបស្តើងមូលតូចសំប៉ែតមានប្រហោងកណ្ដាល សម្រាប់ដោតប៉ាក់ការវិចិត្រផ្សេងៗ :


t_main: លៀប
t_pron: [លៀប]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើពួកជ្រៃ, មាន ២ប្រភេទ គឺ លៀបធំ មានស្លឹកធំ, លៀបតូច មានស្លឹកតូច; ត្រួយខ្ចីលៀបទាំង ២ប្រភេទនេះ មានរសចត់បន្តិចៗ ប្រើជាអន្លក់ឬរបោយបាន។


t_main: លៀស
t_pron: [លៀស]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វមួយប្រភេទពួកគ្រំ សំបកទាំងពីរខាងជាប្រអប់ ខាងគូទតូច ខាងមាត់រីកកំពាង រស់នៅក្នុងភក់ ឬដីខ្សាច់ក្នុងទឹក។


t_poly: ២)
t_exp:
ការសរសេរ; ការគូស, គូរ, វាស; គំនូរ; ស្នាម, គំនូស; អក្សរ; សំបុត្រ, ចុតហ្មាយ; គ្រឿងសម្គាល់; ទេវតា; ...។


t_main: លេខនាវិទ្យា
t_pron: [ឡេ-ខៈ-ណា-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាពីលក្ខណៈរូបរាង និងទម្រង់នៃសំណេរដោយដៃ ដើម្បីស្វែងរកអ្នកសរសេរ បង្ហាញពីចិត្តសាស្ត្រក្នុងពេលសរសេរ និងវាយតម្លៃពីលក្ខណៈនៃបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់អ្នកសរសេរ។


t_main: លេខអាតូម
t_pron: [ឡេក-អា-តូម]
t_pos: ន.
t_exp:
លេខដែលបញ្ជាក់ពីចំនួនប្រូតុងនៅក្នុងណ្វៃយ៉ូនៃអាតូមមួយ បញ្ជាក់ពីទីតាំងរបស់ធាតុក្នុងតារាងខួបគីមី និងបញ្ជាក់ពីចំនួនអេឡិចត្រុងនៅជុំវិញណ្វៃយ៉ូរបស់អាតូមណឺត។


t_pos: ន.
t_exam: ចក្កលេខា ឬ ចក្រលេខា។
t_exp:
ការសរសេរ; សេចក្ដីដែលសរសេរ, សំបុត្រ, ចុតហ្មាយ; ការគូស, ស្នាម, គំនូស; ការគូរ, វាស; គំនូរ; គ្រឿងសម្គាល់; ... :


t_main: លេខាធិការ
t_pron: [ឡេ-ខា-ធិ-កា]
t_source: (សំ. ឬ បា.; ស. < សំ.បា. លេខ ឬ លេខា + អធិការ)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា លេខាធិការិកា)។
t_exp:
ស្មៀនធំរបស់អធិបតីក្រសួង, ស្មៀនអ្នកត្រួតត្រាលើពួកស្មៀន, ចាងហ្វាងស្មៀន។ សព្វថ្ងៃ ប្រើជាថ្នាក់ឋានន្តរនៃអ្នករាជការរដ្ឋបាលក្នុងក្របខ័ណ្ឌជាន់កណ្ដាល ស្មើគ្នានឹងលេខានុការ ឬ ស្មៀនធម្មតា ហៅថា លេខាធិការ ឬហៅឱ្យពេញទាំងអស់ថា លេខាធិការនៃការិយាល័យ និងខេត្ត។


t_main: លេច
t_subscrip: 1
t_subword: លេចទឹកលេចត្រី
t_pron: [លិច-ទឹក-លិច-ដី]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ការកំបាំងតែហើបចេញ ឮដល់មនុស្សម្នាក់ហើយ ច្រើនតែលេចឮតទៅទៀត (ស្រដៀងគ្នានឹង ក្អែកមួយជាក្អែកដប់ ដែរ)។


t_main: លេញលេង
t_pron: [លេញ-លេង]
t_pos: កិ.
t_exp: លេងជន្លជន្លេញ គឺចំអែចំអន់លេងហើយលេងទៀតដដែលៗ :
t_exam:
និយាយលេញលេង; ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ បាត់យសដ្បិតខ្ជិល បាត់ញាណទានសីល ដ្បិតសេពសុរា ប្រមាទបាត់បុណ្យ ខឹងបាត់ប្រាជ្ញា លេញលេងដៀលថា បាត់ឥរិយាគាប់ (សាស្ត្រាច្បាប់រាជនេតិ)។


t_main: លេលាប់
t_pron: [លេ-លាប់]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: (ព.បុ.) ដែលលែនលន, លីតលាន, ស្មោះងារ, ខ្ជីខ្ជា :
t_notes: (ម.ព. លីកលាន ផង)។
t_exam:
ធ្វើការលេលាប់; មនុស្សលេលាប់, គំនិតលេលាប់។ (ព.កា.) សង្វាតសរសេរ អស់អញកុំខ្ជិល ទើបបានជាគាប់ សង្វាតសូត្ររៀន ដោយគ្រូប្រញ័ប្ដ កុំធ្វើលេលាប់ ដោយចិត្តមាក់ងាយ។ (សាស្ត្រាច្បាប់ក្រម)។


t_main: លែន
t_pron: [លែន]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) បណ្ដាញកុំព្យូទ័រក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជិតៗដូចជា ក្នុងបន្ទប់តែមួយ ការិយាល័យតែមួយ អគារតែមួយ ជាដើម ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកុំព្យូទ័រអាចចែករំលែកគ្នាប្រើនូវឯកសារ កម្មវិធី និងឧបករណ៍ផ្សេងៗ។


t_main: លោក
t_subscrip: 1
t_pron: [លោក]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សភាវធម៌ដែលតែងកើតតែងវិនាសរឿយៗ ឬដែលបាត់ៗឃើញៗ គឺដែលកើតមានហើយបាត់ៗ ហើយមានឡើងវិញតាមកាលសម័យ; បើនិយាយដោយការរៀបរាប់ គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស; មនុស្សសត្វទូទៅទាំងអស់; ឋានមនុស្ស; ឋានសួគ៌; ឋានព្រហ្ម; ឋាននរក, ប្រេត។ល។


t_main: លោក
t_subscrip: 1
t_subword: លោកត្រ័យ
t_pron: [លោ-កៈ-ត្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
លោកបី គឺមនុស្សលោក, ទេវលោក, ព្រហ្មលោក; មានន័យដទៃផ្សេងថា មេឃឬឋានសួគ៌, ផែនដី, ឱកាសកណ្ដាល (ចន្លោះមេឃនិងដី) ឬបាតាល។


t_main: លោក
t_subscrip: 1
t_subword: លោកធម៌
t_pron: [លោ-កៈ-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ធម៌សម្រាប់លោក គឺអាការៈ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ឬធម្មតារបស់សត្វលោក; តាមពុទ្ធសាសនាថាមាន ៨យ៉ាងគឺ ១លាភៈ ការបាន; ២អលាភៈ ការខានបានឬខាតបង់; ៣យសៈ ការមានយសស័ក្ដិ; ៤អយសៈ ការមិនមានយសស័ក្ដិ ឬការថ្លោះធ្លាក់យសស័ក្ដិ; ៥និន្ទា ការតិះដៀល; ៦បសំសា ការសរសើរ; ៧សុខៈ ការបានសុខ; ៨ទុក្ខៈ ការបានទុក្ខ។


t_main: លោក
t_subscrip: 1
t_subword: លោកនាថ
t_pron: [លោ-កៈ-នាត]
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលជាពំនាក់របស់សត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម ព្រះសិវៈ, ព្រះនារាយណ៍។


t_main: លោក
t_subscrip: 1
t_subword: លោកាធិបតេយ្យ
t_pron: [លោ-កា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រកាន់យកលោកជាធំ គឺការខ្លាចចិត្តពួកមនុស្សផងគ្នា; ការប្រុងប្រយ័ត្នមិនហ៊ានធ្វើអំពើអាក្រក់ ព្រោះខ្លាចគេដឹង នឹកខ្មាសគេទុកជាមុន។


t_main: លោក
t_subscrip: 1
t_subword: លោកាយតៈ
t_pron: [លោ-កា-យ៉ៈ-តៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
គម្ពីរសម្ដែងគតិលោកដែលមានដំណើរសេចក្ដីរយីករយាកមិនគួរជឿ ឬគម្ពីរដែលមានសេចក្ដីបដិសេធថាឋានសួគ៌ឋាននរកមិនមាន។


t_poly: ២)
t_pos: ន.
t_exam: អញ្ជើញលោកពិសា!; លោកមិនអញ្ជើញមកទេ។
t_exp:
ពាក្យគោរពសម្រាប់និយាយជាជំនួសឈ្មោះបុគ្គលថ្នាក់ខ្ពស់ជាងខ្លួន ឬថ្នាក់ស្មើនឹងខ្លួន ដែលត្រូវនិយាយទៅរកឬដែលត្រូវនិយាយដល់ :


t_main: លោកខាងកើត
t_pron: [លោក-ខាង-កើត]
t_pos: ន.
t_exam: អតីតអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតជាប្រទេសលោកខាងកើតមួយដែរ។
t_exp:
ប្រទេសនៅភាគខាងកើតទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលប្រកាន់យកលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត ដូចជា អតីតសហភាពសូវៀត ប៉ូឡូញ ហុងគ្រី ជាដើម :


t_main: លោកខាងលិច
t_pron: [លោក-ខាង-លិច]
t_pos: ន.
t_exam: នៅលោកខាងលិចគេឱ្យតម្លៃមនុស្សសំខាន់ជាងឋានៈ។
t_exp:
ប្រទេសនៅភាគខាងលិចទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាម៉េរិកខាងជើង ដែលប្រកាន់យករបបសេរី ដូចជា សហរដ្ឋអាម៉េរិក បារាំង អង់គ្លេស ជាដើម :


t_main: លោកន្តរនរក
t_pron: [លោ-កន់-ដ-ន-រក់] ឬ [លោ-ក័ន-តៈ-រ៉ៈ-ន-រក់]
t_source: (បា. លោក + អន្តរ "ចន្លោះ" + នរក "រណ្ដៅ")
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. លោក ផង)។
t_exp:
រណ្ដៅនៅក្នុងចន្លោះនៃលោក ជាឈ្មោះរណ្ដៅនរក ដែលសត្វជាបុថុជ្ជនប្រភេទខ្លះប្រកាន់ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ជឿស៊ប់ថាគ្មានបុណ្យគ្មានបាបសួគ៌នរកអ្វីទេ សត្វស្លាប់ទៅក៏សូន្យឈឹងឥតមានជាតិកំណើតតទៅទៀតឡើយ, នរកនេះកើតមានព្រោះលទ្ធិនោះឯង។ល។ (ព.ពុ.) :

t_exam:
លទ្ធិពុទ្ធនិយមថា សត្វជាបុថុជ្ជនណាដែលប្រកាន់ជឿថាស្លាប់ទៅសូន្យឥតមានជាតិកំណើតតទៅទៀតទេ, បុថុជ្ជននោះ កាលបើស្លាប់ក៏តែងតែកើតក្នុងលោកន្តរនរក ភ្លើងប្រល័យកប្បក៏ពុំឆេះរំលាយនរកនោះឡើយ (ព.បុ. ហៅ និញ្វននរក)។


t_main: លោកា
t_pron: [លោ-កា]
t_source: (បា. ពហុ. < លោក)
t_pos: ន.
t_exp: លោកទាំងឡាយ :
t_exam:
(ព.កា.) រីអង្គព្រះសម្ពុទ្ធ សុវិសុទ្ធសេដ្ឋា ជាគ្រូនៃលោកា មនុស្សទេព្តាសឹងគោរព។ ព្រះអង្គទ្រង់មេត្តា ត្រាស់ទេស្នាប្រាប់សព្វគ្រប់ ឱ្យសត្វក្នុងត្រៃភព ជ្រកក្នុងម្លប់សន្តិសុខ។


t_poly: ២)
t_notes: (ហៅ អវលោកេស្វរៈ ក៏បាន)។
t_exp:
នាមរបស់ពោធិសត្វដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងឧត្តរនិកាយឬមហាយានសន្មតដោយផ្សែផ្សំតាមមតិរបស់ខ្លួន, ប្រកាសជំនឿថាជាធំខាងការបីបាច់រក្សាសត្វលោក ក្នុងសាសនារបស់ព្រះសក្យមុនីគោតម, ផ្គូធៀបគ្នានឹងមហាព្រហ្មឬវិស្ណុរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍។


t_main: លោណម្ពិល
t_pron: [លោ-ណ័ម-ពិល]
t_source: (បា. លោណ "ប្រៃ" + អម្ពិល "ជូរ" > លោណម្ពិល)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ប្រៃនិងជូរឬវត្ថុមានរសប្រៃនិងជូរ :
t_exam:
(ព.កា.) ថា តាបសចាស់ៗ នៅព្រៃយូរណាស់ ឆាន់ឥតអំបិល ស្រាប់តែនឹកភ្នក ដល់លោណម្ពិល ក៏នាំគ្នាវិល មករកក្រុងម្ដង។ អ្នកក្រុងឈូឆរ ដោយក្ដីត្រេកអរ នាំគ្នាត្រសង មករកឥសី យកអ្វីមកផង បំពេញបំណង តាបសរាល់រូប។


t_main: លោតអង្រែ
t_pron: [លោត-អង់-រ៉ែ]
t_pos: ន.
t_exam: លេងលោតអង្រែ។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ សម្រាប់ក្មេងប្រុសជំទង់ឬកំលោះលេង, មនុស្សពីរនាក់អង្គុយកាន់អង្រែតូចវែងពីរ ដំទង្គិចអង្រែឱ្យមនុស្សម្នាក់លោតក្នុងចន្លោះ មិនឱ្យអង្រែត្រូវជើង; ជាល្បែងហាត់ប្រាណឱ្យប៉ិនខាងវិធីលោតផ្លោះ :


t_main: លោតអន្ទាក់
t_pron: [លោត-អន់-ទាក់]
t_pos: ន.
t_exam: គេច្រើនលេងលោតអន្ទាក់តែក្នុងវេលាយប់ខែភ្លឺ។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទសម្រាប់ពួកក្មេងប្រុសលេង, ចែកអ្នកលេងជាពីរពួក, មួយពួកអង្គុយដំកង់ឱ្យឃ្លាតៗ ចាប់កាន់ចុងដៃគ្នា, មួយពួកចាំលបលោតរំលងអន្ទាក់ដៃចូលក្នុងវង់អ្នកអង្គុយ ហើយលោតចេញវិញ, បើអ្នកអង្គុយលើកដៃគ្រវាសត្រូវជើងអ្នកលោត, ត្រូវឱ្យពួកអ្នកលោតមកអង្គុយដំកង់កាន់ដៃគ្នា, ពួកអ្នកអង្គុយដំកង់មុនត្រូវលោតវិញ; ជាល្បែងហាត់ប្រាណ ឱ្យប៉ិនខាងការលួចល្បក់ចូលក្នុងចំណោមឬដោះខ្លួនចេញពីចំណោម :


t_poly: ២)
t_exp:
ការលុប (ព.វ.) ការលុបតួអក្សរឬពាក្យចេញខ្លះ; លុបតួអក្សរឬពាក្យដើមហៅ អាទិលោប (ឬ អាទិលុប (លប់) ក៏បាន), បា. ដូចជា ឧបាសក > បាសក; ឧបាសិកា > សិកា (លុបពីរតួចេញ គឺលុបតួដើមផងកណ្ដាលផង, សម្រាប់ខ្មែរប្រើតាមស្រួលមាត់ហៅថា វាចាសិលិដ្ឋ "តាមស្រួលមាត់") ; សម្រាប់សម្ដីខ្មែរសុទ្ធដូចជា ស៊ីបាយហើយឬនៅ? > បាយហើយឬនៅ? (លុប ស៊ី ចេញ)។ល។ លុបអក្សរឬពាក្យត្រង់កណ្ដាលចេញខ្លះហៅ មជ្ឈេលោប (ឬ មជ្ឈេលុប ក៏បាន), សំ. ឬ បា. ដូចជា អយស្ម័យមាគ៌យាន < សំ. អយស៑ "ដែក" + មយ (បច្ច័យ) + មាគ៌ = "មាគ៌ា (ផ្លូវ) " + យាន > អយស្ម័យមាគ៌យាន "យានដែលរអិលទៅមកតាមផ្លូវដែក", លុប មាគ៌ កណ្ដាលចេញ > អយស្ម័យយាន (អៈយ៉ាស់-ស្មៃ-យាន) នៅមានសេចក្ដីដូចខាងលើដដែល គឺរថភ្លើង ឬរទេះភ្លើង (ព.សា.) ; សម្រាប់សម្ដីខ្មែរសុទ្ធសាធដូចជា ទៅកាន់ផ្ទះ > ទៅផ្ទះ (លុប កាន់ ចេញ), របស់នៃខ្ញុំ ឬ របស់ផងខ្ញុំ > របស់ខ្ញុំ (លុប នៃ ឬ ផង ចេញ)។ល។ លុបអក្សរឬពាក្យខាងចុងចេញខ្លះហៅ ឧត្តរលោប (ឬ ឧត្តរលុប ក៏បាន), បា. ដូចជា សារីបុត្តមោគ្គល្លាន > សារីបុត្តា "ព្រះសារីបុត្តនិងព្រះមោគ្គល្លាន"; មាតាបិតា > មាតរោ មាតានិងបិតា (បាលីហៅ ឧត្តរលោប ជា ឯកសេស (ឧត្តរេកសេស) "សល់បទចុង"; សម្រាប់សម្ដីខ្មែរសុទ្ធសាធដូចជា ទៅភ្ជួរស្រែ > ទៅភ្ជួរ; ទៅរាស់ដី> ទៅរាស់។ល។


t_main: លោហិត
t_subscrip: 1
t_subword: លោហិតនទី
t_pron: [លោ-ហិ-តៈ-ណៈ-ទី]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ទឹងឈាម គឺឈាមច្រើនដែលហូរហាក់ដូចជាស្ទឹង ព្រោះការច្បាំងកាប់សម្លាប់គ្នាយ៉ាងសម្បើម ឬព្រោះការសម្លេះសត្វធំៗច្រើន។


t_main: លោហិតុប្បាទ
t_pron: [លោ-ហិ-តុប-បាត]
t_source: (បា. < លោហិត "ឈាម" + ឧប្បាទ ការកើតឡើង"; សំ. — + ឧត្បាទ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អនន្តរិយកម្ម ផង)។
t_exp:
(ព.ពុ.) ឈ្មោះអនន្តរិយកម្មមួយយ៉ាង ដែលបុគ្គលជាសត្រូវញ៉ាំងព្រះលោហិតព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធឱ្យឃ្លាតពីទីប្រក្រតី ជាំក្នុងព្រះសរីរកាយ ប៉ុន្តែមិនបែកហូរចេញទេ ព្រោះមានធម្មតាថាសព៌ាង្គកាយរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធរាល់ព្រះអង្គ ឥតមានបុគ្គលណាអាចធ្វើឱ្យបែកបានឡើយ; កម្មនេះដែលទេវទត្ត ប្រមៀលដុំថ្មទម្លាក់ពីលើភ្នំគិជ្ឈកូដ, ថ្មបែកខ្ទាតបំណែកមួយដុំមកត្រូវព្រះបាទព្រះសក្យមុនី ...។


t_poly: ២)
t_exp:
ធាតុគីមីអេឡិចត្រូវិជ្ជមានមួយដែលជាទូទៅមានលក្ខណៈយឺត ទន់ អាចហូតជាសរសៃ អាចផែបាន មានផ្លេកលោហៈ ចម្លងកម្ដៅនិងអគ្គិសនី។


t_main: លោហៈអាល់កាឡាំង
t_pron: [លោ-ហៈ-អាល់-កា-ឡាំង]
t_pos: ន.
t_exam: លីចូម (Li) សូដ្យូម (Na) ប៉ូតាស្យូម (K) ជាលោហៈអាល់កាឡាំង។
t_remark: 1
t_exp:
ពួកលោហៈដែលស្ថិតក្នុងក្រុមទី១នៃតារាងខួបនៃធាតុគីមី ហើយមានសកម្មភាពគីមីខ្លាំង មានវ៉ាឡង់១ងាយបង្កើតអ៊ីដ្រុកស៊ីដ និងបំភាយអ៊ីដ្រូសែនពេលមានប្រតិកម្មជាមួយទឹក :


t_main: លោហៈអាល់កាឡាំងដី
t_pron: [លោ-ហៈ-អាល់-កា-ឡាំង-ដី]
t_pos: ន.
t_exam: បេរីល៉្យូម (Be) ម៉ាញេស្យូម (Mg) និងកាល់ស្យូម (Ca) ជាដើមជាលោហៈអាល់កាឡាំងដី។
t_remark: 1
t_exp:
ពួកលោហៈដែលស្ថិតក្នុងក្រុមទី២នៃតារាងខួបនៃធាតុគីមី។ វាមានវ៉ាឡង់២ ហើយមានសកម្មភាពគីមីខ្សោយជាងលោហៈអាល់កាឡាំង :


t_main: លោះ
t_subscrip: 2
t_pron: [លោះ]
t_pos: ន.
t_notes: (សៀមហៅ កះទ៌្ចនឬសះទ៌្ចន អ.ថ. កៈថនឬសៈថន ខ្មែរក៏ហៅ កថន ខ្លះដែរ; គួរហៅតាមសម្ដីខ្មែរថា បំពេញរាជ្យ វិញ)។
t_exp:
(ព.បុ.) ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទស្លឹកធំៗស្រដៀងនឹងស្លឹកពង្រ, ផ្លែមូលសំបកក្រាស់ សាច់ជ្រាកមានសរសៃស្វិតជាប់នឹងគ្រាប់ ខ្លះមានរសជូរ ខ្លះជូរអែម, សំបកផ្លែប្រើជាបន្លែស្លម្ជូរបាន។ មានពាក្យតំណាលថា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះឧទ័យរាជា (ក្សត្រិយ៍កម្ពុជរដ្ឋ) ទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យ ទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទានឈ្មោះឱ្យហៅ ឈើបំពេញរាជ្យ វិញ, ជាប់ដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ; សៀមហៅ កះទ៌្ចន ឬ សះទ៌្ចន អ.ថ. កៈថន ឬ សៈថន ខ្មែរក៏ហៅ កថន ខ្លះដែរ; គួរហៅតាមសម្ដីខ្មែរថា បំពេញរាជ្យ វិញ។


t_main: លំគេញ
t_pron: [លំ-គិញ]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលញាប់រមេញ :
t_exam:
សេះរត់យួនញាប់ជើងលំគេញ; ដំណើរលំគេញ; ដែលមានដំណើរលំគេញ ឬ រំគេញ (ព.កា.) លំគេញកែវស្នេហ៍ ជម្រាបអ្នកម៉ែ ម៉ែឱ្យចេញមក ឬមួយលបលាក់ ម្នាក់ឯងដើររក បានអ្វីហើយយក ទៅផ្ទះទេដឹង?។


t_main: លំចង់
t_pron: [លំ-ចង់]
t_source: (លិនចង, លេនចង អ.ថ. —ចុង)
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះឧប្បលមួយប្រភេទដើមសម្បុរស្វាយស្រគាំ ផ្កាសម្បុរខៀវស្វាយ (នីលុប្បល) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ព្រលិតលំចង់ ផ្ការីករហង់ នៅក្នុងស្រះស្រី មើលពីចម្ងាយ ហាក់ដូចចេះស្ដី ថែមទាំងមានត្រី ហែបហែលផងទៀត។


t_main: លំញង
t_subscrip: 2
t_pron: [លំ-ញង]
t_pos: ន.
t_exam: ត្រប់លំញង។
t_notes: (ហៅ ត្រប់ពុតលំញង ក៏បាន, ហៅតាមទម្លាប់ដោយស្រុក)។
t_exp:
ឈ្មោះត្រប់មួយប្រភេទ ផ្លែតូចៗ ជាចង្កោម សម្បុរបៃតង រសខារបន្តិចៗ, ប្រើជាបន្លែ ឬជាអន្លក់បាន, ងាយដុះឯងមិនបាច់ដាំ :


t_poly: ២)
t_exp: តំណវេលា :
t_exam:
លំដាប់នោះ គឺតពីវេលានោះ គ្រានោះ, (ព.កា.) លំដាប់នោះណា នាងស្រីសុជាតា ថ្វាយមធូបាយាស សឹងគ្រឿងទិព្វតន់ ពេញទាំងភាជន៍មាស ទើបនាងអង្គាស ថ្វាយព្រះទសពល។ (ពាក្យផ្ទាញ់មារបុរាណក្នុងរឿងបឋមសម្ពោធិ)។


t_main: លំដោយ
t_pron: [លំ-ដោយ]
t_pos: ប.
t_exam: ដាក់តាមលំដាប់លំដោយឱ្យមានរបៀបរៀបរយ។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ លំដាប់ ថា លំដាប់លំដោយ លំដាប់ដែលត្រូវរៀងមុនរៀងក្រោយ លំដាប់ហូរហែ : ដាក់តាមលំដាប់លំដោយឱ្យមានរបៀបរៀបរយ :


t_main: លំទោន
t_pron: [លំ-ទោន]
t_pos: កិ.
t_exp: បង្អោនឬបន្ទន់កាយវាចាឱ្យទន់ភ្លន់ ឱ្យសុភាព :
t_exam:
លំទោនកាយ បន្ទន់កាយ។ ...ប្រើឱនលំទោន កុំបីមានឆ្គង ប្រាជ្ញាបុណ្យផង កើតដោយប្រតិបត្តិ... (សាស្ត្រាច្បាប់ក្រម)។


t_poly: ២)
t_exp:
នីវ៉ូសមុទ្រទាបដែលបណ្ដាលមកពីចលនាទឹកសមុទ្រថយពីផ្ទាំងទ្វីបដោយសារកម្លាំងផ្គុំគ្នានៃទំនាញរបស់ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងផែនដី។ លំនាចមានពីរដងក្នុងមួយថ្ងៃ។


t_main: លំនៅ
t_pron: [លំ-នៅ]
t_pos: ន.
t_exp: ទីឬកន្លែងដែលនៅឬសម្រាប់នៅ :
t_exam: ផ្ទះជាលំនៅរបស់មនុស្ស ព្រៃជាលំនៅរបស់សត្វ។
t_notes:
(គួរកុំប្រើថា ទីលំនៅ ព្រោះលំនៅ ជានាមសព្ទប្រាប់សេចក្ដីថា ទី-សម្រាប់នៅ ស្រេចទៅហើយ បើថែមពាក្យ ទីមកទៀតនាំឱ្យផ្ទួន ឱ្យធ្ងន់ បើត្រូវការប្រើពាក្យ ទី ត្រូវថា ទីនៅឬទីជាលំនៅ ក៏គឺ លំនៅ ហ្នឹងឯង)។


t_main: លំផក
t_pron: [លំ-ផក]
t_source: (ស. ល្ចមព្ចក អ.ថ. ឡមផក)
t_pos: ន.
t_exam: នាគពាក់លំផក។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយសំពត់ស្មាច់ មានកំពូលស្រួចវែងឆ្លឹម សម្បុរស បិទចម្រៀកក្រដាសថងយន់ត្រង់កណ្ដាប់មាត់ ឬមិនបិទ ក៏មាន, សម្រាប់ពួកមន្ត្រីពាក់សីសៈ ក្នុងកាលដែលមានព្រះរាជពិធីហែធំៗ ឬសម្រាប់ឱ្យកុលបុត្រ ដែលកោរសក់រួចហើយពាក់ហែចេញទៅបួស :


t_main: លំពស់
t_pron: [លំ-ពស់]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ដើមស្ទើរជាវល្លិ ស្លឹកស្រួចស្តើង :
t_exam:
ត្រួយលំពស់ប្រើធ្វើជាអន្លក់ឬរបោយបានឥតចត់ឥតល្វីងទេ។ ខ្មែរអ្នកចេះផ្លុំស្លឹកជាបទភ្លេងគេច្រើនតែយកស្លឹកលំពស់នេះ រើសយកតែស្លឹកចាស់រឹងមកផ្លុំឮសូរសព្ទតូចគ្រលួច។


t_main: លំពើន
t_pron: [លំ-ពើន]
t_pos: កិ.
t_exp: (ព.បុ.) គេចវេះ ឬចៀសវាងលាក់ខ្លួនក្នុងវេលាដែលមានភ័យស្លុតស្លន់ :
t_exam:
លំពើនចូលព្រៃព្រោះភ័យដេញ។ (មានប្រើខ្លះតែក្នុងពាក្យកាព្យបុរាណ) អ្នកណាហ៊ានផ្គើន កុំតែលំពើន ជ្រកពួនក្នុងព្រៃ កុំអីលិចលង់ ព្រោះភ័យចង្រៃ ដប់យប់ដប់ថ្ងៃ ទើបបានវិលវិញ។


t_main: លំពែងព្រះរាម
t_pron: [លំ-ពែង-ព្រះ-រាម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលផ្ញើប្រាណមួយប្រភេទ ស្លឹកវែងស្រួចក្រាស់ ដុះជាគុម្ពចាប់ឫសតោងជាប់នឹងដើមឈើ ច្រើនដុះអាស្រ័យនឹងដើមត្នោតដែលមានគាវចាស់ឬគាវងាប់នៅស្រោបដើម។


t_main: លំពាំង
t_pron: [លំ-ពាំង]
t_source: (ស. លាំព័ង អ.ថ. លុ័មផ័ង)
t_pos: ន.
t_exp: ទំនើង, អំណាចខ្លួន, អំពើចិត្ត :
t_exam:
តាមលំពាំងចិត្ត (ម.ប្រ., ប្រើខ្លះបន្តិចបន្តួចតែក្នុងកាព្យ) វាឃោរឃៅខ្លាំង ធ្វើតាមលំពាំង ប្រឆាំងយកឈ្នះ ជួនកាលបាត់ខ្លួន ជួនកាលនៅផ្ទះ មានគ្នាវាខ្លះ ខ្នះខ្នែងជ្រោមជ្រែង។


t_main: លំអិតលំអូន
t_pron: [លំ-អិត-លំ-អូន]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលរាប់រក ដោយទន់ភ្លន់, ថ្នាក់ថ្នម, ប្រើសម្ដីល្អិតល្អរកគ្នា :
t_notes: (ម.ព. លំអុត, លំអុតលំអូន, លំអុតលំឱននិងលំឱន ផង)។
t_exam:
បងប្អូនគេល្អៗណាស់ សុទ្ធសឹងតែលំអិតលំអូនរកគ្នាគេជានិច្ច។ (ព.កា.) ថា បងៗប្អូនៗ លំអិតលំអូន ស្រោះស្រាយរកគ្នា ពុំដែលមោះហ្មង ឆ្លើយឆ្លងតវ៉ា ទោះស្ដីទោះថា ទន់ផ្អែមជានិច្ច។


t_main: លំអូត
t_pron: [លំ-អូត]
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_exp: លំអុតលំឱនសុភំសុភាពទន់ភ្លន់ :
t_exam:
(ព.កា.) សម្លបសម្លូត លំអូតចំពោះ ពាក្យពោលពីរោះ រាយរាប់សម្ដី។ ... (ច្បាប់ស្រី ជាព្រះរាជនិពន្ធនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ...)។


t_main: លាំងជ័យ
t_pron: [លាំង-ជៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើ, មានពីរប្រភេទគឺ មួយប្រភេទស្លឹកតូចៗ ជាសំណុំៗ, មួយប្រភេទទៀតស្លឹកធំៗរាយៗ, ច្រើនកើតមានដង្កូវដួងស៊ីដើមចេញជ័រជ្រាយគគុល, ដង្កូវដួងនោះហៅថា ដួងលាំងជ័យ។


t_main: លាំងសាត
t_pron: [លាំង-សាត]
t_source: (ស. លាងសាត អ.ថ. ឡាង សាត)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ផ្លែជាប់គ្នារដឹកចេញពីស្មែងសំបកផ្លែស្តើងសម្បុរស សាច់ជាក្លែបៗដូចបង្គៅ តែជ្រាយបន្តិចជាងបង្គៅ មានរសផ្អែមលាយជូរបន្តិចៗ, បរិភោគបាន, គ្រាប់មានរសល្វីង។


t_main: ល័ក្កចាន់
t_pron: [លាក់-កៈ-ចាន់]
t_pos: ន.
t_exam: ល័ក្កចាន់របស់លោកអ្នកកាន់ធុតង្គ សម្រាប់ដាក់ទឹកប្រើប្រាស់។
t_exp:
ក្អម ឬថូទឹក ច្រើនតែធ្វើដោយឈើក្រឡឹង ឬ ដោយបន្ទោះត្បាញខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ មានខ្សែសម្រាប់យួរឬស្ពាយបាន, សម្រាប់ដាក់ទឹក ប្រើក្នុងវេលាដើរដំណើរ, ជាបរិក្ខាររបស់បព្វជិត :


t_main: ល័ក្ដ
t_subscrip: 1
t_subword: ចងល័ក្ដ
t_pron: [ចង-ល័ក]
t_pos: កិ.
t_exam: របរចងល័ក្ដ។
t_notes: (វេវ. បន្ទំល័ក្ដ)។
t_exp:
យកស្រម៉ល័ក្ដដែលនៅមានសត្វល្អិតជាមេ ដាក់ក្នុងសំបកកាតំស្លឹកត្នោតជាដើមចងភ្ជាប់នឹងឈើរស់មានដើមសង្កែ, ត្រាង, ស្នួលជាដើម ដើម្បីឱ្យមេនោះចេញមកវាររោមមែកឈើ កកើតបានជាស្រម៉ល័ក្ខតទៅទៀត :


t_main: ល្ខោនបាសាក់
t_pron: [ល្ខោន-បា-សាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលតួសម្ដែងប្រើក្បាច់ហួនជាគោល ពោលប្រាប់ឈ្មោះតួអង្គនៃរឿងដោយខ្លួនឯង ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់មានលក្ខណៈភ្លឺផ្លេកបែបបុរាណ អមដោយតន្ត្រីបុរាណ។ ល្ខោនបាសាក់នេះយកឈ្មោះតាមស្រុកមួយ គឺស្រុកបាសាក់ ខេត្តឃ្លាំង ទល់មុខនឹងខេត្តព្រះត្រពាំងនៃទឹកដីកម្ពុជាក្រោម :

t_exam:
ល្ខោនបាសាក់ច្រើនយករឿងសាស្ត្រាល្បែងមកសម្ដែង ដូចជា រឿងព្រះជិនវង្ស រឿងស័ង្ខសិល្ប៍ជ័យ និងរឿងខ្យងស័ង្ខជាដើម។


t_main: ល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ
t_pron: [ល្ខោន-ព្រះ-រាច-ជៈ-ទ្រ័ប]
t_pos: ន.
t_exam: ល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ«រឿងរាមកេរ្តិ៍», «រឿងព្រះថោងនាងនាគ»។
t_exp:
ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលសម្ដែងឡើងដោយប្រើក្បាច់របាំបុរាណខ្មែរ ជារឿងល្ខោនមានលក្ខណៈសក្ការៈ អភិរក្សនិយម មានសោភណភាពនិងប្រណីតភាពខ្ពស់ តំណាងឱ្យវប្បធម៌និងអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ។ ល្ខោននេះ ខ្លះហៅថា ល្ខោនក្បាច់បុរាណខ្មែរ :


t_main: ល្គឹក
t_subword: ល្គឹកណាតែ
t_pron: [ល្គឹក-ណា-តែ]
t_pos: ឈ.
t_exp: គាប់ណាតែ; គាប់តែ :
t_exam:
ហាមផ្ដាច់មិនឱ្យសាធារណជនចូលតាមទ្វារនេះ, ល្គឹកណាតែមិនស្តាប់, ត្រូវ ...ស្ដីបន្ទោសជាទម្ងន់; ឬ ល្គឹកតែឈ្មោះណាមិនស្តាប់, ត្រូវ ...។


t_main: ល្ង
t_pron: [ល្ង]
t_pos: ន.
t_exam: ទ្រាបល្ង, តំណាប់ល្ង, ប្រេងល្ង។
t_exp:
ដំណាំមួយប្រភេទ ដើមតូចស្រួយ ដុះបែកខ្នែងជាមែក, ផ្កាព័ណ៌សក៏មាន ព័ណ៌ស្វាយក៏មានខ្លះ, ផ្លែស្កះ, គ្រាប់ល្អិត សំបកខាងក្រៅខ្មៅ សាច់ខាងក្នុងស សម្រាប់លីងប្រើការជាម្ហូបក្រៀម ឬប្រើការធ្វើនំក្រៀម ឬក៏ស្លប្រេង :


t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមិនចេះ, មិនយល់ :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ចេះ)។
t_exam:
មនុស្សល្ងង់ (ព.ទ.បុ.) ស្អប់ល្ងង់ស្រឡាញ់ចេះ ទើបមានចំណេះតាមសម័យនិយម។ បើល្ងង់កុំធ្វើចេះ បើឥតចំណេះត្រូវខំប្រឹងរៀន។


t_main: ល្ងៀង
t_pron: [ល្ងៀង]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លស្លឹកល្ងៀង, ញាំផ្កាល្ងៀង។
t_exp:
ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទ ច្រើនដុះក្នុងទីមានដីខ្សាច់, ត្រួយនិងផ្កាប្រើជាបន្លែស្លម្ជូរ, ជាអន្លក់ឬញាំក៏បាន :


t_main: ល្ងៀងជូតអាចម៍កូន
t_pron: [ល្ងៀង-ជូត-អាច់-កូន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទពួកល្ងៀង ប៉ុន្តែដើមតូចច្រើនតែទាបៗជាងល្ងៀងស្លឹកល្វីងប្រហាត (អ្នកស្រុកខ្លះហៅល្ងៀងស្វាយ)។


t_main: ល្បប់
t_pron: [ល្បប់]
t_pos: ន.
t_exam: ពួកសិស្សវត្តក្នុងសម័យពីដើម សុទ្ធតែប្រើទឹកល្បប់លុបក្ដារខៀន រៀនអក្សរសរសេរដោយដី សភក់។
t_notes: (ប្រើតែក្នុងសម័យពីដើម គួរកុំច្រឡំពាក្យ ល្បប់ នឹងពាក្យ ល្បាប់។ ម.ព. ល្បាប់ ផង)។
t_exp:
ទឹកដែលលាយដោយផង់ធ្យូងកំណាត់សំពត់ឬម្រែងសម្បុរខ្មៅជាមួយនឹងទឹកបបរឬទឹកបាយខាប់ សម្រាប់លុបក្ដារសរសេរ (ដែលហៅតាមពាក្យសៀមថា ក្ដារខៀវ), លុបឱ្យរលុបអក្សរចាស់រួចហើយ បញ្ឈរក្ដារនោះផ្អែកទុកឱ្យស្ងួតសម្រាប់សរសេរតទៅទៀត :


t_main: ល្បាក់ផ្កាសំយុង
t_pron: [ល្បាក់-ផ្កា-សំ-យ៉ុង]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងលម្អមួយប្រភេទធ្វើពីផ្កាស្រស់ឬផ្កាជ័រក្រងជារំយោលសម្រាប់បំពាក់ចំហៀងម្ខាងនៃមកុដធ្លាក់សំយុងចុះ (តួនាងពាក់នៅខាងឆ្វេងនិងតួនាយរោងពាក់នៅខាងស្ដាំ តួយក្សពាក់ខាងស្ដាំដែរ)។ ផ្កាសំយុងក្រងដោយផ្កាចំប៉ី ផ្ការាក់ ផ្កាម្លិះ ឬផ្កាចំប៉ា។


t_poly: ២)
t_exam: ដីចម្ការមានល្បាប់ ដាំដំណាំមានផលប្រយោជន៍ច្រើន។
t_exp:
ដីភក់ដែលកើតអំពីកករទឹកតំឡើង ទោះនៅជាភក់ក្ដី នៅជ្រាយឬនៅសើមឬក៏ស្ងួតរឹងហើយក្ដី ក៏ហៅថា ល្បាប់ ដែរ ជាដីមានជីជាតិល្អ :


t_main: ល្បាប់
t_subword: ល្បាប់ម៉ដ្ឋ
t_pron: [ល្បាប់-ម៉ត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ល្បាប់ដែលឥតមានខ្សាច់លាយ, ជាងឆ្លាក់ពុម្ពក្បាច់គេយកល្បាប់ម៉ដ្ឋនេះមកឆ្លាក់ធ្វើជាពុម្ពដើមសម្រាប់បោះរូបនិងក្បាច់រចនាផ្សេងៗ :

t_exam:
(ព.កា.) ថា រីដីមានល្បាប់ ប្រសើរចំណាប់ ចម្រើនដំណាំ គួរអ្នកម្ចាស់ដី រក្សាថែទាំ ត្រូវដាំដំណាំ កុំបោះបង់ចោល។


t_main: ល្បិចចៅក្រម
t_pron: [ល្បិច-ចៅ-ក្រំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ល្បិចរបស់ចៅក្រមអ្នកជំនុំជម្រះក្ដី។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២៣នៃពុទ្ធសករាជ ត្រូវគ្នានឹងសតវត្សរ៍ទី ១៧នៃគ្រិស្តសករាជ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យចេស្ដាព្រះមហាក្សត្រិយ៍នៃប្រទេសកម្ពុជា ទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាឱ្យពួកបណ្ឌិតរៀបចំរបៀបជាល្បិចនៃចៅក្រមអ្នកជំនុំជម្រះក្ដី ឱ្យបានទៀងទាត់តាមសុចរិតយុត្តិធម៌ ឱ្យងាយពិនិត្យពិភាក្សារកការណ៍ពិត ដោយល្បិច ៤យ៉ាង ដែលហៅជាពាក្យ បាលីសន្មត ថា មន្ទលេន, សេនបទ, មណ្ឌុកដ, សីហលោ។ ល្បិចចៅក្រមទាំងបួនយ៉ាងនេះ មានសេចក្ដីអធិប្បាយថា ១មន្ទលេន (មន់ ទៈលេន) ន. (បា. ស. មន្ទ "ទន់, ទន់ភ្លន់, ស្រទន់; សន្សឹមៗ; តិច" + លេន "សន្ទុះ, ល្បឿន; ការស្ទាបស្ទង់") ល្បិចឈ្មោះ មន្ទលេន នេះមានអត្ថន័យថា ចៅក្រមត្រូវពិចារណានូវអធិករណ៍ គឺរឿងក្ដី តាមពាក្យចោទនិងឆ្លើយ ដែលស្ទាបស្ទង់ឃើញថា មុនបង្អស់មិនគួរកញ្ឆក់កញ្ឆែងទេ ក៏ប្រើល្បិចសុភាពទន់ភ្លន់សន្សឹមៗ ប្រៀបប្រដូចនឹងទឹកដែលហូររិញៗមិនហូរគំហុកខ្លាំង ហូរធ្លាក់ចុះទៅក្នុងស្រះឬត្រពាំង ដក់បានជាទឹកពេញទីនោះគួរដល់ការប្រើប្រាស់បានដូច្នោះឯង; បើចៅក្រមប្រើល្បិចនេះទៅឃើញការណ៍ពិតសព្វគ្រប់ហើយ ក៏សម្រេចសេចក្ដីឱ្យអធិករណ៍នោះចប់ស្រេចដោយប្រពៃបានត្រឹមប៉ុណ្ណោះទៅ។ ២សេនបទ (សេន៉ៈបត់ ឬ សែន៉ៈបត់) ន. (បា. សេន "សត្វខ្លែង" + បទ "ដំណើរ; ផ្លូវ, គន្លង; ហេតុ; ឧបាយ; ..."; សំ. ឝ្យេន + បទ) ល្បិចឈ្មោះ សេនបទ នេះមានអត្ថន័យថា ចៅក្រមត្រូវពិនិត្យពិចារណានូវរឿងក្ដីតាមពាក្យចោទនិងចម្លើយ ដោយប្រើល្បិចស្ទាបស្ទង់មើល យកតម្រាប់សត្វខ្លែងដែលវាឆាបអ្វីៗមានកូនមាន់ជាដើមជាចំណីរបស់វា, ធម្មតាសត្វខ្លែងមុននឹងឆាបកូនមាន់ជាដើម វាត្រូវហើររេរាៗកេលកុងស្ទង់មើលសិន បើលុះតែឃើញមានទំនងឱកាសល្មមឆាបឆក់បានទើបវាសម្លបស្លាបឆាបចុះហើយវាហើរប៉េវឡើងទៅ; បើចៅក្រមយល់ឃើញថា ត្រូវប្រើល្បិចរិះរេបែបសត្វខ្លែង ហើយគ្រញិចសម្រេចសេចក្ដីឱ្យអធិករណ៍ បានចប់ដោយសុចរិតយុត្តិធម៌ហើយ ក៏ទុកជាស្រេចត្រឹមប៉ុណ្ណោះទៅ។ ៣មណ្ឌុកដ (ម័ន ឌុកត់ ឬ មន់) ន. (បា. មណ្ឌុក ឬ មណ្ឌូក "កង្កែប" + កត > កដ "ដែលធ្វើ គឺការលោត") ល្បិចឈ្មោះ មណ្ឌុកដ នេះមានអត្ថន័យថា ចៅក្រមត្រូវពិនិត្យពិចារណានូវអធិករណ៍តាមពាក្យចោទនិងចម្លើយ ដែលលៃស្ទង់មើលឃើញថា រឿងនេះត្រូវប្រតិបត្តិតាមតម្រាប់កង្កែបលោត, ធម្មតាកង្កែប វាមិនលោតឥតឈប់បង្អង់សោះទេ, វាតែងតែលោតផ្លោតៗ ហើយឈប់បង្អង់ម្ដងៗបន្តិចៗហើយទើបវាលោតផ្លោតៗតៗទៅទៀត, ចៅក្រមក៏ត្រូវធ្វើយ៉ាងនោះដែរ គឺត្រូវស្ទាបស្ទង់មើល កុំប្រញាប់ប្រញាល់រួសរាន់ពេក, បើអធិករណ៍ហុចដំណើរឱ្យមក ឃើញថាគួរវិនិច្ឆ័យបានហើយសឹមសម្រេចសេចក្ដីឱ្យរឿងនោះចប់ស្រេច ដោយសុចរិតយុត្តិធម៌ត្រឹមប៉ុណ្ណោះទៅ។ ៤សីហលោ (សីហៈលោ) ន. (បា. សីហ "សត្វសីហៈ" + លោ < លា "កាត់, កាត់ផ្ដាច់; កាន់, កាន់យក" ជា បា. ស. ថា សីហលោ) ល្បិចឈ្មោះ សីហលោ នេះមានអត្ថន័យថា កាលបើចៅក្រមពិនិត្យពិចារណាឃើញរឿងនោះមានព័ស្តុតាងច្បាស់ក្រឡែត មិនគួរឱ្យសង្ស័យទេ ប៉ុន្តែបុគ្គលអ្នកជាប់ចោទអង់អាចរបឹងរបាញក្អេងក្អាងហួសហេតុពេក មិនព្រមទទួលសារភាពតាមការណ៍ពិតសោះ, ចៅក្រមត្រូវប្រើអាការៈគំរាមសម្លុតតាមមាត្រាច្បាប់ ឱ្យបុគ្គលនោះស្លុតគាំងកឿងក្រទាំងហើយឆ្លើយឱ្យការណ៍តាមពិតត្រង់ ដោយចៅក្រមយកតម្រាប់តាមសីហៈ ដែលវាបន្លឺសីហនាទ ស្រែកសន្ធាប់ម្រឹគហើយវាខាំសម្លាប់យកជាចំណីវាដូច្នោះដែរ, ហើយចៅក្រមវិនិច្ឆ័យសម្រេចសេចក្ដី ដោយសុចរិតយុត្តិធម៌ ឱ្យចប់ស្រេចត្រឹមប៉ុណ្ណោះទៅ។ (ល្បិចចៅក្រម ទាំង ៤យ៉ាងនេះ ហៅថា ល្បិចព្រះជ័យចេស្តា ឬ ច្បាប់ព្រះជ័យចេស្តា; កាលពីដើម យើងពុំបានឃើញច្បាប់ដើម ក៏ចេះតែអានខុសខ្លះ, លុះយើងស្រាវជ្រាវឃើញសាស្ត្រាស្លឹករឹតចាស់ខ្មៅជាច្បាប់ដើមទើបយើងស្រង់យកមកចុះក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរនេះ ដោយត្រឹមត្រូវហើយ)។ (កាព្យសម្រាប់ឱ្យងាយចាំ ល្បិចចៅក្រម) :

t_exam:
មន្ទលេន-សេនបទ ទាំងមណ្ឌុកដ និងសីហលោ ទាំងបួននេះជា រាជោវាទោ នៃក្សត្រិយ៍សេដ្ឋោ ព្រះជ័យចេស្ដា។ មហាក្សត្រិយ៍ខ្មែរយើង ស្ដេចមានឫទ្ធិ៍ថ្កើង ទ្រង់បានប្រាប្ដា-ភិសេកហើយស្រេច ស្តេចទ្រង់បញ្ជា ឱ្យប្រាជ្ញព្រឹទ្ធា តែងល្បិចចៅក្រម។ ជាពាក្យបាលី សន្មតសេចក្ដី ដោយការផ្សែផ្សំ ក្រឹត្យទុកជាច្បាប់ សម្រាប់ចៅក្រម កាត់ក្ដីឱ្យសម នឹងយុត្តិធម៌។ (មិនមែនសម្រាប់តែចៅក្រមគ្រហស្ថទេ ទោះទាំងចៅក្រមបព្វជិត ក៏គួរប្រើល្បិចចៅក្រមទាំង ៤ យ៉ាងនេះបានដែរ)។


t_main: ល្បើកកថា
t_pron: [ល្បើក-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exam: ល្បើកជុចនិងត្រីរបស់ហ្លូងវិសេសអក្ខរា ដូង ជាល្បើកកថា។
t_exp:
ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធតាក់តែងជារឿងនិទានដោយលើកយកគុណវិបត្តិមនុស្សនៅក្នុងសង្គមមកធ្វើជាប្រធានរឿង។ តួអង្គនៅក្នុងល្បើកកថាភាគច្រើនជាតួអង្គសត្វដែលជានិមិត្តរូបឬគំរូមនុស្សប្រភេទណាមួយក្នុងសង្គម។ ល្បើកកថាឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវភាព ទំនៀមទម្លាប់ បែបបទរស់នៅរបស់មនុស្ស និងបង្ហាញពីយុទ្ធវិធីផ្សេងៗក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជីវិត :


t_main: ល្បឿន
t_subword: ល្បឿនពន្លឺ
t_pron: [ល្បឿន-ពន់-លឺ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ល្បឿនដាលរបស់កាំរស្មីអេឡិចត្រូម៉ាញេទិក (និមិត្តសញ្ញា c)។ ល្បឿនពន្លឺក្នុងសុញ្ញកាសគឺ ២៩៩ ៧៩២ ៤៥៨ម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី។


t_main: ល្បះ
t_subscrip: 2
t_pron: [ល្បះ]
t_pos: ន.
t_exam: ល្បះឬប្រយោគមានច្រើនប្រភេទ គឺ ល្បះប្រកាស, ល្បះសំណួរ, ល្បះបញ្ជានិងល្បះឧទានជាដើម។
t_notes: (ម.ព. របះ ផង)។
t_exp:
ប្រយោគ, បង្គុំពាក្យដែលមានន័យសេចក្ដីពេញលេញ ស្តាប់បាន។ ល្បះឬប្រយោគ ត្រូវមានកន្សោមនាមប្រធាន និង កន្សោមកិរិយា (ប្រណាប់ប្រធានឬបម្រាប់ប្រធាន) :


t_main: ល្បះ
t_subscrip: 2
t_subword: ល្បះក្រង
t_pron: [ល្បះ-ក្រង]
t_pos: ន.
t_exp:
ល្បះដែលកើតឡើងពីល្បះទោលច្រើនដាក់បន្តបន្ទាប់គ្នាដោយដំណកឃ្លាឬភ្ជាប់គ្នាដោយឈ្នាប់ចង ដូចជា មាន់រងាវ សេះកញ្ជ្រៀវ គោរោទ៍។ សុភាពពូកែអក្សរសាស្ត្រប៉ុន្តែនាងខ្សោយរូបវិទ្យា ជាដើម។


t_main: ល្បះ
t_subscrip: 2
t_subword: ល្បះទោល
t_pron: [ល្បះ-ទោល]
t_pos: ន.
t_exp:
ល្បះដែលមានប្រធានមួយនិងបម្រាប់ប្រធានមួយហើយមានន័យគ្រប់គ្រាន់ ដូចជា លោកគ្រូមកដល់ហើយ។ លោកនាយកមិននៅទេ។ គោស៊ីស្មៅ។


t_main: ល្បះ
t_subscrip: 2
t_subword: ល្បះបដិសេធ
t_pron: [ល្បះ-ប៉ៈ-ដិ-សែត]
t_pos: ន.
t_exp:
ល្បះដែលក្នុងនោះគេប្រើអវិជ្ជមានបទ (មិន...ទេឬឡើយ, អត់...ទេឬឡើយ,...) ដើម្បីសម្ដែងគំនិតអវិជ្ជមាន ដូចជា លោកនាយកមិននៅទេ។ វាអត់ទៅសាលាទេ។


t_main: ល្បះ
t_subscrip: 2
t_subword: ល្បះសង្កត់ន័យ
t_pron: [ល្បះ-សង់-កត់-នៃ]
t_pos: ន.
t_exp: ល្បះដែលគេផ្ដោតអារម្មណ៍លើធាតុណាមួយ (ប្រធាន, កម្មបទ, កម្មទេសកាល) នៃល្បះ :
t_exam:
សិស្សនេះហើយដែលចូលចិត្តអានសៀវភៅជាងគេ។ (ល្បះសង្កត់ន័យលើប្រធាន), មនុស្សនេះ ខ្ញុំស្អប់វាណាស់។ (ល្បះសង្កត់ន័យលើកម្មបទ), ទីនេះហើយដែលខ្ញុំធ្លាប់រស់នៅកាលពីក្មេង។ (ល្បះសង្កត់ន័យលើកម្មទេសកាល) ជាដើម។


t_main: ល្ពេញល្ពៅ
t_pron: [ល្ពេញ-ល្ពៅ]
t_pos: គុ.
t_exp: ទ្រទេសទ្រទន់, ស្រលួតស្រឡះស្រស់បស់ :
t_exam:
រូបរាងល្ពេញល្ពៅ។ (ព.កា.) នែនាងឆោមឆ្លៅ រូបរាងល្ពេញល្ពៅ ស្រីនៅភូមិណាម្ដេចដើរម្នាក់ឯង ពុំក្រែងគេថា មានគ្នាទៅរ៉ា ទើបសមនឹងវ័យ។ ដើរតាមភ្លឺស្រែ ពុំបានលាម៉ែ ផងទេឬអី ម្ដេចក៏មិនយក ក្មេងតូចដឹងក្ដី ឱ្យដើរជូនស្រី គ្រាន់បានជាគ្នា?។


t_main: ល្ពៅ
t_subscrip: 1
t_pron: [ល្ពៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនំចំហុយមួយប្រភេទ រាងសំប៉ែតបួនជ្រុង ធ្វើពីល្ពៅលាយច្របល់ជាមួយម្សៅ ខ្ទិះដូង និងស្ករស រួចខ្ចប់ស្លឹកចេកចំហុយ។


t_main: ល្ពៅ
t_subscrip: 2
t_pron: [ល្ពៅ]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លល្ពៅ, សង្ខ្យាល្ពៅ; គ្រាប់ល្ពៅលីង។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិដំណាំវារ, ផ្កាសម្បុរលឿង, ផ្លែធំមានរាងមូលត្រមៀចខ្លះ, ច្រឡោខ្លះ, ទ្រវែងខ្លះ សាច់ខាងក្នុងសម្បុរលឿង, ប្រើជាបន្លែឬធ្វើជាបង្អែមក៏បាន; ទងខ្ចីនិងផ្កាប្រើជាបន្លែ ឬទងខ្ចីស្រុះប្រើជាអន្លក់ក៏បាន; គ្រាប់ទុំប្រើប្រឡាក់អំបិលលីងធ្វើជាអាហារ មានរសឈ្ងុយពិសាគ្រាន់បើដែរ :


t_main: ល្មមល្មៃ
t_pron: [ល្មម-ល្មៃ]
t_pos: គុ.
t_exp: ល្វតល្វៃ, ទន់ភ្លន់ សមរម្យ :
t_exam:
រូបរាងល្មមល្មៃ។ (ព.កា.) ថា នាងនាដនេះថ្លៃ រូបឆោមល្មមល្មៃ ចេះលៃក្បាច់រាំ ប្រើបែបសមរម្យទន្ទេងទន្ទាំ នេះហៅអ្នករាំ ចេះរាំត្រូវបែប។


t_main: ល្មុត
t_subscrip: 1
t_pron: [ល្មុត]
t_source: (ស. លះមុត អ.ថ. ឡៈមុត)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំ ប្រើផ្លែទុំជាអាហារ, មានពីរប្រភេទគឺ ល្មុតសែដា ផ្លែថ្លោសៗមានច្រើនបែប; ល្មុតខ្មែរ (ស. លះមុតសីដា ឬ លះមុតទៃយ អ.ថ. ឡៈមុតស៊ីដា ឬ ថៃ "ល្មុតសៀម") ដើមធំស្លឹករង្វើលៗ ផ្លែសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លែព្កុលតែធំជាង វេលាទុំជោរឡើងសម្បុរក្រហមក្រមៅសាច់ផុសៗបន្តិច មានរសផ្អែមស្រាល ច្រើនមានគ្រាប់តែមួយៗ; ល្មុតបារាំង ឬ ល្មុតទេស ដើមតូចជាងល្មុតសែដា ស្លឹកញឹកជិត ផ្លែមានច្រើនបែបខ្លះរាងមូល សាច់ស, ខ្លះរាងទ្រវែងសាច់ក្រហមស្ទើរ, ផ្លែធំៗប៉ុនស៊ុតមាន់ឬស៊ុតទាក៏មាន ទ្រើសជាងនុះក៏មាន តូចៗចុះពីនុះមកក៏មាន, ផ្លែទុំសាច់ជ្រាយមានរសផ្អែមឈ្ងុយ (បែបដែលមានផ្លែរាងទ្រវែងសាច់ស្ទើរក្រហមនោះ អ្នកស្រុកខ្លះច្រឡំហៅថាសែដា ក៏មាន)។


t_main: ល្មុត
t_subscrip: 2
t_pron: [ល្មុត]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្នុរល្មុត ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ពុំសូវសម្បូរប៉ុន្មានទេ គួរពួកកសិករឆ្លៀតដាំឱ្យកើតចម្រើនឡើង។
t_exp:
ឈ្មោះខ្នុរមួយប្រភេទ ផ្លែទុំសាច់ក្លែបជ្រាយបន្តិចជាងខ្នុរណាំងប៉ុន្តែជ្រាយមិនដល់ខ្នុរបាយស្រាទេ មានរសផ្អែមឆ្អិត :


t_main: ល្មូន
t_pron: [ល្មូន]
t_poly: ១)
t_exp:
ការលូន, ដំណើរពន្លឿនសព៌ាង្គកាយដែលមានពោះដិតលើផ្ទៃខាងក្រោមឱ្យជ្រុលទៅមុខដោយប្រឹងរង្កៀក ការរំកិលខ្លួនដែលមានទ្រូងដិតលើផ្ទៃខាងក្រោមឱ្យលឿនជ្រុលទៅមុខដោយជើងទធាក់ ឬដោយការរលាស់ផ្នត់ខ្លួន។


t_main: ល្មួច
t_pron: [ល្មួច]
t_pos: ន., គុ.
t_exp: អំពើលួច; ដែលរកស៊ីដោយអំពើលួច :
t_exam:
រកបានដោយល្មួច មនុស្សល្មួច ពួកល្មួច។ (ព.កា.) ថា រីមនុស្សល្មួច គិតតែពីលួច លួចឥតខ្លាចច្បាប់ ទោះអ្នករាជការ ភ្នាក់ងារបានចាប់ ដាក់គុកតាមច្បាប់ រួចមកមិនចាល។ កូនខ្មែរគ្រប់គ្នា យើងកាន់សាស្នាព្រះពុទ្ធត្រកាល គួរវៀរកម្មកាច គួរខ្លាចគួរចាល គួរត្រេកត្រអាល ឆ្ពោះការស្លូតត្រង់។


t_main: ល្មើស
t_subword: បទល្មើស
t_pron: [បត់-ល្មើស]
t_pos: ន.
t_exp: ដំណើរល្មើសច្បាប់ :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ការល្មើសលើច្បាប់ ព្រោះហេតុមិនស្តាប់ ពាក្យប្រៀនប្រដៅ ពុំនោះព្រោះតែ ចិត្តកាចកម្លៅ គំនិតឆោតឆៅ ក្រៅធម៌ប្រៀនប្រាប់។


t_main: ល្វា
t_pron: [ល្វា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវនស្បតិព្រឹក្សពួកមួយ ចេញផ្លែស្កះតាមដើមតាមមែក, ឥតផ្កាទេ ចេញជាផ្លែស្រេចមកតែម្ដង, មានពីរប្រភេទគឺ មួយប្រភេទមានផ្លែធំៗ វេលាទុំមានកើតជាមមង់នៅខាងក្នុង, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ល្វាមមង់; មួយប្រភេទទៀតផ្លែតូចៗវេលាទុំមិនមានមមង់ទេ បរិភោគបាន, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ល្វាតូច, ខ្លះហៅ ឧទុម្ពរ ប៉ុន្តែបើតាមពិត ឧទុម្ពរ ប្រែថា ល្វា (ទាំងពីរបែប)។ មានទំនៀមតាំងពីក្នុងបុព្វបុរសរបស់យើងរៀងមកតែងរាប់អានយកឈើល្វាធ្វើរាជាសនៈក្នុងពិធីរាជាភិសេក ...។


t_main: ល្វាចេក
t_subscrip: 2
t_pron: [ល្វា-ចេក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីតូចមួយប្រភេទ ពួកទ្រមាក់ខ្លា ប៉ុន្តែមាត្រធំជាង កន្ទុយវែងជាងទ្រមាក់ខ្លា សម្បុរខ្មៅ មានលាយសបន្តិចត្រង់ស្លាបចំអេងខាងពោះស, ជាសត្វប៉ប៉ាច់ប៉ប៉ោចមិនសូវឈប់មាត់។


t_main: ល្វាដី
t_pron: [ល្វា-ដី]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រដាសល្វាដី។
t_exp:
ឈ្មោះវនស្បតិព្រឹក្សមួយប្រភេទ ស្លឹកធំទ្រវែងសាច់រឹងគគ្រាត ប្រើការខាត់រំលីងឈើជាដើមបាន, ផ្លែតូចៗចេញជាផ្លែស្រេចមកតែម្ដងដូចល្វាដែរ ផ្លែស្អេកស្កះតាមដើមតាមមែកដូចល្វា ប៉ុន្តែក្រពុលបរិភោគពុំបាន, សំបកដើមបុកស្ងោរឱ្យរលួយធ្វើក្រដាសសាច់គ្រើមបាន :


t_main: ល្វៀង
t_pron: [ល្វៀង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើព្រៃមួយប្រភេទ មានមែកបែកសាងញ៉ាង មានបន្លាវែងៗ ស្លឹករង្វើលៗ ផ្លែមូលៗ ទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្លែបំពេញរាជ្យ, សាច់រឹង មានរសជូរភ្លាវប្រហាត ប្រើការលាងសំពត់ ឬដុះជម្រះក្អែលបាន ច្របាច់ទៅបែកពពុះដូចសាប៊ូ ប៉ុន្តែដល់ស្ងួតទៅស្អិតបន្តិចៗ។


t_main: ល្វែង
t_subword: ល្វែងម៉ោង
t_pron: [ល្វែង-ម៉ោង]
t_pos: ន.
t_exp:
ចំណែកនៃផ្ទៃផែនដីនៅចន្លោះខ្សែបណ្ដោយពីរ ដែលគេកំណត់ម៉ោងដូចៗគ្នានៅគ្រប់ទីកន្លែង។ គេចែកផែនដីជា២៤ល្វែងម៉ោង។


t_main: ល្វៃ
t_pron: [ល្វៃ]
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ល្វត ថា ល្វតល្វៃ ទន់ភ្លន់ល្វាសល្វន់ក្រៃពេក :
t_exam:
រាងល្វតល្វៃ, ដំណើរល្វតល្វៃ។ (ព.កា.) ថា ហៃកែវថ្លើមថ្លៃ ដំណើរល្វតល្វៃ ប្រពៃឥតឆ្គង ទាស់តែពុំឮ សម្ដីសាសង សុំឱ្យនួនល្អង សាសងខ្លះមក។


t_main: ល្ហក់
t_subword: ល្ហក់ល្ហាវ
t_pron: [ល្ហក់-ល្ហាវ]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលសុទ្ធតែកំពុងលូតលាស់ខ្ពស់ស្រឡះ ឬដែលសុទ្ធតែនៅក្មេងកំពុងដកកម្ពស់ :
t_exam:
ដើមឈើល្ហក់ល្ហាវ; ក្មេងល្ហក់ល្ហាវ។ ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ ដូចជា រូបរាងខ្ពស់ស្រាវ នៅក្មេងល្ហក់ល្ហាវ ពាក់អាវសមប្រាណ កំពុងខំរៀន ដោយក្ដីសុខសាន្ត មុខជានឹងបាន ចំណេះថ្នាក់ខ្ពស់។ បែបអ្នកដឹងគុណ ដឹងបាបដឹងបុណ្យ ដឹងធម៌សម្បុរស មាតាបិតា នឹងបានក្រេបរស គួរគាប់ទាំងអស់ របស់កូននេះ។


t_main: ល្ហុង
t_subscrip: 1
t_pron: [ល្ហុង]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លល្ហុង, បុកល្ហុង, បរិភោគល្ហុងទុំ។
t_exp:
ដំណាំមួយប្រភេទ មានផ្កាផ្លែចេញតាមគល់ធាងខ្លី, មានច្រើនប្រភេទគឺ ល្ហុងស៊ីផ្លែ ឬហៅត្រឹមតែ ល្ហុង ក៏បាន មានសំណុំដើមធំ ស្លឹកធំៗឆែកជ្រៅៗ ធាងវែងៗ មានប្រហោង ផ្លែធំៗ ប្រើជាអាហារបានតាមគួរដល់ការប្រកប :


t_main: ល្ហុងខ្ញែ
t_pron: [ល្ហុង-ខ្ញែ]
t_source: (ស. លះហុ់ង អ.ថ. ឡៈហ៊ុង)
t_pos: ន.
t_exp:
ដើមតូចបែកមែកសាងញ៉ាង ស្លឹកឆែកៗ តែរាក់ៗ តូចៗជាងល្ហុងស៊ីផ្លែ ធាងខ្លីៗ ផ្លែច្រាញៗ ជាចង្កោមៗ គ្រាប់សម្បុរពពាស សម្រាប់ស្លប្រេង ហៅថា ប្រេងល្ហុងឬប្រេងស្អិត។


t_main: ល្ហុងខ្វង
t_pron: [ល្ហុង-ខ្វង]
t_pos: ន.
t_exam: របងល្ហុងខ្វង។
t_exp:
ដើមស្រលួត បែកមែកច្រើន ស្លឹកតូចៗឥតឆែកជ្រៅ ធាងខ្លីៗឥតប្រហោង ផ្លែមូលៗរលីង កាត់ដើមដាំដុះ សម្រាប់ដាំធ្វើរបង គ្រាប់ស្លប្រេងបាន :


t_main: ល្ហេចល្ហាច
t_pron: [ល្ហេច-ល្ហាច]
t_pos: កិ.
t_exp: សាយរាយពាយ ច្រើនថា រហិចរហាច :
t_notes: (ម.ព. រាយមាយ ផង)។
t_exam:
[...] កុំគិតប្រមាទ ប្រមាណកែគាត់ ខ្លួនឯងល្ហេចល្ហាច ស័ព្ទសែរាក់ជ្រៅ ស្រេចនៅអ្នកប្រាជ្ញ ទើបលោកអង់អាច ប្រែប្រាប្រាប់បាន [...]។


t_main: ល្អ
t_subword: ល្អល្អះ
t_pron: [ល្អ-ល្អះ]
t_pos: គុ.
t_exp: ល្អស្រលួតស្រឡះ, ល្អឥតឆ្គង :
t_exam:
រូបឆោមល្អល្អះ! (ព.កា.) ប្រើជា ល្អះល្អ ក៏បាន, ដូចជា រូបឆោមល្អះល្អ មិនខ្មៅមិនស ល្មមតែសមរម្យ មិនខ្ពស់មិនទាប មិនតូចមិនធំ ស្រគត់ស្រគំ សមជាអ្នកមុខ។


t_main: ល្អង
t_subword: ល្អងធូលីព្រះបាទ
t_pron: [ល្អង-ធូ-លី-ព្រះ-បាត]
t_poly: a
t_exam: សូមក្រាបបង្គំទូលក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទនៃ ...។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយក្រាបបង្គំទូលក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ដោយបន្ទាបខ្លួន អ្នកនិយាយហាក់ដូចជាយកសីសៈទៅក្រាបក្រោមល្អងធូលីដែលជាប់នៅព្រះបាទ :


t_poly: b
t_exam: ល្អងធូលីព្រះបាទទ្រង់ស្តេចទៅ ...។
t_exp:
ប្រើជាបុរិសសព្វនាមជាជំនួសព្រះនាមសម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ ឬសម្ដេចព្រះឧបយុវរាជ ឬក៏សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជជាដើមក៏បាន :


