# tb_main

t_main: ក
t_subscrip: 1
t_subword: 1
t_pron: [ក]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងវគ្គទី១។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [k] ជាព្យញ្ជនៈរនាំងក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។


t_main: កក
t_subscrip: 1
t_subword: កកស្ទះ
t_pron: [កក-ស្ទះ]
t_pos: កិ.
t_exam: ចរាចរណ៍កកស្ទះ។
t_exp:
មិនអាចផ្លាស់ទី រំកិល ងាក កម្រើក ឬធ្វើចលនាបាន ដោយសារមានរបស់គរជាប់បន្តគ្នាឬមនុស្សច្រើនណែនណាន់តាន់តាប់ :


t_main: កង
t_subscrip: 4
t_subword: កងទងឈូក
t_pron: [កង-ទង-ឈូក]
t_pos: ន.
t_exam: កងទងឈូកក៏មានពាក់លម្អកជើងកូនក្រមុំក្នុងពិធីមង្គលការដែរ។
t_exp:
គ្រឿងអលង្ការមួយប្រភេទធ្វើពីលោហៈដែលផ្នែកខាងចុងទាំងពីរខាងទល់មុខគ្នារចនាដូចផ្កាឈូកក្រពុំសម្រាប់ពាក់នៅកជើងនៃអ្នករបាំបុរាណខ្មែរ ហើយក៏មានពាក់នៅកដៃផងដែរ :


t_main: កងគ្រាប់
t_pron: [កង-គ្រាប់]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមេកានិកសម្រាប់ទ្រទ្រង់ផ្នែកមួយទៀតដែលមានចលនារង្វិលជុំវិញអ័ក្ស ដើម្បីជួយសម្រួលចលនានិងកាត់បន្ថយការកកិត។


t_main: កងចៅ
t_pron: [កង-ចៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពួកស្ត្រីខ្ញុំរាជការក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ធ្វើការពួកបាវ (ស្ត្រីទាំងនេះ កាលពីបុរាណ គេជ្រើសរើសយកតែកូនចៅពលឬរបឹប)។


t_main: កងទ័ព
t_pron: [កង-ទាប់]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមមនុស្សត្រៀមច្បាំងនឹងសត្រូវ, សេនារេហ៍ពលដែលមានកាតព្វកិច្ចការពារជាតិ មាតុភូមិ រកសន្តិសុខជូនប្រជាជននិងស្រុកទេស។


t_main: កងព័ន្ធ
t_pron: [កង-ពាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ពិធីបុណ្យទ្វាទសមាសសម្គាល់ដោយទង់ជ័យចងបោះនៅទូក ទូកនោះចងពួរបោះយុថ្កានៅកណ្ដាលស្នាមប្រណាំងទូក-ង ដើម្បីឱ្យទូក-ងដែលប្រណាំងគ្នា ១អុំខាងក្នុង ១អុំខាងក្រៅ។


t_main: កង់
t_subscrip: 1
t_pron: [កង់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.សា.) យានកង់ពីរដែលអាចប្រព្រឹត្តទៅមុខបានដោយសារឈ្នាន់, ច្រវាក់, ថាស ជាដើមដែលដាក់ទាក់ទងគ្នាជាមួយនឹងដុំនៃកង់ក្រោយនិងដុំកណ្ដាល; ទោចក្រយាន។


t_main: កង់បី
t_pron: [កង់-បី]
t_poly: ១)
t_exam: ជិះកង់បី, សូមហៅកង់បីឱ្យខ្ញុំផង!
t_exp:
(ព.សា.) មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនដោយរ៉ឺម៉កដែលអូសដោយម៉ូតូដឹកអ្នកដំណើរយកថ្លៃឈ្នួល។ ថ្វីបើចំនួនកង់មានដល់ទៅបួន តែគេនៅតែហៅថាកង់បីដដែល :


t_poly: ២)
t_exp: (ព.សា.) មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនដោយម៉ូតូមានកង់បីយកថ្លៃឈ្នួល។
t_notes:
(សម័យសង្គមរាស្ត្រនិយមគេហៅ «ឡាំប៉ាតា» Lambretta តាមឈ្មោះក្រុមហ៊ុនផលិត។ សព្វថ្ងៃនេះជួនគេហៅ «ផាសអាប់» តាមឈ្មោះកម្មវិធីសម្រាប់ហៅរថឈ្នួលតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតឬជួនហៅតាមភាសាថៃថា តុកតុក ក៏មាន)។


t_main: កង្កែប
t_pron: [កង់-កែប]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វទឹកមួយប្រភេទ មានជើង ៤ចេះហែលទឹក, មុជទឹក, លោតលើគោកក៏បាន ច្រើននៅអាស្រ័យនឹងទីក្បែរមាត់ទឹក ឬនឹងរន្ធដីក៏នៅបាន។


t_main: កង្កែបអាចម៍គោ
t_pron: [កង់-កែប-អាច់-គោ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះកង្កែបមួយប្រភេទ មាឌតូចប៉ុនគ្នានឹងកង្កែបប្រុយដែរ ប៉ុន្តែដងខ្លួនខ្លី ជើងក៏ខ្លីៗដែរ សម្បុរស្ទើរលឿង នៅតែក្នុងកំពាយអាចម៍គោលើគោក។


t_main: កង្ហែន
t_pron: [កង់-ហែន]
t_pos: ន.
t_notes: (បា. ហៅ កលន្ទក)។
t_exp:
សត្វមួយប្រភេទ ក្នុងពួកសត្វមានដោះសម្បុរខ្មៅប្រផេះ រូបធំជាងកង្ហិច ស៊ីផ្លែឈើនិងសាច់ក្នុងគ្រាប់ឈើជាអាហារ។


t_main: កច្ចាយនូបត្ថម្ភកៈ
t_pron: [កាច់-ចា-យ៉ៈ-នូ-ប៉ាត់-ថាំ-ភៈ-កៈ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះក្បួនវេយ្យាករណ៍ជាជំនួយដល់មូលកច្ចាយនៈដែលសម្ដេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ជួន ណាត ជោតញ្ញាណោ ព្រះសង្ឃរាជ គណៈមហានិកាយ បានរៀបរៀងក្នុងកាលដែលសម្ដេចមានសមណស័ក្ដិជាព្រះគ្រូសង្ឃសត្ថា។


t_main: កច្ចាយនៈ
t_pron: [កាច់-ចា-យ៉ៈ-នៈ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
នាមព្រះមហាថេរមួយអង្គ ជាអ្នកតែងក្បួនវេយ្យាករណ៍បាលីសម័យជាន់ដើម។ វេយ្យាករណ៍បាលីនោះ ក៏ហៅថា កច្ចាយនៈដែរ (ច្រើនហៅថា មូលកច្ចាយនៈ)។


t_main: កញ្ចក់
t_subscrip: 1
t_pron: [កញ់-ចក់]
t_pos: ន.
t_exam: ទូកញ្ចក់, កញ្ចក់ឆ្លុះ, ឆ្លុះកញ្ចក់, តោកដាំកញ្ចក់ ...។
t_exp:
កែវឆ្លុះស្រមោល សម្រាប់មើលតែងខ្លួន។ កែវដែលសម្រាប់ដាក់ធ្វើជញ្ជាំងទូ ឬកាត់ឱ្យតូចៗ បិទភ្ជាប់ទៅលើវត្ថុអ្វីៗ ក៏ហៅថា កញ្ចក់ ដែរ :


t_main: កញ្ចក់
t_subscrip: 2
t_pron: [កញ់-ចក់]
t_pos: ន.
t_exam: អគារកញ្ចក់, ទូកញ្ចក់, ទូកញ្ចក់ចិញ្ចឹមត្រី។
t_exp:
សារធាតុរឹងថ្លាប្រភេទជាកែវ ប្រើជាឧបករណ៍ផ្សេងៗច្រើនប្រភេទ ដូចជាឧបករណ៍សំណង់, ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះជាដើម :


t_main: កញ្ចាញ់ចេក
t_pron: [កញ់-ចាញ់-ចេក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វមួយប្រភេទ ខ្លះពណ៌លឿងខ្ចី ខ្លះពណ៌បៃតង ជាពួកកង្កែប តែមានលំនៅខុសគ្នាពីកង្កែប ច្រើននៅអាស្រ័យតែនឹងស្លឹកឈើ, រន្ធឈើជាដើមដែលសើមដែលត្រជាក់។


t_main: កញ្ចុះ
t_pron: [កញ់-ចុះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីឥតស្រកាមួយប្រភេទ មានធ្មុងដុះនៅក្រោយត្រចៀកទាំងពីរខាង ធ្មុងមួយដុះនៅលើខ្នង រូបស្រដៀងគ្នានឹងត្រីឆ្លាំង តែតូចជាងត្រីឆ្លាំង។ កញ្ចុះមានបីប្រភេទគឺ កញ្ចុះក្ដោង, កញ្ចុះថ្ម, កញ្ចុះឆ្នូត។


t_main: កញ្ចែ
t_subscrip: 2
t_pron: [កញ់-ចែ]
t_pos: ន.
t_exam: កញ្ចែកប៉ាល់, ផ្លុំកញ្ចែ។
t_exp:
គ្រឿងផ្លុំមួយយ៉ាងមានខ្សែសម្រាប់ទាញឱ្យឮ ប្រើជាគ្រឿងប្រដាប់កប៉ាល់; មួយយ៉ាងទៀតមានសណ្ឋានប្រហែលនឹងអណ្ដាតប៉ីដែលប៉ូលិសយាមផ្លុំ :


t_main: កញ្ច្រែង
t_pron: [កញ់-ច្រែង]
t_pos: ន.
t_exam: ត្រីមួយកញ្ច្រែង, កញ្ច្រែងរែងអង្ករ។
t_exp:
ប្រដាប់ប្រើត្បាញនឹងបន្ទោះដូចល្អី, កញ្ជើ តែត្បាញរង្វើលៗ; កញ្ច្រែងរាងជ្រៅប្រហោងធំៗសម្រាប់ដាក់ត្រី, ឯកញ្ច្រែងរាងរាក់ហើយប្រហោងតូចៗសម្រាប់រែងអង្ករ :


t_main: កញ្ជង់
t_pron: [កញ់-ជង់]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យលិចឱ្យប្លែកឡើង :
t_exam:
លិចកញ្ជង់ គឺហិនហោចវិនាសអន្តរាយទ្រព្យសម្បត្តិដោយមារយាទមិនល្អ គេច្រើននិយាយភ្ជាប់ថា៖ លិចកញ្ជង់ លង់កញ្ជើ។


t_main: កញ្ជនជៃ
t_pron: [កញ់-ជន-ជៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ ក្នុងពួកត្រីរ៉ស់ សម្បុរខ្មៅពព្រុស ក្បាលរាងស្រួច សាច់សក្បុស។ ស្រុកខ្លះហៅ កន្ទន់ជៃ។


t_main: កញ្ជប់
t_pron: [កញ់-ជប់]
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សកញ្ជប់ទ្រព្យគេ។
t_exp:
ដែលរារង់, បង្អែបង្អង់, បណ្ដោះបណ្ដៃបំណុលគេដោយមានល្មមនឹងសងគេបាន ហើយទម្រន់បង្អង់មិនសងគេងាយ, ឬដែលខ្ចីប្រដាប់ប្រើប្រាស់របស់គេទៅ ហើយទម្រន់បង្អង់ទុកមិនឱ្យមកគេវិញ :


t_main: កញ្ជើ
t_pron: [កញ់-ជើ]
t_pos: ន.
t_exam: អង្ករ ១ កញ្ជើ, ស្រូវ ១ កញ្ជើ។
t_exp:
របស់ត្បាញដោយបន្ទោះឫស្សី សម្រាប់ដាក់អ្វីៗគ្រប់យ៉ាង, ខាងលើមានរាងមូលហៅថាមាត់ ក្ដាប់នឹងបន្ទោះផ្ដៅ ខាងក្រោមរាបហៅថា បាត :


t_main: កញ្ជើជំពោះ
t_pron: [កញ់-ជើ-ជំ-ពោះ]
t_pos: ន.
t_exam: ស្រូវ ១ កញ្ជើជំពោះ។
t_exp:
កញ្ជើមួយប្រភេទ មានជើងខាងក្រោមត្បាញកាច់ជ្រុង មាត់ខាងលើកាច់ជ្រុងក៏មាន មូលក៏មាន រាងតូចក្រោម ធំក្អេងខាងលើ :


t_main: កញ្ជើបាយដាច
t_pron: [កញ់-ជើ-បាយ-ដាច]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមកញ្ជើបាយដាចមានម្លប់ជិតល្អណាស់។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមមានបន្លាខ្លីៗ ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកសុរភី មានផ្លែក្លិនហាងបន្តិចៗ ប៉ុន្តែគេអាចបរិភោគផ្លែទុំបាន :


t_main: កញ្ជែះ
t_pron: [កញ់-ជែស]
t_pos: កិ.
t_exp:
បុកតិចៗ, បុកថ្នមៗ។ កញ្ជែះស្រូវ, កញ្ជែះអង្ករ, គឺបុកស្រូវ, ស្រិតអង្ករបន្តិចបន្តួច ប្រមាណ ១ក្ដាប់ ២ក្ដាប់ មិនពេញត្បាល់។


t_main: កញ្ឈូស
t_subscrip: 2
t_pron: [កញ់-ឈូស]
t_pos: កិ.
t_exam: កញ្ឈូសត្រីប្រហុក។
t_exp:
គ្រលុកត្រីប្រហុកដោយថ្នមៗ ស្រាលៗ ដើម្បីឱ្យជ្រុះស្រកា គឺវេលាធ្វើប្រហុកនោះ ត្រីដែលតូចៗ យកស្រកាមិនកើត គេគ្រាន់តែកាត់ក្បាលត្រាំទឹកក្នុងពាងឬក្នុងវត្ថុអ្វីដែលជ្រៅ ហើយគេយកឫស្សីទាំងមូលមួយកំណាត់ មកសាប់ចុងម្ខាង ទើបគេគ្រលុកត្រីដែលត្រាំទឹកនោះទៅ លុះជ្រុះស្រកាអស់ហើយ គេស្រង់យកមកហាលថ្ងៃ :


t_main: កដប
t_pron: [ក-ដប]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ រូបតូចប៉ុនលលក ចំពុះវែងសម្បុរស ច្រើនធ្វើសំបុកពងតែក្នុងដីតាមច្រាំងទន្លេ, ស្ទឹង, ព្រែក។


t_main: កណា
t_pron: [កៈ-ណា]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យបំព្រួញនៃពាក្យ «ករុណា» ទទួលចំពោះព្រះសង្ឃ :
t_exam:
(ព.កា.) ទៅវត្តទៅវ៉ា គ្រាន់ចេះ «កណា» ឆ្លើយនឹងព្រះសង្ឃ កុំពេលលោកពោល ឆ្លើយ «ពរ»ដាក់សង្ឃ កុំភ្នែកឡិងឡង់ ជួបសង្ឃម្ដងៗ។


t_main: កណ្ដកសញ្ញា
t_pron: [ក័ន-ដៈ-កៈ-ស័ញ-ញ៉ា] ឬ [កន់-ដក-ស័ញ-ញ៉ា]
t_source: (បា. កណ្ដក "បន្លា" + សញ្ញា "គ្រឿងសម្គាល់")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងមានសណ្ឋានដូចបន្លា (,) តាមរបៀបអឺរ៉ុប, សម្រាប់ប្រើក្នុងការដកឃ្លាជាដើម។ ហៅថា សញ្ញាក្បៀស ក៏បាន។


t_main: កណ្ដឹង
t_pron: [កន់-ដឹង]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយលង្ហិនឬសំរឹទ្ធ មានសណ្ឋានជាបំពង់ មានទងជាវង់ សម្រាប់កាន់ឬចង មានគ្រាប់យោលដោយអង្រង់ទង្គិចឮសូរ។


t_main: កណ្ដុរ
t_pron: [កន់-ដុល]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: កណ្ដុរមានច្រើនយ៉ាង មានកណ្ដុរល្មែះ, កណ្ដុរប្រែង, កណ្ដុរភ្នំ, កណ្ដុរស្រែជាដើម។
t_exp:
ថនិកសត្វកកេរមាឌមធ្យម មានកន្ទុយវែង ជាសត្វឱ្យទុក្ខដល់មនុស្សដោយហេតុបំផ្លាញ មានកាត់សំពត់អាវ ស៊ីស្រូវជាដើម :


t_main: កណ្ដុរប្រែង
t_pron: [កន់-ដុល-ប្រែង]
t_pos: ន.
t_exp:
ពួកកណ្ដុរដែលមានមាឌធំៗ ប៉ុនកំភួនជើង ហើយមានប្រែងដុះជុំជិតខ្លួន វាច្រើនរស់នៅតាមវាលស្រែដោយស៊ីគ្រាប់ស្រូវជាអាហារ។


t_main: កណ្ដូប
t_subword: កណ្ដូបសេះ
t_pron: [កន់-ដូប-សេះ]
t_pos: ន.
t_exp:
កណ្ដូបម្យ៉ាងច្រើនមានពណ៌បៃតង មានដៃមួយគូរាងជាបន្លាស្រួចៗនៅជាយដែលអាចបត់បាន សម្រាប់ចាប់សត្វល្អិតឯទៀតធ្វើជាចំណី។ ជួនកាលគេហៅវាថា កណ្ដូបបុកស្រូវ។


t_main: កណ្ដៀខ្មូត
t_pron: [កន់-ដៀ-ខ្មូត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមថ្លោសៗ មានបន្លា ស្លឹកធំៗ មានដៃដូចត្រឡាច, ល្ពៅ, ស្លឹកខ្ចីប្រើជាអន្លក់ឬរបោយបាន; ច្រើនដុះលើដំបូកឬមាត់បឹង។ អ្នកស្រុកខ្លះហៅ បង្ហៀរខ្មូត។


t_main: កណ្ដៀទៀ
t_pron: [កន់-ដៀ-ទៀ]
t_pos: ន.
t_exam: កណ្ដៀទៀកាត់ខ្សែបំពង់ត្នោតធ្លាក់អស់។
t_exp:
ឈ្មោះសត្វពួកមានដោះមួយប្រភេទមានរូប, សម្បុរ ប្រហែលនឹងកំប្រុក តែធំជាងកំប្រុកបន្តិច ហើយចេះហើរបានដូចឆ្មាបា :


t_main: កណ្ដេង
t_subscrip: 2
t_pron: [កន់-ដេង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទពួកម្រោម មានមេធំជាងម្រោមបន្តិច, មិនចេះទិច, ត្រឹបយកដមនិងលំអងផ្កាដូចម្រោម ធ្វើសំបុកនៅក្នុងរន្ធដំបូក មានជ័រពណ៌សឬលឿង រឹងដូចជ័រចុង ហៅថា ជ័រកណ្ដេង (មានដោយស្រុក)។


t_main: កណ្ណធារ
t_pron: [កាន់-ណៈ-ធា]
t_pos: ន.
t_exp:
បុគ្គលដែលមានគុណវុឌ្ឍិឬសមត្ថភាពវិជ្ជាជីវៈសមស្របជួយដល់មេបញ្ជាការនាវា ដើម្បីបើកបរនាវានៅពេលចូលនិងចេញពីកំពង់ផែ។


t_poly: ២)
t_exam: កតិកាសញ្ញារ៉ូម ប៊ែរឡាំង តូក្យូ។
t_exp:
កិច្ចព្រមព្រៀងដែលត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងភាគីពីរឬច្រើន ឬរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋទាំងផ្លូវការ ទាំងមិនផ្លូវការដើម្បីធ្វើអ្វីមួយរួមគ្នាក្នុងគោលបំណង បម្រើផលប្រយោជន៍រវាងគ្នាទៅវិញទៅមក :


t_main: កថា
t_subword: កថាសល្លាប
t_pron: [កៈ-ថា-ស័ល-ឡា-ប៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាពីនេះខ្លះពីនោះខ្លះ, ការចរចា, ការសន្ទនា, ការសំណេះសំណាល, ពាក្យចរចា; សម្ដីរួសរាយឬរាក់ទាក់។


t_main: កថិន
t_pron: [កៈ-ថិន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់ដែលទាយកប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃក្នុងកថិនកាល គឺតាំងពីថ្ងៃ ១រោចខែអស្សុជ ដល់ថ្ងៃ ១៥កើតខែកត្តិក; បុណ្យកថិន គឺបុណ្យប្រគេនសំពត់នេះឯង។ សព្វថ្ងៃនេះច្រើនសរសេរ កឋិន តាមព្រះត្រៃបិដក។


t_main: កថិនត្ថារកិច្ច
t_pron: [កៈ-ថិ-ណ័ត-ថា-រៈ-កិច]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
កិច្ចក្នុងការក្រាលគ្រងនូវកឋិន, មាន ៨យ៉ាងគឺ បុព្វករណ (កិច្ចការខាងដើមមានការបោកគក់, ការចាត់ចែងវាស់វែង, ការកាត់, ការដានផ្គុំ, ការដេរ, ការជ្រលក់, ការធ្វើពិន្ទកប្ប) ១, បច្ចុទ្ធារ (ការដកចីវរចាស់) ១, អធិដ្ឋាន (ការតែងតាំងឈ្មោះចីវរថ្មី) ១, អត្ថារ (ការក្រាលគ្រង) ១, មាតិកា ១, បលិពោធ ១, ឧព្ភារ (ការដោះកថិន) ១និងអានិសង្ស ១។


t_main: កន្តូ
t_pron: [កន់-តូ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់មួយយ៉ាងមានសណ្ឋានប្រហែលនឹងក្លង ឬប្រអប់ជើងដំរី តែធំហើយមានគ្រប ច្រើនធ្វើដោយប្រាក់, ស្ពាន់, ឈើ សម្រាប់ដាក់ភោជនាហារ។


t_main: កន្តាំង
t_pron: [កន់-តាំង]
t_pos: ន.
t_exam: កន្តាំងពីរ១តៅ, កន្តាំងបី១តៅ, កន្តាំងបួន១តៅ។
t_exp:
រង្វាល់អនុភាគ គឺរង្វាល់មួយយ៉ាងដែលមានទំហំតូច មានចំណុះតិចជាងតៅ ដែលស្មើនឹងចំនួនពីរភាគ, បីភាគ ឬបួនភាគនៃតៅ :


t_main: កន្ត្រក
t_pron: [កន់-ត្រក]
t_poly: ១)
t_exam: កន្ត្រកឫស្សី, កន្ត្រកផ្ដៅ, កន្ត្រកកង់, កន្ត្រកម៉ូតូ។
t_exp:
របស់ដែលត្បាញពីឫស្សី ផ្ដៅ ក្រចៅ ជ័រ ជាដើម មានដៃយួរឬគ្មានដៃយួរ មានរាងផ្សេងៗសម្រាប់ដាក់សម្ភារៈឬអីវ៉ាន់ :


t_main: កន្ទន់បាក់ក
t_pron: [កន់-ទន់-បាក់-ក]
t_pos: ន.
t_exp:
សម្ដីមេមត់ហៅចេកទុំ; មេមត់ខ្លះហៅ មហាត្រសោល។ (ទំនងជាក្លាយមកពីបាលីថា កទលិបក្ក គឺ កទលិ "ចេក" + បក្ក "ផ្លែទុំ" ផ្លែចេកទុំ។ កទលិ ក្លាយជា កទល់ៗ ក្លាយតទៅទៀតជា កន្ទន់, បក្ក ក្លាយជា បាក់ក ទេដឹង?)។


t_main: កន្ទាទូក
t_pron: [កន់-ទា-ទូក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វទឹកមួយប្រភេទ មានស្លាប ដូចកន្លាតតែរូបធំជាងច្រើន ដល់វេលាពង ឡើងពងភ្ជាប់នឹងស្មៅរឹងឬនឹងឈើ។ អ្នកស្រុកខ្លះហៅថា ក្ដាមទូក។


t_main: កន្ទីងរីង
t_pron: [កន់-ទីង-រីង]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លកន្ទីងរីង។
t_exp:
ឈ្មោះវារិជតិណជាតិមួយប្រភេទ ពួកកណ្ដៀង, កន្ទាំងហែ ដើមមានប្រហោងតូច ទន់ល្មៃ មានថ្នាំងរង្វើលៗ ស្លឹកស្រួចៗ ស្រដៀងនឹងកណ្ដៀងដែរ គេប្រើទាំងដើមទាំងស្លឹកលាយគ្នាធ្វើជាបន្លែស្លកកូរ, ស្លប្រហើរ ឬស្លម្ជូរក៏បាន :


t_main: កន្ទុយថ្លែន
t_pron: [កន់-ទុយ-ថ្លែន]
t_pos: ន.
t_exp:
ពពឹកដែលមានសរសៃស្អិត ច្រើនកើតនៅកន្ទុយភ្នែក; សាច់ដែលដុះរាលមកគ្របលើប្រស្រីស ដោយរោគបណ្ដាល; ខ្ទុះដែលមានសរសៃស្អិត បណ្ដាលមកពីរោគប្រមេះ មិនទាន់ជាដាច់។


t_main: កន្ទុយលេខ
t_pron: [កន់-ទុយ-ឡេក]
t_pos: ន.
t_exam: លេងកន្ទុយលេខ, ចាក់កន្ទុយលេខ។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងឆ្នោតម្យ៉ាង ដែលគេចាក់ដោយជ្រើសរើសលេខដែលពេញចិត្ត ហើយផ្ទៀងផ្ទាត់នឹងលទ្ធផលដើម្បីត្រូវរង្វាន់ :


t_main: កន្ទួត
t_subscrip: 2
t_pron: [កន់-ទួត]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងប្រដាប់មួយយ៉ាង ធ្វើដោយលោហជាតិមានស្ពាន់ជាដើម ដោយភ្លុក ឬឆ្អឹង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លែកន្ទួតព្រៃ មានប្រហោងដោតខ្សែ ច្រើនប្រើសម្រាប់ដាក់ភ្ជាប់កន្លុះនិងប្រឡៅគោ។


t_main: កន្ទេចអាល
t_subscrip: 2
t_pron: [កន់-ទេច-អាល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះតិណជាតិមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងគ្នានឹងស្លឹកកន្ទួតប្រោងតែតូចជាងបន្តិចហើយមានមមីស បើប៉ះត្រូវសាច់រោលរមាស់ក្រហាយ។


t_main: កន្ទោង
t_subword: កន្ទោងចុងស្លឹក
t_pron: [កន់-ទោង-ចុង-ស្លឹក]
t_pos: ន.
t_exam: កន្ទោងចុងស្លឹកត្រូវចឹបបាយដាក់នឹងដៃ។
t_exp:
ឈ្មោះកន្ទោងសម្រាប់ចឹបបាយដាក់ពេលរាប់បាត្រ ដាក់នៅខាងចុងអាសន៍ ប្រើជាគ្រឿងសំណែនពេលព្រះសង្ឃធ្វើភត្តានុមោទនារួចហើយ (ខ្លះហៅខ្លីថា ចុងស្លឹក ឬចុងសន្លឹក ក៏មាន) :


t_main: កន្ទាំងហែ
t_pron: [កន់-ទាំង-ហែ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅទឹកមួយប្រភេទ ពួកត្រកួន តែដើមឈររឹងជាងត្រកួន, មានសំបកងាយបកណាស់ ប្រើជាអន្លក់ឬជាបន្លែស្លម្ជូរមានរសឆ្ងាញ់ពីសា។


t_main: កន្លងខ្នប់
t_pron: [កន់-ឡង-ខ្នប់]
t_pos: ន.
t_exp:
ទោសកំហុស សម្រាប់តុលាការធ្វើទណ្ឌកម្មពិន័យបុរសស្ត្រី ដែលប្រពន្ធឬប្ដីស្លាប់ចោលទៅហើយ បើពុំទាន់បានលើកខ្មោចស្រោចឆ្អឹង គឺពុំទាន់បានរំលាយសពខ្មោចប្រពន្ធឬប្ដីនោះនៅឡើយទេ ហើយបុរសពោះម៉ាយឬស្ត្រីមេម៉ាយនោះ មានប្រពន្ធឬមានប្ដីថ្មីទៀត, យ៉ាងនេះច្បាប់បញ្ញត្តិឱ្យអាជ្ញាពិន័យបុរសឬស្ត្រីនោះជាប្រាក់ ៨ដេញ គឺ ១២រៀល, ទោសកំហុសនោះ ហៅថា ទោសកន្លងខ្នប់ (ប្រើតែក្នុងសម័យពីដើម)។


t_main: កន្លងភ្នំ
t_pron: [កន់-ឡង-ភ្នំ]
t_pos: ន.
t_exam: វល្លិកន្លងភ្នំ។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ គល់ដើមថ្លោសៗ ស្លឹកធំៗ មានផ្កាពណ៌ដំបូងស រួចចេញជាព័ណ៌ស្វាយ គេអាចកាត់ដាំរស់ លូតលាស់ងាយ អាចវារឡើងទ្រើង វារឡើងឈើរស់បាន លូតលាស់ទ្រុបទ្រុល, គេច្រើនដាំឱ្យឡើងទ្រើង ធ្វើជាម្លប់ត្រជាក់ស្រួលណាស់, ប៉ុន្តែយូរៗ មានដង្កូវថ្លោសៗស៊ីស្លឹក បើលុះតែថែទាំប្រដិតប្រជី ទើបបានស្អាតល្អ : ជួនកាលមានពស់ពួកខ្លះមកជ្រកអាស្រ័យ, ត្រូវឧស្សាហ៍រំពៃមើល ពុំគួរធ្វេសប្រហែសឡើយ :


t_main: កន្លង់
t_subscrip: 1
t_pron: [កន់-ឡង់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយប្រភេទ ចោះឈើឬឫស្សីឱ្យមានជារន្ធល្មមនៅបាន ហើយនៅអាស្រ័យក្នុងរន្ធនោះ, ចេះត្រឹបកេសរផ្កាដូចឃ្មុំ, ហើរឮសូរងូងៗ។


t_main: កន្លាត
t_subscrip: 1
t_pron: [កន់-ឡាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយប្រភេទ មានក្លិនឆ្អេះអាក្រក់ ច្រើនកើតនៅនឹងទីកៀនកោះក្នុងផ្ទះលំនៅ ជាសត្វឱ្យទុក្ខម្នេញដល់មនុស្ស ដោយហេតុកាត់សំពត់អាវ និងក្រដាសជាដើម។ កន្លាតមួយយ៉ាងទៀត មានស្លាប ហៅថា កន្លាតស្លាប។