t_main: ល្អូត
t_pron: [ល្អូត]
t_pos: ន.
t_exp:
បក្សីមួយប្រភេទ មានពីរបែបគឺ ល្អូតគូកឬល្អូតធំ មាត្រធំ សម្បុរក្រហមក្រមៅ ភ្នែកក្រហម; ល្អូតស្បូវ មាត្រតូច សម្បុរក្រហមព្រលែតលាយពព្រុសភ្នែកក្រហម ច្រើននៅអាស្រ័យក្នុងព្រៃល្បាត។


t_main: វ
t_subscrip: 1
t_pron: [វ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២៩នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួអក្សរនេះមានឈ្មោះថា វ មានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [w] ជាព្យញ្ជនៈបបូរមាត់ ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស ឃោសៈ។


t_main: វ
t_subscrip: 2
t_pron: [វ]
t_source: (ស. វ្ច អ.ថ. វ៉)
t_pos: ន.
t_exp: យានមួយប្រភេទ មានគ្រែ, ដងស្នែង, ដំបូល សម្រាប់ឥស្សរជនថ្នាក់ខ្ពស់ជិះ មានមនុស្សសែង :
t_exam: គង់លើ-វ, ជិះវ។
t_notes:
(មានប្រើច្រើនតែក្នុងសម័យពីដើម; រ.ស. ព្រះវ វ ធម្មតា; ព្រះសិវិកាឬព្រះទីន័ងសិវិកា វ មានក្បាច់រចនាវិចិត្រ)។


t_main: វក្កំ
t_pron: [វ័ក-ក័ង]
t_source: (បា. < វក្ក; សំ. វ្ឬក្ក)
t_pos: ន.
t_exp:
តម្រងបស្សាវៈ គឺអាការៈមួយប្រភេទ ក្នុងខ្លួនមនុស្ស មានសណ្ឋានជាសាច់ពីរដុំ ទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្លែស្វាយសម្រាប់ជ្រាបទឹកចូលទៅ ហើយជ្រាបហូរចុះមក ដក់ក្នុងក្រពះបស្សាវៈ (សព្ទនេះ តាមទម្លាប់រៀងមកតែងប្រែថា "ទាច", ប៉ុន្តែបើតាមពិត ទាច ជាឈ្មោះរោគធំពោះមួយប្រភេទ, មិនមែនជាឈ្មោះរបស់អាការៈទេដឹង?) សម្រាប់ប្រើជា (រ.ស.) ព្រះវក្កំ។


t_main: វគ្គ
t_subword: វគ្គក្ខរៈ
t_pron: [វ័ក-គ័ក-ខៈ-រ៉ៈ]
t_source: (បា. វគ្គក្ខរ < វគ្គ + អក្ខរ)
t_pos: ន.
t_exp:
អក្សរក្នុងវគ្គ គឺព្យញ្ជនៈ ២៥តួ តាំងពី ក ដល់ ម ចែកជាវគ្គមាន ៥គឺ វគ្គក, វគ្គច, វគ្គដ, វគ្គត, វគ្គប, តាំងពី យ រៀងទៅហៅថា អក្សរសេសវគ្គ ឬ អក្សរអវគ្គ (ព.វ.)។


t_main: វង
t_pron: [វង]
t_poly: ១)
t_pos: គុ., ន.
t_exam: ស្រីវង, កែវវង គឺស្រីថ្លៃ, កែវថ្លៃ។
t_exp:
ថ្លៃ មាសថ្លៃ; អ្នកថ្លៃ, ស្រីថ្លៃ; ពាក្យស្និទ្ធស្នាលសម្រាប់និយាយសសោះអន្ទងទៅរកមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ (ច្រើនប្រើចំពោះស្ត្រីជាងបុរស) :


t_main: វង់
t_subscrip: 2
t_pron: [វង់]
t_pos: ន.
t_exp:
មណ្ឌលមូល, ទីមានមណ្ឌលមូល, អ្វីៗដែលមានមណ្ឌលមូល; ក្រុមមនុស្សដែលប្រជុំគ្នាជាមណ្ឌលមូល; ប្រជុំកិច្ចការ; ក្រុមភ្លេង ក្រុមល្បែង ជាដើម។


t_main: វង់
t_subscrip: 3
t_pron: [វង់]
t_pos: ន.
t_exam: ពួកក្មេងលេងវង់ (មានតែក្នុងពីដើម, ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន មិនមានទេ ...)។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទមានគូសដីជាវង់មូល ជង់លុយបន្តុបលើគ្នាដាក់ត្រង់ទីកណ្ដាលវង់ បើចោលដោយមេសំណមូលផ្ដួលលុយនោះឱ្យខ្ទាតខ្លះចេញក្រៅវង់ ទុកថា ជាឈ្នះ :


t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយគូមានសណ្ឋានកោងខុបបញ្ឈរ ( ) នេះ, ដើមកំណើតនៅប្រទេសអឺរ៉ុប, សម្រាប់ប្រើបិទរាំងសេចក្ដីដែលមានដំណើរដោយឡែក ...; ជាវណ្ណយុត្ត, ក្នុងសម័យនេះ, ផ្សាយចេញទូទៅក្នុងសកលលោក។


t_main: វង្កត
t_pron: [វង់-កត់]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះភ្នំមួយក្នុងពួកភ្នំហិមពាន្ត :
t_exam:
ភ្នំវង្កត (ភ្នំមានសណ្ឋានវៀច) ; ហៅ វង្កតបព៌ត ឬ វង្កតគិរី ឬហៅតាមទម្លាប់ថា គិរីវង្កត ក៏បាន (មាននិយាយក្នុងវេស្សន្តរជាតក)។


t_main: វង្សាអគ្គរាជ
t_pron: [វង់-សា-អ័ក-គៈ-រាជ]
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកឧកញ៉ាវង្សាអគ្គរាជ អនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងយុត្តិធម៌។
t_source:
(បា. សំ.; បា. < វំស "វង្ស" + អគ្គ "ប្រសើរ, លើសលែង, ចម្បង" + រាជ "ស្តេច"; តាមរបៀបវេយ្យាករណ៍គួររៀងជា អគ្គរាជវង្ស, —វង្សា "វង្សស្តេចជាចម្បង")

t_exp:
ឋានន្តររបស់សេនាបតីសម្រាប់ទោ ខាងក្រសួងយុត្តិធម៌ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ក្នុងសម័យណាដែលមានក្សត្រិយ៍ ឧភយោរាជ; សម័យសព្វថ្ងៃនេះ តាំងជាទីអនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងនុះដែរ :


t_main: វចនវិទ្យា
t_pron: [វៈ-ចៈ-ណៈ-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃភាសាវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីវាក្យសព្ទ ក្នុងនោះមាន ការបង្កើតពាក្យ ការប្រើពាក្យ ន័យនិងទំនាក់ទំនងន័យរបស់ពាក្យ ជាដើម។


t_main: វចនវិទ្យា
t_subword: វចនាលង្ការ
t_pron: [វៈ-ចៈ-ណា-ឡាំង-កា]
t_source: (បា. < វចន + អលង្ការ "គ្រឿងប្រដាប់")
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងប្រដាប់ពាក្យ គឺសម្ដីសម្រាប់ប្រើកែមស៊ែមឱ្យស្រួលស្តាប់; សព្ទសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងប្រដាប់រំលេចពាក្យឱ្យស្រួលស្តាប់។


t_main: វចនានុក្រមវិទ្យា
t_pron: [វៈ-ចៈ-ណា-នុ-ក្រំ-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
ការសិក្សាបែបពណ៌នានិងវិភាគអំពីទំនាក់ទំនងន័យ ព្រមទាំងទំនាក់ទំនងរវាងវចនតានៅក្នុងប្រព័ន្ធវចនសព្ទនៃភាសាណាមួយ។


t_main: វចនៈ
t_subscrip: 2
t_pron: [វៈ-ចៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រភេទពាក្យប្រាប់ចំនួនតិចច្រើនដែលកំណត់តាមបែបវេយ្យាករណ៍, សម្រាប់ភាសាបាលីមាន ២យ៉ាងគឺ ឯកវចនៈ ប្រាប់ដំណើរថា មានតែមួយ ឬប្រាប់ដំណើរដែលប្រមូលចំនួនច្រើនរួបរួមតែមួយ បើធៀបនឹងភាសាខ្មែរដូចពាក្យថា មហាជន ប្រជុំជន ក្រុមយោធា ក្រុមជំនុំ ហ្វូងសត្វ ជាដើម; ពហុវចនៈ ប្រាប់ចំនួនពីត្រឹមពីរឡើងទៅ ធៀបនឹងភាសាខ្មែរដូចពាក្យថា សត្វទាំងឡាយ អស់លោក អ្នក អស់ទាំងទ្រព្យរបស់ យើង យើងខ្ញុំ ជាដើម; សម្រាប់ភាសាសំស្ក្រឹតមាន ៣យ៉ាង ពីរយ៉ាងមានឈ្មោះដូចខាងលើដែរ មួយយ៉ាងថែមទៀត ហៅ ទ្វិវចនៈ ប្រើប្រាប់ចំនួនត្រឹមតែពីរគត់ ឯប៉ែកខាង ពហុវចនៈ ប្រើប្រាប់ចំនួនតាំងពីត្រឹមបីឡើងទៅ; សម្រាប់ភាសាខ្មែរក៏ប្រើអនុលោមតាមភាសាទាំងពីរខាងលើនេះដែរ ប៉ុន្តែមានរបៀបមិនទៀងទាត់ទេ។


t_main: វជិរៈ
t_subscrip: 2
t_pron: [វៈ-ជិ-រៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
អាវុធរបស់ព្រះឥន្ទ្រ (ពួកជាងតាំងពីព្រេងនាយរៀងមក គូរឬឆ្លាក់ ធ្វើជារូបមានទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងផ្កាចំប៉ីរីក ឬជួនកាលធ្វើជារូបខ្សែរស្មីផ្លេកបន្ទោរ, មានដងខ្លីដូចដងព្រះខ័ឌ្គ)។


t_main: វញ្ចនាការ
t_pron: [វ័ញ-ចៈ-ណា-កា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: អាការៈបញ្ឆោត, អាការៈបោក, អាការៈបោកប្រាស់ :
t_notes: (ម.ព. ប្រវញ្ចនិងប្រវ័ញ្ចន៍ ផង)។
t_exam:
ធ្វើកលល្បិចដោយវញ្ចនាការ។ ច្បាំងឈ្នះបច្ចាមិត្តដោយវញ្ចនាការ គឺតយុទ្ធឈ្នះសត្រូវដោយអាការប្រើល្បិចបញ្ឆោត។


t_main: វដ្ដរដូវ
t_pron: [វ័ត-រ-ដូវ]
t_pos: ន.
t_exam: អវត្តមានរបស់វដ្ដរដូវជារោគសញ្ញាមួយបញ្ជាក់ថាស្ត្រីនោះមានបញ្ហាសុខភាព។
t_exp:
ខួបរដូវរបស់ស្ត្រីចាប់ផ្ដើមពីស្ត្រីពេញក្រមុំ រហូតដល់វ័យអស់រដូវ។ មួយខួបរដូវមានរយៈពេល២៨ថ្ងៃ រាប់ចាប់ពីថ្ងៃទី១នៃរដូវរហូតដល់ថ្ងៃទី២៨នៃខួបនីមួយៗ :


t_main: វឌ្ឍមានវិធី
t_pron: [វ័ត-ឍៈ-មាន-វិ-ធី]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធ ធ្វើឱ្យដំណើររឿងមានការរីកចម្រើនពីធូរស្រាលទៅតានតឹងឬពីតានតឹងទៅធូរស្រាលវិញ ដូចជា ក្នុងរឿងទុំទាវ ស្នេហាទុំទាវចេញដំណើរពីភាពធម្មតាទៅរកភាពតានតឹងបន្តិចម្ដងៗរហូតបណ្ដាលឱ្យតួអង្គឯកទាំងពីរស្លាប់។


t_main: វណ្ណ
t_subscrip: 2
t_pron: [វ័ន-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp: ព័ណ៌, សម្បុរ; ពន្លឺ, រស្មី; ភេទ; ថ្នាក់វង្ស, ពូជ, ពូជពង្ស (របស់មនុស្ស)។
t_notes:
(តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ចែកពូជរបស់មនុស្សជា ៤ ថ្នាក់ ទី ១- ព្រាហ្មណៈ ថា ដើមកំណើតដំបូងបំផុត កើតអំពីព្រះឱស្ឋរបស់ព្រហ្ម ព្រហ្មតម្រូវឱ្យជាម្ចាស់សាសនា មានមុខការខាងបង្រៀនប្រៀនប្រដៅវេទមន្តវិជ្ជាផ្សេងៗ; ទី ២- ក្សត្រិយៈឬខត្តិយៈ កើតអំពីព្រះពាហារបស់ព្រហ្ម មានមុខការខាងគ្រប់គ្រងរក្សាប្រទេស; ទី ៣- វៃស្យៈឬវេស្សៈ កើតអំពីព្រះឧរុរបស់ព្រហ្ម មានមុខការខាងធ្វើកិច្ចការខ្ពង់ខ្ពស់ចុះរងពីក្សត្រិយៈមក ឬកិច្ចការធម្មតា; ទី ៤- សូទ្រៈឬសុទ្ទៈ កើតអំពីព្រះបាទរបស់ព្រហ្ម មានមុខការខាងស៊ីឈ្នួលឬការថយថោកផ្សេងៗ។ មានបញ្ញត្តិឱ្យស្លៀកដណ្ដប់សំពត់ព័ណ៌ផ្សេងគ្នាគឺ ព្រាហ្មណៈ ត្រូវប្រើសំពត់ព័ណ៌ស, ក្សត្រិយៈ ប្រើសំពត់ព័ណ៌ក្រហម, វៃស្យៈ ប្រើព័ណ៌លឿង, សូទ្រៈ ប្រើព័ណ៌ខ្មៅ; ដោយហេតុនេះទើបហៅពូជរបស់មនុស្សទាំង ៤ ថ្នាក់នុះថា វណ្ណៈឬវណ៌ៈ គឺហៅដោយសំដៅព័ណ៌សំពត់ស្លៀកដណ្ដប់នុះឯង។ វណ្ណៈទាំង៤នេះហៅតាមអដ្ឋកថាជា កុលវគ្គ "ពួកត្រកូល" ដូច្នេះវិញក៏បាន។ លុះចំណេរកាលយូរមកពាក្យថា វណ្ណៈឬវណ៌ៈ នេះ ពួកអ្នកប្រាជ្ញខាងអក្សរសាស្ត្រកំណត់ឱ្យប្រែថា "ភេទ; ថ្នាក់វង្ស, ពូជ, ពូជពង្ស របស់មនុស្ស "។ បវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ លើកថ្នាក់វង្ស ក្សត្រិយ៍ ជាទី១, បារគូបុរោហិត ដែលសន្មតថាព្រាហ្មណ៍ ជាទី២, វៃស្យៈ ពូជព្រៃងារ ជាទី ៣, សូទ្រៈ ពូជអ្នកងារ ជាទី ៤ តែឥឡូវពូជសូទ្រៈលើកលែងមិនឱ្យមាន, រាប់បញ្ចូលជាប្រជាជនស្មើមុខគ្នាជាមួយនឹងវៃស្យៈទាំងអស់; ឯព័ណ៌សំពត់ស្លៀកដណ្ដប់មិនមានបញ្ញត្តិ, មានកំណត់ឱ្យប្រើសំពត់ព័ណ៌ផ្សេងគ្នាតែក្នុងព្រះរាជពិធីធំម្ដងៗ, ចំពោះតែក្សត្រិយ៍និងមន្ត្រី, ប្រើតាមថ្នាក់ទាំង៤សម្រាប់គឺ ១- សម្រាប់ឯក សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ប្រើសំពត់ព័ណ៌ក្រហម; ២- សម្រាប់ទោ សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ឧភយោរាជ ប្រើព័ណ៌បៃតង; ៣- សម្រាប់ត្រី សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ឧបរាជ ឬឧបយុវរាជ ប្រើព័ណ៌ស្វាយ; ៤- សម្រាប់ចត្វា សម្រាប់សម្ដេចព្រះវររាជជននី ប្រើព័ណ៌ខៀវ។ ព័ណ៌ផ្លិតសមណស័ក្ដិសម្រាប់បព្វជិតជារាជាគណៈឋានានុក្រមក៏ប្រើព័ណ៌តាមលំដាប់ថ្នាក់ទាំង៤ សម្រាប់នុះដែរគឺ សម្រាប់ឯក ផ្លិតព័ណ៌ក្រហម; សម្រាប់ទោ ផ្លិតព័ណ៌បៃតង; សម្រាប់ត្រី ផ្លិតព័ណ៌ស្វាយ; សម្រាប់ចត្វា ផ្លិតព័ណ៌ខៀវ)។


t_main: វណ្ណ
t_subscrip: 3
t_pron: [វ័ន-ណៈ]
t_source: (បា.សំ. វណ៌)
t_pos: ន.
t_exp:
លម្អ; គុណ; សេចក្ដីសរសើរ, ពាក្យសរសើរ; ពាក្យពណ៌នាកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ; រូបរាង; បែប, បែបយ៉ាង; ការកំណត់ហេតុ; លក្ខណៈ; ...។


t_main: វណ្ណនាកថា
t_pron: [វ័ន-ណៈ-នា-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exp:
សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធសរសេរអធិប្បាយរៀបរាប់ឡើងវិញនូវដំណើររឿងរ៉ាវជាក់ស្តែងនៃជីវភាពសង្គម (ពិធីបុណ្យផ្សេងៗ ការធ្វើដំណើរ ឧបទ្ទវហេតុ ទំនាក់ទំនង រវាងគ្រួសារ រវាងខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ) ទោះជាដំណើររឿងទាំងនោះកន្លងផុតទៅក្ដីឬកំពុងប្រព្រឹត្តទៅក្ដី មករៀបរាប់ដើម្បីឱ្យអ្នកអានបានដឹង បានយល់ហាក់ឃើញនឹងភ្នែកផ្ទាល់ ដូចជា វណ្ណនាកថាស្ដីពី បុណ្យផ្កា បុណ្យកឋិន ពិធីរៀបការ ការធ្វើដំណើរ ការទៅលេងស្រុកកំណើត ខ្យល់ព្យុះ ទឹកជំនន់ រញ្ជួយដី...។


t_main: វណ្ណនាវិធី
t_pron: [វ័ន-ណៈ-នា-វិ-ធី]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយលើកយកតួអង្គមនុស្ស សត្វ រឿងចម្បាំង ធម្មជាតិឬទេសភាពមកនិទានរៀបរាប់ឱ្យឃើញច្បាស់ដូចបានឃើញនឹងភ្នែកផ្ទាល់។


t_main: វណ្ណយុត្ត
t_pron: [វ័ន-ណៈ-យុត]
t_source: (បា.សំ. វណ៌យុក្ដ ឬ —យុក្ដិ)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងអក្សរ; វណ្ណយុត្តសម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាខ្មែរមាន ១៨យ៉ាងគឺ ១-វិសជ៌នី ឬ វិសគ៌ៈ ឬក៏ រះមុខ (ះ) ; ២-មូសិកទន្ត ឬ ធ្មេញកណ្ដុរ (៉) ; ៣-ត្រីសព្ទ (៊) ; ៤-ទណ្ឌឃាត ឬ បដិសេធ (៍) ; ៥-របាទ ឬ រេផៈ (៌) ; ៦-រស្សសញ្ញា ឬ បន្តក់ (់) ; ៧-សំយោគសញ្ញា (័) ; ៨-លេខទោ ឬ អាមេណ្ឌិតសញ្ញា (ៗ) ; ៩-លេខអស្តា (៏) ; ១០-កាកបាទ ឬ ជើងក្អែក (+) ; ១១-កុក្កុដនេត្រ ឬ ភ្នែកមាន់ (៙) ; ១២-របះ (។) ; ១៣-របះចប់ ឬ របះបរិយោសាន (៕) ; ១៤-គោមូត្រ (៚) ; ១៥-រ៉ាត់ ឬ គាប (}) ; ១៦-រជ្ជុសញ្ញា; ១៧-មច្ឆណ្ឌសញ្ញា ឬ ពងត្រី (...) ១៨-បេយ្យាល (។ បេ។) ឬ (។ល។) ; ជា ១៩ យ៉ាងនឹង យុគលពិន្ទុ នេះ (ៈ) ដែលទើបនឹងបង្កើតថ្មី សម្រាប់ប្រើចុចសម្រួលពាក្យឱ្យងាយថា, ដូចជា ធុរៈ, ភារៈ, ព្យូហៈ, លក្ខណៈ ជាដើម។ ក្នុងវចនានុក្រមនេះ មានប្រើវណ្ណយុត្តរបស់អឺរ៉ុបផង គឺ . :?! = < > " " សម្រួលតាមសម័យនិយម (ដែលក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្នបានឱ្យឈ្មោះជា សំ.បា. ឬជាខ្មែរអស់ហើយ)។


t_main: វណ្ណវាទ
t_pron: [វ័ន-ណៈ-វាត]
t_pos: ន.
t_exam: វណ្ណវាទ មានដូចជាសញ្ញាខណ្ខ (។) សញ្ញាសួរ (?) សញ្ញាឧទាន (!) ជាដើម។
t_exp:
ប្រភេទមួយនៃសិប្បសញ្ញាដែលមានលក្ខណៈខុសពីវណ្ណយុត្តដោយគ្មានតួនាទីក្នុងការប្រកបសូរ។ វណ្ណវាទមួយចំនួនមានដូចជា សញ្ញា (:) (។) (?) (!) (,) (:) «...» ជាដើម ដែលមានទំនាក់ ទំនងទៅនឹងដំណកឃ្លា។ កន្លងមក គេហៅសញ្ញាទាំងនេះថា សញ្ញាប្រយោគ សញ្ញាល្បះ ឬខណ្ឌសញ្ញា :


t_main: វត្ត
t_pron: [វាត់]
t_source: (បា.សំ. វត៌)
t_poly: ១)
t_exp:
ប្រព្រឹត្តិ, ការប្រព្រឹត្ត, សេចក្ដីប្រតិបត្តិ; មុខការ, កិច្ច ដែលគួរធ្វើ; នាទី; ការកាន់សីលធម៌; សេចក្ដីគោរព; ទំនៀម, សណ្ដាប់ធ្នាប់។


t_main: វត្ថពន្ធ
t_pron: [វ័ត-ថ្ពន់]
t_source: (បា. សំ.; បា. < វត្ថ "សំពត់" + ពន្ធ "ចង, ក្រវាត់")
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់សម្រាប់ក្រវាត់ ជាបរិក្ខាររបស់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិក, មាន ២យ៉ាងគឺ វត្ថពន្ធចង្កេះ សម្រាប់ក្រវាត់ត្រង់ចង្កេះ ដើម្បីរក្សាបរិមណ្ឌលស្បង់, បាលីហៅ កាយពន្ធន មាន ២បែបគឺ សូករន្តកៈ ធ្វើដោយផ្ទាំងសំពត់តូចវែង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងពោះវៀនជ្រូក, បដិកៈ ធ្វើដោយចេសសូត្រឬអំបោះត្បាញចាក់ស្រែះជាបន្ទះ មានខ្សែក្រងត្រង់ខាងចុងទាំងពីរល្មមក្រវាត់បាន (វត្ថពន្ធចង្កេះ ទាំងពីរបែបនេះមានតាំងពីក្នុងពុទ្ធកាលតរៀងមក, មានពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ ឱ្យពួកបព្វជិតក្រវាត់ក្នុងវេលាដែលនឹងចូលទៅក្នុងភូមិ, ឯវេលាក្រៅពីនេះមិនមានកំណត់) ; វត្ថពន្ធទ្រូង បាលីហៅ ឧរពន្ធន សម្រាប់ក្រវាត់ត្រង់ខាងក្រោមដោះលើផ្នត់សង្ឃាដី ដែលពាក់ពាតលើស្មាខាងឆ្វេងពីលើចីពរដែលគ្រង ដើម្បីរក្សាបរិមណ្ឌលចីពរនិងសង្ឃាដីកុំឱ្យធ្លាក់រយីករយាក (ប្រើក្នុងវេលាពាក់ផ្នត់សង្ឃាដីពាតលើឧត្តរាសង្គៈ) ; វត្ថពន្ធទ្រូងនេះកើតមានក្នុងសម័យខាងក្រោយពុទ្ធកាល ស្រករគ្នានឹងសំពត់អង្ស័ក; វត្ថពន្ធទ្រូងនិងអង្ស័កទាំងពីរមុខនេះជាបរិក្ខារចោឡៈ គឺជាគ្រឿងបរិក្ខាររាយរង, ត្រូវការប្រើប្រាស់ក៏បាន មិនបាច់ប្រើក៏បាន ប្រហែលគ្នានឹងគ្រឿងបរិក្ខារតូចៗ ដូចយ៉ាងកន្សែងជូតមុខជាដើមនោះដែរ មានក៏បាន មិនបាច់មានក៏បាន (ព.វិ.)។


t_main: វត្ថុ
t_pron: [វ័ត-ថុ]
t_source: (បា.; សំ. វស្តុ, សំ. ក្ល. ពស្តុ; ប្រើឃ្លាតក្លាយមកជា ភ័ស្តុ)
t_pos: ន.
t_exam: ខ្ញុំមកដៃទទេ ឥតមានវត្ថុអ្វីផ្ញើអ្នកទេ!
t_exp:
របស់ជាទីតាំង; លំនៅ; ទី; ទីដី; ចម្ការ; ទ្រព្យ; អីវ៉ាន់; រឿង; រឿងនិទាន; ហេតុ; ដើមហេតុ; ដំណើរសេចក្ដី; ខ្លឹម, ខ្លឹមសារ; គុណសម្បត្តិ; ព្រះរត្នត្រ័យ។ល។ :


t_main: វត្ថុវិស័យ
t_pron: [វ័ត-ថុ-វិ-សៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
វត្ថុ បញ្ហា បាតុភូត ព្រឹត្តិការណ៍សត្យានុមតិ ដែលមានអត្ថិភាពនៅក្រៅខ្លួនអ្នកនិពន្ធ ហើយត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ។


t_main: វត្ថុវិស័យនិយម
t_pron: [វ័ត-ថុ-វិ-សៃ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទស្សនៈដែលផ្ដល់តម្លៃទៅលើវត្ថុវិស័យក្នុងការបង្កើតស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដោយអ្នកនិពន្ធពុំបានបង្ហាញពីជំហរ ទស្សនៈរបស់ខ្លួនក្នុងការពន្យល់អំពីបុព្វហេតុនៃវត្ថុវិស័យនោះឡើយ។


t_main: វត្ថុអារម្មណ៍
t_pron: [វ័ត-ថុ-អា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបវត្ថុ រូបភាពឬរឿងរ៉ាវផ្សេងៗនៅក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដែលត្រូវបានប្រធានអារម្មណ៍របស់អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ អ្នកទស្សនា ទទួលយកមកពិនិត្យពិចារណា។


t_main: វត្សរ៍
t_pron: [វ័ត]
t_source: (បា. សំវច្ឆរ; សំ. សំវត្សរ, ឬ លុប សំ នៅត្រឹមតែ វត្សរ)
t_pos: ន.
t_exp: ឆ្នាំ :
t_exam:
បៀវត្សរ៍ ប្រាក់រង្វាន់ឆ្នាំ; សតវត្សរ៍ កាលកំណត់មួយជុំរយឆ្នាំ, មួយខួបរយឆ្នាំ; ដប់សតវត្សរ៍ ជាមួយពាន់ឆ្នាំ។


t_main: វទញ្ញូ
t_pron: [វៈ-ទ័ញ-ញូ]
t_source: (បា.សំ. វទន្យ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដឹងក្នុងការនិយាយស្ដី, អ្នកចេះនិយាយស្ដីគួរដល់ការ; អ្នកដែលមានចិត្តទូលាយ; មនុស្សចិត្តបុណ្យ; អ្នកដែលដឹងក្នុងការឱបអរសាទរ (ទាំងបុរសទាំងស្ត្រី) :

t_exam:
(ព.កា.) អ្នកវទញ្ញូ អាចជាគំរូ ឱ្យគេធ្វើតាម សម្ដីទៀតទាត់ មិនភ្លាំងភ្លាត់ភ្លាម ទើបបានមាននាម ថាប្រាជ្ញវោហារ។


t_main: វទ័ន
t_pron: [វៈ-ទ័ន]
t_source: (សំ.បា. វទន)
t_pos: ន.
t_exp: ការនិយាយ; ពាក្យ; ធ្មេញ; មាត់ :
t_exam:
(ព.កា.) ប្រយ័ត្នវទ័ន កុំពោលរួសរាន់ ដោយឥតគំនិត មុននឹងនិយាយ ត្រូវមានការគិត ការឥតគំនិត រមែងភ្លាំងភ្លាត់។ ដូចត្រីកំភ្លាញ មានក្ដីលិចលាញ ស្លាប់ខ្លួនព្រោះមាត់ កក្អិចឥតស្រាក គេទៅជញ្ជាត់ ព្រោះតែវាមាត់ ភ្លាត់ខ្លួនចូលឆ្នាំង។


t_main: វធូ
t_pron: [វៈ-ធូ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ស្ត្រីមានគូស្រករ, ស្ត្រីក្រមុំដែលទើបមានស្វាមី; ស្ត្រីដែលមាតាបិតាក្មេកកំពុងសង្កេតឫកមារយាទ :
t_exam:
(ព.កា.) វធូជាស្រី ខ្លួនទើបមានប្ដី ត្រូវផ្គង់ចរិយា ប្រយ័ត្នទាស់ឆ្គង គន្លងមាត្រា មាតាបិតា អរមិនតិចឡើយ។


t_poly: ២)
t_exam: សម្ដេចព្រះវនរ័ត។
t_exp:
ឋានន្តរជាសមណស័ក្ដិ ទីរាជាគណៈ សម្រាប់ឯកក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ដែលព្រះមហាក្សត្រិយ៍ក្នុងបុរាណសម័យទ្រង់តាំងព្រះមហាថេរអង្គណាមួយ ដែលជាអ្នកប្រាជ្ញខាងពួកអរញ្ញវាសី; លុះចំណេរកាលតៗរៀងមក ទោះបីព្រះថេរៈដែលជាគាមវាសីក៏អាចទទួលឋានន្តរនេះបាន តាមដោយព្រះមហាក្សត្រិយ៍ទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យតាំង ហៅថា ព្រះវនរ័ត ជួនកាលឡើងដល់ទី សម្ដេច ក៏មាន :

t_notes:
(ធៀបគ្នានឹងឋានន្តរស័ក្ដិនៃសេនាបតីសម្រាប់ឯកខាងអាណាចក្រទីចក្រីកុញ្ជរាធិបតី។ សមណស័ក្ដិនេះតាមប្រវត្តិក្នុងប្រទេសសៀមសរសេរជា វនរ័តន៍ឬវនរ័ត្ន "ព្រៃកែវ", ជាឋានន្តរដែលព្រះមហាក្សត្រិយ៍ពីព្រេងនាយ ទ្រង់តាំងព្រះមហាថេរអង្គមួយជាលង្កាវង្សគង់នៅក្នុងវត្តព្រៃកែវក្នុងប្រទេសសៀម)។


t_main: វនិព្វក
t_pron: [វៈ-និប-ពៈ-កៈ] ឬ [វៈ-និប-ពក់]
t_source: (បា.សំ. វនីក, វនីបក, វនីយក,)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្មូម; ស្មូមអ្នកពោលពណ៌នាសរសើរគុណរបស់អ្នកឱ្យឬសរសើរផលទានជាមុនរួចទើបសូមទាន ឬក៏ពោលសរសើរ, ពោលពាក្យឱ្យពរ ក្នុងកាលដែលគេឱ្យទានមកខ្លួនរួចហើយ (សរសេរជា វណិព្វក ក៏បាន)។


t_main: វន្ត
t_pron: [វាន់]
t_source: (បា. វន្តុ > វន្ត)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យនេះជា បច្ច័យតទ្ធិត (វន្តុ > វន្ត) ប្រែថា "មាន" សម្រាប់ចុះផ្សំពីខាងចុងសព្ទបាលី ច្រើនតែជាអរូបនាម ដែលមានស្រៈ អ, អា នៅទីបំផុត ខាងចុង។


t_main: វន្ត
t_subword: កុលវន្ត
t_pron: [កុល-ឡៈ-វ័ន]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកមានត្រកូល, អ្នកមានពូជពង្ស។
t_notes:
(បើស្ត្រីជា កុលវន្តីឬកុលវតី ដូចជា កាលបើចុះ វន្ត នេះផ្សំជាមួយនឹងនាមសព្ទយ៉ាងនេះហើយប្រើជា គុ.ឬន. ក៏បាន)។


t_main: វន្ទន្ត
t_pron: [វ័ន-ទ័ន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: កិ.
t_exp: កំពុងថ្វាយបង្គំ, សំពះ, គំនាប់ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា វន្ទន្តី)។
t_exam:
(ព.កា.) វន្ទន្តវន្ទន្តី បញ្ចេញវចី សរសើរគុណព្រះ- ត្រ័យរត្នទាំងបី សិរីតេជះ សូមឱ្យបានឈ្នះ មោហ៍មារទាំងឡាយ។


t_main: វន្ទា
t_pron: [វ័ន-ទា]
t_source: (បា. វន្ទ)
t_pos: កិ.
t_exp: ថ្វាយបង្គំ, សំពះ, គំនាប់ :
t_exam:
(ព.កា.) សូមថ្វាយវន្ទា ឆ្ពោះព្រះភគវា សម្មាសម្ពុទ្ធ អង្គព្រះអរហន្ត ព្រះទ័យបរិសុទ្ធ ប្រសើរបំផុត ឥតមានប្រៀបបាន។


t_main: វប្ប
t_subword: វប្បធម៌
t_pron: [វ័ប-ប៉ៈ-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការផ្សាំបណ្ដុះចំណេះវិជ្ជានិងប្រាជ្ញាស្មារតីឱ្យបានលូតលាស់ចម្រើន ដោយវិទ្យាសាស្ត្រ ឬដោយសិល្បៈផ្សេងៗជាដើម។


t_main: វម្មិត
t_pron: [វ័ម-មិត]
t_source: (បា. < វម្ម "ក្រោះ" + ឥ-ត "ដែលពាក់" សំ. < វម៌ + ឥ-ត)
t_pos: ន.
t_exp: ទាហានពាក់ក្រោះ :
t_exam:
ទាហានវម្មិត។ (ព.កា.) រេហ៍ពលវម្មិត លើកចូលទៅជិត កងទ័ពខាងខ្មាំង រុកចូលគឃ្លើន ផ្គើនដោយកម្លាំង ចូលលុកប្រឆាំង តតាំងយកជ័យ។


t_main: វយ
t_subword: វយានុរូប
t_pron: [វៈ-យា-នុ-រូប]
t_source: (បា. < វយ + អនុរូប)
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: តាមសមគួរដល់វ័យ, សមរម្យតាមវ័យ :
t_exam:
តែងខ្លួនតាមវយានុរូប។ (ព.កា.) ក្នុងវ័យទាំងបី គួរធ្វើអ្វីៗ កុំឱ្យឃ្លាតក្លាយ ខុសចាករយៈ នៃវ័យទាំងឡាយ ទាស់ខុសនាយអាយ គួរស្តាយពន់ពេក។ ...។


t_main: វយវឌ្ឍនាការ
t_pron: [វៈ-យៈ-វ័ត-ឍៈ-នា-កា]
t_source: (បា. វយ + វឌ្ឍន + អាការ)
t_pos: ន.
t_exp: អាការៈចម្រើនតាមលំដាប់វ័យគឺតាំងពីប្រសូតមករហូតដល់ចម្រើនធំខ្លួនរៀងទៅដល់ចាស់ :
t_exam:
លុះព្រះសិទ្ធត្ថៈ -គោតម ទ្រង់មានវយវឌ្ឍនាការបានព្រះជន្ម ១៦ ឆ្នាំ ព្រះបាទស្រីសុទ្ធោទនជាព្រះ វរបិតា ក៏ទ្រង់ផ្ទេររាជសម្បត្តិដល់ព្រះរាជបុត្រ ... (ប្រថមសម្ពោធិកថា ត្រង់សិទ្ធត្ថរាជាភិសេក)។ (ព.កា.) ថា បុត្រមានវយវឌ្ឍនាការ គ្រូបាអាចារ្យគួរពោលក្រើន មាតាបិតាឱ្យក្រវើន រកក្ដីចម្រើនឱ្យកូនខ្លួន...។


t_main: វរ
t_subscrip: 1
t_pron: [វ]
t_source: (សំ.បា. វរ)
t_pos: គុ.
t_exp:
ប្រសើរ, ខ្ពង់ខ្ពស់, លើសលន់, ថ្លៃថ្លា; ជាចម្បង; ដែលគួរប្រាថ្នា, គួរចង់បាន, គួរជ្រើសយក; ដែលគួរសូម, ...។


t_main: វរុណ
t_pron: [វៈ-រុន]
t_source: (សំ.)
t_poly: ១)
t_exam: សិន្ធុបតី។
t_notes: (ម.ព. ពិរុណនិងពិរុណសាស្ត្រ ផង)។
t_exp:
នាមទេវតាជាម្ចាស់ទឹកឬម្ចាស់សមុទ្រ, ជួនកាលហៅថា សិន្ធុបតី; ឬនាមទេវតាអ្នកបង្អុរភ្លៀង; ខ្មែរច្រើនហៅ សំដៅចំពោះនាមទេវតាអ្នកបង្អុរភ្លៀងនុះដែរ ឬសំដៅសេចក្ដីថា "ភ្លៀង; ទឹក; មហាសមុទ្រ" :


t_main: វសន្តតិលក
t_pron: [វៈ-ស័ន-តៈ-តិ-ឡៈ-កៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឆន្ទមួយប្រភេទ ក្នុងមួយបាទ (មួយឃ្លា) មាន ១៤អក្សរ កំណត់ដោយអក្សរទី ១, ២, ៤, ៨, ១១, ១៣, ១៤ជា គរុ, អក្សរ ៧តួក្រៅពីនេះជាលហុ (បួនបាទជាមួយគាថា) ; សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីឬប្រើខាងភាសាខ្មែរក៏បាន តែពិបាកតែងណាស់ (មេឆន្ទនេះថា វុត្តាវសន្តតិលកា តភជា ជគា គោ)។


t_main: វសន្តរដូវ
t_pron: [វៈ-សន់-តៈ-រ-ដូវ]
t_source: (សំ. វសន្ត + ឫតុ; បា. វសន្ត + ឧតុ > វសន្តោតុ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រដូវ{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
រដូវឈើជ្រុះលាស់ស្លឹកឬរដូវឈើលាស់ស្លឹកបញ្ចេញផ្កា, មាន ២ខែ, រាប់ពីថ្ងៃ១រោចខែផល្គុនដល់ថ្ងៃ ១៥កើតខែពិសាខ, មាន ៥៩ថ្ងៃ (គួរកុំច្រឡំ វសន្ត និង វស្សាន, កុំសរសេរ វស្សន្ត។


t_main: វសល
t_subword: វសលី
t_pron: [វៈ-សៈ-លី]
t_source: (សំ. វ្ឫឞលី)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រីជាតិទាប; ស្រីជាតិសូទ្រៈ (វសលី នេះ ជាពាក្យអាសគ្រាម, បា. ច្រើនប្រើជា អាលបនៈ ថា វសលិ ជាសម្ដីពុំសមគួរសោះឡើយ ...)។


t_main: វា
t_pron: [វា]
t_pos: សព្វ.
t_exam: ហាមពួកក្មេងកុំឱ្យវាលេងទឹក; កូនខ្ញុំវាឈឺ; កូនគោវាយំរកមេវា; ការុងវាតូចច្រកអង្ករមិនអស់; គំនិតវារាក់។ល។
t_exp:
គេ; ពាក្យសម្រាប់និយាយជាជំនួសឈ្មោះមនុស្សក្មេងជាង ឬមនុស្សថ្នាក់តូចទាបជាង ឬក៏សត្វតិរច្ឆាន, វត្ថុ, ធម្មជាតិ, ...ផ្សេងៗ :


t_main: វាក្យ
t_subword: វាក្យសម្ពន្ធ
t_pron: [វា-ក្យ៉ៈ-សំ-ព័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
សម្ពន្ធនៃពាក្យ, ការចងក្រងពាក្យ; ផ្នែកវេយ្យាករណ៍និយាយពីមុខការនាទី និងរបៀបនៃពាក្យពេចន៍ក្នុងប្រយោគនីមួយៗ។


t_main: វាចាវិលាស
t_pron: [វា-ចា-វិ-លាស]
t_pos: ន.
t_exp: កន្សោមពាក្យផ្សារជាប់ឬស្អិតដូចពាក្យសមាសដែរ :
t_exam:
ភាសាខ្មែរក៏មានវាចាវិលាសដែរ, ឧទាហរណ៍ ជ្រុលមាត់ = ជ្រុលសម្ដី (និយាយខុស ហើយស្តាយក្រោយ), ចូលចិត្ត = ពេញចិត្ត, ស្រឡាញ់, និយម,... ជាដើម។


t_main: វាទ
t_subword: វាទានុវាទ
t_pron: [វា-ទា-នុ-វាត]
t_source: (<វាទ + អនុវាទ)
t_pos: ន.
t_exp: ការពោលបណ្ដោយតាមគ្នា, ពាក្យចាក់បណ្ដោយ; ពាក្យប្រកាន់និងពាក្យដោះ :
t_exam:
(ព.កា.) ថា វាទានុវាទ ច្រើនតែឃ្លៀងឃ្លាត ពុំសូវទៀងទាត់ ពាក្យខ្លះក៏ត្រូវ ពាក្យខ្លះក៏ភ្លាត់ ព្រោះមាត់និងមាត់ ប្រឆាំងតគ្នា។ល។


t_main: វានៈ
t_pron: [វា-នៈ]
t_source: (សំ.បា. វាន)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងចាក់ស្រែះ, គ្រឿងក្រងភ្ជាប់; តណ្ហា (ធម្មជាតឬស្ថានដែលចេញផុតចាកតណ្ហាជាគ្រឿងចាក់ស្រែះ ហៅថា និញ្វន < និ + វាន; ឬ និវ៌ាណ < និស៑ + វាន, និស៑ > និរ៑, ន > ណ)។


t_main: វាបី
t_subword: ចុល្លវាបី
t_pron: [ចុល-ឡៈ-វា-ប៉ី]
t_pos: ន.
t_exp: បឹងតូច :
t_exam:
កម្ពុជរដ្ឋ មាននគរវត្ត ប្រាសាទសិលា មានទន្លេសាប ធំធេងមហិមា ដែលជាមហាវាបីនៃរដ្ឋ។ ចុល្លវាបី ប្លែកៗច្រើនក្រៃ ជាទីវិវឌ្ឍន៍ ដោយជាតិមច្ឆា នានាច្រើនក្ដាត់ ជាទ្រព្យសម្បត្តិ នៃកម្ពុជា។


t_main: វាយ
t_subscrip: 2
t_pron: [វាយ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.សា.) ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមសាច់ជ្រាកសម្បុរលាយសលាយក្រហមខណ្ឌជាសង្កាត់ៗ, ផ្លែតូចៗ វេលាទុំឡើងសម្បុរក្រហម ប្រើជាអាហារបាន។


t_main: វារុណី
t_pron: [វា-រុន-នី]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_notes: (ម.ព. សុរា ផង)។
t_exp:
សុរា; ទឹកស្រវឹងគ្រប់យ៉ាង; ហៅតាមនាមតាបសទ្រុស្តសីលម្នាក់ឈ្មោះ វរុណៈ ដែលជាគូដៃគ្នានឹងព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ សុរៈ ជាអ្នកផ្ដើមបង្កើតសុរាជាដំបូងបំផុត (ហៅ ពារុណី ក៏បាន)។


t_main: វាលលម្ហ
t_pron: [វាល-លំ-ហ]
t_pos: ន.
t_exam: វាលលម្ហសាហារ៉ា។
t_exp:
តំបន់ស្ងួតហួតហែង មានកម្ពស់ទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំមិនលើសពី១០០មិល្លីម៉ែត្រ មានដង់ស៊ីតេសព៌ាង្គកាយមានជីវិតទាប ហើយខ្សត់ពពួកសត្វនិងរុក្ខជាតិ :


t_main: វាលស្តិប
t_pron: [វាល-ស្តិប] (ជើង ត)
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃមណ្ឌលជីវៈដីគោក មានដុះពពួកស្មៅទាបៗនិងអាចមានគុម្ពោតខ្លះៗនៅតំបន់អាកាសធាតុត្រជាក់ខ្លាំងក្នុងសិសិររដូវ និងស្ងួតនៅវស្សានរដូវដូចជា នៅភាគកណ្ដាលនៃទ្វីបអាស៊ី នៅតំបន់អាកាសធាតុក្បែរត្រូពិកនៃទ្វីបអាម៉េរិកខាងត្បូង ជាដើម។


t_main: វាលស្មោង
t_pron: [វាល-ស្មោង]
t_pos: ន.
t_exam: ពពួកស្មៅនៅវាលស្មោងលូតលាស់នៅរដូវភ្លៀងនិងក្រៀមស្វិតឬងាប់នៅរដូវប្រាំង។
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃមណ្ឌលជីវៈដីគោក មានដុះពពួកស្មៅផ្សេងៗនៅតំបន់ក្ដៅដែលមានរដូវប្រាំងវែង។ វាលស្មោងអាចមានដើមឈើច្រើនឬតិចដុះលាយឡំជាមួយពពួកស្មៅទៅតាមកម្ពស់ទឹកភ្លៀងដែលខុសៗគ្នាតាមតំបន់ :


t_main: វាល្មីកៈ
t_pron: [វាល-មី-កៈ]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះកវីម្នាក់ជាអ្នកតែងមហាកាព្យ ថ្លែងរឿងរាមាយណៈ ជាភាសាសំស្ក្រឹត (ហៅ វល្មីកិ ក៏បាន; ប្រើក្លាយជា វាលមីកិ តាមលំនាំបាលីភាសាក៏មាន)។


t_main: វាសនា
t_pron: [វាស-ស្នា]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_exam: មនុស្សមានវាសនាខុសគ្នា។
t_exp:
ចរិយា ឬ ចរិតដែលអប់រំសន្សំទុកឬកប់ទុកក្នុងចិត្ត, ចរិយាដែលថ្នឹកស៊ប់ស៊ាំជាប់ជាទម្លាប់កែប្រែឬកម្ចាត់ចោលពុំបាន, បុព្វចរិយានៃកាយប្រយោគនិងវចីប្រយោគ :


t_main: វាសរសង្គាភិវាទ
t_pron: [វា-សៈ-រ៉ៈ-សង់-គៈ-ភិ-វាត]
t_source: (សំ. < វាសរសង្គ + អភិវាទ)
t_pos: ន.
t_exp:
ការពោលពាក្យគំនាប់គ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងវេលាព្រឹក, ដូចជា សុភស្តេប្រភាត! ឬ សុភស្តេប្រភាតកាល! "វេលាព្រឹកដ៏ល្អ (ចូរមាន) ដល់អ្នក!" ឬថា អរុណសុវត្ថិ! ឬ អរុណសួស្ដី! "សួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក! " ជាដើម។


t_main: វាហិនី
t_pron: [វា-ហិ-នី]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
កងទ័ពជើងគោក; តាមរបៀបក្នុងបុរាណសម័យថា កងទ័ពជើងគោកដែលមានដំរី ៨១, រថឬរទេះបន្ទុក ៨១, ទាហានសេះព្រមទាំងសេះ ២៤៣, ទាហានថ្មើរជើង ៤០៥នាក់ ហៅថា កងទ័ពមួយវាហិនី; លុះចំណេរកាលតៗមក ទោះបីកងទ័ពជើងគោកបែបណាក៏ដោយដែលរៀបជាក្បួនទ័ពមួយក្រុមល្មមច្បាំងតនឹងបច្ចាមិត្តបាន ក៏ហៅ កងទ័ពមួយវាហិនី ដែរ។


t_main: វិកតិកត្តា
t_pron: [វិ-កៈ-តិ-ក័ត-តា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកប្រាជ្ញជាបុគ្គលមានខន្តី; សេះជាសត្វខ្លាំងលុបមាត្រ; ដែកជាលោហធាតុមានប្រយោជន៍ច្រើន។
t_exp:
ពាក្យក្នុងវេយ្យាករណ៍មាននាទីឬដំណើរស្មើគ្នានឹងពាក្យដែលសម្រេចអំពើ, ប្រើពាក្យថា "ជា—" ឬ "ដែលជា—" នាំមុខនាមសព្ទ :


t_main: វិកតិកម្ម
t_pron: [វិ-កៈ-តិ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: កុំលេងបៀ ដែលជាល្បែងនាំឱ្យហិនហោចទ្រព្យធនខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។
t_exp:
ពាក្យក្នុងវេយ្យាករណ៍មាននាទីឬដំណើរស្មើគ្នានឹងពាក្យដែលជាអំពើ, ប្រើពាក្យថា "ជា—" ឬ "ដែលជា—" ជាគ្រឿងសម្គាល់ :


t_main: វិកត្ថនៈ
t_pron: [វិ-ក័ត-ថៈ-ណៈ]
t_source: (សំ. បា. វិកត្ថន ឬ វិកត្ថា)
t_pos: ន.
t_exp: ការពោលអួត; អំនួត; សម្ដីអួតអាង; ការនិយាយលើកកម្ពស់; សម្ដីលើកកម្ពស់; ការនិយាយបញ្ជោរ; សម្ដីលើកជើង :
t_exam:
វិកត្ថាបញ្ជោរ។ (ព.កា.) ថា វិកត្ថាជាវាចាពុំគួរស្តាប់ បើឮប្រញាប់ដើរចេញភ្លាម បង្អង់ស្តាប់យូរច្រើនទាក់ទាម ឮភ្លាមត្រូវចៀសភ្លែតឱ្យឆ្ងាយ។


t_poly: ២)
t_exp:
ពិចារណា; ប៉ង, ផ្គងគំនិតទុក; កំណត់ទុក, កត់សម្គាល់; ពោល, ពណ៌នា; រៀបចំ, រៀបបម្រុង; តាក់តែង; ជ្រើសរើស; នឹកសង្ស័យ; ឱ្យ; ...។


t_main: វិកប្បសន្ធាន
t_pron: [វិ-ក័ប-ប៉ៈ-សន់-ធាន]
t_source: (បា. វិកប្ប "កំណត់" + សន្ធាន "ការបន្ត, តំណ")
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. វិកប្បនិងសន្ធាន ផង)។
t_exp:
ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីកំណត់ សម្រាប់ប្រើបន្ថែមតំណសេចក្ដីដោយឡែកក្នុងប្រយោគនីមួយ ដូចជា ឬ, ឬក៏; ឬថា; ពុំនោះ, បើពុំនោះ, ពុំនោះសោតជាដើម (ព.វ.)។


t_main: វិកល
t_pron: [វិ-កល់]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលខ្វះខាត, មិនគ្រប់គ្រាន់; ពិការ :
t_exam:
មនុស្សវិកល; វិកលភ្នែកម្ខាង (ខ្វាក់ម្ខាង) ; វិកលចក្ខុ ឬ ចក្ខុវិកល ខ្វាក់ភ្នែក; វិកលចរិត ខូចចរិត (ភ្លីភ្លើ, ឆ្កួត)។


t_main: វិការ
t_pron: [វិ-កា-រៈ] ឬ [វិ-កា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការធ្វើប្លែកចាកប្រក្រតីដើម; ការផ្លាស់ប្រែ; ការផ្លាស់រូប, ផ្លាស់ទំនង; ការប្រែប្រួលចាកភាពប្រក្រតី, ការប្រែប្រួលខុសធម្មតា; ដំណើរពិការ; រោគ។


t_main: វិក្កយបត្រ
t_pron: [វិក-កៈ-យ៉ៈ-បាត់]
t_source: (បា. < វិក្កយ "ការលក់ទំនិញ" + សំ. បត្រ "ក្រដាស, សន្លឹកក្រដាស")
t_pos: ន.
t_exam: សងថ្លៃទំនិញតាមចំនួនដែលចុះក្នុងវិក្កយបត្រ។
t_notes: (ប្រើជា វិក្រយបត្រ ក៏បាន)។
t_exp:
សំបុត្ររាយមុខទំនិញ ដែលបានលក់, តារាងរាយរាប់មុខអីវ៉ាន់ ដែលលក់ ព្រមទាំងតម្លៃអីវ៉ាន់នោះៗដែលអ្នកលក់ត្រូវទារយកពីអ្នកទិញ :


t_main: វិក្រម
t_pron: [វិ-ក្រៈ-ម៉ៈ] ឬ [វិ-ក្រំ]
t_source: (សំ.; បា. វិក្កម)
t_pos: ន.
t_exp:
ការឈានទៅ, ជំហាន, ដំណើរបោះជំហានទៅ, ការដើរ, ការទៅ; ការកម្រើកឃ្លាតចាកទី; ផ្លូវ; បែបយ៉ាង; កម្លាំងក្លាហាន; សេចក្ដីរឹងប៉ឹង; អំណាច; ជម្នះ។


t_main: វិគ្គហ
t_pron: [វិក-គៈ-ហៈ]
t_source: (បា. វិគ្គហ; សំ. វិគ្រហ)
t_poly: ១)
t_exp:
ភាគ, ចំណែក; រូប, រូបរាង, សរីរៈ, ខ្លួនប្រាណ; សេចក្ដីពិស្តារ; សេចក្ដីពន្យល់; ការប្រកាន់ខុសគ្នា, ដំណើរជជែកដណ្ដើមយកឈ្នះ, ការជជែកទាស់ដំណើរគ្នា, ជម្លោះ។


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.វ.) លំនាំសេចក្ដីដែលញែកចេញឱ្យច្បាស់លាស់សិន ហើយបំប្រួញឱ្យខ្លីជាសព្ទមួយៗ, ដូចជា អំណោយ មកពីវិគ្គហៈថា "អ្វីដែលគេត្រូវឱ្យ" ឬ "អ្វីមួយដែលគេបានឱ្យរួចហើយ"; សំណូក < អ្វីមួយដែលគេសូកឬដែលបានមកព្រោះគេសូក។


t_main: វិឃាតភាព
t_pron: [វិ-ឃាត-តៈ-ភាប]
t_source: (សំ. បា. វិឃាត ឬ —ភាវ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ពិឃាដ ផង)។
t_exp:
ដំណើរទើសទែង; ការទទឹងទាស់; ការខ្ទាំងខ្ទប់; ការប៉ះទង្គិច, ទង្គុកទង្គិច; សេចក្ដីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត; ការទម្លាយ; ការធ្វើឱ្យវិនាស, ការបំផ្លាញ; ការប្រហារ។


t_main: វិឃាសាទ
t_pron: [វិ-ឃា-សាត]
t_source: (សំ. < វិឃស ឬ បា. < វិឃាស "អាហារជាសំណល់, ភោជនដែល" + អទ "បរិភោគ, ស៊ី" > វិឃាសាទ)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកបរិភោគភោជនដែលសេសសល់ពីគេ, អ្នកស៊ីបាយដែល :
t_notes: (ប្រើស្ត្រីជា វិឃាសាទាឬវិឃាសាទិកា)។
t_exam:
ពួកវិឃាសាទ អាស្រ័យបាយបាត្រ ប្រមាថព្រះសង្ឃ ធម៌អាថ៌នៅជិត ពុំគិតផ្ចិតផ្ចង់ រៀនសូត្រតម្រង់ អាត្មាសោះឡើយ។


t_main: វិឃ្នភាព
t_pron: [វិក-ឃ្នៈ-ភាប]
t_source: (សំ. វិឃ្ន)
t_pos: ន.
t_exam: ខ្ញុំទៅមិនរួច ព្រោះមានវិឃ្នភាព។
t_notes: (វេវ. ឧបសគ្គ; ព.ផ្ទ. អនុបសគ្គ)។
t_exp:
ដំណើរទើសទាក់, ការទាក់ដំណើរ, ការទាស់ផ្លូវទាស់ដំណើរ, ការជំទាស់, ដំណើរជាប់ជំពាក់ដោយហេតុឬដោយកិច្ចណាមួយ, ឧបសគ្គ :


t_main: វិឃ្នេស
t_pron: [វិក-ឃ្នេស]
t_source: (សំ. វិឃ្នេឝ ឬ វិឃ្នេឝ្វរ < វិឃ្ន "ការជំទាស់" + ឦឝ ឬ ឦឝ្វរ "ដែលជាធំ" = អ្នកដែលជាធំក្នុងការជំទាស់)
t_pos: ន.
t_exp:
នាមរបស់ព្រះមួយអង្គ, ខ្លួនជាមនុស្ស សីសៈជាដំរី, ជាបុត្ររបស់ព្រះឥសូរ, មាននិយាយក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍ ហៅ ព្រះវិឃ្នេស (ខ្មែរច្រើនហៅ ព្រះគណេស ឬ ហៅក្លាយជា ព្រះភឃ្នេស)។


t_main: វិចក្ខណ
t_subword: វិចក្ខណប្បញ្ញា
t_pron: [វិ-ចៈ-ខៈ-ណ័ប-ប៉ាញ់-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp: ប្រាជ្ញាឈ្លាស, ប្រាជ្ញាវាងវៃ :
t_notes: (ព.កា. ប្រើជា វិចក្ខណា, វិចក្ខណោ ក៏បាន)។
t_exam:
(ព.កា.) សរសើរវិចក្ខណបុរស) សប្បុរិសោវិចក្ខណោ គំនិតវាងវៃ ដើមទុនតិចតួច ចេះផ្ដួចកែខៃ បានឡើងតម្លៃ ជាមហាសេដ្ឋី។ ដូចគេបង្កាត់ រងើកតូចក្ដាត់ ឱ្យឆេះពេញទី ពន្លឺព្រោងព្រាត ភ្លឺឃ្លាតទ្វេទ្វី កើតពីអគ្គី ដើមប៉ុនភ្នែកមាន់។ កាព្យប្រែពីគាថាបាលីពុទ្ធភាសិតក្នុងរឿងភិក្ខុឈ្មោះចុល្លបន្ថកៈ។


t_main: វិចយ
t_pron: [វិ-ចៈ-យ៉ៈ] ឬ [វិ-ចៃ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ពិច័យ ផង)។
t_exp:
ការពិចារណា; ការជ្រើសរើស; សេចក្ដីគ្នេរគ្នាន់; ការគន់រក; ការសម្អិតសម្អាត, ការផ្ចិតផ្ចង់, សម្រិតសម្រាំង។


t_main: វិចលាចល
t_pron: [វិ-ចៈ-ឡា-ចល់]
t_source: (សំ. បា.< វិចល + អាចល)
t_pos: គុ., ន.
t_notes: (ម.ព. ចលាចលនិងវិចល ផង)។
t_exp:
ដែលកក្រើករំពើកខ្លាំង; ដំណើរកក្រើករំពើកខ្លាំង, ចំប្រប់ខ្លាំង; ដំណើរជ្រួលច្របល់, ជ្រួលជ្រើម, ជ្រួលច្រាល់។


t_main: វិចារណ៍
t_pron: [វិ-ចា]
t_source: (សំ.បា. វិចារណ)
t_pos: ន.
t_exp: ការពិចារណា, ការរិះរេ, ការរំពឹងរកហេតុ, រកទំនង :
t_exam:
អ្នកមានវិចារណ៍ច្រើនតែធ្វើការមិនឆ្គង។ (ព.កា.) ថា អ្នកប្រាជ្ញលោកថា ត្រូវមានវិចារណ៍ ក្នុងការផ្គូផ្គង គិតហើយសឹមធ្វើ ការសារពើផង ទើបសមបំណង ពុំដែលខុសខូច។


t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីសង្ស័យ, សេចក្ដីសន្ទិះ; ដំណើរមិនអស់ចិត្ត, ការមិនដាច់ស្រេច, មិនអស់មិនហើយក្នុងចិត្ត, ដំណើរមិនស្រឡះចិត្ត។


t_main: វិចិត្រ
t_pron: [វិ-ចិត]
t_source: (សំ. វិចិត្រ; បា. វិចិត្ត ឬ វិចិត្រ ក៏មានខ្លះ ដោយយក សំ. មកប្រើ)
t_poly: a
t_pos: គុ.
t_exam: របស់វិចិត្រ, ការវិចិត្រ, ក្បាច់វិចិត្រ; ល្អវិចិត្រ។
t_exp:
ដែលលាយចម្រុះ ឬរំលេចព័ណ៌, ដែលរំលេចឬឆ្លាស់ក្បាច់រចនា; ដែលឆ្លុះឆ្លាស់, ល្អប្លែក; (ច្រើនប្រើ វិចិត្រ ជាង) :