t_main: កន្សែងយ័ន្ត
t_pron: [កន់-សែង-យ័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រណាត់ជាទូទៅមានពណ៌ក្រហម ស្ដើង តូច រាងបួនជ្រុងបត់ដាក់ក្នុងហោប៉ៅបាន មានគំនូរពិសេសលាយឡំនិងមន្តគាថាសម្រាប់ឱ្យចៀសផុតពីសត្រូវឬគ្រោះកាចផ្សេងៗ។


t_main: កន្សៃសារពេជ្ញ
t_pron: [កន់-សៃ-សា-រ៉ៈ-ពេច]
t_pos: ន.
t_exam: នាងពិម្ពាយសោធរា ជាកន្សៃសារពេជ្ញ នៃព្រះសាក្យមុនីគោតម។
t_exp:
ស្រីជាអគ្គមហេសីរបស់ព្រះបរមពោធិសត្វជាបច្ឆិមជាតិ ក្នុងកាលដែលនៅជាគ្រហស្ថ ឬដែលបានត្រាស់ហើយ ក៏គង់នៅហៅស្រីនោះថា កន្សៃសារពេជ្ញ :


t_main: កន្សោមអាទិភាព
t_pron: [កន់-សោម-អា-ទិ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប្រវត្តិ.) ក្រុមការងារចលករនៃមន្ត្រីរាជការ ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសតាមលក្ខណវិនិច្ឆ័យកំណត់ សម្រាប់ធ្វើជាឧបករណ៍និងមធ្យោបាយបំពេញការងារអាទិភាពរបស់ស្ថាប័ន ឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរក្នុងរដ្ឋបាលសាធារណៈ ក្នុងរយៈពេលកំណត់សមស្របណាមួយ។


t_main: កបិលមហាព្រហ្ម
t_pron: [កៈ-បិល-មៈ-ហា-ព្រំ]
t_source: (សំ.; បា. កបិល + មហា + ព្រហ្ម)
t_pos: ន.
t_exp:
តួអង្គក្នុងរឿងព្រេង «ធម្មបាលកុមារ» ទាក់ទងនឹងពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរ ដែលភ្នាល់ចាញ់ធម្មបាលកុមារ ហើយទ្រង់កាត់ព្រះសិរព្រះអង្គឯងតម្កល់ទុកនៅគុហាកែវធម្មមាលីនាទីភ្នំកៃលាស។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ បុត្រីទាំងប្រាំពីររបស់ព្រះអង្គតែងតែប្ដូរវេនគ្នា ដង្ហែព្រះសិរនេះប្រទក្សិណភ្នំព្រះសុមេរុរាជ ដែលគេចាត់ទុកថាជាវេលាឆ្លងឆ្នាំចាស់ចូលឆ្នាំថ្មី។


t_main: កប្បព្រឹក្ស
t_pron: [កាប់-ប៉ៈ-ព្រឹក]
t_source: (សំ. កល្បវ្ឫក្ស)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើវិសេសរបស់ព្រះឥន្ទ្រនៅជាន់តាវត្តិង្ស ឬឈើវិសេសដែលកើតមានក្នុងកាលខ្លះក្នុងមនុស្សលោក ដោយបុណ្យនៃអ្នកដែលមានបុណ្យកុសលខ្លាំង ជាឈើមានផ្លែចេញមកជារបស់ផ្សេងៗ តាមគួរដល់សេចក្ដីប្រាថ្នា។


t_main: កប្បាស
t_pron: [កាប់-បាស]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ជាដំណាំសំខាន់ មានផ្លែបង្កើតជាសំឡីសម្រាប់ធ្វើជាអំបោះត្បាញសំពត់; សព្វថ្ងៃពាក្យនេះ ច្រើនប្រើក្លាយទៅជាក្របាស ប៉ុន្តែត្រូវឈប់លែងប្រើតទៅទៀត។


t_main: កម្ពុ
t_subword: កម្ពុមាលា
t_pron: [កាំ-ពុ-មា-លា]
t_pos: ន.
t_exp: កម្រងមាស, ខ្សែមាស។
t_notes:
(វេវ. សុវណ្ណមាលា។ ពាក្យថា មាស នេះ សំ.បា. មានឈ្មោះជាវេវចនៈច្រើន, ដោយសង្ខេបមាន ១៣ ប្រភេទគឺ សុវណ្ណៈ, សោណ្ណៈ, កនកៈ, កញ្ចនៈឬកាញ្ចនៈ, សិង្គី, ជម្ពូនទៈ, ហរី, កម្ពុ, ចារុ, ហដកៈឬហាដកៈ, តបនីយៈ, ជាតរូបៈ, ហេមៈ; បើរាប់ សត្ថុវណ្ណៈមួយទៀតផ្សំផងជា ១៤ ឈ្មោះ; សព្ទទាំង ១៤ នេះ ប្រែថា មាស ដូចគ្នា ផ្សេងគ្នាតែដើមកំណើតនិងព័ណ៌សម្បុរប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យទាំងនេះសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យដែលកវីត្រូវការប្រើ)។


t_main: កម្ពុជា
t_pron: [កាំ-ពុ-ជា]
t_source: (សំ. កម្ពុ "មាស" + ជ ឬ ជា "កើត, កំណើត" = សុវណ្ណភូមិ ")
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃប្រទេសខ្មែរយើង, យើងហៅប្រទេសរបស់យើងថា កម្ពុជរដ្ឋ ក៏បាន, ថា កម្ពុជប្រទេស ក៏បាន, ថា ប្រទេសកម្ពុជា ក៏បាន, ថា ប្រទេសខ្មែរ ក៏បាន, ថា ខេមរប្រទេស ក៏បាន, ថា ខេមររដ្ឋ ក៏បាន។ កាលណាបើកវីជាតិយើងត្រូវការប្រើក្នុងកាព្យ ឬក្នុងការតែងសេចក្ដីជាពាក្យរាយខ្លះ, យើងអាចហៅប្រទេសយើងបានតាមត្រូវការ, ប៉ុន្តែពាក្យប្រើក្នុងផ្លូវការ យើងសរសេរ យើងហៅ កម្ពុជរដ្ឋឬប្រទេសកម្ពុជា; ឯជនបរទេស គេហៅតាមយើងដែរក៏មាន គេហៅតាមការសន្មតិរបស់គេក៏មាន ដូចជាបារាំងសែស គេហៅប្រទេសយើងថា Cambodge, អង់គ្លេស ហៅថា Cambodia, អ្នកបរទេសខ្លះទៀតហៅថា Cambodja, ខ្លះហៅ Kambuja។ល។


t_main: កម្ពោជ
t_pron: [កាំ-ពោ-ជៈ] ឬ [កាំ-ពោច]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរដ្ឋមួយក្នុងជម្ពូទ្វីប (ឥណ្ឌា សម័យបច្ចុប្បន្ន) ជារដ្ឋរាប់ឈ្មោះចូលក្នុងចំនួនឈ្មោះរដ្ឋទាំង ២១គឺ កុរុ, សក្កៈ, កោសល, មគធៈ, អង្គៈ, សិវិ, កលិង្គៈ, អវន្តិ, បញ្ចាលៈ, វជី, គន្ធារៈ, ចេតិយៈ, វង្គៈ, វិទេហៈ, កម្ពោជ, មទ្ទៈឬមទ្រៈ, ភគ្គៈ, សីហឡៈ, កស្មិរ, កាសី, បណ្ឌវៈ។ រដ្ឋទាំង ២១ដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ចំពោះតែក្នុងបុរាណសម័យនា ជម្ពូទ្វីប (ឥណ្ឌា), លុះចំណេរកាលតៗមកដរាបដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន ក៏ក្លាយជាឈ្មោះផ្សេងៗ ទៅវិញដោយច្រើន, រដ្ឋខ្លះក៏ជាឈ្មោះដើមដដែល ដូចក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ និង ក្នុងសម័យនៃព្រះសក្យមុនីគោតមសម្មាសម្ពុទ្ធ សឹងមានឈ្មោះប្រាកដក្នុងគម្គីរព្រះពុទ្ធសាសនារាល់តែគម្ពីរសាស្ត្រារបស់ខ្មែរយើង។


t_main: កម្ពោជិក
t_pron: [កាំ-ពោ-ជិក]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ប្រជានិករបុរសស្ត្រីអ្នកកើតឬអ្នកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា (ខ្មែរ) :
t_exam:
បុរសនុ៎ះជាកម្ពោជិក, ស្ត្រីនេះក៏ជាកម្ពោជិកាដែរ សុទ្ធតែជាតិខ្មែរដូចគ្នាទាំងបុរសទាំងស្ត្រី មានខន្តីមេត្តា រាប់រកគ្នាដោយមានសាមគ្គីជានិច្ច។


t_poly: ២)
t_exam: ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជឿលើច្បាប់កម្មផល។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ច្បាប់ធម្មជាតិសកលនៃហេតុនិងផល ដែលសំដៅដល់អំពើប្រកបដោយចេតនារបស់មនុស្សនៅក្នុងទស្សនវិជ្ជារបស់ឥណ្ឌា។ អំពើល្អឬអាក្រក់ជាអ្នកកំណត់វាសនារបស់សត្វលោក :


t_main: កម្ម
t_subscrip: 2
t_pron: [កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: គោស៊ីស្មៅ (ស្មៅ ជាកម្ម), លោក ញ៉ុក ថែម បាននិពន្ធរឿង “កុលាបប៉ៃលិន” (រឿង “កុលាបប៉ៃលិន” ជា កម្ម)។
t_exp:
(ភាសា.) ពាក្យរណបសម្រាប់បង្គ្រប់សេចក្ដីឱ្យពាក្យដែលខ្លួនជារណប។ កម្មអាចជាកម្មរបស់កិរិយាសព្ទឬកម្មរបស់នាមសព្ទ។ តាមធម្មតា ចំពោះកិរិយាសព្ទ កម្មជាពាក្យឬកន្សោមពាក្យចាំបាច់សម្រាប់ពាក្យជំពូកនេះ ដែលប្រើជាបម្រាប់ប្រធាន ដើម្បីធ្វើឱ្យល្បះមានវេយ្យាករណភាព។ បញ្ញត្តិនេះត្រូវបានគេសម្គាល់ដោយពាក្យផ្សេងៗគ្នាតាមអ្នកវេយ្យាករណ៍ គឺ : កម្មរង កម្មបទ បទកម្ម ជាដើម :


t_main: កម្ម
t_subscrip: 2
t_subword: កម្មជ្ជវាត
t_pron: [កាំ-ម៉ាច់-ជៈ-វាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្យល់កើតអំពីកម្ម គឺខ្យល់ដែលបក់ក្នុងឧទរមាតាកាលប្រសូតបុត្រ។ ខ្យល់នេះហើយ ដែលបក់នាំកូនឱ្យប្រសូតចេញចាកផ្ទៃមាតា។


t_main: កម្ម
t_subscrip: 2
t_subword: កម្មបថ
t_pron: [កាំ-ម៉ៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្លូវឬគន្លងនៃកម្ម គឺដំណើររបស់អំពើអាក្រក់ឬល្អដែលសត្វលោកធ្វើដោយ កាយ វាចា ចិត្ត; ខាងអាក្រក់ហៅថា អកុសលកម្មបថ មាន ១០យ៉ាង, ខាងល្អហៅថា កុសលកម្មបថ មាន ១០យ៉ាង។


t_main: កម្ម
t_subscrip: 2
t_subword: កម្មវាចា
t_pron: [កាំ-ម៉ៈ-វា-ចា]
t_pos: ន.
t_exam: សូត្រកម្មវាចា។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់សូត្រប្រកាសជំនុំសង្ឃ ឱ្យដឹងក្នុងកិច្ចជាសង្ឃកម្មផ្សេងៗ តាមវិនយប្បញ្ញត្តិក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា :


t_main: កម្មករ
t_subword: កម្មករនិយោជិត
t_pron: [កាំ-ម៉ៈ-ក-និ-យោ-ជិត]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) ជនគ្រប់ប្រភេទនិងគ្រប់សញ្ជាតិ ដែលចុះកិច្ចសន្យាធ្វើការយកកម្រៃក្រោមការដឹកនាំនិងគ្រប់គ្រងរបស់បុគ្គលម្នាក់ទៀតឬតំណាងជារូបវន្តបុគ្គលឬនីតិបុគ្គល ជាសាធារណៈឬឯកជន។


t_main: កម្មបទ
t_pron: [កាំ-ម៉ៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភាសា.) កម្មប្រើជាមួយកិរិយាសកម្ម ដើម្បីឱ្យល្បះមានវេយ្យាករណភាព។ គេចែកកម្មបទជាពីរក្រុមគឺ កម្មបទផ្ទាល់ និង កម្មបទមិនផ្ទាល់ :

t_exam:
គោស៊ីស្មៅ (ស្មៅ ជាកម្មបទផ្ទាល់), ខ្ញុំបានឱ្យសៀវភៅមួយទៅកូនប្រុសខ្ញុំ (ទៅកូនប្រុសខ្ញុំ ជាកម្មបទមិនផ្ទាល់)។


t_main: កម្មភាព
t_pron: [កាំ-ម៉ៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: រាជរដ្ឋាភិបាលមានគោលនយោបាយទាក់ទាញ និងលើកទឹកចិត្តដើម្បីបង្កើនអត្រាកម្មភាព។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ភាពមានការងារធ្វើកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពដែលមនុស្សម្នាក់គ្រប់អាយុធ្វើការ មានសមត្ថភាព មានបំណងធ្វើការស្វះស្វែងរកការងារធ្វើ និងអាចរកការងារធ្វើបាន :


t_poly: ២)
t_exp:
(ទស្សនៈ.) មនុស្សណាម្នាក់ ក្រុមណាមួយឬអ្វីមួយ ទាំងរូបី ទាំងអរូបី ដែលទទួលរងអំពើ (ផ្លូវកាយឬផ្លូវចិត្ត) ពីប្រធានឬអ្នកធ្វើអំពើ :

t_exam:
លោក«ក»ត្រូវបានលោក«ខ»ប្រើប្រាស់ដើម្បីសម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ ក្នុងករណីនេះ លោក«ក»គឺជាកម្មវត្ថុ ឯលោក«ខ»គឺជាប្រធាន (អ្នកធ្វើអំពើ)។


t_main: កម្មវិធី
t_subscrip: 1
t_subword: កម្មវិធីសិក្សា
t_pron: [កាំ-ម៉ៈ-វិ-ធី-សិក-សា] ឬ [កាំ-វិ-ធី-សិក-សា]
t_pos: ន.
t_exp:
(វិ.អ.) សំណុំមុខវិជ្ជាដែលត្រូវបានរៀបចំឱ្យអ្នកសិក្សាទទួលបាននូវចំណេះដឹង ចំណេះធ្វើ សីលធម៌ និងសមត្ថភាពបន្តការសិក្សាពេញមួយជីវិតស្របតាមបញ្ញត្តិនៃច្បាប់ស្ដីពីការអប់រំ។


t_main: កម្មវិធី
t_subscrip: 2
t_pron: [កាំ-ម៉ៈ-វិ-ធី] ឬ [កាំ-វិ-ធី]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) សុសវែរសម្រាប់បញ្ជាកុំព្យូទ័របំពេញការងារដូចជា កម្មវិធីវាយអត្ថបទ កម្មវិធីគូរប្លង់ កម្មវិធីគ្រប់គ្រងមូលទិន្នន័យ៘


t_main: កម្មសិទ្ធិ
t_pron: [កាំ-ម៉ៈ-សិត]
t_source: (បា.)
t_poly: ១)
t_exam: ដីនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្ញុំ។
t_exp:
វត្ថុដែលសម្រេចតាមអំណាចច្បាប់ថាជារបស់ខ្លួនដាច់ស្រេចហើយ, មុខការងារ ឬទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវសម្រេចបានមកលើខ្លួន :


t_poly: ២)
t_exp:
(ច្ប.) សិទ្ធិពេញលេញជាម្ចាស់លើទ្រព្យ។ សិទ្ធិនេះរួមបញ្ចូលទាំងសិទ្ធិប្រើប្រាស់ សិទ្ធិអាស្រ័យផល និងសិទ្ធិចាត់ចែងលើទ្រព្យ។


t_main: កម្មសិទ្ធិបញ្ញា
t_pron: [កាំ-មៈ-សិត-ប៉័ញ-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
សិទ្ធិរបស់បុគ្គលណាមួយ (ទោះបីជារូបវន្តបុគ្គលក្ដី នីតិបុគ្គលក្ដី) ដែលជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិផ្ដាច់មុខទៅលើស្នាដៃឬក៏អ្វីផ្សេងទៀត ដែលជាផលផ្លែកើតចេញពីគំនិតបញ្ញារបស់ខ្លួន។ កម្មសិទ្ធិបញ្ញាចែកចេញជាពីរផ្នែកគឺ កម្មសិទ្ធិឧស្សាហកម្ម និងសិទ្ធិអ្នកនិពន្ធ។


t_main: កម្មសិទ្ធិបញ្ញា
t_subword: កម្មសិទ្ធិសាធារណៈ
t_pron: [កាំ-ម៉ៈ-សិត-សា-ធា-រៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) កម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ ឬរបស់សមូហភាពដែនដីសាធារណៈ ឬនីតិបុគ្គលនៃនីតិសាធារណៈដែលមិនអាចលក់ដូរនិងមិនអាចកំណត់អាជ្ញាយុកាលបាន។


t_main: កម្មិកសមាជិក
t_pron: [កាំ-មិ-កៈ-សៈ-ម៉ា-ជិក]
t_source: (បា. —សាមាជិក)
t_pos: ន.
t_exp:
សមាជិកដែលមានការងារឬដែលប្រកបដោយការងារ គឺអ្នកដែលស្ម័គ្រចិត្តចូលជួយបំពេញមុខការ ក្នុងសមាគមណាមួយដោយកម្លាំងកាយឬកម្លាំងទ្រព្យ។


t_main: កម្រងកែវ
t_pron: [កំ-រ៉ង-កែវ]
t_pos: ន.
t_exp: (អ.សិ.) ពាក្យពេចន៍រំលេចដោយសំនួនសម្ដីដែលអ្នកនិពន្ធឬកវីបានចងក្រងជាពាក្យរាយលាយចម្រុះដោយពាក្យចួនរណ្ដំ។
t_notes: (ជួនគេហៅថា រ៉យកែវ)។
t_exam:
ពាក្យកម្រងកែវច្រើនប្រើក្នុងសាស្ត្រាទេសន៍ ដូចជា (...) មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះជូជក ព្រឹទ្ធាចារ្យ រូបអន្ធការ ស្គមច្រដោង ច្រមុះកោង ទ្រូងសឹងតែឆ្អឹង សក់រឹងក្រញាង ពោះធំកំប៉ោង លោងសំពៀត (...) (រឿងព្រះវេស្សន្តរជាតក)។


t_main: កម្រិតតំប៉ុង
t_pron: [កំ-រ៉ិត-តំ-ប៉ុង]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(គីមី.) លទ្ធភាពនៃសូលុយស្យុងតំប៉ុងមួយ ដើម្បីស្រូបប្រូតុងឬអ៊ីយ៉ុងអ៊ីដ្រុកស៊ីដដោយមិនមានការប្រែប្រួលជាសំខាន់នៅក្នុង pH។


t_main: កម្រៃជើងសា
t_pron: [កំ-រ៉ៃ-ជើង-សា]
t_pos: ន.
t_exam: គាត់ទទួលបានប្រាក់កម្រៃជើងសាជាច្រើន។
t_exp:
ភាគរយនៃថ្លៃទំនិញឬអត្ថប្រយោជន៍ (ទំនិញ, របស់, ប្រាក់...) ដែលភ្នាក់ងារទិញលក់ឬភ្នាក់ងារដទៃទៀតត្រូវបានទទួលក្នុងទំនាក់ទំនងការងារនោះ។


t_main: កម្លាំង
t_subword: កម្លាំងអេឡិចត្រូម៉ាញេទិក
t_pron: [កំ-ឡាំង-អេ-ឡិច-ត្រូ-ម៉ា-ញ៉េ-ទិច]
t_pos: ន.
t_exp:
កម្លាំងមួយក្នុងចំណោមកម្លាំងចម្បងទាំងបួនដែលបញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃដែនអេឡិចត្រូម៉ាញេទិក ដូចជាដែនម៉ាញេទិក ដែនអគ្គិសនី និងកាំរស្មីជាដើម។


t_main: កម្លាំងចលករ
t_pron: [កំ-ឡាំង-ចៈ-ឡៈ-ក] ឬ [កំ-ឡាំង-ចល់-ឡៈ-ក]
t_pos: ន.
t_exam: ផលិតកម្មស្រូវជាកម្លាំងចលករនៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។
t_exp:
(សេ.ហិ.) គោលនយោបាយ វិធានការ ឬកម្លាំង (ចំណេះដឹង សមត្ថភាពគ្រប់គ្រងកម្លាំង ពលកម្ម បច្ចេកវិទ្យា...) ដែលមានឥទ្ធិពលឬជំរុញឱ្យមានលំនឹងឬកំណើនសេដ្ឋកិច្ច :


t_main: កម្លាំងពលកម្ម
t_pron: [កំ-ឡាំង-ពៈ-លៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: វិស័យវាយនភណ្ឌនិងកាត់ដេរបានស្រូបយកកម្លាំងពលកម្មជាច្រើន។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ចំនួនមនុស្សគ្រប់អាយុធ្វើការ ដែលមានការងារធ្វើនិងកំពុងស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្នុងប្រទេសមួយឬតំបន់មួយ ក្នុងរយៈពេលមួយជាក់លាក់ :


t_main: កម្សត់កម្រ
t_pron: [កំ-សត់-កំ-រ៉]
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សកម្សត់កម្រនឹងគ្នា, មិត្រកម្សត់កម្រ, ប្រពន្ធកម្សត់កម្រ។
t_exp:
ដែលក្រខ្សត់អត់ឃ្លានរងទុក្ខ, រួមសុខទុក្ខជាមួយគ្នាដោយនៅស្រុកខ្លួន ឬទៅនៅស្រុកដទៃ ទោះនៅយូរក្ដី ឆាប់ក្ដី ឆ្ងាយក្ដី ជិតក្ដី :


t_main: ករនេ
t_pron: [ក-នេ]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រទាប់ប៉ោងថ្លានៃក្លេរ៉ូទិករាងកោងជាងទម្រង់របស់ភ្នែកទាំងមូលសម្រាប់ពត់កាំរស្មី ដែលចាំងចូលមកក្នុងភ្នែកឱ្យរួមជួបជាមួយគ្នានៅកន្លែងតែមួយលើរ៉េទីន។


t_poly: ២)
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ការតម្រូវខាងសីលធម៌ឱ្យមនុស្សម្នាក់ៗគួរប្រឹងប្រែងអស់ពីលទ្ធភាព ដើម្បីកាត់បន្ថយការលំបាកខាងផ្លូវកាយឬផ្លូវចិត្ត និងខាងសម្ភារៈរបស់អ្នកដទៃ។


t_main: ករុណា
t_subscrip: 2
t_pron: [កៈ-រ៉ុ-ណា]
t_source: (បា. សំ.)
t_poly: ១)
t_exam: ខ្ញុំករុណា, ខ្ញុំព្រះករុណា។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់គ្រហស្ថឆ្លើយអ្នកបួសឬអ្នកបួសនិងអ្នកបួសឆ្លើយគ្នាទៅវិញទៅមក; និយាយក្លាយមកថា កូរណា ក៏មាន។ ជួនប្រើជាបុរិសសព្វនាមចំពោះខ្លួនឯង :


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. យុគ ផង)។
t_exp:
តាមក្បួនក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាដែលប្រកាន់តាមសណ្ដាប់ធ្នាប់អំពីបុរាណយូរអង្វែងណាស់មកហើយថា យុគមាន ៤យ៉ាងគឺ ទី១ក្ឫតយុគ, ទី២ត្រេតយុគ, ទី៣ទ្វាបរយុគ, ទី ៤កលិយុគ។


t_main: កល្បសព្ទ
t_pron: [កាល់-ប៉ៈ-សាប់]
t_source: (សំ. បា. កល្ប "ដូចគ្នា" + ឝព្ទ "សូរ, សំឡេង"; បា. កប្ប+សទ្ទ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សទិសសព្ទ ផង)។
t_exp:
ពាក្យដែលមានសូរដូចគ្នា ប៉ុន្តែមានអត្ថន័យផ្សេងគ្នា ដូចជា ក (ក មនុស្ស សត្វ) ; ក (សាង, សង់) ; កល (ល្បិច) ; កល់ (ដាក់ទ្រពីក្រោម ...) ; ខារ (ក្លិនឬរសខារ) ; ខារ (ខារឈើហុប) ; ខិត (កកិលចូល ...) ; ខិត (សូត្រមួយខិត) ; គ (ដើមគ) ; គ (មនុស្សគ) ; មៀន (ដើមមៀន) ; មៀន (មៀនកាំបិត)។ល។


t_main: កសិកម្ម
t_subword: កសិកម្មចិញ្ចឹមពោះ
t_pron: [កៈ-សិ-កាំ-ចិញ-ចឹម-ពោះ]
t_pos: ន.
t_exam: ជនជាតិដើមភាគតិចច្រើនតែប្រកបរបរកសិកម្មចិញ្ចឹមពោះ។
t_exp:
កសិកម្មសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ស្បៀងក្នុងគ្រួសារដើម្បីការរស់រានមានជីវិតដោយមិនសំដៅទៅលើការលក់ដូរឬធ្វើពាណិជ្ជកម្មទេ :


t_main: កសិកម្ម
t_subword: កសិកម្មតាមកិច្ចសន្យា
t_pron: [កៈ-សិ-កាំ-តាម-កិច-សន់-យ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
ផលិតកម្មកសិកម្មផ្អែកលើកិច្ចសន្យារវាងអ្នកផលិតនិងអ្នកទិញកសិផល ដែលបានព្រមព្រៀងគ្នាទៅលើបរិមាណផ្គត់ផ្គង់ គុណភាពកសិផល ថ្លៃកសិផល ពេលវេលា ទិញ លក់ ការផ្ដល់បច្ចេកទេស ពូជ ជី ដើមទុន ជាដើម។


t_main: កសិកម្ម
t_subword: កសិកម្មប្រពៃណី
t_pron: [កៈ-សិ-កាំ-ប្រ-ពៃ-នី]
t_pos: ន.
t_exp:
កសិកម្មដែលប្រតិបត្តិការដាំដុះនិងការចិញ្ចឹមសត្វបន្តពីជំនាន់មុនដូចជា របៀបប្រើប្រាស់ពូជ របៀបដាំដុះ ការប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្ម (គោ ក្របី) ... ហើយជាទូទៅ ទទួលផលតាមលក្ខខណ្ឌធម្មជាតិ។


t_main: កសិធុរកិច្ច
t_pron: [កៈ-សិ-ធុ-រៈ-កិច]
t_pos: ន.
t_exp:
ធុរកិច្ចខ្នាតធំដែលបម្រើឱ្យវិស័យកសិកម្ម រួមបញ្ចូលទាំងផលិតកម្ម ការកែច្នៃ ការវេចខ្ចប់ ការចែកចាយផលិតផលកសិកម្ម ការផលិតគ្រឿងយន្តកសិកម្ម ឧបករណ៍ គ្រឿងបរិក្ខារ សម្ភារៈផ្គត់ផ្គង់ និងផលិតកម្មកសិកម្មតាមកិច្ចសន្យា។


t_main: កសិម្ហូបអាហារ
t_pron: [កៈ-សិ-ម្ហូប-អា-ហា]
t_pos: ន.
t_exam: ដំឡូងមីជាដំណាំកសិកម្មមួយដែលបម្រើឱ្យវិស័យកសិម្ហូបអាហារ។
t_exp:
សាខានៃផលិតកម្មឧស្សាហកម្មដែលមានមូលដ្ឋានលើការកែច្នៃផលិតផលកសិកម្ម រុក្ខជាតិ សត្វ ផលិតផលនេសាទនិងវារីវប្បកម្ម ដើម្បីផលិតចំណីអាហារសម្រាប់មនុស្សនិងសត្វ :


t_main: កសិឧស្សាហកម្ម
t_pron: [កៈ-សិ-អ៊ុស-សា-ហៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
សំណុំនៃសហគ្រាសឧស្សាហកម្មដែលផ្ដល់នូវឧបករណ៍និងសម្ភារៈកសិកម្ម (ជី ថ្នាំពុលកសិកម្ម គ្រឿងចក្រ) និងសហគ្រាសឧស្សាហកម្មដែលកែច្នៃ វេចខ្ចប់និងបង្កើតលក្ខខណ្ឌឱ្យកសិផល (ឧស្សាហកម្មកសិចំណីអាហារ)។


t_main: កឡោបិ៍
t_pron: [កៈ-ឡោ]
t_source: (បា. កឡោបី)
t_pos: ន.
t_exam: ចង្អេរកឡោបិ៍, អំបុកមួយកឡោបិ៍។
t_exp:
ចង្អេរអុំខ្នាតតូច ស្រដៀងនឹងច្រែងខ្នាតធំ។ និយាយក្លាយមកជា ក្រឡោ ក៏មាន, គួរនិយាយថា កឡោបិ៍ វិញ, ចាស់ៗ ពីដើមក៏ហៅ កឡោបិ៍ ដែរ គ្រាន់តែសរសេរភ្លាត់ថា កឡោ ប៉ុណ្ណោះឯង :


t_main: កាកគតិ
t_pron: [កាក-គៈ-តិ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះបទកាព្យពាក្យ ៤(បទដំណើរក្អែកលោត) :
t_exam:
នេះគឺច្បាប់ក្រម ប្រសើរឧត្តម ទូន្មានអ្នកផង ប្រើឱនលំទោន កុំបីមានឆ្គង ប្រាជ្ញាបុណ្យផង កើតដោយប្រណិប័តន៍ ...។


t_main: កាកបាទ
t_pron: [កា-កៈ-បាត]
t_source: (បា. "ជើងក្អែក")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តម្យ៉ាងមានសណ្ឋានដូចជើងក្អែកសម្រាប់ប្រើជៀតអក្សរដែលសរសេរខុសហើយសរសេរជៀតពីលើ ឬពីក្រោមត្រូវការជើងក្អែកនេះ (+)។


t_main: កាកបាទក្រហម
t_pron: [កា-កៈ-បាត-ក្រ-ហម]
t_pos: ន.
t_exam: កាកបាទក្រហមកម្ពុជា។
t_exp:
បណ្ដាញអន្តរជាតិធ្វើការងារមនុស្សធម៌សម្រាប់ផ្ដល់ជំនួយដល់ជនរងគ្រោះដោយសារគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ សង្គ្រាម និងវិបត្តិខាងសុខភាព :


t_main: កាកាវ
t_pron: [កា-កាវ]
t_source: (អ. cacao)
t_pos: ន.
t_exam: សូកូឡាធ្វើពីគ្រាប់កាកាវ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ផ្លែរាងពងក្រពើ ទំហំប្រមាណប៉ុនកំភួនដៃមនុស្សចាស់ មានឆ្នូតៗ គ្រាប់ទុំពណ៌ត្នោត ប្រើការជាបង្អែមផ្សេងៗ :


t_main: កាច់
t_subscrip: 1
t_subword: កាច់បំបាក់
t_pron: [កាច់-បំ-បាក់]
t_pos: កិ.
t_exp: ធ្វើឱ្យបរាជ័យ ឬលែងមានដំណើរទៅមុខ ធ្វើឱ្យថយកម្លាំង ធ្វើឱ្យបាក់បបខ្លបខ្លាច ធ្វើឱ្យលែងងើបមុខរួច :
t_exam:
(ព.កា.) ទានគឺជាទ្រព្យជាប់តាមសន្តាន ជាមិត្តរួមប្រាណឆ្លងភពងងឹត ទានកាច់បំបាក់មោហៈក្នុងចិត្ត បានត្រាស់ដឹងពិតដ្បិតទានបារមី។


t_main: កាច់សង្រែក
t_subscrip: 1
t_pron: [កាច់-សង់-រ៉ែក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងក្មេងលេងគ្នាពីរនាក់ ឈរឬអង្គុយឈមមុខ ហើយចាប់ដៃគ្នាទៅវិញទៅមក ធ្វើដៃនោះឱ្យមានសណ្ឋានដូចគូទសង្រែកហើយយោគទៅយោគមក ហៅ លេងកាច់សង្រែក។


t_main: កាដ្រង់
t_pron: [កា-ដ្រង់]
t_source: (បារ. cadran)
t_pos: ន.
t_exp:
(គណិត.) ផ្នែកខាងក្នុងនៃរង្វង់ណាមួយដែលខណ្ឌដោយកាំពីរកែងគ្នា និង ធ្នូដែលឈមនឹងមុំ ៩០អង្សាឬជាផ្នែកណាមួយក្នុងចំណោមផ្នែកទាំងបួននៅក្នុងប្លង់កូអ័រដោណេដែលបានចែកដោយអ័ក្សកូអ័រដោណេ។


t_main: កាឌីណាល់
t_pron: [កា-ឌី-ណាល់]
t_source: (បារ. cardinal)
t_pos: ន.
t_exam: បើសំណុំ A={1, 3, 5, 5} នោះកាឌីណាល់ A =3 គឺមានធាតុ៣ផ្សេងគ្នា គឺ 1, 3, 5។
t_remark: 1
t_exp:
(គណិត.) ចំនួនធាតុនៅក្នុងសំណុំណាមួយដែលមានធាតុជាលេខឬអក្សរខុសគ្នា។ បើ A ជាសំណុំមួយនោះ កាឌីណាល់នៃ A តាងដោយនិមិត្តសញ្ញាបីយ៉ាង : |A| n (A)ឬCard (A) :


t_main: កាតាក
t_pron: [កា-តាក]
t_pos: ន.
t_exp:
បាយហាល, បាយក្រៀម សម្រាប់ទុកបរិភោគក្នុងគ្រាអំណត់ ឬក្នុងគ្រាមានដំណើរឆ្ងាយដាច់ពីភូមិលំនៅ; ពាក្យនេះក្លាយមកពីពាក្យសៀម លាវ ថា "ខាវតាក ប្រែថា បាយហាល។


t_poly: ២)
t_exam: តំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសជាកាតាលីករធ្វើឱ្យការវិនិយោគពីបរទេសកើនឡើង។
t_exp:
(សេ.ហិ.) យន្តការ ប្រព័ន្ធ កម្មវិធី គម្រោង សកម្មភាពឬកិច្ចព្រមព្រៀងដែលជំរុញឱ្យសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចឬធុរកិច្ចមួយឤចឈានដល់គោលដៅឆាប់រហ័សជាងមុន :


t_main: កាតៅ
t_pron: [កា-តៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់ត្បាញដោយលួសស្ពាន់ល្អិត មានកណ្ដាប់ជុំវិញខ្ពស់ឡើង មានសណ្ឋានជាតៅសម្រាប់រែងវត្ថុជាផង់ មានម្សៅជាដើម។


t_main: កាតំ
t_pron: [កា-តំ]
t_pos: ន.
t_exam: ស្ងោរកាតំ។
t_exp:
ឈ្មោះនំស្ងោរ វេចខ្ចប់អង្ករដំណើបដោយស្លឹកត្នោត : ពាក្យនេះក្លាយមកពីពាក្យសៀម លាវ ថា "ខាវតុម" ប្រែថា អង្ករស្ងោរ :


t_main: កាត់
t_subscrip: 1
t_subword: កាត់បណ្ដុះ
t_pron: [កាត់-បន់-ដុះ]
t_pos: កិ.
t_exam: យើងផ្សាំតាង៉ែនដោយកាត់បណ្ដុះ។
t_exp:
កាត់មែករុក្ខជាតិមួយផ្នែកទៅដាំនៅកន្លែងណាមួយជាបណ្ដោះអាសន្ន ដើម្បីឱ្យមែកនោះដុះឫស និង មានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ ទើបយកទៅដាំ :


t_main: កាត់កាល់
t_pron: [កាត់-កាល់]
t_pos: កិ.
t_exp: បោះបង់លែងរាប់អានតទៅ :
t_exam:
អាពុកកាត់កាល់កូនប្រុសស្រីដែលមិនតាមដំបូន្មាន; បើទុកជាម៉ែកាត់កាល់ខ្ញុំ ខ្ញុំក៏មិនចោលម៉ែ ពីព្រោះម៉ែមានគុណនឹងខ្ញុំធ្ងន់ណាស់។


t_main: កាត់ចុង
t_pron: [កាត់-ចុង]
t_pos: ន.
t_exam: កាត់ចុងជាផ្នែកមួយនៃជំនឿសាសនានិងដើម្បីរក្សាអនាម័យ។
t_exp:
ឈ្មោះកិច្ចមួយនៅក្នុងសាសនាគ្រិស្តនិងអ៊‍ិស្លាម ដែលគេច្រឹបឬកាត់ស្បែកខ្លះនៅផ្នែកខាងចុងលិង្គក្នុងន័យឱ្យបានភាពបរិសុទ្ធ អស់មន្ទិល។ (អ្នកខ្លះហៅថា កាត់ស្បែក) :


t_main: កាត់ដេរ
t_pron: [កាត់-ដេ]
t_pos: កិ.
t_exam: រោងចក្រកាត់ដេរ, ហាងកាត់ដេរ។
t_exp:
ផ្ដាច់ក្រណាត់ដោយកន្ត្រៃ ហើយដេរភ្ជាប់វិញទៅតាមការច្នៃរបស់ជាងឱ្យចេញជាសម្លៀកបំពាក់ ឬសម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ :


t_main: កាន
t_pron: [កាន]
t_pos: ន.
t_exam: សាំងមួយកាន។
t_exp:
ធុងជ័រឬដែកបិទជិត មានដៃសម្រាប់យួរនិងមាត់មានគម្របមួលបិទបើកស្ថិតនៅផ្នែកខាងលើ ដែលគេប្រើសម្រាប់ដាក់វត្ថុរាវ :


t_main: កាន់ទុក្ខ
t_pron: [កាន់-ទុក]
t_pos: កិ.
t_exam: គ្រួសារនៃសពបានកាន់ទុក្ខរយៈពេលមួយសប្ដាហ៍។
t_exp:
ប្រតិបត្តិនូវកិច្ច ដើម្បីសម្ដែងទុក្ខក្រៀមក្រំចំពោះការបាត់បង់ជីវិតនៃសមាជិកគ្រួសារ សាច់ញាតិ ឬក្រុមមនុស្ស :


t_main: កាបូនអ៊ីដ្រាត
t_pron: [កា-បូន-អ៊ី-ដ្រាត]
t_source: (បារ. Carbohydrate)
t_poly: ១)
t_exam: អាហារដែលមានផ្ទុកសារធាតុកាបូនអ៊ីដ្រាត។
t_exp:
(ជីវ.) សារធាតុដូចជាស្ករឬម្សៅដែលមានជាតិកាបូនអ៊ីដ្រូសែននិងអុកស៊ីសែន។ កាបូនអ៊ីដ្រាតនៅក្នុងអាហារ ផ្ដល់ថាមពលនិងកម្ដៅនៅក្នុងរាងកាយ :


t_main: កាព្យសាស្ត្រ
t_pron: [កា-ព្យៈ-សាស]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធីសាស្ត្រក្នុងការតែងកាព្យ ដែលក្នុងនោះមានរង្វាស់កាព្យ ចង្វាក់ ចំណាប់ចួន ផ្ទួន រណ្ដំ ហើយដែលតាមរយៈនោះអ្នកនិពន្ធអាចបង្កើតនូវរូបារម្មណ៍ បំផុសនូវមនោសញ្ចេតនា និងចិត្តរំភើប។


t_main: កាមរូបារម្មណ៍
t_pron: [កា-ម៉ៈ-រូ-ប៉ា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបារម្មណ៍ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគឬសេចក្ដីក្នុងកំណាព្យ ក្នុងអត្ថបទពាក្យរាយ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្តាប់មានការរំភើប ស្រើបស្រាលទៅដោយកាមរាគ :

t_exam:
(...) នាងធ្វើជាធ្លាក់ រសាយសូភាក់ អំពីអង្សា គ្រុឌយល់សុដន់ណែនក្ដន់ឧរា ព្រួចចិត្តចិន្តា ស្រៀវស្រើបប្រតិព័ទ្ធ។ (...)។


t_main: កាយឫទ្ធិ
t_subscrip: 2
t_pron: [កា-យ៉ៈ-រឹត]
t_pos: ន.
t_exam: កាយឫទ្ធិជាតិកម្ពុជា។
t_exp:
ក្រុមមនុស្សវ័យក្មេងដែលទទួលការហ្វឹកហ្វឺនផ្លូវកាយ ផ្លូវចិត្ត និង ចំណេះដឹងផ្សេងៗ ដើម្បីឱ្យពួកគេក្លាយជាមនុស្សរឹងមាំ មានការទទួលខុសត្រូវ និងឯករាជ្យ :


t_main: កាយរូបារម្មណ៍
t_pron: [កា-យ៉ៈ-រូ-ប៉ា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exam: (...) បងចាំកេសី បីខ្មៅញាប់ ប្អូនក្រសោបចាប់ ចងចាផ្កា កែមចួតប្រួតមាលា អស់ផ្កាសារពើភ្ញី។
t_exp:
រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតមកពីកាយិន្ទ្រិយ ដោយកវីនិពន្ធលើកយកកាយារម្មណ៍ផ្សេងៗមករៀបរាប់ ដូចជា រលើបរលោង រៀវឆ្មារ ... :


t_main: កាយវិញ្ញាណ
t_pron: [កាយ-វិញ-ញាន]
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍ តាមទ្វារកាយ គឺកាយធាតុនិងផោដ្ឋព្វធាតុដែលមានការប៉ះទង្គិចគ្នានាំឱ្យកើតសេចក្ដីដឹងឡើង។


t_main: កាយសម្ផស្ស
t_pron: [កាយ-សំ-ផស់]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប៉ះពាល់នូវផោដ្ឋព្វារម្មណ៍ដោយកាយ, ការប៉ះពាល់រវាងកាយនិងផោដ្ឋព្វៈ គឺការប៉ះប្រសព្វចួបគ្នា រវាងកាយនិងផោដ្ឋព្វៈ ទើបកើតសេចក្ដីដឹងឡើង។


t_main: កាយសម្ព័ន្ធ
t_pron: [កាយ-សំ-ពាន់]
t_pos: ន.
t_exam: កីឡាករកាយសម្ព័ន្ធ។
t_exp:
កីឡាឬលំហាត់ប្រាណមួយបែប ដើម្បីបង្កើននូវកម្លាំងកាយ បង្ហាញសមត្ថភាពធ្វើចលនា រក្សាលំនឹង និងបត់បែនរាងកាយយ៉ាងងាយស្រួល :


t_main: ការកនាម
t_pron: [កា-រៈ-កៈ-នាម]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
នាមសព្ទដែលជាឈ្មោះមនុស្ស ឬសត្វ អ្នកទទួលសម្រេចនូវអំពើដោយខ្លួនឯង ដូចជា "អ្នកធ្វើ", "អ្នកឱ្យ" យ៉ាងនេះជាដើមហៅថា ការកនាម។


t_pos: ន.
t_exam: ទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
t_exp:
ទំនាក់ទំនងផ្លូវការរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋឬរវាងប្រទេសនិងប្រទេស ក្នុងគោលបំណងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងការងារជាមួយគ្នាដូចជា ការស្វែងរកសន្តិភាព ពាណិជ្ជកម្ម សង្គ្រាម សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ជាដើម :


t_main: ការន្ត
t_pron: [កា-រ៉ន់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រៈជាទីបំផុតនៃអក្ខរៈ, សព្ទថា "កញ្ញា, កថា, គាថា, បញ្ញា, វាចា, សាលា" ជា អាការន្ត ឥត្ថីលិង្គ (តាមដំណើរភាសាបាលី)។


t_main: ការបន្តពូជ
t_subword: ការបន្តពូជភេទ
t_pron: [កា-បន់-ត-ពូច-ភេត]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរការបង្កើតជំនាន់ក្រោយរបស់រុក្ខជាតិឬសត្វដោយមានការបង្កកំណើតនិងបណ្ដុំសែន ដែលភ្ជាប់មកតាមឯកត្តៈផ្សេងៗគ្នា។


t_main: ការបន្តពូជ
t_subword: ការបន្តពូជអភេទ
t_pron: [កា-បន់-ត-ពូច-អៈ-ភេត]
t_pos: ន.
t_exam: ការបន្តពូជអភេទកើតមានចំពោះបាក់តេរី រុក្ខជាតិ សត្វឥតឆ្អឹងកងប្រភេទតូច និងសត្វប្រភេទធំខ្លះៗ។
t_exp:
ដំណើរការបង្កើតជំនាន់ក្រោយរបស់រុក្ខជាតិឬសត្វដែលប្រព្រឹត្តទៅពីឯកត្តៈតែមួយ ជួនកាលតាមរយៈការបំបែកខ្លួនពីកំណើតឬធម្មជាតិឬព្រឹត្តិការណ៍ចៃដន្យ ជួនកាលតាមរយៈការដុះពន្លក ការបែកខ្នែងដែលបង្កើតឯកត្តៈជាច្រើនដូចគ្នាសុទ្ធសាធនឹងឯកត្តៈដើម :


t_main: ការប្រាក់
t_pron: [កា-ប្រាក់]
t_pos: ន.
t_exam: ការប្រាក់មួយភាគរយក្នុងមួយឆ្នាំ។
t_exp:
ថ្លៃសេវាផ្ដល់ដោយអ្នកខ្ចីប្រាក់ទៅឱ្យម្ចាស់ប្រាក់ក្នុងចំនួនកំណត់ណាមួយដែលបានព្រមព្រៀងគ្នា ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ :


t_main: ការិយបរិច្ឆេទ
t_pron: [កា-រ៉ិ-យ៉ៈ-ប៉ៈ-រ៉ិច-ឆែត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ក្នុងការិយបរិច្ឆេទ ១៩៦២ នេះ គប្បីបន្ថយមុខចំណាយខ្លះ ដែលមិនជាការចាំបាច់។
t_exp:
ការកំណត់ ឬកម្រិតនៃកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ; កំណត់រយៈកាលនៃកិច្ចប្រតិបត្តិការខាងហិរញ្ញវត្ថុ, សម័យនៃការប្រព្រឹត្តទៅរបស់ថវិកា :


t_main: ការិយាធិបតេយ្យ
t_pron: [កា-រិ-យ៉ា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ]
t_poly: ១)
t_exam: ការិយាធិបតេយ្យមានទាំងនៅក្នុងផ្នែកឯកជននិងសាធារណៈ។
t_exp:
ប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលរបស់អង្គភាពមួយដែលការបែងចែកការងារត្រូវបានរៀបចំជាឋានានុក្រម ដើម្បីអនុវត្តនូវភារកិច្ចជំនាញដោយឈរលើមូលដ្ឋានវិធានផ្ទៃក្នុង និង នីតិវិធីរបស់អង្គភាពនេះ :


t_poly: ២)
t_exp:
តាមន័យអវិជ្ជមាន គេតែងប្រើពាក្យនេះដើម្បីសម្គាល់ប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលសាំញ៉ាំ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមន្ត្រីរាជការឆ្លៀតយកអំណាចដែលរដ្ឋប្រគល់ឱ្យ ដើម្បីបម្រើបុព្វសិទ្ធិរបស់ខ្លួនហើយដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ប្រយោជន៍របស់អ្នកដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។


t_main: ការុង
t_pron: [កា-រ៉ុង]
t_pos: ន.
t_exam: អង្ករមួយការុង។
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់ច្រកអ្វីៗ ពួកស្បោង, បាវ, ប៉ូវតេ ត្បាញដោយស្លឹកជ្រៃ ឬដោយចចូតជាដើម មានបាតសំប៉ែត មានរាងជ្រៅ :


t_main: ការុញ្ញហេតុ
t_pron: [កា-រ៉ុញ-ញ៉ៈ-ហែត]
t_pos: ន.
t_exp:
អំណាចនៃស្ថានភាព ឬស្នាដៃនិពន្ធ ឬស្នាដៃសិល្បៈ ឬក៏វោហារសាស្ត្រ ដែលជំរុញឱ្យមនុស្សមានភាពទុក្ខព្រួយនិងអាណិតអាសូរ។


t_main: ការ៉ូឡា
t_pron: [កា-រ៉ូ-ឡា]
t_source: (បារ. carola)
t_pos: ន.
t_exam: ការប្រើប្រាស់ការ៉ូឡាថ្មដុះកំពុងពេញនិយម។
t_exp:
ប្រភេទការ៉ូម្យ៉ាងដែលមានសណ្ឋានក្រាស់ជាងការ៉ូធម្មតា ប្រើសម្រាប់ក្រាលតាមដងផ្លូវ, សួនច្បារ, ធ្លាមុខផ្ទះ ឬតាមទីសាធារណៈ :


t_main: ការ៉េម
t_pron: [កា-រ៉េម]
t_pos: ន.
t_exam: ការ៉េមដូង, ការ៉េមបំពង់។
t_exp:
ឈ្មោះបង្អែមកកមួយប្រភេទ ផ្សំពីផលិតផលទឹកដោះគោ (ទឹកដោះគោ ក្រែម…) ខ្ទិះដូង លាយច្របល់ជាមួយផ្លែឈើនិងគ្រឿងផ្សំដទៃទៀត :


t_main: កាលសម័យ
t_subword: កាលសម័យបុរេប្រវត្តិ
t_pron: [កាល-សៈ-ម៉ៃ-បុ-រេ-ប្រ-វ័ត]
t_pos: ន.
t_exam: កាលសម័យបុរេប្រវត្តិគឺនៅឆ្នាំ ៣០០០ មុន គ.ស.។
t_exp:
កាលសម័យដែលចាប់ផ្ដើមពីការកកើតមនុស្សលើផែនដីប្រហែល៥លានឆ្នាំមុននិងបញ្ចប់ដោយការបង្កើតអក្សរប្រហែលជាង ៥០០០ឆ្នាំកន្លងទៅ :


t_main: កាលិក
t_pron: [កា-លិក]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
របស់ដែលកើតឡើងតាមកាល, វត្ថុដែលប្រើប្រាស់បានតាមកាលវេលា។ កាលិកមាន ៤យ៉ាងគឺ យាវកាលិក, យាមកាលិក, សត្តាហកាលិក, យាវជីវិក។


t_main: កាលៈទេសៈ
t_pron: [កា-ឡៈ-ទេ-សៈ]
t_source: (បា. កាល "គ្រា, ពេល, សម័យ" + ទេស "ស្រុក, ប្រទេស")
t_poly: ១)
t_exam: មុននឹងប្រកបមុខរបរផ្សេងៗ គប្បីពិចារណាលៃលកមើលឱ្យសមរម្យទៅតាមកាលៈទេសៈ។
t_exp:
កាលសម័យរបស់ស្រុកទេស; កាលនិងប្រទេស, លក្ខខណ្ឌនៃពេលវេលា ទីកន្លែងជាដើម ដែលអម ឬមានឥទ្ធិពលលើព្រឹត្តិការណ៍ ឬលក្ខខណ្ឌ :


t_main: កាស
t_subscrip: 2
t_pron: [កាស]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបិយវត្ថុសម្រាប់ចាយ មានសណ្ឋានមូល ប្រហោងកណ្ដាល ៤ជ្រុង ធ្វើដោយស្ពាន់, ទង់ដែង, សាំង្កសី, មកពីស្រុកចិន ឬស្រុកអណ្ណាម; សព្វថ្ងៃក្នុងដែនកម្ពុជា លែងប្រើរូបិយវត្ថុនេះតាំងអំពីមានសេន។


t_main: កាស
t_subscrip: 4
t_pron: [កាស]
t_pos: ន.
t_exam: ពាក់កាសស្ដាប់ចម្រៀង។
t_exp:
ឧបករណ៍ម្យ៉ាងដែលមានខ្សែឬឥតខ្សែ ស៊កក្នុងរន្ធត្រចៀកឬក្រសោបត្រចៀក ដើម្បីស្ដាប់សំឡេងពីគ្រឿងអេឡិចត្រូនិកណាមួយ ដោយមិនឱ្យអ្នកដទៃទៀតស្ដាប់ឮ :


t_main: កាសអង្ករ
t_pron: [កាស-អង់-ក]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រាក់បៀវត្សសម្រាប់ថ្លៃអង្កររបស់អ្នករាជការខ្មែរពីដើម ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ក្នុង ១ខែៗ បើកតាមចំនួនគ្រួសាររបស់ខ្លួន។


t_main: កាសាវពស្ត្រ
t_pron: [កា-សា-វ៉ៈ-ព័ស]
t_source: (សំ. កាសាវវស្ត្រ)
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់ជ្រលក់ទឹកអម្ចត់ ពណ៌លឿងសម្រាប់សមណៈក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាប្រើប្រាស់; សព្វថ្ងៃច្រើនហៅក្លាយមកជា "កាសាវភស្ត្រ"។


t_main: កាស្សែត
t_pron: [កាស់-សែត] ឬ [កា-សែត]
t_source: (បារ. cassette)
t_pos: ន.
t_exam: កាស្សែតចម្រៀង កាស្សែតវីដេអូ។
t_exp:
ប្រអប់សំប៉ែតរាងចតុកោណកែងមានផ្ទុកខ្សែម៉ាញេទិកមានអាត់ជាសំឡេង វីដេអូ ឬភាពយន្តដែលគេអាចយកទៅចាក់ក្នុងម៉ាស៊ីនបញ្ចេញជាសំឡេងឬរូបភាពនានា :


t_main: កាស៊ីណូ
t_pron: [កា-ស៊ី-ណូ]
t_source: (បារ. casino)
t_pos: ន.
t_exam: មានកាស៊ីណូជាច្រើននៅតាមតំបន់ព្រំដែន។
t_exp:
ទីតាំងនៃដំណើរការល្បែងពាណិជ្ជកម្ម ដោយមានអន្តរកម្មផ្ទាល់រវាងអ្នកដំណើរការល្បែងនិងភ្ញៀវល្បែង ស្របតាមគណៈកម្មការល្បែងពាណិជ្ជកម្ម :


t_main: កាហ្វេ
t_pron: [កា-ហ្វេ]
t_source: (បារ. café)
t_pos: ន.
t_exam: ដើមកាហ្វេ, កាហ្វេមួយកែវ, ឆុងកាហ្វេ។
t_exp:
រុក្ខជាតិដំណាំសម្រាប់យកគ្រាប់មកលីងឱ្យឈ្ងុយ កិនឱ្យម៉ដ្ឋដើម្បីឆុងធ្វើភេសជ្ជៈ, ភេសជ្ជៈដែលបានមកពីការឆុងម្សៅគ្រាប់កាហ្វេលីងនឹងទឹកក្ដៅ :


t_main: កាឡារូប
t_pron: [កា-ឡា-រូប]
t_source: (បារ. allomorph)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) រូបតាដែលមានការប្រែប្រួលរូបផ្សេងគ្នា (ច្រើនតែស្រដៀងគ្នា) បណ្ដាលមកពីបរិបទ ប៉ុន្តែរូបផ្សេងៗនោះ នៅតែសម្គាល់បញ្ញត្តិតែមួយដដែល :

t_exam:
គេដាក់កាឡារូបនៅចន្លោះឃ្នាប និង រូបតានៅចន្លោះបន្ទាត់ទ្រេត ដូចជា រូបតានៃភាសាអង់គ្លេស /s/ មានកាឡារូប [s], [z], [iz]។


t_main: កាឡាសូរ
t_pron: [កា-ឡា-សូ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរពីរប្លែកគ្នារបស់សទ្ទតាតែមួយដែលអាចជា បដិកាឡាសូរ គឺកាឡាសូរដែលចែកទីតាំងគ្នាក្នុងពាក្យឬអាចជាកាឡាសូរជំនួសគ្នាបាន/កាឡាសូរសេរី :

t_exam:
ក្នុងភាសាបារាំង តំបន់ខាងត្បូង [о] & [ɔ]ជាកាឡាសូរចែកទីតាំងគ្នា ដូចជា [о] សម្រាប់ព្យាង្គបើក ៖ la chaux [ʃо] - [ɔ] ហើយសម្រាប់ព្យាង្គបិទ ៖ la chose [ʃɔz]។


t_main: កាឡូរីម៉ែត្រ
t_pron: [កា-ឡូ-រី-ម៉ែត]
t_source: (បារ. calorimètre)
t_pos: ន.
t_exp:
(រូប.) ឧបករណ៍សម្រាប់វាស់កម្ដៅ ដែលត្រូវបានរំដោះឬស្រូប ដោយលំនាំរូបឬលំនាំគីមី ហើយដែលកកើតឡើងនៅខាងក្នុងនៃឧបករណ៍នោះ។


t_main: កិច្ចកល
t_pron: [កិច-កល់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ល្បិច កលឧបាយ :
t_notes: (ម.ព. កលល្បិច ក្នុង ល្បិច ផង)។
t_exam:
[…] លុះសហាយនោះថយចេញ ទើបប្រពន្ធលែងបិទភ្នែកប្ដី។ ប្ដីនាងក៏មិនអាចដឹងដល់កិច្ចកលនោះឡើយ។ […] (រឿងមាយាស្ត្រី)។


t_main: កិច្ចការ
t_subword: កិច្ចការផ្ទះ
t_pron: [កិច-កា-ផ្ទះ]
t_pos: ន.
t_exam: កិច្ចការផ្ទះដែលគ្រូដាក់ឱ្យសិស្សត្រូវធ្វើកុំបីខាន។
t_exp:
លំហាត់ ឬការងារស្រាវជ្រាវ ដែលគ្រូដាក់ឱ្យសិស្សធ្វើនៅផ្ទះ។ (អ្នកខ្លះនិយាយថា កិច្ចការ, ខ្លះហៅថា កិច្ចការសាលា) :


t_main: កិច្ចទីផ្សារ
t_pron: [កិច-ទី-ផ្សា]
t_pos: ន.
t_exp:
សំណុំនៃសកម្មភាពបុគ្គល ស្ថាប័ន ឬក្រុមហ៊ុននានាក្នុងការបង្កើតតម្លៃ ការផ្សព្វផ្សាយ ការជំរុញ ការដោះដូរ និងការផ្ដល់នូវអ្វីដែលមានប្រយោជន៍ដល់អតិថិជន ដៃគូ និង សង្គមទាំងមូល។


t_main: កិច្ចទីផ្សារចម្រុះ
t_pron: [កិច-ទី-ផ្សា-ចំ-រ៉ុះ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
មធ្យោបាយកិច្ចទីផ្សារឬម៉ាឃិធីងទាំងឡាយដែលសហគ្រាសប្រើប្រាស់ ដើម្បីសម្រេចនូវការលក់ផលិតផលរបស់ខ្លួននៅទីផ្សារគោលដៅ។ ធាតុនៃកិច្ចទីផ្សារចម្រុះឬម៉ាឃិធីងចម្រុះជាទូទៅមានបួនគឺ ផលិតផល (Product) ថ្លៃ (Price) ទីកន្លែង (Place) និងការជំរុញផ្សព្វផ្សាយ (Promotion) ដែលហៅថា Pបួន "Four Ps"។


t_main: កិតនាម
t_pron: [កិ-តៈ-នាម]
t_source: (បា.សំ. ក្ឫត > ក្រឹត—)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សាធនៈ ផង)។
t_exp:
នាមនាមដែលចេញពីវិគ្រោះមកជា សាធនៈ ដូចជា ករ៑ + ណី > ឦ > ការី, ការិណីឬការិនី; កម្ម (សទ្ទុបបទ) + ករ៑ + ណ > អ > កម្មការ, កម្ម + ករ៑ + អ > កម្មករ; ...។ ភាសាខ្មែរដូចជា កើត > កំណើត; កល់ > កំណល់; កាច > កំណាច; ខុស > កំហុស; ខូច > កំហូច; ខូង > ក្រហូង; គរ > គំនរ; គូរ > គំនូរ; គុំ > គំនុំ ប៉ុណ្ណោះជាដើម ហៅថា សាធនៈ ក៏បាន។


t_main: កិន្នរ
t_pron: [កិន-ណ] ឬ [កិ-ណ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ឥត្ថី. កិន្នរី)។
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ ថាមានរូបដូចមនុស្ស មានស្លាបហើរបាន មាននិយាយតែក្នុងរឿងបុរាណ; ដែលហៅថា កេនរ ឬកែណរ នេះជាពាក្យក្លាយមកពីពាក្យថា កិន្នរ នេះឯង។


t_main: កុក្កុដនេត្រ
t_pron: [កុក-កុ-ដៈ-នេត]
t_source: (សំ.បា. កុក្កុដនេត្ត "ភ្នែកមាន់")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តិមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានជាវង់មូលពីរជាន់ តូចក្នុង ធំក្រៅ ស្រដៀងនឹងភ្នែកមាន់ (៙) សម្រាប់ប្រើសរសេរដាក់ត្រង់ក្បាលបន្ទាត់ ដើមសេចក្ដីធំនីមួយៗ (ប្រើតែក្នុងសម័យជាន់ដើម)។