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp: លាយចម្រុះឬរំលេចព័ណ៌, រំលេចឬឆ្លាស់ក្បាច់រចនា :
t_exam: ខំវិចិត្រឱ្យល្អប្លែក។
t_notes:
(អាចប្រើជាបទសមាសដោយផ្សំជាមួយនឹងសព្ទដទៃបានតាមគួរដល់ការប្រកបប្រើដូចជា វិចិត្តកម្ម, វិចិត្តការឬវិចិត្រការ្យ, វិចិត្តភណ្ឌ។ល។ ម.ព. ចិត្ត{¥¥}២{££} ផង)។


t_main: វិចិត្រសិល្បៈ
t_pron: [វិ-ចិត-ត្រៈ-សិល-ប៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទម្រង់ផ្សេងៗនៃសិល្បៈដែលផ្ដោតជាសំខាន់លើសោភណភាព ដូចជាវិចិត្រកម្ម ចម្លាក់ អក្សរសិល្ប៍ តន្ត្រី របាំ ល្ខោន និងស្ថាបត្យកម្ម។


t_main: វិចិន្តា
t_pron: [វិ-ចិន-ដា]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: ការនឹកឃើញផ្សេងៗ, ការនឹកផ្ដេសផ្ដាស; សេចក្ដីរវើរវាយចិត្ត; សេចក្ដីអផ្សុក :
t_exam:
(ព.កា.) រីវិចិន្តា នាំការសិក្សា ឱ្យកើតរាយមាយ ត្រូវបោះបង់ចេញ បណ្ដេញឱ្យឆ្ងាយ កុំឱ្យរសាយចាកការរៀនសូត្រ។


t_main: វិចេស្ដន
t_pron: [វិ-ចេស-ស្ដន់]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចេស្តា ផង)។
t_exp:
ការកម្រើក, ដំណើរឬលំនាំដែលងាក, បែររេនៃសរីរាវយវៈមានដៃជើងជាដើម; ការធ្វើឫកពា, ការសម្ដែងឫកឱ្យឃើញប្លែកខុសប្រក្រតី។


t_main: វិច្ឆិន្ទភាព
t_pron: [វិច-ឆិន-ទៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
ភាពនៃការអាចអនុវត្តបាននៃគម្រោងវិនិយោគ ទោះបីជាប្រការណាមួយនៃកិច្ចព្រមព្រៀងវិនិយោគនោះមិនអាចអនុវត្តបានក៏ដោយ។


t_main: វិជ្ជមាន
t_subword: ច្បាប់វិជ្ជមាន
t_pron: [ច្បាប់-វិច-ជៈ-មាន]
t_pos: ន.
t_exp: បញ្ញត្តិដែលមិនទាន់លើកលែង :
t_notes: (ព.ផ្ទ. អវិជ្ជមាន, អធរមាន)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា វាហ៊ានបំពាន លើច្បាប់វិជ្ជមាន ឥតខ្លាចឥតក្រែង ធ្វើតាមទំនើង ទើងមើងជាក់ស្តែង បងប្អូនវាឯង ក៏ខឹងក្ដៅដែរ។


t_main: វិជ្ជមាននិយម
t_pron: [វិច-ជៈ-មាន-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រព័ន្ធគំនិតទស្សនវិជ្ជាដែលបង្កើតឡើងដោយទស្សនវិទូបារាំង អូគូសកុង ប៉ុន្តែ ឫសគល់របស់វាចេញមកពីហ្វ្រង់ស៊ីសបេខឹន។ ស្មារតីរួមរបស់វិជ្ជមាននិយមគឺ ទស្សនវិជ្ជាគួរតែផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់តែទៅលើអ្វីដែលបទពិសោធផ្ដល់ឱ្យជាក់ស្តែង និងគួរតែចៀសវាងពីការគិតបែបសន្មត ដែលទៅហួសពីបទពិសោធ :

t_exam:
វិជ្ជមាននិយមចាត់ទុកការសិក្សាអំពីវិធីវិទ្យាសាស្ត្រជាកិច្ចការចម្បងរបស់ខ្លួន និងបង្ហាញខ្លួនឯងជាប្រភេទនៃទស្សនវិជ្ជាអំពីវិទ្យាសាស្ត្រ។


t_main: វិជ្ជា
t_pron: [វិច-ជា]
t_source: (បា. ឬ សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីដឹងច្បាស់; ការចេះដឹង, ចំណេះ; វេទមន្ត, មន្តអាគម :
t_exam:
វិជ្ជាលេខ; វិជ្ជាពេទ្យ។ (ព.កា.) អ្នករៀនទាំងឡាយ ប្រយ័ត្នរាយមាយ ព្រោះក្ដីសល់វ៉ល់ ត្រូវខាំមាត់រៀន ចំណេះសាកល ឱ្យត្រាតែដល់ ត្រើយត្រាណវិទ្យា។ វិទ្យាជាទ្រព្យ ប្រើបានគ្រប់សព្វ លើសទ្រព្យនានា អ្នកមានទ្រព្យស្រាប់ អាប់ឥតវិជ្ជា មិត្រភ័ក្ដិផងគ្នា គេច្រើនមើលងាយ។ល។


t_main: វិជ្ជា
t_subword: វិជ្ជាឋាន
t_pron: [វិច-ជា-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ទីតាំងនៃវិជ្ជា, គ្រឹះស្ថានជាទីស្រាវជ្រាវរិះរកខាងវិទ្យាសាស្ត្រឬជាទីសម្រាប់សិក្សារៀនសូត្រនូវចំណេះវិជ្ជាផ្សេងៗ។


t_main: វិញ្ញត្តិវប្បធម៌
t_pron: [វិញ-ញ័ត-តិ-វ័ប-ប៉ៈ-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការបង្ហាញឬការសម្ដែងដែលកើតចេញពីគំនិតច្នៃប្រឌិតរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ របស់ក្រុមមនុស្ស និងសង្គម ហើយមានបង្កប់ខ្លឹមសារវប្បធម៌។


t_main: វិញ្ញាបនបត្រ
t_pron: [វិញ-ញា-ប៉ៈ-ណៈ-បាត់]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: សំបុត្របញ្ជាក់, លិខិតបញ្ជាក់សេចក្ដី; លិខិតរបស់អ្នករាជការមានសមត្ថកិច្ចដែលបញ្ជាក់រឿងអ្វីមួយ :
t_exam:
វិញ្ញាបនបត្រនៃកិរិយាមារយាទ; សញ្ញាបត្រចេញឱ្យជាព័ស្តុតាងដល់និស្សិតដែលបានប្រឡងជាប់ នៅវេលាបានរៀនគ្រប់កំណត់ឆ្នាំហើយ។


t_main: វិញ្ញាសា
t_pron: [វិញ-ញា-សា]
t_source: (បា. វិញ្ញា "កិរិយាដឹងច្បាស់, ការយល់ជាក់លាក់" + អាសា "បំណង, ប្រាថ្នា")
t_poly: ១)
t_exam: ពិនិត្យវិញ្ញាសា, កែវិញ្ញាសាពុម្ព។
t_exp:
បំណងដើម្បីដឹងឱ្យច្បាស់លាស់, ការពិសោធ, ការល្បងសាកមើលនូវរបស់អ្វីមួយ; ក្រដាសអក្សរផ្ដិតពុម្ពដែលត្រូវពិនិត្យកែ :


t_poly: ២)
t_exam: កម្ពុជាធ្វើវិត្ថារកម្មសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន ដោយបង្កើនចំណាយថវិកាជាតិទៅលើវិស័យកសិកម្មនិងធារាសាស្ត្រ។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ការបង្កើនឬការកើនឡើងនៃកម្រិតចំណាយដើម្បីបង្កើនសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ទំនិញ និងសេវាកម្មនៅក្នុងទីផ្សារ :


t_main: វិទ្ធង្សនា
t_pron: [វិត-ធង់-សៈ-ណា]
t_source: (បា. វិទ្ធំសន, វិទ្ធំសនា)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើវិទ្ធង្សនា, ប្រើកលឧបាយដោយវិទ្ធំសនា។
t_exp:
ការកម្ចាត់, ការកម្ចាត់បង់, ការកំចោករោក, ការរម្លំរម្លាយ, ការបំផ្លិចបំផ្លាញ; អំពើបំបះបំបោរដើម្បីរំលំរំលើងរបបគ្រប់គ្រងរដ្ឋ :


t_main: វិទ្យា
t_pron: [វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ម.ព. វិជ្ជា)។ ពាក្យ វិជ្ជា និង វិទ្យា ដែលផ្សំជាមួយនឹងសព្ទដទៃជាសមាសនាមទាំងប៉ុន្មាននេះ កវីងាយនឹងជ្រើសរើសតែងកាព្យបានតាមត្រូវការ, ដូចជាកាព្យថា :

t_exam:
អ្នកវិជ្ជាម័ទ ច្រើនតែវិបត្តិ ដោយក្ដីមើលងាយ អ្នកចេះផងគ្នា ថាជនសម្ទាយ ព្រោះក្ដីមាក់ងាយ គេស្អប់ជុំខ្លួន។


t_main: វិទ្យាសាស្ត្រកំព្យូទ័រ
t_pron: [វិត-ទ្យា-សាស-កុំ-ព្យូ-ទ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីការរៀបចំដំណើរការនិងការប្រើប្រាស់ហាដវែរ សុសវែរ និងការសរសេរកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ។


t_main: វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ
t_pron: [វិត-ទ្យា-សាស-នៈ-យោ-បាយ]
t_pos: ន.
t_exam: វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយបានក្លាយជាវិទ្យាសាស្ត្រឯករាជ្យមួយ។
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រសង្គមមួយបែបដែលសិក្សាជាប្រព័ន្ធអំពីជីវិតសង្គមនយោបាយនិងអំពីគ្រប់បាតុភូតនយោបាយទាំងអស់ដែលកើតមានឡើង ពោលគឺទំនាក់ទំនងរវាងស្ថាប័ននយោបាយនិងអង្គការនយោបាយ ដែលក្នុងនោះមានរដ្ឋាភិបាល គណបក្សនយោបាយ អង្គការសង្គមនានា :


t_main: វិទ្យុ
t_pron: [វិត-ទ្យុ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ក្លាយមកពីពាក្យ វិទ្យុត។ ពាក្យ វិទ្យុ នេះ ខ្មែរបង្កើតតម្រូវនឹងពាក្យបារាំងថា Radio។ ដូច្នេះពាក្យ វិទ្យុ ទៅជាបុព្វបទប្រាប់សេចក្ដីនៃការបញ្ចេញរស្មីឬកាំរស្មីអ៊ិក្ស (X), សម្រាប់ប្រើក្នុងពាក្យ ដែលទាក់ទងនឹងរលកអាកាសជាដើម និងសម្រាប់ប្រើជាអាទិសង្កេតនៃពាក្យថា :

t_exam:
វិទ្យុទូរទស្សន៍, វិទ្យុទូរលេខ, វិទ្យុទូរសព្ទ, វិទ្យុផ្សាយសំឡេង។ល។ គឺហៅកាត់ខ្លីយកតែពាក្យខាងដើមថា វិទ្យុៗ តែប៉ុណ្ណេះក៏បាន។


t_main: វិទ្យុ
t_subword: វិទ្យុទទួលសំឡេង
t_pron: [វិត-ទ្យុ-ទ-ទួល-សំ-ឡេង]
t_pos: ន.
t_exp:
ប៉ុស្តិ៍វិទ្យុឬប្រដាប់សម្រាប់ទទួលសំឡេងនៃវិទ្យុគមនាគមន៍ឬពីមន្ទីរវិទ្យុផ្សាយសំឡេង។ ច្រើនហៅកាត់ខ្លីត្រឹម វិទ្យុ។


t_main: វិទ្យុសកម្មភាព
t_pron: [វិត-ទ្យុ-សៈ-កាំ-ម៉ៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
គុណភាពនៃធាតុគីមីអង្គខ្លះ, ដូចជា រ៉ាឌ្យោម, អ៊ុយរ៉ាន្យោម ជាដើម ដែលអាចប្រែក្លាយទៅជាធាតុអង្គដទៃ ដោយមានទាំងបញ្ចេញនូវរស្មីផ្សេងៗផង។


t_main: វិធីត្រឡប់
t_pron: [វិ-ធី-ត្រ-ឡប់]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធលើកយកពាក្យឆ្លុះគ្នាមកបង្ហាញដើម្បីឱ្យពាក្យទាំងនោះមានន័យសេចក្ដីផ្សេងគ្នា :

t_exam:
ឧទាហរណ៍មួយនៃវិធីត្រឡប់៖ ធ្វើបុណ្យបានបុណ្យ ធ្វើបាបពីមុន បាបវិលមកសង ស្អប់គេគេស្អប់ មិនចប់សំណង ប្រសិនស្នេហ៍ស្នង គេស្នេហ៍វិញដែរ។ (កំណាព្យ គុកកាមកិលេស ស្នាដៃ កេង វ៉ាន់សាក់)។


t_main: វិធីបំផ្លើស
t_pron: [វិ-ធី-បំ-ផ្លើស]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធលើកយកពាក្យសម្ដីលើសហួសពីការពិតមកប្រើដើម្បីរៀបរាប់ទិដ្ឋភាព សកម្មភាពអ្វីមួយក្នុងគោលបំណងបង្ហាញហេតុការណ៍ណាមួយធ្វើឱ្យមានកម្រិតខ្ពស់បំផុតឬទាបបំផុត ដោយបង្កប់ន័យ និងទាក់ទាញអារម្មណ៍អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ឱ្យមានការពិចារណាទៅលើបញ្ហាដែលខ្លួនចង់បង្ហាញ :

t_exam:
ឧទាហរណ៍មួយនៃវិធីបំផ្លើស៖ អកទោចទួញយំ តាមដងព្រៃភ្នំ ឃើញភាពទារុណ មនុស្សស្លាប់គរច្រើន កើនហួសបូកគុណ រុយមូសញាក់គ្រុន ខ្លាចខ្មោចមនុស្សលង។ (កំណាព្យ មើលផែនដីខ្មែរសម័យ ប៉ុល ពត អៀងសារី ស្នាដៃ ជួន ម៉េន)។


t_main: វិធីពង្វាង
t_pron: [វិ-ធី-ពង់-វាង]
t_pos: ន.
t_exam: បិសាចក្អែកខ្មៅខ្លៅសាមាន្យ ចិត្តជួតិរច្ឆានខ្មៅចំបែង សម្លាប់ជាតិខ្មែរគ្មានរអែង បំផ្លាញជាតិឯងទៅជាផេះ។
t_exp:
វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើ ដើម្បីពង្វាងដោយមិនប្រើពាក្យឬកន្សោមពាក្យចំៗ ត្រង់់ៗសម្រាប់សម្គាល់បញ្ញត្តិណាមួយ :


t_main: វិធីសូន្យ
t_pron: [វិ-ធី-សូន]
t_pos: ន.
t_exam: ក្នុងវិធីសូន្យ គេបង្កើតពាក្យ «ត្រី» (បញ្ញត្តិត្រី) ពីទម្រង់ឬរូបរាងផ្សេងៗរបស់សត្វត្រីជាក់ស្តែង។
t_exp:
វិធីមួយដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពីទម្រង់មូលដ្ឋាននៃភាសាដោយការបង្កើតពាក្យមួយតាមរយៈបន្សំនៃសញ្ញានានា។ ដោយសារតែទម្រង់តែមួយគត់របស់វា សញ្ញាទាំងនេះបានលុបចោលទាំងស្រុងនូវខ្លឹមសាររូបធាតុរបស់ខ្លួន។ វិធីសូន្យ គឺជាវិធីតក្កវិជ្ជាស្ដីពីការបង្កើតគំរូមួយផ្អែកលើការសន្មតទៅតាមសនិទានភាព :


t_main: វិធូបក
t_pron: [វិ-ធូ-ប៉ៈ-កៈ] ឬ [វិ-ធូ-បក់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា វិធូបិកា)។
t_exp:
អ្នកបក់, អ្នកបក់ផ្លិត។ គួរឱ្យយល់ថាពាក្យ បក់ ក្លាយមកពី វិធូបក នេះ ដោយលុប វិធូ ចេញ ដូចជា ឧបាសក, ឧបាសិកា លុប ឧ, ឧបា ចេញ នៅត្រឹមតែ បាសក, សិកា នេះដែរទេដឹង?។


t_main: វិនយ
t_pron: [វិ-នៈ-យៈ]
t_source: (សំ. បា. វិនយ)
t_pos: ន.
t_exam: កាន់វិន័យ, ធ្វើតាមវិន័យ, ខុសវិន័យ។
t_exp:
ការដឹកនាំទៅរកផ្លូវល្អ; ច្បាប់, ច្បាប់បញ្ញត្តឬច្បាប់អនុញ្ញាត ច្បាប់ប្រដៅឱ្យប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ; ច្បាប់ប្រដៅឱ្យសង្រួមកាយវាចាឱ្យត្រឹមត្រូវ; ឱ្យចុះបែបបទ; ឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ; ច្បាប់សម្រាប់បព្វជិត :


t_main: វិនិច្ឆយ
t_pron: [វិ-និច-ឆៈ-យ៉ៈ]
t_source: (បា. វិនិឆ្ឆយ; សំ. វិនិឝ្ចយ)
t_poly: a
t_exp:
ការពិចារណាដោយល្អិត, ការពិនិត្យមើលឱ្យឃើញពិត; ដំណើរកាត់សង្ស័យ, ការរម្លីងសេចក្ដីឱ្យអស់សង្ស័យ; ការជំនុំជម្រះសេចក្ដី, ការកាត់សេចក្ដី។


t_main: វិន័យ
t_subword: វិន័យធម្ម
t_pron: [វិ-នៃ-ធ័ម]
t_poly: ២)
t_exam: ព្រះវិន័យធម្ម, លោកវិន័យធម្ម។
t_exp:
ឋានន្តរសមណសក្ដិទីឋានានុក្រម (តាំងភិក្ខុអ្នកចេះវិន័យ) មានមុខការខាងពិភាក្សាវិន័យក្នុងការវិនិច្ឆ័យអធិករណ៍សង្ឃ :

t_notes:
(ប៉ុន្តែដល់មក ព.ស. ២៥០៥ គ. ស. ១៩៦១ ឋានន្តរនេះបានផ្លាស់ទៅជា ធម្មធរ "អ្នកទ្រទ្រង់ធម៌" ដូច្នេះវិញ ព្រោះពាក្យថា វិន័យធម្ម ពុំសមតាមរបៀបវេយ្យាករណ៍បាលី ជាគូគ្នានឹង វិន័យធរ)។


t_main: វិបត្តិ
t_pron: [វិ-ប័ត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: មានវិបត្តិ, ប្រទះវិបត្តិ, វិបត្តិចរិត។
t_exp:
សេចក្ដីប្រែប្រួល; ដំណើរថ្លោះធ្លាក់; សេចក្ដីវិនាស, អន្តរាយ; វិបរិត; ដំណើរទទួលគ្រោះថ្នាក់, ការរងទុក្ខលំបាក; ដំណើរដុនដាប, ទន់ទាប; ការភ្លាត់ខុស, ការខុសទំនង; ដំណើរហិនហោច, លិចលង់, ធ្លាក់ខ្លួន; សេចក្ដីស្លាប់ :


t_main: វិបល្លាស
t_pron: [វិ-បុ័ល-ឡាស]
t_source: (បា.; សំ. វិបយ៌ាស)
t_pos: ន.
t_exp: ការផ្លាស់ប្រែ, ដំណើរប្រែប្រួល, វិបរិត; វិបត្ត; ការបំប្លែង; ការក្រឡះ; ការភ្លាត់ខុស :
t_exam:
វិបល្លាសសញ្ញា, វិបល្លាសចិត្ត, វិបល្លាសទិដ្ឋិ វិបរិតសញ្ញា, ចិត្ត, ទិដ្ឋិ (ហៅតាមរបៀបថា សញ្ញាវិបល្លាស, ចិត្តវិបល្លាស, ទិដ្ឋវិបល្លាស (ព.ពុ.)។

t_notes:
(វិបល្លាសក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី មាន ៧ យ៉ាងគឺ ១- អក្ខរវិបល្លាស ការបំប្លែងអក្ខរៈ; ២- លិង្គវិបល្លាស ការបំប្លែងលិង្គ, ដំណើរប្រែប្រួលលិង្គ; ៣- វិភត្តិវិបល្លាស ការបំប្លែងវិភត្តិ; ៤- វចនវិបល្លាស ការបំប្លែងវចនៈ; ៥- បុរិសវិបល្លាស ការបំប្លែងបុរិសៈ; ៦- កាលវិបល្លាស ការបំប្លែងកាល; ៧- វាចកវិបល្លាស ការបំប្លែងវាចកៈ; ដំណើរប្រែប្រួលវាចកៈ)។


t_main: វិបុល
t_subword: វិបុលរាជ្យ
t_pron: [វិ-បុល-លៈ-រាច]
t_source: (សំ. ស.)
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកឧកញ៉ាវិបុលរាជ្យ ឬ អ្នកឧកញ៉ាវិបុលរាជសេនា។
t_exp:
អ្នកបំពេញរាជការផែនដី។ ឋានន្តរសេនាបតីសម្រាប់ទោក្រសួងក្រឡាហោម ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ; សម័យឥឡូវតាំងជាទីអនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងនុះដែរ :


t_main: វិបុលរាជ
t_pron: [វិ-បុល-រាច]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានន្តរសេនាបតីសម្រាប់ថ្នាក់ទោ ចំពោះអ្នកបំពេញរាជការផែនដី ក្នុងក្រសួងក្រឡាហោម នៃប្រទេសកម្ពុជាពីសម័យមុន, ឋានៈស្មើនឹងអនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារប្រទេស។


t_main: វិប្បការ
t_pron: [វិប-ប៉ៈ-កា-រ៉ៈ]
t_source: (បា. ឬ សំ.)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើវិប្បការ, មានវិប្បការ, ប្រទះវិប្បការ។
t_exp:
សេចក្ដីមើលងាយ, ការមាក់ងាយ មាក់ថោក; ការធ្វើឱ្យគេប្រទះអន្តរាយ, ការធ្វើឱ្យគេបានសេចក្ដីទុក្ខពិបាក; សេចក្ដីព្យាបាទ; ការធ្វើអាក្រក់ទៅរក; អំពើអាក្រក់ :


t_main: វិប្បលាប
t_pron: [វិប-ប៉ៈ-ឡាប]
t_source: (បា. ឬ សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការពោលពាក្យខុស; ការនិយាយភ្លាត់, ការនិយាយផ្ដេសផ្ដាស; ដំណើរនិយាយរវើរវាយ; ការនិយាយអង្វរងោចៗ ខុសខ្លះត្រូវខ្លះ។


t_main: វិភត្តិ
t_pron: [វិ-ភ័ត]
t_source: (បា.; សំ. វិភក្ដិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ចំណែកប្រាប់ដំណើរបំបែកនាមសព្ទនិងកិរិយាសព្ទក្នុងវេយ្យាករណ៍ខាងតន្តិភាសា មានភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីជាដើម ឱ្យមានលំនាំផ្សេងៗគ្នា, មាន ២យ៉ាងគឺ វិភត្តិនាម ប្រាប់ដំណើរបំបែកនាមសព្ទ, ដូចជា បុរិស “ប្រុស” បំបែកជា បុរិសោ, បុរិសា, បុរិសំ, បុរិសេ, បុរិសេន, បុរិសេហិ។ល។ បុរិសេសុ; វិភត្តិអាខ្យាត ប្រាប់ដំណើរបំបែកកិរិយាសព្ទ, ដូចជា ចរ “ដើរ” បំបែកជា ចរតិ, ចរន្តិ, ចរសិ, ចរថ, ចរាមិ, ចរាម។ល។ ចរម្ហេ (ព.វ.)។


t_main: វិភាគតួអង្គ
t_pron: [វិ-ភាក-តួ-អង់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) ការរកឱ្យឃើញនូវលក្ខណសម្បត្តិរបស់តួអង្គ តាមរយៈសកម្មភាព កាយវិការ សម្លៀកបំពាក់របស់តួអង្គផ្ទាល់ ឬតាមរយៈពាក្យសម្ដីតួអង្គដទៃទៀត។


t_main: វិមជ្ឈការ
t_pron: [វិ-ម័ច-ឈៈ-កា]
t_pos: ន.
t_exam: កំណែទម្រង់វិមជ្ឈការ។
t_exp:
ការប្រគល់នូវភាពជាម្ចាស់លើមុខងារ សិទ្ធិអំណាច ការទទួលខុសត្រូវ និងធនធានដោយរដ្ឋាភិបាល (ហិរញ្ញវត្ថុ ទ្រព្យសម្បត្តិ និង បុគ្គលិក) ទៅឱ្យក្រុមប្រឹក្សានៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ ដូចជាក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ក្រុមប្រឹក្សាខេត្ត ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុមប្រឹក្សាខណ្ឌ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ ក្រុមប្រឹក្សាសង្កាត់ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការរបស់មូលដ្ឋាន :


t_main: វិម្ហយៈ
t_pron: [វិម-ហៈ-យៈ]
t_source: (បា. វិម្ហយ; សំ. វិស្មយ)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីអស្ចារ្យ, ហេតុឬដំណើរដែលគួរឱ្យលាន់មាត់ស្ងើច; សេចក្ដីរីករាយ; តម្រេក; សេចក្ដីស្រឡាញ់, ស្នេហា (ពិស្ម័យ ឬ ពិសម័យ)។


t_main: វិរាព
t_pron: [វិ-រាប]
t_source: (សំ.បា. វិរាវ, វិរវ)
t_pos: ន.
t_exp: សម្រែក, សូរសព្ទស្រែកខ្លាំង :
t_exam:
ទីស្ងាត់ឥតវិរាព (ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ) ទីឥតវិរាព ដែលមានសភាព គួរតែញ៉ាំងចិត្ត ឱ្យបានស្ងប់ស្ងាត់ បំបាត់ទុច្ចរិត កុំឱ្យមានឋិត នៅក្នុងត្រៃទ្វារ។


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ទណ្ឌឃាដឬទណ្ឌឃាត ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ (៱) នេះ, ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹត (ចំពោះតែអក្សរទេវនាគរី) សម្រាប់ដាក់ក្រោមព្យញ្ជនៈ ឃាត់មិនឱ្យចេញសំឡេង ឱ្យគ្រាន់តែជាតួប្រកប, ដូចជា តបស, តេជស, អត្មន (អ.ថ. តៈបុ័ស, តេជ័ស, អាត្ម័ន) ជាដើម។


t_main: វិរុទ្ធនិទស្សន៍ពន្ធុ
t_pron: [វិ-រុត-និ-ទស់-ពន់-ធុ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទទ្ប្ហីករណ៍ដែលវិនិច្ឆ័យ វាយតម្លៃ ឬពន្យល់អ្វីមួយផ្អែកតែទៅលើប្រភពកំណើតឬបរិការណ៍ដើម ដែលវាកើតឡើងឬត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមិនផ្អែកលើការវិវត្តឬបច្ចុប្បន្នភាពរបស់វា។ ដោយសារវាអាចមានភាពខុសគ្នាសំខាន់ៗមួយចំនួនរវាងប្រភពកំណើតនៃអ្វីមួយនិងសភាពបច្ចុប្បន្នរបស់វា ទើបទឡ្ហីករណ៍បែបនេះតែងតែត្រូវបានចាត់ទុកថាជាវិរុទ្ធនិទស្សន៍ពន្ធុ ជាពិសេសនៅពេលគេប្រើទឡ្ហីករណ៍នោះ ដើម្បីបដិសេធគំនិតជំទាស់ណាមួយ។ មនុស្សដែលមានប្រភពកំណើតចេញពីសត្វស្វាមិនមានន័យថា ពួកគេនៅតែជាសត្វស្វានោះទេ។


t_main: វិរុទ្ធវាទ
t_pron: [វិ-រុត-ធៈ-វាត]
t_pos: ន.
t_exp:
លិខិតយថាភូត ដែលធ្វើឡើងដោយអាជ្ញាសាលាឬដោយសារការីតាមពាក្យសុំរបស់គាហកនៃពាណិជ្ជបត្រដើម្បីកត់សម្គាល់ជាផ្លូវការនូវ ១- ការមិនបង់ប្រាក់នៅពេលផុតរយៈពេលនៃពាណិជ្ជបត្រ, ២- ការមិនព្រមទទួលរូបិយាណត្តិដោយហារិត។


t_main: វិលាប
t_pron: [វិ-លាប]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ពិលាប ផង)។
t_exp:
ដំណើរពោលពាក្យរៀបរាប់ដោយខ្សឹកខ្សួល, ដំណើរយំបូរបាច់ឮខ្លាំងៗ ដោយមានសេចក្ដីស្តាយអាល័យឬដោយមានទុក្ខតូចចិត្តខ្លាំង។


t_poly: ២)
t_exam: ក្នុងមួយម៉ោងមាន ៦០ លិប្ដា, មាន៣. ៦០០ វិលិប្ដា។
t_remark: 1
t_exp:
ឈ្មោះមាត្រារាប់កម្រិតវេលាចំនួនភាគ ១ក្នុង ៣ ៦០០ភាគក្នុង ១នាឡិកា (ក្នុង១ម៉ោង; ចំនួន ៦០វិលិប្ដា (៦០វិនាទី) ជា ១លិប្ដា (១នាទី), ៦០លិប្ដា ជា ១នាឡិកា គឺ ១ម៉ោង (៦០x ៦០= ៣ ៦០០) :


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. វិវរណៈ, សទិសសញ្ញា, សមសញ្ញា, ទ្វន្ទ្វសញ្ញា, គតសញ្ញា, អាគតសញ្ញា ផង ព្រោះជាពាក្យទាក់ទងរកគ្នា)។
t_exp:
(ព.វ.) សព្ទឬសេចក្ដីដែលទទួលបញ្ជាក់រងតពី វិវរណៈ មក ញ៉ាំងអត្ថន័យឱ្យដាក់ច្បាស់ឡើងទៀត, ដូចជា ល្ងង់ គឺ មិនចេះ, ល្ងង់ ជា វិវរណៈ ខៃជម្រាលមករកគឺ មិនចេះ, មិនចេះ ជា វិវរណីយៈ។


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.វ.) ការខៃជម្រាលពាក្យ ឬសេចក្ដីពីមួយទៅមួយឬក៏ពីមួយនោះទៅមួយទៀតបន្តគ្នា ឱ្យមានអត្ថន័យកាន់តែជាក់ច្បាស់ឡើង ដោយប្រើពាក្យ គឺ, គឺថា, ក៏គឺ, ឬក៏គឺ, គឺជា, ក៏គឺជា ជាគ្រឿងបញ្ជាក់, ដូចជា : ល្ងង់ គឺ មិនចេះ គឺថា មិនដឹង ក៏គឺ មិនដឹងមិនយល់សោះឡើយ ឬក៏គឺ ងងឹតសូន្យឈឹងមោឃៈសុទ្ធសាធតែម្ដង។ល។ ល្ងង់ ជា វិវរណៈ (ទី ១) ខៃជម្រាលទៅរក មិនចេះ (ជា វិវរណីយៈ), មិនចេះ ជា វិវរណៈ (ទី ២) ខៃជម្រាលទៅរក មិនដឹង (ជា វិវរណីយៈ ទី ២) ខៃតទៅទៀតទៅរក មិនដឹងមិនយល់សោះឡើយ ...ជា វិវរណៈ និង វិវរណីយៈ ទី ១ទី ២ទី៣តាមលំដាប់គ្នាតៗទៅតាមចំនួនសព្ទនិងចំនួនអត្ថន័យតិចនិងច្រើន។ វិវរណៈ នេះសម្រាប់ប្រើចំពោះតែក្នុងវេយ្យាករណ៍ និងក្នុងវិធីដែលត្រូវការប្រើខ្លះប៉ុណ្ណោះ ទោះសរសេរក្ដី ទោះនិយាយស្ដីក្ដី អាចប្រើបាន, ប៉ុន្តែក្នុងការសរសេរនិងការនិយាយស្ដី, គួរកុំប្រើ គឺ ឬ គឺថាៗ ញឹកបន្តគ្នារដឹកច្រើនពេក នាំឱ្យមិនពីរោះ កុំឱ្យអ្នកស្តាប់គេធុញទ្រាន់ វិវរណៈ និង វិវរណីយៈ គឺ ឬ គឺថា នេះ គួរប្រើសឹមប្រើ, បើមិនគួរទេ កុំប្រើរដឹករដែស្អេកស្កះពេកឡើយ។


t_main: វិវាហៈ
t_pron: [វិ-វា-ហៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការនាំកូនស្រីទៅខាងលំនៅកូនប្រុសឬនាំទៅកាន់សំណាក់កូនប្រុស ក្នុងវេលារៀបមង្គលការ, ការរៀបចំធ្វើមង្គលការគូបុរសស្ត្រី។

t_notes:
(តាមទំនៀមខ្មែរ, ការនាំកូនប្រុសទៅកាន់សំណាក់កូនស្រី ហៅថា អាវាហៈឬអាពាហ៍; ការនាំកូនស្រីមកកាន់សំណាក់កូនប្រុសវិញ ហៅថា វិវាហៈឬពិពាហ៍; បើបានធ្វើទាំងពីរប្រភេទ រួមហៅថា អាពាហ៍ពិពាហ៍)។


t_main: វិវេចនាអក្សរសិល្ប៍
t_pron: [វិ-វេ-ចៈ-ណា-អ័ក-ស-សិល]
t_pos: ន.
t_exp:
ការសិក្សារិះគន់ស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ដោយមានការបកស្រាយ ការវិភាគ ការធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ ការវាយតម្លៃ ដើម្បីវិនិច្ឆ័យចុងក្រោយ។


t_main: វិសគ៌ៈ
t_pron: [វិ-ស័រ-គៈ]
t_source: (សំ.; បា. ធៀបនឹង សំ. ជា វិសគ្គ, វិសជ្ជនីយ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រះមុខ និង វណ្ណយុត្ត ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ (ះ) នេះ (ហៅ រះមុខ ក៏បាន) ; ខាងអក្សរទេវនាគរី (សម្រាប់សំស្ក្រឹត) ប្រើជាចំណុចមួយគូលើក្រោម ដូចយុគលពិន្ទុ (:), មានសូរសំឡេងស្រដៀងនឹងខ្យល់អក្សរ ស ដែលជាតួប្រកប ប៉ុន្តែមិនចេញសូរសម្ផស្សតាមប្រទល់ធ្មេញដូចតួ ស ទេ, ដូចជា កន្លះ, ពោះ សូរខុសគ្នានឹង កន្លាស់, ពស់។ ពាក្យសំស្ក្រឹតដែលមានតួ ហ នៅខាងចុង បើផ្លាស់ ហ ជា វិសគ៌ៈ (ះ) ហើយមិនត្រូវប្រើតួ ហ ថែមទៀតទេ, ដូចជា គ្ឫហ, ចន្ទ្រគ្រាហ, សំគ្រហ, អនុគ្រហ ទៅជា គ្ឫះ ឬ គ្រឹះ, ចន្ទ្រគ្រាះ, សង្គ្រោះ, អនុគ្រោះ; កុំប្រើជា គ្រឹះហ៍, ចន្ទ្រគ្រាះហ៍, សង្គ្រោះហ៍, អនុគ្រោះហ៍ ដូច្នេះឡើយ។


t_main: វិសមានចិត្ត
t_pron: [វិ-សៈ-ម៉ា-ណៈ-ចិត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ការនៅរួមជាមួយនឹងបុគ្គលដែលប្រកបដោយវិសមានចិត្តរមែងនាំឱ្យមានសេចក្ដីលំបាកជានិច្ច។
t_notes: (ព.ផ្ទ. សមានចិត្ត)។
t_exp:
ចិត្តមិនស្មោះស្មើ, ចិត្តប្រកបដោយសេចក្ដីរង្កៀស, អធ្យាស្រ័យមិនត្រូវគ្នា; សេចក្ដីគ្នាន់ក្នាញ់, ការមួម៉ៅក្ដៅក្រហាយ :


t_main: វិសម្ពាធ
t_pron: [វិ-សំ-ពាត]
t_poly: ១)
t_exp:
ការធ្លាក់ចុះឬការថយចុះ; ការធ្លាក់ចុះដុនដាបនៃសេដ្ឋកិច្ចដែលបណ្ដាលឱ្យផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបធ្លាក់ចុះខ្លាំង និងអាចអូសបន្លាយរយៈពេលវែង ដែលក្នុងនោះការផ្គត់ផ្គង់និងតម្រូវការមានការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងបើធៀបនឹងដំណាក់កាលផ្សេងទៀតនៃវដ្ដសេដ្ឋកិច្ច។


t_main: វិសយ
t_pron: [វិ-សៈ-យ៉ៈ]
t_source: (បា. វិសយ; សំ. វិឞយ)
t_pos: ន.
t_exam: វិស័យរបស់ខ្លួន; ក្រៅវិស័យ; ផុតវិស័យ, ហួសវិស័យ; វិស័យសេដ្ឋកិច្ច។
t_exp:
អារម្មណ៍; គំនិត; ទី, តំបន់; ទីអាស្រ័យ; ភូមិ, ស្រុក; ប្រទេស; ខេត្ត, ដែន; បរិវេណ; មណ្ឌល; ទីបំផុត (នៃការមើលឃើញ) ; នាទី, ផ្នែក។ល។ :


t_main: វិសហមជ្ឈការ
t_pron: [វិ-សៈ-ហៈ-ម័ច-ឈៈ-កា]
t_poly: ១)
t_exam: កំណែទម្រង់វិសហមជ្ឈការ។
t_exp:
ការធ្វើប្រតិភូកម្មមុខងារ សិទ្ធិអំណាច និងធនធាន (ហិរញ្ញវត្ថុ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងបុគ្គលិក) ដោយរាជរដ្ឋាភិបាលឬក្រសួង ស្ថាប័ន ទៅឱ្យអង្គភាពក្រោមបង្គាប់ ឬទៅឱ្យក្រុមប្រឹក្សាប្រភេទណាមួយ ដើម្បីអនុវត្តមុខងារនោះក្នុងនាមរាជរដ្ឋាភិបាល ក្រសួង ឬស្ថាប័ននោះ :


t_poly: ២)
t_exam: រដ្ឋាភិបាលធ្វើវិសហមជ្ឈការដល់រសួងស្ថាប័ន។
t_exp:
ការផ្ទេរមុខងារមួយចំនួនរបស់ស្ថាប័នថ្នាក់លើទៅស្ថាប័នថ្នាក់ក្រោមឱ្យទទួលខុសត្រូវលើការគ្រប់គ្រង ការចាត់ចែង និង ការប្រើប្រាស់ធនធានសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ក្នុងនាមស្ថាប័នថ្នាក់លើនោះ :


t_poly: ២)
t_exp:
នាមរបស់ស្ត្រីម្នាក់ ជាមហាឧបាសិកា បានសម្រេចសោតាបត្តិផល ជាឧបដ្ឋាយិកាធំរបស់ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ, បានកសាងវត្តបុញ្វរាម ដែលជាគូគ្នានឹងវត្តជេតពន ជិតក្រុងសាវត្ថីដែនកោសល ក្នុងមជ្ឈិមប្បទេស។


t_main: វិសាមញ្ញ
t_subword: សន្និបាតវិសាមញ្ញ
t_pron: [សន់-និ-បាត-វិ-សា-ម៉័ញ]
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីរាយការណ៍វិសាមញ្ញ, ការប្រជុំវិសាមញ្ញ, សេចក្ដីរាយការណ៍វិសាមញ្ញ, ការប្រជុំវិសាមញ្ញ គឺសន្និបាតពិសេស, សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស, ការប្រជុំពិសេសខុសពីធម្មតា, ខុសពីប្រក្រតី (ដែលផ្ទុយពី សាមញ្ញ)។


t_main: វិសិដ្ឋរស
t_pron: [វិ-សិត-ឋៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exam: ក្នុងរឿងមហាវេស្សន្តរជាតក ការធ្វើទានរបស់ព្រះវេស្សន្តរ។
t_exp:
តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះបង្ហាញនូវសកម្មភាពដ៏អស្ចារ្យរបស់តួអង្គក្នុងការបំពេញកិច្ចការអ្វីមួយ ដែលមនុស្សធម្មតានៅក្នុងសង្គមពុំអាចធ្វើដូចឡើយ :


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះគម្ពីរមួយខាងព្រះពុទ្ធសាសនា និយាយអំពីសីល សមាធិ បញ្ញា ដែលជាផ្លូវនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធ, ជាគម្ពីរមានដំណើរសេចក្ដីពីរោះចាប់ចិត្ត, កើតអំពីស្នាដៃរបស់ព្រះមហាថេរមួយអង្គនាម ពុទ្ធឃោសៈ ឬ ពុទ្ធឃោសាចារ្យ បានតែងនៅកោះលង្កា ជាភាសាបាលី ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១០នៃពុទ្ធសករាជ ក្នុងកាលដែលព្រះថេរៈអង្គនេះចេញពីប្រទេសឥណ្ឌាទៅនៅឯលង្កាទ្វីប ដើម្បីនឹងប្រែគម្ពីរអដ្ឋកថាព្រះត្រៃបិដក ពីសីហឡភាសាមកជាភាសាបាលី។


t_main: វិសុវ័ត
t_pron: [វិ-សុ-វ៉័ត]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អយនកាល ផង)។
t_exp:
ពេលដែលថ្ងៃនិងយប់ស្មើគ្នា គឺពេលដែលព្រះអាទិត្យឆ្លងកាត់ខ្សែអេក្វាទ័របែងចែកពេលយប់និងថ្ងៃស្មើគ្នា កើតមានចំថ្ងៃទី២១ឬ២២ខែមីនា និងថ្ងៃទី២២ឬ២៣ខែកញ្ញា។


t_main: វិសេសត្ថវាចក
t_pron: [វិ-សេ-ស័ត-ថៈ-វា-ចៈ-កៈ] ឬ [វិ-សេ-ស័ត-ថៈ-វា-ចក់]
t_source: (បា.; សំ. វិឝេឞថ៌វាចក ឬ —វាច្យ)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីដោយឡែកផ្សេងអំពីសេចក្ដីមុន, ដូចជា ...តើ, ទេតើ, សោះតើ; គេនិយាយថា ...ម្ល៉េះតើ!, មិនមែន ...ទេតើ!, ដូច្នេះទេតើ!, ឯណោះសោះតើ! ...។


t_main: វិសេសន
t_subscrip: 2
t_pron: [វិ-សេ-សៈ-ណៈ]
t_pos: គុ.
t_exp:
(ព.វ.) គុណសព្ទឬតុល្យាធិករណៈ គឺសព្ទដែលប្រាប់លក្ខណៈរបស់នាមនាម ប្រើជាជំនួយនាមនាម, ដូចជា ផ្ទះតូចទាប; តូច និង ទាប ជាវិសេសនៈរបស់ ផ្ទះ។


t_main: វិសេសនសព្វនាម
t_pron: [វិ-សៈ-ណៈ-ស័ប-ពៈ-នាម]
t_source: (បា.; សំ. វិឝេឞណ + សវ៌នាមន៑)
t_pos: ន.
t_exp:
សព្វនាមដែលប្រើបានចំពោះតែជាវិសេសនៈរបស់នាមនាម, ដូចជា នេះ, នោះ, ឯណា, នុះ, នុ៎ះ, ឯណោះ ជាដើម។ ផ្ទះនេះធំជាងផ្ទះនុ៎ះ; នេះនិង នុ៎ះ ជាវិសេសនសព្វនាមរបស់ ផ្ទះ (ព.វ.)។


t_main: វិសេសានុមាន
t_pron: [វិ-សេ-សា-នុ-ម៉ាន]
t_pos: គុ.
t_exp:
វិធីបង្ហាញពីដំណើរនៃការប្រើភស្ដុតាង ដើម្បីឈានទៅរកការសន្និដ្ឋានមួយដ៏ទូលំទូលាយ ដែលជាការពិចារណាឆ្ពោះទៅរកការពន្យល់មួយសមហេតុផលបំផុត។


t_main: វិស័យសេវា
t_pron: [វិ-សៃ-សេ-វ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិស័យទាក់ទងទៅនឹងពាណិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ សណ្ឋាគារនិងភោជនីយដ្ឋាន ការដឹកជញ្ជូននិងទូរគមនាគមន៍រដ្ឋបាលសាធារណៈនិងអចលនទ្រព្យ។


t_main: វិស្សកម្ម
t_pron: [វិះ-សៈ-កាំ]
t_poly: ១)
t_exp: អ្នកធ្វើកិច្ចការបានគ្រប់យ៉ាង។
t_source:
(បា.; សំ. វិឝ្វកម៌ន៑ < បា. វិស្ស, សំ. វិឝ្វ "ទាំងអស់, ទាំងមូល, សព្វគ្រប់, គ្រប់មុខ, គ្រប់យ៉ាង; ទួទៅ" + បា. កម្ម, សំ. កម៌ន៑ "អំពើ, កិច្ចការ")


t_main: វិហារៈ
t_subword: វិហារដ្ឋាន
t_pron: [វិ-ហា-រ៉ាត់-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ទីសម្រាប់ឈប់សម្រាកកម្សាន្តសប្បាយ (ដូចយ៉ាងទីសម្រាប់ពួកសិស្សឈប់សម្រាកកម្សាន្តក្នុងចន្លោះម៉ោងរៀនជាដើម)។


t_main: វិហេសកកម្ម
t_pron: [វិ-ហេ-សៈ-កៈ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការធ្វើឱ្យអ្នកសួរមានការលំបាកគឺការនៅទ្រឹងស្ងៀមមិនព្រមនិយាយ ដូចជាគេសួរយកការណ៍ពិតពីរឿងអ្វីមួយដែលជាការចាំបាច់ ហើយខ្លួននៅស្ងៀមមិនព្រមនិយាយ ធ្វើឱ្យអ្នកសួរមានសេចក្ដីលំបាក :

t_exam:
វិហេសកកម្ម ជាអំពើខុសផ្លូវសុចរិតយុត្តិធម៌ក្នុងលោក។ (ព.វិ.) ថា ភិក្ខុត្រូវអាបត្តិបាចិត្តិយៈ ព្រោះវិហេសកកម្ម។


t_main: វី
t_subscrip: 1
t_pron: [វី]
t_source: (សំ. វី "ឃ្លាតចាកទី; ដើរ, ទៅ; ផ្សាយទូទៅ, ផ្សាយសព្វ")
t_pos: កិ.
t_exp: វាចដោយម្រាមដៃច្រើនសាច្រើនត្រឡប់ :
t_exam:
វីស្រូវ, វីគ្រាប់សណ្ដែក (វាចគ្រាប់ស្រូវឬគ្រាប់សណ្ដែកដែលហាល (ច្រើនត្រឡប់) ដើម្បីឱ្យត្រូវកម្ដៅថ្ងៃស្មើគ្នា)។


t_main: វី
t_subscrip: 2
t_pron: [វី]
t_pos: ន.
t_exam: វីរាប់កាស (មានប្រើតែក្នុងសម័យដែលចាយកាស)។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើ មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្នូក តែតូចរាក់ លកជាស្នាមចង្អូរតូចពីរទន្ទឹមគ្នា ប្រវែងមានកំណត់, សម្រាប់ដាក់កាសវាល់ឱ្យដឹងចំនួន ជាជំនួសការរាប់រាយ :


t_poly: ២)
t_exp:
សម្រាប់ប្រើផ្សំជាសមាសនាម, ដូចជា វីតរាគៈ, វីតទោសៈ, វីតមោហៈ អ្នកដែលឥតរាគៈ, ឥតទោសៈ, ឥតមោហៈ (ព្រះអរហន្ត)។


t_poly: ២)
t_exp:
អំពើរបស់អ្នករាជការសាធារណៈឬពលរដ្ឋទទួលអាណត្តិសាធារណៈដោយការបោះឆ្នោតដែលយល់ព្រមក្រោមរូបភាពណាមួយនិងដោយមូលហេតុណាមួយក៏ដោយ ធ្វើការលើកលែងឬលោះលា ឬមួយលើសចំនួនដែលគេកំណត់ចំពោះការបង់ពន្ធអាករដែលខ្លួនដឹងថាប្រព្រឹត្តខុសនឹងច្បាប់។


t_main: វីនដូ
t_pron: [វីន-ដូ]
t_pos: ន.
t_exam: វីនដូត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រុមហ៊ុន Microsoft។
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) ឈ្មោះសុសវែរមួយប្រភេទដែលជាប្រព័ន្ធដំណើរការកុំព្យូទ័រងាយស្រួលប្រើនិងអាចធ្វើកិច្ចការបានច្រើនបែប (អាចបើកជាបង្អួចច្រើន) ក្នុងពេលតែមួយ។ បញ្ជាក់ : គ្រប់កុំព្យូទ័រអាចដំណើរការបានលុះត្រាតែមានប្រព័ន្ធដំណើរការ :


t_main: វីរ
t_pron: [វី]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលខ្ជាប់ខ្ជួន, មួនមាំ, រ៉ឹងប៉ឹង, អង់អាច, ក្លាហាន, ក្លៀវក្លា, មោះមុត, ខ្លាំងពូកែ; ដែលមានព្យាយាមខ្ជាប់ខ្ជួន។


t_poly: ២)
t_exp:
តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះបង្ហាញនូវសកម្មភាពអាកប្បកិរិយា ចិត្តអង់អាចក្លាហាន មោះមុតរបស់តួអង្គ ក្នុងការប្រយុទ្ធតទល់ជាមួយគូបដិបក្ខដើម្បីការពារអំពើល្អ។


t_poly: ២)
t_exp:
អតិសុខុមប្រាណល្អិតក្រៃលែងមានរាងជាខ្សែឬជាស៊្វែនិងមានទំហំជាទូទៅចាប់ពី២០ដល់៤០០ណាណូម៉ែត្រ ដែលជាភ្នាក់ងារចម្លងរោគដែលអាចបំបែកខ្លួនយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងកោសិការស់របស់សត្វនិងរុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអង់ទីករចុះខ្សោយ ហើយបង្កឱ្យមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ។


t_main: វឹង
t_subscrip: 1
t_pron: [វឹង]
t_poly: ១)
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: វិញ, វិញទៀត; ភ្លាម :
t_exam:
វឹងខ្មី, វឹងរ៉ា, វឹងស្នង (ព.កា.) ខ្ញុំឥតទីពឹង សូមបងវិលវឹង ឱ្យរួសរាន់រ៉ា ទោះបានអ្វីក្ដី ពុំបានក្ដីណា សូមបងយាត្រា វិលឆាប់កុំខាន។ ឪគាត់បានប្រាប់ ថាឱ្យប្រញាប់ វិលវិញឱ្យបាន ត្រូវកុំបង្អង់ ឱ្យខកឱ្យខាន ត្រូវតែឱ្យបាន ត្រឡប់វឹងស្នង។


t_main: វើក
t_subscrip: 1
t_pron: [វើក]
t_pos: ន.
t_exam: វល្លិវើក, មើមវើក។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ វាររាបលើដី មានមើមកើតពីឫសដើមដែលចាប់ចុះទៅក្នុងដី ដូចដំឡូងជ្វា, សណ្ឋានដើមស្រដៀងនឹងដំឡូងរលួស តែមានជ័រស្អិតនៅសំបក, បរិភោគឆៅបាន :


t_main: វៀតមិញ
t_pron: [វៀត-មិញ]
t_pos: ន.
t_exam: ចលនាវៀតមិញបានបញ្ចប់ក្រោយសន្និសីទក្រុងស៊ឺណែវ។
t_exp:
ចលនាសម្ព័ន្ធដើម្បីឯករាជ្យវៀតណាម បង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤១ដើម្បីបង្រួបបង្រួមកម្លាំងកុម្មុយនីស្តនិងអ្នកជាតិនិយមវៀតណាម ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមហាអំណាចអាណានិគមបារាំងនិងពួកជប៉ុន :


t_main: វៀន
t_subscrip: 2
t_pron: [វៀន]
t_pos: ន.
t_exam: កូបដំរីខ្លះមានវៀន ខ្លះឥតវៀន។
t_exp:
ប្រដាប់ត្បាញដោយចម្រៀកផ្ដៅ ចាក់ទាក់ជាក្រឡាបួនជ្រុងៗ ចងព័ទ្ធពីខាងក្រោយកូបឬរយាងដំរីសម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់រាយរងផ្សេងៗ :


t_main: វៀរ
t_subword: វៀរលែងតែ
t_pron: [វៀ-លែង-តែ]
t_pos: ធ., ឈ.
t_exp: លើកលែងតែ :
t_exam:
ចង់ស៊ីអ្វីស៊ីចុះ, វៀរលែងតែចេកពងមាន់៣ស្និតនុ៎ះ ទុកប្រគេនលោក!; គេទៅទាំងអស់គ្នា, វៀរលែងតែខ្ញុំ ត្រូវនៅចាំផ្ទះ។


t_poly: ២)
t_exp:
គម្ពីរសម្ដែងបែបរបៀបផ្សេងៗខាងសាសនាព្រាហ្មណ៍, ក្នុងសម័យដើម មានត្រឹមតែ៣យ៉ាងគឺ ១ឫគ្វេទ ឬ ឥរុវេទ មានដំណើរសេចក្ដីជាពាក្យឆន្ទសម្រាប់សូត្រសរសើរពួកទេវតា; ២យជុវ៌េទ ឬ យជ្ជុវេទ មានដំណើរសេចក្ដីជាពាក្យរាយរណ្ដំ សម្រាប់សូត្របូជាឬបួងសួង; ៣សាមវេទ មានដំណើរសេចក្ដីជាពាក្យឆន្ទសម្រាប់សូត្រក្នុងពិធីថ្វាយទឹកសោម ...។ វេទទាំង ៣នេះសុទ្ធតែប្រើភាសាសំស្ក្រឹត ហៅដោយរួបរួមថា វេទត្រ័យ ឬ ត្រ័យវិទ្យា ឬក៏ ត្រៃវេទ; ពួកព្រាហ្មណិកប្រកាន់ជឿស៊ប់ថា មហាព្រហ្មប្រសិទ្ធីឱ្យកើតឡើង មិនមែនមនុស្សតាក់តែងទេ; លុះចំណេរតមក កើតមាន អថព៌វេទ ឬ អថព្វ- "វេទសម្រាប់សូត្រហៅឬបណ្ដេញខ្មោចបិសាច ..." មួយថែមទៀតរួមជាវេទមាន ៤យ៉ាង។


t_main: វេទគូ
t_pron: [វេ-ទៈ-គូ]
t_source: (បា.; សំ. វេទគ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកបានដល់ត្រើយវេទ គឺអ្នកចេះវេទចប់ហើយ; អ្នកបានសម្រេចវេទ, អ្នកចេះវេទ; អ្នកដែលកំពុងតែរៀនវេទ (ហៅតាមលទ្ធិព្រាហ្មណិក)។ តាមពុទ្ធិកលទ្ធិ វេទគូ សំដៅចំពោះព្រះអរហន្ត ពីព្រោះព្រះអរហន្ត លោកបានសម្រេចអរហត្តផល ដែលជាត្រើយនៃសមុទ្រ គឺភពវដ្ដសំសារហើយ ឈ្មោះថាលោកចេះចប់វេទគ្រប់សព្វហើយ (ផ្ទុយគ្នានឹងលទ្ធិព្រាហ្មណិក)។


t_main: វេទនា
t_pron: [វេ-ទៈ-នា]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: a
t_exam: គួរឱ្យមានវេទនាណាស់!
t_exp:
ការទទួលអារម្មណ៍, ការសោយឬការរងអារម្មណ៍, ការដឹងអារម្មណ៍ជាសុខឬជាទុក្ខ ...។ ច្រើនសំដៅចំពោះការទទួលអារម្មណ៍ជាទុក្ខ :

t_notes:
(ពោលតាមគម្ពីរពុទ្ធសាសនា វេទនា មាន៥យ៉ាងគឺ ១-សុខវេទនា ការទទួលអារម្មណ៍ជាសុខ; ២-ទុក្ខវេទនា ...ជាទុក្ខ; ៣-ឧបេក្ខាវេទនា ...ជាឧបេក្ខា; ៤-សោមនស្សវេទនា ...ជាសោមនស្ស; ៥-ទោមនស្សវេទនា ...ជាទោមនស្ស)។


t_main: វេទាង្គ
t_subscrip: 1
t_pron: [វេ-ទាង]
t_source: (សំ. < វេទ + អង្គ "ចំណែក"; បា. វេទង្គ)
t_pos: ន.
t_exp:
អង្គ, ចំណែករបស់វេទគឺច្បាប់សម្រាប់រក្សាវេទឱ្យគង់នៅគ្រប់គ្រាន់, មាន ៦យ៉ាងគឺ ១- ការហាត់ថាឬហាត់និយាយបញ្ចេញសម្ដីឱ្យច្បាស់លាស់; ២- ភាគពិស្តាររបស់គម្ពីរ ឬការសិក្សាសេចក្ដីពិស្តារ; ៣- គម្ពីរវេយ្យាករណ៍ ឬការសិក្សាវេយ្យាករណ៍ដោយសព្វគ្រប់; ៤- ឆន្ទសាស្ត្រឬសិក្សាឱ្យចេះលក្ខណៈរបស់ឆន្ទ; ៥- ទ្យោតិសាស្ត្រ ឬការសិក្សាឱ្យចេះទ្យោតិសាស្ត្រ; ៦- គម្ពីរអធិប្បាយសព្ទ ឬរៀនអធិប្បាយសព្ទ ក្នុងវេទទាំងមូល (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។


t_main: វេទិកា
t_pron: [វេ-ទិ-កា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ភ្នាក់ដៃ; បង្កាន់ដៃ; ក្ដារហ៊‍ឹង; ជើងម៉ាសម្រាប់អង្គុយ; ថ្នាក់ខ្ពស់ គឺថ្នាក់ដែលគេលើកតម្កល់ឱ្យខ្ពស់ជាងទីម្ខាង (សម្រាប់អង្គុយមើលមហោស្រពជាដើម ឱ្យស្រឡះភ្នែក) ឬកន្លែងខ្ពស់ដាច់ដោយឡែកពីទីអង្គុយធម្មតាសម្រាប់វាគ្មិនថ្លែងសេចក្ដីក្នុងសន្និបាតផ្សេងៗ ដូចយ៉ាងវេទិកានៅរដ្ឋសភាជាដើម។


t_main: វេទិកាសាធារណៈ
t_pron: [វេ-ទិ-កា-សា-ធា-រៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការជួបប្រជុំទូលាយរវាងស្ថាប័ន អង្គភាពជំនាញ សមត្ថកិច្ចឬសង្គមស៊ីវិលជាមួយប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋានឬក្រុមពាក់ព័ន្ធដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរយោបល់និងដោះស្រាយបញ្ហាចំពោះមុខ។


t_poly: ២)
t_exp:
ពាក្យនេះប្រើសំដៅយកខ្ទង់ឬទំព័រសារព័ត៌មាន ដែលគេបើកសម្រាប់ឱ្យមហាជនសរសេរអត្ថបទផ្សេងៗផ្ញើទៅចុះផ្សាយដើម្បីបញ្ចេញយោបល់របស់ខ្លួន។


t_main: វេនេយ្យ
t_pron: [វេ-នៃ-យៈ] ឬ [វេ-នៃ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ក្រាលសំណាញ់ញាណប្រមើលមើលឧបនិស្ស័យនៃវេនេយ្យសត្វ។
t_exp:
អ្នកដែលគួរទូន្មានបាន; អ្នកដែលពុទ្ធាទិបណ្ឌិតល្មមទូន្មានបាន; ច្រើនហៅ វេនេយ្យជន, សត្ត ឬ សត្វ ជនឬសត្វដែលពុទ្ធាទិបណ្ឌិតល្មមទូន្មានបាន :


t_main: វេប
t_pron: [វេប]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) សេវា ប្រព័ន្ធ ឬបណ្ដាញឯកសារព័ត៌មាន ដែលគេអាចស្វែងរកបាននៅលើបណ្ដាញកុំព្យូទ័រ ឬអ៊ីនធឺណិតតាមរយៈការប្រើ HTTP, WAIS, FTP, Telnet ៘ ឬបណ្ដាញកុំព្យូទ័រដែលកើតចេញពីបណ្ដុំអាសយដ្ឋាននៅលើអ៊ីនធឺណិតដែលផ្ដល់នូវប្រភពអត្ថបទ រូបភាព សំឡេង វីដេអូ តាមរយៈការប្រើ HTTP។


t_main: វេប
t_subword: ទំព័រវេប
t_pron: [ទំ-ព័រ-វេប]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រភពឬទំព័រព័ត៌មាន (ដូចជា អក្សរ រូបភាពសំឡេង វីដេអូ) នៅលើកុំព្យូទ័រ បណ្ដាញកុំព្យូទ័រ ឬអ៊ីនធឺណិតស្ដីពីប្រធានបទពិសេសណាមួយ និងអាចមើលឬទិញទំនិញផ្សេងៗតាមរយៈវេប។


t_main: វេបករ
t_pron: [វេ-ប៉ៈ-ក]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) មនុស្សឬក្រុមមនុស្សដែលមានជំនាញរៀបចំប្លង់ បង្កើត អភិវឌ្ឍ ថែរក្សា គ្រប់គ្រងអាសយដ្ឋាន វេបនៃស្ថាប័នផ្សេងៗ។


t_main: វេយ្យាករណិក
t_pron: [វៃ-យា-កៈ-រ៉ៈ-ណិក]
t_pos: ន.
t_exam: ពួកវេយ្យាករណិក។
t_notes: (បើស្ត្រីជា វេយ្យាករណិកា)។
t_exp:
អ្នករៀនវេយ្យាករណ៍, អ្នករៀនគម្ពីរប្រាប់គោលរបស់ភាសា; អ្នកតែងវេយ្យាករណ៍; អ្នកចេះវេយ្យាករណ៍; គ្រូវេយ្យាករណ៍ :


t_main: វេយ្យាករណ៍
t_pron: [វៃ-យា-ក]
t_source: (បា. វេយ្យាករណ; សំ. វៃយាករណ ឬ វ្យាករណ)
t_pos: ន.
t_exam: រៀនវេយ្យាករណ៍, ចេះវេយ្យាករណ៍, អ្នកវេយ្យាករណ៍។
t_notes: (ម.ព. ព្យាករណ៍ ផង)។
t_exp:
ការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់, ឱ្យប្រាកដ; ការពន្យល់; ពាក្យអធិប្បាយ; ពាក្យដោះស្រាយ; ពាក្យរាយ; ទំនាយ; ឈ្មោះអង្គនៃពុទ្ធភាសិត (បាលីភាសា) មួយយ៉ាងជាពាក្យរាយ (មិនមែនគាថា, បាលី ជាពាក្យរាយនេះហៅ វេយ្យាករណបាឋ វិញក៏បាន) ; គម្ពីរប្រាប់គោលរបស់ភាសា, មូលរបស់ភាសា :


t_main: វេវចនសព្ទ
t_pron: [វេ-វៈ-ចៈ-ណៈ-ស័ប]
t_pos: ន.
t_exam: "លាចាកលោក" និង "ទទួលមរណភាព" ជាវេវចនសព្ទនឹងគ្នា។
t_remark: 1
t_exp:
ពាក្យពីរម៉ាត់ឬវាចាវិលាស (locution) ពីរម៉ាត់ឬក៏ច្រើនម៉ាត់ ជាវេវចនសព្ទនឹងគ្នា កាលណាពាក្យឬវាចាវិលាសនោះមានប្រភេទដូចគ្នានិងអាចជំនួសគ្នាបានក្នុងល្បះ ដោយឥតបណ្ដាលឱ្យល្បះមានន័យផ្សេង។ តាមធម្មតា ពាក្យពីរម៉ាត់ដែលជាវេវចនសព្ទនឹងគ្នា មិនមានន័យដូចគ្នាបេះបិទទេ : គេមិនអាចប្រើវាជំនួសគ្នាបានគ្រប់ករណីទេ ឬវាជំនួសគ្នាបាន ប៉ុន្តែសណ្ឋានភាសា (registres) មានកម្រិតខុសគ្នា :


t_main: វេវចនៈ
t_pron: [វេ-វៈ-ចៈ-ណៈ]
t_source: (បា. វេវចន)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យដែលប្រើផ្លាស់ប្ដូរគ្នា ឬប្រើជាជំនួសគ្នាបាន គឺពាក្យដែលមានសូរសំនៀងខុសគ្នាតែមានដំណើរសេចក្ដីត្រូវគ្នា ឬរលឿគ្នា, ដូចជា ពេស្យា, វេសិយា, វេសី, នគរសោភិនី, លញ្ជិកា, រូបជីវិនី, រូបាជីវា, រូបូបជីវិនី, វណ្ណទាសី ប្រែថា "ស្រីផ្កាមាស" ដូចគ្នា យ៉ាងនេះជា វេវចនៈ។


t_main: វេស្ម័ន
t_pron: [វេស-ស្មាន់]
t_source: (សំ. វេឝ្មន៑; បា. វេស្ម)
t_pos: ន.
t_exp: ផ្ទះ; លំនៅ; វាំង :
t_exam:
(ព.កា.) រាជវេស្ម័ន មានឆ្មាំកំណាន់ កាន់ការថែទាំ ទ្វារតូចទ្វារធំ សុទ្ធតែមាំៗ ពួកឆ្មាំអ្នកចាំ ប្រយ័ត្នរាល់ពេល។


t_main: វេស្សន្តរ
t_pron: [វេស-សន់-តៈ-រ៉ៈ] ឬ [វេស-សន់-ដ]
t_poly: ១)
t_exp: រវាងឬទីពាក់កណ្ដាលផ្លូវពួកវេស្សៈ។
t_source:
(បា. < វេស្ស " ឈ្មួញ; ពួកជនវេស្សៈ " + អន្តរ "ចន្លោះ; រវាងពាក់កណ្ដាល"; សំ. វៃឝ្យាន្តរ < វៃឝ្យ + អន្តរ)


t_poly: ២)
t_exp:
ព្រះនាមពោធិសត្វក្នុងមហាវេស្សន្តរជាតក (បានជាថ្វាយព្រះនាមដូច្នេះ ព្រោះទ្រង់ប្រសូតក្នុងពាក់កណ្ដាលទីប្រជុំផ្លូវពួកវេស្សៈ)។


t_main: វេស្សវ័ណ
t_pron: [វេស-សៈ-វ័ន]
t_source: (បា. វេស្សវណ; សំ. វៃឝ្រវណ)
t_pos: ន.
t_exp: ព្រះនាមលោកបាលមហារាជមួយអង្គ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងរក្សាទិសឧត្តរ ជាអធិបតីលើពួកយក្ស :
t_exam: ព្រះបាទវេស្សវ័ណ។
t_notes:
(ព្រះនាមដើមហៅ កុវេរៈ, តែដោយហេតុដែលទ្រង់គង់នៅក្នុងរាជធានីឈ្មោះ វិសាណា ទើបមានព្រះនាមថា វេស្សវ័ណ ផង, គេច្រើនប្រើពាក្យថា ព្រះបាទវេស្សវ័ណកុវេររាជ។ ម.ព. ពៃស្រពណ៍ និង ចតុលោកបាល ផង)។


t_main: វេស្សានរ
t_pron: [វេស-សា-ណៈ-រៈ] ឬ [វេស-សា-ន]
t_source: (បា.; សំ. វៃឝ្វនរ)
t_pos: ន.
t_exp: ភ្លើង :
t_exam:
(ព.កា.) រីវេស្សានរ អ្នកស្រុកនគរ ត្រូវប្រើប្រយ័ត្ន បណ្ដែតបណ្ដោយ ធ្វេសធ្លោយភ្លាំងភ្លាត់ ច្រើនមានវិបត្តិ ឆេះផ្ទះលំនៅ។


t_main: វេហា
t_pron: [វេ-ហា]
t_source: (បា. វេហាស "ប្រទេសជាទីរីករាយនៃពួកបក្សី"; សំ. វិហ, វិហា, វិហាយស៑)
t_pos: ន.
t_exp: អាកាស, មេឃ :
t_exam:
កណ្ដាលវេហា, ព្ធដ៏វេហាស៍ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) អាកាសយាន ទើបតែកើតមាន សម័យជាន់ក្រោយ ហោះខ្ពស់អណ្ដែត ត្រសែតលឿនលយ ទទឹងបណ្ដោយ កណ្ដាលវេហា។


t_poly: ២)
t_exam: វត្តវេឡុវ័ន។
t_exp:
ឈ្មោះឧទ្យានព្រៃឫស្សីដែលព្រះបាទពិម្ពិសារ (មគធរាជ) សាងជាអារាមថ្វាយព្រះសក្យមុនី, ជាវត្តធំ កើតមានមុនវត្តឯទៀតៗក្នុងពុទ្ធកាល :


t_main: វែង
t_pron: [វែង]
t_pos: គុ.
t_exp: ទីទៃពីខ្លី គឺមានប្រវែង, មានចំនួនឆ្ងាយ :
t_exam:
ខ្សែវែង, សេចក្ដីវែង។ (ព.ទ.បុ.) វែងលែងដឹង ឬ វែងលែងដឹង ខ្លីក្រញឹង លីដឹងទៅព្រៃ កាត់ (ឈើ) ទុកឱ្យវែងស្រួលជាង, បើលើសពីខ្នាត សឹមតម្រឹមតម្រូវជាខាងក្រោយទៀត។ (ធ្វើការអ្វីៗ បើយល់ថាមិនគួរប្រញឹកប្រញាប់ពេកទេ ត្រូវលៃពេលតាមគួរ)។


t_main: វោលោកនៈ
t_pron: [វោ-លោ-កៈ-ណៈ]
t_source: (បា. < វិ + ឱលោកន)
t_pos: ន.
t_exp:
ការសម្លឹងមើលជាពិសេស, ការប្រមើលមើល, ការរំពឹងជញ្ជឹងមើល (ច្រើនប្រើចំពោះការប្រមើលនូវឧបនិស្ស័យរបស់សត្វ ដោយទិព្វចក្ខុឬដោយប្រាជ្ញាញាណ នៃព្រះខីណាស្រព មានព្រះពុទ្ធជាដើម)។


t_main: វោហារ
t_subscrip: 1
t_subword: វោហារកោសល្យ
t_pron: [វោ-ហា-រ៉ៈ-កោ-សល់]
t_pos: ន.
t_exam: វោហារកោសល្យ ជាឧបនិស្ស័យមានប្រចាំនៅក្នុងសន្តាននៃបុគ្គលខ្លះ។
t_exp:
ការឈ្លាសវៃ, ការប៉ិនប្រសប់ស្ទាត់ជំនាញក្នុងវោហារ, ការចេះនិយាយថ្លែងសេចក្ដីយ៉ាងពីរោះ ក្បោះក្បាយ ឥតមានរអាក់រអួល :


t_main: វាំងនន
t_pron: [វាំង-នន]
t_pos: ន.
t_exp: សំពត់ផ្ទាំងធំសម្រាប់ចងបិទបាំងកន្លែងដេកជាដើម, រនាំងធំ (ច្រើនប្រើសំពត់ព័ណ៌) :
t_exam: ចងវាំងនន, បាំងវាំងនន។
t_notes:
(តាមលំនាំពាក្យនេះ សមតែនឹងយល់ថា វាំង “បាំង” ជាពាក្យខ្មែរ, ន្ចន អ.ថ. ន៉ន សៀមថា “ដេក” = សំពត់សម្រាប់បាំងដេក; ប៉ុន្តែនឹងយកជាការពិតតាមន័យនេះពុំបាន, ព្រោះសៀមហៅ វាំងនន ថាមា់ន អ.ថ. ម៉ាន់, មិនមែនហៅ វ័ងន្ចន វុ័ងន៉ន ទេ)។


t_main: វាំងនាំ
t_pron: [វាំង-នាំ]
t_pos: ប.
t_exam: មានកម្លាំងវាំងនាំច្រើន (សំដៅសេចក្ដីថា "មានមនុស្សច្រើននាក់ជាអ្នកជួយធ្វើកិច្ចការ" ក៏បាន)។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ កម្លាំង ថា កម្លាំងវាំងនាំ កម្លាំងរបស់មនុស្សជាបរិវារ ឬកម្លាំងរបស់មនុស្សច្រើននាក់, ដែលជួយធ្វើកិច្ចការផ្សេងៗ :


t_main: វៈ!
t_pron: [វៈ]
t_pos: ឧ.
t_exam: វូមវៈ! ឬ វូមវៈអឺ!
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ក្មេងដែលពួនចាំគ្នា លុះឃើញក្មេងឯទៀតមកដល់ជិតក៏ស្រែកពញ្ញាក់លេង ឬសម្រាប់ប្រឡែងលេងនឹងកូនក្មេងតូច, ជួនកាលថា :


t_pos: កិ.
t_exp: ចងព័ទ្ធ, រុំព័ទ្ធ, ព័ទ្ធព័ន្ធ, ព័ទ្ធជុំវិញ; ស្លៀកឬដណ្ដប់ព័ទ្ធប៉ឹង (ច្រើនសរសេរ វ័ណ្ឌ ជាង) :
t_exam: វ័ណ្ឌសំពត់ដូចព្នង។
t_notes:
(សរសេរជា វណ្ដឬវណ្ឌ ក៏បាន តាមទម្លាប់ប្រើ; សរសេរក្លាយជា វាន់ ក៏មាន ប៉ុន្តែបើពេញចិត្តគួរឈប់សរសេរ វាន់ ព្រោះឃ្លាតឆ្ងាយពីប្រភពនៃពាក្យ)។


t_main: វ៉ក!
t_pron: [វ៉ក]
t_poly: ១)
t_notes: (ព.ផ្ទ. មួយយ៉ូមួយ!)។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់អ្នកទំក្បាលទូកអុំឬទូកចែវប្រណាំងស្រែកប្រាប់ពួកអ្នកអុំ ឬពួកអ្នកចែវសាប់ឱ្យញាប់ ដើម្បីឱ្យទូកស្ទុះលឿនឡើង។


t_main: វ៉ល់
t_pron: [វ៉ល់]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: ក្មេងកូរទឹកលេងឡើងវ៉ល់, ទឹកស្រះល្អក់ឡើងវ៉ល់ ទទួលទានក៏មិនកើត។
t_exp:
ដែលលាយច្របូកច្របល់ចូលគ្នាខ្លាំង (ដូចជាទឹកនិងភក់ជាដើម) ; (ព.ប្រ.) ដែលច្របូកច្របល់គ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់ :


t_main: វ៉ាគុយអូល
t_pron: [វ៉ា-គុយ-អូល]
t_pos: ន.
t_exp:
ថង់មួយពេញដោយទឹក ខ្យល់ និងចុណ្ណភាពនៃអាហារដែលអណ្ដែតក្នុងស៊ីតូប្លាសនៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិភាគច្រើននិងកោសិកាសត្វមួយចំនួន។


t_main: វ៉ាន់ស៊ុយ
t_pron: [វ៉ាន់-ស៊ុយ]
t_source: (ចិ. អ្វានស៊ុយ, អួនស៊ុយ)
t_pos: ន.
t_exam: ហាន់វ៉ាន់ស៊ុយជ្រក់ត្រីស្ងោរ។
t_exp:
ឈ្មោះដំណាំតិណជាតិ មានក្លិនក្រអូបឆួល ប្រើជាគ្រឿងផ្សំជាជំនួយម្ហូបមុខខ្លះ ឬបបរគ្រឿងឱ្យមានរសឆ្ងាញ់, មាន ២ប្រភេទគឺ មួយប្រភេទស្លឹកល្អិតទន់ស្រួយ, មួយប្រភេទទៀតស្លឹកធំទ្រវែងសាច់ស្វិតបន្តិច (ទាំង២ប្រភេទនេះដើមកំណើតមកពីប្រទេសចិន) :


t_main: វ៉ាលិស
t_pron: [វ៉ា-លិស]
t_source: (បារ. Valise អ៊ីតាលី Valigia)
t_pos: ន.
t_exam: វ៉ាលិសស្បែក។
t_exp:
ហិបតូចស្រាល ធ្វើដោយស្បែកសម្លាប់ ឬធ្វើដោយសំពត់សាច់ក្រាស់ជាដើម មានដៃយួរបាន សម្រាប់ដាក់អីវ៉ាន់ស្រាលៗ មានសម្លៀកបំពាក់ជាដើម :


t_main: វ៉ែត
t_pron: [វ៉ែត]
t_source: (ស. ហ្វេត អ.ថ. ហ្វែត)
t_pos: ន.
t_exam: ទូកវ៉ែត។ (រ.ស.) ព្រះទីន័ងវ៉ែត។
t_exp:
ឈ្មោះទូកចែវមួយប្រភេទ មាឌវែង ខាងកន្សៃរីកខ្ពស់ស្ទើតជាងក្បាល, មានកឹង, សម្រាប់ឥស្សរជនប្រើប្រាស់មួយដងមួយកាល :


t_poly: ២)
t_exp:
ខ្មែរបុរាណហៅ ស្នងភ្នែក; សម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃហៅ ស្នងនេត្រា; (រ.ស.) ហៅ ស្នងព្រះនេត្រ (គួរធ្វើទម្លាប់ហៅតាមនេះ ឱ្យត្រូវនឹងខ្មែរក្នុងបុរាណសម័យវិញ ហៅយូរៗទៅគង់នឹងថ្នឹកមាត់ពុំខាន; ហៅជាបាលីថា ចក្ខុបត្ថម្ភក (ច័ក ខុ ប៉ាត់ ថ័ម ភក់) "កែវជាជំនួយភ្នែក")។


t_main: ស
t_subscrip: 1
t_pron: [ស]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៣០នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [s] ជាព្យញ្ជនៈជើងធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស អឃោសៈ។


t_main: សកដ្ឋាននាសិកជៈ
t_pron: [សៈ-ក័ត-ឋា-ណៈ-នា-សិ-កៈ-ជៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្យញ្ជនៈជាវគ្គន្តៈ ៥តួគឺ ង, ញ, ណ, ន, ម, មានសូរសំឡេងកើតតាមឋានរបស់ខ្លួននិងត្រង់ច្រមុះផង; ហៅថា ទ្វិដ្ឋានជៈ "អក្សរមានសូរសំឡេងកើតក្នុងឋានពីរ" ក៏បាន (ព.វ.)។


t_main: សកត្ថ
t_pron: [សៈ-ក័ត-ថៈ] ឬ [សៈ-ក័ត]
t_source: (បា.; សំ. ស្វក + អថ៌)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. កម្មាយតនៈ, សិប្បាយតនៈ ក្នុងពាក្យ អាយតនៈ ផង)។
t_exp:
អត្ថរបស់ខ្លួន គឺសព្ទដែលមានអក្សរឬពាក្យដទៃរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុង គ្រាន់តែផ្សំមកឱ្យស្រួលមាត់ ឥតមានសំដៅសេចក្ដីថាជាអ្វីឡើយ យកសេចក្ដីតែសព្ទដែលភ្ជាប់ពីខាងដើមនោះប៉ុណ្ណោះ (ព.វ. សំ.បា.។


t_main: សកទាគាមិ
t_pron: [សៈ-កៈ-ទា-គា-មិ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សកទាគាមី ផង។ ប្រើជា សកិទាគាមី ដូច្នេះវិញក៏មាន)។
t_exp:
(ព.ពុ.) ឈ្មោះមគ្គនិងផលជាលោកុត្តរធម៌ របស់អរិយបុគ្គលអ្នកត្រឡប់មកកើតក្នុងលោកនេះម្ដងទៀតជាកំណត់; ហៅថា សកទាគាមិមគ្គ, សកទាគាមិផល ប្រើជា សកិទា ដូច្នេះវិញ ក៏មាន។


t_main: សកទាគាមី
t_pron: [សៈ-កៈ-ទា-គា-មី]
t_source: (បា. < សកឹ + អាគាមី; សំ. សក្ឫត៑ ឬ ឝក្ឫត៑ + អាគាមិន៑, ត៑ > ទ៑ = សក្ឫទាគាមិន៑ "អ្នកមកម្ដងទៀត")
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា សកទាគាមិនី។ ម.ព. មគ្គ និង ផលចិត្ត ផង)។
t_exp:
(ព.ពុ.) អរិយបុគ្គលដែលសម្រេចលោកុត្តរផលថ្នាក់ទី ២(ក្នុងថ្នាក់ផលទាំង ៤) ; អរិយបុគ្គលថ្នាក់នេះ តែងវិលត្រឡប់មកកើតក្នុងមនុស្សលោកនេះម្ដងទៀតជាកំណត់។


t_main: សកម្ម
t_pron: [សៈ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលប្រកបដោយកម្ម, ដែលប្រព្រឹត្តទៅមួយអន្លើដោយកម្ម; ដែលទាក់ទងដោយការងារ, ដែលនៅមិនស្ងៀម, ដែលចេះតែមានដំណើររវើករសិបជានិច្ច។


t_main: សកម្មកិរិយា
t_pron: [សៈ-កាំ-ម៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_source: (បា.; សំ. សកម៌ក្រិយា)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អកម្មកិរិយា)។
t_exp:
កិរិយាសព្ទប្រកបដោយកម្ម គឺកិរិយាសព្ទដែលកាលណានិយាយ ត្រូវស្រែកហៅអំពើដែលត្រូវធ្វើមកផង, ដូចជា ធ្វើ, ស៊ី, ទទួល, វាយ, បិទ ជាដើម :

t_exam:
ធ្វើការ, ស៊ីបាយ, ទទួលសំបុត្រ វាយស្គរ, បិទទ្វារ; ការ, បាយ, សំបុត្រ, ស្គរ, ទ្វារ ជា កម្ម "អំពើ" របស់ ធ្វើ, ស៊ី, ទទួល, វាយ, បិទ ដែលជា សកម្មកិរិយា; ហៅថា សកម្មធាតុ ក៏បាន (ព.វ.)។


t_main: សកម្មធាតុ
t_pron: [សៈ-កាំ-ម៉ៈ-ធាត]
t_source: (បា.; សំ. សកម៌ធាតុ)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អកម្មធាតុ)។
t_exp:
ធាតុ គឺមូលឬឫសដើមរបស់កិរិយាសព្ទប្រកបដោយកម្ម, កាលណានិយាយ ត្រូវដាក់ពាក្យជាអំពើដែលត្រូវធ្វើមកផង ដូចគ្នានឹង សកម្មកិរិយា ដែរ (ព.វ.)។


t_main: សកម្មភាព
t_pron: [សៈ-កាំ-ម៉ៈ-ភាប]
t_source: (បា. សកម្មភាវ)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើសកម្មភាព, បំពេញសកម្មភាព។
t_exp:
ភាពដែលប្រកបដោយកម្ម; ដំណើរដែលមានកិច្ចការប្រព្រឹត្តទៅជានិច្ច, ការកម្រើករវើកឥតឈប់ឈរ, ការបំពេញមុខការងារផ្សេងៗ, ... :


t_main: សកម្មាកម្មកិរិយា
t_pron: [សៈ-កាំ-ម៉ា-កាំ-ម៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: (ព.វ.) កិរិយាសព្ទរូបតែមួយដដែលជាសកម្មក៏បានជាអកម្មក៏បាន :
t_notes: (ម.ព. សកម្មកិរិយា និង អកម្មកិរិយា ផង)។
t_exam:
«ប្រកប» ជាសកម្ម សព្វថ្ងៃឯងប្រកបនូវការរបរអ្វី? (ប្រកបការរបរអ្វី?) ខ្ញុំបាទប្រកបនូវកសិកម្ម (ប្រកបការស្រែចម្ការ)។ «ប្រកប» ជាអកម្ម សូមអ្នករាល់គ្នាប្រកបដោយសុខភាពនិងវឌ្ឍនភាពជានិច្ចនិរន្តរ៍។


t_main: សករាជ
t_pron: [ស័ក-ក្រាច]
t_source: (សំ. ឝក "កាល, សម័យ, យុគ; ..." រាជន៑ ឬ រាជ "ស្ដេច")
t_poly: ១)
t_notes: (ម.ព. ពុទ្ធសករាជ ផង)។
t_exp:
ការរាប់ថ្ងៃខែឆ្នាំឬការរាប់ត្រឹមតែឆ្នាំ តាមកាលកំណត់ដែលតាំងទុកពីមួយរៀងមក ដោយមានបុគ្គលអស្ចារ្យឬដោយមានហេតុអស្ចារ្យណាមួយដែលពួកជនានុជនអ្នកគោរពត្រូវកត់ត្រាទុកមិនឱ្យបាត់, ត្រូវប្រើក្នុងសំបុត្រចុតហ្មាយជាដើម បង្កើនមួយលេខរៀងរាល់ឆ្នាំ។


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ស័ក ផង)។
t_exp:
ពាក្យថា សករាជ (ឬ ស័ក) នេះកើតឡើងអំពីជនមួយពួក ហៅថាពួក តាត៌ នៅក្នុងតំបន់មួយខាងទិសពាយ័ព្យប្រទេសឥណ្ឌា, កាលពុទ្ធសករាជ ៦២១ឆ្នាំ, ជនពួកនេះបានលុកលុយចូលមកវាតអំណាចក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ែកខាងលិច បានតាំងក្សត្រិយ៍ជាតិរបស់ខ្លួនមានព្រះនាមថា សកៈ (ឝក) ឬ សាលិវាហនៈ (ឝាលិវាហន) ក៏តាំងការរាប់ឆ្នាំតាំងពីមួយរៀងមក, ហៅរបៀបការរាប់ឆ្នាំនោះជា ស័ក (ឝក) ឬ សករាជ (ឝករាជ), ដែលចំណេរតមក ហៅថា មហាសករាជ ជាប់មានមកក្នុងប្រទេសយើងរៀងដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ក្នុងព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរថា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះអរិដ្ឋពលពាហនោ (ព្រះកេតុមាលា) បានតាំងមហាសករាជ ១ក្នុងកាលពុទ្ធសករាជ ៦២១; ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបទុមសុរិយវង្សបានតាំងចុល្លសករាជ ១ក្នុងកាលពុទ្ធសករាជ ១១៨៣។


t_main: សកលវិទ្យាល័យ
t_pron: [សៈ-កល់-វិត-ទ្យា-ឡៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ថាប័នឧត្តមសិក្សាដែលមានបេសកកម្មផ្ដល់ការអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្សចាប់ពីបរិញ្ញាបត្រឡើងទៅនៅក្នុងជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រផ្សេងៗ ធ្វើការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ និងផ្ដល់នូវសញ្ញាបត្រតាមកម្រិតវិទ្យាសាស្ត្រ។


t_poly: ២)
t_exam: ច្រៀងសកវាទ៍, បទសកវាទ៍។
t_notes: (សរសេរជា សកវាទ៍ ក៏បាន, អ.ថ. សៈកៈវ៉ា ដែរ)។
t_exp:
ឈ្មោះបទចម្រៀងឆ្លើយឆ្លងមានចេញពាក្យផ្ដើមថា សកវាទ៍ ជាដរាប, សម្រាប់ច្រៀងក្នុងព្រះរាជពិធីចុះផែនៅថ្ងៃ ១៤, ១៥កើតនិងថ្ងែ ១រោច ខែកត្តិក ក្នុងវេលាយប់ :


t_main: សកាយនិរុត្តិ
t_pron: [សៈ-កា-យ៉ៈ-និ-រុ-តិ]
t_source: (បា.; សំ. សកាយនិរុក្ដិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. និរុត្តិ ផង)។
t_exp:
និរុត្តិរបស់ខ្លួន, និរុត្តិរៀងខ្លួន គឺភាសាសម្ដីរបស់មនុស្សរាល់ជាតិក្នុងសកលលោក ដែលមានសូរសព្ទផ្សេងគ្នា ថាអ្វី ហៅអ្វីផ្សេងៗពីគ្នា; ទោះបីសម្ដីនោះជាសំស្ត្រឹតឬជាបាលីដែលមានអត្ថន័យត្រូវគ្នាតែមួយ ក៏អានឮសូរសព្ទផ្សេងគ្នាខ្លះៗដែរ, ដូចជាបាលីថា បញ្ច "ប្រាំ" នេះ ជនជាតិខ្លះអានថា បុ័ញ ចៈ, ខ្លះថា បុ័ន ចៈ, ខ្លះថា បុ័ញ ចឺៈ, ខ្លះថា ប៉េញ សៈ, ខ្លះថា ប៉ោញ ចៀៈ, ខ្លះថា ប៉ោងចៀៈ, យ៉ាងនេះហៅថា សកាយនិរុត្តិ ឬ សកនិរុត្តិ ក៏បាន ព្រោះអានតាមដំណើរអណ្ដាតដែលរលាស់ថាកើតរៀងរាល់ខ្លួននៃជនជាតិនីមួយៗក្នុងសកលលោក។ ក្នុងវិនយបិដកខុទ្ទកវត្ថុក្ខន្ធក មានចែងថា ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធទ្រង់អនុញ្ញាតថា ឱ្យភិក្ខុទាំងឡាយអានបាលីពុទ្ធវចនៈតាមសកាយនិរុត្តិចុះ (ព្រោះព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់ថា នឹងបង្គាប់ឬដាក់កម្រិតឬក៏បង្ខំពួកភិក្ខុ ដែលមានជាតិផ្សេងៗគ្នារាល់ប្រទេសឱ្យអានបាលីពុទ្ធវចនៈថាឱ្យមានសំឡេងត្រូវគ្នាតែបែបមួយពុំកើតឡើយ ដ្បិតមានការកម្រើកអណ្ដាតរលាស់ថាចេញវចីភេទឮផ្សេងគ្នា តាមធម្មតារបស់មនុស្សរាល់ជាតិក្នុងលោកទាំងមូល)។


t_main: សកិ្តសិទ្ធិភាព
t_pron: [ស័ក-សិត-ធិ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) ការប្រព្រឹត្តទៅឬការបំពេញការងារដែលសន្សំសំចៃ ចំណាយពេលតិច។ ការប្រព្រឹត្តទៅ ឬការបំពេញការងារដែលខិតខំប្រឹងប្រែងតិចតួចតែទទួលបានលទ្ធផលគាប់ប្រសើរ :

t_exam:
សក្ដិសិទ្ធិភាពនៃបច្ចេកវិទ្យាកើតឡើងនៅពេលដែលការកើនឡើងនៃបរិមាណផលិតផលមិនត្រូវការវត្ថុធាតុដើមបន្ថែមទៀតដើម្បីផលិត។


t_main: សកុណណ្ឌ
t_pron: [សៈ-កុ-ណន់]
t_source: (បា. <សកុណ "បក្សី" + អណ្ឌ "ស៊ុត"; សំ. ឝកុន + អណ្ឌ > ឝកុនាណ្ឌ)
t_pos: ន.
t_exp: ពងសត្វស្លាប, ស៊ុតបក្សី (ព.ខ្ព.) ឬ (ព.កា.) :
t_exam:
ព្រះពុទ្ធត្រាស់ថា រាជបុត្រា ព្រះនាមពោធី ពុំមានបុត្រសោះ ព្រោះកម្មអំពី ជាតិមុនដែលស៊ី សកុណណ្ឌនាកោះ។ (រឿងព្រះអង្គម្ចាស់ពោធិរាជ ព្រះរាជបុត្រព្រះបាទពិម្ពិសារ)។


t_main: សក់កន្ទុយ
t_pron: [សក់-កន់-ទុយ]
t_pos: ន.
t_exam: សក់កន្ទុយគោ។
t_notes: (ម.ព. វាលៈ ផង)។
t_exp:
សរសៃឬរោមវែងៗ មានសណ្ឋានដូចសរសៃសក់, ដែលដុះនៅចុងដងកន្ទុយនៃសត្វចតុប្បាទប្រភេទខ្លះដូច គោ, ក្របី, សេះនិងចាមរីជាដើម :


t_main: សក់ក័ន្ត
t_pron: [សក់-កាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ការកាត់សក់។ សៀមសរសេរជា ឝកក័ន្ត (សុក កាន់), ឝក (សុក) "សក់" ជាពាក្យខ្មែរ + ក័ន្ត < បា. កន្ត, សំ. កាន្ត "កាត់" = កាត់សក់ សំដៅសេចក្ដីថា "កាត់ជុក ឬកាត់កំប៉ោយ"; លុះចំណេរតមកប្រើក្លាយជា សុក័ន្ត ឬ សុកាន្ត "កាត់ដោយប្រពៃ" ជួនប្រើជា សោក័ន្ត ឬ សោកាន្ត ក៏មាន, សំដៅសេចក្ដីថា "ការកាត់ជុក ឬការកាត់កំប៉ោយ" ដែរ, ហៅថា កេសាក័ន្ត ក៏មាន, ហៅចំពោះតែការកាត់ជុកព្រះរាជកុមារឬព្រះរាជកុមារី ក្នុងព្រះរាជពិធី, ពាក្យធម្មតាហៅ កោរជុក, រាប់ជាការមង្គលមួយប្រភេទ សម្រាប់ប្រទេសខ្មែរ។


t_main: សក់សេះ
t_pron: [សក់-សេះ]
t_poly: ១)
t_exam: នំម្សៅសក់សេះ។
t_exp:
(ព.ប្រ.) ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ (ពួកទាល់, ពួកធ្មៅ) មានផ្កាចេញជាសរសៃល្អិតៗ វែងៗ បែកសាងញ៉ាង (ស្រដៀងនឹងសក់សេះ), មើមប្រើធ្វើជាម្សៅសម្រាប់ធ្វើនំបាន :


t_main: សក់ឡក់
t_pron: [សក់-ឡក់]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលរឡិករឡក់, ខ្ជីខ្ជា, ពាយងាយ, ច្រឡោងខាម :
t_exam:
សម្ដីសក់ឡក់, មនុស្សសក់ឡក់, កិរិយាសក់ឡក់។ (ព.កា.) ថា ដូចពួកពាលសក់ឡក់ ចិត្តអាក្រក់ធ្វើលីកលាន យល់ធម៌ដំបូន្មានចិត្តពុំចូលពុំចង់ស្ដាប់។ សាស្ត្រាច្បាប់វិធូរបណ្ឌិត។ ពាក្យកាព្យធៀបថា មនុស្សសក់ឡក់ មារយាទអាក្រក់ ប្រាសចាកអៀនខ្មាស គន់ឯឫកពា ខ្ជីខ្ជាផ្ដេសផ្ដាស ច្រឡេសច្រឡាស ច្រឡោងខាមក្រៃ។


t_main: សក្ការសម្មាន
t_pron: [ស័ក-កា-រ៉ៈ-ស័ម-ម៉ាន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: សក្ការៈនិងសេចក្ដីរាប់អាន, សក្ការៈនិងសេចក្ដីគួរសម :
t_exam:
ធ្វើសក្ការសម្មាន។ (ព.កា.) ថា សក្ការសម្មាន នាំឱ្យបានគ្នាជាមិត្រ នរណាបានប្រព្រឹត្ត ពិតជានឹងមានមិត្រច្រើន។ ចងមិត្រដោយការឱ្យ ឱ្យញយៗមិត្រក៏កើន ក្ដីសុខក្ដីចម្រើន តែងមានច្រើនព្រោះការឱ្យ។


t_main: សក្ខីកម្ម
t_pron: [ស័ក-ខី-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: គាត់បានធ្វើសក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខតុលាការ។
t_exp:
ការផ្ដល់ភស្តុតាង, ការផ្ដល់អំណះអំណាង, ការផ្ដល់ចម្លើយក្នុងនាមជាសាក្សី, កិច្ចដែលបុគ្គលម្នាក់បញ្ជាក់ប្រាប់អំពីអត្ថិភាពនៃរឿងហេតុណាមួយដែលខ្លួនបានឃើញឬដឹងដោយផ្ទាល់ :


t_main: សក្ដា
t_pron: [ស័ក-ក្ដា]
t_source: (សំ. ឝក្ដ)
t_poly: a
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលអាច, អង់អាច, ដែលមានអំណាច, ក្លាហាន; មានកម្លាំង; មានព្យាយាមរឹងប៉ឹង; ពូកែ, ខ្លាំងពូកែ; ជំនាញ; ដែលប៉ិនធន់ទ្រាំ។


t_main: សក្ដា
t_subword: សក្ដានុភាព
t_pron: [ស័ក-ក្ដា-នុ-ភាប]
t_source: (សំ. សក្ដ + អានុភាវ)
t_pos: ន.
t_exp: អានុភាពដ៏អង់អាច, ... :
t_exam:
(ព.កា.) ថា សក្ដាខ្ពង់ខ្ពស់ ប៉ុន្តែគ្មានយស ពុំស្មើប្រជា ដែលគេគ្មានស័ក្ដិ គេមានមេត្តា សទ្ធាជ្រះថ្លា ទេព្ដាស្រឡាញ់។ កាព្យច្បាប់ រាជនេតិ នៃព្រះរាជសម្ភារថា ស័ក្ដិពុំស្មើយស អ្នកមានរបស់ ពុំស្មើសក្ដា សូវបង់ធនធាន កុំខុសអាជ្ញា សូវមានរោគា កុំឱ្យមើលងាយ។


t_main: សក្ដិ
t_subword: សក្ដិត្រ័យ
t_pron: [ស័ក-ក្ដិ-ត្រៃ] ឬ [ស័ក-ត្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រជុំ ៣នៃស័ក្ដិ ឬអង្គ៣នៃរាជស័ក្ដិ គឺ ព្រះរាជា, អមាត្យ ឬ មន្ត្រី, ពលស័ក្ដិ (ពលរដ្ឋដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ)។


t_main: សក្ដិភូមិ
t_pron: [ស័ក-ក្ដិ-ភូម]
t_pos: ន.
t_exam: របបសក្ដិភូមិបានចាប់ផ្ដើមនៅអឺរ៉ុបខាងលិចនៅក្នុងអំឡុងសតវត្សទី៩ និងឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅសតវត្សទី១២និង១៣។
t_exp:
ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋដោយព្រះរាជា ភាគច្រើនផ្អែកលើច្បាប់សាសនា ដែលក្នុងនោះដីធ្លីនិងប្រជាជនជាកម្មសិទ្ធិផ្ដាច់មុខរបស់ព្រះអង្គ :


t_main: សក្យ
t_pron: [ស័ក-ក្យ៉ៈ]
t_source: (បា. សក្ក ឬប្រើជា សក្យ ក៏មាន; សំ. ឝាក្យ)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកសក្យ, ជាតិសាក្យ (សម័យសព្វថ្ងៃនេះហៅ នេប៉ាឡេស៍ "អ្នកប្រទេសនេប៉ាល")។
t_exp:
ជនពួកមួយនៅក្នុងដែនសក្កៈ (ជាប់គ្នានឹងប្រទេសឥណ្ឌាភាគខាងកើត, ជិតភ្នំហិមពាន្ត ឬហិមាល័យ) គឺពួកជនជាពូជវង្សនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ :


t_main: សក្យ
t_subword: សក្យជនបទ
t_pron: [ស័ក-ក្យ៉ៈ-ជៈ-នៈ-បត់] ឬ [ស័ក-ក្យ៉ៈ-ជន់-នៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ជនបទឬដែនរបស់ពួកសាក្យ "ក្នុងសម័យពីដើមរៀងមកដល់ពុទ្ធកាល មានក្រុង កបិលវត្ថុ ឬ កបិលព័ស្តុ ជារាជធានី; សម័យឥឡូវនេះ ដែននោះប្រែឈ្មោះជា នេប៉ាល Népal, រាជធានីឈ្មោះ កដ្ឋមណ្ឌូ Katthamandu ។ "នេប៉ាល" ប្រែថា "ប្រទេសរក្សានូវទម្លាប់ល្អរបស់ខ្លួនមិនឱ្យបាត់"; កដ្ឋមណ្ឌូ បំប្លែងចេញពីពាក្យ កដ្ឋមណ្ឌប ប្រែថា "ក្រុងមានសុទ្ធតែផ្ទះឈើ" ដ្បិតក្រុងនេះកាលដែលគេចាប់ផ្ដើមសាងជាដំបូង គេសង់សុទ្ធតែផ្ទះឈើខ្លឹមដែលមានសាច់ធន់ជាប់បានយូរ ...។


t_main: សក្យ
t_subword: សក្យវង្ស
t_pron: [ស័ក-ក្យ៉ៈ-វង់]
t_pos: ន.
t_exp: ឋានន្តរសមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈសម្រាប់ទោ :
t_exam:
ព្រះសាក្យវង្ស (ធៀបនឹងឋានន្តរមន្ត្រីខាងអាណាចក្រទី ឧកញ៉ាស្រីធម្មាធិរាជ ...សេនាបតីក្រសួងវាំងសម្រាប់ទោ ដែលសម័យសព្វថ្ងៃនេះ តាំងជាទីអនុរដ្ឋលេខាធិការនៃក្រសួងវាំង)។


t_main: សក្យ
t_subword: សក្យសីហៈ
t_pron: [ស័ក-ក្យ៉ៈ-សី-ហៈ]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.ប្រ.) សីហៈ ឬសិង្ហរបស់ពួកសាក្យ (ព្រះសក្យមុនី) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ព្រះសក្យមុនី ទ្រង់ចេញពីសក្យរដ្ឋ ទ្រង់បួសតាមបែបបទ ជាបន្ទាត់នៃពុទ្ធា។ ដែលបានត្រាស់មុនៗ មានបុណ្យគុណដូចៗគ្នា ទ្រង់កាន់ធម៌ចរិយា ត្រាតែបានជាព្រះពុទ្ធ។


t_main: សងសឹក
t_pron: [សង-សឹក]
t_pos: កិ.
t_exp: ធ្វើអាក្រក់តបទៅរកវិញ, បំផ្លាញតបទៅវិញ, ចងពៀរតប :
t_exam:
ម្ល៉េះហើយសងសឹកឱ្យត្រាតែបាន! (ព.កា.) ទីឃាវុកុមារ មុនមានការគិតសងសឹក ក្រោយមកបានភ្នកនឹក ដល់បណ្ដាំនៃបិតា។ ព្រះបាទព្រហ្មទត្ត ក៏ពុំភ្លាត់បង់ជន្មា ព្រោះការស្រាយវេរា នៃទីឃាវុបណ្ឌិត។ល។ (រឿងទីឃាវុកុមារនិងព្រះបាទព្រហ្មទត្ត ក្នុងទីឃាវុជាតក)។


t_main: សង់សឿ
t_pron: [សង់-សឿ]
t_pos: ន.
t_exam: ពស់សង់សឿច្រើននៅក្នុងព្រៃទួល។
t_exp:
ឈ្មោះពស់ឥតពិសមួយប្រភេទ ពួកពស់ព្រៃ តែសម្បុរខ្នងខ្មៅរលើប ក្រឡាស្រកាពីត្រឹមពាក់កណ្ដាលខ្លួនទៅក្បាលដូចក្រឡាស្រកាពស់វែកដំបូក ពីពាក់កណ្ដាលខ្លួនទៅចុងកន្ទុយដូចពស់ព្រៃមាត្រធំជាងពស់ព្រៃ លូនលឿនភ្លែត :

t_notes:
(មានពាក្យចាស់ទុំបរម្បរានិយាយថា បើប្រទះពស់មានពិសឱ្យថា សង់សឿៗ ..., ថាពស់នោះនឹងទៅជាស្លូតមិនហ៊ានចឹកក្នុងវេលានោះ)។


t_main: សង្កា
t_subscrip: 1
t_pron: [សង់-កា]
t_source: (បា.; សំ. ឝង្កា)
t_pos: ន.
t_exam: មានសង្កា។
t_exp:
សេចក្ដីសង្ស័យ; សេចក្ដីខ្លាចក្រែង; ការប្រុងប្រយ័ត្ន, ការប្រុងប្រយ័ត្នក្រែងខុសទាស់, ក្រែងមិនសម្រេចដូចបំណង :


t_main: សង្ការ
t_subscrip: 2
t_subword: សង្ការដ្ឋាន
t_pron: [សង់-កា-រុ័ត-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exp: កន្លែងចាក់សំរាម។ កាព្យធៀបពុទ្ធភាសិតថា :
t_exam:
ឧប្បលបទុម ដើមតូចដើមធំ ផ្ការីកក៏មាន ដែលដុះនៅក្នុង សង្ការធាន ផ្កានោះពុំបាន ច្រឡំនឹងគល់។ សុមេធកុលបុត្ត មានប្រាជ្ញាមុត ឈ្លាសធ្លុះយង់យល់ កើតក្នុងត្រកូល ងងឹតងងល់ រែងជាបុគ្គល ភ្លឺស្វាងខុសគេ។


t_main: សង្កើច
t_pron: [សង់-កើច]
t_pos: ន.
t_exp:
សុខុមសត្វមួយប្រភេទ ជាពួកសំសេទជសត្ត កើតនៅទីដេកទីអង្គុយមានក្លិនធុំឆួលខ្មោះ, ខាំជញ្ជក់ឈាមមនុស្សជាអាហារ :

t_exam:
សង្កើចខាំណាស់ដេកមិនបានទេ!; ពាក្យបណ្ដៅថា អាសាំងកខ្លី យប់ៗចង់ស្រី ប្រុសវាក៏ចង់ (តើគឺអ្វី? -សង្កើច; ថាត្រូវហើយ!)។


t_main: សង្កែ
t_subscrip: 1
t_pron: [សង់-កែ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើអសារជាតិមួយប្រភេទ សាច់សរឹង, អ្នកស្រុកកណ្ដាលស្ទឹងពេញចិត្តដាំតាមភ្លឺស្រែ, ជ្រុះស្លឹកមកនាំឱ្យដីស្រែចម្រើនជីជាតិល្អ, ជាឈើងាយកើត ទោះកាប់ក្របែលដើមទុកឱ្យនៅតែគល់ ក៏អាចចាប់ដុះជាលំពង់លូតលាស់ចម្រើនឡើងទៀតបាន, គេប្រើការបន្ទំល័ក្ដក៏បាន ធ្វើជាឧសដុតក៏បាន ស្លឹកប្រើការមូរបារីក៏បាន, ជាឈើមានប្រយោជន៍ គួរប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់ស្រុកពេញចិត្តដាំតាមភ្លឺស្រែរាល់គ្នា ឬដាំធ្វើជារបងភូមិរបងចម្ការផងក៏ស្រួលណាស់, បើឧស្សាហ៍កាប់កាត់សម្រួលរឿយៗ មិនចម្រើនម្លប់ដល់ទៅបោកស្រូវ ឬបោកដំណាំឱ្យអន់ឡើយ។


t_main: សង្កែភ្លើង
t_pron: [សង់-កែ-ភ្លើង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សណ្ឋានស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកឪជ្រឹង, គេច្រើនប្រើសំបកធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគបានច្រើនយ៉ាង តាមគួរដល់ការផ្សំប្រើតាមតម្រាគ្រូថ្នាំបុរាណ។


t_main: សង្ក្រាន្ត
t_pron: [សង់-ក្រាន]
t_source: (សំ. សង្ក្រាន្តិ)
t_pos: ន.
t_exam: ថ្ងៃសង្ក្រាន្ត, ពិធីសង្ក្រាន្ត។
t_exp:
ដំណើរឃ្លាតចាកទី; ការឈានចូលដល់; ដំណើរដែលព្រះអាទិត្យចរចូលដល់ទីចួបមួយជុំរាសិចក្រ គឺដំណើរដែលដើមនិងចុងនៃរាសិចក្រចួបគ្នា ពេញគ្រប់ជាមួយឆ្នាំ (ដំណើរដាច់ឆ្នាំចាស់ផ្លាស់ឆ្នាំថ្មី), ពិធីចូលឆ្នាំថ្មី (សង្ក្រាន្តមានបីថ្ងៃគឺថ្ងៃទី ១ជាថ្ងៃចូលឆ្នាំ, ថ្ងៃទី ២ជា ពារកណ្ដាល ឬហៅថា វ័នបត (ថ្ងៃខ្វាក់), ថ្ងៃទី ៣ជា ពារឡើងស័ក គឺផ្លាស់ស័កថ្មីនៅថ្ងៃនេះឯង) :


t_main: សង្ខារ
t_pron: [សង់-ខា]
t_source: (បា.; សំ. សំស្ការ)
t_pos: ន.
t_exp:
ការតាក់តែង, គ្រឿងប្រកបឬតាក់តែង; គ្រឿងប្រុង; ភ្ជុំ, ប្រមូលផ្សំ; សព៌ាង្គកាយ; ជីវិត; គំនិត; អ្វីៗទាំងពួងក្នុងលោក; ...។


t_main: សង្ខេបកម្ម
t_pron: [សង់-ខេ-ប៉ៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុនៅឤស៊ីក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ធ្វើឱ្យមានសង្ខេបកម្មសេដ្ឋកិច្ច។
t_exp:
ការធ្លាក់ចុះនៃសេដ្ឋកិច្ចដែលបណ្ដាលឱ្យផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបធ្លាក់ចុះនិងអូសបន្លាយក្នុងរយៈពេល៦ខែទៅ១ឆ្នាំ :


t_main: សង្គតិ
t_pron: [សង់-គៈ-តិ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការរាប់រកគ្នា, ការរាប់អានគ្នា, ការរួបរួមគំនិតគ្នា; ការចួបប្រសព្វគ្នា; សេចក្ដីស្មោះស្មើទៅវិញទៅមករកគ្នា; ការប្រជុំ, ការចួបជុំគ្នា; សមាគម។


t_poly: ២)
t_exp:
មជ្ឈដ្ឋានប្រកបដោយសម្ភារៈ បញ្ញាញាណ ផ្លូវចិត្ត របស់មនុស្សក្នុងសង្គមនាសម័យកាលនៃរឿងដែលអ្នកនិពន្ធលើកយកមកបង្ហាញក្នុងស្នាដៃណាមួយ។ ធាតុសំខាន់ៗរបស់សង្គមដ្ឋាន គឺសង្គមបរិយាកាស សង្គមប្រវត្តិ និងសង្គមបញ្ហា។


t_main: សង្គមធម៌
t_pron: [សង់-គំ-មៈ-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
មែកធាងនៃអរិយធម៌ដែលទ្រទ្រង់ការរស់នៅ និងការបណ្ដុះបណ្ដាលតាមរយៈគ្រឿងសម្ភារៈ ប្រដាប់ប្រើប្រាស់ វិធីបច្ចេកទេស ការបង្កើតផលិតផល ការរៀបចំសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច នយោបាយ...។


t_main: សង្គមបញ្ហា
t_pron: [សង់-គំ-ប៉័ញ-ហា]
t_pos: ន.
t_exp:
បញ្ហាទាំងឡាយដែលមានក្នុងសង្គម រួមមាន បញ្ហាជីវភាព បញ្ហាសុខុមាលភាព បញ្ហាគ្រប់គ្រងសង្គម... ដែលអ្នកនិពន្ធលើកមកបង្ហាញក្នុងដំណើររឿងនៃសា្នដៃអក្សរសិល្ប៍ :

t_exam:
សង្គមបញ្ហាក្នុងរឿងគូលីកំណែន អ្នកនិពន្ធបង្ហាញបញ្ហាមួយចំនួនដូចជា អំណាចផ្ដាច់ការ ការកេងប្រវ័ញ្ច ការជំរិតទារពន្ធដារច្រើនហួសហេតុពីប្រជាជន...។


t_main: សង្គមបរិយាកាស
t_pron: [សង់-គំ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ា-កាស]
t_pos: ន.
t_exp:
ទិដ្ឋភាពឬស្ថានភាពសង្គមដែលអ្នកនិពន្ធរៀបរាប់ពីការរស់នៅ ការប្រកបអាជីវកម្ម ជំនឿ ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ ការគ្រប់គ្រង និងទំនាក់ទំនងសង្គម ក្នុងសម័យកាលណាមួយមកបង្ហាញក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ :

t_exam:
សង្គមបរិយាកាសក្នុងរឿងទុំទាវអ្នកនិពន្ធបានរៀបរាប់អំពីស្ថានភាពដែលប្រជាជនរស់នៅមានការគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា ជឿលើហោរាសាស្ត្រ ប្រតិបត្តិប្រពៃណីចូលម្លប់ ជាដើម។


t_main: សង្គមប្រវត្តិ
t_pron: [សង់-គំ-ប្រ-វ័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រឹត្តិការណ៍សង្គមក្នុងសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រណាមួយដែលអ្នកនិពន្ធលើកយកមកបង្ហាញក្នុងដំណើររឿងនៃស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ :

t_exam:
សង្គមប្រវត្តិនៃរឿងទុំទាវទាក់ទងទៅនឹងព្រឹត្តិការណ៍សង្គមខ្មែរសម័យលង្វែក។ សង្គមប្រវត្តិនៃរឿងភូមិតិរច្ឆានទាក់ទងទៅនឹងព្រឹត្តិការណ៍សង្គមខ្មែរសម័យអាណាព្យាបាលបារាំង។


t_main: សង្គមរាស្ត្រនិយម
t_pron: [សង់-គំ-រាស-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសំស្ក្រឹតសន្មត មានអត្ថន័យថា សង្គមនិយមរាស្ត្រប្រជាពលរដ្ឋទូទៅទាំងប្រទេស ប្រកបដោយលក្ខណការណ៍មានសាមគ្គីជាមូលជាប្រភព រួបរួមគ្នាដោយលទ្ធិតែមួយ ដូចគេវេញខ្សែបញ្ចូលធ្លុងគ្នា មិនឱ្យមានការប្រេះឆាបែកកន្ធែកញែកចេញពីគ្នាឡើយ។ល។ សង្គមរាស្ត្រនិយម នេះជាឈ្មោះលទ្ធិមួយនៃការគ្រប់គ្រងប្រទេសកម្ពុជា ឯករាជ្យ អព្យាក្រឹត សង្គមនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា ដ៏បរិសុទ្ធស្អាត។ល។ សង្គមនេះកើតមានប្រាកដឡើងក្នុងកាល ព.ស. ២៤៩៩គ.ស. ១៩៥៥ដោយ សម្ដេចព្រះឧបយុវរាជ នរោត្តម សីហនុ ព្រះប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា ព្រះអង្គជាព្រះអគ្គមហាប្រធាន ដែលព្រះរាជរដ្ឋាភិបាល (រាល់រយៈកាល) បានទទួលគោរពយ៉ាងក្រៃលែងជានិច្ចនិរន្តរ៍តរៀងមក; ប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ក៏ពេញចិត្តឥតរង្កៀស :

t_exam:
ចាប់ដើមតាំងពី សង្គមរាស្ត្រនិយមនេះកើតមានឡើង ប្រទេសកម្ពុជាក៏មានការលូតលាស់ចម្រើនកើតកើនរាល់ទិវារាត្រី ប្រជាពលរដ្ឋប្រកបដោយសួស្ដីសិរីសុខស្ងប់ជាមួយនឹងកិរិយា ស្វាមីភ័ក្ដិឥតរអាក់រអួល វឌ្ឍនាការក៏ចេះតែប្រព្រឹត្តទៅដោយស្រួលជឿនលឿនទៅមុខគគុក ឥតថយក្រោយសូម្បីមួយជំហានឡើយ។ល។ (ព.កា.) អនុស្សាវរីយ៍ជាទីរលឹកនឹកគោរពចំពោះថា រាជការសង្គម រដ្ឋរាស្ត្រនិយម នៃកម្ពុជា ដើរលឿនគគុក ទៅមុខឥតរា រាស្ត្រទាំងអស់គ្នា បានសុខចម្រើន។ សមិទ្ធិភាព ទាំងខ្ពស់ទាំងទាប ចេះតែកើតកើន ប្រៀបដូចជាផ្សិត ត្រូវភ្លៀងដុះច្រើន ខ្មែរប្រឹងក្រវើន តាមបែបសង្គម។ ខ្មែរក្មេងខ្មែរចាស់ រឹតរីករាយណាស់ ឆ្ពោះរាស្ត្រនិយម បើដូចសព្វថ្ងៃ រដ្ឋមិនរលំ ទេព្រោះមានភ្នំ បាំងខ្យល់ព្យុះហើយ។ រដ្ឋខ្មែរមាឌតូច ប៉ុន្តែប្រដូច នឹងកោះរំហើយ ហៅកោះសន្តិភាព ដីរាបដូចត្រើយ ពលរដ្ឋសុខជើយ ក្នុងអាស៊ីទ្វីប។


t_main: សង្គមស៊ីវិល
t_pron: [សង់-គំ-ស៊ី-វិល]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមមនុស្សដែលធ្វើសកម្មភាពការពារផលប្រយោជន៍សង្គមលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ វិទ្យាសាស្ត្រ វប្បធម៌ សាសនា រួមមាន សមាគម សហគមន៍ អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល គណបក្សនយោបាយ។


t_main: សង្គហវត្ថុ
t_pron: [សង់-គៈ-ហៈ-វ័ត-ថុ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទីតាំងឬអង្គនៃសេចក្ដីសង្គ្រោះ, មាន ៤ប្រភេទគឺ ការឱ្យទេយ្យវត្ថុ, ការពោលវាចាគួរឱ្យចង់ឮចង់ស្ដាប់, ការប្រព្រឹត្តអំពើជាប្រយោជន៍ដល់គ្នា, ការតាំងខ្លួនស្មើៗ។


t_main: សង្គាយនា
t_pron: [សង់-គា-យៈ-នា]
t_source: (បា. សង្គាយន)
t_pos: ន.
t_exam: លើកសង្គាយនា, ធ្វើសង្គាយនា, បឋមសង្គាយនា, ទុតិយសង្គាយនា, តតិយសង្គាយនា (ព.ពុ.)។
t_exp:
ការប្រជុំសូត្រឱ្យត្រូវគ្នាតាមបែបមួយ, ការប្រជុំផ្ទៀងធម៌ឬច្បាប់ឱ្យត្រឹមត្រូវសព្វគ្រប់តាមបែបដើម; ការប្រជុំផ្ទៀងព្រះត្រៃបិដកពុទ្ធវចនៈឱ្យត្រឹមត្រង់ មិនឱ្យល្អៀងឃ្លៀងចាកបែបដើម :

t_notes:
(សូម្បីនិមន្តធម្មកថិក ២ រូបឬ៣ រូប ទេសន៍ចោទឆ្លើយយ៉ាងសង្ខេប មានតំណាលរឿងសង្គាយនាពីព្រេងនាយតាមពុទ្ធសាសនប្រវត្តិ, ខ្មែរក៏ហៅ សង្គាយនា ដែរ ដូចជា និមន្តលោកទេសន៍សង្គាយនា, សង្គាយនាបង្ហើយបុណ្យ។ វេវ. សង្គីតិ)។


t_main: សង្គ្រាជ
t_pron: [សង់-គ្រាច]
t_pos: ន.
t_exp: លោកចៅអធិការវត្ត :
t_exam: លោកសង្គ្រាជ, តាំងសង្គ្រាជ ។
t_notes:
(ព.សា. យារក្លាយមកពីពាក្យ សង្ឃរាជ "ស្ដេចសង្ឃ" ; ប្រហែលជាកាលពីព្រេងនាយ ហៅដោយប្រៀបធៀបទេ, លុះយូរៗមក ក៏ក្លាយជាពាក្យសាមញ្ញទៅ?)។


t_main: សង្គ្រាមត្រជាក់
t_pron: [សង់-គ្រាម-ត្រ-ជាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រឈមមុខតឹងតែងលើវិស័យការទូត សេដ្ឋកិច្ច ចិត្តសាស្ត្រច្រើនជាងការប្រើអាវុធរវាងក្រុមប្រទេសសេរីនិយមឬមូលធននិយមនិងប្រទេសសង្គមនិយមឬកុម្មុយនីស្ត ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២។


t_main: សង្ឃការី
t_pron: [សង់-ឃៈ-កា-រ៉ី] ឬ [សង់-ខ្រី]
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកធ្វើការសង្ឃ; ខ្មែរហៅក្រុមអ្នករាជការក្នុងព្រះរាជវាំងមួយក្រុម មានមុខការខាងចាត់ការសង្ឃដែលទាក់ទងដោយកិច្ច មានព្រះរាជនិមន្តជាដើម។


t_main: សង្ឃដីកា
t_pron: [សង់-ឃៈ-ដី-កា] ឬ [សង់-ដី-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
ដីការបស់សង្ឃ; ដីកា របស់ភិក្ខុដែលចេញជាផ្លូវរាជការ; សំបុត្រសម្រាប់សាមណេរក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះកាន់ជាសម្គាល់ខ្លួន ទុកដូចជាសំបុត្រឆាយាសម្រាប់ភិក្ខុ (ប្រើតាមសម័យនិយមរបស់ប្រទេស)។


t_main: សង្ឃសត្ថា
t_pron: [ស័ង-ឃៈ-ស័ត-ថា]
t_pos: ន.
t_exp: គ្រូរបស់សង្ឃ, ជាព្រះនាមសមណសក្ដិរបស់មន្ត្រីសង្ឃថ្នាក់កិត្តិយស :
t_exam:
កាលសម្ដេច ជួន ណាត មិនទាន់បាននាទីជាព្រះមហាសុមេធាធិបតី ព្រះអង្គជាព្រះគ្រូសង្ឃសត្ថា ជាអាចារ្យសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់។


t_main: សង្ឃាដី
t_pron: [សង់-ឃា-ដី] ឬ [សង់-ឃ្ដី]​ (ជើង ដ)
t_source: (បា. សង្ឃាដិ)
t_pos: ន.
t_exam: ភិក្ខុតម្រួតសង្ឃាដីជាមួយនឹងឧត្តរាសង្គៈ ឃ្លុំចូលទៅក្នុងភូមិ; ភិក្ខុពាក់សង្ឃាដីធ្វើឧបោសថកម្ម (ព.ពុ.)។
t_exp:
សំពត់ឃ្នាបឬសំពត់សម្រាប់ពាក់ពាត គឺសំពត់ដែលដេរគួបគ្នាជាពីរជាន់ឬបួនជាន់ មានផ្ទាំង ខ្ទង់ សង្កាត់ដូចគ្នានឹងឧត្តរាសង្គៈដែរ, ជាបរិក្ខាររបស់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិក, សម្រាប់ប្រើឃ្លុំការពាររងា, សម្រាប់បត់ជាផ្នត់ពាក់ពាតលើឧត្តរាសង្គៈក្នុងកាលធ្វើសង្ឃកម្ម ឬបត់ប្រើជាកម្រាលសិងមួយដងមួយកាលក៏បាន :


t_main: សង្ឃឹក
t_pron: [សង់-ឃឹក]
t_pos: ន.
t_exam: សង្ឃឹករណ្ដាប់អង្គកថិន; គ្រឿងបរិក្ខារមួយសង្ឃឹក។
t_exp:
ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សង្ឃិក "ជារបស់សង្ឃ", ជាឈ្មោះប្រដាប់មួយប្រភេទ មានជើង៤, មានដង២, មានរនាប, មានជញ្ជាំងតឿជារបាំង សម្រាប់ដាក់គ្រឿងបរិក្ខារច្រើនមុខ បម្រុងនឹងប្រគេនភិក្ខុសង្ឃ ឬប្រគេនភិក្ខុតែមួយរូបក៏បាន :

t_notes:
(ប្រើក្លាយមកទៀត, សូម្បីប្រដាប់ធ្វើដោយកំណាត់ដើមចេកនិងស្រទបចេក មានទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងគ្នានុះដែរ សម្រាប់ដាក់គ្រឿងសំណែនបណ្ដែតតាមខ្សែទឹក ឬសែងទៅដាក់លើគោកឱ្យពួកបិសាច ក៏ហៅ សង្ឃឹក ដែរ, គេធ្វើក្នុងកាលដែលស្រុកកើតជំងឺអហិវាតជាដើម ដូចជា ស្រុកកើតជំងឺអ្នកស្រុកនាំគ្នាជូនសង្ឃឹក។ ម.ព. សង្ឃិក ផង)។


t_main: សង្ឃឹម
t_pron: [សង់-ឃឹម]
t_poly: a
t_pos: កិ.
t_exp: នឹកផ្គងគំនិតទុកថាមុខជានឹងបានសម្រេចដូចបំណង, មានសេចក្ដីកក់ក្ដៅក្នុងចិត្តទុកជាមុន :
t_exam:
សង្ឃឹមថាមុខជានឹងបាន; ម្ដាយសង្ឃឹមកូន។ (ព.កា.) ថា ម្ដាយសង្ឃឹមកូន បងនិងប្អូនទាំងពីរប្រាណ ថាមុខជានឹងបាន ថែរក្សាមាតាចាស់។ ឥឡូវខុសបំណង បែរជារងឯកម្មក្រាស់ លំបាកពន់ពេកណាស់ ព្រោះកម្មចាស់របស់ខ្លួន។


t_main: សង្ឃុដ្ឋសព្ទ
t_pron: [សង់-ឃុត-ឋៈ-ស័ប]
t_source: (បា. សង្ឃុដ្ឋ + សទ្ទ; សំ. សំឃុឞ្ត + ឝព្ទ)
t_pos: ន.
t_exp: សូរគឹកកង, សូរកងរំពង, សូរទ្រហឹងអឺងកង :
t_exam:
(ព.កា.) សង្ឃុដ្ឋសព្ទ ទ្រហឹងអឺងអាប់ តើសូរសព្ទអ្វី ចូររត់ទៅសួរ ឱ្យដឹងសេចក្ដី ទោះការណ៍អ្វីៗ ចូរវិលវិញឆាប់។


t_main: សង្រួម
t_pron: [សង់-រួម]
t_source: (សំវរ, ស. ប្រើជា សាំរ្វម អ.ថ. —រួម)
t_pos: កិ.
t_exam: បព្វជិតត្រូវសង្រួមឥន្ទ្រិយ ឱ្យស្រគត់ស្រគំ; ការសង្រួមឥន្ទ្រិយជាគុណនាំឱ្យបានសុខស្រួលជានិច្ច។
t_notes: (ប្រើជា សំរួម ក៏មានខ្លះ)។
t_exp:
បិទ, ប្រយ័ត្នមិនឱ្យអារម្មណ៍អាក្រក់ចូលមកបាន; ប្រយ័ត្នមិនឱ្យអារម្មណ៍ដែលកើតតាមទ្វារភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ, ចិត្ត ក្លាយទៅជាអភិជ្ឈាទោមនស្ស :


t_main: សង្វាក់
t_pron: [សង់-វ៉ាក់]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្ញុំទិញសង្វាក់បាត់ដំបងមកផ្ញើអ្នកផ្ទះ។
t_exp:
ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ធ្វើពីសាច់ត្រីស្រស់ បុកលាយគ្រឿងទេស បង្កប់ម្ទេសដូចណែមដែរ ខ្ចប់នឹងស្លឹកចេកផ្អាប់ទុកពីរឬបីថ្ងៃ អាំងឬចំហុយ រួចបរិភោគផ្ទាប់នឹងអន្លក់ នំបញ្ចុក ជ្រលក់ទឹកត្រីផ្អែមឬទឹកតៅហ៊ូ :


t_main: សង្វាត
t_subword: សង្វាតឱហាត
t_pron: [សង់-វ៉ាត-អោ-ហាត]
t_pos: កិ.
t_exp: ខំប្រឹងដោយព្យាយាមមិនដាច់ :
t_exam:
(ព.កា.) ច្បាប់ក្រមថា កុំធ្វើរាយមាយ នឹងគ្រូបាធ្យាយ ទុកស្មើអម្ចាស់ សង្វាតសរសេរ សូត្ររៀនឱ្យណាស់ ប្រាជ្ញាយល់ច្បាស់នាំញាតិទាំងឡាយ។


t_main: សង្វារ
t_subword: សង្វារព័ន្ធ
t_pron: [សង់-វ៉ា-ពាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងអលង្ការមួយយ៉ាងធ្វើពីលោហៈឬវត្ថុធាតុផ្សេងៗ មានសណ្ឋានជាខ្សែឬខ្សែបន្ទះសម្រាប់ពាក់ខ្វែងលើដងខ្លួនអ្នករបាំបុរាណ និងអ្នកមានឋានន្តរសក្ដិក្នុងរាជការនៅសម័យបុរាណ។


t_main: សង្វាស
t_subword: សំវាសត្ថេនកៈ
t_pron: [ស័ង-វ៉ា-ស័ត-ថេ-ណៈ-កៈ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ថេយ្យសំវាសកៈ, លិង្គត្ថេនកៈនិង ឧភយត្ថេនកៈ ផង)។
t_exp:
ការលួចសង្វាស គឺសាមណេរដែលបួសត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ហើយក្លែងខ្លួនជាភិក្ខុចូលធ្វើកិច្ចផ្សេងៗ ស្មើគ្នានឹងពួកភិក្ខុ។


t_main: សង្វេគ
t_pron: [សង់-វេក]
t_source: (សំ.បា. សំវេគ)
t_poly: a
t_exam: កើតសង្វេគ, មានសង្វេគ។
t_exp:
សេចក្ដីស្លុតចិត្ត, ដំណើរតក់ស្លុត, ការនឹកខ្លាចអំពើអាក្រក់, ការរំពឹងឃើញសេចក្ដីទុក្ខលំបាក; ដំណើរនឹកអាណោចអាធម្ម; សេចក្ដីនឹកអាណិតទៅរកអ្នកដែលរងទុក្ខលំបាក :


t_main: សង្វេគនាដកម្ម
t_pron: [សង់-វេ-គៈ-នា-ដៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: សង្វេគនាដកម្ម រឿងធនញ្ជ័យ។
t_exp:
ប្រភេទរឿងល្ខោនកម្សត់ជាប់ទាក់ទងទៅនឹងទំនាស់ខាងផ្នែកចរិយាធម៌ រវាងអំពើល្អ និងអំពើអាក្រក់ហួសពីភាពសាមញ្ញ កើតឡើងក្នុងស្ថានការណ៍ប្រថុចញ៉ុច ប្រផិតប្រផើយឬចៃដន្យ ហើយនៅចុងបញ្ចប់នៃសាច់រឿងតួអង្គអាចស្រាយបញ្ហាបាន :


t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីពិត; ដំណើរទៀង, ទៀងទាត់; ដំណើរទៀងត្រង់; ការណ៍មែន, ប្រាកដ; អរិយមគ្គ; ព្រះនិព្វាន; កាន់សច្ចៈ កាន់សេចក្ដីពិត។


t_main: សច្ចធម៌
t_pron: [ស័ច-ចៈ-ធ័រ]
t_source: (បា. សំ)
t_pos: ន.
t_exp: សភាវៈពិតប្រាកដ មិនបន្លំក្លែងក្លាយ ទៀងត្រង់ ឥតល្អៀង អ្វីដែលប្រាកដមែនជាក់ស្តែង មិនភូតភកុហក :
t_exam:
សច្ចធម៌ គឺជាសភាវៈពិត ដំណើរពិតនៃធម្មជាតិ ដែលមិនចំណុះទៅនឹងចំណង់ចំណូលចិត្តបុគ្គលណា ស្ថានភាពណា កាលៈទេសៈណា អានុភាពណា ឬ អំណាចបុគ្គលណាម្នាក់ឡើយ។


t_poly: ២)
t_exp:
ការយល់ព្រមដោយស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិនៃរដ្ឋមួយដើម្បីចូលជាភាគីនៃលិខិតូបករណ៍អន្តរជាតិដូចជាអនុសញ្ញា សន្ធិសញ្ញា ជាដើម។


t_main: សច្ឆិកិរិយា
t_pron: [ស័ច-ឆិ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_source: (បា.; សំ. សាក្សាត៑ "ជាក់ច្បាស់" + ក្រិយា)
t_pos: ន.
t_exp:
ការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់, ឱ្យប្រាកដ; ការធ្វើឱ្យស្អាត, ឱ្យត្រឹមត្រូវ, ការប្រតិស្ឋអធិដ្ឋានសំបូងសង្រូងរំលឹកដល់គុណបុណ្យ :

t_exam:
ភ្លើងព្រៃឆេះរាលមកជិតផ្ទះណាស់ទៅហើយ, ដោយអានុភាពនៃសច្ឆិកិរិយារបស់ជីដូនខ្ញុំ, ក៏ស្រាប់តែរលត់អស់ភ្លាមទៅដូចភ្លើងត្រូវទឹក។


t_main: សញ្ចារកម្ម
t_pron: [ស័ញ-ចា-រ៉ៈ-កាំ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ដើរតាមសញ្ចារ។
t_exp:
១- ទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុពីអំពើពេស្យាចាររបស់ជនដទៃ ២- ជួយឬការពារអំពើពេស្យាចាររបស់ជនដទៃ ៣- ជ្រើសរើស អូសទាញ ឬបណ្ដុះបណ្ដាលបុគ្គលណាមួយឱ្យធ្វើអំពើពេស្យាចារ “អំពើពេស្យាចារ” នៅក្នុងច្បាប់នេះមានន័យថា ការរួមភេទជាមួយជនណាម្នាក់ដែលមិនកំណត់ ឬ អំពើគ្រប់រូបភាពផ្សេងទៀត ដែលទាក់ទងនឹងភេទ ដោយផ្ដោះប្ដូរនឹងវត្ថុមានតម្លៃអ្វីមួយ។ ៤- ធ្វើការគាបសង្កត់លើបុគ្គលណាមួយ ដើម្បីឱ្យបុគ្គលនោះធ្វើពេស្យាចារ។


t_main: សញ្ច័យធន
t_pron: [ស័ញ-ចៃ-យ៉ៈ-ធន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រាក់សំចៃស្ដួចស្ដើង ប្រាក់រង្វាន់ពលកម្មនៃអ្នកជាប់ឃុំឃាំងដែលគេប្រគល់ឱ្យសាមីជននៅពេលត្រូវចេញពីមន្ទីរឃុំឃាំងវិញ។


t_main: សញ្ជាតូបនីយកម្ម
t_pron: [ស័ញ-ជា-តូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការផ្ដល់ឱ្យតាមអំណាចឆន្ទានុសិទ្ធិដោយអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចនៃរដ្ឋណាមួយនូវសញ្ជាតិនៃរដ្ឋនោះទៅជនណាម្នាក់តាមការស្នើសុំ។


t_main: សញ្ជ័យ
t_pron: [ស័ញ-ជៃ]
t_source: (សំ.បា. សញ្ជយ)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ"ព្រះបាទសញ្ជ័យមានស្រីសួស្ដី"។
t_exp:
ការឈ្នះស្រេចបាច់; ការប្រាបសត្រូវបាន; អ្នកដែលឈ្នះសត្រូវឬដែលប្រាបសត្រូវបាន។ ព្រះនាមព្រះវរបិតានៃព្រះវេស្សន្តរ (ក្នុងវេស្សន្តរជាតក), ច្រើនហៅ :


t_main: សញ្ញា
t_subscrip: 1
t_subword: សញ្ញាព្រមាន
t_pron: [ស័ញ-ញ៉ា-ព្រ-មាន]
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកបើកបររថយន្តត្រូវស្គាល់សញ្ញាព្រមានទាំង១៥។
t_exp:
សំឡេង ភ្លើង រំញ័រ តួលេខ ឬសារជាអក្សរ ដែលបង្ហាញដោយគ្រឿងឧបករណ៍ណាមួយ សម្រាប់ប្រាប់ឱ្យដឹងជាមុននូវគ្រោះភ័យដែលអាចនឹងកើតមានឡើងឆាប់ៗ :


t_main: សញ្ញាចរាចរ
t_pron: [ស័ញ-ញ៉ា-ចៈ-រ៉ា-ច]
t_pos: ន.
t_exp: សញ្ញាសម្រាប់ចង្អុលបង្ហាញប្រាប់អ្នកដំណើរក្នុងការធ្វើចរាចរណ៍ :
t_exam:
សញ្ញាចរាចរផ្លូវគោកមានផ្លាកសញ្ញាចរាចរ, ភ្លើងសញ្ញាចរាចរ, គំនូសសញ្ញាចរាចរនិងសញ្ញាបញ្ជារបស់ភ្នាក់ងារនគរបាលចរាចរ។


t_main: សញ្ញាណ
t_pron: [ស័ញ-ញ៉ាន]
t_source: (បា.; សំ. សំជ្ញាន)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីដឹងជាក់, ការយល់ច្បាស់, សេចក្ដីចូលចិត្តស៊ប់; គ្រឿងសម្គាល់, អ្វីៗដែលប្រើជាគ្រឿងសម្គាល់កិច្ចការនីមួយ; យីហោ។


t_main: សញ្ញាបណ្ណ
t_pron: [ស័ញ-ញ៉ា-ប័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
មូលបត្រឥណទេយ្យរយៈពេលវែងបោះផ្សាយដោយរដ្ឋឬដោយក្រុមហ៊ុនណាមួយ ដើម្បីបង្ហាញថារដ្ឋឬក្រុមហ៊ុននោះបានខ្ចីប្រាក់ពីអ្នកទិញមូលបត្រនោះ ហើយអ្នកទិញទទួលបានការប្រាក់ថេរមួយ។


t_main: សញ្ញាបត្រ
t_pron: [ស័ញ-ញ៉ា-បាត់]
t_pos: ន.
t_exam: សញ្ញាបត្រឧត្តមសិក្សា។
t_exp:
ក្រដាសកំណត់ហេតុសម្គាល់ចំណេះវិជ្ជា ចេញជាត្រាតាំងឱ្យជាព័ស្តុតាង ដល់អ្នករៀនដែលប្រឡងជាប់ មានអំណាចត្រូវទទួលយក (តាមលក្ខណប្បញ្ញត្តិ) :


t_main: សញ្ញាប័ដ
t_pron: [ស័ញ-ញ៉ា-បាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំបារ, ផ្ទាំង, បន្ទះ (ស្ពាន់, ឈើ ឬប្រាក់, មាស, ...) ដែលមានអក្សរកត់ត្រាសេចក្ដីជាគ្រឿងសម្គាល់មុខការឬសម្គាល់ជាត្រាតាំង។


t_main: សដាយុស
t_pron: [សៈ-ដា-យុស]
t_source: (សំ. ជដាយុ ឬ ជដាយុស “បក្សីមានជដា, បក្សីមានកំប៉ោយ”)
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះបក្សីធំមួយ មាននិយាយក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ :
t_exam: ក្រុងរាពណ៍ប្រហារសដាយុស។
t_notes:
(ប្រហែលជាកាលពីព្រេងនាយយូរហើយ ខ្មែរហៅក្លាយតាមសំនៀងលាវទេដឹង ? ព្រោះលាវអានអក្សរ ជ ជាសំឡេងអក្សរ ស; បើឱ្យត្រង់តាមពាក្យដើម ត្រូវហៅ ជដាយុស)។


t_main: សដូវ
t_pron: [សៈ-ដូវ]
t_source: (បា. សត្តុ; សំ. ឝក្ដុ)
t_pos: ន.
t_exam: សដូវខៅតាក សដូវនិងបាយក្រៀម។
t_exp:
អាហារធ្វើដោយប្រអួលផង់ឬម្សៅស្ងួត សម្រាប់ទុកបរិភោគបានយូរ; មាន ២យ៉ាងគឺ សដូវដុំធ្វើឱ្យជាដុំៗ, សដូវផង់ ធ្វើឱ្យនៅផង់រាយៗ; ប្រើជាស្បៀងក្នុងវេលាដើរផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាលឬប្រើក្នុងវេលារត់លូនគេចចៀសពីមុខទ័ព :


t_main: សណ្ដា
t_pron: [សន់-ដា]
t_poly: ១)
t_exam: វល្លិសណ្ដា, សម្លម្ជូរស្លឹកសណ្ដា។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹកវល្លិដំឡូងជ្រូក ច្រើនដុះនៅក្នុងព្រៃដែលមានទីដីខ្ពស់, ផ្លែមូលៗតូចៗ, ស្លឹកនិងផ្លែខ្ចីមានរសជូរ ប្រើជាបន្លែឬអន្លក់បាន :


t_main: សណ្ដាន់
t_pron: [សន់-ដាន់]
t_source: (ស. មះដ័ន អ.ថ. ម៉ៈដាន់)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើរនាមមួយប្រភេទ ស្លឹកនិងផ្លែមានរសជូរ សម្រាប់ប្រើធ្វើជាម្ជូរស្ល ឬផ្លែដែលចិតហាលឱ្យក្រៀមប្រើជាម្ជូរជ្រក់ក៏បាន :

t_exam:
សម្លស្លឹកសណ្ដាន់, សម្លម្ជូរសណ្ដាន់, បង្កងស្ងោរជ្រក់ម្ជូរសណ្ដាន់ក្រៀម។ មានពាក្យទំនៀមចាស់ថា ស្លត្រីប្រាកុំចោលម្ជូរសណ្ដាន់។


t_main: សណ្ដាប់ស្ទង់
t_pron: [សន់-ដាប់-ស្ទង់]
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) ឧបករណ៍ពង្រីកសូរដែលគេប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិស័យវេជ្ជសាស្ត្រឬវេជ្ជសាស្ត្រសត្វ (តិចតួចចំពោះសត្វប្រភេទធំ) សម្រាប់ស្ទង់ស្ដាប់អាការៈរោគ ពោលគឺស្ដាប់សូរសរីរាង្គក្នុង, ឧបករណ៍ស្ទង់ស្ដាប់អាការៈរោគ។


t_main: សណ្ដូន
t_pron: [សន់-ដូន]
t_pos: កិ.
t_exam: ចងដុំឥដ្ឋសណ្ដូនស្ទង់ជម្រៅទឹក; មនុស្សឥតមេត្តា ចងដុំថ្មសណ្ដូនឆ្កែពន្លិចទឹក។
t_exp:
ទម្លាក់ចុងខ្សែឬពួរដែលចងវត្ថុធ្ងន់ឱ្យធ្លាក់ចុះស្រឹមទៅក្នុងទឹកចាប់ឬចងចុងខ្សែឬចុងពួរម្ខាងឱ្យនៅមិនឱ្យលិច ឬឱ្យលិចទាំងអស់ក៏មាន :


t_main: សណ្ដែក
t_pron: [សន់-ដែក]
t_pos: ន.
t_exam: សណ្ដែកកង់, សណ្ដែកទ្រើង, សណ្ដែកបាយ, សណ្ដែកព្នង, សណ្ដែករាជមាស, សណ្ដែកសៀង, សណ្ដែកអង្គុយ។ល។
t_exp:
ដំណាំលតាជាតិ ដែលដាំយកផ្លែ, យកគ្រាប់ ប្រើជាអាហារឬស្លជាប្រេងក៏បានខ្លះ, ...ជារបរមានប្រយោជន៍សំខាន់មួយយ៉ាងដល់មនុស្សគ្រប់ប្រទេស; សណ្ដែកមានច្រើនប្រភេទគឺ :


t_main: សណ្ដែកបណ្ដុះ
t_pron: [សន់-ដែក-បន់-ដុះ]
t_pos: ន.
t_exp:
លំពង់សណ្ដែកបាយ ដែលកើតពីគេត្រាំគ្រាប់បណ្ដុះក្នុងក្អម ឬកប់ក្នុងដីខ្សាច់ឱ្យដុះលូតវែងៗ ប្រើជាបន្លែ, ជារបោយ, ជាអន្លក់។


t_main: សណ្ឋាគារ
t_pron: [សន់-ឋា-គា]
t_source: (បា.; សំ. សំស្ថាគារ)
t_pos: ន.
t_exam: សណ្ឋាគារសម្រាប់ក្រុង។
t_notes: (សរសេរជា សន្ថាគារ ក៏មាន; ហៅ សណ្ឋាគារដ្ឋានឬ សន្ថាគារដ្ឋាន ក៏បាន)។
t_exp:
ផ្ទះឬរោងសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ, ផ្ទះរាជការសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ មកពីចម្ងាយឬមកពីនានាប្រទេស; សាលារៀនយុទ្ធសាស្ត្រ :


t_main: សត
t_subword: សតទិន
t_pron: [សៈ-តៈ-ទិន]
t_pos: ន.
t_exp: មួយរយថ្ងៃ :
t_exam:
បុណ្យសតទិន បុណ្យមួយរយថ្ងៃ គឺបុណ្យដែលគេធ្វើឧទ្ទិសផលចំពោះបុគ្គលដែលទទួលមរណភាពទៅហើយ គ្រប់មួយរយថ្ងៃ (ហៅ បុណ្យ សតិមទិន ឬ បុណ្យសតិមពារ, សតិមវារៈ "បុណ្យគម្រប់មួយរយថ្ងៃ" ក៏បាន)។


t_main: សត
t_subword: សតបត្ត
t_pron: [សៈ-តៈ-បាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្កាដែលមានត្របកឬស្រទាប់ច្រើន; ជាឈ្មោះផ្កាឈូកមួយប្រភេទ មានត្របកច្រើនស្រទាប់, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ឈូកមួយរយស្រទាប់។


t_main: សតវត្ស
t_pron: [សៈ-តៈ-វ័ត]
t_pos: ន.
t_exp: ឆ្នាំមួយរយ; កាលកំណត់មួយជុំរយឆ្នាំឬមួយខួបរយឆ្នាំ :
t_notes: (ម.ព. វត្ស ផង)។
t_exam:
គ្រិស្ដសករាជតាំងក្នុងខាងដើមសតវត្សរ៍ទី ៦ នៃពុទ្ធសករាជ គឺតាំងឆ្នាំទី ១ ពីក្នុងកាលពុទ្ធសករាជ ៥៤៣ (ក្រោយពុទ្ធសករាជ ៥៤២ ឆ្នាំ)។


t_main: សតិ
t_pron: [សៈ-តិ]
t_source: (បា.; សំ. ស្ម្ឫតិ)
t_pos: ន.
t_exam: មានសតិ, ភ្លាត់សតិ, ដាស់សតិ។
t_exp:
ស្មារតី គឺសេចក្ដីនឹកឃើញ, ការរឭកបាន, ការរឭកឃើញមិនភ្លេច, ការចាំបាន, ការប្រុងប្រយ័ត្នមិនឱ្យភ្លេច; ដំណើរស្វាងរុងរឿងគំនិត :


t_main: សតិ
t_subword: សតិបដ្ឋាន
t_pron: [សៈ-តិ-បុ័ត-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ការតាំងសតិ; ឈ្មោះធម៌សម្រាប់តាំងស្មារតីនឹក, មាន ៤យ៉ាងគឺ ការតាំងស្មារតីនឹកដល់កាយ, ដល់វេទនា, ដល់ចិត្ត, ដល់ធម៌ ...ឱ្យឃើញច្បាស់តាមពិត (ព.ពុ.)។


t_main: សត្ត
t_subscrip: 1
t_pron: [ស័ត]
t_source: (បា.; សំ. សប្ដ, សប្ដន៑)
t_pos: ន.
t_exp:
បុគ្គលអ្នកជាប់ជំពាក់ក្នុងអារម្មណ៍ឬក្នុងបំណង; ខ្យល់ដកដង្ហើម, ជីវិត, ប្រាណ, បុគ្គលមានជីវិត (ក្នុងលោកទាំងអស់) ; កម្លាំង, ពលស័ក្ដិ, អំណាច, សេចក្ដីក្លាហាន; អធ្យាស្រ័យ; ការតាំងចិត្ត; សេចក្ដីបរិសុទ្ធ, គុណសម្បត្តិនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធ; សេចក្ដីពិត; ខ្លឹមសារ; វត្ថុ; ទ្រព្យ; ធម្មតា; ...។


t_main: សត្ត
t_subscrip: 2
t_subword: សត្តាហកិច្ច
t_pron: [ស័ត-តា-ហៈ-កិច]
t_pos: ន.
t_exp:
កិច្ចធុរៈដែលភិក្ខុ សាមណេរ អ្នកកំពុងនៅចាំវស្សា ត្រូវអធិដ្ឋានចិត្តកំណត់ថ្ងៃហើយចេញទៅនៅក្រៅអាវាសបានយ៉ាងយូរត្រឹម៦យប់ (ព.វិ.)។


t_main: សត្តបង្ក័ជ
t_pron: [ស័ត-តៈ-បង់-កាច់]
t_source: (បា. សត្ត "៧" + បង្កជ "ដែលដុះក្នុងភក់")
t_pos: ន.
t_exam: លំចង់ស្បង្ក័ជ លំចង់និងសត្តបង្ក័ជ។
t_exp:
ឈ្មោះឧប្បលមួយប្រភេទ ផ្កាតូចៗ (មានត្របក ៧ស្រទាប់?) សម្បុរក្រហមច្រាល (ឧប្បលច្រាល) ; ហៅក្លាយជា ស្បង្ក័ជ ក៏បាន :