t_main: កុងដង់សាទ័រ
t_pron: [កុង-ដង់-សា-ទ័រ]
t_source: (បារ. condensateur)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងអេឡិចត្រូនិកផ្ទុកនិងផ្ទេរបន្ទុកអគ្គិសនី ដែលផ្សំឡើងដោយអង្គធាតុចម្លងពីរ ខណ្ឌដោយមជ្ឈដ្ឋានអ៊ីសូឡង់ (សុញ្ញាកាសឬឌីអេឡិចទ្រិក)។


t_main: កុងទុយស្យុង
t_pron: [កុង-ទុយ-ស្យុង]
t_source: (បារ. contusion)
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) ការខ្ទាំ, របួសម្យ៉ាងដែលបណ្ដាលមកពីគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរធ្វើឱ្យខ្ទេចជាលិកាក្នុងសរីរាង្គណាមួយប៉ុន្តែមិនមានរហែកស្បែកឬស្រោមព័ទ្ធជុំវិញ។


t_poly: ២)
t_exp:
អ្នកតំណាងនៃរដ្ឋមួយនៅក្នុងរាជធានីឬទីក្រុងសំខាន់ៗរបស់រដ្ឋមួយទៀត ដើម្បីទទួលបន្ទុកការងាររដ្ឋបាល ដូចជាការចេញទិដ្ឋាការនៃការធ្វើដំណើរចេញចូលទៅកាន់ប្រទេសខ្លួន។


t_main: កុង្សីយ៍សេនាបតី
t_pron: [កុង-សី-សេ-ណា-ប៉ៈ-ដី]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. កុង្សីយ៍ និងសេនាបតី ក្នុង សេនា)។
t_exp:
ក្រុមជំនុំរាជការផែនដីធំ មានសេនាបតីទាំង ៤ជាចតុស្តម្ភ មានអគ្គមហាសេនាជាអធិបតី សព្វថ្ងៃហៅថា គណៈរដ្ឋមន្ត្រី។


t_main: កុន
t_subscrip: 2
t_pron: [កុន]
t_pos: ន.
t_exam: លេងកុន, ទៅមើលកុន។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងដែលលេងដោយទំនងកលឧបាយផ្សេងៗ។ ពាក្យនេះខ្មែរហៅតាមសៀម ដែលសរសេរ "កល" តែអានថា "កុន" ខ្មែរយកពាក្យ កុន នេះមកប្រើ ក៏ទៅជាមានពាក្យពីរផ្សេងគ្នាគឺ កល ១កុន ១ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្នខ្មែរយើងហៅ ភាពយន្ត :


t_main: កុម្ភណ្ឌ
t_pron: [កុម-ភ័ន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: អមនុស្សពួកយក្ស។ ច្រើនហៅក្លាយថា កុម្ពណ្ឌៈ :
t_notes: (ឥត្ថី. កុម្ភណ្ឌី)។
t_exam:
កុម្ភណ្ឌផ្ដាំទេពី ថាហៃកែវកែវកល្យាណ បងទៅយូរប៉ុន្មាន ទន់ទេរតិចបងយាត្រា ...(ព.កា.) សាស្ត្រាល្បែងស័ង្ខសិល្ប៍ជ័យ។


t_main: កុម្មុយនីស្ត
t_pron: [កុំ-មុយ-នីស] (ជើង ត)
t_pos: គុ.
t_exam: រដ្ឋកុម្មុយនីស្តមួយនេះមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។
t_exp:
(វិ.ន.) ដែលមានចលនានយោបាយមួយបែបដែលរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ក្នុងគោលបំណងបង្កើតសង្គមមួយដែលមនុស្សម្នាក់ៗមានឋានៈស្មើៗគ្នា :


t_main: កុម្មុយនីស្តនិយម
t_pron: [កុំ-មុយ-នីស-និ-យំ] (ជើង ត)
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសនេះជ្រើសរើសយករបបកុម្មុយនីស្តនិយម។
t_exp:
(វិ.ន.) ប្រព័ន្ធនយោបាយមួយ ដែលរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកគ្រប់គ្រងផលិតកម្មចំណីអាហារនិងទំនិញសព្វសារពើ ហើយគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិដែលជាកម្មសិទ្ធិឯកជនឡើយ :


t_main: កុលសម្បត្តិ
t_pron: [កុ-ឡៈ-សំ-ប័ត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សម្បត្តិត្រកូល, ការចម្រើនសមប្រកបរបស់ត្រកូល គឺត្រកូលដែលប្រព្រឹត្តសុចរិតតាមគន្លងធម៌ ឬដែលមានពូជពង្សតៗគ្នាមិនដាច់។


t_main: កុសលរស
t_pron: [កុ-សល់-ឡៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះលើកយកការអប់រំ ទូន្មាន ប្រៀនប្រដៅមកបង្ហាញតាមរយៈសកម្មភាពតួអង្គឬដំណើររឿង។


t_main: កុសិនារា
t_pron: [កុ-សិ-នា-រា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះក្រុងជាទីនៅនៃស្ដេចមល្លរាជក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស ក្នុងជាន់ពុទ្ធសម័យ; ព្រះសក្យមុនីគោតមទ្រង់ចូលបរិនិព្វានក្នុងឱទ្យានជិតក្រុងនេះ។


t_main: កូដ
t_pron: [កូត]
t_pos: ន.
t_exam: លេខកូដ ដោះកូដ។
t_exp:
(ប.ព.) ប្រព័ន្ធពាក្យ លេខ សញ្ញា អក្សរ ទាំងសម្ងាត់ ទាំងចំហ ដែលគេប្រើសម្រាប់តាងឱ្យសារឬពាក្យគន្លឹអ្វីមួយក្នុងទម្រង់ខ្លីសមស្រប :


t_main: កូដ
t_subword: កូដការ
t_pron: [កូ-ដៈ-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ការបំប្លែងទិន្នន័យដែលបានបញ្ចូល(ដូចជាអក្សរ សញ្ញា ពាក្យបញ្ជា) ទៅជាកូដឬទៅក្នុងទម្រង់ជាលេខ(១ឬ០) ដែលអាចស្គាល់បានដោយកុំព្យូទ័រ។


t_main: កូដិក
t_pron: [កូ-ដិច]
t_source: (អ. codec)
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) គ្រឿងអេឡិចត្រូនិកមួយដែលបំប្លែងឬបង្រួមសញ្ញានៃសំឡេងឬរូបភាពឱ្យតូច មុននឹងបញ្ជូនតាមប្រព័ន្ធទូរគមនាគមន៍។ សញ្ញាទាំងនេះត្រូវបានពន្លាមកទ្រង់ទ្រាយដើមវិញនៅឯឧបករណ៍ទទួល។


t_main: កូនកំព្រា
t_pron: [កូន-កំ-ព្រា]
t_pos: ន.
t_exam: ត្របែងកូនកំព្រា។
t_exp:
កំណាត់ឈើ ឬកំណាត់ឫស្សីសម្រាប់ស៊កនឹងព័្រត្រ, ខ្សែ, វល្លិ ហើយមួលរឹតត្របែងអ្វីៗ មាននឹមរទេះ ជាដើម ដើម្បីឱ្យតឹងឱ្យមាំ។ ពាក្យនេះច្រើនហៅខុសគ្នាតាមទម្លាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ មេកំព្រា :


t_main: កូនក្រក
t_pron: [កូន-ក្រក]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យបរម្បរាដែលឮតៗគ្នាមកថា កូនមនុស្សឬកូនសត្វដែលគេពិឃាតយកទៅឆ្អើរឱ្យក្រៀមរុំដោយអំបោះឆៅហើយខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ ប្រសិទ្ធីឧបកិច្ចជាវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិសម្រាប់ការពារខ្លួន ក្នុងពេលមានភ័យអាសន្នជាដើម (ឮថាមានតែក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ យូរអង្វែងហើយ)។


t_main: កូនក្រាញ់
t_pron: [កូន-ក្រាញ់]
t_pos: ន.
t_exam: ស្ករពុះលោតកូនក្រាញ់, ស្ករឡើងពន្លៀកក្រាញ់, ស្ករលោតមាត់ក្រាញ់។
t_exp:
សន្ទុះប្រេង ខ្លាញ់ ឬស្ករត្នោត ដែលចម្រាញ់រំងាស់ក្នុងខ្ទះ ត្រូវកម្ដៅភ្លើងពុះព្រួចៗ ផ្ដួចលោតឡើង មានអាការប្រហែលត្រីក្រាញ់មាត់, ពន្លៀក។ ពាក្យនេះស្រុកខ្លះហៅ ពន្លៀកក្រាញ់, មាត់ក្រាញ់។ :


t_main: កូនក្រាប់
t_pron: [កូន-ក្រាប់]
t_pos: ន.
t_exam: កូនក្រាប់តែងតែស្ដាប់អ្នកផ្ដើមបទ។
t_exp:
ស្រីអ្នកចាំទទួលពាក្យបន្តពីអ្នកផ្ដើមច្រៀង ហើយវាយក្រាប់ បន្ទរថែមតាមចង្វាក់ភ្លេងផង (ច្រើនប្រើក្នុងវង់ល្ខោនខ្មែរ) :


t_main: កូនគោល
t_pron: [កូន-គោល]
t_pos: ន.
t_exam: លេងកូនគោល។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ ដែលគេយកដុំឈើស្រាលមានរលួសជាដើមធ្វើជាកូន។ បើលេងវេលាយប់គេដុតដុំឈើនោះឱ្យឆេះ ដាក់កណ្ដាលទីស្នាមលេង ហើយយកដំបងវាយដណ្ដើមដុំឈើនោះឱ្យខ្ទាតទៅកាន់ទីរៀងៗខ្លួន។ បើពួកណាវាយបានទៅដល់ទីរបស់ខ្លួនមុន ពួកនោះឈ្នះ :


t_main: កូនចាប
t_pron: [កូន-ចាប]
t_pos: ន.
t_exp:
(សព្ទមេមត់) សិស្សរបស់មេមត់ គឺមនុស្សដែលរាប់អានជឿកាន់ខ្មោចមេមត់ ហើយប្រគល់ខ្លួនជាសិស្សរបស់មេមត់ រូបមេមត់ហៅមនុស្សនោះថា កូនចាប ក្នុងកាលដែលខ្មោចមេមត់កំពុងចូលជាន់រូប (មេមត់ស្រុកខ្លះហៅ ពងចាប)។


t_main: កូនជ្រូក
t_subscrip: 3
t_pron: [កូន-ជ្រូក]
t_pos: ន.
t_exam: ការសន្សំលុយដាក់ក្នុងកូនជ្រូក។
t_exp:
វត្ថុមួយប្រភេទដែលធ្វើពីដីដុត សូនជារូបសត្វជ្រូក មានប្រហោងក្នុង និង មានចោះរន្ធពីលើឬចំហៀង សម្រាប់សន្សំលុយ ឬក៏សម្រាប់តាំងលំអ។


t_main: កូនតឹង
t_pron: [កូន-តឹង]
t_poly: ១)
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងប្រហារមួយប្រភេទ ធ្វើពីដែកឬសំណ មានសណ្ឋានមូល ទំហំប៉ុនផ្លែក្រសាំង ឬផ្លែក្រូចឆ្មារ ចងភ្ជាប់នឹងខ្សែវែង សម្រាប់ចោលទៅហើយកន្ត្រាក់មកវិញ។


t_main: កូនត្រី
t_pron: [កូន-ត្រី]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រាប់ដីតូចៗដែលមាននៅក្នុងល្បាយបន្ទាប់ពីលាយដីស្អិតស្ងួតជាមួយដីជ័រដែលគេត្រូវរែងយកចេញ ដើម្បីបានជាដីល្បាយម៉ដ្ឋសម្រាប់ធ្វើក្អម ឆ្នាំង...។


t_main: កូនលោក
t_pron: [កូន-លោក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ ពួកត្រយង, រនាល, តែតូចជាង មានត្រី ខ្យង ខ្ចៅ ជាអាហារ។ ស្រុកខ្លះហៅថា គោលោក, ខ្លះទៀតហៅថា លាលោក។


t_main: កូរ៉ូណា
t_pron: [កូ-រ៉ូ-ណា]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ឈ្មោះវីរុសដែលបណ្ដាលឱ្យមានជំងឺសា (SARS) មឺ (MERS) និងកូវីដ១៩។ វាមានរូបរាងជាដុំមូលមានព្រុយជុំវិញបែកចុងរាងដូចជាម្កុដ។


t_main: កូរ៉ូអ៊ីដ
t_pron: [កូ-រ៉ូ-អ៊ីត]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រទាប់ស្តើងពណ៌ត្នោតចាស់សម្បូរសរសៃឈាមដែលផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមនិងទ្រទ្រង់លំនឹងសីតុណ្ហភាពក្នុងភ្នែក។


t_main: កូវ
t_subscrip: 1
t_pron: [កូវ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: (ព.បុ.) ទេឬ?។ ពាក្យសម្រាប់និយាយដោយឆ្ងល់ :
t_exam: ហនូកូវ ដូច្នោះទេឬ?។
t_notes:
(ប្រើក្នុងសេចក្ដីផ្សេងខ្លះទៀតក៏មាន ដូចជា នេះកូវ, នោះកូវ, អម្បាលនេះកូវ ច្រើនប្រើតែក្នុងសាស្ត្រាទេសន៍ និងកាព្យបុរាណ)។


t_main: កូវ
t_subscrip: 3
t_pron: [កូវ]
t_pos: កិ.
t_exp:
បញ្ចូលថាមពលពីអាគុយមានភ្លើងខ្លាំងទៅអាគុយរថយន្តដែលអស់ភ្លើងតាមខ្សែចម្លងអគ្គិសនីមួយបែប ដើម្បីបញ្ឆេះម៉ាស៊ីនរថយន្តនោះបានជាបណ្ដោះអាសន្ន។


t_main: កូវកែ
t_pron: [កូវ-កែ]
t_pos: ន.
t_exp:
ដូងមួយប្រភេទដើមតូចៗ ទាបៗ ផ្លែតូចៗ មានទឹកផ្អែម មានដើមកំណើតមកពីប្រទេសម៉ាឡេស៊ី គេយកពូជមកដាំ នៅស្រុកកូវកែ ដែលខ្មែរហៅថា ស្រុកកំពង់ស្ពាន ខេត្តព្រែកឫស្សី (កម្ពុជាក្រោម) លុះចំណេរកាលតៗមកពូជដូងនេះ ក៏ចូលមកដល់ប្រទេសកម្ពុជា អ្នកស្រុកហៅ ក្លាយពីពាក្យដើមទៅជា ដូងកល់កែ, អ្នកខ្លះថា ដូងគល់កែ ហៅក្លាយមកទៀតថា ដូងតាកែ។


t_main: កួចដៃ
t_pron: [កួច-ដៃ]
t_pos: កិ.
t_exp:
យកអំបោះ ជាទូទៅពណ៌ក្រហម ទៅចងដៃកូនក្រមុំនិងកូនកំលោះ អមទៅដោយការជូនពរនិងការជូនជាប្រាក់ឬគ្រឿងអលង្ការទៅតាមសទ្ធាជានិមិត្តសញ្ញានៃការរួមរស់នឹងគ្នាតទៅអនាគតដោយមិនបែកបាក់គ្នា។


t_main: កើតក្ដី
t_pron: [កើត-ក្ដី]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បំពួនស្ករ និងផ្លែអាយ ផង ព្រោះជាឈ្មោះនំតែមួយប្រភេទ នេះឯង)។
t_exp:
នំបំពួនស្ករឬនំផ្លែអាយ។ ចាស់ៗ តំណាលប្រាប់ថា នំនេះបានជាឈ្មោះថា នំកើតក្ដី ផងដែរ ពីព្រោះក្នុងសម័យព្រេងនាយ នៅពេលមួយនោះ មានបុរសពីរនាក់ បរិភោគនំបំពួនស្ករនេះក្នុងទីជិតគ្នា អង្គុយប្រទល់មុខគ្នា, បុរសម្នាក់ខាំនំនេះពាក់កណ្ដាលមិនពមទាំងមូលទៅក្នុងមាត់ ទឹកស្ករក៏ធ្លាយបាញ់ឆ្វាចទៅចូលភ្នែកអ្នកម្ខាង, កើតជាជម្លោះដាល់តប់គ្នា រហូតដល់កើតក្ដីប្ដឹងចៅក្រម... ចៅក្រមក៏ហៅនំនេះថា នំកើតក្ដី, ឈ្មោះនំនេះក៏កើតមានតាំងពីកាលនោះមក។ នេះជាប្រវត្តិដែលចាស់ៗ បានតំណាលប្រាប់ ប៉ុន្តែពុំប្រាកដថា នំកើតក្ដី នេះកើតមាននៅក្នុងសម័យណាទេ។


t_main: កើយ
t_subscrip: 2
t_pron: [កើយ]
t_pos: ន.
t_exp:
រានចំពីខាងមុខគេហដ្ឋានសម្រាប់ចម្លងរបស់ទាំងឡាយពីផ្ទះដាក់ទៅលើយានជំនិះដែលខ្ពស់ឬទទួលរបស់ទាំងនោះអំពីយានជំនិះខ្ពស់ដាក់មកក្នុងផ្ទះវិញ។


t_main: កើលប្រើស
t_pron: [កើល-ប្រើស]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរោគសើស្បែកមួយយ៉ាង ច្រើនកើតត្រង់ក្បាល ជួនកាលរាលមកដល់កញ្ចឹងក ឬមុខក៏មាន, កាលបើកេះ ឬចុចឱ្យបែក រមែងចេញទឹកហូររងៃរមាស់, ជារោគរឹងរបឹងពិបាកព្យាបាលណាស់។


t_main: កេតុមាលា
t_pron: [កេ-តុ-មា-លា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: មន្ទីរពេទ្យព្រះកេតុមាលា។
t_exp:
របៀបរស្មី។ ព្រះនាមស្ដេច ១អង្គ សោយរាជ្យនៅនគរធំ គឺព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២: ព្រះកេតុមាលា។ យកព្រះនាមនេះមកដាក់ជាឈ្មោះមន្ទីរពេទ្យធំមួយនៅក្រុងភ្នំពេញ :


t_main: កេរាដិកជន
t_pron: [កេ-រ៉ា-ដិ-កៈ-ជន់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ជនដែលផ្គាប់ផ្គុនរណេបរណឺបអែបអប និយាយស្របចាក់បណ្ដោយតាមទាំងខុសទាំងត្រូវ ដើម្បីឱ្យកើតសុខនិងប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនតែម៉្យាង មិនអើពើចំពោះប្រយោជន៍ជាសាធារណៈ។


t_main: កេល
t_pron: [កេល]
t_pos: កិ.
t_exp:
ទាត់រំកិលកោយនឹងចំហៀងមេជើង, ដោយកែងជើងជាប់នឹងដី ដើម្បីឱ្យបានទៅជិតដៀប រួចទើបទាត់តម្រូវជាឯក្រោយ (ល្បែងអង្គញ់)។


t_main: កែះ
t_pron: [កែស] ឬ [កេះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទព្រៃ រូបភាពស្រដៀងនឹងពពែ, រស់នៅតែក្នុងព្រៃភ្នំ, គេរាប់អានយកស្នែងមកដុសផឹកជាថ្នាំត្រជាក់។


t_main: កោ
t_pron: [កោ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exam: នំកោជាប្រភេទនំសម្រាប់ពិធីសែនព្រះខែរបស់ជនជាតិចិន។
t_exp:
ឈ្មោះនំមួយប្រភេទរាងមូលសំប៉ែតធ្វើពីម្សៅដំណើបលីងលាយជាមួយស្ករស ស្រោបស្នូលសណ្ដែក, ត្រាវ, ល្ងជាដើម ហើយសង្កត់ពុម្ព។ ជួនគេហៅថា នំលោកខែ :


t_main: កោស
t_subword: កោសជប់
t_pron: [កោស-ជប់]
t_pos: កិ.
t_exam: ចូលកោសជប់ម៉ាស្សា។
t_exp:
ព្យាបាលតាមរបៀបប្រពៃណី ដោយយកកាក់ (សេន) ឬលោហធាតុរាងសំប៉ែត ទៅកោសសាច់ (ស្បែក) អ្នកជំងឺឱ្យឡើងក្រហម ហើយយកកែវជប់ដែលគេរោលភ្លើងមួយឆួលទៅដាក់ផ្កាប់លើសាច់ (ស្បែក) របស់អ្នកជំងឺ :


t_main: កោសេយ្យពស្ត្រ
t_pron: [កោ-សៃ-យ៉ៈ-ព័ស]
t_source: (សំ. កៅសេយវស្ត្រ; បា. កោសេយ្យវត្ថ)
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់សូត្រ, ព្រែ។ ដែលហៅ កោសេយ្យភស្ត្រ នេះជាសម្ដីក្លាយពីសៀម ព្រោះសៀមសរសេរ ព័សតរ៍ គេអានតាមនិរុត្តិរបស់គេថា ផ័ត; ឯខ្មែរយើងសរសេរ ពស្ត្រ អានតាមនិរុត្តិរបស់យើងថា ពាស់ ប៉ុន្តែដោយយើងថាតាមនិរុត្តិសៀម, ថាមិនដូចសៀមទៅទៀត ក៏ក្លាយសំឡេងថា ភាស់, ត្រូវថា ព័ស្ត្រ (ពាស់) ទើបត្រឹមត្រូវតាមនិរុត្តិខ្មែរ, ដូចជា ព័ស្តុភារ ដែរ យើងត្រូវសរសេរ ត្រូវថា ព័ស្តុភារ កុំថា ភ័ស្តុភារ។


t_main: កោះកុង
t_pron: [កោះ-កុង]
t_pos: ន.
t_exam: ខេត្តកោះកុងក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម លូតលាស់ចម្រើនច្រើនណាស់។
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយរបស់កម្ពុជរដ្ឋ ឋិតនៅប្រទល់ឈូងសមុទ្រប្រទេសថៃ។ កាលពីដើមមក កោះកុង ជាស្រុកមួយនៅក្នុងខេត្តកំពត, បានបំបែកចេញពីខេត្តនេះ ហើយតែងតាំងជាខេត្តមួយដាច់ដោយឡែក ក្នុង គ. ស. ១៩៥៨(ព្រះរាជក្រមលេខ ២៤៦នស ចុះថ្ងៃទី ១៣មករា ១៩៥៨) :


t_main: កោះផ្កាថ្ម
t_pron: [កោះ-ផ្កា-ថ្ម]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្កាថ្មប៉ប្រះទឹក ដែលព័ទ្ធជុំវិញត្រពាំងទឹកប្រៃ។ វាកកើតឡើងដោយបន្ទះនៃថ្មប៉ប្រះទឹកជាច្រើន ដែលជាទូទៅមានរាងមូល។


t_main: កៅដាយ
t_pron: [កៅ-ដាយ]
t_source: (យ.)
t_pos: ន.
t_exam: វិហារកៅដាយមាននៅភ្នំពេញ។
t_exp:
ឈ្មោះសាសនាមានកំណើតនៅប្រទេសវៀតណាម ដែលជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃលទ្ធិសាសនាជាច្រើន ដូចជាព្រះពុទ្ធសាសនា, គ្រិស្តសាសនា, លទ្ធិតាវ, ខុងជឺ, អ៊ិស្លាមជាដើម :


t_main: កៅអូវ
t_pron: [កៅ-អូវ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះលេខធំ, លេខខ្ពស់ក្នុងល្បែងធួ, អាប៉ោង, ដែលដាក់ត្រូវ ១សងវិញ ជា ៣ជា ៤។ បើធ្វើការរកស៊ីប្រកប, ចំណេញធំ ក៏ហៅថាត្រូវ កៅអូវ ដែរ។


t_main: កំណកអាកាស
t_pron: [កំ-ណក-អា-កាស]
t_pos: ន.
t_exp:
ទម្រង់ផ្សេងៗរបស់ទឹកនៅក្នុងបរិយាកាសជាលក្ខណៈរឹងឬរាវដែលធ្លាក់មកលើផ្ទៃផែនដី ឬភាយចេញពីផែនដីដូចជា ភ្លៀង ទឹកកកសំឡី ព្រិល ទឹកសន្សើម អព្ទជាដើម។


t_main: កំណត់ទូត
t_pron: [កំ-ណត់-ទូត]
t_pos: ន.
t_exp:
លិខិតទាក់ទងផ្លូវការរវាងក្រសួងការបរទេសនិងក្រសួងការបរទេសរបស់រដ្ឋនានាឬជាលិខិតទាក់ទងរបស់ស្ថាប័ននៃរដ្ឋមួយជាមួយស្ថានទូតបរទេសនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន ដើម្បីជាការជូនដំណឹងនិងសហប្រតិបត្តិការផ្សេងៗទៀត។


t_main: កំណត់និយម
t_pron: [កំ-ណត់-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
លទ្ធិទស្សនវិជ្ជាដែលយល់ថា ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់ ជាពិសេសអំពើទាំងឡាយរបស់មនុស្សមានចំណងទាក់ទងគ្នា ហើយកំណត់ដោយខ្សែច្រវាក់នៃព្រឹត្តិការណ៍ដែលមានពីមុន។


t_main: កំណាត់
t_subscrip: 2
t_subword: កំណាត់សំពត់
t_pron: [កំ-ណាត់-សំ-ពត់]
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់ចាស់ដាច់ដាចសម្រាប់ជូតអ្វីៗ ជាសំពត់ថយថោក។ ឯសំពត់ថ្មីដែលគេកាត់ហើយ ហៅតាមខ្នាតនោះថា សំពត់ ១អាវ, សំពត់ ១ត្បូង ឬហៅថា សំពត់ ១ម៉ែត្រ, សំពត់ប្រវែង ២ម៉ែត្រ; បើសំពត់វែងហៅថា សំពត់មួយកី, មួយផាប់; ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណ ពុំដែលហៅសំពត់ថ្មីដែលគេកាត់ហើយនោះថា កំណាត់ ឡើយ, ហៅ កំណាត់ ចំពោះតែសំពត់ចាស់សម្រាប់ជូតអ្វីៗដែលប្រឡាក់, ដែលសៅហ្មងប៉ុណ្ណោះឯង។


t_main: កំណើន
t_subword: កំណើនប្រជាជន
t_pron: [កំ-ណើន-ប្រ-ជា-ជន់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ការកើនចំនួនប្រជាជនសរុបដែលជាលទ្ធផលរវាងការកើត ការស្លាប់ និងបម្លាស់លំនៅ ក្នុងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់និងក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។


t_poly: ២)
t_exp: អ្វីៗដែលគេកៀរយកទៅឬយកមក :
t_exam: របស់កំណៀរ។
t_notes:
(ធ្លាប់ប្រើមកជា កំនៀរ, តែតទៅគួរប្រើជា កំណៀរ វិញ ដើម្បីឱ្យស្របគ្នានឹងពាក្យឯទៀត ដូច កំណត់, កំណប់ ជាដើម)។


t_main: កំបែប
t_pron: [កំ-បែប]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp:
ដែលយំ, ធ្វើអាការៈដោយប្រទាញមាត់យំច្រវែប, ពេបច្បែប, ពេបមាត់ឱ្យ ឬពេបជ្រាយឱ្យដោយរិះគន់ ឬដោយចំអកឡកឡឺយឱ្យ។


t_main: កំប្រុក
t_pron: [កំ-ប្រុក]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វព្រៃមាឌតូច ជើង ៤ក្នុងពួកសត្វមានដោះ រោមវែងទន់ញឹក កន្ទុយត្រសុំ មុខធ្មេញបែបកណ្ដុរ សម្បុរប្រផេះក៏មាន ក្រហមក៏មាន។


t_main: កំប្រោង
t_subscrip: 1
t_pron: [កំ-ប្រោង]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្បោងធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សី បន្ទោះផ្ដៅ ឬដោយស្បែក មានដៃយួរដូចអ៊ុយ សម្រាប់ដាក់សរពើអ្វីតូចៗ ស្រាលៗ ឬត្រីសាច់បន្លែ, សម្រាប់កាន់ជាប់នឹងខ្លួន។


t_main: កំប្លោក
t_pron: [កំ-ប្លោក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅទឹកមួយប្រភេទ ពួកត្រកៀត ដុះអណ្ដែតលើទឹក។ កំប្លោកនេះមានប្រយោជន៍ច្រើនយ៉ាងគឺ ផ្កាវាគេប្រើជាអន្លក់បាន, ដើមនិងស្លឹកស្រស់ប្រើជាចំណីអាហារសម្រាប់គោក្របី; ដើមដែលហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួត អាចប្រើការបានច្រើនយ៉ាងគឺ វេញធ្វើជាខ្សែចំណង, ខ្សែចែវ, ធ្វើអង្រឹង, ធ្វើសំពៀត។ល។


t_main: កំប៉ែត
t_subscrip: 1
t_pron: [កំ-ប៉ែត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ក្នុងពួកទន្លា ជាឈើមានឫសច្រើន, ច្រើនដុះប្របមាត់ស្ទឹង, មាត់ព្រែក មានប្រយោជន៍ដាំការពារមិនឱ្យច្រាំងបាក់។


t_main: កំពីងពួយ
t_pron: [កំ-ពីង-ពួយ]
t_pos: ន.
t_exam: កំពីងពួយឈើ, កំពីងពួយអំបោះ។
t_exp:
ស្មៅវារដុះអណ្ដែតលើទឹក ឬដុះនៅទីដីសើម មានឫសចេញពីថ្នាំង មានស្នាប់ពណ៌សឱបទង ផ្កាតូចសឬក្រហម, ប្រើជាអន្លក់ :


t_poly: ២)
t_exp: របងធ្វើដោយឥដ្ឋ ដោយថ្ម ឬភ្លឺដែលលើកព័ទ្ធជុំវិញទីណាមួយដើម្បីឱ្យដក់ទឹក។
t_notes:
(កាលពីក្នុងសម័យបុរាណ ជនជាតិថៃ បានយកពាក្យខ្មែរថា កំពែង នេះទៅប្រើថា កាំពែង ថៃអានថា កាំផែង ព្រោះអក្សរ "ព" ថៃមានខ្យល់ជា "ផ" ខ្មែរ, លុះដល់សម័យតមក ខ្មែរខ្លះយកសម្ដីនេះមកប្រើថា កំផែង ឃ្លាតក្លាយពីសម្ដីថៃ ដែលថាតាមសម្ដីខ្មែរពុំច្បាស់នោះក៏មាន)។


t_main: កំភេម
t_pron: [កំ-ភេម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វតូចក្នុងពួកកន្លង់មានរូបទ្រង់វែងជមក្បាល កន្ទុយមានស្លាបបៃតងភ្លឺ, ខាងពោះលឿង, អ្នកផងរាប់អានតែងយកស្លាបក្រងទុកសម្រាប់តែងរបៃ។