t_main: សត្តមហាឋាន
t_pron: [ស័ត-តៈ-មៈ-ហា-ឋាន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ទីធំឬទីដ៏ប្រសើរ ៧កន្លែង; ជាឈ្មោះទី ៧អន្លើដែលព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធទើបបានត្រាស់ថ្មីៗ ទ្រង់គង់នៅសម្រាកព្រះអង្គដោយការសោយវិមុត្តិសុខ ក្នុងកន្លែងមួយៗកំណត់៧ថ្ងៃៗ, រួមជា៤៩ថ្ងៃ។ សត្តមហាឋាននេះ នៅត្រង់តំបន់មួយហៅ ពុទ្ធគយា ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា មាននៅប្រាកដមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដោយមានចេតិយដ្ឋានជាគ្រឿងសម្គាល់; ពួកពុទ្ធមាមកៈគ្រប់ប្រទេស តែងកាត់ស្វៈពន្លះទៅធ្វើនមស្ការបូជាតាមកាលរដូវឥតអាក់, ឬនៅថែទាំគោរពជានិច្ចនៅនោះក៏មាន។


t_main: សត្យានុម័ត
t_pron: [ស័ត-ត្យា-នុ-ម៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ហេតុការណ៍ពិតឬជាក់ស្ដែងនានាដែលមិនជះឥទ្ធិពលដោយជំនឿឬអារម្មណ៍របស់មនុស្ស ឬដែលមានអត្ថិភាពដោយឯករាជ្យពីសតិឬការយល់ដឹងរបស់មនុស្ស។


t_main: សត្រូវ
t_pron: [ស័ត-ត្រូវ]
t_source: (សំ. ក្ល. សំ. ឝត្រុ; បា. សត្តុ)
t_poly: ១)
t_exam: ប្រយ័ត្នកុំឱ្យទៅជាសត្រូវនឹងគ្នា; ខ្លាជាសត្រូវចំពោះពួកម្រឹគ។
t_exp:
អ្នកបៀតបៀនគេ, អ្នកដែលប្រទូស្ដ, ដែលចងទោសឬចងគំនុំរកគ្នា, ដែលមានបំណងនឹងធ្វើអាក្រក់ដល់គ្នា, ដែលរករឿងគ្នា, បច្ចាមិត្ត :


t_main: សត្វលោក
t_pron: [ស័ត-ត្វៈ-លោក]
t_pos: ន.
t_exp: លោកគឺពពួកសត្វ, ដែលរាប់ថាជាលោកមួយ :
t_exam:
(ព.កា.) រីសត្វលោក តែងមានការស្ទោក ព្រោះលោកធម៌ ឥតលាភអាក់អន់ មានលាភត្រេកអរ ចិត្តរែងត្រាច់ចរ រវើកឥតស្រាក។


t_main: សទ្ទតា
t_pron: [ស័ត-ទៈ-តា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឯកតាសូរតូចបំផុតរបស់ភាសាដែលមិនអាចបំបែកបាន គ្មានន័យក្នុងខ្សែសម្ដី និងមានមុខងារសម្រាប់ធ្វើឱ្យពាក្យពីរក្នុងបរិបទតែមួយមានន័យប្លែកគ្នា។


t_main: សទ្ទានុក្រម
t_pron: [ស័ត-ទា-នុ-ក្រម]
t_source: (< បា. សុទ្ធ + សំ. អនុក្រម)
t_pos: ន.
t_exp:
លំដាប់សព្ទ, វចនានុក្រម, បទានុក្រម, បញ្ជីពាក្យរៀបតាមអក្ខរក្រម ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងមុខវិជ្ជាដោយឡែកណាមួយឬអត្ថបទណាមួយ ដោយមានសេចក្ដីពន្យល់។


t_main: សទ្ធម្ម
t_subword: សទ្ធម្មប្បជ្ជោត
t_pron: [ស័ត-ធ័ម-ម័ប-បុ័ច-ជោត]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើររុងរឿងនៃព្រះសទ្ធម្ម, ពន្លឺព្រះសទ្ធម្ម; ប្រទីបគឺព្រះសទ្ធម្ម, ព្រះសទ្ធម្ម ទុកដូចជាប្រទីបដ៏រុងរឿង។


t_main: សទ្ធិវិហារិក
t_pron: [ស័ត-ធិ-វិ-ហា-រិក]
t_source: (បា.សំ. សាធ៌ម៑ "ជាមួយ" + វិហារិក "អ្នកនៅ")
t_pos: ន.
t_exam: សទ្ធិវិហារិកជាសិស្សរបស់ឧបជ្ឈាយ៍, អន្តេវាសិក ជាសិស្សរបស់អាចារ្យ។
t_exp:
អ្នកនៅជាមួយ គឺភិក្ខុឬសាមណេរដែលជាសិស្សរបស់ឧបជ្ឈាយ៍ ត្រូវនៅក្នុងអំណាចឧបជ្ឈាយ៍ឱ្យលោកមើលការខុសត្រូវស្ដីប្រដៅជានិច្ច :


t_main: សនិទានកម្ម
t_pron: [សៈ-និ-ទា-នៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការអនុវត្តឬការសម្រេចអ្វីមួយផ្អែកទៅលើហេតុផលសមស្របឬវិចារណញ្ញាណ ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពការងារនិងកាត់បន្ថយនូវអ្វីៗដែលមិនចាំបាច់។


t_main: សនិទានកម្ម
t_subword: សនិទានកម្មចំណាយ
t_pron: [សៈ-និ-ទា-នៈ-កាំ-ចំ-ណាយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការវិភាគពិចារណាដោយសមហេតុផលក្នុងការសម្រេចចិត្តលើមុខចំណាយណាមួយប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ធានាបាននូវស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងនិរន្តរភាពសារពើពន្ធ។


t_main: សន្តាន
t_subscrip: 1
t_subword: សន្តានសន្ធិ
t_pron: [សន់-ដាន-សន់-ធិ] (ជើង ត អានជា ដ)
t_pos: ន.
t_exp: តំណវង្សតៗមក, ក្រសែវង្ស, សន្តតិវង្ស :
t_exam:
សាច់សន្តាន សាច់ញាតិ។ មានសន្តានខុសគ្នា មានចិត្តឬអធ្យាស្រ័យខុសគ្នា; និយាយថា មានសន្តានចិត្តខុសគ្នា ក៏បាន។


t_main: សន្តិសហវិជ្ជមាន
t_pron: [សន់-តិ-សៈ-ហៈ-វិច-ជៈ-មាន]
t_pos: ន.
t_exam: អនុវត្តគោលការណ៍សន្តិសហវិជ្ជមានក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្ដាប្រទេសដទៃ។
t_exp:
ទ្រឹស្ដីដែលត្រូវបានតាក់តែងឡើង និងអនុវត្តដោយសហភាពសូវៀតនៅចំណុចដៅនានាក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមត្រជាក់ និងត្រូវបានប្រកាន់យកដោយបណ្ដារដ្ឋសង្គមនិយមក្រោមឥទ្ធិពលសូវៀត ដែលថាពួកគេអាចរស់នៅដោយសុខសាន្តជាមួយប្លុកមូលធននិយម :


t_main: សន្តុដ្ឋី
t_pron: [សន់-តុត-ឋី]
t_source: (បា.; សំ. សន្តុឞ្តី ឬ សំតុឞ្តី)
t_pos: ន.
t_exam: សន្តុដ្ឋីជាធម៌សំខាន់មួយរបស់ពួកបព្វជិត។
t_exp:
ដំណើរត្រេកអរ, ពេញចិត្តចំពោះវត្ថុឬអ្វីៗដែលជារបស់ខ្លួន គឺសេចក្ដីត្រេកអរពេញចិត្តចំពោះវត្ថុតាមមានតាមបាន, សេចក្ដីសន្តោស :


t_main: សន្តោស
t_pron: [សន់-ដោស] (ជើង ត អានជា ដ)
t_source: (បា.; សំ. សន្តោឞ ឬ សំតោឞ)
t_poly: a
t_exam: មានសន្តោស, ចិញ្ចឹមជីវិតដោយសន្តោស។
t_exp:
សេចក្ដីត្រេកអរ, ពេញចិត្ត ចំពោះវត្ថុ ...ជារបស់ខ្លួន គឺបានប៉ុន្មានក៏ល្មមចិត្តត្រឹមប៉ុណ្ណោះ មិនរវះរវាម, មិនវាតអាទិ៍ ហួសហេតុឬហួសទំនង :


t_main: សន្ថត
t_pron: [សន់-ថត់]
t_source: (បា. សន្ថត)
t_pos: ន.
t_exp:
កម្រាលដេក ឬសំពត់ដណ្ដប់ការពាររងា (ភួយ)។ ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនា សំដៅចំពោះតែកម្រាលឬភួយដែលធ្វើដោយរោមចៀម សម្រាប់ភិក្ខុប្រើប្រាស់។


t_pos: ន.
t_exp:
សារធាតុរាវ ឧស្ម័ន ឬប្លាស្មា ដែលម៉ូលេគុល អាតូម ឬអ៊ីយ៉ុងរបស់វាមានទំនាញខ្សោយរវាងគ្នា ហូរឬធ្វើចលនាដោយសេរី ហើយមានរូបសណ្ឋានទៅតាមកម្លាំង និងឧបករណ៍ដែលផ្ទុកវា។


t_poly: ៣)
t_exp:
តួលេខសម្រាប់តំណាងកម្រិតបៀវត្សរ៍មូលដ្ឋានមន្ត្រីរាជការស៊ីវិលម្នាក់ៗ ចាប់ពីពេលមន្ត្រីរាជការចេញបម្រើការរហូតដល់ចូលនិវត្តន៍ និងត្រូវអនុវត្តទៅតាមថ្នាក់និងឋានន្តរសក្ដិនៃក្របខ័ណ្ឌរបស់មន្ត្រីរាជការស៊ីវិលម្នាក់ៗ។


t_poly: ២)
t_exam: កម្មវត្ថុសន្ទិដ្ឋភាពកើតឡើងតាមរយៈទិន្នន័យខាងវិញ្ញាណ ការចងចាំ និងបញ្ញត្តិទូទៅ។
t_exp:
វិធីដែលប្រធានយល់ដឹងពីកម្មវត្ថុតាមរយៈបទពិសោធផ្ទាល់និងភ្លាមៗ។ សន្ទិដ្ឋភាពមានលក្ខណៈផ្ទុយពីការពិពណ៌នា ដែលក្នុងនោះកម្មវត្ថុនៃការពិពណ៌នាត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈអន្តរការណ៍នៃការសន្និដ្ឋាន :


t_main: សន្ទូច
t_pron: [សន់-ទូច]
t_pos: ន.
t_exp:
នេសាទុបករណ៍សម្រាប់ស្ទូចត្រី ឬអន្ទង់, មាន៣យ៉ាងគឺ សន្ទូចវាត់ សន្ទូចមានដង មានខ្សែវែងវាត់ឡើងបាន; សន្ទូចរនង សន្ទូចមានខ្សែរនងប្រចីសម្រាប់ចងរាយតាមជើងកញ្ជោ; សន្ទូចអន្ទង់ សន្ទួចឥតដង ឥតរនងមានតែខ្សែវែងនិងផ្លែ សម្រាប់ស្ទូចអន្ទង់។


t_main: សន្ទ្រាព
t_pron: [សន់-ទ្រាប]
t_source: (សំ. សន្ទ្រាវ)
t_pos: ន.
t_exp: ការរត់ពួន, ការដោះខ្លួនពួនបំបាត់, ការលាក់ខ្លួនពួនអាត្មាមិនឱ្យអ្នកណាឃើញ :
t_exam:
ធ្វើសន្ទ្រាព។ (ព.កា.) អាចោរពីរនាក់ គេស្គាល់វាជាក់ មួយខ្ពស់មួយទាប ចាប់បានអាខ្ពស់ នៅសល់អាទាប វាធ្វើសន្ទ្រាព រកពុំទាន់ឃើញ។


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. វិកប្បសន្ធាន ផង)។
t_exp:
(ព.វ.) ពាក្យសម្រាប់ប្រើបន្តសង្កាត់សេចក្ដីដោយឡែក ក្នុងប្រយោគនីមួយ, ដូចជា ពុំនោះ, បើពុំនោះ, ពុំនោះសោត ជាដើម។


t_poly: ២)
t_exam: ប្រើសន្ធានកម្មសម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទគ្រួសារ។
t_exp:
ដំណើរការដោះស្រាយវិវាទក្រៅផ្លូវការ ដែលភាគីពីរឬច្រើនពិភាក្សាគ្នាអំពីជំហររបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួន ហើយព្យាយាមធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដោយមានជំនួយពីសន្ធានការីដែលមានអព្យាក្រឹតភាពចំពោះភាគីទាំងនោះ :


t_poly: ២)
t_remark: 1
t_exp:
(ព.វ.) វិធីតអក្សររបស់បទមួយៗឱ្យជាប់គ្នា សម្រាប់ភាសាសំស្ក្រឹត, បាលី, ដូចជា គមន “ការទៅ, ដំណើរទៅ” + អាគមន “ការមក, ដំណើរមក” តភ្ជាប់ជា គមនាគមន “ដំណើរទៅនិងមក”; ខ្មែរយកមកប្រើជា គមនាគមន៍ (គៈ-មៈ-នា-គំ) ការឬដំណើរទៅនិងមក។ សន្ធិសម្រាប់ប្រើក្នុងតន្តិភាសាឯទៀតដូចយ៉ាងភាសាបារាំងសែស La école តភ្ជាប់ថា L'école ជាដើម។


t_main: សន្ធិប្រកាស
t_pron: [សន់-ធិ-ប្រ-កាស]
t_source: (សំ. សំធិប្រកាឝ ឬ សន្ធិប្រកាឝ)
t_pos: ន., គុ.
t_exp: ពេលព្រះអាទិត្យអស្ដង្គត, ពេលថ្ងៃលិច (សន្ធ្យាកាល) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា លុះដល់ពេលសន្ធិប្រកាសឃើញមនុស្សដើរពាសពេញទាំងផ្លូវ ខ្ញុំសួរគេប្រាប់ថាឥឡូវ ស្អែកត្រូវធ្វើការហត្ថកម្ម។


t_poly: ២)
t_exam: សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងវែកសៃបានបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី១ជាផ្លូវការ។
t_exp:
កិច្ចព្រមព្រៀងឬកិច្ចសន្យាគតិយុត្តអន្តរជាតិដែលធ្វើឡើងរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋនានាជាភាគីពាក់ព័ន្ធដោយស្ម័គ្រចិត្ត នៅក្នុងទម្រង់ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ហើយស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិដែលមានអានុភាពអនុវត្តតាមផ្លូវច្បាប់ជាលក្ខណៈបង្ខំចំពោះគ្រប់ភាគីទាំងអស់ខុសប្លែកពីសេចក្ដីប្រកាសធម្មតា :


t_main: សន្និសីទ
t_pron: [សន់-និ-សិត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើសន្និសីទ, ស្ដាប់សន្និសីទ។
t_exp:
ពាក្យនេះតាមបាលីគឺមានន័យដូចគ្នានឹងសន្និស័ទដែរ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះខ្មែរយើងប្រើសំដៅយកការប្រជុំគ្នាជជែកពិភាក្សាអំពីបញ្ហាផ្សេងៗ ដែលឋិតនៅក្នុងសភាពស្មុគស្មាញ មិនទាន់ដាច់ស្រេច ដើម្បីរិះរកផ្លូវចេញឬដោះស្រាយឱ្យជ្រះស្រឡះ; ការថ្លែងសេចក្ដីពន្យល់អំពីបញ្ហាផ្សេងៗដល់សាធារណជន :


t_main: សន្និសីទសារព័ត៌មាន
t_pron: [សន់-និ-សិត-សា-រ៉ៈ-ព័រ-ដ-មាន]
t_pos: ន.
t_exam: សន្និសីទសារព័ត៌មានជុំវិញស្ថានភាពជំងឺកូវីដ ១៩។
t_exp:
កិច្ចប្រជុំដែលរៀបចំឡើងដើម្បីធ្វើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ជាសាធារណៈ ដោយមានការសាកសួរសំណួរពីសំណាក់អ្នកសារព័ត៌មាន :


t_poly: b
t_pos: ន.
t_exp: ការអង្គុយនៅស្ងៀម; ដំណើរស្ងាត់ច្រៀប :
t_exam:
(ព.កា.) ពួកជនច្រើនក្ដាត់ មកសន្និស័ទ នៅក្នុងសាលា នៃវត្តព្រះសង្ឃ ផ្ចង់ចិត្តជ្រះថ្លា តាមដោយសទ្ធា ព្រមគ្នាធ្វើទាន។


t_main: សន្មត
t_pron: [សន់-ណ្មត់]
t_source: (សំ.បា. សម្មត)
t_poly: a
t_pos: កិ.
t_exp:
ប្ដេជ្ញា; សន្យា; អនុម័ត; យល់ព្រមជាមួយ, ព្រមតាម; តាំង, តាំងឱ្យជា ...; កំណត់, កំណត់ជា ...; ទុកដាក់ជា ..., ទុកដាក់ឱ្យជា ...; បញ្ញត្តឱ្យដឹង។


t_main: សន្មតិ
t_pron: [សន់-ណ្មត់]
t_source: (សំ.បា. សម្មតិ)
t_pos: ន.
t_exam: ដោយសន្មតិ, តាមសន្មតិ, មានសន្មតិ។
t_exp:
ការប្ដេជ្ញា, ការសន្យា; អនុម័តិ; ការយល់ព្រមជាមួយ, ដំណើរព្រមតាម; ការតាំង; ការកំណត់; ការទុកដាក់ជា ...; បញ្ញត្តិ :


t_main: សន្មតិកម្ម
t_pron: [សន់-ណ្មត់-តិ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
របៀប, វិធី, បច្ចេកទេសក្នុងការបង្ហាញដំណើររឿងនៅក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ នៅក្នុងការសម្ដែងសិល្បៈ ដោយអ្នកនិពន្ធឬសិល្បករ តាមរយៈសង្ខេប កំណត់ព្រឹត្តិការណ៍ ពេលវេលា ប្រើមធ្យោបាយសម្ដែងវោហារ… ដែលអាចឱ្យអ្នកអាន អ្នកទស្សនា អ្នកស្ដាប់យល់បាន។


t_main: សន្លឹកហ៊ុន
t_pron: [សន់-ឡឹក-ហ៊ុន]
t_pos: ន.
t_exam: តម្លៃសន្លឹកហ៊ុនរបស់ក្រុមហ៊ុនបានកើនឡើងជិត៥០ភាគរយ។
t_exp:
បណ្ណមួយប្រភេទមានតម្លៃកំណត់មួយដែលបោះផ្សាយដោយក្រុមហ៊ុនសាជីវកម្ម ឬក្រុមហ៊ុនមហាជនទទួលខុសត្រូវមានកម្រិត និងជាទូទៅអាចជួញដូរនៅលើទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ :


t_main: សន្លឹង
t_pron: [សន់-ឡឹង]
t_pos: ន.
t_exp:
វល្លិឬខ្សែ, ព្រ័ត្រដែលឆ្វាយជាកង សម្រាប់ស៊កកូនកំព្រា មួលត្របែងរឹតឱ្យតឹងឱ្យណែន (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ប្រឡឹង)។


t_main: សន្លុង
t_subscrip: 2
t_pron: [សន់-ឡុង]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានរកឃើញសន្លុងធំៗនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ។
t_exp:
ឡបុរាណធ្វើពីដីឥដ្ឋសម្រាប់ចម្រាញ់យកដែក។ គេនិយមប្រើពាក្យនេះនៅក្នុងតំបន់ភាគខាងជើងប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងខេត្តកំពង់ធំ ព្រះវិហារ សៀមរាប ឧត្តរមានជ័យ និងតំបន់មួយចំនួនទៀតនៅភាគខាងលិចទន្លេមេគង្គក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង :


t_main: សប្បដិភ័យ
t_pron: [ស័ប-ប៉ៈ-ដិ-ភៃ]
t_source: (បា. សប្បដិភយ)
t_pos: ន.
t_exam: ភ័យអំពីពួកចោរចោមព័ទ្ធជុំជិតជាសប្បដិភ័យ។
t_notes: (ម.ព. ពន្លឹក ផង)។
t_exp:
ភ័យចំពោះមុខ គឺហេតុឬសត្រូវដែលគួរភ័យចំប្រប់ស្រាប់តែលេចប៉ឹមមកនៅមុខតែម្ដង នាំឱ្យស្លុតស្លន់ភ័ន្តគំនិត, ភ័យដ៏ពន្លឹក :


t_main: សប្បធន់
t_pron: [ស័ប-ប៉ៈ-ធន់]
t_source: (ស. ស័បទន អ.ថ. ស័ប ប៉ៈ ថុន)
t_pos: ន.
t_exp:
ឆត្រធំស្រដៀងនឹងក្លស់ តែឥតរំភាយ (ក្លស់ឥតរំភាយ) សម្រាប់ឥស្សរជន មានព្រះរាជបុត្រជាដើម ប្រើក្នុងសម័យពីដើម, សម័យឥឡូវក៏នៅមានប្រើខ្លះដែរ។


t_main: សប្បុរស
t_subscrip: 1
t_pron: [ស័ប-បុ-រ៉ស់] ឬ [សប់-បុ-រ៉ស់]
t_source: (បា. សប្បុរិស; សំ. សត្បុរុឞ)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកសប្បុរស។
t_exp:
បុរសអ្នកស្ងប់ គឺមនុស្ស (ប្រុសក្ដីស្រីក្ដី) អ្នកមិនធ្វើអំពើអាក្រក់ដោយកាយវាចាចិត្ត, អ្នកប្រព្រឹត្តល្អ, អ្នកត្រឹមត្រូវ :


t_main: សប៊ូ
t_pron: [សៈ-ប៊ូ]
t_source: (សាវ៉ុង savon, ឡាត័ង សាប៉ូ sapo, ស. សៈបូ់ អ.ថ. សៈប៊ូ, យ. សាបុង xàbong)
t_pos: ន.
t_exam: សប៊ូក្រអូប, សប៊ូឆ្អាប។
t_exp:
គ្រឿងសម្អាតធ្វើអំពីការលាយផ្សំដោយវត្ថុជូរប្រហាតជាដើម មានក្លិនផ្សេងៗ, មានដើមកំណើតមុនដំបូងនៅប្រទេសអឺរ៉ុប, សម្រាប់ប្រើដុសជម្រះបោកលាង ឱ្យជ្រះក្អែលជ្រះមន្ទិល :

t_notes:
(ក្នុងសម័យពីដើម, ខ្មែរប្រើផ្លែក្រូចសើច, ផ្លែសំបួរកក់, ផ្លែល្វៀង, ...ជាគ្រឿងលាងជម្រះ ដុសសម្អាត; នៅប្រទេសឥណ្ឌាមានប្រើដីស្អិតមួយយ៉ាងលាយដោយគ្រឿងផ្សំអ្វីខ្លះ មិនអាចដឹងប្រាកដ, ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនាប្រាប់ថាប្រើជាគ្រឿងដុសជម្រះកាយក្នុងវេលាងូតទឹក។ ម.ព. មត្តិកា ផង)។


t_main: សព្វ
t_subscrip: 1
t_subword: សព្វរុទញ្ញូ
t_pron: [សប់-ពៈ-រុ-ទ័ញ-ញូ]
t_source: (បា. < សព្វ + រុទ "សូរ, សម្រែក" + ញូ "អ្នកដឹង")
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដឹងសំឡេងទាំងគ្រប់ គឺអ្នកដែលចេះវិជ្ជាចំណាំសូរសំឡេង គ្រាន់តែឮរំពងសំឡេងមនុស្សក៏អាចដឹងថាមានបុណ្យឬឥតបុណ្យ ...បាន។


t_main: សព្វ
t_subscrip: 3
t_pron: [សប់]
t_pos: កិ.
t_exp: ពេញ, គាប់, ស្ម័គ្រស្មោះ, ត្រូវ, ឥតខុស, ឥតទាស់ :
t_notes: (ប្រើចំពោះតែ រ.ស. និង ស.ស.)។
t_exam:
ទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យ(សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ), ទ្រង់សព្វព្រះទ័យ(សម្រាប់ស្ដេចទីព្រះអង្គម្ចាស់ឬអ្នកអង្គម្ចាស់), សព្វព្រះទ័យ(ស.ស.) គឺមានន័យថា ស្រឡាញ់, ពេញចិត្ត។


t_main: សព្វនាម
t_pron: [សប់-ពៈ-នាម]
t_source: (បា.; សំ. សវ៌នាមន៑)
t_pos: ន.
t_exp: សព្ទដែលប្រើជាជំនួសឬជាជំនួយនាម, មាន ២យ៉ាង គឺ បុរិសសព្វនាម, វិសេសនសព្វនាម (ព.វ.) :
t_exam:
ព្រះអង្គ, លោក, គេ, គាត់, វា; អ្នក, ឯង; ខ្ញុំ, អញ, យើង, ...ជា បុរិសសព្វនាម សម្រាប់ប្រើជាជំនួសនាម លោកអញ្ជើញទៅណា? ខ្ញុំទៅផ្ទះ; ...។ ណា, ឯណា, នេះ, នុះ, នុ៎ះ, នោះ, ឯណេះ, ឯណោះ, ឯណោ៎ះ ...ជា វិសេសនសព្វនាម សម្រាប់ប្រើជាជំនួសនាម ដូចជា ផ្ទះណា?, ផ្ទះនុ៎ះ; ...។


t_main: សព្វនាមចង្អុល
t_pron: [សប់-ពៈ-នាម-ចង់-អុល]
t_pos: ន.
t_exam: ពាក្យ នេះ នោះ,... ជាសព្វនាមចង្អុល ដូចជា នេះជាសៀវភៅរបស់ខ្ញុំ នោះជាសៀវភៅរបស់ឯង។
t_exp:
សព្វនាមដែលប្រើសម្រាប់ចង្អុលបង្ហាញមនុស្ស សត្វ ឬវត្ថុ ឱ្យឃើញច្បាស់លាស់ថា នៅទីជិត ឬទីឆ្ងាយពីអ្នកនិយាយ :


t_main: សព្វនាមឈ្នាប់
t_pron: [សប់-ពៈ-នាម-ឈ្នាប់]
t_pos: ន.
t_exp: សព្វនាមសម្រាប់ជំនួសនាមឬកន្សោមនាមដើម្បីបង្កើតល្បះរណប :
t_exam:
នៅក្នុងភាសាខ្មែរ សព្វនាមឈ្នាប់មានតែមួយគឺ ដែល ដូចជា ខ្ញុំបានជួបកុមារម្នាក់ដែលរៀនពូកែជាងគេក្នុងសាលារៀននេះ។


t_main: សព្វនាមមិនច្បាស់
t_pron: [សប់-ពៈ-នាម-មិន-ច្បាស់]
t_pos: ន.
t_exp:
សព្វនាមដែលគេប្រើជំនួសនាមឬកន្សោមនាម ដែលស្ថិតក្នុងលក្ខណៈទូទៅ ដោយមិនបញ្ជាក់ច្បាស់ចំពោះនាមឬកន្សោមនាមណាមួយឡើយ :

t_exam:
ពាក្យ នរណាម្នាក់ អ្នករាល់គ្នា នរណាមួយ ... ជាសព្វនាមមិនច្បាស់ ដូចជា អ្នករាល់គ្នាត្រូវទៅឡើងឡាននៅម៉ោង៦ព្រឹក, នរណាម្នាក់ស្ម័គ្រចិត្តចូលរួមសន្និសីទអាស៊ាន។


t_main: សភាគ
t_pron: [សៈ-ភា-គៈ] ឬ [សៈ-ភាក]
t_source: (បា.)
t_poly: ១)
t_exp:
ដែលមានចំណែកស្មើគ្នា គឺដែលត្រូវគ្នា, ដូចគ្នា; ដែលត្រូវចិត្តត្រូវគំនិតគ្នា, ដែលជិតដិតស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នា។


t_main: សភាជន
t_pron: [សៈ-ភា-ជន់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ទទួលភ្ញៀវដោយសភាជន, ពោលពាក្យលាគ្នាដោយសភាជន។
t_exp:
កិរិយាល្អ, សេចក្ដីសុភាពរាបទាប, បែបបទត្រឹមត្រូវ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អ, ការប្រព្រឹត្តរៀបរយ, ដំណើរសម្ដែងសេចក្ដីគួរសមចុះបែបបទ :


t_main: សភាព
t_pron: [សៈ-ភាប]
t_source: (បា. សភាវ, ខ្មែរប្រើ វ> ព; សំ. ស្វភាវ)
t_pos: ន.
t_exam: មានសភាពល្អ, សភាពយ៉ាងនេះ, មានសភាពជាអ្នកឆាប់ខឹង; តាមសភាពដើម។
t_exp:
ដំណើរកើតឯង, ធម្មតា, ធម្មជាតិ, ប្រក្រតី; អធ្យាស្រ័យ; ការតាំងចិត្ត; ហេតុ, ការណ៍; ការប្រព្រឹត្ត; សេចក្ដីពិតតាមធម្មតា :


t_main: សភាពាណិជ្ជកម្ម
t_pron: [សៈ-ភា-ពា-និច-ជៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឹះស្ថានសាធារណៈនៅក្រោមអាណាព្យាបាលក្រសួងពាណិជ្ជកម្មដែលធ្វើសកម្មភាពដើម្បីផលប្រយោជន៍ខាងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម ឧស្សហកម្ម កសិកម្ម សិប្បកម្ម និងសេវាកម្មក្នុងមណ្ឌលរបស់ខ្លួន។


t_main: សភាវគតិ
t_pron: [សៈ-ភា-វៈ-គៈ-តិ]
t_pos: ន.
t_exp:
គំរូឥរិយាបថរបស់មនុស្សនិងសត្វដែលមានតាំងពីកំណើត ហើយមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរបានតាមកាលៈទេសៈ និងមិនស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គំនិត និងវិចារណញ្ញាណឡើយ។


t_main: សម
t_subscrip: 5
t_subword: សមចរិយា
t_pron: [សៈ-ម៉ៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រព្រឹត្តស្មើ, ការកាន់ធម៌ស្មើ គឺមិនលម្អៀង ព្រោះស្រឡាញ់, ព្រោះស្អប់, ព្រោះល្ងង់, ព្រោះខ្លាច (ម.ព. អគតិ ផង)។


t_poly: ២)
t_exp:
(ភាសា.) ការសិក្សាភាសាក្នុងអំឡុងពេលដាច់ដោយឡែកណាមួយ ជាធម្មតាក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ វាជាភាសាវិទ្យាទូទៅឬភាសាវិទ្យាពណ៌នា។ វាអាចរកឃើញទិដ្ឋភាពផ្សេងៗនៃភាសា ដូចជា៖ វេយ្យាករណ៍ ន័យ សម្ព័ន្ធ និងសូរ។


t_main: សមញ្ញា
t_subword: សមញ្ញាប័ដ
t_pron: [សៈ-មុ័ញ-ញ៉ា-ប័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំបារ, ផ្ទាំង, បន្ទះ (ឈើឬស្ពាន់ជាដើម) ដែលឆ្លាក់ឬសរសេរឈ្មោះជាគ្រឿងសម្គាល់មុខការ, ស្លាកយីហោ (ហៅ សញ្ញាណប័ដ ក៏បាន)។


t_main: សមណ
t_pron: [សៈ-ម៉ៈ-ណៈ]
t_source: (បា. សមណ; សំ. ឝ្រមណ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកមានព្យាយាមដុតកម្ដៅបាប, អ្នកខំប្រឹងប្រព្រឹត្តធម៌ធ្វើកាយវាចាចិត្តឱ្យស្ងប់ចាកបាប, អ្នកស្ងប់, អ្នករម្ងាប់បាប (អ្នកបួស)។


t_main: សមណ
t_subword: សមណជនជី
t_pron: [សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ជន់-ជី]
t_pos: ន.
t_exp: សមណជន គឺអ្នកបួសនិងតាជីឬយាយជី (ព.កា.) :
t_exam:
កុំងឿងដោយខ្យល់ កុំឱនពាក្យពល កុំខ្វល់ដោយស្រី កុំកាន់ពិសយង់ គប់នូវស្ត្រី សមណជនជី កុំឱ្យក្ដីត្រូវ។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជានិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: សមណ
t_subword: សមណសព្ទ
t_pron: [សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ស័ប]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់សមណៈនិយាយស្ដីឬសម្រាប់និយាយស្ដីទៅរកសមណៈ, ដូចជា អាត្មា (ខ្ញុំ), ចម្រើនពរ (បាទ, ...), ឆាន់ (បរិភោគ), សិង (ដេក) ជាដើម (ហៅថា សមណសព្ទ)។


t_main: សមណសក្ដិ
t_pron: [សៈ-ម៉ៈ-ណៈ-ស័ក]
t_source: (បា.សំ. ក្ល., បា. សមណ + សត្តិ; សំ. ឝ្រមណ + ឝក្ដិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ស័ក្ដិសម្រាប់សមណៈ គឺឋានន្តរស័ក្ដិសម្រាប់បព្វជិតក្នុងប្រទេសនីមួយៗ។ តាមបវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ មានសមណស័ក្ដិទីស្ដេចសង្ឃ, ទីសង្ឃនាយក, ទីរាជាគណៈ, ទីឋានានុក្រម, ទីមហា; ចែកជា ៤សម្រាប់គឺ ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា (ធៀបដោយឋានន្តរស័ក្ដិមន្ត្រីខាងអាណាចក្រក្នុងបុរាណសម័យ)។


t_main: សមណសក្ដិ
t_subword: ព្រះសង្ឃនាយក
t_pron: [ព្រះ-សង់-ឃៈ-នា-យក់]
t_exp:
ព្រះរាជក្រមលេខ ១២នស. ចុះថ្ងៃទី ៩-២-៤៣, លេខ ៦៨នស. ចុះថ្ងៃទី ១៨-៩-៤៣និងលេខ ១រវ. ចុះថ្ងៃទី ២៦-៥-៤៨មានរបៀបដូចតទៅនេះគឺ ព្រះសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ មានឋានន្តរជា ព្រះមហាសុមេធាធិបតី; ព្រះសង្ឃនាយកគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ មានឋានន្តរជា ព្រះសុធម្មាធិបតី។ ឋានន្តរទាំងពីរនេះ ជាសមណសក្ដិពិសេសខ្ពស់បំផុត សម្រាប់តែព្រះសង្ឃនាយកទាំងពីរគណៈ ហើយជួនកាលឡើងដល់ទី សម្ដេច ផង ក៏មាន, ជួនកាលឡើងជា សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ក៏មាន។


t_main: សមណសក្ដិ
t_subword: សមណសក្ដិទីរាជាគណៈខាងគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្នាក់ឯកមាន ២គឺ ១ព្រះមង្គលទេពាចារ្យ; ២ព្រះពុទ្ធាចារ្យ។ ថ្នាក់ទោមាន ៣គឺ ១ព្រះមហាព្រហ្មមុនី; ២ព្រះធម្មឧត្តម; ៣ព្រះអរិយកស្សប។ ថ្នាក់ត្រីមាន ៤គឺ ១ព្រះអរិយវង្ស; ២ព្រះធម្មកវីវង្ស; ៣ព្រះញាណរង្សី; ៤ព្រះមហាវីរវង្សាចារ្យ។ ថ្នាក់ចត្វាមាន ១២គឺ ១ព្រះបទុមវង្សា; ២ព្រះធម្មមុនី; ៣ព្រះវជិរមេធា; ៤ព្រះអរិយមុនី; ៥ព្រះទេពមោលី; ៦ព្រះធម្មត្ថេរ; ៧ព្រះអមរាភិរក្ខិត; ៨ព្រះមហារាជធម្ម; ៩ព្រះរតនមុនី; ១០ព្រះធម្មត្រ័យលោកាចារ្យ; ១១ព្រះធម្មវរោត្តម; ១២ព្រះញាណវីរិយៈ។


t_main: សមណសក្ដិ
t_subword: សមណសក្ដិទីរាជាគណៈខាងគណៈមហានិកាយ
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្នាក់ឯកមាន ៣គឺ ១ព្រះធម្មលិខិត; ២ព្រះពោធិវ័ង្ស; ៣ព្រះវនរ័ត (ទាំង ៣នេះ ជួនកាលឡើងជាទី សម្ដេច)។ ថ្នាក់ទោមាន ៦គឺ ១ព្រះមហាវិមលធម្ម; ២ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ; ៣ព្រះធម្មឃោសាចារ្យ; ៤ព្រះឃោសធម្ម; ៥ព្រះសាសនមុនី; ៦ព្រះមុនីកោសល។ ថ្នាក់ត្រីមាន ៦គឺ ១ព្រះសិរីសម្មតិវង្ស; ២ព្រះពុទ្ធវង្ស; ៣ព្រះសាក្យវង្ស; ៤ព្រះឧបាលិវង្ស; ៥ព្រះញាណវង្ស; ៦ព្រះសុមេធវង្ស។ ថ្នាក់ចត្វាមាន ២០គឺ ១ព្រះធម្មវិបស្សនា; ២ព្រះសមាធិធម្ម; ៣ព្រះញាណកោសល; ៤ព្រះសិរីសង្គាមមុនី; ៥ព្រះសិរីវិសុទ្ធិ; ៦ព្រះធម្មវង្សា; ៧ព្រះញាណសំវរ; ៨ព្រះវិន័យសំវរ; ៩ព្រះឥន្ទមុនី; ១០ព្រះទេពមុនី; ១១ព្រះវិន័យមុនី; ១២ព្រះទេពសត្ថា; ១៣ព្រះសីលសំវរ; ១៤ព្រះគម្ភីរត្ថេរ; ១៥ព្រះអរិយមគ្គញ្ញាណ; ១៦ព្រះវិភទ្ទញ្ញាណ; ១៧ព្រះបវរសត្ថា; ១៨ព្រះញាណវិសុទ្ធិវង្ស; ១៩ព្រះធម្មវិសុទ្ធិវង្ស; ២០ព្រះបិដកធម្ម។


t_main: សមណសក្ដិ
t_subword: សមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈសម្រាប់ត្រី
t_pos: ន.
t_exp:
មាន ៧គឺ ១ព្រះញាណរង្សី (ទីជេដ្ឋាមន្ត្រី) ; ២ព្រះញាណវីរិយៈ (ទី ...ឯករាជ) ; ៣ព្រះធម្មប្បញ្ញាញាណ (ទី ...បទេសរាជ) ; ៤ព្រះសិរីវិសុទ្ធិញ្ញាណ (ទីស្រីទិព្វវ័ង) ; ៥ព្រះញាណកោសល (ទីនរិន្ទនាយក) ; ទីឱភាសមន្ត្រីមាន ២គឺ ១ព្រះទេពមុនី (ទីវិសេសមន្ត្រី) ; ២ព្រះទេពសត្ថា (ទីមន្ត្រីនាយក) ; ទាំង ៧រូបនេះ ត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិព័ណ៌ស្វាយ។


t_main: សមណសក្ដិ
t_subword: សមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈសម្រាប់ទោ
t_pos: ន.
t_exp:
មាន ៧គឺ ១ព្រះសិរីសម្មតិវង្ស (ទីសម្ដេចចៅពញា) ; ២ព្រះពុទ្ធវង្ស (ទីវង្សាអគ្គរាជ) ; ៣ព្រះសាក្យវង្ស (ទីស្រីធម្មាធិរាជ) ; ៤ព្រះធម្មកវីវង្ស (ទីវិបុលរាជ) ; ៥ព្រះអរិយវង្ស (ទីរាជតេជៈ) ទីឱភាសមន្ត្រីមាន ២គឺ ១ព្រះអរិយកស្សប (ទីអធិរាជវង្សា) ; ២ព្រះឧបាលិវង្ស (ទីអធិកវង្សា) ; ទាំង ៧រូបនេះ ត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិពណ៌បៃតង។


t_main: សមណសក្ដិ
t_subword: សមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈសម្រាប់ឯក
t_pos: ន.
t_exp:
មាន ១១គឺ ១ព្រះសុគន្ធ (ទីអគ្គមហាសេនា), មាន ១១គឺ ១ព្រះសុគន្ធ (ទីអគ្គមហាសេនា), ប៉ុន្តែជួនកាលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទ្រង់តាំងជាស្ដេចសង្ឃទីសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជឬទីដូចជាឧបរាជរងបន្ទាប់ពីសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជមក, ហៅថា សម្ដេចព្រះសុគន្ធាធិបតី ...; ២ព្រះមង្គលទេពាចារ្យ (ទីយោមរាជ) ; ៣ព្រះពោធិវ័ង្ស (ទីវាំងវរវៀងជ័យ) ៤ព្រះធម្មលិខិត (ទីក្រឡាហោម) ; ៥ព្រះវនរ័ត (ទីចក្រី) ទីឱភាសមន្ត្រី (រឿនហ្លួង) មាន ២គឺ ១ព្រះមហាព្រហ្មមុនី (ទីមហាមន្ត្រី) ; ២ព្រះមហាវិមលធម្ម (ទីមហាទេព) ទីឃ្លាំងធម៌មាន ៤គឺ ១ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ; ២ព្រះធម្មឃោសាចារ្យ; ៣ព្រះឃោសធម្ម; ៤ព្រះធម្មឧត្តម។ រាជគណៈសម្រាប់ឯកទាំងនេះត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិព័ណ៌ក្រហម។


t_main: សមណសក្ដិ
t_subword: សមណស័ក្ដិរាជាគណៈសម្រាប់ចត្វា
t_pos: ន.
t_exp:
មាន ៧គឺ ១ព្រះធម្មវិបស្សនា (ទីអធិបតីសេនា) ; ២ព្រះធម្មវីរិយៈ (ទីវង្សានុរក្ស) ; ៣ព្រះធម្មវិសុទ្ធិ (ទីវង្សាភិមន្ត) ; ៤ព្រះសមាធិធម្ម (ទីបវររាជ) ; ៥ព្រះធម្មនិរោធរង្សី (ទីវង្សាធិបេស) ទីឱភាសមន្ត្រីមាន ២គឺ ១ព្រះញាណសំវរ (ទីមហាធិរាជ) ; ២ព្រះវិន័យសំវរ (ទីទេពនាយក) ; ទាំង ៧រូបនេះត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិពណ៌ខៀវ។

t_notes:
(ទាំងបព្វជិតជាឋានានុក្រមទី បាឡាត់, វិន័យធរ, ធម្មធរ, ព្រះគ្រូ, ធម្មកថិក, សមុហ៍ របស់រាជាគណៈទាំង៤ សម្រាប់នេះ ក៏ត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិមានព័ណ៌តាមលំដាប់សម្រាប់នោះដែរ; ឯរាជាគណៈនិងឋានានុក្រមក្រៅពីនេះ ហៅថា ឋានន្តរពិសេសឬសមណស័ក្ដិពិសេស បើតាំងក្នុងសម្រាប់ណា ឯកឬទោ, ត្រី, ចត្វា ត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិមានព័ណ៌តាមសម្រាប់នោះ)។


t_main: សមណុទ្ទេស
t_pron: [សៈ-ម៉ៈ-ណុត-ទេស]
t_source: (បា. < សមណ + ឧទ្ទេស "ការសម្ដែង; ការស្មាន"; សំ. ឝ្រមណ + ឧទ្ទេឝ)
t_pos: ន.
t_exp:
សាមណេរកំលោះឬសាមណេរចាស់ (ដែលគេស្មានថាជាភិក្ខុ) ; បុរាណហៅ សាមណេរគ្រោង ឬ នេនគ្រោង (ក្នុងព្រះវិន័យ ហៅសាមណេរទូទៅ)។


t_main: សមត្ថកិច្ច
t_pron: [សៈ-មុ័ត-ថៈ-កិច]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ក្រសួងសមត្ថកិច្ចក្របួចពួកចោរបានទាំងអស់។
t_exp:
កិច្ចការដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសមត្ថភាពរបស់ក្រសួង ឬស្ថាប័នណាមួយ, ច្រើននិយាយសំដៅលើក្រសួងមានតួនាទីបង្ក្រាបអំពើទុច្ចរិត, រកសន្តិសុខ រកយុត្តិធម៌ ជូនប្រជាជនស្លូតត្រង់និងសង្គម :


t_main: សមត្ថជន
t_pron: [សៈ-ម៉័ត-ថៈ-ជន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ជនទាំងឡាយក្រៅពីជននៅក្រោមអាណាព្យាបាលទូទៅនិងក្រៅពីជននៅក្រោមហិតូបត្ថម្ភ និងអនីតិជនដែលទទួលបានអត្តាធីនភាព។


t_poly: ២)
t_exp:
លក្ខណសម្បត្តិរបស់បុគ្គលដែលតម្រូវដោយច្បាប់ រួមមានសមត្ថភាពទទួលសិទ្ធិ សមត្ថភាពខាងឆន្ទៈ និងសមត្ថភាពនៅក្នុងការធ្វើសកម្មភាព។


t_main: សមធម៌
t_pron: [សៈ-ម៉ៈ-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exam: សមធម៌ក្នុងសង្គម, បែងចែកតាមសមធម៌។
t_exp:
លក្ខខណ្ឌតម្រូវជាមូលដ្ឋាននៃយុត្តិធម៌សង្គម ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងភាពត្រឹមត្រូវឬចំណែកត្រឹមត្រូវ ហើយខុសពីសមភាព ឬចំណែកស្មើគ្នា។ សមធម៌ទាមទារឱ្យករណីដូចគ្នា ត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តដោយស្មើភាពគ្នានិងករណីផ្សេងគ្នាត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តដោយមិនស្មើភាពគ្នា :


t_main: សមន្ធការ
t_pron: [សៈ-ម៉ន់-ធៈ-កា]
t_source: (សំ. បា. < សំ. "ខ្លាំង, ណាស់; ..." + អន្ធ "ខ្វាក់" + ការ "អ្នកធ្វើ; ដែលធ្វើ")
t_pos: ន.
t_exp: ភាពឬសភាពដែលធ្វើឱ្យងងឹតសូន្យដូចជាខ្វាក់, ដំណើរងងឹតសូន្យឈឹង :
t_exam:
នៅក្នុងសមន្ធការ។ (ព.កា.) សមន្ធការ ជាអន្ធពាល ប្រដូចនឹងខ្វាក់ ងងឹតសូន្យសុង វិងស៊ុងទើសទាក់ លុះតែមានអ្នក- នាំផ្លូវទើបកើត។


t_pos: គុ.
t_exp: ជាទីស្រឡាញ់ជាប់ចិត្ត; ដែលស៊ូស្លាប់ស៊ូរស់ជាមួយ (ប្រើក្នុងពាក្យកាព្យចំពោះតែទៅលើស្ត្រី) :
t_exam:
សមរថ្លៃ, សមរមិត្រ, ដួងសមរ, កែវសមរ, មាសសមរ។ល។ (ព.កា.) ហៃកែវសមរមិត្រ ចូរកុំគិតពីក្ដីក្រ ព្រោះយើងប្រព្រឹត្តល្អ តំណសុខមុខតែមាន។


t_main: សមរាត្រី
t_pron: [សៈ-ម៉ៈ-រា-ត្រី]
t_pos: ន.
t_exp:
ពេលដែលព្រះអាទិត្យស្ថិតនៅចំពីលើខ្សែអេក្វាទ័រ នាំឱ្យថិរវេលាថ្ងៃនិងយប់ស្មើគ្នានៅលើផ្ទៃផែនដីនៅថ្ងៃទី២១ខែមីនានិងថ្ងៃទី២៣ខែកញ្ញា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។


t_main: សមវាយ
t_subword: សមវាយត្ថនិបាត
t_pron: [សៈ-ម៉ៈ-វា-យុ័ត-ថៈ-និ-បាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីឬមានសេចក្ដីថា "ជាមួយ, ជាមួយនឹង ...មួយអន្លើដោយ ..., ព្រមដោយ ..., ព្រមទាំង ..." (ព.វ.) ដូចជា ទៅជាមួយគ្នា, មកជាមួយនឹងខ្ញុំ, ព្រមទាំងកូន។


t_main: សមសញ្ញា
t_subscrip: 2
t_pron: [សៈ-ម៉ៈ-ស័ញ-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
សព្ទសន្មតជាឈ្មោះនៃវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង ដោយយកយុគលពិន្ទុ (:) នេះមកប្រើជំនួសពាក្យ គឺ, គឺថា, ក៏គឺ, ឬក៏គឺ សម្រាប់ប្រើខាង វិវរណៈ ក្នុងវេយ្យាករណ៍ ខៃជម្រាលពាក្យឬសេចក្ដីពីមួយឱ្យជ្រាលទៅរកមួយ ឱ្យដឹងថា មានអត្ថន័យស្មើគ្នា, ដូចជា ល្ងង់ គឺ មិនចេះ, មិនចេះ គឺ មិនដឹង គឺថា មិនដឹងមិនយល់សោះឡើយ ក៏គឺ ងងឹតសូន្យឈឹងមោឃៈសុទ្ធសាធតែម្ដង។ ក្នុងវេយ្យាករណ៍អាចយក សមសញ្ញា ប្រើជា ល្ងង់ : មិនចេះ : មិនដឹង : មិនដឹងមិនយល់សោះឡើយ : ងងឹតសូន្យឈឹងមោឃៈសុទ្ធសាធតែម្ដង (ដំឡូងមូល)។ (ប្រើចំពោះតែក្នុងវេយ្យាករណ៍ឬក្នុងវិធីវិទ្យាសាស្ត្រខ្លះប៉ុណ្ណោះ)។


t_main: សមាគតរដ្ឋ
t_pron: [សៈ-ម៉ា-គៈ-តៈ-រាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
រដ្ឋដែលចូលរួមផ្ដុំជាមួយគ្នា គឺរដ្ឋផ្សេងៗគ្នា ដូចយ៉ាងឥណ្ឌូចិនដែលប្រមូលផ្ដុំប្រទេសវៀតណាម ទាំង ៣ផ្នែក, កម្ពុជា និងលាវដាក់ឱ្យនៅក្រោមអំណាចនៃអគ្គទេសាភិបាលបារាំងសែសនៅពេលមុនបានឯករាជ្យជាដើម។


t_main: សមាគម
t_subword: ថេរសមាគម
t_pron: [ថេ-រ៉ៈ-សៈ-ម៉ា-គំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រជុំពួកព្រះថេរៈ, ក្រុមជំនុំសង្ឃ (ប្រជុំដើម្បីវិនិច្ឆ័យអធិករណ៍ ឬដើម្បីប្រឹក្សាអំពីកិច្ចការរបស់សង្ឃ។


t_main: សមាចារ
t_pron: [សៈ-ម៉ា-ចា]
t_source: (សំ.បា. < សំ "ប្រពៃ, ត្រឹមត្រូវ", ំ > ម + អាចារ "មារយាទ")
t_pos: ន.
t_exp:
មារយាទល្អ, មារយាទត្រឹមត្រូវ, រៀបរយ; មាន ៣យ៉ាងគឺ មារយាទរៀបរយខាងកាយ, វាចា, ចិត្ត ហៅ កាយសមាចារ, វចីសមាចារ, មនោសមាចារ។


t_main: សមាធិ
t_pron: [សៈ-ម៉ា-ធិ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ចម្រើនសមាធិ, បានសមាធិ (ព.ពុ.)។
t_exp:
ដំណើរតាំងស៊ប់មាំនៃចិត្ត, ការចុះចិត្តស៊ប់ឬស្លុងចិត្តក្នុងគន្លងអារម្មណ៍ដែលរំពឹង, ការនឹករំពឹងស្លុងចិត្ត; ដំណើរស្លុងចិត្តស៊ប់ក្នុងអង្គឈាន :


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ពុ.) ការធ្វើឧបោសថសង្ឃកម្មរួមគ្នាបាន; ភិក្ខុដែលរួមធ្វើសង្ឃកម្មជាមួយគ្នាបាន (មិនរង្កៀសចិត្តនឹងគ្នា)។


t_main: សមាបត្តិ
t_subword: និរោធសមាបត្តិ
t_pron: [និ-រោត-ធៈ-សៈ-ម៉ា-ប័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
ការចូលឈានដល់ថ្នាក់រម្លត់ឱ្យខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល តាំងនៅបានអស់កាលកំណត់យ៉ាងយូរត្រឹម ៧ថ្ងៃ ទើបចេញវិញ ... (ព.ពុ.)។


t_main: សមាយោគ
t_pron: [សៈ-ម៉ា-យោក]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: សមាគម; ការរួបរួម; ការប្រុងប្រៀបចាំ; ការចាត់ចែងរបៀប។ (ព.កា.) :
t_exam:
សមាយោគល្អ កម្ចាត់ការក្រ ទើបបានសុខស្រួល ប៉ុន្តែត្រូវឱ្យ មានការសម្រួល បំបាត់ការជ្រួល- ច្របល់ខ្វល់ចិត្ត។


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.វ.) សព្ទតន្តិភាសាយ៉ាងដូចបាលីនិងសំស្ក្រឹតដែលបំប្រួញបទតាំងពីពីរឡើងទៅឱ្យជាប់គ្នាតែមួយ, ដូចជា សមាន + អានុភាព > សមា នានុភាព អានុភាពស្មើគ្នា ឬអ្នកដែលមានអានុភាពប្រហែលគ្នា; រាជ + វង្ស + អនុវង្ស > រាជវង្សានុវង្ស វង្សស្ដេចធំនិងតូច ឬវង្សស្ដេចនិងវង្សដែលជាប់ក្រសែស្ដេច ប៉ុន្តែឃ្លាតក្លាយហើយ; យ៉ាងនេះ ហៅថា បទសមាស ឬ សមាសនាម។


t_main: សមាស
t_subword: សមាសកិរិយា
t_pron: [សៈ-ម៉ា-សៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
កិរិយាសព្ទតន្តិភាសា ដែលមានសព្ទដទៃរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមរួមជាមួយផង, ដូចជា មនសិ "ក្នុងចិត្ត" + ករោតិ " (គេ) ធ្វើ" > មនសិករោតិ (គេ) ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត, (គេ) យកចិត្តទុកដាក់; សច្ឆិ "ជាក់ច្បាស់" + កត្វា "ធ្វើហើយ" > សច្ឆិកត្វា ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ហើយ, យល់ជាក់ហើយ (ព.វ.)។


t_main: សមាសភាគ
t_pron: [សៈ-ម៉ា-សៈ-ភាក]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកនៃប្រព័ន្ធឬកម្មវិធីដែលបង្កើតមុខងារពិសេសមួយ ហើយត្រូវបានរៀបចំតាមមធ្យោបាយមួយដើម្បីងាយស្រួលដំណើរការជាមួយផ្នែកដទៃទៀត។


t_main: សមិទ្ធិ
t_pron: [សៈ-មិត-ធិ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីកើតការ, ការសម្រេចប្រយោជន៍ដ៏ស្តុកស្ដម្ភ, សំរឹទ្ធិ, លទ្ធផលដែលសម្រេចបានពិតៗដូចជាការកសាងសាលារៀន, ការលើកថ្នល់ ឬលើកទំនប់ទឹកជាប្រយោជន៍សាធារណៈជាដើម។


t_main: សមិទ្ធិ
t_subword: សមិទ្ធុបាយ
t_pron: [សៈ-មិត-ធុ-បាយ]
t_source: (បា. < សមិទ្ធិ + ឧបាយ)
t_pos: ន.
t_exp: ឧបាយនៃសេចក្ដីសម្រេច។ (ព.កា.) ថា :
t_exam:
កម្ពុជរដ្ឋ ឯករាជ្យទៀងទាត់ អព្យាក្រឹតា រដ្ឋរាស្ត្រនិយម សង្គមសត្យា កាន់ពុទ្ធសាស្នា មានក្ដីសុខស្ងប់។ សមិទ្ធិកើត សុទ្ធតែឆើតៗ ពីមួយទៅដប់ ពីដប់ទៅរយ រាប់រយក្រចប់ ចម្រើនគ្រប់សព្វ ដូចផ្សិតត្រូវភ្លៀង។


t_main: សមិទ្ធិលទ្ធភាព
t_pron: [សៈ-មិត-ធិ-ឡ័ត-ធៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: គណៈកម្មការសិក្សាសមិទ្ធិលទ្ធភាពនៃគម្រោងសាងសង់។
t_exp:
កត្តាទាំងអស់ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងគ្រោងការ រួមមានកត្តាសេដ្ឋកិច្ច ច្បាប់ បច្ចេកទេស និងកាលវិភាគ ក្នុងគោលបំណងឱ្យដឹងពីភាពងាយស្រួលឬហានិភ័យនៅពេលអនុវត្តគ្រោងការនោះ :


t_main: សមីការគីមី
t_pron: [សៈ-ម៉ី-កា-គី-មី]
t_pos: ន.
t_exam: 2HCl + 2Na → 2NaCl + H₂។
t_remark: 3
t_exp:
(គីមី.) ការតាងប្រតិកម្មគីមីមួយក្នុងទម្រង់ជានិមិត្តសញ្ញានិងរូបមន្តគីមី ហើយអង្គធាតុប្រតិករត្រូវបានសរសេរនៅអង្គខាងឆ្វេង និងអង្គធាតុកកើតត្រូវបានសរសេរនៅអង្គខាងស្តាំ ចំណែកឯលេខមេគុណដែលនៅជាប់និមិត្តសញ្ញានិងរូបមន្តគីមីរបស់សារធាតុនីមួយៗបញ្ជាក់ពីតម្លៃដាច់ខាតនៃចំនួនស្ទើស្យូមេទ្រី :


t_main: សមុហបញ្ជី
t_pron: [សៈ-មុ-ហៈ-ប័ញ-ជី]
t_source: (សំ. ស.; សំ. សមូហ + បញ្ជិ ឬ បញ្ជិកា)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បញ្ជិកាក្រឹត និង សមុហ៍, សមូហ ផង)។
t_exp:
ឋានន្តរមន្ត្រីអាណាចក្រខាងតុលាការក្នុងកម្ពុជរដ្ឋសម័យពីដើម, មានមុខងារជាអ្នកកាន់បញ្ជីផ្សេងៗ, សម័យសព្វថ្ងៃនេះប្រែហៅថា ក្រឡាបញ្ជី វិញ។


t_main: សម័យ
t_pron: [សៈ-ម៉ៃ]
t_source: (សំ.បា. សមយ)
t_pos: ន.
t_exam: សម័យមួយ គ្រាមួយ; សម័យនេះ ពេលនេះ, គ្រានេះ; តាមស័យ តាមកាល; ទាន់សម័យ ទាន់កាល, ទាន់វេលា។ល។
t_exp:
កាល, ពេលឬវេលា, គ្រា; រដូវ; វេលាដែលស្រួល, ដែលត្រូវទំនង; ឱកាស; លទ្ធិ; គតិ; ទំនៀម, ទម្លាប់; វិធី, បែប, បែបប្រើ; គ្រឿងសង្កេត; សញ្ញា; ពាក្យប្រៀនប្រដៅ; មុខការ; ហេតុ, ការណ៍, គោលចារឹក :


t_main: សម័យប្រជុំ
t_pron: [សៈ-ម៉ៃ-ប្រ-ជុំ]
t_pos: ន.
t_exam: រដ្ឋសភាបើកសម័យប្រជុំរដ្ឋសភាវិសាមញ្ញ នីតិកាលទី៦ នៅថ្ងៃទី៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២១។
t_exp:
ការប្រជុំផ្លូវការ ឬុ ការប្រជុំជាប្រចាំតាមកាលកំណត់ របស់អង្គភាពមួយ ដូចជា គណៈរដ្ឋមន្ត្រី ព្រឹទ្ធសភា រដ្ឋសភា ជាដើម :


t_main: សម្គាល់
t_subword: សម្គាល់ហេតុ
t_pron: [សំ-គាល់-ហែត]
t_pos: ន.
t_notes: (សរសេរជា សំគាល់ ក៏បាន)។
t_exp:
សេចក្ដីដែលសរសេរនៅភាគខាងក្រោមដោយឡែក មានយោងលេខមួយគូស្របគ្នា ជាគ្រឿងសម្គាល់ហេតុឬសេចក្ដីផ្សេងៗ (ហៅ នយលក្ខណៈ ក៏បាន)។


t_main: សម្ដាប់ស្ទង់
t_pron: [សំ-ដាប់-ស្ទង់]
t_pos: ន.
t_exp:
ការស្ដាប់សំឡេងសរីរាង្គក្នុងសព៌ាង្គកាយ ដូចជាសួត បេះដូង ពោះវៀន ជាដើម ដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដោយប្រើត្រចៀកផ្ទាល់ឬដោយប្រើឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រ។


t_main: សម្ដី
t_subword: សម្ដីជាឯក លេខជាទោ អក្សរជាត្រី
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ចេះសម្ដីទុកជាទី១ចេះវិជ្ជាលេខទុកជាទី២ចេះសរសេរអក្សរល្អជាទី៣គឺការពូកែសម្ដីប្រសើរជាងការពូកែវិជ្ជាលេខនិងការពូកែសរសេរអក្សរល្អ។


t_main: សម្ដេច
t_pron: [សំ-ដាច់]
t_poly: ១)
t_exp: ខ្ពង់ខ្ពស់, ឧដុង្គឧត្តម, ថ្កើងស័ក្ដិ ថ្កើងអំណាច, ថ្កើងថ្កាន។
t_notes:
(សមតែនឹងយល់ថាក្លាយមកពី បា. សំ + តេជឬសំ. សំតេជស៑ "ដែលមានតេជះខ្លាំង" ព្រោះខ្មែរបុរាណសរសេរជា សម្ដេជ ក៏មាន)។


t_poly: ២)
t_exp: ពាក្យសម្រាប់ប្រើបន្ថែមលើព្រះនាម ឬលើឋានន្តរក្សត្រិយ៍ មន្ត្រីស័ក្ដិខ្ពស់ :
t_exam:
ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី ...; សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី; សម្ដេចព្រះឧបយុវរាជ; សម្ដេចព្រះឧភយោរាជ; សម្ដេចព្រះវររាជជននី; សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ; សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ; សម្ដេចព្រះរៀម; សម្ដេចព្រះអនុជ។ល។


t_main: សម្ទាយ
t_subword: សុខទុក្ខសម្ទាយ
t_pron: [សុក-ទុក-សំ-ម្ទាយ]
t_pos: ន.
t_exp: សុខទុក្ខជាធម្មតា :
t_exam:
(ព.កា.) ការក្រកុំគិតងាយ ការសម្ទាយជាកម្រោល សន្សឹមកុំបំបោល ក្រែងពុំដល់ដូចប្រាថ្នា (សាស្ត្រាច្បាប់កេរ្តិ៍កាល)។


t_main: សម្បជានមុសាវាទ
t_pron: [ស័ម-ប៉ៈ-ជាន-នៈ-មុស-សា-វ៉ាត]
t_source: (បា.; សំ. សំប្រជ្ញានម្ឫឞ‍ាវាទ ឬ សម្ប្រ—)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យកុហកដែលពោលដោយដឹងខ្លួន គឺដឹងថាខ្លួនមានទោសខុសពិតហើយពោលកុហក ឬដឹងថាខ្លួនមានកំហុសពិត ក៏បិទបាំងលាក់ទោសមិនប្រាប់គេ ក្នុងវេលាដែលគេត្រូវសួរ។


t_main: សម្បត្តិ
t_pron: [សំ-ប័ត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីសម្រេច, ការសមប្រកប; ការបរិបូណ៌; ការគ្រប់ព្រមឬគ្រប់គ្រាន់; សេចក្ដីសុខ; លំអ; គុណភាព; ទ្រព្យ, ធនធាន :

t_exam:
មានសម្បត្តិ; សម្បត្តិមនុស្ស, សម្បត្តិសួគ៌, សម្បត្តិនិញ្វន។ ពាក្យសុភាសិតបុរាណ សម្បត្តិកម្ចាត់ព្រួយ មានគេជួយមិនបាច់ហៅរក។ ពាក្យសុភាសិតសម័យថ្មី សម្បត្តិច្រើន ចម្រើនបុណ្យ ប្រពន្ធល្អ បរិបូណ៌មិត្រ ចិត្តទូលាយ ងាយទាំងគ្រប់។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះវិភត្តិនាមលំដាប់ទី ៤ដែលហៅថា ចតុត្ថីវិភត្តិ, ប្រាប់សេចក្ដីទទួល ..., សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ប្រើពាក្យអាយតនិបាតថា ដល់, ដើម្បី, បម្រុង, ចំពោះ, នឹង (ព.វ.)។


t_main: សម្បុកទ្រយុក
t_pron: [សំ-បុក-ទ្រ-យុក]
t_pos: ន.
t_exp: សណ្ដាប់ធ្នាប់ទ្រព្យធនក្នុងផ្ទះមួយគ្រួ :
t_exam:
ខ្ញុំគ្រាន់តែស្គាល់គេដោយសារបានចួបគ្នាមួយដងមួយកាល តែត្រង់សម្បុកទ្រយុកគេយ៉ាងណានោះ ខ្ញុំមិនអាចដឹងបានទេ។


t_main: សម្បូណ៌
t_subscrip: 2
t_pron: [សំ-បូ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សម្បូណ៌ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋភាគឦសាន, សព្វថ្ងៃនេះតាំងជាស្រុក, រួមខេត្តសម្បុកចូលមកផង, ហៅ ស្រុកសម្បូណ៌ នៅក្នុងខេត្តក្រចេះ។


t_main: សម្បួរ
t_pron: [សំ-បួ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើពួកមួយ មាន ៣ប្រភេទ គឺ ១សម្បួរកក់ សម្បួរដើមស្ទើរជាវល្លិមានបន្លា ផ្លែមានរសជូរ, ប្រើជាគ្រឿងកក់សក់ឬលាងជម្រះ, គេច្រើនយកផ្លែទុំក្រៀមមកដាក់ត្រាំក្នុងទឹកផ្តិល លាយជាមួយនឹងចំណិតផ្លែក្រូចសើច ហៅថា ទឹកសម្បួរ ប្រើជាទឹកមង្គលសម្រាប់ជជុះរលាស់ប្រោះព្រំជម្រះចង្រៃ (តាមលទ្ធិដែលធ្លាប់ប្រកាន់ជឿ) ; ២សម្បួរទេស ឬ សម្បួរប្រាក់ សម្បួរស្លឹកល្អិតៗ ផ្កាសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាក្ទម្ព កាលណារីកមានព័ណ៌ស, ត្រួយផ្កាផ្លែខ្ចី ប្រើជាអន្លក់ឬរបោយបាន, គេច្រើនដាំធ្វើជារបងភូមិលំនៅ; ៣សម្បួរមាស សម្បួរដើមតូច ផ្កាតូចៗព័ណ៌លឿង ក្លិនក្រអូបឆ្ងិត, គេច្រើនដាំប្របមាត់ទ្វាររបងផ្ទះឬដាំធ្វើជារបងផ្ទះក៏មាន។


t_main: សម្ប័ទ
t_pron: [សំ-ប័ត]
t_source: (សំ. សម្បទ៑; បា. សម្បទា)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ភោគសម្ប័ទ និង បរិវារសម្ប័ទ ផង)។
t_exp:
ការដល់ព្រម, ការគ្រប់ព្រមឬគ្រប់គ្រាន់, ការបរិបូណ៌; ការសមប្រកប; គុណជាតិជាគ្រឿងសម្រេចប្រយោជន៍; សម្បត្តិ :

t_exam:
មនុស្សអ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះយសស័ក្ដិទ្រព្យធន ព្រោះមានសម្ប័ទ ឬ សម្បទា ៤ យ៉ាង គឺ ការខំប្រឹងប្រកបកិច្ចការមិនខ្ជិលច្រអូស, ការចេះថែរក្សា, ការគប់រកយកមនុស្សល្អជាគ្នា, ការចាយវាយទ្រព្យធនត្រូវបែបបទ។


t_main: សម្ផស្ស
t_subscrip: 1
t_pron: [ស័ម-ផ័ស-សៈ] ឬ [សំ-ផស់]
t_source: (បា.; សំ. សំស្បឝ៌)
t_pos: ន.
t_exp:
ការប៉ះពាល់ត្រូវព្រម ឬការប៉ះពាល់ត្រូវពេញ គឺការប៉ះប្រសព្វចួបគ្នានៃអាយតនៈខាងក្នុងនិងអាយតនៈខាងក្រៅក៏កើតសេចក្ដីដឹងឡើង ដូចយ៉ាងភ្នែក (ជាអាយតនៈខាងក្នុង) ឃើញរូប (ដែលជាអាយតនៈខាងក្រៅ) ក៏កើតចក្ខុវិញ្ញាណគឺសេចក្ដីដឹងតាមភ្នែក ថារូបនេះ រូបនោះជាដើម; សម្ផស្សមាន ៦យ៉ាងគឺ ចក្ខុសម្ផស្ស, សោតសម្ផស្ស, ឃានសម្ផស្ស, ជិវ្ហាសម្ផស្ស, កាយសម្ផស្ស, មនោសម្ផស្ស (ព.ពុ.)។


t_main: សម្ពង្ស
t_pron: [សំ-ពង់]
t_source: (សំ. ស.; សំ. សំ + វំឝ; បា. សំ + វំស)
t_poly: ១)
t_exam: ត្រូវសម្ពង្សគ្នា។
t_exp:
ការរួមវង្សឬរួមត្រកូលគ្នា; ការបានគ្នាជាស្វាមីភរិយា; ដំណើរត្រូវខែឆ្នាំគ្នាគួរផ្សំផ្គុំជាស្វាមីភរិយាបាន :


t_main: សម្ពច្ឆរៈ
t_subword: សម្ពច្ឆរច្ឆិន្ន
t_pron: [ស័ម-ព័ច-ឆៈ-រុ័ច-ឆិន]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ត្រស្តិ ផង)។
t_exp:
វេលាឬកាលដាច់ឆ្នាំ គឺវេលាដាច់ឆ្នាំចាស់ផ្លាស់ចូលឆ្នាំថ្មី; ហៅ សម្ពច្ឆរច្ឆិន្នពិធី ក៏បាន "ពិធីដាច់ឆ្នាំ, ពិធីសង្ក្រាន្ត, ពិធីត្រស្តិ ឬត្រុដិ, ពិធីត្រស្តិសង្ក្រាន្តឬត្រុដិសង្ក្រាន្ត"។


t_main: សម្ពន្ធិន
t_pron: [សំ-ព័ន-ធិន]
t_source: (សំ. សម្ពន្ធិន៑; បា. សម្ពន្ធី)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលជាប់តគ្នា, ដែលចងភ្ជាប់គ្នា, ដែលទាក់ទងរកគ្នា, ដែលជាប់ទងគន្លងគ្នា :
t_notes: (បើស្ត្រីជា សម្ពន្ធិនី)។
t_exam:
(ព.កា.) រីសម្ពន្ធី សម្ពន្ធិនី ពេញទាំងភូមិស្រុក រាប់គ្នាជិតដិត ស្នាលស្និទ្ធពេញមុខ ពុំដែលមានទុក្ខ- ព្រួយព្រោះឈ្លោះឡើយ។


t_main: សម្ពរ
t_pron: [សំ-ពៈ-រៈ] ឬ [សំ-ព]
t_source: (សំ.បា. សំវរ ឬ ប្រើជា សម្ពរ ក៏មានខ្លះ)
t_pos: ន.
t_exp: ការសង្រួម, ការស្ងៀមស្ងប់, ស្រគត់ស្រគំ, រម្យទម :
t_exam:
(ព.កា.) រីអ្នកត្រេកអរ ចំពោះសីលធម៌ ត្រូវមានសម្ពរ ឥន្ទ្រិយប្រាំមួយ ជាត្រួយសំវរ ទើបមានអំណរ ទាំងខ្លួនទាំងគេ។


t_main: សម្ពល
t_pron: [សំ-ពៈ-លៈ] ឬ [សំ-ពល់]
t_source: (សំ.បា. ឬប្រើជា សំវល ក៏មានខ្លះ)
t_pos: ន.
t_exp: ស្បៀងសម្រាប់ដើរផ្លូវ, ស្បៀងលៀងជីវិតតាមផ្លូវឆ្ងាយ :
t_exam:
(ព.កា.) ជូជកងងល់ លុះបានសម្ពល ដែលភរិយាក្មេង ចាត់ចែងឱ្យស្រេច សម្រេចចិត្តឯង ប្រថុយចេញស្វែង រកខ្ញុំប្រុសស្រី។ ឱ្យមកបម្រើ ភរិយាសើវ៉ើ ជួជាតិអប្រីយ៍ ឱ្យតែគាប់ចិត្ត អាណិតមកប្ដី ខុសត្រូវអ្វីៗ តាចាស់ឥតគិត។ (កាព្យធៀបរឿងជូជក; មហាវេស្សន្តរជាតក កណ្ឌជូជក)។


t_main: សម្ពៀត
t_pron: [សំ-ពៀត]
t_pos: ន.
t_exam: សម្ពៀតចចូត, សម្ពៀតរំចេក, សម្ពៀតស្បែក។
t_notes: (សរសេរជា សំពៀត ក៏បាន)។
t_exp:
ប្រដាប់ត្បាញដោយចម្រៀកចចូត, ស្លឹកត្នោត, ស្លឹករឹត, ...ឬធ្វើដោយស្បែកសម្លាប់មានរាងស្ពៀតសម្រាប់ដាក់អ្វីៗស្រាលៗ :


t_main: សម្ពោធនៈ
t_pron: [សំ-ពោត-ធៈ-នៈ]
t_source: (សំ.បា. សម្ពោធន)
t_pos: ន.
t_exp:
ការហៅក្នុងទីចំពោះមុខ, ការស្រែកហៅឬហៅ, អាលបនៈ (ព.វ.) ដូចជា នាង! ឯងទៅណាហ្នឹង?; កូន! ឯងខំប្រឹងរៀនទៅណ៎ះកូនណា៎!; ឬប្រើពាក្យថា បពិត្រ, ម្នាល, នែ, ហៃ, ដូចជា បពិត្រមហារាជ, ម្នាលកូន, នែវ៉ី, ហៃបា (អាលបនៈ និង សម្ពោធនៈ ជា វេវចនៈនឹងគ្នា ប្រើជួសគ្នាបាន)។


t_main: សម្ព័ន្ធវិទ្យា
t_pron: [សំ-ព័ន-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃវេយ្យាករណ៍ដែលក្នុងនោះសទ្ទតាវិទ្យានិងវចនវិទ្យាជាផ្នែកពីរទៀត។ សម្ព័ន្ធវិទ្យាសិក្សាអំពីវិធីចងក្រងពាក្យឱ្យទៅជាល្បះ ដែលក្នុងនោះប្រភេទពាក្យឥតមានលំដាប់ដូចគ្នាទេពីភាសាមួយទៅភាសាមួយ។ សម្ព័ន្ធវិទ្យាសិក្សាអំពីល្បះ ហើយល្បះមានច្រើនប្រភេទ។


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exam: ...ទ្រង់សម្ភពនៅថ្ងៃ ...ខែ ...ឆ្នាំ ...ព. ស ... នៅទី ...។
t_exp:
កើត, សម្រាល, ឆ្លងទន្លេ (ប្រើចំពោះតែព្រះរាជបុត្រឬព្រះរាជធីតា ដែលមានព្រះបិតាជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ព្រះមាតាជារាស្ត្រ ពុំមែនព្រះអគ្គមហេសី) :

t_notes:
(បើព្រះមាតាជាក្សត្រិយានីឬជារាស្ត្រ ប៉ុន្តែមានឋានៈជាព្រះអគ្គមហេសីឬជាព្រះមហេសី ត្រូវប្រើពាក្យថា "ប្រសូត" ដូចជា ...ទ្រង់ប្រសូតនៅថ្ងៃ ...ខែ ...ឆ្នាំ ...ព. ស ... នៅទី ...ប្រើដោយសន្មតិ, ឯពាក្យសំស្ក្រឹតនិងបាលី ចំពោះអរូបនាម ច្រើនតែប្រើពាក្យ សម្ភវៈ (សម្ពព), សម្រាប់មនុស្សនិងសត្វ ច្រើនតែប្រើពាក្យ ប្រសូត, ប្រសូតិ, បសូត, បសូតិ និង វិជាយនៈ, វិជាត, វិជាតិ សព្ទទាំងអស់សុទ្ធតែប្រែថា "កើត, ប្រសូត, សម្រាល, ឆ្លងទន្លេ" ដូចគ្នា)។


t_main: សម្ភវេសី
t_pron: [ស័ម-ភៈ-វេ-សី]
t_source: (បា. < សម្ភវ "ការកើត, កំណើត" + ឯសី "អ្នកស្វែងរក, អ្នករក")
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា សម្ភវេសិនី តែម.ប្រ. ព.ផ្ទ. ភូត "សត្វដែលកើតស្រេចហើយ")។
t_exp:
អ្នករកដំណើរកើត គឺសត្វដែលនៅក្នុងគ័ភ៌ឬនៅក្នុងស្រោមស៊ុត បម្រុងនឹងសម្រាលឬញាស់តាមកាលកំណត់ (ចំពោះ ជលម្ពុជៈ និង អណ្ឌជៈ) ; សត្វដែលផ្ដើមចាប់កំណើតក្នុងខណៈចិត្តទី ១ឬដែលផ្ដើមចាប់កំណើតឡើងដោយឥរិយាបថណា នៅមិនទាន់ផ្លាស់ឥរិយាបថនោះ (ចំពោះ សំសេទជៈ និង ឧបបាតិកៈ) ; សត្វដែលកំពុងស្វែងរកទីកើតតៗទៅទៀត (និយាយដោយរួបរួម) :

t_exam:
(ព.កា.) សូមផ្សាយមេត្តាឆ្ពោះពួកសត្វ នៅក្នុងវាលវដ្ដភពទាំងបីទោះសត្វពួកសម្ភវេសី ឱ្យមានសេចក្ដីសុខក្សេមក្សាន្ត។


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលលើកសរសើរ, ដែលស្ងើចសរសើរ :
t_exam:
ពាក្យសម្ភាពន៍ គឺពាក្យសរសើរ; (ព.កា.) នាអ្នកកាន់ល្អ ទោះបីខ្សត់ក្រ ចំណេះទន់ទាប តែងបានទទួល នូវពាក្យសម្ភាពន៍ កើតទ្រព្យកើតលាភ រៀងរាបមិនដាច់។


t_main: សម្ភារ
t_pron: [សំ-ភា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការសន្សំ, ការសាងសន្សំកុសល; ការសាងសន្សំបន្ទុំបារមី (របស់ពោធិសត្វ) ; តេជះ, អំណាច; សេចក្ដីទំនុកបម្រុង; ការស្រោចស្រង់, សេចក្ដីសង្គ្រោះ; ការរួបរួម; របស់ដែលត្រូវរួបរួម, ដែលត្រូវផ្សំជាមួយគ្នា; គ្រឿងផ្សំ; គ្រឿងផ្គុំ; អង្គ; ចំណែក; ពួក; ទ្រព្យ; របស់ដែលត្រូវតែមានខានពុំបាន, គ្រឿងប្រើប្រាស់។


t_main: សម្ភាវិត
t_pron: [សំ-ភា-វិត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលបានចម្រើនហើយ; ដែលធ្វើឱ្យលូតលាស់ហើយ; ដែលបានបង្វឹកឬបង្ហាត់ត្រឹមត្រូវហើយ, ថ្នឹកហើយ; ដែលស្គាល់ចិត្តគំនិតគ្នា; ដែលស្រួលទាំងគ្រប់។


t_main: សម្ភាស
t_pron: [សំ-ភាស]
t_source: (បា. ឬ—សន; សំ. សម្ភាឞ ឬ—ឞណ)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើសម្ភាស, ស្ដាប់សម្ភាសន៍។
t_exp:
ការនិយាយបំភ្លឺ, ការនិយាយរកគ្នា, ការរាក់ទាក់រកគ្នា; ពាក្យសសោះអន្ទង; សម្ដីឆ្លើយឆ្លងឬសាសងដោយលំអុត; សល្លាបកថា, សង្កថា។ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកការសុំចួបនឹងជនណាមួយ ដើម្បីសន្ទនាសាកសួរអំពីកិច្ចការ, អំពីយោបល់ឬគោលបំណងជាដើមរបស់ជននោះ :


t_main: សម្ភិត
t_pron: [សំ-ភិត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: កិ., គុ.
t_exp: ភ័យខ្លាំង, ភ័យចំប្រប់; ដែលខ្លាចខ្លាំង :
t_exam:
(ព.កា.) ព្រឹកមិញចូលព្រៃ ស្រាប់តែមានភ័យ ពុំបានជាគិត ប្រទះដំរី មួយគួរសម្ភិត ឃើញភ្លាមខ្ញុំមឹត ឥតងាកមើលក្រោយ។


t_main: សម្ភិន្ន
t_pron: [សំ-ភិន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: កិ., គុ.
t_exp: បែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកឬធ្លាយហើយ; ដែលបែកបាក់គ្នា :
t_exam:
(ព.កា.) ញាតិមិត្រសម្ភិន្ន ព្រោះការទាក់ទិន ដោយក្ដីប្រកាន់ ថាមានតែអញ ទើបពេញសំខាន់ ចិត្តនឹកក្រណាន់ មិនព្រមស្រួលស្រប។


t_main: សម្ភោគ
t_pron: [ស័ម-ភោក] ឬ [សំ-ភោក]
t_pos: ន.
t_exp:
ការបរិភោគជាមួយ; ការប្រើប្រាស់អ្វីៗផងគ្នាឬរួមគ្នា; ការរួមមេត្រីជាមួយ, ការរួមសុខទុក្ខជាមួយគ្នា; ការគប់រក, ការសេពគប់រាប់រកគ្នា; សេចក្ដីសុខក្នុងកាម។


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp:
លៀងភ្ញៀវ, ចំពោះការលៀងភ្ញៀវក្នុងវេលាប្រជុំឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើម; ទោះបីមិនមានលៀងភោជនាហារសោះទេ គ្រាន់តែប្រជុំភ្ញៀវឆ្លងឬឡើងមន្ទីរថ្មីជាដើមក៏ហៅ សម្ភោជដែរ; ប្រើជា សម្ភោទ្យក៏បាន, បើមានថ្លែងសេចក្ដីរៀបរាប់ពីដំណើរកិច្ចការនោះផង ច្រើនហៅ សម្ពោធឬ សម្ពោធន៍ (ហៅចំពោះតែការធំដុំឬការប្លែក, បើការធម្មតាឬការរាយរង ហៅថា ឡើងឬ ឆ្លង, និយាយថា ឡើងផ្ទះថ្មី, ឆ្លងសាលា)។


t_main: សម្ភោរ
t_pron: [សំ-ភោ]
t_source: (ស. តះពោន អ.ថ. តៈផូន ឬ តៈភោន)
t_pos: ន.
t_exam: ស្គរធំជាគូទទួលចង្វាក់សម្ភោរ។
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងពិណពាទ្យមួយប្រភេទរាងមូលជ្រលម ខាងដើមធំជាងខាងចុង ដាសស្បែកទាំងពីរខាងមានចម្រៀកស្បែករឹតព័ទ្ធស្រោបតួ, ដាក់ផ្ដេកភ្ជាប់លើជើងទ្រពីក្រោម, កាលណារៀបនឹងទះលេងភ្លេង ត្រូវកិនបាយលាយផេះបិទចំកណ្ដាលស្បែកដាស ដើម្បីឱ្យលាន់សូរធំតូចក្រអួន, ប្រើទះនឹងបាតដៃទាំងពីរខាង :


t_main: សម្មជ្ជនី
t_pron: [ស័ម-មុ័ច-ជៈ-នី]
t_source: (បា.; សំ. សំមាជ៌នី ឬ សម្មាជ៌នី)
t_pos: ន.
t_exp: អំបោស :
t_exam:
(ព.កា.) នាងទេពធីតាឈ្មោះលាជា ម្នីម្នាចុះមកក្នុងរាត្រី ដៃកាន់សម្មជ្ជនីថ្មី បោសដីប្របកុដិព្រះកស្សប (រឿងនាងលាជា ទេពធីតា)។


t_main: សម្មតិលិង្គ
t_pron: [ស័ម-ម៉ៈ-តិ-លិង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. លិង្គ និង ជាតិលិង្គ ផង)។
t_exp:
លិង្គដោយសន្មតិសម្រាប់ប្រើក្នុងតន្តិភាសាទាំងពួង មានភាសាសំស្ក្រឹតនិងភាសាបាលីជាដើម; សំស្ក្រឹតនិងបាលី កំណត់យក ការន្ត គឺស្រៈ ជាទីបំផុតនៃនាមសព្ទជាគោល ឱ្យដឹងថាជា បុំលិង្គ, ជា ឥត្ថីលិង្គ, ឬជា នបុំ. ដូចជា ទារ (ទារោ) "ប្រពន្ធ", មាតុគ្រាម ឬ មាតុគ្គាម (មាតុគ្គាមោ) "ស្ត្រី" នេះតាមរូបសេចក្ដី គួរតែជា ឥត្ថីលិង្គ, ប៉ុន្តែរូបសព្ទជា អការន្ត បុំលិង្គ ក៏ត្រឡប់ជា បុំលិង្គ ទៅវិញ; បញ្ញា, សាលា ដែលពុំមែនជាប្រុសជាស្រីសោះទេ, តាមរូបសព្ទជា អាការៈន្ត ឥត្ថីលិង្គ ក៏ត្រឡប់ជា ឥត្ថីលិង្គ ទៅវិញ; លិង្គយ៉ាងនេះហៅថា សម្មតិលិង្គ គឺលិង្គមានឈ្មោះដោយសន្មតិ (ព.វ.)។ ភាសាខ្មែរយើងគ្មាន សម្មតិលិង្គ នេះទេ។


t_main: សម្មាមគ្គ
t_pron: [ស័ម-ម៉ា-ម័ក]
t_pos: ន.
t_exp: ផ្លូវត្រូវ, គន្លងឬលំអានត្រូវ។
t_notes:
(ព.ផ្ទ. មិច្ឆាមគ្គ។ តាមពុទ្ធសាសនា, សម្មាមគ្គ អដ្ឋង្គិកមគ្គ មាន ៨ យ៉ាង គឺ ១-សម្មាទិដ្ឋិ សេចក្ដីយល់ឃើញត្រូវ (ព.ផ្ទ. មិច្ឆាទិដ្ឋិ); ២-សម្មាសង្កប្បឬសម្មាសង្កប្បៈ សេចក្ដីត្រិះរិះត្រូវ, តម្រិះត្រូវ (ព.ផ្ទ. មិច្ឆាសង្កប្បៈ); ៣-សម្មាវាចា សម្ដីត្រូវ; ប្រើជា សម្មាពាក្យក៏បាន (ព.ផ្ទ. មិច្ឆាវាចាឬមិច្ឆាពាក្យ); ៤-សម្មាកម្មន្តៈ ការងារត្រូវ (ព.ផ្ទ. មិច្ឆាកម្មន្តៈ); ៥-សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ; ប្រើជា សម្មាអាជីវោឬសម្មាអាជីព, សម្មាជីព, សម្មាជីវៈ ក៏បាន (ព.ផ្ទ. មិច្ឆាអាជីវៈឬមិច្ឆាអាជីវោ, មិច្ឆាអាជីព, មិច្ឆាជីព, មិច្ឆាជីវៈ); ៦-សម្មាវាយាមៈ ព្យាយាមត្រូវ; ប្រើជា សម្មាព្យាយាម ក៏បាន ព.ផ្ទ. មិច្ឆាវាយាមៈឬមិច្ឆាព្យាយាម; ៧-សម្មាសតិ ស្មារតីត្រូវ, ការរឭកត្រូវ ព.ផ្ទ. មិច្ឆាសតិ; ៨-សម្មាសមាធិ សមាធិត្រូវ (ព.ផ្ទ. មិច្ឆាសមាធិ))។


t_main: សម្រាយ
t_pron: [សំ-រ៉ាយ]
t_pos: ន.
t_exam: សាត្រាសម្រាយ, ពាក្យសម្រាយ, សេចក្ដីសម្រាយ; សាត្រានុះមានបាលីមានសម្រាយ។
t_exp:
ពាក្យឬសេចក្ដីដែលប្រែស្រាយពីភាសាដទៃមកជាភាសាសម្រាប់ជាតិ (ច្រើនហៅចំពោះពាក្យឬសេចក្ដីដែលប្រែពីបាលីឬពីសំស្ក្រឹតមកជាភាសាខ្មែរ) :


t_main: សម្រាំងនិយម
t_pron: [សំ-រ៉ាំង-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp: គោលជំហរដែលប្រមូលផ្ដុំនិងសំយោគនូវទស្សនៈល្អៗពីសាសនានិងទស្សនវិជ្ជាដទៃទៀត :
t_exam:
សាសនាកៅដាយបានប្រើប្រាស់គោលការណ៍សម្រាំងនិយមជ្រើសយកធាតុល្អៗពីពុទ្ធសាសនា គ្រិស្ដសាសនា លទ្ធិខុងជឺ និងសាសនាតាវ។


t_main: សម្លេះ
t_pron: [សំ-ឡេះ]
t_pos: កិ.
t_exam: សម្លេះវាចោលទៅ!
t_exp:
សម្លាប់ដោយអាថ៌កំបាំង បញ្ឈប់សកម្មភាពមិនឱ្យមានដំណើរការតទៅទៀត។ ពាក្យនេះច្រើននិយាយសំដៅទៅលើការសម្លាប់បំបាត់ជីវិត។ សម្លេះបំបាត់ចេញកុំឱ្យមានមុខតទៅទៀត :


t_poly: ២)
t_exp:
ខ្មែរប្រើពាក្យស្លោកនេះផ្សេងពីសំស្ក្រឹតនិងបាលី គឺខ្មែរប្រើចំពោះតែពាក្យរៀលចួនរណ្ដំ ច្រើនតែទាយលក្ខណៈមនុស្សឬសត្វពាហនៈ គឺគោ, ក្របី, ដំរី, សេះ និងបសុសត្វមានឆ្កែ, ឆ្មាជាដើម, ដូចជាសម្លោកមនុស្សថា មុខខ្លា ចង្កាហ៊ីង ពោះទ្រពីង ច្រមុះទាល ទាយថា មនុស្សមានលក្ខណៈបែបនេះ ច្រើនអង់អាចរលុះរលាញ មានសម្ដីថ្វីមាត់ក្អេងក្អាង ...។ បើគោបម្រើមានសម្លោកថា ខ្នងកោង ក្រចកញី កន្ទុយខ្លី ភ្នែកលៀនទំនាយថា គោនេះខ្លាំងរួសស្រណុកប្រើមិនស្ពឹក។


t_main: សម៉
t_pron: [សៈ-ម៉]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើព្រៃ ផ្លែមានរសល្វីង, ប្រើជាថ្នាំបញ្ចុះឬប្រើបរិភោគផ្ទាប់នឹងផ្អកត្រីប្រៃជាដើមក៏បាន។ សម៉មានឈ្មោះច្រើនយ៉ាង មាន សម៉ក្អែក, សម៉ភ្លុក, សម៉ពិភេក ឬ សម៉ពិភេទក៍ ជាដើម។


t_main: សយ
t_subscrip: 1
t_subword: សយសង្វារ
t_pron: [សយ-សង់-វ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp: សំណុំខ្សែសង្វារ :
t_exam:
មានសយសង្វារ នែបកែវប្រពាល កម្រងកែវភ្ញី ឆត្រប្រាក់ឆត្រមាសឱភាសពិសី បាត្រកែវមណី ឈូកឈរទ្រង់ផ្កា (ពាក្យកាព្យសរសើរព្រះបាទ)។


t_main: សយម្ពរា
t_pron: [សៈ-យុ័ម-ពៈ-រា]
t_source: (បា. សយំវរា ឬ សយម្ពរា; សំ. ស្វយំវរា)
t_pos: ន.
t_exp: ស្រីដែលរើសរកប្ដីខ្លួនឯងតាមស្ម័គ្រចិត្ត :
t_exam:
(ព.កា.) ថា សយម្ពរា ច្រើនប្រើកិរិយា ផ្គាប់ផ្គុនបុរស ដែលមានរូបឆោម លោមព័ណ៌ស្រស់បស់ ពុំគិតពីអស់ ទ្រព្យធនអ្វីឡើយ។


t_main: សយ្យាសន៍
t_pron: [សៃ-យ៉ាស]
t_source: (សំ. ឝយ្យា; បា. សេយ្យា "ការដេក; ទីដេក" + អាសន "ទីអង្គុយ")
t_pos: ន.
t_exam: ទ្រង់សេយ្យាសន៍; ទ្រង់សម្រេចសេយ្យាសន៍។
t_notes: (ប្រើក្លាយជា សៃយាសន៍ ក៏មាន; បើឱ្យត្រឹមត្រូវគួរប្រើជា សយ្យាឬសេយ្យា)។
t_exp:
ទីដេកនិងទីអង្គុយ (សយនាសន)។ ខ្មែរច្រើនប្រើជា កិ. ក្លាយសេចក្ដីថា "ដេក" ក៏មាន, ជា ន. "ការដេក" ក៏មាន, ប្រើជា (រ.ស.) :


t_main: សរណៈ
t_pron: [សៈ-រ៉ៈ-ណៈ]
t_source: (បា. សរណ; សំ. ឝរណ)
t_pos: ន.
t_exp:
ទីរឭក, ការរឭកដល់; ទីពឹង, ពំនាក់, ទីអាង, ទីជ្រកអាស្រ័យ; ផ្ទះ, លំនៅ; គ្រឿងការពារ គ្រឿងគ្រប់គ្រងរក្សា; ព្រះនិញ្វន។


t_main: សរណៈ
t_subword: សរណត្រ័យ
t_pron: [សៈ-រ៉ៈ-ណៈ-ត្រៃ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ត្រៃសរណៈ ផង)។
t_exp:
ប្រជុំបីនៃសរណៈ គឺព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌, ព្រះសង្ឃ (ព.ពុ.)។ តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ប្រជុំបីនៃសរណៈ គឺព្រះព្រហ្ម, ព្រះសិវៈ, ព្រះវិស្ណុ។


t_main: សរព្រះ
t_pron: [ស-ព្រះ]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមសរព្រះ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើអសារជាតមួយប្រភេទដើមតូចទាប ស្លឹកឆែកៗ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹកល្ហុងខ្ញែរតែតូចៗជាង សម្បុរបៃតងប្រផេះ ផ្កាសម្បុរក្រហម មានជ័រស, គេច្រើនដាំជាលំអឬប្រើជាគ្រឿងតាំង, ប្រើជាថ្នាំបញ្ចុះក៏បាន :


t_main: សរភញ្ញ
t_pron: [សៈ-រ៉ៈ-ភ័ញ]
t_source: (បា.; សំ. ស្វរភាណ)
t_pos: ន.
t_exam: លុះធម្មកថិកសម្ដែងធម៌ចប់ហើយ, សាមណេរតូចៗបួនរូបសូត្រសរភញ្ញតទៅទៀត។
t_exp:
ដំណើរសូត្រតាមលំនាំឬទំនងសំឡេង (ការសូត្របទ) គឺសូត្ររលាក់រលែកសំឡេងតាមរយៈឃ្លាសង្កាត់របស់គាថាឬពាក្យរាយ ប៉ុន្តែសូត្រប្រយ័ត្នមិនឱ្យភ្លាត់អក្ខរប្បភេទទាំង ១០យ៉ាង (ហៅចំពោះតែការសូត្រភាសាបាលី និងសំស្ក្រឹត) :


t_main: សរសើរ
t_subword: សរសើរព្រះបាទ
t_pron: [ស-សើ-ព្រះ-បាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះកាព្យបុរាណមួយរឿងខាងព្រះពុទ្ធសាសនា កើតមានក្នុងរជ្ជកាលនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ឥស្សរាធិបតី ...មានដើមថា ឧកាស, បាទយុគលំ នមាមិហំ ខ្ញុំអរឱនអង្គ ក្រួញក្រាបអភិវាទ ព្រះបាទពុទ្ធពង្សទាំងគូរត្នរុង- រឿងឫទ្ធិរង្សី។ល។


t_main: សរសៃ
t_pron: [ស-សៃ]
t_poly: ១)
t_exam: សរសៃពួរ, សរសៃរយាង, សរសៃឈាម; (រ.ស.) ហៅ ព្រះនហារូ ...។
t_exp:
អាការៈឬអវយវៈក្នុងខ្លួនមនុស្សសត្វ មានសណ្ឋានជាវល្លិធំតូចវែងខ្លីប្រទាក់គ្នាជាគ្រឿងចងតសរីរកាយខ្លះ ជាផ្លូវឈាមនិងខ្យល់ខ្លះ។ល។ :


t_main: សរសៃប្រសាទ
t_pron: [ស-សៃ-ប្រ-សាទ]
t_pos: ន.
t_exp:
ធម្មជាតិទទួលសម្ផស្សដឹងអារម្មណ៍របស់មនុស្សសត្វតាមរយៈសរីរាង្គឥន្ទ្រិយ សម្រាប់ដឹងព័ត៌មាននិងបញ្ជូនសកម្មភាពទាំងឡាយទៅខួរក្បាល។


t_poly: ២)
t_exp: នាមនាងទេវីជាជាយានៃព្រះព្រហ្ម (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។
t_notes:
(ក្នុងសម័យពីដើម, កាលដែលខ្មែរកាន់សាសនាព្រាហ្មណ៍ពេញទី, ខ្មែរហៅ សរស្វតី ចំពោះត្រង់ជាយាព្រះព្រហ្មថា ព្រះនាងសរស្វតីឬសរស្វតីទេវី ពួកព្រាហ្មណិកជឿថាសរស្វតីទេវីជាអ្នកបង្កើតវិជ្ជានិងភាសា)។


t_main: សរោជ
t_subword: សរោជបុស្ប
t_pron: [សៈ-រ៉ោ-ជៈ-បុស]
t_pos: ន.
t_exp: ផ្កាឈូក; ប្រើជា សរោជបុប្ផា ក៏បាន (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
សរោជបុប្ផា រីកស្គុសស្គាយនា- ស្រះបោក្ខរណី ផ្ទៃស្រះទាំងមូល ទឹកថ្លាយល់ដី សឹងមានហ្វូងត្រី ហែបហែលរេរា។ ព្រះបាទបពិត្រ ទ្រង់ទតពិនិត្យ នូវហ្វូងមច្ឆា ទ្រង់ភ្នកនឹកដល់ កែវកល្យាណា ដែលព្រាត់ប្រាសគ្នា អស់កាលយូរលង់។


t_main: សល់វ៉ល់
t_pron: [សល់-វ៉ល់]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលទទាក់ទទាម, វិលវល់, មិនជាក់លាក់, សាំញ៉ាំ, សាន់វុ័ណ្ឌ; រាយមាយ :
t_exam:
ចិត្តសល់វ៉ល់, គំនិតសល់វ៉ល់; ក្ដីសល់វ៉ល់, អំពើសល់វ៉ល់។ (កាព្យបញ្ជាក់ពាក្យ សល់វ៉ល់) សល់វ៉ល់អប្រីយ៍ សល់វ៉ល់ព្រោះស្រី សល់វ៉ល់ព្រោះស្រា សល់វ៉ល់ព្រោះល្បែង- ស៊ីសងនានា សល់វ៉ល់ពាលា សុទ្ធសឹងសល់វ៉ល់។ សល់វ៉ល់ណាក្ដី សុទ្ធសឹងអប្រីយ៍ រែងនាំឱ្យដល់ ក្ដីទុក្ខក្ដីព្រួយ រញ្ជួយកមល ទោះមានសុខសល់ ក៏សល់ស្ដើងស្ដួច។


t_main: សល្យសាល
t_pron: [សល់-ល្យ៉ៈ-សាល]
t_pos: ន.
t_exp:
បន្ទប់មានអនាម័យសម្លាប់មេរោគត្រឹមត្រូវនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យ បំពាក់បរិក្ខារសម្រាប់ការវះកាត់តូចធំនិងការព្យាបាលផ្សេងៗ។


t_main: សវនកម្ម
t_pron: [សៈ-វ៉ៈ-ណៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: សវនកម្មពន្ធដារ។
t_exp:
សកម្មភាពត្រួតពិនិត្យ ផ្ទៀងផ្ទាត់ដំណើរការឬប្រព័ន្ធគុណភាពនៅនឹងកន្លែង ដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាព តម្លាភាព នៃការប្រើប្រាស់ធនធាន :


t_main: សវនដ្ឋាន
t_pron: [សៈ-វ៉ៈ-ណាត់-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃរោងល្ខោនឬសាលមហោស្រពដែលទស្សនិកជនអង្គុយ, សាលសហសិក្សា ដែលទីនោះពួកនិស្សិតអង្គុយស្ដាប់សាស្ត្រាចារ្យធ្វើបទឧទ្ទេសនាម។


t_main: សសរ
t_subword: មនុស្សសសរផ្ទះ
t_pron: [មៈ-នុស-ស-ស-ផ្ទះ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) មនុស្សប្រកាន់មានះរឹងត្អឹងពិបាកប្រដៅ, មនុស្សមុខរឹង (បា. ហៅ ថម្ភបុគ្គល "បុគ្គលរឹងដូចសសរផ្ទះ")។


t_main: សសាង្ក
t_pron: [សៈ-សាង]
t_pos: ន.
t_source:
(សំ. ឝឝាំក ឬ ឝឝាង្ក < ឝឝ "ទន្សាយ" + អំក ឬ អង្ក "ស្នាម, គំនូស; គ្រឿងសម្គាល់"; បា. សសំក ឬ សសង្ក < សស + អំក ឬ អង្ក)

t_exp:
ជោតិភាពមានស្នាមទន្សាយ ឬមានរូបទន្សាយជាគ្រឿងសម្គាល់ (ព្រះចន្ទ្រ)។ ព្រះចន្ទ្របានជាហៅ សសាង្ក ព្រោះមានរូបស្នាមទន្សាយដែលព្រះឥន្ទ្រផ្ដិតរូបពោធិសត្វ, កាល (ព្រះសក្យមុនី) ចាប់កំណើតជាទន្សាយប្រព្រឹត្តធម៌អស្ចារ្យ, ទុកជាគ្រឿងសម្គាល់អស់មួយកប្ប ... :

t_exam:
(ព.កា.) សសាង្គភ្លីស្វាងក្នុងរាត្រី កត្តិកបុណ្ណមីជិតអធ្រាត្រ ពពកអណ្ដែតដាច់ឃ្លាតៗ រស្មីពព្រាតចាំងលើទឹក។

t_notes:
(វេវ. ចន្ទឬចន្ទ្រ, និសាករ, និសានាថ, សសិនឬសសី, សីតរង្សី, ហិមរង្សី, ឧឡុរាជ, នក្ខត្តរាជ, សោមៈ, ឥន្ទុ ...)។


t_main: សស្ត្រ
t_pron: [ស័ស-ស្ត្រៈ]
t_source: (សំ. ឝស្ត្រ; បា. សត្ថ)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងប្រដាប់ធ្វើដោយដែកមានមុខមុត មានកាំបិត, ផ្គាក់, ដាវ, លំពែង ជាដើម។ ខ្មែរនិយាយក្លាយជា សស្ត្រា ឬ សត្រា (ហៅចំពោះតែគ្រឿងប្រហារ)។


t_main: សស្ស
t_subword: សស្សកាល
t_pron: [ស័ស-សៈ-កាល]
t_pos: ន.
t_exp: កាល, សម័យឬរដូវដកស្ទូង :
t_exam:
(ព.កា.) សស្សសម័យ សស្សការច្រៀវច្រៃ ប្រញឹករាល់គ្នា ពុំហ៊ានបង្អង់ ឱ្យខុសវេលា ខ្លាចក្រែងសស្សា នឹងមានស្កកស្គឺ។


t_main: សហ
t_subword: សហធម្មិក
t_pron: [សៈ-ហៈ-ធ័ម-មិក]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ជាមួយ, អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ត្រូវគ្នា :
t_exam:
ភិក្ខុ, ភិក្ខុនី, សិក្ខមានា, សាមណេរ, សាមណេរី ទាំង ៥ ពួកនេះ ហៅ សហធម្មិក ឬ សហធម្មិកា, ប៉ុន្តែក្នុងសម័យឥឡូវនៅមានតែភិក្ខុនិងសាមណេរ (ព.ពុ.)។


t_main: សហករណ៍
t_pron: [សៈ-ហៈ-ក]
t_pos: ន.
t_exam: បង្កើតសហករណ៍, ទិញអីវ៉ាន់នៅសហករណ៍។
t_exp:
មានអត្ថន័យដូចគ្នានឹង សហកម្ម ដែរ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកក្រុមហ៊ុនឬអង្គការដែលប្រមូលផ្ដុំជនអ្នកបង្កើតផលផ្សេងៗ ឬអ្នកទទួលទិញ ដើម្បីយកកម្រៃមកចែកគ្នាតាមសមគួរដល់ប្រាក់ដើម ដែលបានចូលហ៊ុន ឬតម្លៃដែលសមាជិកម្នាក់ៗបានទិញ (ពុំមែនជាជំនួញទេ) :


t_main: សហការី
t_pron: [សៈ-ហៈ-កា-រ៉ី]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកធ្វើការជាមួយគ្នា, អ្នកព្រួតគ្នាជួយធ្វើកិច្ចការណាមួយ; ភ្នាក់ងារក្នុងមុខតំណែងរាជការជាដើម :
t_notes: (ឥត្ថី. សហការិនី)។
t_exam:
នាយការិយាល័យ និង លេខាធិការ ជាសហការីនៃនាយកក្រសួង; លោករដ្ឋមន្ត្រីព្រមទាំងសហការីបានអញ្ជើញទៅជួបជុំជាអធិបតី ក្នុងពិធីបុណ្យនោះដែរ; ព្រះបាឡាត់គណ, ព្រះវិន័យធរគណ, ព្រះធម្មធរគណ, ព្រះសមុហ៍គណនិងលេខាធិការគណ ជាសហការីនៃព្រះមេគណ, ព្រះមេគណគ្រប់ខេត្ត អាចមានឋានានុក្រមទីព្រះគ្រូជាសហការីផងដែរក៏បាន។


t_poly: ៣)
t_exam: សហគមន៍ព្រៃឈើ សហគមន៍នេសាទ សហគមន៍កសិកម្ម សហគមន៍អាស៊ាន សហគមន៍អឺរ៉ុប។
t_exp:
ក្រុមមនុស្សដែលរស់នៅកន្លែងណាមួយក្នុងប្រទេសឬតំបន់ ហើយមានផលប្រយោជន៍រួមគ្នាលើផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច វប្បធម៌ ជាដើម :


t_main: សហគ្រាសធុនតូច
t_pron: [សៈ-ហៈ-គ្រាស-ធុន-តូច]
t_pos: ន.
t_exp:
សហគ្រាសដែលមានទុនសមមូលចន្លោះពី២០០លានរៀលទៅក្រោម២៥០លានរៀល ឬមានបុគ្គលិកពេញម៉ោងចន្លោះពី១១ដល់៥០នាក់ ឬមានផលរបរប្រចាំឆ្នាំចាប់ពី២៥០លានរៀលដល់៧០០លានរៀល។ តួលេខនេះប្រើក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មនិងសិប្បកម្ម ដែលមានអត្រាប្ដូរប្រាក់១ដុល្លារស្មើនឹង៤០០០រៀល។


t_main: សហគ្រាសធុនធំ
t_pron: [សៈ-ហៈ-គ្រាស-ធុន-ធំ]
t_pos: ន.
t_exp:
សហគ្រាសដែលមានទុនសមមូលចាប់ពី២០០០លានរៀលឡើងទៅ ឬមានបុគ្គលិកពេញម៉ោងលើសពី១០០នាក់ឬមានផលរបរប្រចាំឆ្នាំលើសពី២០០០លានរៀល។ តួលេខនេះប្រើក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មនិងសិប្បកម្ម ដែលមានអត្រាប្ដូរប្រាក់ ១ដុល្លារស្មើនឹង៤០០០រៀល។


t_main: សហគ្រាសធុនមធ្យម
t_pron: [សៈ-ហៈ-គ្រាស-ធុន-មៈ-ធ្យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
សហគ្រាសដែលមានទុនសមមូលចន្លោះពី២៥០លានរៀលទៅក្រោម២០០០លានរៀល ឬមានបុគ្គលិកពេញម៉ោងចន្លោះពី៥១ដល់១០០នាក់ ឬមានផលរបរប្រចាំឆ្នាំចាប់ពី៧០០លានរៀលដល់២០០០លានរៀល។ តួលេខនេះប្រើក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មនិងសិប្បកម្ម ដែលមានអត្រាប្ដូរប្រាក់១ដុល្លារស្មើនឹង៤០០០រៀល។


t_main: សហគ្រាសសាធារណៈ
t_pron: [សៈ-ហៈ-គ្រាស-សា-ធា-រៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
សហគ្រាសមានដើមទុនទាំងអស់ឬភាគច្រើនជារបស់រដ្ឋ មានទម្រង់ជាគ្រឹះស្ថានសាធារណៈមានលក្ខណៈសេដ្ឋកិច្ច ក្រុមហ៊ុនរដ្ឋ និងក្រុមហ៊ុនចម្រុះ ដែលក្នុងនោះរដ្ឋកាន់កាប់លើសពី៥០ភាគរយនៃដើមទុនក្រុមហ៊ុនឬសិទ្ធិបោះឆ្នោត។


t_main: សហគ្រាសឯកបុគ្គល
t_pron: [សៈ-ហៈ-គ្រាស-អែ-កៈ-បុក-គល់]
t_pos: ន.
t_exp:
សហគ្រាសអាជីវកម្មដែលជាកម្មសិទ្ធិ១០០ភាគរយរបស់រូបវន្តបុគ្គលណាម្នាក់ (ក្នុងច្បាប់ស្ដីពីសារពើពន្ធ ប្ដី ប្រពន្ធ និងកូនក្នុងបន្ទុកត្រូវចាត់ទុកជារូបវន្តបុគ្គលតែម្នាក់)។


t_main: សហគ្រិនភាព
t_pron: [សៈ-ហៈ-គ្រិ-នៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
សមត្ថភាពនិងឆន្ទៈ ដើម្បីបង្កើត ចាត់ចែង និងគ្រប់គ្រងអាជីវកម្មណាមួយដែលអាចមានហានិភ័យក្នុងគោលបំណងទទួលបានប្រាក់ចំណេញនិងធានាបាននូវសុខុមាលភាពសង្គម។ ចរិតនៃសហគ្រិនភាពកំណត់ដោយនវានុវត្តន៍និងការប្រឈមនឹងហានិភ័យ។


t_main: សហថាមពល
t_pron: [សៈ-ហៈ-ថា-ម៉ៈ-ពល់]
t_pos: ន.
t_exam: ការកើនឡើងនៃភាពទាក់ទាញវិនិយោគ និងទេសចរណ៍ក្នុងតំបន់អាស៊ាន គឺជាលទ្ធផលនៃសហថាមពលនៃបណ្ដាប្រទេសជាសមាជិក។
t_exp:
ការធ្វើកិច្ចការរួមគ្នាឬការរួមបញ្ចូលកម្លាំងគ្នារវាងប្រទេស ក្រុមហ៊ុន ស្ថាប័ន ភ្នាក់ងារ ឬបុគ្គលពីរឬច្រើននឹងទទួលបានលទ្ធផលខ្ពស់ជាងផលបូកនៃលទ្ធផលរបស់ប្រទេស ក្រុមហ៊ុន ស្ថាប័ន ភ្នាក់ងារ ឬបុគ្គលនីមួយៗបញ្ចូលគ្នា :


t_main: សហនិពន្ធន៍
t_pron: [សៈ-ហៈ-និ-ពន់]
t_pos: ន.
t_exam: រឿងថៅកែចិត្តចោរ រឿងភូមិតិរច្ឆាន ជាស្នាដៃសហនិពន្ធន៍។
t_exp:
ស្នាដៃរឿងប្រលោមលោក អត្ថបទសិក្សាកថា អត្ថបទស្រាវជ្រាវ... ដែលកើតចេញពីការតែងនិពន្ធ រៀបរៀង ចងក្រង ដោយអ្នកនិពន្ធច្រើននាក់រួមគ្នា :


t_main: សហព័ន្ធ
t_pron: [សៈ-ហៈ-ពាន់]
t_pos: ន.
t_exam: សហព័ន្ធសហជីព។
t_exp:
អង្គការវិជ្ជាជីវៈដែលបង្កើតឡើងដោយការរួបរួមគ្នាដោយស្ម័គ្រចិត្តពីសំណាក់ក្រុមសង្គមនានាដែលមានវិជ្ជាជីវៈដូចគ្នាឬប្រហាក់ប្រហែលគ្នា :


t_main: សហភាពអឺរ៉ុប
t_pron: [សៈ-ហៈ-ភាប-អឺ-រ៉ុប]
t_pos: ន.
t_exam: សភាសហភាពអឺរ៉ុបផ្ដល់សច្ចានុមតិលើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស។
t_exp:
ក្រុមប្រទេសចំនួន២៧នៅទ្វីបអឺរ៉ុបដែលធ្វើការសហប្រតិបត្តិការគ្នាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយ។ ប្រទេសនីមួយៗជាប្រទេសឯករាជ្យ ហើយក្នុងនោះមានប្រទេសចំនួន១៩ប្រើរូបិយវត្ថុរួមគ្នាគឺ អឺរ៉ូ :


t_main: សហសម័យ
t_pron: [សៈ-ហៈ-សៈ-ម៉ៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណាក់កាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រចាប់ពីគ្រិស្តសករាជ១៧៨៩ឬ ១៩១៧រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ តាមប្រវត្តិវិទូបារាំង សហសម័យរាប់ចាប់ពីគ្រិស្តសករាជ១៧៨៩(បដិវត្តន៍បារាំង) រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន រីឯប្រវត្តិវិទូសូវៀត រាប់ចាប់ពីគ្រិស្តសករាជ ១៩១៧(បដិវត្តន៍ខែតុលា) រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។


t_main: សហសា
t_pron: [សៈ-ហៈ-សា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ដោយរហ័ស, យ៉ាងឆាប់, ភ្លាម, ភ្លែត, ផ្លោត; ទាន់ចិត្ត; ទាន់ហន់ :
t_exam:
(ព.កា.) មុនធ្វើត្រូវគិត រិះរេពិនិត្យ កុំសហសា ភ្លាមភ្លែតហួសពេក ច្រើនតែពុំជា បើមានគ្នីគ្នា ត្រូវប្រឹក្សាសិន។


t_main: សហស្ស
t_subword: សហស្សន័យន៍
t_pron: [សៈ-ហ័ស-សៈ-នៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដឹងការណ៍ច្រើន (ព.ប្រ.) គឺអ្នកដែលអាចពិចារណាឃើញការណ៍កំបាំងយ៉ាងច្រើនបានភ្លាមៗ (ព្រះឥន្ទ្រ) ; ហៅ សហស្រាក្ស ក៏បាន (សំ.; បា. សហស្សក្ខ)។


t_poly: ៥)
t_exam: និយាយសាទុក្ខ, សាទុក្ខសាទោស។
t_notes: (ម.ព. សារទុក្ខ ក្នុង សារ{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
និយាយថ្លែងពីទុក្ខឬថ្លែងពីទុក្ខទោសដែលកន្លងហួសទៅហើយ, មានដំណើរគួរឱ្យរង្កៀសចិត្ត, ដើម្បីអ្នកស្ដាប់ដឹងច្បាស់; និយាយសើរើពីទុក្ខឬទោសរបស់ខ្លួន :


t_main: សាក
t_subscrip: 2
t_pron: [សាក]
t_pos: កិ.
t_exam: សាកមែកល្មុត, សាកមែកសែដា, សាកដើមម្លិះលា ...។
t_notes: (ម.ព. បំបៅ និង ផ្សាំ ផង)។
t_exp:
កាត់សំបកមែកឈើក្រឡឹងជុំវិញប្រវែងប្រហែល១ធ្នាប់ឬយ៉ាងវែងត្រឹម ២ធ្នាប់ (លៃតាមទំហំមែកឈើ) ហើយយកស្រកីដូងខ្ចោបដីក្ដោបរុំព័ទ្ធជុំវិញ ចងរឹតចុងរបុំខាងក្រោមខាងលើឱ្យតឹងណែន, ចោះគូទបំពង់ស៊កកំណាត់សំពត់ដែលត្របាញ់ឱ្យចូល ដាក់ទឹកក្នុងបំពង់ចងបន្តោកពីលើ ឱ្យទឹកស្រក់មកលើរបុំដី ឱ្យដីសើមជានិច្ចកុំឱ្យស្ងួត, លុះដល់មែកឈើនោះដុះឫសចាក់ទម្លុះរបុំស្រកីដូងចេញមកក្រៅ ឃើញថាឫសនោះចាស់ល្មមកាត់បានហើយ អ្នកសាកត្រូវកាត់ផ្ដាច់យកមកកប់នៅដីសើម, ត្រូវបំប៉នឱ្យដីនោះសើមជានិច្ច គឺផ្សាំឱ្យមែកសាករស់លាស់ស្រួលហើយសឹមយកទៅដាំ; ធ្វើបែបនេះហៅថា សាក គឺសាកមែកឈើឱ្យដុះឫស។ មួយបែបផ្សេងទៀត បង្កប់មែកឬដើមឈើពួកខ្លះមានដើមម្លិះជាដើម ដែលងាយដុសឫសឱ្យកប់ទៅក្នុងដី លុះឈើនោះដុះឫសហើយ ក៏កាត់យកមកផ្សាំឬដាំសម្រេចតែម្ដង, ធ្វើបែបនេះក៏ហៅ សាក ដែរ :


t_main: សាកន្ទេល
t_pron: [សា-កន់-ទេល]
t_pos: ន.
t_exam: ភ្លេងសាកន្ទេល។
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេសម្រាប់លេងនៅពេលបញ្ចប់ពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬបញ្ចប់ពិធីបុណ្យធំៗដែលគេធ្វើយូរថ្ងៃ, លុះលេងភ្លេងនេះចប់ហើយ គេសាកម្រាលមានកន្ទេលជាដើម :


t_main: សាកលភាវូបនីយកម្ម
t_pron: [សា-កល់-ភា-វូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: ពិភពលោកបច្ចុប្បន្ននេះបានឈានចូលទៅយុគសម័យនៃសាកលភាវូបនីយកម្ម។
t_exp:
(វិ.ន.) ការរីកចម្រើននៃទំនាក់ទំនងជាសាកលលើវិស័យ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច វប្បធម៌ និងនយោបាយ ដោយសារការរីកចម្រើននៃប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា ទូរគមនាគមន៍ និងការអនុវត្តនូវសេរីភាវូបនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ចនិងពាណិជ្ជកម្ម។ ការណ៍នេះស្ដែងឡើងតាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគបរទេស ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា លំហូរនៃមូលធននិងកម្លាំងពលកម្ម :


t_main: សាកលរូបី
t_pron: [សា-កល់-រូ-ប៉ី]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ទស្សនៈ.) បច្ចេកសព្ទមួយដែលបង្ហាញដោយហេគែល (Hegel) ដើម្បីកែតម្រូវទស្សនៈបុរាណដែលថា សាកលគឺអរូបីដោយផ្អែកទៅលើធម្មជាតិទូទៅនៃប្រភេទភាវៈមួយតាមរយៈអរូបីកម្ម។ ហេគែលជឿថាសាកលគឺជាទម្រង់រូបីជាជាងអរូបី។


t_main: សាកសួរ
t_pron: [សាក-សួរ]
t_pos: កិ.
t_exp: សួរសាកមើលឱ្យជាក់, សួរសង្កេតពីមួយទៅមួយឬពីនេះទៅនោះឱ្យជាក់សេចក្ដី :
t_notes: (និយាយថា សួរសាក ក៏បាន)។
t_exam:
សាកសួរឱ្យច្បាស់ការ (ព.កា.) ល្គឹកឮពាក្យពេចន៍ សាកសួររកសាច់- សន្តានព្រេងព្រឹទ្ធ រករិះកលអ្វី សុចរិតទុច្ចរិត ហើយហោងគួរគិត ឱ្យដឹងខ្ពស់ទាប។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: សាកិយានី
t_pron: [សា-កិ-យ៉ា-ណី]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ស្ត្រីជាតិសក្យៈ :
t_exam:
(ព.កា.) កាលព្រះសិទ្ធត្ថ ស្ដេចទ្រង់និវ័ត្ត ពីរាជោទ្យាន មកដល់រាជវាំង ពេលនោះមែនមាន កញ្ញាស្អាតស្អាន សាកិយានី។ នាងជាស្រីស្នំ រូបឆោមឧត្តម នាមគោតមី បានពោលសរសើរ សិរីសួស្ដី នៃព្រះនរបតី ជាព្រះមហាសត្ត។ល។


t_main: សាកេ
t_pron: [សា-កេ]
t_pos: ន.
t_exam: សាកេជាដំណាំមានប្រយោជន៍ គួរអ្នកផងពេញចិត្តដាំឱ្យបានច្រើនៗ ឡើង។
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ដើម, ស្លឹក, ផ្លែចាប់ច្រឡំនឹងខ្នុរសម្ល ផ្លែប្រើប្រកបការជាបង្អែមឬជាម្ហូបក៏បាន មានឱជារសពិសា ជនានុជនរាប់អានណាស់ :


t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សនុ៎ះមានសាក់រូបហនុមានត្រង់កំភួនដៃឆ្វេង។
t_exp:
ស្នាមក្បាច់ក្បូរឬរូប, យ័ន្ត, អក្សរដែលចាក់នឹងម្ជុលឬដែកស្រួច បញ្ចូលទឹកខ្មៅឬទឹកក្រហមដិតជាប់នៅក្នុងសាច់ :


t_main: សាខា
t_subword: សាខាកាល
t_pron: [សា-ខា-កាល]
t_pos: ន.
t_exp:
កាលរាយរងបែកចេញពីកាលធំ ៣គឺ បច្ចុប្បន្នកាល, អតីតកាល, អនាគតកាល (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី ត្រង់អាខ្យាត)។


t_main: សាគរ
t_pron: [សា-គ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សមុទ្រ។ មានសេចក្ដីតំណាលក្នុងរឿងរាមាយណៈថា សមុទ្របានជាហៅ សាគរ ព្រោះកើតអំពីពួកព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះបាទ សគរៈ កែនពលឱ្យជីក។


t_main: សាគូ
t_pron: [សា-គូ]
t_pos: ន.
t_exam: ម្សៅសាគូ, បាយលាយមើមសាគូ។
t_exp:
ដំណាំមួយប្រភេទ ដើមនិងស្លឹកស្រដៀងនឹងក្រកោ តែដើមទាបៗ មានមើមសម្បុរស ប្រើស្ងោរបរិភោគជាអាហារ ឬហាន់ឱ្យស្ដើងៗលាយបាយក៏បាន កិនឆៅច្រោះជាម្សៅក៏បាន, បើស្រុកកើតទុរ្ភិក្ស ប្រើជាអាហារជាជំនួសបាយបាន, ជាដំណាំងាយដាំ មានប្រយោជន៍សំខាន់មួយយ៉ាងសម្រាប់ប្រទេសខ្មែរ :


t_main: សាគូរនាម
t_pron: [សា-គូ-រ-នាម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកក្រាស់ស្រួចៗ ផ្លែតូចៗ ទ្រើសជាងផ្លែតង្កៀបក្ដាម, ស្លឹកនិងផ្លែមានរសជូរល្មម បរិភោគបាន, ច្រើនដុះក្នុងព្រៃរនាមឬដុះតាមមាត់ស្ទឹង, មាត់ព្រែក, មាត់អូរ។


t_main: សាង
t_subscrip: 2
t_pron: [សាង]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ មានផ្លែ៥ឬ ៦បែកជាចង្វែកក្រញាង ធ្វើដោយឫស្សីឬដែក មានដងវែងសម្រាប់ចាក់ត្រីតូចៗ ឱ្យត្បៀតជាប់ក្នុងចង្វែកផ្លែ។


t_main: សាច់
t_subword: សាច់មិនបានស៊ីយកឆ្អឹងព្យួរក
t_exp: (ព.ទ.បុ.) អត់បើអត់ នាំឱ្យមានវល់ឥតប្រយោជន៍ឬប្រយោជន៍បានទៅគេ ខ្លួនបានតែខាងទទួលទុក្ខទោស :
t_exam:
(ព.កា.) ខំប្រឹងវក់វី សាច់ពុំបានស៊ី យកឆ្អឹងព្យួរ-ក ចាស់ទុំប្រាប់ថា បែបនុះពុំល្អ នាំឱ្យខ្លួនក្រ រងទុក្ខផងទៀត។


t_main: សាច់ជូរ
t_pron: [សាច់-ជូ]
t_pos: ន.
t_exp:
ធាតុផ្សំមានបែបភាពជាអំបិលជូរ សាច់រឹងជាដុំ សម្រាប់ប្រើកូរលាយទឹកជ្រលក់ឱ្យដិតស្រស់ព័ណ៌ជាដើម; មាន ២ប្រភេទ គឺ សាច់ជូរ ស មានសាច់ព័ណ៌ស; សាច់ជូរខៀវ មានព័ណ៌ខៀវស្ទើរបៃតងចាស់ (ច្រើនប្រើជាថ្នាំ)។


t_main: សាច់ដុំ
t_pron: [សាច់-ដុំ]
t_pos: ន.
t_exam: លេងកីឡានាំឱ្យមានសាច់ដុំនិងសុខភាពល្អ។
t_exp:
សំណុំនៃសរសៃជាលិកាឆ្មារៗក្នុងរាងកាយមនុស្ស ឬ សត្វ ដែលអាចបន្តឹងឬបន្ធូរដើម្បីឱ្យផ្នែកណាមួយនៃដងខ្លួនធ្វើចលនា :


t_main: សាដៀវ
t_pron: [សា-ដៀវ]
t_source: (ស. សាយ "ខ្សែ", ដើ្យវ អ.ថ ដៀវ "មួយ, តែមួយ")
t_pos: ន.
t_exam: ដេញសាដៀវ។
t_notes: (គួរហៅថា ខ្សែមួយឬឯកតន្ត្រី ដូចជា ដេញឯកតន្ត្រី, សូរឯកតន្ត្រី)។
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងតន្ត្រីមួយប្រភេទ មានខ្សែលួសស្ពាន់តែមួយ មានសំបកឃ្លោកមូល (ឃ្លោកសាដៀវ) មួយកំណាត់ទ្រភ្ជាប់ពីក្រោមដងមានប៉ោលសម្រាប់រឹតឬបន្ធូរខ្សែ, ប្រើជាគ្រឿងដេញ មានសូរសព្ទមូលរងំ :


t_poly: ២)
t_exp:
ខ្មែប្រើ ជា (រ.ស.) ច្រើនហៅជាប់ដោយវិភត្តិសត្តមីថា សាណិយា "ក្នុងវាំងនន", សំដៅសេចក្ដីត្រឹមតែថា "វាំងនន"; ហៅក្លាយជា សន្ធិយា ក៏មានខ្លះ :

t_exam:
(ព.កា.) ពួកក្មេងស្រីៗ នៅក្នុងសាណី សូរសើចកក្អឹក ខ្លះចរចាគ្នា ថាស្អែកពីព្រឹក ត្រូវរៀបបាយទឹក ទទួលភ្ញៀវយើង។


t_main: សាទឹក
t_pron: [សា-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺសាទឹកអាចទប់ស្កាត់បាន ប្រសិនបើយើងចាក់ថ្នាំការពារឱ្យបានពីរឬបីដងក្នុងមួយឆ្នាំ។
t_exp:
(ក.សិ.) ជំងឺម៉្យាងបង្កឡើងដោយបាក់តេរី ប៉ាស្ទ័ររេឡា ច្រើនកើតចំពោះសត្វបម្រើ។ ជំងឺនេះអាចឆ្លងពីសត្វឈឺទៅសត្វជាតាមរយៈទឹកមាត់ ចំណីអាហារ និងការរស់នៅជិតគ្នា :


t_main: សាទឹកជ្រូក
t_pron: [សា-ទឹក-ជ្រូក]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ក.សិ.) ជំងឺឆ្លងបង្កដោយបាក់តេរី ប៉ាស្ទ័ររេឡាមុលតូស៊ីដា (pasteurella multocida) កើតចំពោះជ្រូក។ រោគសញ្ញាសំខាន់ៗមានដូចជាឡើងកម្ដៅ ហើមសួត ក្អក ហៀរសំបោរ និងដកដង្ហើមញាប់។


t_main: សាធ
t_pron: [សាត]
t_source: (សំ. បា. ប្រើជា កិ. "ធ្វើឱ្យស្រេច, ឱ្យសម្រេច; សម្រេចប្រយោជន៍; បំពេញ, បង្គ្រប់")
t_pos: គុ.
t_exam: ដំណើរសាធ, ក្ដីសាធ។
t_notes: (ម.ព. សាត និង លាងសាធ ផង)។
t_exp:
ដែលសុខចិត្តសះជានឹងគ្នា, ដែលទុកថាជាស្រេចបាច់ឬជ្រះស្រឡះត្រឹមប៉ុណ្ណោះ, ដែលទុកថាជាស្មើគ្នា មិនឈ្នះមិនចាញ់ :


t_main: សាធនៈ
t_pron: [សា-ធៈ-នៈ]
t_source: (សំ.បា. សាធន (ព. វ.) "ការសម្រេច; គ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ប្រមូលឱ្យកើតបានជានាមសព្ទនីមួយ")
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យដែលសម្រេចមកអំពី កិរិយាសព្ទ ឬ អំពី គុណសព្ទ ដោយមានវិគ្រោះជាទីតាំង ចេញមកជា នាមនាម, ខាងបាលី ដូចជា ទ្វីហាទីហិ-ជនេហិ-សហ-កម្មំ-កាតុំ-សីលមស្សាតិ > សហការី "ជនអ្នកមានកិរិយាធ្វើនូវកិច្ចការជាមួយនឹងជនទាំងឡាយ តាំងពីពីរនាក់ឡើងទៅជាប្រក្រតី ហៅថា សហការី", បើស្ត្រីហៅថា សហការិណី ឬ សហការិនី, ប្រែសម្រួលសេចក្ដីថា "អ្នកធ្វើការជាមួយគ្នា"; ទានំ-ទេតីតិ > ទាយក "អ្នកឱ្យទាន អ្នកឱ្យនូវអំណោយ", បើស្ត្រីជា ទាយិកា។ សហការី ឬ សហការិណី; ទាយក, ទាយិកា នេះជា សាធនៈ ឬជា កិតនាម ព្រោះមានវិគ្រោះជាទីតាំង ប្រមូលបង្កើតបានជា នាមនាម ខាងភាសាបាលី។ ឯខាងភាសាខ្មែរ ក៏មានពាក្យជា សាធនៈ នេះច្រើនណាស់, ពោលដោយសង្ខេប, កិរិយាសព្ទ ដែលចេញមកជា នាមនាម ដូចជា កំណាត់ < អ្វីដែលគេកាត់ (កាត់ > កំណាត់) ; បំណង < គំនិតដែលគេនឹកប៉ង (ប៉ង > បំណង) ; ចង់> ចំណង់; ចេះ> ចំណេះ; អរ > អំណរ។ល។ គុណនាម ចេញមកជា នាមនាម ដូចជា ខ្ពស់ > កម្ពស់; តូច > តំណូច; ធំ > ទំហំ; ទាប > ទំនាប។ល។ នាមនាម មានប៉ុណ្ណេះជាដើមនេះហៅថា សាធនៈ ឬហៅថា កិតនាម ក៏បាន។ ត្រូវប្រើថា ខ្ញុំមានបំណង, ខ្ញុំមានអំណរ ...កុំប្រើថា ខ្ញុំមានសេចក្ដីបំណង, ខ្ញុំមានសេចក្ដីអំណរ ដូច្នេះឡើយ ព្រោះ បំណង, អំណរ ជា សាធន ឬជា កិតនាម ស្រេចទៅហើយ។ល។


t_main: សាធារណរដ្ឋ
t_pron: [សា-ធា-រៈ-ណៈ-រ័ត]
t_pos: ន.
t_exam: សាធារណរដ្ឋបារាំងសែស។
t_exp:
រដ្ឋដែលបណ្ដារាស្ត្រជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីជាតំណាងរបស់ខ្លួន ហើយចាត់តាំងឱ្យកាន់កាប់ការផែនដីដោយមិនមានព្រះមហាក្សត្រ ដូចជាប្រទេសបារាំងសែសជាដើម :


t_main: សាធារណៈ
t_subword: ទីសាធារណៈ
t_pron: [ទី-សា-ធា-រៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exam: ភ្ញៀវទេសចរបរទេសយល់ស្របចំពោះការពាក់ម៉ាស់ការពារនៅតាមទីសាធារណៈ។
t_exp:
កន្លែងទាំងឡាយដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋមានដូចជា សួនច្បារ ទីវាល សាលាសម្នាក់ជាដើម សម្រាប់ជាប្រយោជន៍ដល់មនុស្សទូទៅ :


t_main: សាធារណៈ
t_subword: សាធារណការ
t_pron: [សា-ធា-រៈ-ណៈ-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
ការជាសាធារណៈ, ការដែលត្រូវតែធ្វើទូទៅ មិនចេះអស់មិនចេះហើយ។ ហៅដោយសន្មតិ សំដៅការលើកថ្នល់, សង់ស្ពាន, សង់ផ្ទះជាដើម របស់រាជការ។


t_main: សាធុ
t_subword: សាធុកីឡា
t_pron: [សា-ធុ-កី-ឡា]
t_pos: ន.
t_exp:
ការលេងសាធុ, ល្បែងសាធុ, ការរីករាយសប្បាយដោយបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! គឺការបញ្ចេញវាចាថា សាធុ! ព្រមៗគ្នាឮខ្លាំងៗរឿយៗក្នុងវេលាកំពុងដើរហែព្រះពុទ្ធរូប ឬដើរប្រទក្សិណឧបោសថាគារជាដើម ដែលមានមនុស្សម្នាក់ស្រែកថា អនុមោទនាលោកអឺយ! (អ្ហឺយ) អ្នកទាំងអស់ទទួលព្រមគ្នាថា សាធុ! ឬ ទទួលបីដងថា សាធុ! សាធុ! សាធុ! ព្រមៗគ្នាឮខ្លាំងៗ។


t_main: សាធុ!
t_pron: [សា-ធុ]
t_pos: ន.
t_exam: បើអស់លោក-អ្នកយល់ព្រម សូមឱ្យសទ្ទសញ្ញាថា សាធុ បីដងឱ្យព្រមៗគ្នាមក!ល។
t_exp:
សព្ទប្រាប់សេចក្ដីថា "ល្អ!; ល្អហើយ!; ស្រួលហើយ!; ត្រូវហើយ!; មែន!; មែនហើយ!; អរហើយ!; ..." ជាពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការទទួលអនុមោទនា, ទទួលអំណរ, ទទួលព្រមផងជាដើម :


t_main: សាន់វិច
t_pron: [សាន់-វិច]
t_source: (បារ. អ. sandwich)
t_pos: ន.
t_exp:
អាហារសម្រន់ម្យ៉ាងមានប្រភពមកពីអឺរ៉ុប ធ្វើពីបន្ទះនំប៉័ង, ប៊័រ, សាលាដ, ប្រូមាស, សាច់ប៉ាតេ និងប៉េងប៉ោះជាដើមដាក់តម្រៀបជាជាន់ៗលើគ្នា។


t_main: សាប
t_subscrip: 2
t_subword: សាបពូជសុជីវធម៌
t_pron: [សាប-ពូជ-សុ-ជី-វៈ-ធ័រ]
t_pos: កិ.
t_exp: បង្ហាត់បង្រៀនប្រាប់ពន្យល់គ្នាឱ្យចេះ, ឱ្យប្រព្រឹត្តតាមសុជីវធម៌ជាសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អតៗទៅ :
t_exam:
(ព.កា.) ថា កុំសាបពូជពាល ក្រែងនាំឱ្យរាល ពេញទាំងភូមិស្រុក ត្រូវសាបពូជប្រាជ្ញ អាចនាំឱ្យសុខ គ្មានការណ៍អុកឡុក ស្រណុកនិត្យនៅ។ល។


t_main: សាមគ្គីភេទ
t_pron: [សា-មុ័ក-គី-ភេត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការបែកសាមគ្គី; សាមគ្គីភេទកើតពីមានះ គឺការប្រកាន់រៀងរាល់ខ្លួនជាប្រភពឬជាមូលដ្ឋាន មានត្រឹមតែសេចក្ដីវិនាសជាលទ្ធផលផ្ដល់សេចក្ដីទុក្ខឱ្យជាដរាប :

t_exam:
(ព.កា. ថ្លែងពីទោសនៃសាមគ្គីភេទ ក្នុងរឿងរដ្ឋវជ្ជីមានសាមគ្គីភេទ ព្រោះចាញ់ល្បិចខ្សឹប របស់វស្សការៈ ជាអគ្គសេនាបតីនៃព្រះបាទអជាតសត្រូវ ក្នុងបុរាណសម័យ) សាមគ្គីភេទ ជាមូលហេតុ បើកឱ្យសត្រូវ ចូលលុករុករាន អស់ឥតមានផ្លូវ ទោះធ្វើម្ដេចកូវ ក៏កែពុំបាន។ ដូចរដ្ឋវជ្ជី មានសាមគ្គី តាំងពីបុរាណ វស្សការៈ មន្ត្រីឈ្លានពាន ប្រើល្បិចមូលបាន ញុះញង់ខ្ទេចខ្ទី។ យកបានប្រទេស ដែលគេប្រហែស ឱ្យបែកសាមគ្គី ប្រើខ្សឹបងាយៗ ឥតចាយរូបីយ៍ ថែមទាំងមានល្បី ថាឈ្លាសផងទៀត។ ហេតុនេះគួរខ្លាច ប្រយ័ត្នកំណាច លបចូលជ្រៀតបៀត ធ្វើសាមគ្គី ឱ្យខូចបង់សៀត បែកហើយផ្សារទៀត ពុំងាយជិតឡើយ។


t_main: សាមញ្ញភាសា
t_pron: [សា-ម៉័ញ-ញ៉ៈ-ភា-សា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ភាសានិយាយតាមធម្មតាតាមទម្លាប់របស់អ្នកស្រុកនីមួយៗ ដែលភាសានេះនិយាយត្រូវតាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ខ្លះ មិនត្រូវខ្លះ។


t_poly: ២)
t_exam: មុនឆ្នាំ៥៥០នៃគ.ស. ស្ដេចសាមន្តរាជនៃនគរចេនឡាតែងតែនាំសួយសារអាករថ្វាយអធិរាជនគរភ្នំ។
t_exp:
(ប្រវត្តិ.) ស្តេចចំណុះដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចអធិរាជ។ សាមន្តរាជត្រូវនាំសួយសារអាករទៅថ្វាយអធិរាជជាប្រចាំ :


t_main: សាមសិប
t_subscrip: 2
t_pron: [សាម-សិប]
t_pos: ន.
t_exam: ដំណាប់មើមសាមសិប។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមតូចរឹង មានបន្លា ស្លឹកមូលល្អិតៗស្រួចៗ មើមមូលៗតូចៗ ក្លិនក្រពុលបន្តិចៗ ដុះជាចង្កោម, បើបន្សាបឱ្យអស់រសជាតិក្រពុលហើយប្រកបការធ្វើជាបង្អែមបាន រាប់អានទុកជាចំណីមានតម្លៃមួយយ៉ាងរបស់ខ្មែរ :


t_main: សាមហាប
t_pron: [សាម-ហាប]
t_source: (ស. "បីអម្រែក")
t_pos: ន.
t_exp:
ភោជនាហារបង្អែមចម្អាបបីអម្រែក ដែលបុរសបីនាក់រែកដើរក្រឡឹងជើងថ្ករពោលពាក្យស្រែកហៅឆ្លើយគ្នា… ហើយប្រគេនភិក្ខុបីរូបឬប្រគេនសង្ឃ ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យឆ្ពោះទៅមតកបុគ្គល ..., ធ្វើក្នុងវេលាព្រឹកដែលប្រជុំគ្នារើសអដ្ឋិ (ទំនៀមសៀម; ហៅជាខ្មែរថា បីអម្រែក)។


t_main: សាមាន្យ
t_pron: [សា-ម៉ាន]
t_source: (សំ.; បា. សាមញ្ញ)
t_pos: គុ.
t_exp: សាធារណៈ; ដែលជាធម្មតា; ដែលស្មើៗតែគ្នា; ដែលរាប់រយរាប់ពាន់ :
t_notes: (ពាក្យ សាមាន្យ និង សាមញ្ញ មានអត្ថន័យធម្មតាដូចជាគ្នា)។
t_exam:
ចោរសាមាន្យ គឺចោរធម្មតា, ចោររយ។ (ព.កា.) រីចោរសាមាន្យ វាលួចគេបាន គ្រាន់តែស៊ីផឹក ពុំគិតអត់ឃ្លាន បានល្ងាចស៊ីព្រឹក រាល់ល្ងាចវរវឹក ធ្វើទុក្ខប្រពន្ទ។


t_main: សាមិក
t_pron: [សា-មិក]
t_source: (បា.; សំ. ស្វាមិក)
t_pos: ន.
t_exp: ម្ចាស់, ម្ចាស់របស់; ប្ដី; ចៅហ្វាយ, នាយ :
t_exam:
(ព.កា.) អាចោរសាមាន្យ យប់លួចគេបាន ធ្វើហាក់ងូតទឹក លាក់ទ្រព្យផ្ដេសផ្ដាស ច្រឡាសទាល់ព្រឹក ត្រាតែសាមិក នៃទ្រព្យគេឃើញ។


t_main: សាមី
t_subscrip: 2
t_pron: [សា-ម៉ី]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះអាយតនិបាត (ធ្នាក់) ពួកទី ៦មានពាក្យប្រើថា នៃ, របស់, ផង… ដូចជា ផ្ទះនៃខ្ញុំ, សេះរបស់ខ្ញុំ, គោផងប្អូនខ្ញុំ; ហៅ សាមីសម្ពន្ធ ក៏បាន (ព.វ.)។


t_main: សាយណ្ហៈ
t_subword: សាយណ្ហៈសុវត្ថិ!
t_pron: [សា-យ៉័ន-ហៈ-សុ-វ័ត-ថិ] ឬ [សា-យ៉័ន-សុ-វ័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
សួស្ដីក្នុងវេលារសៀលឬក្នុងវេលាល្ងាច, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នាក្នុងវេលាតាំងអំពីថ្ងៃជ្រេពីត្រង់ រហូតដល់ថ្ងៃអស្ដង្គត (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលារសៀល ឬ ក្នុងវេលាល្ងាច!; សរសេរជា សាយ័ណ្ហសុវត្ថិ! ឬ សាយ័ណ្ហសួស្ដី! ក៏បាន (ព.ផ្ទ.) អរុណ សុវត្ថិ! ឬ សួស្ដី!; រាត្រី សុវត្ថិ! ឬ សួស្ដី!)។


t_main: សាយបាត
t_pron: [សា-យ៉ៈ-បាត]
t_source: (បា. < សាយំ "វេលាល្ងាច" + បាតោ "វេលាព្រឹក"; សំ. សាយប្រាតរ៑ < សាយន៑ ឬ សាយម៑ + ប្រាតរ៑)
t_pos: ន.
t_exp: វេលាល្ងាចនិងវេលាព្រឹក :
t_notes: (សាយម្បាត អានថា សា-យុ័ម-បាត)។
t_exam:
(ព.កា.) រាល់សាយម្បាត ត្រូវខំសង្វាត រៀនសូត្រកុំធ្វេស ធ្វេសម្ដងមិនអី កុំឱ្យទ្វេធ្វេស ទ្វេធ្វេសប្រហែស ប្រហែលបង់ទ្រព្យ។


t_main: សាយយុត
t_pron: [សា-យ៉ៈ-យុត]
t_source: (ស. សាយហ្យុត (–យុត) "វេលាថ្ងៃឈប់" ឬ សាវហ្យុត (–យុត) "ក្រមុំឈប់ ឬក្រមុំទច់")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្ទើរជាវល្លិស្រដៀងនឹងត្រៀលស្វា ស្លឹកស្រដៀងនឹងគគីរ តែទ្រើសជាងផ្កាសណ្ឋានស្រដៀងនឹងក្ដាំងងា មានក្លិនស្រដៀងនឹងផ្លែព្នៅទុំក្រអូបខ្លាំងតែក្នុងវេលាយប់ជិតភ្លឺមកទល់នឹងពេលថ្ងៃរះអស់ក្លិន។


t_main: សារ
t_subscrip: 1
t_pron: [សា]
t_source: (សំ.បា. សារ)
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្លឹម; សេចក្ដីខ្ជាប់ខ្ជួន, មាំមួន, រឹងប៉ឹង; ការសំខាន់, របស់សំខាន់; គោល, គោលចារឹក, ហ្ល័កឋាន; កម្លាំង; អំណាច, សេចក្ដីអង់អាច, សេចក្ដីក្លាហាន; សំណាង, បុណ្យភ័ព្វ; តម្លៃ, ទ្រព្យ, សម្បត្តិ; របស់សុទ្ធ; សេចក្ដីពិត; ប្រយោជន៍, ផលប្រយោជន៍; ធាតុសុទ្ធឬធាតុផ្សំណាមួយ; សំបុត្រ, ចុតហ្មាយ; ពាក្យសង្ខេប, សេចក្ដីបំប្រួញ; ...។