t_main: កំភ្លឹង
t_pron: [កំ-ភ្លឹង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ ស្លឹកធំវែងក្រាស់រៀវចុងដូចស្លឹកម្នាស់ តែឥតបន្លា មើមមានស្រទាប់ៗ ដូចមើមខ្ទឹមបារាំង។


t_main: កំសួល
t_pron: [កំ-សួល]
t_pos: ន.
t_exam: កំសួលសន្ទូច, កំសួលមង។
t_exp:
ដុំឈើ ឬអ្វីៗដែលធ្វើឱ្យមានរាងកំប៉ែត, ទ្រវែង, មូល សម្រាប់ចងនឹងខ្សែសន្ទូច, រនងសន្ទូច, រនងមង, រនងអួន ឱ្យអណ្ដែត កុំឱ្យតួសន្ទូច ឬជើងមង, បាតអួនធ្លាក់ចុះដល់ដី :


t_main: កាំជ្រួចទឹកក្ដៅ
t_pron: [កាំ-ជ្រួច-ទឹក-ក្ដៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្សែទឹកក្ដៅឬចំហាយទឹកដែលបាញ់ចេញមកពីក្នុងដី។ ជាទូទៅវាមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងសកម្មភាពនៃបន្ទុះភ្នំភ្លើង ហើយកកើតឡើងដោយការឡើងកម្ដៅនៃទឹកក្រោមដីដែលកើតឡើងពីប្រព័ន្ធម៉ាក់ម៉ា។


t_main: កាំបិត
t_pron: [កាំ-បិត]
t_pos: ន.
t_exam: កាំបិតចែត, កាំបិតព្រា, កាំបិតបន្ទោះ, កាំបិតស្លា, កាំបិតប៉័ងតោ។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយដែកមានមុខម្ខាង, មានដងម្ខាង តូចក៏មាន ធំក៏មាន, សណ្ឋានផ្សេងៗ សម្រាប់ប្រើកាប់, កាត់, បិត, ចិត, អារ, ពន្លះ ជាដើម :


t_main: កាំប្រមា
t_pron: [កាំ-ប្រ-ម៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
កាំគឺព្រួញស្រួចៗជាជំនួសរោមរបស់ប្រមា ដុះចេញវែងច្រូងច្រាងពេញទាំងខ្លួន សម្រាប់ប្រើជាអាវុធផ្ទាត់បាញ់ទម្លាក់ផ្លែឈើជាអាហារ ឬសម្រាប់ការពារខ្លួនវា។


t_main: កាំភ្លើង
t_pron: [កាំ-ភ្លើង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះអាវុធធ្វើដោយដែកសម្រាប់បាញ់ប្រហារដោយអំណាចគ្រាប់, ម្សេវ; ជាទូទៅ ក្នុងរូបកាំភ្លើងធម្មតា មានដូចជា ស្នូក, ដែកប្រហោង, កៃ, គន្លឹះតម្លោះកៃ :

t_exam:
កាំភ្លើងដៃ (ឬកាំភ្លើងខ្លី), កាំភ្លើងវែង, កាំភ្លើងយន្ត, កាំភ្លើងស្វ័យប្រវត្ត, កាំភ្លើងត្បាល់, កាំភ្លើងធំ។


t_main: កាំរន្ទះ
t_subscrip: 2
t_pron: [កាំ-រន់-ទះ]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្កាកាំរន្ទះដុះនៅវាលទំនាប ព្រៃស្បាត និងព្រៃក្រាស់។
t_exp:
ឈ្មោះផ្កាមួយប្រភេទមានស្លឹករាងដូចស៊ុត មានគល់ស្លឹករាងបេះដូង ចុងស្លឹករាងទាល និងមានរាងដូចផ្លែលំពែង។ គេក៏អាចប្រើជាឱសថបានដែរ :


t_main: ក្ងួរ
t_pron: [ក្ងួ]
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សក្ងួរ, សំឡេងក្ងួរ។
t_exp:
ដែលមានសំឡេងវល់ និយាយមិនសូវច្បាស់ដោយខ្យល់ចេញពីច្រមុះច្រើន ព្រោះខូចមណ្ឌលច្រមុះឬធ្លុះគល់ក្រអូម, ដាច់កន្លើត :


t_main: ក្ងោក
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្ងោក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វបក្សីធំមួយប្រភេទ មានរោមស្លាបដុះនៅលើក្បាលដូចជាជុក មានឆ្នាល់ដូចមាន់ សំណុំកន្ទុយធំវែង មានត្រានៅចុងរោមកន្ទុយទាំងអស់ សម្រែកឮខ្លាំង ហើយស្អា។


t_main: ក្ដ
t_pron: [ក្ដ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ទ្រ.) គុយ្ហប្រទេស, អវយវៈបុរសគឺអង្គជាត; ពាក្យគួរសម, រាបសាហៅ កេរ្តិ៍ខ្មាស, ខ្មាសប្រុស; ពាក្យខ្ពស់, ពាក្យថ្លៃថ្លាហៅ គុយ្ហប្រទេសឬគុយ្ហាវយវៈ "អវយវៈកំបាំង"។


t_main: ក្ដាមកាច់
t_pron: [ក្ដាម-កាច់]
t_pos: ន.
t_exp:
អាការៈឈឺចាប់ ដែលសរសៃពួរឡើងរឹងធ្វើឱ្យសន្លាក់ប្រអប់ដៃជើងបត់មិនបានក្នុងរយៈពេលខ្លី ហើយធ្វើឱ្យមានការឈឺចាប់។


t_main: ក្ដារចុច
t_pron: [ក្ដា-ចុច]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកនៃឧបករណ៍ភ្លេង អង្គុលីលេខ ឬកុំព្យូទ័រជាដើមដែលមានគ្រាប់ចុចជាច្រើនសម្រាប់ឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ចុចបញ្ជា។


t_main: ក្ដារឆ្នួន
t_pron: [ក្ដា-ឆ្នួន]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់សរសេរធ្វើពីឈើខ្មុក ពីថ្ម ពីបន្ទះលោហៈ ឬពីបន្ទះជ័ររាងបួនជ្រុងទ្រវែង មានទំហំតូចល្មមសម្រាប់កាន់សរសេរ។


t_main: ក្ដារបន្ទះ
t_pron: [ក្ដា-បន់-ទះ]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងសំណង់ប្រភេទជាក្ដារកែច្នៃដោយបិទបន្ទះក្ដារស្ដើងៗច្រើនស្រទាប់ មានទទឹងប្រមាណជាជាងមួយម៉ែត្រនិងបណ្ដោយប្រមាណជា ២ម៉ែត្រ ដែលអាចយកទៅផលិតជាគ្រឿងសង្ហារិម ពិតានផ្ទះជាដើម។ សព្វថ្ងៃនេះហៅថាក្ដារកុងផ្លាកេក៏បាន។


t_main: ក្ដឹះ
t_subword: ស្រែកបែកក្ដឹះ
t_exam: ក្មេងស្រែកបែកក្ដឹះ។
t_exp:
ស្រែកលុះដល់ចេញញើសពីខ្លួនធុំក្លិនម្ហេះៗ; តែតាមទម្លាប់អ្នកស្រុកប្រើធម្មតា គឺសំដៅត្រង់ក្មេងស្រែកយំខ្លាំង :


t_main: ក្ដឿង
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្ដឿង]
t_pos: ន.
t_exp:
ត្បាល់សម្រាប់ជាន់អង្ករ, មានជ្រុង ៤, បាតរៀវតូច ខាងបាតកប់ទៅក្នុងដីពាក់កណ្ដាល វេលានឹងបុកអង្ករ គេជាន់អង្រែដោយជើង។ មានត្បាល់ក្ដឿង ១យ៉ាងទៀតមានសណ្ឋានដូចគ្នា ទីទៃពីគ្នាតែមិនកប់ក្នុងដីនិងមិនជាន់អង្រែដោយជើង គឺកាន់អង្រែដោយដៃ។


t_main: ក្ដោប
t_subscrip: 2
t_pron: [ក្ដោប]
t_pos: ន.
t_exam: ស្ពៃក្ដោប។
t_exp:
ឈ្មោះស្ពៃមួយយ៉ាងសន្លឹកធំៗ, សន្លឹកស្រទាប់ខាងក្នុងមូរក្ដោបមុន, សន្លឹកបន្ទាប់ខាងក្រៅចេះតែក្រសោបផ្អោបគ្នាណែនដូចគេរុំ មានសណ្ឋានមូលសំប៉ែតបន្តិច :


t_main: ក្ដាំងងា
t_pron: [ក្ដាំង-ងា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាក្រអូប ត្របកផ្កាវែង; ក្ដាំងងានេះមានពីរយ៉ាង មួយយ៉ាងធំកើតនៅស្រុកខ្មែរ, មួយយ៉ាងតូច ផ្កាលឿងជាងបន្តិច ពូជមកពីប្រទេសចិន។


t_main: ក្ឌុំ
t_pron: [ក្ឌុំ]
t_pos: ន.
t_exam: បព្វជិតត្រូវតែពាក់ក្ឌុំចីពរក្នុងពេលឃ្លុំចីវរ។
t_exp:
ឡេវមានសណ្ឋានមូលត្រមោងក៏មាន រាងស្រួចចុងបន្តិចដូចផ្កាម្លិះក្រពុំក៏មាន ដែលធ្វើដោយខ្សែអំបោះ ឬសំពត់សម្រាប់ពាក់បញ្ចូលក្នុងអន្ទាក់ក្ឌុំ :


t_main: ក្ទម្ព
t_pron: [ក្ទំ]
t_source: (សំ.បា. កទម្ព)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាចេញមកសណ្ឋានផ្លែតែម្ដងដូចផ្កាថ្កូវ, ផ្កាខ្នុរជាដើម ច្រើនដុះនៅទីទំនាប ឬនៅទីត្រពាំង, រំលោង, រំហាច, អ្នកស្រុកច្រើនយកត្រួយធ្វើជាថ្នាំទាស់។


t_main: ក្ទម្ពទេស
t_pron: [ក្ទំ-ទេស]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាឈើមានដើមមិនធំណាស់ មានសាច់រឹង ស្លឹកល្អិតៗ ផ្កាមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាក្ទម្ព ផ្លែមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លែចង្រៀក ប៉ុន្តែត្រួយ, ផ្កានិងផ្លែខ្ចី ប្រើជាអន្លក់បាន, ត្រួយប្រើជារបោយនំបញ្ចុកក៏បាន, ជាឈើមានពូជមកពីប្រទេសក្រៅ, មាននៅប្រទេសកម្ពុជាយូរណាស់មកហើយ; អ្នកខ្លះហៅឈើនេះថា សម្បួរទេស, អ្នកខ្លះហៅ សម្បួរប្រាក់, អ្នកខ្លះហៅ ទុំទេស, ខ្លះហៅ ក្រៈទុំថេត (តាមសម្ដីសៀម), តាមពិតត្រូវហៅ ក្ទម្ពទេស ឬសម្បួរទេស :

t_exam:
គេច្រើនដាំក្ទម្ពទេសធ្វើជារបងឈើរស់ ព្រោះជាឈើរស់ជាប់បានយូរ គេអាចប្រើត្រួយ, ផ្កានិងផ្លែខ្ចីជាអាហារបានផង។


t_main: ក្បត់
t_pron: [ក្បត់]
t_pos: កិ.
t_exp:
ធ្វើការដោយឧបាយដោយកលកំបាំង ក្នុងបំណងឱ្យបាត់បង់ខ្លួនអ្នកដទៃ, ឬអ្នកដែលត្រូវជួយ ត្រូវទំនុកបម្រុង, ពុំនោះធ្វើបំផ្លាញមនុស្សដែលជាមិត្រ។


t_main: ក្បាច់
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្បាច់]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់កែនលេខមានស្នូក ៤ជ្រុងទ្រវែង មានគ្រាប់ខ័ណ្ឌជា ២សង្កាត់, សង្កាត់ខាងលើ ១ខ្ទង់ ២គ្រាប់ ក្នុង ១គ្រាប់ ទុកជា ៥។ សង្កាត់ខាងក្រោម ១ខ្ទង់ ៥គ្រាប់ ជាគ្រាប់រាយ។ ជួនកាលគេហៅថា ក្បាច់ចិន។


t_main: ក្បាច់
t_subscrip: 3
t_pron: [ក្បាច់]
t_pos: ន.
t_exp:
ចំនួនដែលថែមលើសពី១០, និយាយចំពោះផ្លែឈើផ្សេងៗ មានផ្លែស្វាយនិងក្រូចពោធិ៍សាត់ជាដើម ដែលត្រូវទិញឬលក់ គឺគេគិតតម្លៃតែត្រឹម ១០តែគេថែម ២ទៀតត្រូវជា ១២ផ្លែ, ចំនួន ២ដែលគេថែមនេះ ហៅថា ក្បាច់។


t_main: ក្បាច់ហួន
t_pron: [ក្បាច់-ហួន]
t_pos: ន.
t_exam: តួសម្ដែងល្ខោនបាសាក់ប្រើក្បាច់ហួនជាគោល។
t_exp:
ឈ្មោះក្បាច់មេមួយប្រភេទក្នុងទម្រង់ល្ខោនបាសាក់ ដែលប្រើកាយវិការ ហក់ លោតរហ័ស ស្វាហាប់ទៅតាមចង្វាក់ភ្លេង និងទៅតាមបច្ចេកទេសក្បាច់ដោយឡែកៗ មានក្បាច់ហួនដៃ ក្បាច់ហួនផ្លិត ក្បាច់ហួនដំបង ក្បាច់ហួនដាវ ក្បាច់ហួនលំពែង ក្បាច់ហួនធ្នូ ក្បាច់ហួនកាំបិតខ្លី ក្បាច់ហួនយក្ស ក្បាច់ហួននាគ ក្បាច់ហួនសេះ ក្បាច់ហួនគ្រុឌ ក្បាច់ហួនរាជសីហ៍ :


t_main: ក្បាន
t_pron: [ក្បាន]
t_pos: ន.
t_exam: ចានក្បាន។
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់ទ្រចាន មានសណ្ឋានដូចក្បាក់ តែរាក់កំផែលឥតកំពែង គ្មានឡើងកណ្ដាប់មាត់ដូចក្បាក់ទេ; សព្វថ្ងៃគេប្រើជាបរិវារសព្ទ ជាពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ចាន :


t_main: ក្បាលខាប
t_pron: [ក្បាល-ខាប]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្បាច់ចម្លាក់បុរាណមួយប្រភេទមានសណ្ឋានជាក្បាលសត្វស្រដៀងគ្នានឹងក្បាលគ្រុឌ ក្បាលរាហូជាដើម ខាំពាំ ឬខ្ជាក់នូវចង្វាយ ក្បាច់ងៗជានិមិត្តរូបនៃភាពអមតៈ និងភាពរុងរឿង។


t_main: ក្បាលទឹក
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្បាល-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exam: ឃ្មុំឡើងក្បាលទឹក។
t_exp:
ផ្នែកនៃសំបុករបស់ឃ្មុំឬសត្វអំបូរឃ្មុំ ដែលស្ថិតនៅផ្នែកខាងលើផ្លិត ជាប់នឹងបង្គង សម្រាប់ផ្ទុកទឹកផ្អែមរបស់វា :


t_main: ក្បាលទឹក
t_subscrip: 3
t_pron: [ក្បាល-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exam: ពិធីសែនក្បាលទឹកជាប្រពៃណីជនជាតិចិន។
t_exp:
ពិធីសែនព្រេនតាមបែបប្រពៃណីជនជាតិចិន។ ជាទូទៅពិធីនេះ គេកំណត់ធ្វើនៅថ្ងៃ១៥កើត ខែ៧(តាមខែចិន) រៀងរាល់ឆ្នាំ :


t_main: ក្បាលមឿង
t_pron: [ក្បាល-មឿង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរន្ធពិសេសពីរក្នុងល្បែងបាយខុំ ស្ថិតនៅខាងដើម គេសន្មតថារន្ធពីរនេះជាធំ ជាប្រធាន គេដាក់គ្រាប់ក្នុងមួយរន្ធ ៥គ្រាប់។ គ្រាប់លញ់ ៤គ្រាប់ដែលក្មេងតម្រៀប ក្នុងល្បែងបាញ់រងក៏ហៅថាក្បាលមឿងដែរ គឺក្មេងរៀបបីគ្រាប់ដូចមុំចង្ក្រានហើយដាំមួយពីលើរួចតម្រៀបរាយបន្តគ្នាជាខ្សែច្រើនគ្រាប់មកទៀតធ្វើជាកន្ទុយ ហើយបោះតម្រូវកាត់ផ្ដាច់ដោយមេជាកោយមួយ។ បើអ្នកបោះត្រូវគ្រាប់ខ្ទាតដាច់ត្រឹមណា សន្មតឈ្នះត្រឹមណោះ។ បើបោះត្រូវក្បាលមឿង ឈ្នះទាំងអស់។ (ល្បែងពួកប្រុសៗ លេងដោយគ្រាប់លញ់)។


t_main: ក្រចាប់
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្រ-ចាប់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសេវាលជាតិមួយប្រភេទ ដុះក្នុងទឹក មានដើមវារដូចកញ្ឆែត ស្លឹកមូលដូចស្លឹកស្គន់ តែមានឆែកៗជុំវិញ ផ្កាស ផ្លែមានបន្លា ៤ស្រួចដូចស្នែង បរិភោគជាអាហារបាន។ ផ្លែក្រចាប់ប្រទេសចិនមានបន្លា២។


t_main: ក្រចៅ
t_subscrip: 2
t_pron: [ក្រ-ចៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះតិណជាតិ ដើមរឹងមួយប្រភេទក្នុងពួកធ្មៃ, ពួកកន្ទាំងបាយស សំបកប្រើការវេញខ្សែ ឬចងអ្វីៗ, ប្រើការត្បាញបាវមានប្រយោជន៍ធំណាស់។ ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យពីដើម ក្រចៅពុំសូវលេចឮថាជារបរធំដុំប៉ុន្មានទេ លុះដល់ក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម ដែលមានសម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះអង្គជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ, ក្រចៅជាដំណាំមានគុណភាពដ៏ប្រសើរ ជាសេដ្ឋកិច្ច សេដ្ឋកម្ម មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ព្រោះប្រទេសកម្ពុជាមានរោងចក្រធ្វើបាវដ៏ធំទូលំទូលាយ ដែលកើតមានក្នុងខេត្តបាត់ដំបងជាដំបូងបង្អស់ នាំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋសង្វាតដាំក្រចៅកើតច្រើនឡើងៗ តាមលំដាប់កាល។


t_main: ក្រដាស
t_pron: [ក្រ-ដាស]
t_pos: ន.
t_exp:
សន្លឹកស្ដើងៗធ្វើពីវត្ថុផ្សេងៗ គឺចំបើង, កំណាត់សំពត់, សំបកឈើឬសាច់ឈើជាដើម សម្រាប់ប្រើបោះពុម្ពអក្សរ, សរសេរ, វេចខ្ចប់របស់ទាំងឡាយ។ល។


t_main: ក្រដាសកាបូន
t_pron: [ក្រ-ដាស-កា-បូន]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រដាសស្ដើងដែលផ្នែកម្ខាងធ្វើពីកាបូនពណ៌ខ្មៅ ប្រើសម្រាប់ផ្ដិតចម្លងលើក្រដាសសសន្លឹកដទៃទៀតឱ្យបានច្រើនច្បាប់ ឬក៏ផ្ដិតចម្លងរូបភាពជាដើម។


t_main: ក្រដាសសើម
t_pron: [ក្រ-ដាស-សើម]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្ទាំងក្រណាត់ពណ៌សតូចៗដែលមានសំណើមដាក់គរលើគ្នាក្នុងកញ្ចប់ប្លាស្ទិកសម្រាប់ហូតចេញមកសម្អាតមុខ មាត់ ដៃជាដើម។


t_main: ក្របៅ
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្រ-បៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្លែបរិភោគបាន។ អ្នកស្រុកធ្លាប់ជឿមកថា កាលណាត្រីព្រលូងស៊ីផ្លែក្របៅ សាច់ត្រីនោះកាលណាគេបរិភោគទៅនឹងបណ្ដាលជាពិសពុល។


t_main: ក្រពត
t_pron: [ក្រ-ពត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វទឹកមួយប្រភេទសន្តាននឹងត្រី មានធ្មេញតែពីរ លើមួយក្រោមមួយ មុតដូចកាំបិតកោរ, ជាសត្វសាហាវ អាចច្រឹបសាច់មនុស្សបាន, មានស្បែកគ្រាតៗដូចស្បែកបបែល ឬពោះប្រមោយដំរី, កាលណាតែចាប់ខ្លួនវា វាបំប៉ោងពោះប៉ោងដូចជាសត្វហ៊ីង។


t_main: ក្រពើ
t_pron: [ក្រ-ពើ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វទឹកមួយប្រភេទ មានជើង៤កន្ទុយវែង ជាសត្វសាហាវ, នៅលើគោកក៏បាន, តែច្រើននៅក្នុងទឹក មានត្រីនិងសាច់ជាចំណី។


t_main: ក្រពេញ
t_subscrip: 2
t_pron: [ក្រ-ពេញ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ជីវ.) កោសិកាឬជាលិកានៃសរីរាង្គដែលមាននាទីបញ្ចេញសារធាតុផ្សេងៗ ដូចជាញើស អរម៉ូន... ទៅក្រៅឬទៅផ្នែកផ្សេងៗនៃសារពាង្គកាយ។


t_main: ក្រពេញ
t_subscrip: 2
t_subword: ក្រពេញញើស
t_pron: [ក្រ-ពេញ-ញើស]
t_pos: ន.
t_exp:
(ជីវ.) ក្រពេញតូចៗមានរាងជាបំពង់ស្ថិតនៅក្នុងបាតស្បែកមនុស្សសត្វ ដែលមាននាទីបញ្ចេញទឹកនិងសារធាតុរ៉ែនៅពេលដែលសារពាង្គកាយក្ដៅខ្លាំង។


t_main: ក្រពេន
t_pron: [ក្រ-ពេន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាក្រអូប ស្លឹកប្រើបន្ទុំក្រចក, បន្ទុំភ្លុកឱ្យក្រហម។ ក្រពេនម្យ៉ាងទៀតពូជមកពីប្រទេសចិន មានស្លឹកស្ដើងជាងបន្តិច គេយកស្លឹកមកធ្វើជាបន្លែ។


t_main: ក្រពះ
t_pron: [ក្រ-ពះ]
t_pos: ន.
t_exp:
អាការៈមានសណ្ឋានដូចប្លោកសម្រាប់ទទួលអាហារ។ មនុស្សដែលផឹកស៊ីច្រើន គេហៅ មនុស្សក្រពះទក់, ក្រពះតាប់ (ព.ទ្រ.)។


t_main: ក្រមម
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្រ-ម៉ម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីឥតស្រកាមួយប្រភេទ សន្តានត្រីកែស តែតូចខ្លីធាត់កន្តុល មុខក្រមប់ដូចជាហើម។ មានរឿងព្រេងបុរាណនិយាយថា ត្រីក្រមមទៅដណ្ដើមពិសដែលពស់ថ្លាន់ខ្ជាក់មិនទាន់គេ ដោយក្នុងវេលានោះ ខ្លួនជាប់ក្នុងលប ក៏កើតទោមនស្ស យំទាល់តែហើមមុខ។


t_main: ក្រមសីលធម៌
t_pron: [ក្រំ-សី-ឡៈ-ធ័រ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: អង្គភាពនីមួយៗត្រូវបង្កើតក្រមសីលធម៌ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ។
t_notes: (ម.ព. សីលធម៌ ផង)។
t_exp:
សំណុំវិធាន ឬសេចក្ដីណែនាំដែលចែងអំពីទង្វើប្រកបដោយសីលធម៌របស់ស្ថាប័ន ឬមនុស្សមួយក្រុម និងអាកប្បកិរិយាថ្លៃថ្នូរដែលត្រូវប្រតិបត្តិតាម សម្រាប់បុគ្គលដែលនៅក្នុងស្ថាប័ន ឬក្រុមមនុស្សនោះ :


t_main: ក្រមួន
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្រ-មួន]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រមួនឃ្មុំ។
t_exp:
វត្ថុមានពណ៌លឿង, លឿងចាស់, លឿងខ្ចី ឬពណ៌សក៏មាន ជាវត្ថុមានអាការៈទន់ស្អិត ធ្វើជាទៀនអុជបាន, កើតពីទឹកមាត់ឃ្មុំ :


t_main: ក្រមុំ
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្រ-ម៉ុម]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សាវកែ ផង)។
t_exp:
ស្រីមានអាយុ ១៥ឬ១៦ឆ្នាំគ្រប់ការ កំណត់ឱ្យមានប្ដីបាន; បើវាតសព្ទនេះឱ្យទូលាយទៅទៀត គឺស្រីណាមិនដែលមានប្ដី ទោះអាយុហួសពី ១៦ឆ្នាំទៅ ទល់នឹង ៥០ឆ្នាំ ក្ដី គេហៅថា "ចាស់ក្រមុំ", ជួនកាលយកពាក្យសៀមមកហៅថា "សាវកែ" វិញ, ប្រែថា "ក្រមុំចាស់"។


t_main: ក្រវាញ
t_pron: [ក្រ-វ៉ាញ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ មានផ្លែប្រើជាថ្នាំកែរោគ, ច្រើនមានតែនៅទីភ្នំក្នុងស្រុកថ្ពង, ខេត្តពោធិ៍សាត់, ខេត្តបាត់ដំបង។


t_main: ក្រវាត់ក
t_pron: [ក្រ-វ៉ាត់-ក]
t_source: (បារ. cravate)
t_pos: ន.
t_exam: គាត់ពាក់អាវសឺមីសនិងចងក្រវាត់កផង។
t_exp:
គ្រឿងលម្អសម្លៀកបំពាក់ជាពិសេសសម្រាប់បុរស មានរាងជាបន្ទះក្រណាត់ស្អាតៗ ដែលគេរុំព័ទ្ធក្រោមកអាវ ហើយទម្លាក់ផ្នែកខាងចុងមកខាងមុខអាវ :


t_main: ក្រសួង
t_pron: [ក្រ-សួង]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រសួងសុខាភិបាល, ក្រសួងយុត្តិធម៌, ធ្វើការតាមក្រសួង។
t_exp:
មុខងារ, មុខការ, ស្ថាប័នរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមានមុខការឬសកម្មភាពជាក់លាក់លើវិស័យណាមួយ ហើយស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់រដ្ឋមន្ត្រីម្នាក់ :


t_main: ក្រសាំង
t_pron: [ក្រ-សាំង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្លែប្រើជាម្ជូរបាន, ស្លឹកល្អិត, ផ្កាធ្វើជាអន្លក់ទឹកគ្រឿងឬជាបន្លែសម្លកកូរ, ជាឈើមានបន្លា។


t_main: ក្រសាំងទំហំ
t_pron: [ក្រ-សាំង-ទំ-ហំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះដំណាំមួយប្រភេទ ពួកជីរ, ដើមតូចៗ ស្ទើរជាវល្លិ, ស្លឹកវែង, សណ្ឋានប្រហែលនឹងដើមកន្ទាំងហែ។ ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទទៀត មានក្លិនដូចគ្នា ច្រើនមានតែនៅទីភ្នំ។


t_main: ក្រឡែត
t_pron: [ក្រ-ឡែត]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ភ្លឺ ឱ្យប្លែកឡើង :
t_exam:
ភ្លឺក្រឡែត, គឺភ្លឺច្បាស់, ភ្លឺចែស (បើនិយាយថា ភ្លើងភ្លឺក្រឡែត ភ្លើងជា ន. ភ្លឺជា កិ. ក្រឡែតជា គុ.កិ. នៃពាក្យភ្លឺ)។


t_main: ក្រឡោជី
t_pron: [ក្រ-ឡោ-ជី]
t_pos: ន.
t_exam: នំក្រឡោជី។
t_exp:
ឈ្មោះនំមួយយ៉ាងធ្វើពីម្សៅដំណើបដាក់ស្នូលសណ្ដែកបាយ ទំហំប៉ុនផ្លែអង្គញ់ ឬធំជាង បរិភោគលាយជាមួយនឹងទឹកស្ករ :


t_main: ក្រាន
t_pron: [ក្រាន]
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សមួយក្រាន។
t_exp:
គ្រួ, គឺមនុស្សមួយបនដែលជុំគ្នា មានលំនៅផ្ទះជាមួយគ្នា មានប្ដីប្រពន្ធ, ឪពុកម្ដាយ, កូននិងបងប្អូនបង្កើតរួមចង្ក្រានជាមួយគ្នា :


t_poly: ២)
t_exp:
(គណិត.) សំណុំនៃចំណុចទាំងឡាយ (ហៅថា ជាកំពូល) និងសំណុំនៃបន្ទាត់ទាំងឡាយ (ហៅថាជាជ្រុង) ដែលភ្ជាប់គ្នាដោយកំពូលទាំងនេះ។


t_poly: ៣)
t_exp:
(ស្ថិតិ.) គំនូសបង្ហាញអំពីទំនាក់ទំនងរវាងសំណុំនៃបរិមាណជាក់លាក់ឬចំនួនតាមមធ្យោបាយជាស៊េរីនៃបន្ទាត់ចំណុច។ល។ ដែលបានដៅ (សង់ឬគូរ) ធៀបទៅនឹងសំណុំនៃអ័ក្សកូអ័រដោណេ។


t_main: ក្រាម
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្រាម]
t_pos: ន.
t_exp:
វត្ថុធ្វើពីអាចម៍ប្រចៀវ សណ្ឋានដូចអំបិល, លាយនឹងធ្យូង, ស្ពាន់ធ័រ ធ្វើម្សៅបាន។ ក្រាមជាវត្ថុត្រូវការក្នុងជាងទង គេប្រើបង់ក្នុងមាសឬប្រាក់ដែលរំលាយដើម្បីឱ្យកាត់ជាតិដែលមិនបរិសុទ្ធចេញ។


t_main: ក្រាស់ក្រួន
t_pron: [ក្រាស់-ក្រួន]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលក្រាស់ខ្លាំង, ទ្រុបទ្រុល, ដែលមានទំហំ មានបរិមាណច្រើន :
t_exam:
(ព.កា.) ឯពាក្យថាជាតិកំណើត នៃមនុស្សដែលកើតច្រើនក្រាស់ក្រួន... (ច្បាប់ប្រដៅកូនចៅខ្មែរ, មហាឧត្តមប្រីជា ចាប ពិន)។