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp:
រឹង, រ៉ឹងប៉ឹង, ខ្ជាប់ខ្ជួន, មាំមួន; ខ្លាំង, ដែលមានកម្លាំង; ដែលក្លាហាន, អង់អាច, អាចហាន; ដែលពិត, ប្រាកដ; មានតម្លៃ; ថ្លៃ, ថ្លៃថ្លា, ប្រសើរ, ខ្ពង់ខ្ពស់; សំខាន់; គ្រប់, គ្រប់សព្វ; ...។


t_main: សារ
t_subscrip: 1
t_subword: សារកម្មទណ្ឌ
t_pron: [សា-រ៉ៈ-កាំ-ម៉ៈ-ទ័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
សំបុត្រដែលសាមីខ្លួនអ្នកទ័លក្រធ្វើដាក់ដៃអ្នកម្ចាស់ប្រាក់ ប្រគល់ខ្លួនជាទាសៈឬទាសីនៅបម្រើគេ (ប្រើតែក្នុងសម័យពីដើម)។


t_main: សារ
t_subscrip: 2
t_subword: ដំរីសារស្លាប់ យកចង្អេរបាំង
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ការអាក្រក់យ៉ាងធំ ខំប្រឹងបិទបាំងដោយហេតុឬដោយឧបាយបន្តិចបន្តួច ធ្វើម្ដេចនឹងកំបាំង។ អ្នកខ្លះប្រើថា ដំរីស្លាប់ យកចង្អេរបាំង។


t_main: សារកថា
t_pron: [សា-រ៉ៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exam: សារកថារបស់លោកវ៉ុលទែ។
t_exp:
(អ.សិ.) សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធសរសេរជាលក្ខណៈសំបុត្រឆ្លងឆ្លើយ (ក្នុងគ្រួសារ មិត្តភក្ដិ អ្នកដទៃ) ដើម្បីលាតត្រដាង បង្ហាញនូវបញ្ហាអ្វីមួយទាក់ទងនឹងការរស់នៅ ពិធីអ្វីមួយ មនោសញ្ចេតនា... របស់មនុស្ស :


t_main: សារការី
t_pron: [សា-កា-រ៉ី]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ត្រីសាធារណៈដែលមានមុខងារធ្វើលិខិតយថាភូតបញ្ជាក់អំពីលក្ខណៈពិតប្រាកដ ត្រឹមត្រូវ ធានារ៉ាប់រងអំពីកាលបរិច្ឆេទតម្កល់ រក្សាទុក និងចេញសេចក្ដីចម្លងយថាភូតនៃលិខិតទាំងឡាយដែលតម្រូវឱ្យមានការបញ្ជាក់។


t_main: សារណា
t_pron: [សា-រ៉ៈ-ណា]
t_poly: ១)
t_exp:
អត្ថបទវិទ្យាសាស្ត្រដែលគេសរសេរអំពីប្រធានបទមួយច្បាស់លាស់ ហើយត្រូវយកទៅការពារនៅចំពោះមុខក្រុមប្រឹក្សាបណ្ឌិត ឬគណៈកម្មការវាយតម្លៃដើម្បីទទួលបាននូវកម្រិតសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រមួយ។


t_main: សារតាំង
t_pron: [សា-តាំង]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រគល់សារតាំង, បានទទួលសារតាំង។
t_exp:
សារ (សំបុត្រ) តែងតាំងដែលប្រមុខរដ្ឋចេញឱ្យទូតកាន់ទៅ ប្រគល់ជូនចំពោះប្រមុខរដ្ឋបរទេស ដែលទូតនោះត្រូវនៅអែបទាក់ទងជាមួយ :


t_main: សារត្រា
t_pron: [សា-ត្រា]
t_pos: ន.
t_exam: សារត្រារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ។
t_exp:
សំបុត្ររបស់អគ្គសេនាបតីប្រើជាផ្លូវរាជការ (សម័យពីដើម) សំបុត្រប្រកាសរបស់រដ្ឋមន្ត្រីណាមួយប្រើជាផ្លូវរាជការ (សម័យបច្ចុប្បន្ន) :


t_main: សារបាប់
t_pron: [សា-រ៉ៈ-បាប់]
t_source: (ក្លិង្គ. ជ័របាប់)
t_pos: ន.
t_exam: សំពត់សារបាប់។
t_notes: (ហៅចរបាប់ឬចារបាប់ក៏មាន)។
t_exp:
ឈ្មោះសំពត់មានសាច់ក្រាស់ធ្ងន់ ត្បាញដោយសូត្រលាយចេសមាសឬចេសប្រាក់ លើកជាគោមរំលេចដោយក្បាច់រចនា, ជាសំពត់មានតម្លៃច្រើន :


t_main: សារពើ
t_pron: [សា-រ៉ៈ-ពើ]
t_source: (សំ. សវ៌, បុំ. ពហុ. សវ៌េ, វ > ព = សព៌េ; បា. សព្វ, បុំ. ពហុ. សព្វេ)
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: សារពើដំណាំ, សារពើទំនិញ, កិច្ចការសារពើ។
t_exp:
ទាំងពួង, ទាំងអស់, ទាំងមូល, ទាំងស្រុង, ទាំងគ្រប់; គ្រប់, គ្រប់សព្វ, សព្វគ្រប់, គ្រប់យ៉ាង; ទូទៅ; រាល់ :


t_main: សារព័ន
t_pron: [សា-រ៉ៈ-ព័ន]
t_source: (សំ. សវ៌, សវ៌េ)
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: សព្វ, សារពើ :
t_exam:
(ព.កា.) សព្វសារព័ន ត្រូវមានគ្រប់គ្រាន់ កុំឱ្យមានខ្វះ អ្វីៗក៏ដោយ នេះខ្លះនោះខ្លះ ណាដែលកន្លះ ត្រូវដាក់បន្ថែម។


t_main: សារាចរ
t_pron: [សា-រ៉ា-ច]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រតិបត្តិតាមសារាចរ, ធ្វើសារាចរបង្គាប់ទៅគ្រប់ក្រុមក្រោមឱវាទ។
t_exp:
លិខិតមានកម្មវត្ថុដូចគ្នាតែមួយដែលប្រាស្រ័យចំពោះបុគ្គលច្រើនគ្នា ដូចយ៉ាងលិខិតរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលប្រាស្រ័យកិច្ចការជាមួយនឹងក្រសួងរដ្ឋមន្ត្រីនានាជាដើម :


t_main: សារាយ
t_pron: [សា-រ៉ាយ]
t_pos: ន.
t_exp: វារិជជាតិមួយប្រភេទដើមល្អិតៗសៃមម៉ៃ ដុះក្នុងទឹកបឹង, ត្រពាំងឬដុះនៅថ្មជាដើមក្នុងសមុទ្រ :
t_exam: សារាយបឹង, សារាយសមុទ្រ។
t_notes:
(សារាយសមុទ្រមាន ៣ ប្រភេទ គឺ សារាយភ្លុក ដើមថ្លោសៗ សាច់រឹងបន្តិច; សារាយជើងមាន់ ដើមខ្លីៗបែកសាងញ៉ាង; សារាយអំបោះ ឬ សារាយស័ង្ខ ដើមល្អិតៗជាងសារាយឯទៀត សាច់សទន់ល្មៃ។ សារាយសមុទ្រទាំង ៣ ប្រភេទនេះ ប្រើការញាំជាម្ហូបក៏បាន ស្ងោរឱ្យរលួយធ្វើជាចាហួយប្រើជាបង្អែមក៏បាន។ ម.ព. សេវាល និង សេវាលជាតិ ផង)។


t_main: សារិកា
t_pron: [សា-រ៉ិ-កា]
t_source: (សំ. សារិក, សារិកា ឬ ឝារិកា; បា. សាលិកា)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីពួកមួយ, មាន ៣ប្រភេទគឺ សារិកាកែវ ឬ សារិកាឪឡុង សម្បុរខ្មៅ ចំពុះលឿងទុំ ទងត្រចៀកយារ សម្បុរស និងលឿងខ្ចី សំឡេងក្រអួន, បើចាប់យកពីតូចមកដាក់ទ្រុងចិញ្ចឹមបង្ហាត់ឱ្យរៀនថាតាម អាចនិយាយភាសាមនុស្សបាន ប៉ុន្តែចេះមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ; សារិកាក្របី សម្បុរខ្មៅមាត្រតូចជាងសារិកាកែវ ចំពុះលឿងខ្ចី, ច្រើនពេញចិត្តទំលើខ្នងក្របីគោ ចឹកដង្កែជាអាហារ; សារិកាឪម៉ៃ មាត្រនិងសម្បុរស្រដៀងនិងប្រចៀច ចំពុះលឿងខាងចុង ត្រចៀកសម្បុរលឿង។


t_main: សារីបុត្ត
t_pron: [សា-រ៉ី-បុត]
t_source: (បា. ឬ សំ. ឝារីបុត្រ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ធម្មសេនាបតី ផង)។
t_exp:
នាមព្រះអរហន្តអង្គមួយ ជាអគ្គសាវ័ក (សាវ័កស្ដាំ) នៃព្រះសក្យមុនីគោតម, ជាគូនឹងព្រះមោគ្គល្លាន; បកតិនាមរបស់ព្រះមហាថេរអង្គនេះជា ឧបតិស្សៈ, លុះមកបួសក្នុងពុទ្ធសាសនា ព្រះបរមសាស្ដាទ្រង់ហៅថា សារីបុត្ត ព្រោះលោកជាបុត្តនៃនាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ សារី; ហៅដោយដាក់ពាក្យ មហា ស៊ែមមកផងជា មហាសារីបុត្ត ក៏បាន។


t_main: សារីរសាស្ត្រ
t_pron: [សា-រ៉ី-រ៉ៈ-សាស]
t_source: (សំ. ឝារីរ + ឝាស្ត្រ)
t_pos: ន.
t_exp:
គម្ពីរ, ក្បួន, តម្រា, វិជ្ជា សម្រាប់រៀនសង្កេតឱ្យស្គាល់លក្ខណៈអាការៈក្នុងរូបកាយ ឬសម្រាប់សង្កេតឱ្យស្គាល់អាការៈរោគក្នុងសរីរៈ។


t_main: សារុង
t_pron: [សា-រ៉ុង]
t_pos: ន.
t_exam: សារុងអំបោះ, សារុងសូត្រ។
t_exp:
សំពត់អំបោះឬសូត្រ ត្បាញចាក់ជាក្រឡាឆ្លាស់ព័ណ៌ ឬធ្វើជាផ្កា ជាគំនូរ រំលេចព័ណ៌សម្រាប់ភ្ជើញស្លៀកសម្លុយ, ជាសម្លៀករបស់ចាមជ្វាជាដើម :

t_notes:
(សារុងដែលខ្មែរប្រើមាន ២ ប្រភេទគឺ សារុងស្រី, សារុងប្រុស; សារុងសម្រាប់ស្រីៗសុទ្ធតែមកពីបរទេស, ស្រីៗអាចប្រើជាប្រក្រតីបាន មិនទាស់ទំនងរបស់សុជីវធម៌ខ្មែរទេ, ឯសារុងសម្រាប់ប្រុសៗ ច្រើនតែត្បាញក្នុងប្រទេសកម្ពុជា, ប្រុសៗស្លៀកបានចំពោះតែក្នុងផ្ទះលំនៅ ក្នុងពេលដែលយល់ថាគួរស្លៀកបាន, ពុំអាចស្លៀកដើរចេញទៅខាងក្រៅផ្ទះលំនៅឡើយ ។នេះជាសុជីវធម៌ដ៏សមរម្យរបស់ខ្មែរ)។


t_main: សាលចតុម្មុខ
t_pron: [សាល-ចៈ-តុម-មុក]
t_source: (សំ. បា., បា. សាល + ចតុ + មុខ, ដោយមាន ចតុ ពីខាងដើម ត្រូវតម្រួត ម ជា ចតុម្មុខ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះមហាសាលមួយខ្នងឋិតនៅក្បែរ មាត់ទន្លេចតុម្មុខ ក្នុងព្រះរាជធានីភ្នំពេញ មានទ្រង់ទ្រាយល្អប្លែកតាមសម័យនិយម ដោយស្នាដៃនៃវិស្វករខ្មែរ, ជាសាលសម្រាប់ប្រើការបានច្រើនពិធីមានការប្រជុំធ្វើសន្និសីទធំៗនិងមហោស្រពពិសេសម្ដងម្កាលជាដើម, សាលចតុម្មុខ នេះកើតមានឡើងក្នុងសម័យរាជរដ្ឋាភិបាល សង្គមរាស្ត្រនិយម ដែលមាន សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ, ជាមហាសាលសម្រាប់ចក្រទាំង ២គឺ ពុទ្ធចក្រ និង អាណាចក្រ ប្រើប្រាស់ម្ដងៗតាមត្រូវការ :

t_exam:
សាលចតុម្មុខ មានរូបសណ្ឋាននិងប្រជុំទន្លេ ៤ មុខ ជាលំអមួយកន្លែងរបស់ក្រុងភ្នំពេញ មានខ្យល់អាកាសទន្លេបក់រំភើយៗ រហើយស្រួលជានិច្ចនិរន្តរ៍។


t_main: សាលព្រឹក្ស
t_pron: [សាល-ឡៈ-ព្រឹក]
t_source: (សំ. សាល + វ្ឫក្ស; បា. សាល + រុក្ខ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកវែងៗ ស្រួចៗ ជាឈើធំ មានផ្កាចេញទងពីតួដើម និងពីមែកធំៗ ផ្កាមូលៗធំៗ (មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងនាគម៉ុងសាយចិន) សម្បុរក្រហមលាយលឿង មានក្លិនក្រអូបឈ្ងប់ រីកហើយឆាប់រោយទៅវិញ ជ្រុះត្របកនិងកេសរមករោយរាយលើផែនដី ផ្លែមូលៗធំៗជាងផ្លែក្របៅ ក្នុងមួយឆ្នាំៗជ្រុះស្លឹកអស់រលីងច្រើនដងហើយលាស់ត្រួយខ្ចីភ្លាមៗ មិនបង្អង់យូរ។ល។ ព្រះសិទ្ធត្ថសក្យមុនីគោតម ទ្រង់ប្រសូតទាំងទ្រង់បរិនិញ្វនផងដែរនៅក្រោមដើម សាលព្រឹក្ស នេះ (ខ្មែរធ្លាប់យល់មកថា ដើមរាំងភ្នំ ផ្ទុយពីការពិត)។ ឈើនេះមានឈ្មោះហៅបានបីយ៉ាងគឺហៅថា សាលព្រឹក្សក៏បាន, ហៅ អស្សកណ្ណព្រឹក្សក៏បាន, ហៅ សជ្ជព្រឹក្សក៏បាន។ កាលពីក្នុងបុរាណសម័យ ឈើនេះមានតែឯប្រទេសឥណ្ឌា, សព្វថ្ងៃនេះមានសម្បូរណ៍ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ច្រើនតែក្នុងវត្តអារាមនៃភិក្ខុសង្ឃ, ជាឈើមានគ្រាប់ងាយបណ្ដុះងាយដាំតាមតែដីបែបណាក៏ដាំបានដែរ។


t_main: សាលាគរុកោសល្យ
t_pron: [សា-ឡា-គៈ-រុ-កោ-សល់]
t_pos: ន.
t_exam: ពង្រឹងគុណភាពគ្រូបង្រៀន តាមរយៈកំណែទម្រង់សាលាគរុកោសល្យ។
t_exp:
គ្រឹះស្ថានសិក្សាដែលបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជានានាទាក់ទងនឹងការបង្រៀន និង ការរៀនដល់គរុសិស្ស គរុនិស្សិត ឬ សិក្ខាកាមជាគ្រូបង្រៀន :


t_main: សាលាដ
t_subword: សាលាដក្ដោប
t_pron: [សា-ឡាត-ក្ដោប]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លស្ងោរសាលាដក្ដោប។
t_exp:
សាលាដមួយប្រភេទមានស្លឹកក្ដោបចូលគ្នាជាដុំមូល ប៉ុន្តែមានស្លឹកស្ដើងជាងស្ពៃក្ដោប ដែលគេយកមកប្រើជាបន្លែស្រស់បាន :


t_main: សាលាឧទ្ធរណ៍
t_pron: [សា-ឡា-អ៊ុត-ធ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) សាលាជម្រះក្ដីថ្នាក់ទី២សម្រាប់កាត់រឿងក្ដីបន្តនៅពេលដែលភាគីមិនសុខចិត្តនឹងសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការជាន់ទាប។


t_main: សាវត្ថី
t_pron: [សា-វ័ត-ថី]
t_source: (បា.; សំ. ឝ្រាវស្ដី)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះក្រុងជារាជធានីរបស់ដែនកោសល ក្នុងពុទ្ធកាល, មាននិយាយតំណាលជាញឹកញយក្នុងប្រវត្តិពុទ្ធសាសនា និងក្នុងរឿងនិទានផ្សេងៗ :

t_exam:
សម័យមួយ ព្រះភគវ័តទ្រង់គង់នៅក្នុងជេតវនារាមរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី ... (សម័យសព្វថ្ងៃនេះហៅ សហេតម៉ហេត អ.ថ. សៈ-ហេត-ម៉ៈ-ហេត)។


t_main: សាវម៉ាវ
t_subscrip: 1
t_pron: [សាវ-ម៉ាវ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងបំពេញរាជ្យ តែតូចៗជាង ផ្លែជាចង្កោម សំបកផ្លែមានព្រុយស្មាញ ប្រើបរិភោគជាចំណី ខ្លះមានរសជូរអែម ខ្លះផ្អែមឆ្ងាញ់, ជាឈើមានប្រយោជន៍គួរដាំឱ្យក្រាស់ក្រែលក្នុងស្រុក។


t_main: សាវម៉ាវ
t_subscrip: 2
t_pron: [សាវ-ម៉ាវ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកមានក្លិនក្រពុល គេច្រើនច្របាច់លាយទឹកប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់គ្រុនក្ដៅ, ផ្លែមានព្រុយស្មាញ ស្រដៀងនឹងផ្លែសាវម៉ាវដើម ប៉ុន្តែតូចៗជាង សាច់ជ្រាយបរិភោគជាចំណីបាន។


t_main: សាវឡិក
t_pron: [សាវ-ឡិក]
t_source: (ស. សាវ "ក្រមុំ", ឡិក "តូច" = ក្រមុំតូច)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ត្រីជំទង់អ្នកបម្រើព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រា។ ប្រើក្លាយមកទៀត ហៅស្ត្រីជាតិរាស្ត្រដែលជាភរិយាតូចរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ (ច្រើនហៅ សៅឡិកជាង)។


t_main: សាវិត្តិសាស្ត្រ
t_pron: [សា-វិត-តិ-សាស]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគម្ពីរសម្ដែងអំពីដំណើរបែបបទកាព្យឃ្លោងខាងភាសាសំស្ក្រឹត ហើយសាវិត្តិសាស្ត្រនេះជាប្រមុខនៃឆន្ទសាស្ត្រទាងពួង។


t_main: សាសន
t_pron: [សា-សៈ-ណៈ]
t_source: (បា.; សំ. ឝាសន)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យបណ្ដាំ, ពាក្យផ្ដាំផ្ញើ; ពាក្យប្រៀនប្រដៅ, ការប្រៀនប្រដៅ; សាសនា, លទ្ធិ; ពាក្យបង្គាប់, ការបង្គាប់បញ្ជា; ដំណឹង; សំបុត្រ; ពាក្យប្រកាស, ការប្រកាសប្រាប់; ការជឿស្ដាប់; ការដាក់ទណ្ឌកម្ម, ការផ្ចាលទោស; ការកែសម្រួល; ការគ្រប់គ្រង; ការត្រួតត្រា។


t_main: សាសន៍
t_pron: [សាស]
t_source: (បា. សាសន; សំ. ឝាសន)
t_pos: ន.
t_exp: សាសន, សាសនា :
t_notes: (ម.ព. សាសន ផង)។
t_exam:
សាសន៍ព្រះពុទ្ធ ឬ ពុទ្ធសាសន៍, សាសន៍ព្រាហ្មណ៍; ចូលសាសន៍; មនុស្សខ្លះមានជាតិត្រូវគ្នា ប៉ុន្តែសាសន៍ខុសគ្នា; ខ្មែរ, សៀម, លាវ, មន, ភូមា, សិង្ហល, ...មានជាតិផ្សេងគ្នាប៉ុន្តែសាសន៍ត្រូវគ្នា ព្រោះជាពុទ្ធសាសន៍ដូចគ្នា។


t_main: សាស្ត្រ
t_subscrip: 1
t_pron: [សាស]
t_source: (សំ. ឝស្ត្រ; បា. សត្ថ)
t_pos: ន.
t_notes: (ប្រើក្លាយជា សាស្ត្រា ឬក្លាយមកទៀតជា សាត្រា ហៅចំពោះតែគម្ពីរឬច្បាប់ប្រដៅដែលចារដោយស្លឹករឹត)។
t_exp:
គម្ពីរ, គម្ពីរប្រាប់វិទ្យា, គម្ពីរសាសនា; ច្បាប់, ច្បាប់ប្រដៅ ក្បួន, តម្រា; វិជ្ជា; ការសិក្សា; ពាក្យណែនាំ, ពាក្យពន្យល់; ពាក្យបង្គាប់។


t_main: សាស្ត្រាស្លឹករឹត
t_pron: [សាស-ស្ត្រា-ស្លឹក-រឹត]
t_pos: ន.
t_exam: សាស្ត្រាស្លឹករឹតមានដូចជាសាស្ត្រាល្បែង សាស្ត្រាទេសន៍ សាស្ត្រាក្បួន ជាដើម។
t_notes: (ម.ព. សាត្រា និង សាស្ត្រា ផង)។
t_exp:
គម្ពីរ តម្រា ក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗដែលគេយកស្លឹកសំឡាញឬទ្រាំង កំពូលស្លឹកត្នោតជាដើម មកចៀរតម្រឹមគាបរឹតឱ្យស្លាប់សាច់ ទើបគេចារចងក្រងឱ្យទៅជាសាស្ត្រា :


t_main: សាហុ!
t_pron: [សា-ហុ]
t_source: (បា.)
t_pos: ឧ.
t_exp:
ប្រពៃហើយ!, ល្អហើយ!, ស្រួលហើយ!; សាធុ!; ពាក្យសម្រាប់ព្រះថេរៈជាឧបជ្ឈាយ៍ឬអាចារ្យទទួលព្រមក្នុងវេលាដែលភិក្ខុឬសាមណេរ សូមនិស្ស័យ (ព.វិ.)។


t_main: សិក្ខមានា
t_pron: [សិក-ខៈ-ម៉ា-ណា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សាមណេរីមានអាយុ ១៨ឆ្នាំ ដែលបានទទួលសិក្ខាសម្មតិ ដើម្បីសិក្សាគរុធម៌ ៨យ៉ាង គ្រប់ ២ឆ្នាំហើយ និងបំពេញឧបសម្បទាជាភិក្ខុនី (ព.វិ.)។


t_main: សិក្ខា
t_pron: [សិក-ខា]
t_source: (បា.; សំ. ឝិក្សា)
t_pos: ន.
t_exp:
ការសិក្សាគឺការរៀន, ការរៀនទន្ទេញ, ការសូត្ររៀន; ការហ្វឹក, ហាត់; ការប្រុងប្រយ័ត្នរក្សាមារយាទឱ្យល្អ; ខំប្រតិបត្តិ។


t_main: សិក្សា
t_pron: [សិក-សា]
t_source: (សំ. ឝិក្សា; បា. សិក្ខា)
t_poly: a
t_exp:
សិក្ខា គឺការរៀន, ការរៀនទន្ទេញ, ការសូត្ររៀន; ការហ្វឹក, ការហ្វឹកហាត់; ការប្រុងប្រយ័ត្នរក្សាមារយាទឱ្យល្អ; ខប្រតិបត្តិ; វិជ្ជា; ការស្ទាត់ជំនាញ, ...។


t_main: សិង្ឃាដ
t_pron: [សិង-ឃាត]
t_source: (បា.; សំ. ឝ្ឫង្គាត)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បាយសិង្ឃាដក៍ នេះ ផង)។
t_exp:
ផ្លែក្រចាប់; អ្វីៗដែលមានសណ្ឋានដូចផ្លែក្រចាប់។ ខ្មែរហៅបាយដែលចាប់បន្តិចៗ ដាក់លើស្លឹកចេកពាសពីលើមាត់ឆ្នាំងថ្នាំថា បាយសិង្ឃាដ ឬ បាយសិង្ឃាដក៍។


t_main: សិង្ហ
t_pron: [សឹង]
t_source: (សំ. សឹហ; បា. សីហ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សីហៈឬសីហ៍ ផង)។
t_exp:
សីហៈ ឬ តោ។ អ្នកខ្លះយល់ថា សិង្ហ ដោយខ្លួន តោ ដោយខ្លួន, ជួនកាលហៅរួមថា សិង្ហតោ យល់ថា សិង្ហ និង តោ; តាមសេចក្ដីពិត សិង្ហ ឬ សីហៈ ប្រែថា តោ មិនមែនទីទៃពីគ្នាទេ, ប៉ុន្តែជាងរាល់ប្រទេសច្រើនធ្វើរូបក្លាយផ្សេងៗពីគ្នា ក៏នាំឱ្យមានអ្នកយល់ថា សិង្ហ ឬ សីហៈ ទីទៃពី តោ។


t_main: សិត្តាបៃ
t_pron: [សិត-តា-បៃ]
t_source: (អ. zettabyte)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រ ដែលស្មើនឹង១ ០២៤អ៊ិចសាបៃ។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក១សិត្តាបៃស្មើនឹង១ ០០០អ៊ិចសាបៃ ហើយអក្សរកាត់គឺZb។


t_main: សិត្តាប៊ីត
t_pron: [សិត-តា-ប៊ីត]
t_source: (អ. Zettabit)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង១​ ០២៤អ៊ិចសាប៊ីត។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក១សិត្តាប៊ីតស្មើនឹង១ ០០០អ៊ិចសាប៊ីត ហើយអក្សរកាត់គឺ Zb ឬ Zbit។


t_main: សិថិល
t_subscrip: 2
t_pron: [សិ-ថិល]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) ព្យញ្ជនៈដែលមិនមានសូរ [h] ផ្សំជាមួយ។ ក្នុងភាសាបាលី សំស្ក្រឹត ព្យញ្ជនៈសិថិលជាព្យញ្ជនៈទី១និងទី៣ក្នុងវគ្គទាំង៥រួមមាន១០តួ គឺ ក[k], គ[g], ច[c] ជ[j], ដ[t], ឌ[d̩], ត[t], ទ[d], ប[p], ព[b]។


t_main: សិទ្ធ
t_pron: [សិត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលសម្រេចហើយ; ដែលស្រេចហើយ; ដែលសម្រេចតាមមាត្រាច្បាប់; ដែលស័ក្ដិសិទ្ធិ; សម្បូណ៌; ពូកែ, ខ្លាំងពូកែ; ជំនាញ, មានប្រាជ្ញាវាងវៃ។


t_main: សិទ្ធិ
t_pron: [សិត]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សិទ្ធ ផង)។
t_exp:
សេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីសម្រេចផល ឬផលសម្រេច, ការសម្រេចប្រយោជន៍; ការដាច់ស្រេច; ការសមប្រកប, ការសមតាមបំណង; សេចក្ដីសុខ; សេចក្ដីចម្រើន; សេចក្ដីស័ក្ដិសិទ្ធិ; សេចក្ដីខ្លាំងពូកែ; សេចក្ដីសម្បូណ៌; សេចក្ដីសម្រេចតាមអំណាចច្បាប់; អំណាច, សេចក្ដីអង់អាច; មុខការដែលត្រូវសម្រេចលើខ្លួន។


t_main: សិទ្ធិ
t_subword: សិទ្ធិកម្មសិទ្ធិ
t_pron: [សិត-ធិ-កាំ-ម៉ៈ-សិត]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) សិទ្ធិដែលកម្មសិទ្ធិករអាចប្រើប្រាស់អាស្រ័យផលនិងចាត់ចែងវត្ថុដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដោយសេរីបានក្នុងទំហំដែលច្បាប់កំហិត។


t_main: សិទ្ធិ
t_subword: សិទ្ធិបុព្វក្រ័យ
t_pron: [សិត-ធិ-បុប-ពៈ-ក្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) សិទ្ធិដែលមានចែងក្នុងច្បាប់ឬកិច្ចសន្យាដោយស្ម័គ្រចិត្តក្នុងការផ្ដល់ឱ្យទៅនីតិបុគ្គលសាធារណៈឬនីតិបុគ្គលឯកជនទទួលបាននូវសិទ្ធិដំបូងគេក្នុងការទិញអចលនទ្រព្យបម្រើឱ្យផលប្រយោជន៍សាធារណៈក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលម្ចាស់កម្មសិទ្ធិយល់ព្រម។


t_main: សិទ្ធិ
t_subword: សិទ្ធិសួស្ដិ៍
t_pron: [សិត-ធិ-សួស]
t_pos: ន.
t_exp: សិទ្ធិនិងសួស្ដី; សួស្ដីនៃសិទ្ធិ :
t_exam:
បុរាណប្រើពាក្យនេះជា ការផ្ដើមនៃមន្តអាគម, ដូចជាអាគមស្ដោះផ្លុំរម្ងាប់ពិសពស់ថា ឩមសិទ្ធិសួស្ដិ៍ កុំឱ្យជ្រួសជ្រលួសទៅរកការឃ្វាង សុំឱ្យប្រកបដោយការរាងចាលចាញ់ អញស្ដោះផ្លុំទៅឱ្យត្រូវលើអាសិរពិសទ្រើសទ្រឹស្ដិកំណាចចង្រៃ ឱ្យចាញ់តេជដៃនៃអញឯង ឱ្យប្រស្ដែងបាក់បបខ្លបខ្លាចអំណាចមន្តគាថា ចេស្ដាស័ក្ដិសិទ្ធិ ដូចទឹកអម្រឹតត្រជាក់ត្រជំ ឱ្យពិសចង្រៃឯងរលាយរសាយខ្ចាយបាត់សូន្យទៅឥឡូវនេះហោង ...។


t_poly: ២)
t_exam: សិទ្ធិការ្យអាចារ្យចែងសម្ដែងអំពីថ្នាំរម្ងាប់រោគផ្សេងៗ ដូចមានសេចក្ដីទៅនេះ ...។
t_exp:
ខ្មែរបុរាណប្រើជាពាក្យផ្ដើមក្នុងក្បួនតម្រា, ជាពាក្យអធិដ្ឋានប្រសិទ្ធីសូមឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍បានតាមប្រាថ្នា :


t_main: សិទ្ធិប្រាតិភោគប្រត្យក្ស
t_pron: [សិត-ធិ-ប្រា-តិ-ភោក-ប្រ-ត្យ័ក]
t_pos: ន.
t_exp:
សិទ្ធិម្ចាស់បំណុលដែលជាអ្នកផ្ដល់ហិរញ្ញប្បទានពាក់ព័ន្ធនឹងទ្រព្យដែលបានយកមកធ្វើជាប្រាតិភោគ ក្នុងការគ្រប់គ្រងលើតម្លៃដោះដូរវាជាសាច់ប្រាក់។


t_main: សិន
t_subscrip: 3
t_pron: [សិន]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: ឈប់សិន, កុំអាលសិន, ចាំងូតទឹកសិន។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំពីខាងចុងពាក្យដទៃ (ច្រើនតែប្រើជាជំនួយកិរិយាសព្ទ) ប្រាប់សេចក្ដីកំណត់កាលថា "មុន; បន្តិច; មួយរំពេច, មួយស្របក់" :


t_main: សិន្ធពអមរិន្ទ
t_pron: [សិន-ធប់-អៈ-មៈ-រិន]
t_source: (បា. សិន្ធវ "សេះសិន្ធព" + អមរ "ទេវតា" + ឥន្ទ "ជាធំ; ព្រះឥន្ទ")
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះនាមក្សត្រិយ៍អង្គមួយ ជាតិរាស្ត្រសុទ្ធបានសោយរាជ្យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ពីក្នុងព្រះជន្ម ៧ឆ្នាំ ក្នុងខាងចុងសតវត្ស៍រទី ១២នៃពុទ្ធសករាជ (ព. ស. ១១៨១; ឆ្នាំរកានព្វស័ក គ. ស. ៦៣៧) :

t_exam:
ក្នុងព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរហៅ ព្រះបាទសិន្ធពអមរិន្ទបរមព្រហ្មកិល (ពញាក្រែក) ជាក្សត្រិយ៍មានបុណ្យអស្ចារ្យមួយអង្គក្នុងពួកក្សត្រិយ៍ខ្មែរ។


t_poly: ២)
t_remark: 1
t_exp:
ឈ្មោះទន្លេមួយ, សម័យសព្វថ្ងៃហៅ ស៊ិន្ទ, ស៊ិន្ធ ឬ ឥណ្ឌុស (Sind, Sindh ឬ Indus), មានក្បាលចេញមកពីប្រទេសហិមពាន្តប៉ែកខាងលិច ហូរមកខាងត្បូង កាត់ដែនគន្ធារៈ (បញ្ជ័ប) ឱបប្រទេសឥណ្ឌាពីខាងលិចចូលមកក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌាប៉ែកខាងលិច ត្រង់លំហសមុទ្រដែលហៅថា សមុទ្រអូម៉ង់ (Mer d'Oman) :

t_exam:
ពួកអ្នកភូមិសាស្ត្របានប្រើគ្រឿងវាស់ឃើញបណ្ដោយទន្លេនេះ ២. ៩០០ គីឡូម៉ែត្រ (ពាក្យថា ឥណ្ឌូ ឬ ហិណ្ឌូ, ឥណ្ឌា ឬ អ័ងដិ៍ នេះ បានឈ្មោះមកពីទន្លេ សិន្ធុ ឬ ឥណ្ឌុស នេះឯង)។


t_poly: ៣)
t_exp:
ខ្មែរបុរាណហៅ គូ ឬ ស្រះធំវែង ដែលជីកព័ទ្ធជុំវិញកំពែងបន្ទាយឬវាំងប្រាសាទថា សិន្ទ ឬ សិន្ធ (សិន) ដែរ, ដូចយ៉ាង សិន្ធ ព័ទ្ធជុំវិញនគរវត្តជាដើម, សព្វថ្ងៃនេះហៅក្លាយជា កសិណ ឬ ក្រសិណ។


t_main: សិប្ប
t_pron: [សិប-ប៉ៈ]
t_source: (បា. សិប្ប; សំ. ឝិល្ប)
t_pos: ន.
t_exp:
ជំនាង, ការជាងផ្សេងៗ, ហត្ថកម្មគ្រប់យ៉ាង; ចំណេះដែលត្រូវសិក្សា មានការជាងឈើ, ការឆ្លាក់គូរ, រៀបឥដ្ឋ, បូកបាយអ រហូតដល់ការបង្ហាត់សេះ, បង្ហាត់ដំរី; ចំណេះភ្លេងតន្ត្រី, ច្រៀង, រាំ ជាដើម ឬការប្រដាប់តាក់តែង, ការរចនាវិចិត្រផ្សេងៗ (ហៅ សិប្បៈ ឬ សិល្បៈ ទាំងអស់)។


t_main: សិប្បាចារ្យ
t_pron: [សិប-ប៉ា-ចា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រូបង្រៀនចំណេះផ្នែកខាងការងារហត្ថកម្ម មានជាងផ្ទះ, ជាងគំនូរ, ជាងឡាន, ម៉ាញ៉េ, ទូរទស្សន៍, ទូរសព្ទជាដើម។


t_main: សិប្បិយការ
t_pron: [សិប-ប៉ិ-យ៉ៈ-កា]
t_source: (បា. សិប្បិយ "ដែលជាកំណើតនៃសិប្បៈ ឬដែលគួរដល់សិប្បៈ" + ការ "អ្នកធ្វើ; មុខការ")
t_pos: ន.
t_exp:
មុខការដែលជាកំណើតនៃសិប្បៈ, កន្លែងបង្កើតសិប្បៈ។ ពាក្យនេះខ្មែរសន្មតប្រើជាឈ្មោះក្រសួងសេនាបតី ដែលត្រូវគ្រប់គ្រងត្រួតត្រាលើការបង្កើតសិប្បៈផ្សេង (សម័យមុន)។


t_main: សិរី
t_pron: [សិ-រ៉ី]
t_source: (បា.; សំ ឝ្រី)
t_pos: ន.
t_exam: មានសិរី, ឡើងសិរី; សិរីជាលំនៅនៃភោគៈ។
t_notes: (ម.ព. ស្រី{¥¥}២{££} ផង)។
t_exp:
លម្អដែលគួរឱ្យស្រឡាញ់; សួស្ដី, ស្រីសួស្ដី, មង្គល; ជោគ; សេចក្ដីសុខ, សេចក្ដីចម្រើន; បុណ្យ, បុណភ័ព្យ, ភ័ព្យព្រេង, សំណាងល្អ; ព្រេងសំណាងល្អ; ទ្រព្យ; ការមានបាន, លាភ; ឥស្សរភាព, តេជះ អំណាច; រាជស័ក្ដិ; ទិព្យស័ក្ដិ; ភគវតី; លក្ស្មី។ល។ :


t_main: សិរី
t_subword: សីរីភទ្រ
t_pron: [សិ-រ៉ី-ភ័ត]
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីចម្រើនដោយសិរី ឬសិរីដ៏ចម្រើន :
t_exam:
មានសិរីភទ្រ។ (ព.កា.) សូមមានសួស្ដីសិរីភទ្រ ចុះបែបចុះបទប្រាកដស្ដែង មានជោគតេជះដ៏លើសលែង មានគេកោតក្រែងរាល់វេលា។


t_main: សិលាកម្ទេចកំណ
t_pron: [សិ-ឡា-កំ-ទេច-កំ-ណ]
t_pos: ន.
t_exam: ថ្មភក់ជាប្រភេទមួយនៃសិលាកម្ទេចកំណ។
t_exp:
សិលាដែលកើតមកពីបំណែក ឬកម្ទេចកំណត្រូវបានដឹកជញ្ជូនពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត តាមដំណើរនៃសំណឹក ដែលចាក់បង្គរទៅជាស្រទាប់ ហើយបង្ខាំភ្ជាប់គ្នាបានជាសិលាកម្ទេចកំណ :


t_main: សិលាប្រែកំណើត
t_pron: [សិ-ឡា-ប្រែ-កំ-ណើត]
t_pos: ន.
t_exam: ថ្មកែវ ថ្មម៉ាប ជាប្រភេទសិលាប្រែកំណើត។
t_exp:
សិលាកើតពីសិលាម៉ាក់ម៉ាឬសិលាកម្ទេចកំណ ដែលបានផ្លាស់ប្ដូរវាយភាព (របៀបបផ្គុំភាគល្អិតៗនៃដីឬសិលា ទម្រង់និងសមាសភាពក្រោមអំពើនៃសីតុណ្ហភាពនិងសម្ពាធខ្ពស់ ព្រមទាំងក្រោមអំពើនៃសកម្មភាពគីមីនៅក្នុងជម្រៅដីក្នុងរយៈពេលដ៏យូរ :


t_main: សិលោក
t_pron: [សិ-ឡោក]
t_source: (បា.; បា.; សំ. ឝ្លោក)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ស្លោក{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
ពាក្យស្លោក; សេចក្ដីសរសើរ; កេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ; ពាក្យកាព្យសម្រាប់សូត្រសរសើរគុណ; ឆន្ទ, គាថា ជាភាសាបាលីឬសំស្ក្រឹត (ច្រើនតែគាថាដែលកំណត់ដោយបាទ ៤ក្នុងបាទមួយៗ មានអក្សរប្រាំបីៗតួ) ; ខ្មែរច្រើនហៅ ស្លោក ជាង។


t_main: សិល្បារម្មណ៍
t_pron: [សិល-ប៉ា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបារម្មណ៍សិល្បៈដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងប្រធានអារម្មណ៍របស់អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ អ្នកទស្សនាបន្ទាប់ពីមានការវិនិច្ឆ័យចំពោះរូបារម្មណ៍ថាល្អឬមិនល្អ សមឬមិនសម ពីរោះឬមិនពីរោះ ជាដើម។


t_main: សិល្បៈ
t_subscrip: 1
t_pron: [សិល-ប៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exp: របៀបឬបំណិនក្នុងការធ្វើអ្វីមួយ; កម្រងចំណេះដឹងនិងច្បាប់ទម្លាប់ក្នុងផ្នែកណាមួយ :
t_exam:
សិល្បៈនៃការសន្ទនា, សិល្បៈនៃការចម្អិនអាហារ; សិល្បៈខាងគេហកិច្ច, សាលាសិល្បៈនិងមុខរបរ, សិល្បៈក្នុងការរស់នៅ។


t_main: សិល្បៈ
t_subscrip: 2
t_pron: [សិល-ប៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exam: សិល្បៈបុរាណ, សិល្បៈទស្សនីយភាព, សិល្បៈច្នៃប្រឌិត។
t_exp:
ការបង្កើតនូវអ្វីដែលប្រកបដោយសោភណភាពនិងអត្ថន័យ ដោយប្រើជំនាញនិងការស្រមៃ។ ទម្រង់ផ្សេងៗនៃសិល្បៈ មានដូចជា វិចិត្រកម្ម, ចម្លាក់, អក្សរសិល្ប៍, តន្ត្រី, ល្ខោន, របាំ ជាដើម :


t_main: សិល្បៈទស្សនីយភាព
t_pron: [សិល-ប៉ៈ-ទ័ស-សៈ-ណី-យ៉ៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: តន្ត្រី របាំ ល្ខោន ការនិទានរឿង ការស្មូតកំណាព្យ។ល។ ជាសិល្បៈទស្សនីយភាព។
t_exp:
ទម្រង់សិល្បៈសម្ដែងគ្រប់ប្រភេទ កើតពីការប្រតិបត្តិ ពីទេពកោសល្យនិងការប្រឌិតញាណដ៏អស្ចារ្យរបស់មនុស្សដែលគួរឱ្យរំភើប គួរឱ្យចង់មើល គួរឱ្យចង់ស្តាប់ និងគួរគិត :


t_main: សិល្បៈនាដកម្ម
t_pron: [សិល-ប៉ៈ-នា-ដៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: ល្ខោនរឿង « ថ្មរាំ » ជាសិល្បៈនាដកម្ម។
t_exp:
ទម្រង់សិល្បៈទស្សនីយភាពដែលសម្ដែងអំពីរឿងមួយ តាមរយៈពាក្យសម្ដីនិងសកម្មភាពតួអង្គនៅក្នុងសាច់រឿង នៅចំពោះមុខទស្សនិកជន :


t_main: សិល្បៈសូនរូប
t_pron: [សិល-ប៉ៈ-សូន-រូប]
t_pos: ន.
t_exp:
ទម្រង់នៃសិល្បៈដែលទាក់ទងនឹងការបង្កើតគំរូឬក៏តំណាងឱ្យអ្វីៗ តួយ៉ាងដូចជាចម្លាក់ វិចិត្រកម្ម និងកុម្ភការភណ្ឌជាដើម។


t_main: សិល្ប៍វិធី
t_pron: [សិល-វិ-ធី]
t_pos: ន.
t_exp:
សិល្បៈ វិធីសាស្ត្រឬមធ្យោបាយផ្សេងៗរបស់អ្នកនិពន្ធក្នុងការសរសេររឿងដើម្បីទាក់ទាញអារម្មណ៍អ្នកអាន អ្នកស្តាប់ អ្នកទស្សនាឱ្យជក់ចិត្ត ចាប់អារម្មណ៍ទៅតាមដំណើររឿង។


t_main: សិវៈ
t_subscrip: 1
t_pron: [សិ-វ៉ៈ]
t_source: (បា. សិវ; សំ. ឝិវ)
t_pos: គុ.
t_exp:
ត្រជាក់ត្រជំ; ដែលជាសុខ, សុខសប្បាយ, សុខសម្រាន្ត, បរមសុខ, ក្សេម, ក្សេមក្សាន្ត, មានស្រីសួស្ដី; ដែលរុងរឿង, ថ្កើងថ្កាន។


t_main: សិវៈ
t_subscrip: 2
t_subword: សិវរាត្រី
t_pron: [សិ-វុ័ក-រា-ត្រី]
t_pos: ន.
t_exp:
រាត្រីក្សេមក្សាន្ត; ជាឈ្មោះពិធីសម្ពោធរំឭកដល់ព្រះឥសូរ សូមពរស្រីសួស្ដីឱ្យបានសេចក្ដីសុខចម្រើន, គេធ្វើនៅថ្ងៃ ១៤រោចខែផល្គុន ... (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណិកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា)។


t_main: សិវៈ
t_subscrip: 2
t_subword: សិវលិង្គ
t_pron: [សិ-វុ័ក-លឹង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អង្គ{¥¥}២{££} ផង)។
t_exp:
លិង្គព្រះឥសូរគឺថ្មដែលគេឆ្លាក់ជារូបអង្គជាតបុរស សន្មតថាជាអង្គជាតរបស់ព្រះឥសូរ សម្រាប់ធ្វើសក្ការបូជាក្រាបសំពះគោរពតាមលទ្ធិព្រាហ្មណិក, ខ្មែរហៅ លិង្គ ឬអង្គ ជាគូគ្នានឹងថ្មខ្មៅដែលហៅថា ឧមាយោនី ឬ បំពង់ខ្ចី ...។


t_main: សី
t_subword: សីដក់
t_pron: [សី-ដក់]
t_pos: ន.
t_exp:
សីត្បាញដោយបន្ទោះផ្ដៅដូចសីមេលោងដែរ សម្រាប់ទាត់សម្រាលដោយខ្នងជើង, ជង្គង់, ដុំដៃ, ក្បាលជាដើមឱ្យឡើងទាបៗ (ទាត់យ៉ាងញឹក)។


t_main: សីត
t_subword: សីតករ
t_pron: [សី-តៈ-ក]
t_pos: ន.
t_exp: ព្រះចន្ទ្រ :
t_exam:
(ព.កា.) សីតករ ដ៏បវរ ដោយរង្សី, បូណ៌មី ខែកត្តិក ត្រជាក់ស្រេង; ពួកនរៈ និងនារី នាំគ្នាលេង, លោតកញ្ឆេង សើចសប្បាយ រីករាយច្រើន។


t_poly: ២)
t_exam: កាលណាចងសីមា សង្ឃត្រូវទុកសីមន្តរិករាំងព្រំប្រទល់ (ព.វិ.)។
t_exp:
ផ្ទៃដីក្រៅនិមិត្តសីមា ដែលសង្ឃទុកឱ្យសល់ជាចន្លោះរាំងព្រំប្រទល់ (មិនសូត្រចងជាសីមា) មិនឱ្យសីមានិងសីមាប៉ះពាល់គ្នា :


t_main: សីមន្តរិក
t_subword: សីមន្តរិកបាសាណ
t_pron: [សី-ម៉ន់-តៈ-រ៉ិ-កៈ-ប៉ា-សាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្មឥតមានកម្រិតទំហំនិងកម្ពស់ ដែលព្រះភិក្ខុសង្ឃឱ្យដាំជាសម្គាល់ទីដីសីមន្តរិក, ដាំឃ្លាតចេញពីខាងក្រៅនៃនិមន្តសីមាចេញទៅប្រវែងមួយគក់ឬមួយចំអាមឬក៏យ៉ាងខ្លីបំផុតត្រឹមបួនធ្នាប់ក៏បាន, បើឱ្យឃ្លាតឆ្ងាយជាងប្រមាណនេះទៅទៀតក៏ជាការប្រពៃ។ រាជិ គឺស្លឹកសីមា ១គូ ដាំទន្ទឹមគ្នាមួយសន្លឹកខាងក្នុងជានិមិត្តសីមា មួយសន្លឹកខាងក្រៅជាសីមន្តរិកបាសាណ ទីដីចន្លោះត្រង់កណ្ដាលជាដីសីមន្តរិក មិនឱ្យទីដីសីមានិងដីសីមាទាំង ២ខាងប៉ះទង្គិចគ្នា (ព.វិ.)។


t_main: សីមា
t_pron: [សី-ម៉ា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រំ, ព្រំដី, ព្រំដែន, ព្រំប្រទល់; ខេត្ត, ខេត្តដែន។ ទីមានព្រំកំណត់ ដែលសង្ឃសន្មតជាស្ថានសម្រាប់ធ្វើសង្ឃកម្មជាដើម (ព.វិ.)។


t_main: សីមា
t_subword: និមិត្តសីមា
t_pron: [និ-មិត-តៈ-សី-ម៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់ដែលសង្ឃកំណត់យក, មាន ៨យ៉ាងគឺ ភ្នំ, ដុំថ្មតាន់, ព្រៃ, ឈើរស់, ផ្លូវ, ដំបូក, នទី, ទឹក (ព.វិ.)។


t_main: សីមា
t_subword: ព័ទ្ធសីមា
t_pron: [ពាត់-សី-ម៉ា]
t_pos: កិ.
t_exp:
ទាញអំបោះវែងទាក់ព័ទ្ធជុំវិញទីមានកំណត់ ដោយអ្នកទាញទាក់អំបោះនោះសូត្រធម៌បណ្ដើរផង ឬមិនបាច់មានគ្រាន់តែសូត្រធម៌តាំងចិត្តថាព័ទ្ធជុំវិញការពារអន្តរាយ (ប្រើតាមទម្លាប់ប្រកាន់ជឿ)។


t_main: សីមា
t_subword: ឫសសីមា
t_pron: [រឹស-សី-ម៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
ដុំថ្មតាន់ជានិមិត្តសីមាដែលសង្ឃសូត្រចងរួចហើយទម្លាក់ទៅក្នុងរណ្ដៅលុបដីកប់ (តាមទំនៀមប្រទេស; បា. សីមានិមិត្ត)។


t_main: សីមា
t_subword: ស្លឹកសីមា
t_pron: [ស្លឹក-សី-ម៉ា]
t_pos: ន.
t_notes: (វេវ. រាជីសីមា)។
t_exp:
បន្ទះថ្ម ដុំថ្ម ឬបន្ទះឈើខ្លឹមដាក់ជាគ្រឿងសម្គាល់ជាជំនួសនិមិត្តសីមា ដែលចាក់ទឹកឬដែលកប់ដុំថ្ម បាត់ទៅក្នុងដីតាមទម្លាប់ (បា. រាជិ)។


t_main: សីរសាច់
t_pron: [សេ-រ៉ៈ-សាច់]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ដុះចាក់ឫសសណ្ឋានជាដើម ស្លឹកស្រដៀងនឹងទ្រមួច។ (ពាក្យទេស្នាកម្រងកែវ) : ... :
t_exam:
កុមារពេជ្រ សីរសាច់ លោទកន្ទួតព្រៃ បាយម៉ាតស្វាត ព្រះទ្រហឹង កំភ្លឹងស្តុកស្តុរ សម្កុលចិត្រមូលភ្លើង ... . (មហាវេស្សន្តរជាតក កណ្ឌមហាពន)។


t_main: សីល
t_pron: [សិល]
t_source: (បា.; សំ. ឝីល)
t_pos: ន.
t_exp:
វិរតិចេតនាដែលវៀរចាកអំពើអាក្រក់, ការកាន់ឬប្រព្រឹត្តល្អដោយកាយវាចា, ការមិនប្រព្រឹត្តកន្លងសិក្ខាបទឬវិនយប្បញ្ញត្តិ (ព.ពុ.)។ ការកាន់ចរិយាល្អ; ការសង្រួម; អង្គនៃចរិយា; ចរិត, ចរិយា; មារយាទល្អ; សេចក្ដីល្អ; គតិ; លក្ខណៈ; និស្ស័យ; អធ្យាស្រ័យ; សភាព; ប្រក្រតី; ទម្លាប់; សណ្ដាប់ធ្នាប់; ធម្មជាតិ; ធម្មតា។


t_main: សីលធម៌
t_pron: [សី-ឡៈ-ធ័រ]
t_poly: ១)
t_exam: ប្រកបដោយសីលធម៌, ប្រាកចាកសីលធម៌។
t_exp:
សីលដែលជាធម៌ (របស់សត្វលោក) ឬ សីលនិងធម៌; កិរិយាមារយាទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់; ដំបូន្មានដែលនាំឱ្យចៀសវាងអំពើអាក្រក់ ហើយឱ្យប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អ :


t_main: សីលបារមី
t_pron: [សី-ឡៈ-បា-រ៉ៈ-ម៉ី]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) បារមីមួយក្នុងចំណោមបារមីទាំង១០ដែលព្រះពោធិសត្វក្នុងជាតិជាព្រះភូរិទត្ត នាគរាជ បានបំពេញដោយការរក្សាឧបោសថសីល សូម្បីតែជីវិតក៏ហ៊ានលះបង់។


t_main: សីលវិជ្ជា
t_pron: [សិល-វិច-ជា] ឬ [សី-ឡៈ-វិច-ជា]
t_pos: ន.
t_exam: ពាក្យសីលវិជ្ជាមានន័យប្រហាក់ប្រហែលនឹងពាក្យទស្សនវិជ្ជាសីលធម៌ អភិសមាចារ ចរិយាសាស្ត្រ ជាដើមដែរ។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ការសិក្សាពីអ្វីដែលត្រូវឬខុស នៅក្នុងទង្វើរបស់មនុស្សនិងជាការស្វែងរកជីវិតប្រកបដោយកុសល។ សីលវិជ្ជាសិក្សាជាសំខាន់ទៅលើគោលការណ៍សីលធម៌ ច្បាប់នៃការប្រព្រឹត្តឬប្រព័ន្ធផ្សេងៗដែលគួរត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តតាមយ៉ាងហ្មត់ចត់។ សីលវិជ្ជាកំណត់នូវអ្វីដែលជាការប្រព្រឹត្តល្អនិងអ្វីដែលជាការប្រព្រឹត្តមិនល្អ។ សីលវិជ្ជាបង្ហាញនូវអំពើរបស់មនុស្សដែលគួរឬមិនគួរយល់ព្រមតាម។ សីលវិជ្ជាផ្ដល់ឱ្យយើងនូវគំរូមួយ។ ផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ យើងអាចដឹងថា តើអាកប្បកិរិយារបស់យើងប្រកបដោយសីលធម៌ត្រឹមត្រូវ ប្រកបដោយគុណធម៌ និងគួរឱ្យចង់បានឬមិនគួរឱ្យចង់បាន :


t_main: សីលវិជ្ជាជីវៈ
t_pron: [សិល-វិច-ជា-ជី-វៈ] ឬ [សី-ឡៈ-វិច-ជា-ជី-វៈ]
t_pos: ន.
t_exam: សីលវិជ្ជាជីវៈជាក្រមសីលធម៌នៃជីវិត។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) មែកធាងមួយនៃសីលវិជ្ជាអនុវត្តដែលទាក់ទងនឹងបញ្ហាសីលធម៌ស្ដីពីជីវិតនិងមរណភាព ដែលផ្ដើមចេញពីការស្រាវជ្រាវខាងជីវសាស្ត្រនិងវេជ្ជសាស្ត្រទំនើប ព្រមទាំងការប្រតិបត្តិក្នុងការថែទាំសុខភាព :


t_main: សីវថិកា
t_pron: [សី-វៈ-ថិ-កា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រៃសម្រាប់ចោលខ្មោចស្រស់ (តាមទម្លាប់មនុស្សក្នុងសម័យបុរាណយូរហើយ នៅប្រទេសឥណ្ឌា) ; ព្រៃសម្រាប់កប់ខ្មោចស្រស់ (តាមទម្លាប់ក្នុងសម័យឥឡូវ)។


t_poly: ២)
t_exam: ព្រះរាជាទ្រង់ប្រថាប់ក្បែរសីហបញ្ជរ។
t_exp:
(ព.ប្រ.) បង្អួចរបស់លោកអ្នកមានអានុភាពដូចសីហៈ គឺបង្អួចដំណាក់ឬប្រាសាទរបស់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ឬ បង្អួចមានរង្វង់ដូចជាទ្រង់ជំហរសីហៈ :


t_main: សីហៈ
t_subscrip: 1
t_pron: [សី-ហៈ]
t_source: (បា. សីហ ឬ សីហរាសិ; សំ. សឹហ ឬ សីហរាឝិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សិង្ហ, គជសីហ៍, នរសីហៈ ផង)។
t_exp:
សត្វចតុប្បាទពួកមួយជាម្រឹគមានអំណាចអង់អាច។ ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាថា សីហៈ មាន ៤ប្រភេទគឺ ១តិណសីហៈ សីហៈមានសម្បុរប្រផេះ ស៊ីតិណជាតិជាអាហារ; ២កាឡសីហៈ សីហៈមានសម្បុរខ្មៅស៊ីតិណជាតិជាអាហារដែរ; ៣បណ្ឌុសីហៈ សីហៈមានសម្បុរលឿងចាស់ (សម្បុរត្នោត) ស៊ីសាច់សត្វជាអាហារ; ៤កេសរសីហៈ សីហៈមានកេសរ គឺត្រង់កមានសំណុំរោមសម្បុរក្រហម, មានឆ្នូតក្រហម៣ស្រស់ក្រឡាញពីត្រឹមក្បាលកាត់ចំមកលើខ្នង គឺឆ្នូតមួយកណ្ដាលបង្ហូតត្រង់ចុះតាមខ្នងដងកន្ទុយ ឆ្នូតពីរសងខាងងាកចុះតាមកៀនត្រគាកទាំងពីរ (ម្ខាងមួយ) វិលវៀនព័ទ្ធជាទក្ខិណាព័ត៌, ត្រង់មុខនិងចុងជើងទាំងបួននិងចុងកន្ទុយមានសម្បុរក្រហមស្រស់, សរីរប្រទេស ក្រៅពីនោះមានសម្បុរសដូចសម្បុរខ្យងស័ង្ខដែលខាត់, ស៊ីសាច់សត្វជាអាហារ (ច្រើនមាននៅក្នុងហិមវន្តប្បទេស), កេសរសីហៈនេះមានអានុភាពជាងសីហៈទាំង ៣ប្រភេទខាងលើ; ហៅ សីហរាជ ឬ រាជសីហ៍ "ស្ដេចសីហៈ" ក៏បាន។


t_main: សីហៈ
t_subscrip: 2
t_pron: [សី-ហៈ]
t_source: (បា. សីហ,សីហរាសិ; សំ. សឹហ,សីហរាឝិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រាសី ផង)។
t_exp:
រាសីកំណត់ដោយផ្កាយសីហៈ, ជាឈ្មោះរាសីទី ៥នៃសុរិយគតិ, មាន ៣១ថ្ងៃ ត្រូវគ្នានឹងខែ អាអ៊ូត បារាំងសែស (ទី ៨)។ សព្វថ្ងៃប្រើជា សីហា ជាខែទី ៨ដែរ។


t_main: សឹក
t_subscrip: 2
t_pron: [សឹក]
t_pos: កិ.
t_exp: ផ្លាស់ភេទពីបព្វជិតមកជាគ្រហស្ថ :
t_exam: សឹកពីសាមណេរ, សឹកពីភិក្ខុ។
t_notes:
(ព.ខ្ព. ចាកសិក្ខាឬចាកសិក្ខាបទ; សរសេរជា សិក្ខ ក៏មាន ដោយអនុលោមតាមពាក្យថា សិក្ខា សំដៅសេចក្ដីថា "លាឬចេញចាកសិក្ខា" ប៉ុន្តែប្រើរត់របបជា សឹក អស់ទៅហើយ)។


t_main: សឹកប្ដឹក
t_pron: [សឹក-ប្ដឹក]
t_poly: ១)
t_exp:
ដបមួយប្រភេទធ្វើដោយដីដុតឆ្អិនសាច់រលោង រាងកំប៉ោងខ្លី កស្ដួច សម្រាប់ដាក់ស្រាប៉ាក់ថាវមកពីប្រទេសចិន; ហៅត្រឹមតែ សឹក ក៏បាន (មានច្រើនតែក្នុងសម័យពីដើម)។


t_main: សឺរ៉ាំង
t_pron: [សឺ-រ៉ាំង]
t_source: (បារ. seringue)
t_pos: ន.
t_exam: សឺរ៉ាំងចាក់វ៉ាក់សាំង, សូមកុំប្រើម្ជុលឬសឺរ៉ាំងរួមគ្នា!
t_exp:
(វេជ្ជ.) បំពង់ធ្វើពីកែវឬប្លាស្ទិកម្យ៉ាង ដែលភ្ជាប់នឹងម្ជុលប្រហោងតូចវែង សម្រាប់ចាក់ថ្នាំបញ្ចូលទៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស ឬបូមឈាមខ្លះចេញពីមនុស្ស :


t_main: សុក
t_pron: [សុក]
t_pos: ន.
t_exp:
អាការៈមួយប្រភេទ ជាស្រោមស្រោបកូនដែលនៅក្នុងផ្ទៃម្ដាយ មានទងជាប់នឹងផ្ចិតកូនជាផ្លូវជ្រួតជ្រាបរសជាតិឱ្យកូនចម្រើនធំតាមកំណត់, ឋិតនៅក្នុងស្រោមទឹកភ្លោះ, វេលាដល់កាលកំណត់ ស្រោមទឹកភ្លោះបែក កូនក៏សម្រាលចេញមក, គេកាត់ទងសុកឱ្យដាច់ចេញពីផ្ចិតកូន ... (បា. ហៅ នាឡៈ)។


t_main: សុក្រឹត
t_subword: សុក្រឹតភាព
t_pron: [សុ-ក្រឹត-តៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រកបដោយសុក្រឹតភាព។
t_exp:
ភាពនៃវត្ថុដែលគេធ្វើហើយដោយប្រពៃ, ភាពល្អឥតខ្ចោះ, ការដែលធ្វើហើយស្រេចយ៉ាងល្អបំផុតឥតមានអ្នកណាកែខៃឱ្យល្អជាងទៀតបាន :


t_main: សុខ
t_subword: សុខា
t_pron: [សុ-ខា]
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីសុខ :
t_exam:
(ព.កា.) សូមពួកទេព្ដា ជួយឱ្យសុខា ដល់ពួកអ្នកត្រង់ កាន់សីលកាន់ធម៌ បវរផ្ចិតផ្ចង់ ពុំដែលលុះលង់ ក្នុងក្ដីទុច្ចរិត។


t_main: សុខកំបុត
t_pron: [សុក-កំ-បុត]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: (ព.សា.) ដែលនិយាយឬគិតកំបុតៗខ្លីៗ :
t_exam: និយាយសុខកំបុត, គំនិតសុខកំបុត។
t_notes:
(ចាស់ទុំតំណាលថា កាលពីព្រេងនាយមានតាម្នាក់ឈ្មោះ សុខ គាត់ច្រើននិយាយខ្លីៗកំបុតៗ ទើបគេប្រៀបថា ដូច តាសុខកំបុត)។


t_main: សុខដុមនីយកម្ម
t_pron: [សុ-ខៈ-ដុំ-នី-យៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) ការកែសម្រួលភាពផ្សេងៗគ្នានិង/ឬភាពមិនស៊ីចង្វាក់គ្នាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការវាស់វែង វិធីសាស្ត្រ នីតិវិធី កាលវិភាគ លក្ខណៈបច្ចេកទេស ឬប្រព័ន្ធ ដើម្បីធ្វើឱ្យមានឯកភាពឬមានភាពសមស្របសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា។


t_main: សុខភាព
t_pron: [សុ-ខៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: មានសុខភាពល្អ, មានសុខភាពមិនល្អ។
t_exp:
ភាពជាសុខ, សេចក្ដីសុខ។ សព្វថ្ងៃ ពាក្យនេះប្រើសំដៅដល់ សភាពនៃអាការៈរាងកាយ ឬសភាពផ្លូវចិត្តជាដើម ដែលមានក្ដីសុខឬទុក្ខ :


t_main: សុខាវតី
t_pron: [សុ-ខា-វៈ-តី]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឋានសួគ៌ក្នុងគម្ពីរលទ្ធិមហាយាន ដែលចែងថាជាឋានមួយដែលព្រះពុទ្ធគង់នៅមានព្រះជន្មវែងឥតគណនា។ ក្នុងលទ្ធិថេរវាទ យើងមិននិយាយថាមានឋានសួគ៌ឈ្មោះនេះសោះឡើយ។


t_main: សុខិតកាល
t_pron: [សុ-ខិ-តៈ-កាល]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: កាលឬវេលាដែលមានសេចក្ដីសុខ :
t_exam:
សត្វលោកតែងរីករាយក្នុងសុខិតកាល។ (ព.កា.) សុខិតកាល ជនទាំងអម្បាល តែងភ្លេចក្ដីទុក្ខ រីករាយសប្បាយ ឆ្ពោះតែត្រង់សុខ កាលវេនក្ដីទុក្ខ គ្រលុកចូលមក។ ទើបស្ទុះច្រឡោត ទាំងខ្លៅទាំងឆោត ខំប្រឹងរាវរក ឱ្យគេជ្រោមជ្រែង ខ្វាត់ខ្វែងជ្រុលជ្រក ជួនបានគេមកជួនឃែតទទេ។


t_main: សុខេធិត
t_pron: [សុ-ខេ-ធិត]
t_source: (បា. < សុខ + ឯធិត "ដែលចម្រើន"; សំ. សុខៃធិត < សុខ + ឯធិត > សុខៃធិត)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលចម្រើនដោយសេចក្ដីសុខ, ដែលឋិតនៅក្នុងសេចក្ដីសុខ, សុខុមាល :
t_notes: (បើស្ត្រីជា សុខេធិតាឬសុខៃធិតា)។
t_exam:
មនុស្សសុខេធិត។ (ព.កា.) នៅពេលនោះណា សុខៃធិតា រាជមហេសី លើប្រគាបឈើ ឈឺផ្ទៃពេកក្រៃ ប្រសូតបុត្រថ្លៃ ដោយក្ដីទុក្ខខ្លាំង (រឿងឧទេនកុមារ)។


t_main: សុគតិ
t_pron: [សុ-គៈ-តិ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ស្លាប់ទៅកើតក្នុងសុគតិ។
t_exp:
ដំណើរល្អ, ការទៅដោយល្អ (ចំពោះការស្លាប់កើត) ; ការប្រព្រឹត្តត្រូវផ្លូវ, ត្រូវគន្លងធម៌; គន្លងឬលំអានយុត្តិធម៌។ បា. ឋានសួគ៌ :


t_main: សុគន្ធ
t_subword: សុគន្ធកុដិ
t_pron: [សុ-គ័ន-ធៈ-កុត]
t_pos: ន.
t_exp:
កុដិមានក្លិនក្រអូប (ជាឈ្មោះកុដិលំនៅព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ, មានផ្កាក្រអូបដែលគេដាក់បូជា ឬផ្កាឈើជិតខាងផ្សាយក្លិនក្រអូបជានិច្ច)។


t_main: សុគមនំ
t_pron: [សុ-គៈ-មៈ-ន័ង]
t_source: (សំ. បា. < សុ "ប្រពៃ, ស្រួល" + គមនំ < គមន "ការទៅ")
t_pos: ន.
t_exp: ការទៅដោយស្រួល។ ពាក្យប្រើដោយសន្មតិ (តាមសម័យនិយម) សម្រាប់ឱ្យពរដល់អ្នកដែលរៀបចេញដំណើរទៅកាន់ទីឆ្ងាយ :
t_exam: សុគមនំ! សូមអញ្ជើញទៅឱ្យសុខសប្បាយ!
t_notes:
(ប្រើជា សុយាត្រា! ក៏បាន, អ្នកដែលរៀបចេញដំណើរទៅ ត្រូវឱ្យពរតបមកវិញថា សុវសនំ!ឬសុវសនភាព! សូមនៅសុខសប្បាយ! ម.ព. សុវសនំ!ឬសុវសនភាព! ផង)។


t_main: សុឃាត
t_pron: [សុ-ឃាត]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ការប្រតិបត្តិនូវការបញ្ចប់ជីវិតអ្នកជំងឺដោយចេតនា ដើម្បីបំបាត់ការឈឺចាប់ខាងផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត។


t_main: សុចរិត
t_pron: [សុ-ចៈ-រ៉ិត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ការប្រព្រឹត្តល្អ :
t_exam: កាន់សុចរិត, មានសុចរិត។
t_notes:
(ហៅ សុចរិតធម៌ ក៏បាន, មាន ៣ យ៉ាងគឺ ការប្រព្រឹត្តល្អដោយកាយ ហៅ កាយសុចរិត; ការប្រព្រឹត្តល្អដោយវាចា ហៅ វចីសុចរិត; ការប្រព្រឹត្តល្អដោយចិត្តសុទ្ធ ហៅ មនោសុចរិត ព.ផ្ទ. ទុច្ចរិត)។


t_main: សុចិ
t_pron: [សុ-ចិ]
t_source: (បា.; សំ. ឝុចិ)
t_poly: ១)
t_pos: គុ.
t_exp:
ស្អាត, បរិសុទ្ធ, ហ្មត់ហ្មង, ឥតមន្ទិល, សុទ្ធ, ជ្រះ; សមរម្យ; ស; ថ្លា; ភ្លឺ, រុងរឿង, ត្រចះ, ត្រចង់; ល្អ; ស្លូតត្រង់។


t_main: សុច្ឆន្ទៈ
t_pron: [សុច-ឆ័ន-ទៈ]
t_source: (សំ. បា. សុ "ល្អ, ប្រពៃ; ត្រឹមត្រូវ" + ឆន្ទ "បំណង" > សុច្ឆន្ទ)
t_pos: ន.
t_exam: សុច្ឆន្ទៈរបស់វីរបុរស។
t_notes: (ព.ផ្ទ. ទុច្ឆន្ទៈ "បំណងអាក្រក់")។
t_exp:
ឆន្ទៈល្អ, បំណងប្រពៃ; បំណងត្រឹមត្រង់, បំណងត្រឹមត្រូវ គឺបំណងដែលត្រឹមត្រង់តាមគតិធម៌និងគតិច្បាប់ អាចញ៉ាំងសេចក្ដីសុខ ចម្រើនឱ្យកើតមាន :


t_main: សុទិដ្ឋិនិយម
t_pron: [សុ-ទិត-ឋិ-និ-យំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: បុគ្គលប្រកបដោយសុទិដ្ឋិនិយម។
t_notes: (ព.ផ្ទ. ទុទ្ទិដ្ឋិនិយម)។
t_exp:
ការនិយមចំពោះសុទិដ្ឋិ, ការនិយមដោយទិដ្ឋិត្រូវ; ការចូលចិត្ត ឬការយល់ឃើញថារបស់អ្វីក្នុងលោកសុទ្ធតែល្អ, សុទ្ធតែប្រសើរសុខស្រួល, ... :


t_main: សុទ្ធ
t_pron: [សុត]
t_source: (បា.; សំ. ឝុទ្ធ)
t_pos: គុ.
t_exam: ថ្មីសុទ្ធ, ចិនសុទ្ធ, បាយសុទ្ធ, ប្រាក់សុទ្ធ។
t_exp:
ដែលជ្រះ, ស្អាត, បរិសុទ្ធ; ត្រឹមត្រូវ; ផូរផង់, ហ្មត់ហ្មង; ស; ឥតមន្ទិល; ឥតលាយ; តែមួយប្រភេទ, តែមួយមុខ; ហ្មត់ចត់ :


t_main: សុធម្មាធិបតី
t_pron: [សុ-ធ័ម-មា-ធិ-ប៉ៈ-ដី]
t_source: (បា. សុធម្ម + អធិបតិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានន្តរសមណស័ក្ដិ សម្រាប់ព្រះសង្ឃនាយក ឬជួនកាលជាព្រះសង្ឃរាជ ខាងគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយក្នុងប្រទេសកម្ពុជា :

t_exam:
សម្ដេចព្រះសុធម្មាធិបតី សង្ឃនាយក គណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ ឬសម្ដេចព្រះសុធម្មាធិបតី ព្រះសង្ឃរាជ គណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ។


t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកទិព្យ; អាហារទិព្យ; របស់ទិព្យ; ទឹកដោះ; ទឹកដម, ទឹកដមផ្កា; ទឹកក្នុងផ្លែ; រស; កំបោរ, កំបោរ ស; ថ្នាំទឹកសម្រាប់បោកឬលាបឱ្យស; ពន្លឺ, រស្មី; ...។


t_main: សុន្ទររស
t_pron: [សុន-ទៈ-រៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធចេះពណ៌នារូបភាព លក្ខណៈសកម្មភាពនៃតួអង្គ ដំណើររឿង ធម្មជាតិឱ្យឃើញលក្ខណៈល្អត្រឹមត្រូវតាមការពិតឬរូបលក្ខណៈពិត ធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ពេញចិត្ត :

t_exam:
សុន្ទររសនៅក្នុងរឿងកាកី (...) កាយកើតអស្ចារ្យ-អំពីផ្កាកា-ណិកាសោភី ភក្ដ្រាសោភ័ណ ដូចចន្ទ្របូណ៌មី-សក់ដូចភមរី-រលើបខ្មាញ់ខ្មៅ...។ កបកាយក្រអូប ទោះទាំងរាងរូប ប្រហើរពុំបាច់ រកផ្កាគ្រឿងអប់ ឈ្ងុយឈ្ងប់សព្វសាច់ ពិដោរបណ្ដាច់ បណ្ដូលអស់ស្រី។ (...)។


t_poly: ២)
t_exam: ការសិក្សាបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីសុបិនត្រូវបានគេហៅថាសុបិនវិទ្យា។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ស៊េរី (ដំណើរបន្តគ្នា) នៃរូបភាព គំនិត វេទនារម្មណ៍ និងឥន្ទ្រីយារម្មណ៍ ដែលជាធម្មតាកើតឡើងដោយអចេតនានៅក្នុងចិត្តក្នុងរយៈពេលនៃដំណាក់កាលណាមួយនៃដំណេក :


t_main: សុប្រាត
t_subword: សុប្រាតសុវត្ថិ!
t_pron: [សុ-ប្រា-ត:-សុ-វ៉ាត់]
t_pos: ឧ.
t_exp: សួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹកល្អ! (ពាក្យឱ្យពរឬគំនាប់គ្នាក្នុងវេលាព្រឹក), ប្រើត្រឹមតែ សុប្រាត! ប៉ុណ្ណេះក៏បាន។
t_notes:
(វេវ. អរុណសុវត្ថិ!, អរុណសួស្ដី!, សុប្បភាតសុវត្ថិ!, សុប្រភាត សួស្ដី!; ព.ផ្ទ. សាយ័ណ្ហសុវត្ថិ!, សាយ័ណ្ហសួស្ដី!; រាត្រីសុវត្ថិ!, រាត្រីសួស្ដី!)។


t_main: សុភ
t_pron: [សុ-ភៈ]
t_source: (បា.; សំ. ឝុកឬ ជា សុក ក៏មានខ្លះ)
t_pos: គុ.
t_exp:
ល្អ, ប្រពៃ; ស្អាត, ឥតមានហ្មង; សម, សមរម្យ; ដែលគួរស្រឡាញ់, គួរចាប់ចិត្ត; មានសិទ្ធិជោគ; មានសិរី, មានសួស្ដី; មានលាភ; មានសេចក្ដីសុខ; មានសេចក្ដីចម្រើន; ដែលឱ្យគុណ, ឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍គ្រប់យ៉ាង។


t_pos: ន.
t_exp:
លំអ; សេចក្ដីស្អាត; ការសមរម្យ; មង្គល, ជោគល្អ, សិទ្ធិជោគ; សិរី, សួស្ដី; លាភ; សេចក្ដីសុខ; សេចក្ដីចម្រើន; សេចក្ដីសប្បាយ; គុណ; ប្រយោជន៍។


t_poly: ២)
t_exam: លោកសុភា។
t_notes: (បុរាណព្រេងនាយ ហៅ សុភាតុលាការ)។
t_exp:
ឋានន្តរចៅក្រមខាងតុលាការ ជាអ្នកពិភាក្សាក្ដី; ក្នុងរជ្ជកាលពីដើម មានមុខការរួមចូលជាមួយនឹងរាជការរដ្ឋបាលផង, ក្នុងខេត្តមួយៗ មានចៅហ្វាយស្រុកម្នាក់, បាឡាត់ស្រុកម្នាក់, សុភាម្នាក់, យោក្ប័ត្រម្នាក់; បើខេត្តធំ មានសុភាពីរនាក់ (ឆ្វេងស្ដាំ), ជួនកាលមានបាឡាត់ស្រុកពីរនាក់ (ឆ្វេងស្ដាំ) ដែរ, ក្នុងរជ្ជកាលសព្វថ្ងៃនេះចែកមុខការសុភាដាច់ស្រឡះមកខាងតុលាការហៅថា សុភាចារបុរស មាននាទីជាអ្នកពិភាក្សាក្ដី និងការស៊ើបពិនិត្យដំណើរក្ដី ហៅកាត់ពាក្យខ្លីត្រឹមតែ សុភាៗ ដូចពីដើមដែរ :


t_main: សុភាសិត
t_pron: [សុ-ភា-សិត]
t_poly: ១)
t_exp: ពាក្យពីរោះ, ពាក្យត្រូវ, ឱវាទត្រឹមត្រូវ (ដែលមានប្រយោជន៍គួររៀនគួរស្ដាប់) :
t_exam:
មានសុភាសិតបុរាណថា អូសទូកកុំឱ្យល្អាន ចាប់ត្រីបានកុំឱ្យល្អក់ទឹក ធ្វើអ្វីៗកុំឱ្យមានមោះហ្មង ហើយឱ្យកើតការដោយស្រួលផង។ល។


t_poly: ២)
t_exam: ចេះពីរៀនមានពីរក ចង្កឹះមួយបាច់ កាច់មិនបាក់ តក់ៗពេញបំពង់។
t_exp:
(អ.សិ.) ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធតាក់តែងជាពាក្យឬកម្រងពាក្យចួនរណ្ដំ (កម្រងកែវ) សម្រាប់អប់រំ ទូន្មាន ដោយលើកយក ធម្មជាតិ ជីវភាព សង្គមជាដើម មកប្រៀបធៀប :


t_main: សុភោជន!
t_pron: [សុ-ភោ-ជន់]
t_pos: ឧ.
t_exam: សុភោជន!
t_notes: (ប្រើជា សុរសភោជន!ឬសុរសភោជន៍! ក៏បាន)។
t_exp:
ពាក្យប្រើដោយសន្មតិ (តាមសម័យនិយម) សម្រាប់ឱ្យពរគ្នាក្នុងវេលារៀបនឹងបរិភោគភោជនាហារ : ឬ សុភោជន៍! អញ្ជើញបរិភោគឱ្យឆ្ងាញ់ពិសា!, សូមបរិភោគឱ្យឆ្ងាញ់ពិសា! ឬសូម (អ្នក) បរិភោគអាហារឱ្យឆ្ងាញ់ពិសា! :


t_main: សុភ័គ
t_pron: [សុ-ភាក់]
t_source: (សំ.បា. សុភគ)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលរុងរឿង, ល្អ; ជាទីគាប់ចិត្ត, គួរឱ្យស្រឡាញ់, មានលាភ, សម្បូណ៌, មានសេចក្ដីចម្រើន, មានសេចក្ដីសុខសប្បាយ។


t_main: សុមនា
t_pron: [សុ-ម៉ៈ-នា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ម្លិះរួត :
t_exam:
(ព.កា.) សុមនាមានផ្កាក្រអូបឆ្ងាញ់ អ្នកផងស្រឡាញ់ឥតសល់ម្នាក់ បណ្ដែតលើទឹកធាតុត្រជាក់ គួរស្ម័គ្រចង់ក្រេមផឹកម្ដងៗ។


t_main: សុមេធ
t_subword: សុមេធកុលបុត្ត
t_pron: [សុ-មេត-កុ-ឡៈ-បុត]
t_pos: ន.
t_exp: កុលបុត្តអ្នកមានសុមេធា :
t_notes: (បើស្ត្រីជា សុមេធកុលធីតា។ ម.ព. សង្ការដ្ឋាន ក្នុង សង្ការ {¥¥}២{££} ផង)។
t_exam:
សុមេធកុលបុត្ត ទោះអន្ទោលចាប់កំណើតកើតក្នុងត្រកូលទន់ខ្សោយថយថោក ក៏មិនច្របូកច្របល់ខ្វល់ខ្វក់ជាមួយនឹងត្រកូលនោះឡើយ, ដូចជាផ្កាឈូកនិងឧប្បលនានា មិនប្រឡាក់ដោយភក់កខ្វក់នៅគល់ដើមរបស់វាដូច្នោះដែរ (ព្រះពុទ្ធភាសិត)។


t_main: សុមេរុ
t_pron: [សុ-មេ-រុ]
t_source: (សំ.បា. សុមេរុ "ភ្នំបៀតបៀននូវភ្នំទាំងពួងដោយកម្ពស់របស់ខ្លួន គឺភ្នំខ្ពស់ជាងភ្នំទាំងអស់ក្នុងសាកលលោក")
t_pos: ន.
t_exam: ឋានត្រៃត្រិង្ស ឋិតនៅលើភ្នំព្រះសុមេរុ៍។
t_notes: (ហៅ សុមេរុបពត៌ឬសុមេរុរាជ ក៏បាន)។
t_exp:
ឈ្មោះភ្នំមួយធំខ្ពស់ចម្បង ជាទីតាំងនៃត្រៃត្រិង្សសួគ៌ ដែលជាឋានរបស់ព្រះឥន្ទ្រ។ ពាក្យថា នេរុ, មេរុ, សិនេរុ, តិទិវាធរ, សុរគិរី, សុរាទ្រិ, សុរាស្រ័យ សុទ្ធតែជាឈ្មោះរបស់ភ្នំនេះឯង ប៉ុន្តែខ្មែរប្រើពាក្យ សុមេរុ ឬ សុមេរុ៍ ជាង :


t_main: សុយាត្រា
t_pron: [សុ-យា-ត្រា]
t_source: (សំ.បា. សុ "ប្រពៃ, ស្រួល" + យាត្រា "ការទៅ")
t_pos: ន.
t_exam: សុយាត្រា! សូមអញ្ជើញទៅឱ្យសុខសប្បាយ!
t_exp:
ការទៅដោយស្រួល, ដំណើរទៅស្រួល, ការដើរដំណើរស្រួល។ ពាក្យប្រើដោយសន្មតិ (តាមសម័យនិយម) សម្រាប់ឱ្យពរដល់អ្នកដែលរៀបចេញដំណើរទៅកាន់ទីឆ្ងាយ :

t_notes:
(ប្រើជា សុគមនំ! ក៏បាន, អ្នកដែលរៀបចេញដំណើរទៅត្រូវឱ្យពរតបមកវិញថា សុវសនំ!ឬសុវសនភាព! សូមនៅឱ្យសុខសប្បាយ!)។


t_main: សុរភី
t_subscrip: 2
t_pron: [សុ-រ៉ៈ-ភី]
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្មែរហៅឈើមួយប្រភេទ ផ្កាល្អិតៗ ចេញពីមែក វេលារីកមានព័ណ៌លឿង ក្លិនក្រអូបឆ្ងាញ់, ផ្លែមូលជ្រលមស្រួចខាងចុង គ្រាប់ធំ វេលាទុំមានសម្បុរលឿងមានក្លិនក្នុងធុំឆួល (ហៅ សូរភី ក៏មាន)។


t_main: សុរា
t_subscrip: 2
t_pron: [សុ-រ៉ា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកស្រវឹងមានដើមកំណើតដំបូងបង្អស់ កើតអំពីព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ សុរៈ។ មានរឿងតំណាលក្នុងគម្ពីរជាតកខាងពុទ្ធសាសនាថា កាលពីបុរាណព្រេងនាយយូរអង្វែងហើយ មានព្រានព្រៃម្នាក់ឈ្មោះ សុរៈ (ជាអ្នកមធ្យមប្រទេស) បានឃើញពួកសត្វបក្សីមកប្រជុំគ្នាផឹកទឹកដែលដក់នៅប្រឡង់ប្រគាបឈើធំមួយក្នុងព្រៃ ហើយស្រវឹងធ្លាក់ចុះមកកកែ កករល្ងីល្ងើហើរឡើងមិនរួច, ព្រាននឹកសង្ស័យក៏ពាក់បង្អោងឡើងទៅសង្កេតមើលឃើញទឹកមានគ្រាប់ឈើច្រើនប្រភេទ និងគ្រាប់ធញ្ញជាតិខ្លះត្រាំនៅក្នុងនោះ, គាត់កេវស្លឹកឈើដួសក្រេបផឹកល្បងមើល ក៏ព្រឺខ្លួនខ្ញាកៗ, លុះក្រេបផឹកថែមហើយថែមទៀតក៏ស្រវឹង នឹកចង់បរិភោគសាច់សត្វ, ចុះមកសម្លាប់បក្សីទាំងនោះអាំងបរិភោគ មានរសឆ្ងាញ់ ប្លែកជាងសព្វដង; ...ដល់ថ្ងៃក្រោយ បាននាំតាបសមួយរូបឈ្មោះ វរុណៈ ឱ្យផឹកទឹកត្រាំនោះល្បងមើល, វរុណៈក៏ស្រវឹងនឹកចង់បរិភោគ សាច់សត្វដែរ; ចាប់ដើមតាំងពីនោះមក វរុណៈនិងសុរៈចូលដៃគ្នាពេញទី។ លុះចំណេរកាលតមក សុរៈនិងវរុណៈបាននាំយកទឹកត្រាំនោះមកផ្សាយក្នុងស្រុក ពួកមនុស្សក៏ចេះផ្សំគ្រឿងត្រាំធ្វើឱ្យកើតជាទឹកស្រវឹងហៅថា សុរា តាមឈ្មោះព្រានព្រៃដែលជាអ្នកនាំអាទិ៍មុនគេបង្អស់ អ្នកស្រុកខ្លះហៅថា វារុណី តាមឈ្មោះតាបសទ្រុស្ដសីល ដែលជាបុរសទីពីរចូលដៃជាមួយនឹងព្រានព្រៃ។ កាលជាន់នោះ ពួកមនុស្សចេះធ្វើសុរា ឬវារុណីនេះត្រឹមតែទឹកត្រាំដោយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ (ជាមេរ័យ) ប៉ុណ្ណោះ, សម្រាប់ពួកសេនាទាហានប្រើច្រើនជាងសាធារណជន; លុះចំណេរកាលតរៀងៗមកមនុស្សទាំងឡាយក្នុងសាកលលោកចេះតែបែកគំនិតធ្វើសុរាបានច្រើនបែបឡើង, ដរាបដល់មកសម័យសព្វថ្ងៃនេះ សុរាក៏រឹងរឹតតែចម្រើនមានច្រើនយ៉ាងឡើងទៀត :

t_exam:
(ព.កា. ប្រវត្តិសុរា) ប្រភពសុរា ក្នុងដើមកល្បា កើតពីព្រានសូរ ហើយនិងវរុណ តាបសទ្រុស្ដស្មូរ គាត់អនុកូល ព្រមគ្នាបង្កើត។ ដើមជាមេរ័យ លុះកាលយូរក្រៃ ទើបបែកកំណើត ផ្សេងៗអនេក ប្លែកៗជួឆើត ឯដើមកំណើត កើតពីមេរ័យ។ ឯទឹកត្នោតជូរ កើតពីឈ្មោះស៊ូរ គាត់លៃកែខៃ យកឫសនេះនោះ មកផ្សំកាឡៃ ទឹកត្នោតត្រងថ្ងៃ ជាទឹកត្នោតជូរ។ ចំណេរកាលមក មានមនុស្សរាប់រក យកបែបឈ្មោះស៊ូរ លៃលកថែមទៀត អស់កាលពុំយូរ ទើបទឹកត្នោតជូរ កើតមានច្រើនបែប។


t_main: សុរិន្ទ
t_subscrip: 2
t_pron: [សុ-រ៉ិន]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្មែរសុរិន្ទ, ពួកខ្មែរសុរិន្ទគោកខណ្ឌ។
t_exp:
ឈ្មោះស្រុកមួយនៅខាងទិសឧត្តរនៃកម្ពុជរដ្ឋ, សព្វថ្ងៃនេះបញ្ចូលជាអាណាខេត្តសៀម, ប៉ុន្តែសម័យពីដើមជាអាណាខេត្តរបស់ខ្មែរសឹងមានពួកជនជាតិខ្មែរសុទ្ធនៅពេញពាស ព្យាយាមរក្សាភាសាខ្មែរព្រមទាំងកាន់រក្សាទំនៀមទម្លាប់សណ្ដាប់ធ្នាប់របស់ខ្មែរ ទុកឱ្យគង់នៅមិនទាន់បាត់; ស្រុកសុរិន្ទនេះជាគូគ្នានឹងស្រុក គោកខណ្ឌ ដែលពីដើមជាអាណាខេត្តរបស់ខ្មែរដែរ :


t_main: សុរិន្ទខ្នងភ្នំ
t_pron: [សុ-រ៉ិន-ខ្នង-ភ្នំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងមួយប្រគំដោយផ្លុំស្នែងផ្សំជាមួយនឹងគ្រឿងតន្ត្រីផង ជាភ្លេងសម្រាប់ផ្លុំឱ្យកូនដំរីបារាសវាស្ដាប់ ឱ្យវាស្រងេះស្រងោច ...។


t_main: សុរិយ
t_subword: សុរិយវង្ស
t_pron: [សុ-រ៉ិ-យ៉ៈ-វង់]
t_pos: ន.
t_exp:
ពង្សព្រះអាទិត្យ (សុរិយគោត្ត, សុរិយពន្ធុ, អាទិច្ចពន្ធុ, គោតមគោត្ត) ; វង្សរបស់ព្រះរាម (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍)។


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ប្រ.) អ្នកដែលមានខ្លួនទុកដូចជាព្រះអាទិត្យគឺដែលមានតេជះខ្លាំង (ច្រើនហៅព្រះមហាក្សត្រិយ៍ដែលមានឥទ្ធានុភាពខ្លាំង) :

t_exam:
(ព.កា.) រីព្រះសុរិយង្គ ព្រះបាទឯកអង្គ ទ្រង់ធម៌សត្យា ណែនាំពលរដ្ឋ ឱ្យកាន់សីលាសឹងបានសុខា ក្ដីស្ងប់ជានិច្ច។


t_main: សុរិយាល្ងាចថ្ងៃ
t_pron: [សុ-រ៉ិ-យ៉ា-ល្ងាច-ថ្ងៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណមួយបែបរបស់ខ្មែរ មានផ្ដើមទំនុកច្រៀងថា សុរិយាល្ងាចថ្ងៃ ...រាល់ដើមបទ ហើយរាយទំនុកតាមលំដាប់តៗទៅ។


t_main: សុរិយេ
t_pron: [សុ-រ៉ិ-យ៉េ]
t_source: (បា. < សុរិយ > សុរិយេ)
t_pos: ន.
t_exp:
នាកាលឬកាលដែលព្រះអាទិត្យ; ឬសំដៅសេចក្ដីត្រឹមតែថា "ព្រះអាទិត្យ" ក៏មាន (សម្រាប់ប្រើចំពោះតែក្នុងពាក្យទេសនាឬក្នុងកាព្យ) :

t_exam:
សុរិយេនាកាលព្រះអាទិត្យ ប្លែងឫទ្ធិបង្អស់វង់មណ្ឌល ព្រះចន្ទ្ររះឡើងឱ្យយើងយល់ នេះនោះមិនសល់នៅជិតខ្លួន។ ឬមួយយ៉ាងថា សុយេរែងរេទៅខាងលិច រែងចុះទាបតិចតាមលំដាប់ ដូចរូបសព្វសត្វតែងកើតស្លាប់ទោះយូរ ទោះឆាប់តែងប្រែប្រួល។


t_poly: ២)
t_exam: ក្រុមសុរិយោដី។
t_exp:
ឈ្មោះក្រុមរាជការមានភារៈខាងវាស់ផ្ទៃក្រឡាដី ស្រែចម្ការឬដីភូមិជាដើមក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ព្រមទាំងកាន់កាប់រក្សាទុកនូវឯកសារស្ដីពីរឿងនេះផង :


t_main: សុលស្ទីស
t_pron: [សុល-ស្ទីស]
t_source: (បារ. solstice)
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ពេលវេលាដែលព្រះអាទិត្យស្ថិតនៅលើសេនីតត្រង់ខ្សែត្រូពិកនិងពេលវេលាដែលព្រះអាទិត្យស្ថិតនៅលើសេនីតត្រង់ខ្សែត្រូពិកខាងត្បូង ដែលក្នុងពេលនោះ រស្មីព្រះអាទិត្យមានកម្រិតក្ដៅបំផុតនិងពេលថ្ងៃមានរយៈពេលវែងបំផុតនៅថ្ងៃទី២១ឬ២២ខែធ្នូ ហៅថា សុលស្ទីស ខែធ្នូ (នៅអឌ្ឍគោលខាងត្បូង)។


t_main: សុលស្ទីស
t_subword: សុលស្ទីសធ្នូ
t_pron: [សុល-ស្ទីស-ធ្នូ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) សុលស្ទីសនៅអឌ្ឍគោលខាងត្បូង ពេលដែលរស្មីព្រះអាទិត្យមានកម្រិតក្ដៅបំផុតនិងពេលថ្ងៃមានរយៈពេលវែងបំផុតនៅថ្ងៃទី២១ឬ២២ខែធ្នូ។


t_main: សុលស្ទីស
t_subword: សុលស្ទីសមិថុនា
t_pron: [សុល-ស្ទីស-មិ-ថុ-ណា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) សុលស្ទីសនៅអឌ្ឍគោលខាងជើង ពេលដែលរស្មីព្រះអាទិត្យមានកម្រិតក្ដៅបំផុតនិងពេលថ្ងៃមានរយៈពេលវែងបំផុតនៅថ្ងៃទី២១ឬ២២ខែមិថុនា។


t_main: សុវណ្ណ
t_subword: សុវណ្ណបដ្ដ
t_pron: [សុ-វ៉ាន់-ណៈ-ប័ត]
t_poly: ១)
t_exp:
ក្នុងច្បាប់រាជសព្ទខ្មែរថា ដំបារមាសដែលចារឹកអក្សរតាំងព្រះបរមនាមក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ឬតាំងព្រះនាមក្សត្រិយ៍ថ្នាក់បន្ទាប់ចុះមករហូតដល់ទីសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ។


t_main: សុវណ្ណ
t_subword: សុវណ្ណមាលា
t_pron: [សុ-វ៉ាន់-ណៈ-មា-លា]
t_pos: ន.
t_exp: កម្រងផ្កាមាស, ខ្សែមាស :
t_exam:
(ព.កា.) ប្រើហៅស្រីអ្នកក្រងផ្កាថា មាលា ក៏បាន, ដូចជា រីយាយមាលានិងតាមាល័យ ក្រងផ្ការាល់ថ្ងៃ ថ្វាយព្រះរាជា ទ្រង់ប្រោសប្រទាន ឱ្យមានទ្រព្យា ចិញ្ចឹមអាត្មា កបដោយក្ដីសុខ។


t_main: សុវិជ្ជា
t_pron: [សុ-វិច-ជា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: វិជ្ជាល្អ, ចំណេះដែលយោងអាត្មាឱ្យបានទ្រព្យធនបុណ្យស័ក្ដិសុខចម្រើន :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ទុព្វិជ្ជាឬទុរ្វិទ្យា)។
t_exam:
សុវិជ្ជា ជាទ្រព្យធនមិនស្រាលមិនធ្ងន់ជាប់នៅជានិច្ចក្នុងខ្លួនប្រាណ កាលបើគេមិនឱ្យចោរលួចយកពុំបាន វិសេសជាងទ្រព្យនានាជារូបី។ (ព.កា.) ថា រីសុវិជ្ជា ចូរកូនរាល់គ្នា ប្រឹងរៀនកុំធ្លោយ ព្រោះជាចំណេះ កម្ចាត់កម្សោយ រៀនចេះតែងឱ្យ សម្រេចផលល្អ។


t_main: សុសវែរ
t_pron: [សុស-វែ]
t_source: (អ. software)
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) បណ្ដុំឃ្លាបញ្ជាដែលធ្វើឱ្យហាដវែរកុំព្យូទ័រដំណើរការត្រួត ពិនិត្យមុខងាររបស់ហាដវែរនោះ ត្រួតពិនិត្យអ្វីដែលកុំព្យូទ័រធ្វើការ និងអាចប្រើប្រាស់វាដើម្បីធ្វើកិច្ចការឬការងារផ្សេងៗ។


t_main: សុសិក្សា
t_pron: [សុ-សឹក-សា]
t_source: (សំ. សុ "ប្រពៃ" + ឝិក្សា; បា. សុ + សិក្ខា)
t_pos: ន.
t_exp: ការរៀនដោយប្រពៃ គឺរៀនដោយយកចិត្តទុកដាក់, ដោយប្រឹងប្រែង :
t_exam:
(ព.កា.) ហៃសិស្សទាំងឡាយ ចូរអ្នកខ្វល់ខ្វាយ ធ្វើសុសិក្សា នឹងបានសម្រេច ដូចក្ដីប្រាថ្នា សមតាមចិន្តា មិនបង់កម្លាំង។


t_main: សុស្ម័ន
t_pron: [សុស-ស្មាន់]
t_source: (សំ. ឝុឞ្មន៑)
t_pos: ន.
t_exp: ភ្លើង, កម្ដៅ; ពន្លឺ; អំណាច; សេចក្ដីក្លាហាន :
t_exam:
(ព.កា.) សេនាសុស្ម័ន ដៃសឹងចាប់កាន់ អាវុធមុតថ្លា ពាក់គ្រឿងក្រោះក្រាញ បណ្ដាញជាលា ពុំរួញពុំរា គគាតចូលលុក។


t_main: សុហ្ឫទ
t_pron: [សុ-ហ្រឹត]
t_source: (សំ. សុហ្ឫទ; បា. សុហទ)
t_pos: ន.
t_exp: មិត្រ, សម្លាញ់ :
t_notes: (ព.កា. ប្រើក្លាយជា សៅហ្ឫទឬសៅហ្រឹទ ក៏មាន)។
t_exam:
(ព.កា.) សៅហ្ឫទជាមិត្តរួមចិត្តមួយ មួយមានទុក្ខព្រួយមួយក៏មាន បានស៊ីចែកគ្នាគ្មានក៏គ្មាន ប្ដូរផ្ដាច់អត់ឃ្លានជាមួយគ្នា។


t_main: សុ.ចិ.បុ.លិ.
t_pron: [សុ-ចិ-បុ-លិ]
t_source: (បា.)
t_pos: កិ.
t_exp:
ស្ដាប់, គិត, សួរ, សរសេរឬកត់ត្រា។ អក្សរសង្ខេបអំពីពាក្យ សុត "ស្ដាប់", ចិន្ត "គិត", បុច្ឆ "សួរ", លិខ "សរសេរ, កត់, ចម្លង", ជាអង្គរបស់អ្នករៀន, បានសេចក្ដីថា "អ្នករៀនលុះតែប្រកបដោយអង្គ ៤គឺ ស្ដាប់, គិត, សួរ, សរសេរ ឬ កត់ត្រា, ចម្លង ទើបអាចនឹងឡើងជាអ្នកចេះគ្រប់គ្រាន់បាន"។ អង្គ ៤នេះហៅថា សិក្សាចតុរាង្គ។


t_main: សុ.ចិ.បុ.លិ.
t_subword: សុ.ចិ.បុ.លិ.វិនិមុត្ត
t_pron: [សុ-ចិ-បុ-លិ-វិ-និ-មុត]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលរួចផុតស្រឡះចាក សុ. ចិ. បុ. លិ. គឺអ្នករៀនដែលខ្វះការស្ដាប់, គិត, សួរ, សរសេរកត់ត្រា :
t_exam:
សុ. ចិ. បុ. លិ. វិនិមុត្ត អ្នកដែលរួចផុតចាកអង្គបួន ទោះបីខំប្រឹងរៀនផ្ទួនៗ ពុំអាចញ៉ាំងខ្លួនឱ្យចេះឡើយ។លុះតែប្រកបដោយអង្គបួន ទើបខ្លួននឹងអាចឆ្លងដល់ត្រើយ ហាក់ដូចវិជ្ជាខ្លួនកៀកកើយ ចេះហើយរីករាយសប្បាយក្រៃ។


t_main: សូករន្តកៈ
t_pron: [សូ-កៈ-រ៉ន់-តៈ-កៈ]
t_source: (បា. សូករន្តក)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. វត្ថពន្ធ ផង)។
t_exp:
ថៅឡិង, ឈ្មោះវត្ថពន្ធចង្កេះមួយប្រភេទ ធ្វើដោយផ្ទាំងសំពត់តូចវែង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងពោះវៀនជ្រូក សម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកក្រវាត់រក្សាបរិមណ្ឌលស្បង់។


t_main: សូករមទ្ទវៈ
t_pron: [សូ-កៈ-រ៉ៈ-ម័ត-ទៈ-វៈ]
t_source: (បា. —មទ្ទវ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទ ធ្វើដោយសាច់ជ្រូកនិងគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗដែលជាងមាសឈ្មោះ ចុន្ទ ចាត់ចែងថ្វាយព្រះសក្យមុនីសព្វញ្ញុពុទ្ធ, ជាព្រះស្ងោយចុងក្រោយបំផុតរបស់ព្រះអង្គ, ទ្រង់សោយព្រះស្ងោយនេះហើយក៏ចាប់មានអាពាធជាទម្ងន់ ព្រះអង្គចូលបរិនិញ្វនក្នុងថ្ងៃនោះ។ សូករមទ្ទវៈ នេះអ្នកប្រាជ្ញពួកខ្លះ ប្រែជា "ផ្សិត", ថាជាឈ្មោះផ្សិតមួយប្រភេទ ដែលជ្រូកចូលចិត្តស៊ី, អ្នកប្រាជ្ញពួកនេះកាន់យកសេចក្ដីថា ព្រះសក្យមុនីទ្រង់ចូលបរិនិញ្វនដោយបណ្ដាលអំពីអាពាធពុលផ្សិត ជាម្ហូបដែល ចុន្ទ ចាត់ចែងថ្វាយ។


t_main: សូចនា
t_pron: [សូ-ចៈ-ណា]
t_pos: ន.
t_exp:
តារាងអក្ខរក្រមនៃពាក្យបច្ចេកសព្ទដែលទាក់ទងទៅនឹងប្រធានបទនិងឈ្មោះដែលគេដកស្រង់ពីសៀវភៅណាមួយ... ដើម្បីឱ្យងាយរកឃើញ។


t_main: សូចនាករ
t_subword: សូចនាករសេដ្ឋកិច្ច
t_pron: [សូ-ចៈ-ណា-ក-សេត-ឋៈ-កិច]
t_pos: ន.
t_exp:
តួលេខសំខាន់ៗដែលចង្អុលបង្ហាញអំពីកម្លាំងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសណាមួយ ដូចជាផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប អត្រាអតិផរណា កំណើនប្រជាជនជាដើម។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះស្រុកមួយក្នុងអាណាខេត្តសៀមរាប (ស្រុករលួស) នៅខាងកើតទីរួមខេត្តសៀមរាបសព្វថ្ងៃនេះ (ប្រហែលជាកាលពីក្នុងសម័យមហានគរ ស្រុកនេះជាភូមិលំនៅរបស់ពួកសូទ្រៈទេដឹង?)។


t_main: សូធ្យ
t_pron: [សូត]
t_pos: កិ.
t_notes: (ម.ព. សូត្រ{¥¥}៣{££} ផង)។
t_source:
(សំ. ស្វធ្យ, ស្វ ក្លាយមកជា សូ, ដូចជា ស្វ ក្លាយមកជា សួ គឺ ស្វស្តិ > សួស្ដី, ស្វគ៌ > សួគ៌, សួគ៌ា នេះដែរ)

t_exp:
ទន្ទេញ; ថាតាមរបៀបពាក្យដែលទន្ទេញចាំមាត់; អានតាមពាក្យដែលសរសេរស្រាប់; អានឱ្យគេថាតាម សូធ្យធម៌, សូធ្យមេរៀន, សូធ្យសេចក្ដីឱ្យគេសរសេរតាម; មេសូធ្យ។ ប៉ុន្តែខ្មែរយើងជ្រុលប្រើជា សូត្រ យូរណាស់ហើយ ពិបាកនឹងកែឱ្យទៅជា សូធ្យវិញ, បើអាច, លុះតែព្រមព្រៀងគ្នាប្រើ ទើបប្រើបាន។


t_poly: ២)
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើនាំមុខឬជាជំនួយកិរិយាសព្ទមានអាការៈជាកិរិយានុគ្រោះ ឬប្រើជាជំនួយតាមសព្ទក៏បាន ដោយសេចក្ដីអង្វរ ឬដោយសេចក្ដីគោរព, ដោយសេចក្ដីគួរសម (តាមថ្នាក់បុគ្គល) :

t_exam:
សូមព្រះតេជះតម្កល់លើត្បូង; សូមព្រះរាជទាន ...; សូមទ្រង់ ...; សូមទ្រង់ជ្រាប; សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស ...; សូមទ្រង់មេត្តាប្រោស ...; សូមទាន ...; សូមទានជ្រាប; សូមជ្រាប; សូមប្របាទម្ចាស់ ...; សូមព្រះតេជព្រះគុណ ...; សូមលោក ...; សូមនាយ ...; សូមអ្នក ...; សូមឱកាស!; សូមកុំ ...; សូមឱ្យ ...។ល។


t_main: សូមក្រាបបង្គំទូល
t_pron: [សូម-ក្រាប-បង់-គំ-ទូល]
t_pos: កិ.
t_exp:
និយាយពីពាក្យសម្រាប់ក្រាបទូលព្រះមហាក្សត្រិយ៍ជាអម្ចាស់ជីវិត ដោយគារវភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ក្រៃលែង គឺអ្នកសរសេរចុតហ្មាយនោះ សូមក្រាបបង្គំព្រមទាំងសូមយកសិរៈរបស់ខ្លួនទូលព្រះបាទាព្រះអង្គផង ប៉ុន្តែសូមទូលពីក្រោមល្អងធូលីដែលជាប់នៅត្រង់បាតព្រះបាទា ដោយផ្ដើមសេចក្ដីត្រង់បន្ទាត់លើបំផុតថា សូមព្រះតេជះតម្កល់លើត្បូង; ហើយសរសេរត្រង់បន្ទាត់ក្រោមបន្ទាប់នោះ ដោយលូកចូលបន្តិចថា សូមព្រះរាជទានក្រាបបង្គំទូលក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ នៃព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង សូមទ្រង់ជ្រាប។ រួចសរសេរលូកបន្ទាត់ចូលរាយសេចក្ដីតាមដំណើរការណ៍ទៅដរាបដល់ចប់ (នេះជាបែបប្រើតាំងពីបុរាណកាលមក)។


t_main: សូរក្រអូម
t_pron: [សូ-ក្រ-អូម]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលមានទីបន្លឺនៅត្រង់ក្រអូម គឺខ្នងអណ្ដាតទល់នឹងក្រអូម។ ព្យញ្ជនៈសូរក្រអូម មាន [ c ] [ ɟ ] [ ɲ ] ...។


t_main: សូរង
t_pron: [សូ-រ៉ង]
t_pos: ន.
t_exp: ក (ប្រើចំពោះតែរាជសព្ទ) :
t_exam: ព្រះសូរង គឺ ក នៃក្សត្រិយ៍។
t_notes:
(ក្នុងសាស្ត្រាបុរាណច្រើនប្រទះឃើញសរសេរជា សូរង្គ; បើដូច្នេះមែន គួរសន្និដ្ឋានថាក្លាយមកពី សំ. សូរ + អង្គ > ស្វរាង្គ; ជើង វ "្វ" > ស្រះ ូ, រា > រ ផ្សំបានជា សូរង្គ "អង្គរបស់សំឡេង ឬអវយវៈសម្រាប់ញ៉ាំងសំឡេងឱ្យកើត គឺ ក" ប៉ុន្តែបានស្រាវជ្រាវរកសព្វគ្រប់ទៅ ក៏ពុំឃើញមានពាក្យសំស្ក្រឹតថា "ស្វរាង្គ" ដែលប្រែថា "ក" ទេ, បើប្រើជា សូរង្គ ដោយសន្មតិផ្សំក៏គួរដែរ ព្រោះមានអត្ថន័យគួរដោះស្រាយបាន)។


t_main: សូរងក
t_pron: [សូ-រ៉ង-ក]
t_pos: ន.
t_exp:
(វ.វិចិ.) គ្រឿងអលង្ការមួយយ៉ាងមានសណ្ឋានជាបន្ទះលម្អ ដោយក្បាច់រចនាផ្សេងៗសម្រាប់ពាក់ជុំវិញកអ្នកសម្ដែងរបាំបុរាណ ល្ខោនខោល ល្ខោនយីកេ ល្ខោនបាសាក់...។ កាលពីសម័យបុរាណ សូរង ក ធ្វើពីមាសឬលោហៈមានតម្លៃ ដោយមិនដេរភ្ជាប់ជាមួយកំណាត់ជាទ្រនាប់ដូចសម័យបច្ចុប្បន្ន។


t_main: សូរច្រមុះ
t_pron: [សូ-ច្រ-ម៉ុះ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលពេលបន្លឺ រនាំងក្រអូមបើកចំហ ដើម្បីឱ្យខ្យល់ក្នុងសួតចេញមកក្រៅតាមច្រមុះផង តាមមាត់ផង។ ព្យញ្ជនៈសូរច្រមុះឬនាសិកជៈ មាន [m] [n] [ŋ] [ɲ] ...។


t_main: សូរជើងធ្មេញ
t_pron: [សូ-ជើង-ធ្មេញ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលមានទីបន្លឺនៅជើងធ្មេញ គឺចុងអណ្ដាតទល់នឹងជើងធ្មេញមុខ។ ព្យញ្ជនៈសូរជើងធ្មេញ មាន [ţ] [ʠ] ...។


t_main: សូរត្រដុស
t_pron: [សូ-ត្រ-ដុះ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរត្រដុសនឹងផ្ទៃគុហាមាត់ អណ្ដាត ធ្មេញ ដោយបង្កើតសូរត្រដុស ដូចជា [f] [v] [s] [z] ...។ ព្យញ្ជនៈសូរត្រដុសជាព្យញ្ជនៈដែលមានរង្វះខ្យល់កម្រិត១។


t_main: សូរធ្មេញ
t_pron: [សូ-ធ្មេញ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលមានទីបន្លឺនៅត្រង់ធ្មេញ គឺចុងអណ្ដាតទល់នឹងធ្មេញ។ ព្យញ្ជនៈសូរធ្មេញ មាន [t] [d] [n] ...។


t_main: សូរបបូរមាត់
t_pron: [សូ-ប-បូ-មាត់]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលមានទីបន្លឺនៅបបូរមាត់គឺបបូរមាត់លើនិងបបូរមាត់ក្រោមប៉ះគ្នា។ ព្យញ្ជនៈសូរបបូរមាត់ មាន [p] [b] [m] ...។


t_main: សូរផ្ទុះ
t_pron: [សូ-ផ្ទុះ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលបន្លឺឡើង ដោយមានដំណើរខ្យល់ចេញពីសួតមកប៉ះខ្លាំងនឹងគ្រឿងប្រដាប់បន្លឺសំឡេង បណ្ដាលឱ្យមានបន្ទុះ ដូចជា [p] [b] [t] [d] [k] [ɡ] [m] [n] [ɲ] [ŋ] ជាដើម។ ព្យញ្ជនៈសូរផ្ទុះឬសូរស្ទះជាព្យញ្ជនៈដែលមានរង្វះខ្យល់កម្រិតសូន្យ។


t_main: សូរផ្ទុះត្រដុស
t_pron: [សូ-ផ្ទុះ-ត្រ-ដុស]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលបន្លឺឡើងដោយបន្សំចូលគ្នារវាងសូរផ្ទុះឬសូរស្ទះជាមួយនឹងសូរត្រដុស (fricative) ដូចជា ព្យញ្ជនៈ [tʃ] ក្នុងពាក្យ [tʃaild] (child) ព្យញ្ជនៈ [dʒ] ក្នុងពាក្យ [dʒæm] (jam) នៃភាសាអង់គ្លេស ជាដើម។


t_main: សូរមាត់
t_pron: [សូ-មាត់]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលពេលបន្លឺ រនាំងក្រអូមបិទផ្លូវច្រមុះ ដើម្បីឱ្យខ្យល់ក្នុងសួតចេញមកក្រៅតែតាមមាត់។ ព្យញ្ជនៈសូរមាត់ឬមុខជៈ មាន [p] [b] [f] [v] [s] [k] [c] [t] [g] ...។


t_main: សូរមុខក្រអូម
t_pron: [សូ-មុក-ក្រ-អូម]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលមានទីបន្លឺនៅមុខក្រអូម គឺខ្នងអណ្ដាតទល់នឹងផ្នែកនៃគុហាមាត់ដែលស្ថិតនៅមុខក្រអូម។ ព្យញ្ជនៈសូរមុខក្រអូម មាន [ ʃ ] [ ʒ ] ...។


t_main: សូរលំហូរ
t_pron: [សូ-លំ-ហូ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលពេលបន្លឺ ខ្យល់ដែលរត់ចេញពីសួតស្ទើរតែមិនត្រដុសនឹងផ្ទៃគុហាមាត់ អណ្ដាត ធ្មេញឡើយ ពោលគឺហាក់បីដូចជាមានលំហូរ។ ព្យញ្ជនៈលំហូរជាព្យញ្ជនៈដែលមានរង្វះខ្យល់កម្រិត២។ ព្យញ្ជនៈលំហូរ មាន [l] [r] ...។


t_main: សូរវិទ្យា
t_pron: [សូ-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីសូរ ដែលមានមែកធាងសំខាន់ៗ ដូចជាសូរវិទ្យាបន្លឺ សូរវិទ្យាអាគូស្ទិក សូរវិទ្យាបន្សំ។


t_main: សូរសព្ទ
t_pron: [សូ-ស័ប]
t_pos: ន.
t_exp:
សូរសំឡេងឬសំឡេងក្លៀវក្លា, សំឡេងខ្លាំង។ សូរសព្ទសំនៀងនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធប្រកបដោយអង្គ៨ហៅថា អដ្ឋង្គុបតសរៈឬអដ្ឋង្គិកសរៈ គឺ ១ស្រឡះស្រឡំស្មើៗ; ២ស្រទន់ពីរោះ; ៣ឱ្យអ្នកស្ដាប់ងាយដឹងងាយយល់; ៤គួរឱ្យអ្នកស្ដាប់ចង់ស្ដាប់មិនធុញទ្រាន់; ៥ក្បោះក្បាយមិនស្អកស្អា; ៦មានសូរនិគ្គហិតមូលក្រឡង់; ៧មានសូរជ្រៅក្នុងទ្រូង; ៨ក្រាងក្រអៅ។


t_main: សូរ្យ
t_subword: សូរ្យកាន្ត
t_pron: [សូ-រ៉ៈ-កាន]
t_source: (សំ. សូយ៌ "ព្រះអាទិត្យ" + កាន្ត "ជាទីស្រឡាញ់, ដែល ...ពេញចិត្ត"; បា. សុរិយ + កន្ត)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះរាជកុមារ ...គ្រវីកែវសូន្យកាន្តកើតជាភ្លើងឆេះពួកខ្មាំងសត្រូវ រលាយសាបសូន្យឥតសេសសល់។
t_exp:
ថ្មព្រះអាទិត្យ (អាទិច្ចសិលា), ត្បូងព្រះអាទិត្យ គឺត្បូងឬកែវមួយប្រភេទ កាលបើយកទៅដាក់ឱ្យចំពន្លឺព្រះអាទិត្យ អាចបញ្ចេញកម្ដៅយ៉ាងខ្លាំងក្លាបាន ឬអាចបង្កើតជាភ្លើងក៏បាន; កែវប្រភេទនេះ គេសន្មតថាមានគុណភាពពូកែស័ក្ដិសិទ្ធិ ដែលច្រើនតែមានតំណាលក្នុងរឿងល្បើកផ្សេងៗ ពីបុរាណកាលដូចគេតែងបានឮរឿយៗ ក្នុងរឿងល្ខោនជាដើមថា :

t_notes:
(បើតាមន័យដែល " ...អាចបញ្ចេញកម្ដៅយ៉ាងខ្លាំងក្លាបាន ឬអាចបង្កើតជាភ្លើងក៏បាន" នេះគួរយោលទៅដល់សេចក្ដីម្យ៉ាងទៀតថា កែវចរណៃមួយប្រភេទដែលគេយកទៅដាក់បញ្ចាំងក្រោមរស្មីព្រះអាទិត្យកំពុងក្ដៅ ហើយអាចបង្កើតភ្លើងបានដោយសារក្រដាសប៉ុយឬកម្ទេចសំរាមល្អិត ដែលដាក់ពីខាងក្រោមកែវនោះ ក៏គួរហៅថា សូរ្យកាន្ត បានដែរ ពាក្យនេះ ច្រើនប្រើជាមួយនឹងពាក្យ ពិទូរ្យ ថា កែវពិទូរ្យសូរ្យកាន្ត)។


t_main: សូរ្យ
t_subword: សូរ្យប្រព័ន្ធ
t_pron: [សូរ-យ៉ៈ-ប្រ-ពាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
សមូហកម្មនៃព្រះអាទិត្យនិងភពនានាដែលមានគន្លងនៅជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យមានភពប្រាំបី គឺ ភពពុធ ភពសុក្រ ភពផែនដី ភពអង្គារ ភពព្រហស្បតិ៍ ភពសៅរ៍ ភពអ៊ុយរ៉ានុស និងភពណិបទូន (ភពព្លុយតុងត្រូវបានដកចេញពីក្នុងចំណោមភពនៃសូរ្យប្រព័ន្ធ ដោយវាខ្វះលក្ខខណ្ឌមួយក្នុងចំណោមលក្ខខណ្ឌទាំងបីរបស់ភព។


t_poly: ២)
t_exam: សូរ្យគ្រាសជាបាតុភូតធម្មជាតិ។
t_exp:
ដំណើរបាត់បង់ពន្លឺទាំងមូលឬផ្នែកខ្លះនៃព្រះអាទិត្យ ដែលបាំងដោយព្រះចន្ទ នៅគ្រាដែលព្រះចន្ទគោចរនៅចន្លោះព្រះអាទិត្យនិងផែនដី :


t_main: សួគ៌ា
t_pron: [សួ-គា]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យក្លាយមកពី : ស្វគ៌, ស្វ > សួ។ សួគ៌ (ទេវលោក) សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ ជា សួគ៌ា ក៏មាន :
t_notes: (ព.ពុ.)។
t_exam:
(ព.កា.) អ្នកធ្វើបុណ្យទាន គេតែងតែបាន ផលានិសង្ស ជិតអស់ជីវិត ចិត្តគិតឆ្ពោះត្រង់ បុណ្យដែលផ្ចិតផ្ចង់ ផ្ដល់សួគ៌ាឱ្យ។ ឃើញក្នុងមនោ បុណ្យលេចចេញធ្លោ ព្រោះផលអំណោយ បុណ្យទានដែលធ្វើ ជួនឮដង្ហោយ ស្រែកហៅថាឱ្យ លះលោកនេះទៅ។ ទៅនៅភពថ្មី ដែលជាបុរី សួគ៌សុខមាននៅ ជានិច្ចនិរន្តរ៍ ឥតមានក្ដីក្ដៅ អ្នកកុំទ្រាំនៅ ឋានមនុស្សយូរពេក។ ...។


t_main: សួស្ដី
t_pron: [សួស-ស្ដី] ឬ[សួ-ស្ដី]
t_source: (សំ. ក្ល.; ស្វស្តិ, ខ្មែរប្រើផ្លាស់ វ ជាស្រៈ ួ, ិ > ី; បា. សុវត្ថិ, សោត្ថិ)
t_pos: ន.
t_exam: មានសួស្ដី, ទៅមកដោយសួស្ដី។
t_exp:
សេចក្ដីសុខស្រួល; ការប្រព្រឹត្តទៅស្រួល; សេចក្ដីចម្រើនដោយសុខ; សេចក្ដីសុខចម្រើន, គ្រោះល្អ; ដំណើរមានជោគ :


t_main: សួស្ដី
t_subword: រាត្រីសួស្ដី!
t_pron: [រា-ត្រី-សួ-ស្ដី]
t_exp:
សួស្ដីក្នុងវេលាយប់, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នា ក្នុងវេលាយប់ (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលាយប់!


t_main: សួស្ដី
t_subword: សាយណ្ហសួស្ដី!
t_pron: [សា-យ័ន-សួ-ស្ដី]
t_exp:
សួស្ដីក្នុងវេលារសៀល, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នា ក្នុងវេលាតាំងពីថ្ងៃត្រង់ដល់ល្ងាច (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលារសៀល!


t_main: សួស្ដី
t_subword: អរុណសួស្ដី!
t_pron: [អៈ-រុន-សួ-ស្ដី]
t_exp:
សួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក, ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរគ្នាឬគំនាប់គ្នា ក្នុងវេលាតាំងពីព្រហាមរហូតដល់ថ្ងៃត្រង់ (ប្រើតាមសម័យនិយម), បានសេចក្ដីថា សូមឱ្យមានសួស្ដីក្នុងវេលាព្រឹក!


t_main: សួស្តិ៍
t_pron: [សួស]
t_pos: ន.
t_exam: ឩមៈ ប្រសិទ្ធិសួស្តិ៍! ...ទើបគ្រូប្រើអញ ...។
t_notes: (ម.ព. សួស្ដី, ជ័យ{¥¥}២{££} ផង)។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើតាមប្រពៃណីក្នុងពិធីមង្គលការ នៅវេលាដែលកូនប្រុសស្រីកំពុងក្រាបសំពះផ្ទឹមគ្នា ជាទីបញ្ចប់កិច្ចមង្គលការ ជាពាក្យដែលអ្នករាំហូតដាវស្រែកសួរអ្នកទាំងអស់គ្នាក្នុងទីប្រជុំជនថា ជ័យហោង? (មង្គលការនេះប្រកបដោយជោគជ័យហើយឬ?), អ្នកចាស់ទុំឆ្លើយព្រមគ្នាថា ជ័យ!, អ្នករាំសួរទៀតថា សួស្តិ៍ហោង? (មង្គលការនេះប្រកបដោយសិរីសួស្ដីហើយឬ?), គេឆ្លើយថា សួស្តិ៍!, អ្នករាំសួរបញ្ជាក់ទៀតថា យកអ្វីជាបន្ទាល់?, គេឆ្លើយថា យកហ៊ោ!, អ្នកទាំងអស់គ្នាក៏តាំងស្រែកហ៊ោក្រេវព្រមគ្នាឡើង ...។ ពាក្យផ្ដើមក្នុងការសូត្រមន្តអាគមស្ដោះព្រួសជំងឺផ្សេងៗ :


t_main: សើក
t_pron: [សើក]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: ត្រីចូលសំងំក្នុងសើក។
t_exp:
ឫសឈើឬឫសឫស្សីនៅមាត់បឹងឬមាត់ស្ទឹងដែលដុះចុះទៅក្នុងទឹកចាក់ស្រេះយ៉ាងជិត ប៉ុន្តែស្ដើងប៉ើងរ៉ើងរ៉ើកៗ មានចន្លោះជាស្រទាប់ៗប្រហោងធ្លាក់ស្រោបចុះទៅក្រោម, ជាទីពួនសំងំនៃមច្ឆជាតិឬទីឃជាតិ គឺពស់ទឹកឬអន្ទង់ :


t_poly: ២)
t_exp:
បើចន្លោះឫសឈើដែលបែកជាចម្ពាម ទឹកច្រោះជារូងជាជម្រកមច្ឆជាតិក្នុងបឹង ហៅថា រូងគល់ឈើ។ បើឫសឈើបែបនោះដែរ ប៉ុន្តែដុះក្នុងព្រៃរនាមបឹងឬស្ទឹង គេហៅរូងឫសឈើនោះថា រូងរាម, គេនិយាយថា ត្រីចូលជ្រកក្នុងរូងរាម។


t_main: សើច
t_subscrip: 1
t_pron: [សើច]
t_pos: កិ.
t_exp:
ហើបបបូរមាត់លាន់សូរសព្ទតិចឬខ្លាំងចេញរន្ថាន់រអឹកទប់មិនឈ្នះ ព្រោះមានទំនងនាំឱ្យរីករាយរំជួលជ្រួលឃឹកៗឡើងដោយហសិតុប្បាទចិត្ត។


t_main: សើច
t_subscrip: 2
t_pron: [សើច]
t_pos: ន.
t_exam: ស្លម្ជូរបង់ស្លឹកក្រូចសើច។
t_exp:
ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ស្លឹកទ្រវែងឆែកស្ដួចមួយអន្លើ ក្លិនហាងប្រហើរ ប្រើធ្វើជាគ្រឿងផ្សំឱ្យម្ហូបមុខខ្លះមានរសឆ្ងាញ់, ផ្លែមានសំបកជ្រួញ។ ក្លិនប្រហើរឆួល មានរសហាង ទឹកក្នុងផ្លែមានរសជូរ ប្រើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគខ្យល់ ឬប្រើជាគ្រឿងស្លបាន :


t_main: សើន
t_pron: [សើន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានខ្ពស់ស្រឡះកដោយឥដ្ឋជាដើមសម្រាប់អុជភ្លើងបំភ្លឺជាគ្រឿងចំណាំជ្រុងជ្រោយទន្លេឬសមុទ្រ កុំឱ្យអ្នកដំណើរជើងទឹកវង្វេងផ្លូវក្នុងវេលាយប់ ឬសម្រាប់ឡើងថ្កោលមើលដំណើរចេញចូលនៃអ្នកនាំទំនិញរំលងគយ ឬក៏សម្រាប់ឡើងថ្កោលមើលដំណើរលបចូលមកនៃពួកបច្ចាមិត្ត :

t_exam:
នៅជ្រោយចង្វាកាលពីដើមមានសើនមួយកដោយឥដ្ឋធំខ្ពស់ប៉ុន្តែឥឡូវ រាជរដ្ឋាភិបាលបានឱ្យរុះរើចេញបាត់រូបទៅហើយ ព្រោះយល់ឃើញថា បើទុកឱ្យនៅមានតទៅ ជាការឥតប្រយោជន៍ ព្រោះហួសសម័យត្រូវប្រើប្រាស់ទៅហើយ។


t_main: សៀតផ្កា
t_pron: [សៀត-ផ្កា]
t_pos: ន.
t_exp:
សរីរប្បទេសត្រង់បន្ទាប់ចុងភ្នែកទាំងពីរជាខាងមុខគុម្ពត្រចៀកមនុស្ស (ហៅ តើកៗ ក៏បាន ព្រោះត្រង់កន្លែងនោះមានខ្យល់ជីពចរលោតតើកៗជានិច្ច)។


t_main: សៀន
t_pron: [សៀន]
t_pos: ន.
t_exam: នៅខេត្តកំពង់ធំច្រើនមានអ្នកចេះធ្វើសៀនលក់, ជារបរសំខាន់មួយយ៉ាងរបស់ខ្មែរ។
t_exp:
ប្រដាប់ត្បាញដោយបន្ទោះផ្ដៅឬបន្ទោះឫស្សី ហើយខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ជាដើម មានទ្រង់ទ្រាយជាផ្តិល សម្រាប់ប្រើការជាជំនួសផ្តិល :


t_main: សៀម
t_pron: [សៀម]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសសៀម។
t_exp:
ឈ្មោះប្រទេសមួយមានព្រំប្រទល់ជាប់គ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជា ភាគខាងលិចនិងភាគខាងជើង មួយចំហៀងខាងលិចឬខាងពាយ័ព្យ :


t_main: សៀមប្រៀម
t_pron: [សៀម-ប្រៀម]
t_pos: ន.
t_exam: សៀមប្រៀមប្រើបរិភោគជាមួយនឹងត្រីសាប។
t_notes: (ហៅតាមទម្លាប់ដោយស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ជ្រក់ចេកជ្វា ឬហៅត្រឹមតែ ជ្រក់ចេក ក៏មាន)។
t_exp:
ជ្រក់ផ្លែចេកជ្វាខ្ចី គឺផ្លែចេកជ្វាខ្ចីដែលគេចិតយកសំបកចេញហើយសាប់ឱ្យល្អិត តែមិនឱ្យដាច់ចេញពីគ្នា (ឱ្យនៅទាំងមូល) រួចត្រាំទឹកខ្មេះ ដាក់អំបិលខ្លះផង ឬសាប់មើមខ្ញីដាក់លាយខ្លះផងក៏បាន, ដាក់មើមខ្ទឹម សលាយខ្លះផងក៏បាន (បើចង់ប្រញាប់ ត្រូវប្រើលាយមើមខ្ទឹមប្រៃ), ដាក់ស្ករលាយខ្លះផងក៏បាន (បើជ្រក់ទុកយូរថ្ងៃ មិនបាច់ប្រើទឹកខ្មេះ ត្រូវប្រើតែអំបិល) :


t_main: សៀមរាប
t_pron: [សៀម-រាប]
t_poly: ១)
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋនៅក្នុងទិសភាគខាងជើងឆៀងខាងលិចក្រុងភ្នំពេញ; បុរាណស្ថានប្លែកៗមានច្រើនក្នុងខេត្តនេះជាងខេត្តឯទៀត។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះភូមិមួយនៅក្នុងស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្ដាល, អ្នកនៅឆ្ងាយៗច្រើនហៅ សៀមរាប រានថ្ម ព្រោះនៅជិតគ្នានឹងភូមិរានថ្ម, ដើម្បីមិនឱ្យច្រឡំគ្នានឹងខេត្តសៀមរាបផង។


t_main: សៀវភៅ
t_pron: [សៀវ-ភៅ]
t_pos: ន.
t_exam: សៀវភៅសរសេរ, សៀវភៅបញ្ជី, សៀវភៅបញ្ជូន, សៀវភៅបោះពុម្ពឬសៀវភៅពុម្ព។
t_exp:
ប្រជុំក្រដាសដែលដេរកាត់ស្រេចមានទំហំនិងកម្រាស់តាមការប្រកប មានក្របពីខាងក្រៅ, សម្រាប់ប្រើការសរសេរកត់ត្រាឬដែលសរសេរ, ដែលបោះពុម្ពហើយ :


t_main: សេក
t_subscrip: 1
t_pron: [សេក]
t_pos: ន.
t_exp:
បក្សីពួកមួយ សម្បុរបៃតង ចំពុះខ្លីខុប, មាន ៣ប្រភេទគឺ សេកសោម សេកមាឌធំ ចំពុះក្រហម; សេកយារ សេកមាឌប៉ុនសេកសោមតែចំពុះខ្មៅ; សេកអាត់ សេកមាឌតូច ចំពុះខ្មៅ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ សេកក្រិច, ខ្លះហៅសេកក្រិស "សេកតូច") ; សេកទាំង៣ប្រភេទនេះសុទ្ធតែស៊ីគ្រាប់ធញ្ញជាតិនិងផ្លែឈើ, គ្រាប់ឈើជាចំណី។


t_main: សេក្ខ
t_pron: [សេក-ខៈ]
t_source: (បា.; សំ. ឝៃក្ស)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលនៅកំពុងសិក្សា, អ្នករៀន។ ខ្មែរបុរាណហៅក្មេងដែលនៅរៀនអក្សរក្នុងវត្តថា សេក្ខលោក ឬ កូនសេក្ខ (សិស្សលោក ឬកូនសិស្ស) ; ក្នុងសម័យឥឡូវក៏នៅមានប្រើខ្លះដែរ :

t_exam:
ហ៏មើលចាត់ចែងរៀបបាយឱ្យសេក្ខលោកផង! (អ្នកខេត្តតាកែវនិងខេត្តកំពតនិងខេត្តកំពង់ស្ពឺប៉ែកខាងលិចនៅប្រើពាក្យនេះជាងអ្នកខេត្តឯទៀត)។


t_main: សេក្ខ
t_subword: សេក្ខបុគ្គល
t_pron: [សេក-ខៈ-បុក-គល់]
t_pos: ន.
t_notes: (ហៅខ្លីត្រឹមតែ សេក្ខៈ ក៏បាន។ ព.ផ្ទ. អសេក្ខៈ, អសេក្ខបុគ្គល)
t_exp:
បុគ្គលអ្នកនៅកំពុងសិក្សាតទៅទៀត, បានខាងអរិយបុគ្គល៧ថ្នាក់គឺ អ្នកដែលបានសម្រេចសោតាមគ្គ, សោតាផល, សកទាគាមិមគ្គ, សកទាគាមិផល, អនាគាមិមគ្គ, អនាគាមិផល, អរហត្តមគ្គ (ព្រោះនៅមានការសិក្សាឱ្យបានសម្រេចមគ្គផលតាមលំដាប់ថ្នាក់តៗ ទៅរហូតដល់អរហត្តផល)។