t_main: ក្រិនថ្លើម
t_pron: [ក្រិន-ថ្លើម]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺរលាកថ្លើមអាចវិវត្តទៅជាជំងឺក្រិនថ្លើមបាន។
t_exp:
សៀរ៉ូសថ្លើម, ជំងឺថ្លើមម្យ៉ាងបណ្ដាលមកពីការរលាកកោសិកាថ្លើមធ្វើឱ្យជាលិកាថ្លើមរឹង ក្រិនលែងបំពេញមុខងារបាន :


t_main: ក្រិស
t_pron: [ក្រិស]
t_source: (សំ. ក្ល.; សំ.ក្ឫឝ; បា. កិស "ស្គម; តូច; តិច")
t_poly: ១)
t_pos: គុ.
t_exp: តូច, តូចច្រមិច គឺដែលរៀវក្រិន មិនធំតាមកំណត់កាលដែលត្រូវធំ :
t_exam: មនុស្សក្រិស។
t_notes:
(ព.ផ្ទ. ដំឡោក ធ្លាប់សរសេរ ក្រិះឬក្រេះ, ក្រែះ, គួរលែងសរសេរដូច្នេះតទៅទៀត ព្រោះសរសេរក្លាយឃ្លាតពីពាក្យដើម ដែលអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរបុរាណប្រើនោះឆ្ងាយណាស់ ខ្មែរបុរាណសរសេរ ក្រិឝ បំប្លែងមកជា ក្រិស តាំងពីឈប់ប្រើ ឝនិងឞ ដែលសម្រាប់សរសេរឱ្យចំពាក្យសំស្ក្រឹតនោះរៀងមក ទុកឱ្យនៅតែ ស ឱ្យប្រើជួស ឝ ឞ, ឯ ឞ យកមួយចំហៀងមកប្រើជាជើង ស ្ស នេះ ដូច បក្សី, យក្ស, អារក្ស ជាដើម)។


t_poly: ២)
t_pos: ន.
t_exam: ពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅពេលព្រឹកអាចជួយកាត់បន្ថយជំងឺក្រិស។
t_exp:
(វេជ្ជ.) ជំងឺបណ្ដាលមកពីឆ្អឹងមិនលូតលាស់ទៅតាមដំណាក់នៃសរីរាង្គមនុស្សនិងសត្វដែលបណ្ដាលមកពីកត្តាផ្សេងៗជាច្រើនជាពិសេសកង្វះវីតាមីន/ជីវជាតិដេ :


t_main: ក្រឹត
t_pron: [ក្រឹត]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exam: ជាតិ កិរិយាកើតឬកំណើត ជានាមក្រឹត។ ជាតិ កើតហើយ ជាកិរិយាក្រឹត។
t_exp:
ក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី និយាយសំដៅដល់ការផ្សំសព្ទចូលនឹងបច្ច័យ ដើម្បីធ្វើសព្ទជាកិរិយាសព្ទឱ្យក្លាយជានាមសព្ទ ឬនៅជាកិរិយាសព្ទដូចដើម មាន ២យ៉ាងគឺ : ក្រឹតដែលជានាមសព្ទ ហៅថានាមក្រឹត, ក្រឹតដែលជាកិរិយាសព្ទ ហៅថា កិរិយាក្រឹត :


t_poly: ៣)
t_exam: ក្រុងព្រះសីហនុ។
t_exp:
(ភូមិ.) កន្លែងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើន មានផ្សារនិងហាងលក់ទំនិញ កន្លែងធ្វើការ កន្លែងកម្សាន្ត និងមានការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ រូបវន្ត។ល។ ក្រុងតូចជាងទីក្រុង :


t_poly: ២)
t_exam: សំណុំចំនួនគត់រ៉ឺឡាទីបជាក្រុមចំពោះប្រមាណវិធីបូក។
t_exp:
(គណិត.) សំណុំមិនទទេមួយប្រកបដោយលក្ខខណ្ឌបី ក) មានធាតុណឺតតែមួយគត់ ខ) គ្រប់ធាតុមានចម្រាសមួយនៅក្នុងសំណុំនេះ គ) មានលក្ខណៈផ្ដុំចំពោះប្រមាណវិធីទ្វេធាតុ :


t_poly: ៣)
t_exp:
(គីមី.) អម្បូរធាតុគីមីទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងជួរឈរតែមួយនៃតារាងខួប មានចំនួនអេឡិចត្រុងស្រទាប់ក្រៅដូចគ្នា និងមានលក្ខណៈគីមីប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។


t_main: ក្រុម
t_subword: ក្រុមវាំង
t_pron: [ក្រុម-វាំង]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមមន្ត្រីអ្នករក្សាការខុសត្រូវនៃពួកស្ត្រីក្នុងព្រះបរមរាជវាំង (មានតែក្នុងរជ្ជកាលពីដើម)។ល។ ឋានន្តរស័ក្ដិនៃព្រះអង្គម្ចាស់អង្គខ្លះ ដែលព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូងទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសតាំងជាទី ម៉ឺនឬហ្មឺន, ឃុន, ហ្លួង, ព្រះ តាមលំដាប់ថ្នាក់គឺ ក្រុមម៉ឺន,ឬក្រុមហ្មឺន, ក្រុមឃុន, ក្រុមហ្លួង, ក្រុមព្រះ (សុទ្ធតែអានថា ក្រុម ម៉ៈ), ហៅថា ស្ដេចតាំងក្រុម ឬព្រះអង្គម្ចាស់តាំងក្រុម; សាធារណជនតែងតែនិយាយថា ព្រះអង្គក្រុមម៉ឺន ..., ព្រះអង្គក្រុមឃុន ..., ព្រះអង្គក្រុមហ្លួង ..., ព្រះអង្គក្រុមព្រះ ...; ជួនកាលមានឋានន្តរផ្សំពីខាងចុងផង ដូចជា ព្រះអង្គក្រុមឃុនវិសុទ្ធពង្ស ជាដើម។


t_main: ក្រុមប្រឹក្សា
t_pron: [ក្រុម-ប្រឹក-សា]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់, ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ។
t_exp:
មនុស្សមួយក្រុមដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការបោះឆ្នោតឬការចាត់តាំងដើម្បីបំពេញការងារណាមួយដូចជាការប្រឹក្សាយោបល់ កិច្ចការរដ្ឋបាល នីតិបញ្ញត្តិជាដើម :


t_main: ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ
t_pron: [ក្រុម-ប្រឹក-សា-ធ័ម-មៈ-នុញ]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ថាប័នមួយដែលបង្កើតដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីធានាការគោរពរដ្ឋធម្មនុញ្ញ បកស្រាយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងដោះស្រាយវិវាទដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិ។


t_main: ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល
t_pron: [ក្រុម-ប្រឹក-សា-ភិ-បាល]
t_pos: ន.
t_exp:
អង្គសមូហភាពមួយមានសមាជិកយ៉ាងហោចបីនាក់ដែលទទួលខុសត្រូវនិងមានសិទ្ធិអំណាចដ៏ទូលំទូលាយក្នុងការគ្រប់គ្រងក្រុមហ៊ុន អង្គការជាដើម។


t_main: ក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាល
t_pron: [ក្រុម-ប្រឹក-សា-អាច-ញ៉ា-កន់-ដាល]
t_pos: ន.
t_exp: ស្ថាប័នជាតិឯករាជ្យសម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទការងារក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ :
t_exam:
សមាសភាពនៃក្រុមប្រឹក្សាអាជ្ញាកណ្ដាលរួមមាន សហជីព សមាគមនិយោជក និងក្រសួងការងារនិងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ។


t_main: ក្រុមហ៊ុន
t_subword: ក្រុមហ៊ុនមហាជនទទួលខុសត្រូវមានកម្រិត
t_pron: [ក្រុម-ហ៊ុន-មៈ-ហា-ជន់-ទ-ទួល-ខុស-ត្រូវ-មាន-កំ-រ៉ិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមហ៊ុនមូលធនមួយប្រភេទបង្កើតឡើងនិងចុះបញ្ជីតាមច្បាប់ ដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងដោយក្រុមប្រឹក្សាភិបាលដែលក្នុងនោះមានសមាសភាពជាអភិបាលយ៉ាងតិច៣រូប។ ក្រុមហ៊ុនប្រភេទនេះមានសិទ្ធិបោះចេញនូវមូលបត្រសម្រាប់លក់ជាសាធារណៈ ហើយម្ចាស់ភាគហ៊ុនម្នាក់ៗទទួលខុសត្រូវចំពោះបំណុលក្រុមហ៊ុនត្រឹមតែចំនួនភាគហ៊ុនដែលខ្លួនមានក្នុងក្រុមហ៊ុនប៉ុណ្ណោះ។


t_main: ក្រុមហ៊ុន
t_subword: ក្រុមហ៊ុនមូលធន
t_pron: [ក្រុម-ហ៊ុន-មូ-លៈ-ធន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមហ៊ុនទទួលខុសត្រូវមានកម្រិតដែលគ្រប់គ្រងនិងដឹកនាំដោយក្រុមប្រឹក្សាភិបាល បង្កើតដោយលក្ខន្តិកៈ និងជានីតិបុគ្គលដាច់ដោយឡែកពីម្ចាស់ភាគហ៊ុន ហើយម្ចាស់ភាគហ៊ុនទទួលខុសត្រូវត្រឹមចំនួនភាគហ៊ុនដែលខ្លួនបានទិញ។


t_main: ក្រុមហ៊ុន
t_subword: ក្រុមហ៊ុនសហកម្មសិទ្ធិ
t_pron: [ក្រុម-ហ៊ុន-សៈ-ហៈ-កាំ-ម៉ៈ-សិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមហ៊ុនទទួលខុសត្រូវគ្មានកម្រិត បង្កើតឡើងដោយកិច្ចសន្យា ដែលមានបុគ្គល២នាក់ឡើងទៅ និងជានីតិបុគ្គលដែលមិនដាច់ដោយឡែកពីម្ចាស់។ ក្រុមហ៊ុននេះគ្រប់គ្រងដោយសហកម្មសិទ្ធិករទូទៅទាំងអស់។


t_main: ក្រុមហ៊ុន
t_subword: ក្រុមហ៊ុនសហកម្មសិទ្ធិទូទៅ
t_pron: [ក្រុម-ហ៊ុន-សៈ-ហៈ-កាំ-ម៉ៈ-សិត-ទូ-ទៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមហ៊ុនសហកម្មសិទ្ធិមួយប្រភេទដែលកើតឡើងពីកិច្ចសន្យារវាងបុគ្គលពីរឬច្រើននាក់ ដែលដាក់រួមគ្នានូវទ្រព្យសម្បត្តិ ចំណេះដឹងឬសកម្មភាពរបស់បុគ្គលទាំងនោះ ដើម្បីប្រកបពាណិជ្ជកិច្ចរួមក្នុងគោលបំណងរកប្រាក់ចំណេញ ហើយសមាជិកទាំងអស់ជាសហកម្មសិទ្ធិករទូទៅ។


t_main: ក្រុមហ៊ុន
t_subword: ក្រុមហ៊ុនសហកម្មសិទ្ធិមានកម្រិត
t_pron: [ក្រុម-ហ៊ុន-សៈ-ហៈ-កាំ-ម៉ៈ-សិត-មាន-កំ-រ៉ិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមហ៊ុនសហកម្មសិទ្ធិមួយប្រភេទដែលកើតឡើងពីកិច្ចសន្យារវាងសហកម្មសិទ្ធិករទូទៅម្នាក់ឬច្រើននាក់ ដែលមានបុគ្គលម្នាក់ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យគ្រប់គ្រងនិងមានកាតព្វកិច្ចនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនជាមួយសហកម្មសិទ្ធិករមានកម្រិតម្នាក់ឬច្រើននាក់ទៀត ដែលមានកាតព្វកិច្ចបង់ភាគទុនចូលទៅក្នុងក្រុមហ៊ុនសហកម្មសិទ្ធិនោះ។


t_main: ក្រុមហ៊ុន
t_subword: ក្រុមហ៊ុនឯកជនទទួលខុសត្រូវមានកម្រិត
t_pron: [ក្រុម-ហ៊ុន-ឯ-កៈ-ជន់-ទ-ទួល-ខុស-ត្រូវ-មាន-កំ-រ៉ិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមហ៊ុនមូលធនមួយប្រភេទដែលបង្កើតឡើងនិងចុះបញ្ជីតាមច្បាប់ មានសមាជិកភាគហ៊ុនចាប់ពី២នាក់រហូតដល់៣០នាក់ ហើយសមាជិកម្នាក់ៗទទួលខុសត្រូវចំពោះបំណុលក្រុមហ៊ុនត្រឹមតែ ចំនួនភាគហ៊ុន ដែលខ្លួនបានដាក់ដើមទុនក្នុងក្រុមហ៊ុនប៉ុណ្ណោះ និង មិនអាចលក់ភាគហ៊ុនជាសាធារណៈបាន។ សរសេរកាត់ជា (ឯ.ក)។


t_main: ក្រូច
t_subscrip: 1
t_pron: [ក្រូច]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រូចថ្លុង, ក្រូចសើច, ក្រូចឆ្មារ, ក្រូចចងសក់, ក្រូចឃ្វិច, ក្រូចពោធិ៍សាត់។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយពួកមានផ្លែប្រកបដោយក្លែប, កំពឹសមានរសជូរឬផ្អែមសម្រាប់ប្រើជាអាហារឬជាប្រយោជន៍ក្នុងគ្រឿងញាំភ្លាជាដើម :


t_main: ក្រូម៉ាតូក្រាភី
t_pron: [ក្រូ-ម៉ា-តូ-ក្រា-ភី]
t_pos: ន.
t_exp:
ព័ណ៌វិធី, បច្ចេកទេសញែកព័ណ៌មួយដែលក្នុងនោះល្បាយមួយត្រូវបានរំលាយនៅក្នុងវត្ថុរាវមួយ (ឧស្ម័នឬរាវ) ហើយធាតុបង្កត្រូវបានញែកដោយឆ្លងកាត់ភាពខុសគ្នានៃកម្រិតសម្រូបឬកម្រិតរលាយនៅលើផ្ទៃនៃវត្ថុរឹងមួយ (ឬអង្គធាតុរាវអន្ធឹលៗ)។


t_main: ក្រួស
t_pron: [ក្រួស]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
ជាតិថ្មម្យ៉ាង មានសាច់រឹង មានសណ្ឋានជាដុំតូចៗ មូលខ្លះ សំប៉ែតខ្លះ ច្រើនដុះកើតក្នុងទឹក ប្រើការលាយជាមួយខ្សាច់ និង ស៊ីម៉ងត៍ ធ្វើគ្រឹះស្ថានផ្សេងៗ។


t_main: ក្រួស
t_subword: ក្រួសវក្កំ
t_pron: [ក្រួស-វ័ក-ក័ង]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រួសក្នុងតម្រងនោម, ដុំកំណកសារធាតុកំបោរកកើតក្នុងតម្រងនោម ដែលអាចបង្កឱ្យស្ទះប្រព័ន្ធទឹកមូត្រនិងអាចបង្កឱ្យមានអាការៈឈឺចុកចាប់។


t_poly: ២)
t_exam: ក្រើនកឋិន។
t_exp:
ប្រកាសកណ្ដាលជំនុំសង្ឃរកភិក្ខុដែលមានចីវរទុព្វលភាព ហើយអាចចេះចាំនូវអានិសង្ឃ ៥, មាតិកា ៨, បលិពោធ ២និងកឋិនត្ថារកិច្ច ហើយអាចញ៉ាំងសង្ឃឱ្យត្រេកអរបាន, ដើម្បីឱ្យគ្រងកឋិន ក៏ហៅ ក្រើន ដែរ :


t_main: ក្រេឌីត
t_pron: [ក្រេ-ឌីត]
t_source: (អ. credit)
t_pos: ន.
t_exp:
ឯកតាឬតម្លៃដែលយកជាខ្នាតសម្រាប់វាស់វែងអំពីលទ្ធផលនៃការសិក្សាសម្រេចបាននៅក្នុងចំនួនម៉ោងនៃគុណវុឌ្ឍិដែលបានផ្ដល់។


t_main: ក្រេះ
t_pron: [ក្រេះ]
t_pos: គុ.
t_exp: (ម.ព. ក្រិស)។
t_notes:
(ជាពាក្យដែលបានប្រាប់ហើយថា គួរឈប់លែងប្រើតទៅទៀត ព្រោះជាពាក្យក្លាយឃ្លាតមកពី ក្រិស គួរប្រើ ក្រិស នេះវិញ)។


t_main: ក្រៃ
t_subword: ក្រៃក្រាស់
t_pron: [ក្រៃ-ក្រាស់]
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exp: ច្រើនពេក ច្រើនលើសលន់ ច្រើនណាស់ ច្រើនមែនទែន ច្រើនឥតគណនា ច្រើនពន់ពេក ច្រើនហួស :
t_exam:
(ព.កា.) អ្នកមានមានស្តុកទ្រព្យក្រៃក្រាស់ អ្នកក្រក្រណាស់ទុក្ខឥតល្ហែ អ្នកមានទិញសាច់គោឱ្យឆ្កែ អ្នកស្រែម្ចាស់គោស៊ីប្រហុក។


t_main: ក្រាំង
t_subscrip: 2
t_pron: [ក្រាំង]
t_pos: ន.
t_exp:
សៀវភៅធ្វើដោយក្រដាសស្នាយឬក្រដាសមនជាដើម បត់ជាជាន់ៗ ជារបៀបត្រឹមស្មើ បើកបានសម្រាប់សរសេរកត់ត្រាអ្វីទាំងពួង។


t_main: ក្រាំង
t_subscrip: 3
t_pron: [ក្រាំង]
t_pos: ន.
t_exp: ទួលដែលមាននៅទីវាល (ពាក្យខ្មែរបុរាណ) :
t_exam:
ភូមិក្រាំង គឺភូមិដែលតាំងនៅលើដីក្រាំង។ ក្រាំងមានឈ្មោះផ្សេងៗ ច្រើនដូច ក្រាំងចេក, ក្រាំងធ្នង់, ក្រាំងព្នៅ ជាដើម។


t_main: ក្លក
t_pron: [ក្លក]
t_source: (អ. clock)
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) គ្រឿងមួយដែលបង្កើតសញ្ញាទៀងទាត់និងច្បាស់លាស់ ដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងគោលបំណងអ្វីមួយដូចជាការកំណត់ពេលវេលា។


t_main: ក្លងខែក
t_pron: [ក្លង-ខែក]
t_source: (ស. ក្ល្ចងខេក អ.ថ. ក្លងខែក "ស្គរជ្វា")
t_pos: ន.
t_exp:
ស្គរមួយប្រភេទដែលមានរាងវែងស្មើ ដាសស្បែកទាំង ២ខាង, ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណហៅ ស្គរជ្វា (គួរហៅ ស្គរជ្វា តាមបុរាណវិញ ព្រោះស្គរប្រភេទនេះមានដើមកំណើតមកពីប្រទេសជ្វា)។


t_main: ក្លងឆ្នៈ
t_pron: [ក្លង-ឆ្នាក់]
t_source: (ស. ក្ល្ចងជនះ អ.ថ. ក្លងឆៈន៉ៈ ឬ ក្លងឆ្នៈ "ស្គរឈ្នះ")
t_pos: ន.
t_exp:
ស្គរមួយប្រភេទមានទ្រង់ទ្រាយមិនខុសពីស្គរជ្វាទេ, ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណប្រើជាស្គរទ័ព សម្រាប់ទះបញ្ជើចលើខ្នងដំរី ឱ្យកងទ័ពដើរស្រុះគ្នា ព្រមទាំងឱ្យអង់អាចក្លាហានផង, លុះចំណេរកាលតមក, ក៏បែរជាប្រើការផ្សេងទៅវិញ (គួរហៅ ស្គរជ័យឬស្គរឈ្នះ តាមខ្មែរបុរាណវិញ)។


t_main: ក្លងយ៉ូន
t_pron: [ក្លង-យ៉ូន]
t_source: (ស. ក្ល្ចងយោន អ.ថ. ក្លងយ៉ូន "ស្គរយោល")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយយ៉ាង មានសូរស្គរធំយោលៗ (គួរហៅ ភ្លេងស្គរយោល តាមពាក្យខ្មែរបុរាណវិញ)។ ភ្លេងស្គរយោលនេះ សម្រាប់ប្រើក្នុងពេលរំលាយសព។


t_main: ក្លូន
t_pron: [ក្លូន]
t_source: (អ. clone)
t_poly: ១)
t_exp:
(វេជ្ជ.) ក្រុមកោសិកាដែលកើតចេញពីការបំបែកជាបន្តបន្ទាប់នៃកោសិកាមួយបានជាឯកត្តៈដូចបេះបិទនឹងឯកត្តៈដើមតាមរយៈការបន្តពូជអភេទ។


t_main: ក្លើ
t_pron: [ក្លើ]
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្រីនិងស្រីហៅថា "ម្រាក់" វិញ)។
t_exp:
មិត្រស្និទ្ធទុកចិត្តគ្នាដល់ទីរួមក្ដីសុខទុក្ខជាមួយគ្នា ឬរួមក្ដីមេត្រីដោយឱ្យរបស់អ្វីៗគ្នាបាន, ដល់ហៅគ្នាអាមឹង, ឯងអញទៅវិញទៅមក។


t_main: ក្លេរ៉ូទិក
t_pron: [ក្លេ-រ៉ូ-ទិច]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រទាប់ក្រៅនៃភ្នែកមានពណ៌ស រឹង ក្រាស់ ស្វិត ដែលមានតួនាទីផ្ដល់រូបរាងឱ្យគ្រាប់ភ្នែក និងការពារផ្នែកខាងក្នុងរបស់គ្រាប់ភ្នែក។


t_main: ក្លែង
t_pron: [ក្លែង]
t_pos: កិ.
t_exam: ក្លែងរូប, ក្លែងសម្ដី, ក្លែងសំឡេង។
t_exp:
ធ្វើឱ្យប្លែកចាករូបរាងដើម ទៅយករូបរាងថ្មី ដើម្បីកុំឱ្យគេស្គាល់ឬពោលឱ្យខុសចាកសម្ដីដើមទៅពោលសម្ដីថ្មីដើម្បីកុំឱ្យគេដឹង :


t_main: ក្សេត្របរិស្ថាន
t_pron: [ក្សេ-ត្រៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ថាន]
t_pos: ន.
t_exp:
លក្ខខណ្ឌសមស្របសម្រាប់កិច្ចការស្រែចម្ការនិងការដាំដុះដោយសារអំណោយផលពីធម្មជាតិនៃដី បរិស្ថាន និងលក្ខខណ្ឌផ្សេងទៀត។


t_main: ក្អកមាន់
t_pron: [ក្អក-មាន់]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺក្អកមាន់សម្គាល់បាននៅពេលដកដង្ហើមចូលមានសូរដូចសំឡេងមាន់។
t_exp:
រោគរាតត្បាតម៉្យាងបង្កឡើងដោយមេរោគ ដែលជាទូទៅរោគនេះកើតនៅលើទារកឬកុមារ ដោយការក្អកកន្ត្រាក់យ៉ាងខ្លាំងជាប់ៗគ្នានិងមានរយៈពេលយូរ :


t_main: ខ
t_subscrip: 1
t_pron: [ខ]
t_pos: ន.
t_remark: 3
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី១។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [kʰ] ជាព្យញ្ជនៈរនាំងក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។


t_main: ខណ្ឌសីមា
t_pron: [ខាន់-ឌៈ-សី-ម៉ា] ឬ [ខាន់-សី-ម៉ា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សីមាតូច។ ឈ្មោះពទ្ធសីមាតូច ដែលព្រះភិក្ខុសង្ឃសន្មត ដោយញត្តិទុតិយកម្មវាចា ផ្ដាច់ចេញចាកមហាសីមា ដើម្បីធ្វើសង្ឃកម្មដោយងាយ (ព.វិ.)។


t_main: ខលុបច្ឆាភត្តិកង្គ
t_pron: [ខៈ-ឡុ-ប៉ាច់-ឆា-ភាត់-តិ-ក័ង] ឬ [ខៈ-ឡុ-ប៉ាច់-ឆា-ភាត់-តិ-ក័ង-គៈ]
t_source: (បា. ខលុ និ."ក៏ ឮថា"; ន."សត្វមៀម" + បច្ឆា "ខាងក្រោយ" + ភត្តិកង្គ "អង្គរបស់ភិក្ខុអ្នកមានភត្ត")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះធុតង្គទី ៧ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣។ ភិក្ខុអ្នកកាន់ធុតង្គនេះ កាលបើខ្លួនឆាន់ជិតនឹងលែង ឬឆាន់រួចហើយភ្លាមៗនោះ កាលបើមានគេយកចង្ហាន់មកប្រគេនទៀត បានឃាត់គេថា ខ្លួនលែងឆាន់ទៀតហើយ ក៏ត្រូវតែលែងឆាន់ក្នុងពេលបន្ទាប់នោះទៀត ដោយដាច់ខាត (ដូចជាសត្វមៀម ដែលក្នុងយប់ណា បើវាចាប់ចំណីអ្វីបានហើយ ចំណីនោះធ្លាក់ជ្រុះពីចំពុះវាទៅ វាលែងចាប់ចំណីស៊ីតទៅទៀត ពេញមួយយប់នោះ)។ (ព.វិ.) ក្នុងកាលពីដើម, មានអ្នកខ្លះហៅធុតង្គទី៧នេះថា ប្រឡុបបច្ឆា ប្រើវិធីប្រឡាក់បាយលាយជាមួយនឹងបង្អែមចម្អាបច្របល់គ្នាឆាន់ហៅថា កាន់ធុតង្គប្រឡុបបច្ឆាឬឆាន់ប្រឡុបបច្ឆា ក្លាយទៅជា តិត្ថិយវត្ត គឺវត្តប្រតិបត្តិរបស់និគ្រន្ថពួកខ្លះក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ដែលព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ហាម, បើភិក្ខុណា កាន់វត្តប្រតិបត្តិបែបតិត្ថិយវត្តដូច្នោះ ភិក្ខុនោះ ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។


t_main: ខាន់ស្លា
t_pron: [ខាន់-ស្លា]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាក់ខាន់ស្លា (ទំនៀមបុរាណ)។
t_exp:
ប្រាក់ជំនូនដែលមេបាខាងប្រុស ជូនទៅមេបាខាងស្រី ក្នុងវេលាដែលធ្វើអាវាហវិវាហមង្គល : ក្នុងច្បាប់ទសភរិយា លោកកំណត់តែ ៨ដេញ គឺប្រមាណ ១២រៀល តែបើនឹងដាក់ច្រើនជាងចំនួននោះក៏បាន : ច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី ថា បញ្ជាប់ចិត្ត :


t_main: ខាបខា
t_pron: [ខាប-ខា]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទាលខាបខាងាយដាំណាស់។
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ មានដើមមូលៗ ឈរត្រង់ៗ ដើមខ្លីៗល្មម មានជ័រស, ខ្លះមានស្លឹកសពពាលៗ, កាច់ដាំងាយរស់, គេច្រើនកាច់ដាំធ្វើជារបងទាបៗ ក្នុងសួនច្បារឬដាំក្នុងផើងប្រើជាគ្រឿងតាំងក៏បាន :


t_poly: ២)
t_exam: ចូលខារ៉ាអូខេ, បន្ទប់ខារ៉ាអូខេ។
t_exp:
ទីកម្សាន្តសប្បាយមួយបែប ជាទូទៅនៅពេលរាត្រី ដោយមានការទទួលទានអាហារអមដោយការច្រៀងលេងកម្សាន្តជាមួយឧបករណ៍ឌីជីថលដែលរួមមានទូរទស្សន៍ មេក្រូ និងឧបករណ៍ផ្ដល់រូបភាព បទភ្លេង និងទំនុកច្រៀងជ្រើសរើសតាមការចូលចិត្ត :


t_main: ខឹង
t_subscrip: 1
t_pron: [ខឹង]
t_pos: កិ.
t_exp:
កម្រើកចិត្តដោយទោមនស្ស ព្រោះមានអារម្មណ៍មិនគាប់ចិត្ត មកប៉ះពាល់ត្រូវទ្វារទាំង ៦មានចក្ខុទ្វារជាដើម នាំឱ្យក្ដួលក្ដៅចិត្តឡើង។


t_main: ខុងជឺនិយម
t_pron: [ខុង-ជឺ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: ខុងជឺនិយមមិនដែលមានអត្ថិភាពជាសាសនាផ្លូវការទេ។
t_exp:
ប្រព័ន្ធគំនិតសំខាន់នៅក្នុងទស្សនវិជ្ជាចិន ចេញពីការបង្រៀនរបស់ខុងជឺនិងសាវ័ករបស់គាត់ ដែលយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះគោលការណ៍ស្ដីពីចរិយាត្រឹមត្រូវ ជំនាញនៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ គតិបណ្ឌិតស័ក្ដិសិទ្ធិ និងទំនាក់ទំនងសង្គមត្រឹមត្រូវ :


t_main: ខួប
t_pron: [ខួប]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
រវាងពេលថ្ងៃខែឆ្នាំដែលមកជួបគ្នាវិញ; មួយខួបពេល ២៤ម៉ោង គឺមួយថ្ងៃមួយយប់; មួយខួបថ្ងៃ ៧គឺមួយអាទិត្យ; មួយខួបខែ ១២គឺមួយឆ្នាំ; មួយខួបឆ្នាំ ១២គឺមួយជុំរាសីឆ្នាំ។


t_poly: ២)
t_exp:
(គីមី.) ធាតុគីមីទាំងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងជួរដេកតែមួយនៃតារាងខួប និងមានចំនួនស្រទាប់អេឡិចត្រុងស្មើគ្នា។ ខួបនីមួយៗចាប់ផ្ដើមដោយលោហៈអាល់កាឡាំង និងបញ្ចប់ដោយឧស្ម័នកម្រ។


t_main: ខួរ
t_subword: ខួរឆ្អឹងខ្នង
t_pron: [ខួ-ឆ្អឹង-ខ្នង]
t_pos: ន.
t_exam: ខួរឆ្អឹងខ្នងការពារដោយឆ្អឹងខ្នង ស្រោមខួរ និងទឹកខួរ។
t_exp:
(ជីវ.) សំណុំសរសៃប្រសាទស្ថិតនៅក្នុងប្រហោងឆ្អឹងកងខ្នង ដែលភ្ជាប់ទៅនឹងខួរក្បាលនិងសរសៃប្រសាទដទៃទៀតនៅក្នុងខ្លួន :


t_main: ខួរធំ
t_pron: [ខួ-ធំ]
t_pos: ន.
t_exam: ខួរក្បាលមាន៣ផ្នែកគឺ ខួរធំ, ខួរតូច និងខួរកញ្ចឹងក។
t_exp:
(ជីវ.) ផ្នែកខាងមុខនៃខួរក្បាលដែលមានតួនាទីត្រួតពិនិត្យជាច្រើនដូចជា សតិបញ្ញា, ប្រឌិតញាណ, ពិចារ ណា, ការគិត, ការសម្រេចចិត្ត, អារម្មណ៍ និងចរិត។ ក្រៅពីនេះវាទទួលបានព័ត៌មានពីសរីរាង្គវិញ្ញាណទាំង៥។ ស្រទាប់ក្រៅឬសំបកខួរជាផ្នែកសំខាន់ដែលបង្កឡើងពីសារធាតុប្រផេះ :


t_main: ខេក
t_pron: [ខេក]
t_source: (អ. cake)
t_pos: ន.
t_exam: នំខេកសម្រាប់បុណ្យខួបកំណើត។
t_exp:
នំមួយបែបមានប្រភពពីបស្ចិមប្រទេស ផ្សំពីម្សៅ ស៊ុត និងក្រែម ប្រើក្នុងកម្មវិធី ខួបកំណើត អាពាហ៍ពិពាហ៍ជាដើម :


t_main: ខេមរៈ
t_pron: [ខេ-ម៉ៈ-រ៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្មែរ; (ពាក្យនេះមានទំនងជាបាលីភាសាដែលប្រែថា "មនុស្សមានសេចក្ដីក្សេម" មកអំពីវិគ្គហៈថា "ខេមំ យស្ស អត្ថីតិ ខេមរោ" ឬជាពហុវចនៈថា "ខេមំ យេសមត្ថីតិ ខេមរា"; ប៉ុន្តែនឹងពោលឱ្យប្រាកដថា បានជាហៅ "ខេមរៈៗ" នោះ ពីព្រោះប្រែថា មានសេចក្ដីក្សេម ដូច្នេះក៏អាចដឹងប្រាកដពុំបាន ព្រោះក្នុងសិលាចារឹកបុរាណ សរសេរ "ក្មែរ" ក៏មាន។


t_main: ខែ
t_pron: [ខែ]
t_poly: ១)
t_exp:
រាសីដែលចែកចេញពីក្នុងឆ្នាំនីមួយៗ តាមដំណើរព្រះចន្ទឬដំណើរព្រះអាទិត្យមាន ១២រាសី; ក្នុងរាសីនីមួយៗ មាន ២៨, ២៩, ៣០ឬ៣១ថ្ងៃ ហៅថា ខែ។ ឯខែទាំង ១២មានចន្ទគតិគឺ មិគសិរ ទី ១, បុស្ស ទី ២, មាឃ ទី ៣, ផគ្គុណ ទី ៤, ចេត្រ ទី ៥, ពិសាខ ទី ៦, ជេស្ឋ ទី ៧, អាសាធ ទី ៨, ស្រាពណ៍ ទី ៩, ភទ្របទ ទី ១០, អស្សុជ ទី ១១, កត្តិក ទី ១២។ កាលណាបើដាក់ថ្ងៃ ខែ ជាលេខ ត្រូវសរសេរលេខ ១ជាជំនួសខែមិគសិរ លេខ ២ជាជំនួសខែបុស្ស។ល។ ខែអាសាធ ជួនកាលមាន ២ដង មុនឈ្មោះ បឋមាសាធ ក្រោយឈ្មោះ ទុតិយាសាធ; បើយកលេខប្រើជាជំនួសខែបឋមាសាធ ត្រូវដាក់លេខ ៨ក្រោមសូន្យ (᧠), ខែទុតិយាសាធ ត្រូវដាក់លេខ ៨ពីរតម្រួតលើគ្នា (᧰)។


t_main: ខៃ
t_subscrip: 2
t_pron: [ខៃ]
t_pos: កិ.
t_exp:
ជម្រាលពាក្យឬពន្យល់ថែមដើម្បីបញ្ជាក់សេចក្ដី ដែលជ្រៅឱ្យរាក់ ឱ្យច្បាស់ឡើងទៀត ដោយប្រើពាក្យជម្រាលបន្តថា គឺឬគឺថា ដូចជា ត្រូវ គឺមិនខុស គឺថាឥតមោះហ្មង។


t_main: ខោ
t_subword: ខោថ្នេរប្រាំ
t_pron: [ខោ-ថ្នេ-ប្រាំ]
t_pos: ន.
t_exam: គាត់ពាក់អាវវៀលក ស្លៀកខោថ្នេរប្រាំ រាំពេលចូលឆ្នាំ។
t_exp:
ខោមួយបែបរាងគ្រលុង ច្រើនមានជើងខ្លីត្រឹមក្បាលជង្គង់ ស្លៀកដោយមូរចង្កេះចូលក្នុង។ អ្នកខ្លះហៅ ខោចែវថ្នេរប្រាំ :


t_main: ខោស
t_pron: [ខោស]
t_pos: ន.
t_exp:
រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ច្រើនដុះនៅព្រៃភ្នំ ដើមធំខ្ពស់ ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកស្វាយ តែស្ដើងជាង, សាច់ខាងក្នុងនៃផ្លែវា គេអាចយកមកបុកលម្អិតជាម្សៅចម្អិនធ្វើជាអាហារបាន។


t_main: ខៅតាក
t_pron: [ខៅ-តាក]
t_source: (ល., ស. បាយហាល)
t_pos: ន.
t_exp:
បាយដំណើបដែលគេហាលឱ្យក្រៀម ទុកបង្ការប្រើក្នុងគ្រាក្រ (មានប្រើតែក្នុងកាលពីដើម) ; ពាក្យនេះ ហៅក្លាយមកជា កាតាក ក៏មាន។


t_main: ខ័ឌ្គ
t_pron: [ខាត់]
t_source: (សំ.បា. ខឌ្គ ខគ្គ)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះខ័នរាជ្យ, មន្ទីរព្រះខ័ន ឬ ហោព្រះខ័ន។
t_exp:
គ្រឿងសស្ត្រាមួយប្រភេទ ផ្លែមានមុខទាំងពីរខាង មានសណ្ឋានដូចផ្លែលំពែង ប៉ុន្តែធំវែងជាងផ្លែលំពែង ដងខ្លីច្រើនជាងដងលំពែង មានស្រោមសម្រាប់ស៊កសៀតចង្កេះបាន ដោយមានខ្សែចងស្រាក់ភ្ជាប់នឹងស្រោមនោះ; ខ្មែរហៅគ្រឿងសស្ត្រានេះ តាមសំនៀងសៀមថា ខ័ន (ព្រះខ័នឬព្រះខាន់) ព្រោះសៀមសរសេរ ខររគ៍ (អ.ថ. ខា៎ន់) ដោយបំប្លែងអំពីពាក្យសំស្ក្រឹតថា ខឌ្គ។ យើងហៅថា ព្រះខ័ន យូរណាស់ហើយ :

t_notes:
(យើងសរសេរជា ព្រះខាន់ ក៏បាន ប៉ុន្តែបើពួកកវីខ្មែរ ត្រូវការប្រើក្នុងការតែងកាព្យប្រើពាក្យ ខ័ឌ្គឬព្រះខ័ឌ្គ តាមសម្ផស្សកាព្យដែលចាប់ជួនគ្នាខ្លះវិញ ក៏អាចប្រើបាន ព្រោះយើងមានពាក្យ ខ័ឌ្គ ក្នុងវចនានុក្រមខ្មែររបស់ប្រទេសយើងហើយ យើងតែងកាព្យល្បងមើលថា ព្រហ្មទត្តមហាក្សត្រិយ៍ ទតឃើញព្រះខ័ឌ្គនៅដៃកុមារ ឈ្មោះទីឃាវុ ដូចនឹងប្រហារ លុះទ្រង់ជ្រាបការណ៍ ទើបក្សាន្តព្រះទ័យ ...ថ្លែងពីរឿងព្រះបាទព្រហ្មទត្តនិងទីឃាវុកុមារ ក្នុងទីឃាវុកុមារជាតក)។


t_main: ខ្ចូវ
t_pron: [ខ្ចូវ]
t_pos: ន.
t_exp:
រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ច្រើនដុះនៅព្រៃភ្នំ ដើមធំខ្ពស់ មានខ្លឹម, សាច់ហាប់ជិតស្និទ្ធជាប់ល្អ ប្រើជាគ្រឿងទព្វសម្ភារៈ ផ្សេងៗបាន។


t_main: ខ្ញុង
t_pron: [ខ្ញុង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយពួក ស្រដៀងនឹងកំពោង, កញ្ចែ។ ខ្ញុងមានពីរពួកគឺ មួយពួក មានក្លិនខារ ក្រពុលឆ្អេះ, មួយពួកទៀត អ្នកស្រុកខ្លះ គេយកមកលីងបរិភោគបាន ដូចជាចង្រិត។


t_main: ខ្ញែរ
t_subscrip: 2
t_pron: [ខ្ញែ]
t_pos: ន.
t_exam: ល្ហុងខ្ញែរ។
t_exp:
ឈ្មោះល្ហុងមួយប្រភេទ ធាងវែង ស្លឹកធំ ឆែកៗ មានប្រហោងក្នុងធាង ក្លិនក្រពុល ផ្លែចង្កោមៗ កួរផ្លែមួយៗ ទំហំប៉ុនផ្លែពុទ្រាឬផ្លែកន្ទួត, មានរោមនៅសំបកដូចផ្លែសាវម៉ាវ, គ្រាប់ធ្វើជាប្រេង :


t_main: ខ្ញុំ
t_subscrip: 1
t_subword: ខ្ញុំឯង
t_pron: [ខ្ញុំ-អែង]
t_pos: សព្វ.
t_exp:
ជាព្រះរាជឱង្ការនៃព្រះមហាក្សត្រិយ៍ ដែលទ្រង់ប្រាស្រ័យជាមួយនឹងប្រជាពលរដ្ឋដោយការគួរសម; បើព្រះរាជឱង្ការពុំគួរសមទេ ដូចអ្នកបម្រើបម្រាស់ស្និទ្ធជិតព្រះអង្គជាដើមថា អញ ឬ អញឯង។


t_main: ខ្ញុំ
t_subscrip: 2
t_pron: [ខ្ញុំ]
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សខ្ញុំគេ។
t_exp:
មនុស្សដែលកំដឹងទ្រព្យគេ គឺមនុស្សដែលទាល់ក្រ ហើយទៅខ្ចីទ្រព្យគេមកចិញ្ចឹមជីវិត រកសងគេមិនបាន យកខ្លួនទៅនៅបម្រើគេ ឬ មាតាបិតាចំពាក់ទ្រព្យគេឱ្យកូនទៅនៅបម្រើគេ, កូននោះក៏ឈ្មោះថាខ្ញុំគេ :

t_notes:
(មានតែពីដើម, ក្នុងសម័យនេះលើកលែងមិនឱ្យមាន; ពាក្យគួរសមហៅជាបាលីភាសាថា ទាសា, ទាសី "ខ្ញុំប្រុស, ខ្ញុំស្រី")។


t_main: ខ្ទុតដី
t_pron: [ខ្ទុត-ដី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ រូបតូចប៉ុនចាបពូក តែកន្ទុយវែង ច្រើនស្វែងរកអាហារផ្ទាល់នឹងដី មានអាការៈកម្រើកកន្ទុយ ដូចជាខ្ទុតដីរឿយៗ; ពាក្យរាបសាហៅថា សត្វប៉ាក់ប៉ើក។


t_main: ខ្នារ
t_subscrip: 3
t_pron: [ខ្នា]
t_pos: ន.
t_exam: ត្រពាំងខ្នារ។
t_notes: (បើគេបញ្ចុះដំរីឱ្យត្រាំទឹក គេហៅ ត្រាំខ្នារ)។
t_exp:
(ព.បុ.) ទីដីជាទួលខ្ពស់ព័ទ្ធជុំវិញត្រពាំង ឬជាតស្រះ គឺស្រះដែលកើតឯងដោយឥតអ្នកណាជីក, ជួនកាលគេកភូមិ ឬ កវត្តលើទួលនោះគេហៅថា ភូមិខ្នារ, វត្តខ្នារ តាមឈ្មោះដើម។ ត្រពាំង ឬ ជាតស្រះនោះ ក៏គេហៅតាមឈ្មោះទួលនោះដែរ :


t_main: ខ្នុរ
t_subscrip: 2
t_pron: [ខ្នុល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ មានផ្លែជាអាហារ ខ្លឹមប្រើស្ងោរយកទឹកជ្រលក់សំពត់ចីវរអ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ខ្នុរមានច្រើនយ៉ាងគឺ ខ្នុរណាំង សាច់រឹង, ខ្នុរបាយស្រា សាច់ជ្រាយ ជាដើម។


t_main: ខ្នើត
t_subscrip: 1
t_pron: [ខ្នើត]
t_pos: ន.
t_exp:
ពន្លឺដែលកើតតាមលំដាប់ថ្ងៃ គឺចំណែកខែខាងដើមដែលមានពន្លឺព្រះចន្ទ្រមកដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មី គឺតាំងពីថ្ងៃ ១កើត មកដល់ ១៥កើត; ថ្ងៃតពីនេះទៅហៅថា រនោច។


t_main: ខ្ពបសមុទ្រ
t_pron: [ខ្ពប-សៈ-ម៉ុត]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) តំបន់ទឹកសមុទ្ររាក់ ស្ងប់ ដាច់ចេញពីសមុទ្រដោយពំនូកខ្សាច់កោះរបាំងឬផ្កាថ្ម ហើយមានច្រកចេញចូលទៅសមុទ្របាន។


t_main: ខ្មាន់
t_subscrip: 1
t_pron: [ខ្មាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
កងទាហានកាន់ធ្នូ, ជាងកោរកាត់កេសា; កងទាហានកាន់ធ្នូហៅថា ខ្មាន់ធ្នូ, ជាងកោរកាត់កេសាស្ដេចហៅ ខ្មាន់ព្រះកេស។


t_main: ខ្មែរក្រហម
t_pron: [ខ្មែ-ក្រ-ហម]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្មែរក្រហមបានអំណាចពីឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។
t_exp:
ក្រុមខ្មែរឆ្វេងនិយម (អ្នកមាននិន្នាការកុម្មុយនីស្ត) ដែលសម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ បានហៅនៅចុងទសវត្សរ៍ទី៦នៃសតវត្សរ៍ទី២០:


t_main: ខ្មែរវៀតមិញ
t_pron: [ខ្មែ-វៀត-មិញ]
t_pos: ន.
t_exp:
ចលនាតស៊ូខ្មែរមាននិន្នាការកុម្មុយនីស្តនិងចលនាខ្មែរឥស្សរៈនានា ដែលមានសម្ព័ន្ធភាពជាមួយចលនាតស៊ូវៀតមិញ ក្នុងការទាមទារឯករាជ្យពីបារាំង។


t_main: ខ្មែរសេរី
t_pron: [ខ្មែ-សេ-រ៉ី]
t_pos: ន.
t_exp:
ចលនាតស៊ូមួយដែលលេចឡើងតាំងពីខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥២ដោយគេមានឈ្មោះថា ចលនាប្រជាជនសេរី ហើយបានដូរឈ្មោះថា ខ្មែរសេរី នៅក្រោយឆ្នាំ១៩៥៥។


t_main: ខ្មែរឥស្សរៈ
t_pron: [ខ្មែ-អ៊ិ-សៈ-រ៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
បុគ្គលឬក្រុមដែលបានកាន់អាវុធប្រឆាំងនឹងបារាំង ក្នុងការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យពីឆ្នាំ១៩៤៥ដល់ឆ្នាំ១៩៥៣ហើយក្រុមទាំងនោះមាននិន្នាការនយោបាយនិងមនោគមវិជ្ជាផ្សេងៗពីគ្នា។


t_main: ខ្មៅដៃ
t_pron: [ខ្មៅ-ដៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឧបករណ៍សម្រាប់សរសេរដែលផ្សំពីឈើមានបណ្ដូលជាថ្មម្សៅព័ណ៌, ថ្មម្សៅព័ណ៌សម្រាប់សរសេរលើក្រដាស, សម្រាប់ដឹក, គូស, វាស, គូរ...។


t_main: ខ្យង
t_pron: [ខ្យង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វសន្តាននឹងស័ង្ខ សម្បកសន្តានខ្ចៅតែរូបធំជាងខ្ចៅជាងគ្រែង ខ្លះមានពុកមាត់, ខ្លះគូទស្រួច, ខ្លះទាល; គូទស្រួចហៅ ខ្យងគូទស្រួច, គូទទាលហៅថា ខ្យងគូទទាល, មានទឹកជាលំនៅខ្លះ, នៅលើគោកខ្លះ។ ស្រុកខ្លះហៅ ខ្ចង ព្រោះគេយល់ថាគូនឹងខ្ចៅ, គេនិយាយថា ខ្ចងខ្ចៅ, ប៉ុន្តែតាមពិត ខ្យងនេះប្រើមកយូរណាស់ហើយ។


t_main: ខ្យល់
t_subscrip: 1
t_pron: [ខ្យល់]
t_pos: ន.
t_exp:
សភាវៈដែលបក់, ដែលផាត់ទៅមកតាមធម្មតាលោក គឺរំជួលអាកាស។ ពាក្យនេះស្រុកខ្លះហៅ ខ្ចរ (អ.ថ. ខ្ចល់)។ បើហៅដូច្នេះ ដូចជាមានន័យសមដែរ ព្រោះមកពីភាសា សំ.បា. "ខចរ ប្រែថា សភាវៈ ឬដំណើរទៅតាមអាកាស " ប៉ុន្តែយើងកែឱ្យហៅ ខ្ចរ វិញពុំកើតទេ ព្រោះយើងប្រើជា ខ្យល់ មកយូរហើយ។


t_main: ខ្យល់
t_subscrip: 1
t_subword: ខ្យល់មូសុង
t_pron: [ខ្យល់-មូ-សុង]
t_source: (បារ. mousson)
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ឈ្មោះខ្យល់រដូវនៅអាស៊ីខាងត្បូងនិងអាស៊ីភាគអាគ្នេយ៍។ ចន្លោះខែឧសភានិងកញ្ញា ខ្យល់បក់ពីទិសនិរតី (រដូវភ្លៀង) ហើយចាប់ពីខែតុលាដល់មេសា ខ្យល់បក់ពីទិសឦសាន (រដូវប្រាំង)។


t_main: ខ្លា
t_subscrip: 1
t_pron: [ខ្លា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទសាហាវ រូបរាងដូចឆ្មា តែធំជាង តែងនៅក្នុងព្រៃ បរិភោគសាច់។ ខ្លាមានច្រើនប្រភេទគឺ ខ្លាធំ, ខ្លារខិន, ខ្លាត្រី។ ខ្លាមួយប្រភេទទៀតខ្មៅ បរិភោគឃ្មុំជាអាហារហៅថា ខ្លាឃ្មុំ។


t_main: ខ្លាឃ្លោក
t_pron: [ខ្លា-ឃ្លោក]
t_pos: ន.
t_exam: ល្បែងខ្លាឃ្លោកជាល្បែងស៊ីសង។
t_notes: (អ្នកខ្លះហៅ ក្ដាមឃ្លោក)។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទដែលមានគ្រាប់សម្រាប់ក្រឡុករាងជាគូបចំនួន៣ដោយមានបិទរូបគ្រប់ជ្រុង មានរូបសត្វខ្លា រូបឃ្លោក ក្ដាម មាន់ ជាដើម :


t_main: ខ្លុង
t_pron: [ខ្លុង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានក្រមរនៅសំបក មានមមីសនៅស្លឹកៗធំក្រាស់ ស្លឹកប្រើជាថ្នាំក្វាតជ្រាំង មានជ័រប្រើការបានហៅថា ជ័រទឹក។


t_main: ខ្លុះ
t_pron: [ខ្លុះ]
t_pos: កិ.
t_exam: ខ្លុះក្របី, ខ្លុះគោ។
t_exp:
ទម្លុះច្រមុះក្របីគោ, ដើម្បីនឹងដាក់ខ្សែកន្លុះ; ទម្លុះច្រមុះរួចទៅហើយ ដល់យកខ្សែកន្លុះដោត ក៏ហៅថា ខ្លុះ ដែរ :


t_main: ខ្លែង
t_subscrip: 1
t_pron: [ខ្លែង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ សម្បុរក្រហមក្រមៅ ត្រង់កមានសម្បុរស ចំពុះខុប ក្រញាំជើងចំណាប់មាំ អាចចាប់សត្វតូចៗស៊ីបាន។


t_main: ខ្លោច
t_pron: [ខ្លោច]
t_pos: គុ.
t_exam: បាយខ្លោច, ត្រីខ្លោច ជាដើម។
t_exp:
ដែលឆ្អិនមិនស្រួលមិនល្អដោយដុត, ដោយអាំង, ដោយលីង, ដោយរោលមិនស្រួល ភ្លើងឆេះតែខាងក្រៅ មិនឆ្អិនខាងក្នុង ឬ ឆេះទាំងក្នុងទាំងក្រៅ :


t_main: ខ្លោញៗ
t_pron: [ខ្លោញ-ខ្លោញ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ និយាយ, ពាក្យ ទៅមក ឱ្យប្លែកឡើង :
t_exam:
និយាយខ្លោញៗ, ទៅមកខ្លោញៗ គឺចង់បានចង់ដឹងអ្វីៗ​ក្រៃពេកណាស់ ចេះតែនិយាយ, ចេះតែទៅមកញយៗ ឥតអៀនខ្មាស (ទទូចទទែ)។


t_main: ខ្លះ
t_pron: [ខ្លះ]
t_pos: គុ., គុ.កិ., សព្វ.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយចំពោះពាក្យដែលបំបែកចេញពីចំនួនដើម តាំងពីពីរឡើងទៅ :
t_exam:
សៀវភៅខ្លះនៅលើតុ  សៀវភៅខ្លះនៅក្នុងទូ; ប្រាក់ដប់រៀលនោះ ត្រូវបានអ្នកខ្លះ ត្រូវបានខ្ញុំខ្លះ; ខុសខ្លះ ត្រូវខ្លះ, មែនខ្លះ ទេខ្លះ, ខ្លះទៅ ខ្លះមក។


t_main: ខ្វង
t_pron: [ខ្វង]
t_pos: ន.
t_exam: ល្ហុងខ្វង។
t_notes: (ស្រុកខ្លះហៅថា ល្ហុងថ្វង)។
t_exp:
ឈ្មោះល្ហុងមួយប្រភេទ ស្លឹកតូចជាងល្ហុងខ្ញែរ មានជ្រុងស្រួចៗ មានជ័រសដូចទឹកដោះ, កាត់ដើមដាំដុះ, អ្នកស្រុកស្រែច្រើនដាំធ្វើជារបង ដោយងាយដុះ ងាយកើត :


t_main: ខ្វង់
t_pron: [ខ្វង់]
t_pos: គុ.
t_exam: មូលខ្វង់ គឺមូលស្រួលល្អឥតមានទាស់។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ មូល ឱ្យប្លែកឡើង; ពាក្យនេះនិយាយបានតែរង្វង់អ្វីៗដែលខ្វៀនខ្វេរចូលមូល មានសណ្ឋានដូចគូទខ្យងខ្ចៅនោះ ទើបហៅថា ខ្វង់ បាន :


t_main: ខ្វិត
t_subscrip: 1
t_pron: [ខ្វិត]
t_source: (បា. កបិដ្ឋ គួរសរសេរ ក្វិដ្ឋ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមានផ្លែបរិភោគបាន សន្តាននឹងក្រសាំង។ ខ្វិតមានពីរប្រភេទ គឺ ខ្វិតធំ មានផ្លែធំៗ; ខ្វិតតូច ឬ ខ្វិតធម្មតា មានផ្លែតូចៗ។


t_main: ខ្សាន
t_pron: [ខ្សាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីមួយប្រភេទ រូបរាងនិងទំហំប្រហែលនឹងត្រីផ្ទក់ តែសម្បុរថ្លា ហើយច្រើនតែនៅលើភ្នំ ឬលើដើមឈើដែលមានដក់ទឹក; ស្រុកខ្លះហៅ ត្រីផ្អោក។


t_main: ខ្សៀក
t_pron: [ខ្សៀក]
t_pos: ឧ.
t_exam: កាំបិតនេះមុតខ្សៀក, ខ្យល់បក់ឮខ្សៀក។
t_exp:
សូរឮតិចៗ ដោយប្រហារអ្វីៗនឹងអាវុធដ៏មុត ឬ ដោយខ្យល់បក់; ដោយអូសខ្សែតូចឆ្មារយ៉ាងឆាប់រហ័ស; ដោយពស់លូនយ៉ាងរហ័ស :


t_main: ខ្សែ
t_subword: ខ្សែកាប
t_pron: [ខ្សែ-កាប]
t_source: (បារ. cable)
t_poly: ១)
t_exam: ខ្សែកាបមានប្រភេទលើអាកាស និងក្រោមដី។
t_exp:
ខ្សែលួសមួយសំណុំដែលស្រោបដោយជ័រកៅស៊ូឬប្លាស្ទិក ប្រើសម្រាប់នាំចរន្តអគ្គិសនី ឬ សញ្ញាណអគ្គិសនី ឬ សូរស័ព្ទជាដើម :


t_main: ខ្សែក
t_pron: [ខ្សែ-ក]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្សែកទម្ងន់មួយតម្លឹង។
t_exp:
គ្រឿងអលង្ការដែលធ្វើពីមាស ប្រាក់ ជាដើម ដោយមានរចនាជាក្បាច់ក្បូរផ្សេងៗឬមានដាំត្បូង សម្រាប់ពាក់លម្អនៅក :


t_main: ខ្សែក្រវាត់
t_pron: [ខ្សែ-ក្រ-វ៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់ក្រវាត់ចង្កេះ ធ្វើដោយសំពត់, ដោយស្បែក, ដោយអំបោះ, ឬដោយលោហជាតិផ្សេងៗ មានមាសនិងប្រាក់ជាដើម។


t_main: ខ្សែក្រវាត់
t_subword: ខ្សែក្រវាត់សុវត្ថិភាព
t_pron: [ខ្សែ-ក្រ-វ៉ាត់-សុ-វ៉័ត-ថិ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: ពេលបើកបរត្រូវពាក់ខ្សែក្រវាត់សុវត្ថិភាព។
t_exp:
ឧបករណ៍សម្រាប់ពាក់រឹតចង្កេះនិងខ្លួន ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពពេលធ្វើដំណើរតាមរថយន្ត យន្តហោះ រថភ្លើងល្បឿនលឿន ពេលធ្វើការក្នុងការដ្ឋានសំណង់ ឬឡើងភ្នំ ជាដើម :


t_main: ខ្សែគាថា
t_pron: [ខ្សែ-គា-ថា]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រជាជនខ្មែរនៅនិយមពាក់ខ្សែគាថា។
t_exp:
ខ្សែអំបោះ នីឡុង ឬលោហៈ មានរុំភ្ជាប់សន្លឹកលោហៈដែលមានចារបញ្ចុះគាថា យ័ន្ត មន្តអាគម ប្រើដាក់តាមខ្លួនឬពាក់ជាប់នឹងខ្លួន តាមជំនឿ :


t_main: ខ្សែច្រវាក់តម្លៃ
t_pron: [ខ្សែ-ច្រ-វ៉ាក់-ដំ-ឡៃ]
t_pos: ន.
t_exam: ការសិក្សាអំពីខ្សែច្រវាក់តម្លៃនៃផលិតផល។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ដំណើរការឬស៊េរីនៃសកម្មភាពដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់បង្កើត និងបន្ថែមតម្លៃទៅលើការផលិត ឬការកែច្នៃផលិតផលនៅគ្រប់ដំណាក់កាលនៃខ្សែច្រវាក់ផលិតកម្មទាំងមូល :


t_main: ខ្សែឆៀង
t_pron: [ខ្សែ-ឆៀង]
t_pos: ន.
t_exam: តុបតែងខ្លួនដោយពាក់ខ្សែឆៀង។
t_exp:
គ្រឿងអលង្ការដែលធ្វើពីមាស ប្រាក់ ជាដើម ដោយមានរចនាជាក្បាច់ក្បូរផ្សេងៗឬមានដាំត្បូង សម្រាប់ពាក់ឆៀងពីស្មាម្ខាងទៅចង្កេះប៉ែកម្ខាងទៀត :


t_main: ខ្សែជើង
t_pron: [ខ្សែ-ជើង]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្សែជើងប្លាទីន។
t_exp:
គ្រឿងអលង្ការដែលធ្វើពីមាស ប្រាក់ ជាដើម ដោយមានរចនាជាក្បាច់ក្បូរផ្សេងៗឬមានដាំត្បូង សម្រាប់ពាក់លម្អនៅកជើង :


t_main: ខ្សែដៃ
t_pron: [ខ្សែ-ដៃ]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្សែដៃដាំពេជ្រ។
t_exp:
គ្រឿងអលង្ការដែលធ្វើពីមាស ប្រាក់ ជាដើម ដោយមានរចនាជាក្បាច់ក្បូរផ្សេងៗឬមានដាំត្បូង សម្រាប់ពាក់លម្អនៅកដៃ :


t_main: ខ្សែតី
t_pron: [ខ្សែ-តី]
t_pos: ន.
t_exam: គេប្រើខ្សែតីពេលភ្ជួរស្រែឬបររទេះ។
t_exp:
រំពាត់វេញជាខ្សែមានដង ប្រើសម្រាប់វាយដេញសត្វពាហនៈឬធ្វើទារុណកម្មមនុស្ស។ នៅសម័យដើម ខ្សែតីច្រើនធ្វើពីផ្ដៅ ស្បែកគោឬស្បែកក្របីមូរហើយហាលឱ្យក្រៀម : ជួនហៅ រំពាត់ខ្សែតី ក៏បាន :


t_main: ខ្សែបណ្ដោយ
t_subword: ខ្សែបណ្ដោយគ្រិនវិច
t_pron: [ខ្សែ-បន់-ដោយ-គ្រិន-វិច]
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្សែបណ្ដោយដែលកាត់តាមមន្ទីរសង្កេតគ្រិនវិចនៃប្រទេសអង់គ្លេសហើយត្រូវបានសន្មតជាខ្សែបណ្ដោយដែលមានរយៈបណ្ដោយ ០ដឺក្រេ។


t_main: ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន
t_pron: [ខ្សែ-បន់-ទាត់-ព្រំ-ដែន]
t_pos: ន.
t_exam: ស្ថានភាពយោធានៅតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន។
t_exp:
ខ្សែឬគំនូសស្នាមដែលគូសខណ្ឌចែកដែនដីរវាងប្រទេសនិងប្រទេស, តំបន់ដែលជាដែនកំណត់ព្រំប្រទល់ពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ :


t_main: ខ្សែភាពយន្ត
t_pron: [ខ្សែ-ភាប-យន់]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ភាពយន្ត និង កុន{¥¥}២{££} ផងដែរ)។
t_exp:
សំណុំរឿងរ៉ាវដែលមានទាំងរូបថតផ្ដិតជាប់នៅក្នុងចម្រៀកភាគក្រដាសរឹងរលោងវែង ដូចជាខ្សែ សម្រាប់បញ្ចាំងរបស់ភាពយន្ត ឬ សំណុំរឿងរ៉ាវឬព្រឹត្តិការណ៍ដែលថតដោយកាមេរ៉ា ក្នុងទម្រង់ជារូបភាពមានចលនា សម្រាប់ចាក់បញ្ចាំងក្នុងទូរទស្សន៍ឬនៅរោងភាពយន្ត។


t_main: ខ្សែរឹត
t_pron: [ខ្សែ-រឹត]
t_pos: ន.
t_exam: យកខ្សែរឹតមកចងរឹតអីវ៉ាន់បន្ថែមកុំឱ្យធ្លាក់។
t_exp:
ខ្សែដែលយឺតធ្វើពីកៅស៊ូមានតម្ពក់នៅខាងចុងសងខាង ប្រើសម្រាប់ចងរឹតអ្វីមួយឱ្យតឹងមិនឱ្យជ្រុះឬធ្លាក់។ ជួនហៅថា ខ្សែយឺត ផងដែរ :


t_main: ខ្សែរូត
t_pron: [ខ្សែ-រូត]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្សែរូតកាបូប, ខ្សែរូតខោ, ខ្សែរូតអាវ។
t_notes: (ខ្លះហៅកាត់ថា រូត ក៏មាន)។
t_exp:
បន្ទះក្រណាត់ពីរផ្នែកមានធ្មេញជ័រឬដែកសងខាងស៊ីគ្នា ដែលមានភ្ជាប់ដោយតម្ពក់សម្រាប់រូតបិទឬបើកប្រឡោះនៃសម្លៀកបំពាក់ កាបូប វ៉ាលិស ជាដើម :


t_main: ខ្សែអេក្វាទ័រ
t_pron: [ខ្សែ-អេ-ក្វា-ទ័រ]
t_source: (បារ. équateur)
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) រង្វង់សន្មតដែលមានរយៈចម្ងាយស្មើគ្នាពីប៉ូលទាំងពីរ ហើយដែលចែកផែនដីជាអឌ្ឍគោលពីរស្មើគ្នា (អឌ្ឍគោលត្បូង អឌ្ឍគោលជើង)។


t_main: គ
t_subscrip: 1
t_pron: [គ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៣នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងវគ្គទី១។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [k] ជាព្យញ្ជនៈរនាំងក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។


t_main: គ
t_subscrip: 3
t_pron: [គ]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះឈើជាដំណាំ ផ្លែមានសរសៃជាប៉ុយសំឡីសម្រាប់ច្រកញាត់ខ្នើយ, កែប, ពូក ជាដើម :
t_exam:
ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់បញ្ញត្ត ហាមមិនឱ្យភិក្ខុសាមណេរប្រើប្រាស់ពូកញាត់សំឡីគ, ទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យប្រើពូកញាត់ស្មៅ, ញាត់ជក់ដូងជាដើមបាន, ឯកែប, ខ្នើយឱ្យញាត់សំឡីគបាន។


t_main: គគីរ
t_pron: [គ-គី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ សាច់រឹងជាប់សម្រាប់ប្រើធ្វើទូកនិងការឯទៀតផ្សេងៗ។ គគីរមានឈ្មោះច្រើនយ៉ាង មាន គគីរថ្ម, គគីរខ្សាច់ ជាដើម។


t_main: គគ្រឹកគគ្រេង
t_pron: [គ-គ្រឹក-គ-គ្រេង]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ លេង, ពាក្យ ធ្វើបុណ្យ ជាដើម ឱ្យប្លែកឡើង :
t_exam:
លេងល្បែងគគ្រឹកគគ្រេង, ធ្វើបុណ្យគគ្រឹកគគ្រេងគឺលេង ឬធ្វើបុណ្យ ដោយមានល្បែងផ្សេងៗ មានភ្លេងជាដើម ទាំងមានមនុស្សក៏ច្រើនផង។


t_main: គឃរ
t_pron: [គ-ឃ]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលមានអាការៈខ្ទរ, គឃ្លើនឥតកោតញញើត :
t_exam:
ដើរគឃរ គឺដើរគឃ្លើនឥតកោតញញើត, អួតគឃរ គឺអួតក្អេងក្អាងឥតកោតញញើត, ឫកគឃរ គឺឫកគឃ្លើន, សម្ដីគឃរ គឺសម្ដីក្អេងក្អាង ឥតកោតញញើត ឥតក្រែង។


t_main: គង់សំណុំ
t_subscrip: 1
t_pron: [គង់-សំ-ណុំ]
t_pos: ន.
t_exam: ទារកគង់សំណុំ។
t_exp:
សំណុំទឹកភ្លោះដែលមិនបែកនៅស្រោបទាំងទារកនិងសុកនៅពេលកើត។ តាមជំនឿខ្មែរជឿថា ទារកនោះមានគ្រូដើម គ្រូបាធ្យាយ ឬម្ដាយដើមតាមថែរក្សា :


t_main: គង្គា
t_pron: [គង់-គា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ឈ្មោះទន្លេធំ ១នៅក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស ដែលមានក្បាលជាប់ពីភ្នំហិមាល័យ ហូរចុះមកដល់ក្រុងក័លក័ត្តា (Calculta) រហូតមកដល់សមុទ្រឥណ្ឌា។


t_main: គង្វាលសាស្ត្រ
t_pron: [គង់-វាល-សាស]
t_pos: ន.
t_exp:
ការសិក្សាអំពីវណ្ណកម្ម និងជីវិតរបស់គ្រូគង្វាល ឬលោកឪពុកសំខាន់ៗនៃវិហារគ្រិស្តសាសនាពីសតវត្សរ៍ទី១ដល់ទី៩នៃគ្រិស្តសករាជ។


t_main: គណ
t_pron: [គន់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អនុគណ ផង)។
t_exp:
ពួក; ក្រុម; បន; ហ្វូង។ មេគណ គឺមេពួក, មេក្រុម; នៅកម្ពុជរដ្ឋក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ ប្រើជាសមណស័ក្ដិរបស់បព្វជិតដែលមានព្រះរាជក្រមឱ្យតាំងជាអធិបតីលើពួកបព្វជិតក្នុងខេត្តក្រៅ; ត្រូវសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ឬសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជតាមគណៈ តាំងជាឋានានុក្រម ទីព្រះគ្រូសិន, តមកសម្ដេចព្រះប្រមុខរដ្ឋទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសព្រះរាជទាន តាំងជាទីព្រះរាជាគណៈ សម្រាប់សមណស័ក្ដិទីមេគណ តាមការសូមនៃអភិបាលខេត្ត។


t_main: គណនី
t_subscrip: 2
t_pron: [គៈ-ណៈ-នី]
t_poly: ១)
t_exp:
(ប.ព.) ការអនុញ្ញាតប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រឬសេវាកុំព្យូទ័រ ដោយមានអត្ថនាមនិងកំណត់ត្រាចាំបាច់ផ្សេងៗទៀតដែលជួយដល់ការតាមដានអ្នកប្រើប្រាស់។


t_poly: ២)
t_exp:
(សេ.ហិ.) សិទ្ធិទទួលការទូទាត់ថ្លៃទំនិញដែលបានលក់ឬបានជួល ឬថ្លៃសេវាកម្មដែលមិនមែនជាលិខិតស្នាមឬកិច្ចសន្យាលក់ដែលមានកិច្ចធានាតាមច្បាប់ ស្ដីពីប្រតិបត្តិការដែលមានកិច្ចធានា។


t_main: គណនី
t_subscrip: 2
t_subword: គណនីចរន្ត
t_pron: [គៈ-ណៈ-នី-ចៈ-រ៉ន់]
t_pos: ន.
t_exp:
គណនីនៅក្នុងធនាគារឬស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុដែលអតិថិជនដាក់ប្រាក់សម្រាប់ធ្វើប្រតិបត្តិការធុរកិច្ចប្រចាំថ្ងៃដើម្បីងាយប្រើប្រាស់និងគ្រប់គ្រង។


t_main: គណនី
t_subscrip: 2
t_subword: គណនីបញ្ញើ
t_pron: [គៈ-ណៈ-នី-ប័ញ-ញ៉ើ]
t_pos: ន.
t_exp:
គណនីនៅក្នុងធនាគារឬស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុដែលអតិថិជនដាក់ប្រាក់ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាព រក្សាបាននូវការសម្ងាត់ និងទទួលបាននូវអត្ថប្រយោជន៍បន្ថែម។


t_main: គណនីកម្ម
t_pron: [គៈ-ណៈ-នី-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ការតាមដានសកម្មភាពអ្នកប្រើបណ្ដាញក្នុងអំឡុងពេលភ្ជាប់ រួមមានរយៈពេលនៃការប្រើ ចំនួនទិន្នន័យផ្លាស់ប្ដូរ និង សេវា។ល។


t_main: គណនេយ្យ
t_pron: [គៈ-ណៈ-នៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការកត់ត្រាជាប្រព័ន្ធនិងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយអំពីប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុរបស់ក្រុមហ៊ុន អង្គភាពឬស្ថាប័នណាមួយ។


t_main: គណនេយ្យករ
t_pron: [គៈ-ណៈ-នៃ-យៈ-ក]
t_pos: ន.
t_exp:
បុគ្គលដែលមានគុណវុឌ្ឍិក្នុងការកត់ត្រានិងការរក្សាបញ្ជីចំណូលចំណាយ, ការរៀបចំរបាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់សវនកម្មនិងវិភាគគណនី និងការផ្ដល់យោបល់លើបញ្ញត្តិពន្ធនានានិងឱកាសវិនិយោគ។


t_poly: ២)
t_exp:
ទស្សនាទានមួយនៃក្រមសីលធម៌និងអភិបាលកិច្ច ដែលមានអត្ថន័យទូលំទូលាយ និង អាចត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងវិស័យសាធារណៈ វិស័យឯកជន និង សង្គមស៊ីវិល ដោយសំដៅទៅលើការទទួលស្គាល់និងការទទួលខុសត្រូវចំពោះសកម្មភាព ការសម្រេចចិត្ត និង គោលនយោបាយដែលបានអនុវត្តនៅក្នុងតួនាទី ភារកិច្ច និង ដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន។


t_main: គណបក្ខ
t_pron: [គៈ-ណៈ-ប៉ាក់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ពួក, ក្រុម, បន។ ពាក្យ "គណ" និង "បក្ខ" ទាំងពីរនេះមានន័យស្រដៀងគ្នាទេ, តែប្រើភ្ជាប់គ្នាដូច្នេះ គឺគ្រាន់តែបន្តពាក្យឱ្យបានវែងបន្តិច ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការអានប៉ុណ្ណោះ។


t_main: គណបក្ស
t_subword: គណបក្សនយោបាយ
t_pron: [គៈ-ណៈ-ប៉ាក់-នៈ-យោ-បាយ] ឬ [គៈ-ណៈ-ប៉ាក់-ន-យោ-បាយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមមនុស្សដែលមានទស្សនៈនយោបាយដូចគ្នា ហើយប្រតិបត្តិសកម្មភាពរួមមួយ ដើម្បីឈានទៅគ្រប់គ្រងអំណាចនិងអនុវត្តគោលនយោបាយរបស់ខ្លួន។


t_main: គណបូរកៈ
t_pron: [គៈ-ណៈ-ប៉ូ-រ៉ៈ-កៈ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សង្ឃឬភិក្ខុអ្នកមកជួយបំពេញ ឬជួយបង្គ្រប់ចំនួនសង្ឃ – សម្រាប់ធ្វើសង្ឃកម្មឱ្យត្រឹមត្រូវតាមវិន័យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។


t_main: គណិតវិទ្យា
t_pron: [គៈ-ណិត-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រខាងគណនា, វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពី នព្វន្ត ធរណីមាត្រ ពីជគណិត​ គណិតវិទ្យាវិភាគ គណិតវិទ្យាគណនាជាដើម ហើយសិក្សាអំពីបរិមាណ ទំហំ​លំដាប់​ទម្រង់​និងលក្ខណៈរបស់វាដោយប្រើប្រាស់ចំនួននិងនិម្មិតសញ្ញា។


t_main: គណៈកម្មការ
t_pron: [គៈ-ណៈ-កាំ-ម៉ៈ-កា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: គណៈកម្មការវប្បធម៌ បានបង្កើតពាក្យខ្មែរថ្មីៗជាច្រើន។
t_exp:
ជនមួយក្រុមឬក្រុមជំនុំដែលចាត់តាំងឡើង ដោយពិធីបោះឆ្នោតឬដោយការជ្រើសតាំង សម្រាប់ឱ្យពិនិត្យកិច្ចការណាមួយដាច់មុខដោយឡែក :


t_main: គណៈប្រតិភូ
t_pron: [គៈ-ណៈ-ប្រៈ-តិ-ភូ]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ជនមួយក្រុម ឬ គណៈកម្មការមួយក្រុម ដែលគេចាត់ឱ្យជាតំណាងជាតិ, តំណាងប្រទេស ឬ តំណាងក្រុមណាមួយ ដើម្បីបំពេញកិច្ចការផ្សេងៗ ឯបរទេស ឬ ក្នុងប្រទេស។


t_main: គណៈ—
t_pron: [គៈ-ណៈ—]
t_exp: (ម.ព. គណៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
t_notes:
(តាមទម្លាប់ខ្មែរយើង, ច្រើនតែប្រើរៀងបទសមាស សំ.បា. ត្រឡប់យកបទក្រោយជាមុនវិញ សម្រួលឱ្យងាយអាន ងាយថា, រៀងត្រឡប់បទជា គណៈរដ្ឋមន្ត្រី, គណៈសង្ឃ វិញ, ក៏នៅតែមានន័យថា ក្រុមរដ្ឋមន្ត្រី, ក្រុមភិក្ខុសង្ឃ ដែរ។ បទសមាសឯទៀតក្រៅពីនេះនៅមានច្រើន ដូចជា រដ្ឋពល កម្លាំងរបស់រដ្ឋ, រៀងត្រឡប់បទជា ពលរដ្ឋ ជាដើមនោះដែរ។ល។)


t_main: គណ្ឋី
t_pron: [គ័ន-ឋី]
t_source: (បា. គណ្ឋិ; សំ. គ្រន្ថិ "ថ្នាំង, សន្លាក់, សង្កាត់, ខ, សេចក្ដីរួបរួម ...")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគម្ពីរពួកមួយ ខាងពុទ្ធសាសនា ជាគម្ពីរសម្ដែងសេចក្ដីអធិប្បាយបាលី មានលំនាំស្រដៀងនឹងគម្ពីរអដ្ឋកថា តែញែកសេចក្ដីពិស្ដារច្បាស់លាស់ជាងអដ្ឋកថា; គម្ពីរគណ្ឋីនេះមានច្រើនតែខាងប៉ែកវិន័យ។


t_main: គតសញ្ញា
t_pron: [គៈ-តៈ-ស័ញ-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អាគតសញ្ញា)។
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់មួយបែបមានសណ្ឋានដូច្នេះ ">" មានន័យថា "ទៅជាឬកើតទៅជា" សម្រាប់ប្រើក្នុងការពន្យល់ប្រភពពាក្យជាសមាសនាមជាដើម ដែលកាត់បទញែកចេញឱ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ហើយរួមបញ្ចូលគ្នាទៅវិញ ដូចជា ជល + អាសយ > ជលាសយ ជាដើម។


t_poly: ២)
t_exp:
(ទស្សនៈ.) អធ្យាស្រ័យល្អឬសុភនិច្ឆ័យរបស់មនុស្សដែលកើតចេញពីសមត្ថភាពនៃការប្រើប្រាស់បញ្ញាញាណ បទពិសោធ និង ពុទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីធ្វើការសម្រេចចិត្ត និងការវិនិច្ឆ័យឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។


t_main: គតិបណ្ឌិត
t_subword: គតិបណ្ឌិតប្រតិបត្តិ
t_pron: [គៈ-តិ-បន់-ឌិត-ប្រៈ-តិ-ប័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) បច្ចេកសព្ទរបស់អារីស្តូត សម្រាប់ការពិចារណា ដែលនាំទៅដល់សកម្មភាពប្រតិបត្តិ ពោលគឺសំដៅទៅដល់គុណធម៌ដែលកើតចេញពីការពិចារណាអំពីការអនុវត្តត្រឹមត្រូវនូវការយល់ដឹងទូទៅ និងការយល់ដឹងពីទ្រឹស្ដីសីលធម៌ចំពោះករណីជាក់ស្ដែងដោយឡែកៗ ដោយនិយាយថា គតិបណ្ឌិតប្រតិបត្តិ គឺជាសភាពពិតនិងសមហេតុផលនៃសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើអំពើណាមួយ ដោយគិតដល់ផលល្អនិងអាក្រក់ចំពោះមនុស្ស។


t_main: គន
t_subscrip: 2
t_pron: [គន]
t_pos: ន.
t_exp:
កំណាត់ឈើចងតគ្នាដោយខ្សែ, ដោយវល្លិសម្រាប់អូសបង្អើលត្រី ឱ្យផ្អើលដើម្បីនឹងឱ្យអ្នកកាន់អង្រុតរុត, ក្រុងត្រី។


t_main: គន្លង
t_subword: គន្លងផ្លូវ
t_pron: [គន់-លង-ផ្លូវ]
t_pos: ន.
t_exp:
ចំណែកមួយនៃទ្រូងផ្លូវដែលខណ្ឌដោយគំនូសឬបរិក្ខារបែងផ្លូវជាចំណែកតាមបណ្ដោយទ្រូងផ្លូវ ដែលមានប្រវែងទទឹងគ្រប់គ្រាន់អាចឱ្យយានជំនិះគ្រប់ប្រភេទធ្វើដំណើរបានមួយជួរ។


t_main: គន្លាស់
t_pron: [គន់-លាស់]
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_exam: និយាយគន្លាស់។
t_exp:
និយាយផ្ទុយពាក្យ ថាត្រឡប់ឡើងវិញ ទើបមានន័យច្បាស់ថា ជានេះជានោះ, ដូចគន្លាស់ថា តានៅ? (=ទៅណា?) ; ម៉ាពីនក? (= មកពីណា?) ; សាយប៊ី (= ស៊ីបាយ) ជាដើម :


t_pos: គុ.
t_exp:
ពាក្យគន្លាស់, សម្ដីគន្លាស់។ ចាស់ទុំហាមថា កុំនិយាយគន្លាស់លើពាក្យពុំសមគួរ ឬ លើពាក្យអាសគ្រាម ព្រោះនាំឱ្យគេរង្កៀស ឱ្យគេរិះគន់និន្ទាថាព្រហើន។ ពាក្យគន្លាស់ពុំសមគួរនោះ កាលបើយើងនឹងរកទៅគង់តែឃើញមាន។


t_main: គន្លាស់គន្លោង
t_pron: [គន់-លាស់-គន់-លោង]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp:
ដែលគន្លាស់ជាកាព្យ ជាឃ្លោង, ដូចជា ខ្ជៀនរឹល, សេកឌីសេកឌី, ត្អថាក្រូញ, ស៊េតែកុំ, អាសខ្មិត, ចក់អាក្រិត, ឃេពីកុស, ទាំងអ៊ាក្នស់, ក្នុកស្រុង ...។


t_main: គម
t_subscrip: 2
t_pron: [គម]
t_pos: ន.
t_exam: នំគម។
t_exp:
ឈ្មោះនំមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានដូចខ្នងគម ធ្វើពីម្សៅដំណើបមានស្នូលដូងឬស្នូលសណ្ដែក ស្បាត់ស្ករ ខ្ចប់ដោយស្លឹក ចម្អិនដោយចំហុយ :


t_main: គម្ដែង
t_pron: [គំ-មៈ-ដែង]
t_source: (ក្លាយឃ្លាតមកពីពាក្យខ្មែរ ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយថា ក្រម្រតាង > ក្រម្រតេង > ក្រម្រតែង)
t_pos: ន.
t_exp:
មានន័យថា ព្រះតេជព្រះគុណ; លោកជាម្ចាស់។ លុះចំណេរកាលតៗមក ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះ សំដៅសេចក្ដីថា លោកអ្នកមានបុណ្យច្រើនគួរជាទីគោរព គួរធ្វើសក្ការបូជា; លោកអ្នកមានស័ក្ដិយសខ្ពង់ខ្ពស់។


t_main: គម្រប់
t_subscrip: 2
t_pron: [គំ-រប់]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលជាទីបង្គ្រប់ចំនួន :
t_exam: គម្រប់ ២, គម្រប់ ៣, គម្រប់ ៤, គឺទី ២, ទី ៣, ទី ៤។
t_notes:
(ប៉ុន្តែកុំប្រើ គម្រប់ ១ ព្រោះមួយជាបូរណសំខ្យាទោលឯកឯង, ត្រូវប្រើជា ទី ១ ឬជាបឋម, ជាប្រថម, ជាដំបូង។ ធ្លាប់សរសេរ គំរប់ ប៉ុន្តែត្រូវប្រើ គម្រប់ វិញ មានន័យទៀងទាត់តាមលក្ខណៈវេយ្យាករណ៍ខ្មែរ)។


t_main: គម្រោងការ
t_pron: [គំ-រោង-កា]
t_pos: ន.
t_exam: គម្រោងការដាក់ពង្រាយកាំជ្រួច។
t_exp:
ការលើកជាគំនិតគ្រោងទុក ឬលើកផែនការដែលបានព្រាងទុក ឬផ្គងទុកកំណត់រួចជាស្រេច ដើម្បីអនុវត្តកិច្ចការអ្វីមួយ :


t_main: គម្លាន
t_pron: [គំ-លាន]
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីឃ្លាន :
t_notes: (ម.ព. ឃ្លាន ផង)។
t_exam:
ស៊ូទ្រាំអត់សម្រេកគម្លាន។ សុភាសិតថា រោគអ្វីពុំស្មើនឹងគម្លាន, គ្មានអ្វីពុំស្មើគ្មានប្រាជ្ញា, ចំណាប់អ្វីពុំស្មើនឹងទោសា, ជាអ្វីពុំស្មើនឹងចិត្តជា។


t_main: គាថា
t_subscrip: 2
t_pron: [គា-ថា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
មាស, ប្រាក់ជាដើម ដែលចារបញ្ចុះគាថាយ័ន្ត សម្រាប់ដាក់ខ្សែចង្កេះ, ខ្សែក, ខ្សែដៃ, តាមទម្លាប់មនុស្សដែលធ្លាប់រាប់អាន; ពាក្យនេះ ច្រើនហៅក្លាយមកថា កថា ឬ កាថា (គួរប្រើ គាថា វិញ)។


t_main: គាថាពាន់
t_pron: [គា-ថា-ពាន់]
t_pos: ន.
t_exam: និមន្តលោកទេសគាថាពាន់ឱ្យចប់ទាំង ២ ខ្សែ; គេនិមន្តលោកទេសគាថាពាន់ជាជំនួសមហាជាតក៍សម្រាយ (ប្រែរយ)។
t_exp:
គាថាបាលីចំនួនមួយពាន់ ក្នុងមហាវេស្សន្តរជាតក (មហាជាតក៍) ដែលលោកអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរបានដកស្រង់ពីក្នុងគម្ពីរសុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ ចារជាគម្ពីរស្លឹករឹត (គាថាបាលីសុទ្ធ) សម្រាប់ទេសនាអានបាលីសុទ្ធប្រើការអានជាបទសរភញ្ញខ្លីៗ តាមសង្កាត់បាទនៃគាថា ត្រាតែចប់ទាំង ១៣កណ្ឌ :


t_main: គាយ
t_subscrip: 2
t_pron: [គាយ]
t_pos: កិ.
t_exp:
ចែវទូកមិនលើកចែវឱ្យផុតពីទឹក ដើម្បីនឹងប្រើចែវជួសចង្កូត; ទប់ទូកកុំឱ្យឃ្លោង ឬ កុំឱ្យទើស, កុំឱ្យទង្គិចនឹងអ្វីៗ; អុំទូកដោយដៃម្ខាង យកដងច្រវាទប់នឹងស្មា ហើយមិនលើកស្លាបច្រវាឱ្យផុតពីទឹកក៏ហៅថា គាយ ដែរ។


t_main: គាវ
t_subscrip: 1
t_pron: [គាវ]
t_pos: ន.
t_exam: បរគាវ, បង្អូសគាវ។
t_exp:
ឫស្សី ឬឈើ ២កំណាត់ រួមគល់កន្ធែកចុងសម្រាប់បង្អូសនង្គ័ល, រនាស់ ឬដាក់អ្វីៗ បង្អូសក៏បាន។ រទេះជើង ២គ្មានកង់ :


t_main: គិរីវង់
t_pron: [គិ-រី-វង់]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះស្រុកមួយក្នុងខេត្តតាកែវ :
t_exam: ស្រុកគិរីវង់។
t_notes:
(តាមសេចក្ដីតំណាលរបស់ចាស់ទុំថា ស្រុកនេះបានជាឈ្មោះ គិរីវង់ ដូច្នេះ ពីព្រោះមានភ្នំព័ទ្ធវង់កេលកុងតាមលំដាប់លំដោយគ្នា ពុំមែន គិរីវង្ស ទេ)។


t_main: គិលាន
t_subword: គិលានដ្ឋាន
t_pron: [គិ-លា-ណាត់-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ទីរសម្រាប់ព្យាបាលមនុស្សឈឺ, វេជ្ជមន្ទីរ សម្រាប់ថែរក្សាអ្នកជំងឺ តែមិនមានកន្លែងសម្រាប់ឱ្យមនុស្សឈឺដេកទេ។


t_main: គីណេព្យាបាល
t_pron: [គី-ណេ-ព្យា-បាល]
t_pos: ន.
t_exam: គីណេព្យាបាលគឺជាការព្យាបាលដោយចលនាមួយបែប។
t_exp:
(វេជ្ជ.) ការព្យាបាលដោយចលនា, វិធីសាស្ត្រព្យាបាលជំងឺដោយហត្ថចលនាដើម្បីរំញោចសរីរាង្គដូចជា ការច្របាច់ ការចុច...ឬប្រើឧបករណ៍ផ្សេងៗ :


t_main: គីឡូ
t_pron: [គី-ឡូ]
t_source: (បារ. Kilo)
t_pos: ន.
t_exp:
បុព្វបទនៃខ្នាតដែលមានតម្លៃស្មើ ១០០០ឯកតា ឬ ១០០០ដង នៅក្នុងប្រព័ន្ធរង្វាស់។ បារាំងប្រើជា ន. ជាពាក្យបំប្រួញរបស់ពាក្យថា គីឡូក្រាម គឺបើគេនិយាយថា ១គីឡូ ឬ ២គីឡូ បានន័យថា ទម្ងន់ ១គីឡូក្រាម ឬ ២គីឡូក្រាម។ ចំណែកខ្មែរយើងប្រើពាក្យ គីឡូ នេះសំដៅយកទាំងទម្ងន់ទាំងចម្ងាយដូចជា អង្ករ១គីឡូ គឺអង្ករ ១គីឡូក្រាម (១០០០ក្រាម) ; ផ្លូវមានចម្ងាយ ១គីឡូ គឺផ្លូវមានចម្ងាយ ១គីឡូម៉ែត្រ (១០០០ម៉ែត្រ)។


t_main: គីឡូបៃ
t_pron: [គី-ឡូ-បៃ]
t_source: (អ. kilobyte)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង ១០២៤បៃ។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក ១គីឡូបៃ ស្មើនឹង ១០០០បៃ ហើយអក្សរកាត់គឺ Kb។


t_main: គីឡូប៊ីត
t_pron: [គី-ឡូ-ប៊ីត]
t_source: (អ. kilobit)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង ១០២៤ប៊ីត។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក ១គីឡូប៊ីត ស្មើនឹង ១០០០ប៊ីត ហើយអក្សរកាត់គឺ Kb ឬ Kbit។


t_main: គីឡូវ៉ាត់ម៉ោង
t_pron: [គី-ឡូ-វ៉ាត់-ម៉ោង]
t_pos: ន.
t_exam: ខែនេះផ្ទះខ្ញុំប្រើភ្លើងអស់៣០០គីឡូ គឺអស់៣០០គីឡូវ៉ាត់ម៉ោង។
t_exp:
ខ្នាតនៃថាមពលចំនួន ១០០០វ៉ាត់ក្នុងមួយម៉ោង។ គេច្រើនប្រើខ្នាតនេះដើម្បីវាស់បរិមាណអគ្គិសនីដែលបានប្រើប្រាស់។ ពាក្យសាមញ្ញគេច្រើនហៅត្រឹមគីឡូប៉ុណ្ណោះ :


t_poly: ៣)
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយសរុប, ប្រមូលអ្វីៗដែលរួបរួម រាយឈ្មោះឱ្យឃើញតាមចំនួន :
t_exam:
ឥរិយាបថមាន ៤ យ៉ាងគឺ ដើរ, ឈរ, អង្គុយ, ដេក; បើមិនប្រើពាក្យថា គឺ នឹងប្រើសរសេរគ្រឿងសម្គាល់ (៖) នេះជាជំនួសក៏បាន, ដូច្នេះឥរិយាបថមាន ៤ ៖ ដើរ, ឈរ, អង្គុយ, ដេក, មានសេចក្ដីដូចគ្នានឹងពាក្យ គឺ ដែរ។


t_main: គុក
t_subscrip: 3
t_subword: គុកងងឹត
t_pron: [គុក-ង-ងឹត]
t_pos: ន.
t_exp: គុកដែលមិនមានពន្លឺចូលដល់ :
t_exam:
[…] ទោះបីបងគិត ហើរតាមគំនិត ក៏មិនល្ហែល្ហើយ ទោះបានមួយពេល កន្ទេលនិងខ្នើយ ទាញមកវិញហើយ ក្នុងគុកងងឹត។ […]។


t_main: គុណ
t_subscrip: 2
t_subword: គុណជាតិ
t_pron: [គុ-ណៈ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp: គុណគ្រប់យ៉ាង :
t_exam:
គុណជាតិ ៣ យ៉ាង គឺ សីល, សមាធិ, បញ្ញា ហៅថា ត្រៃសិក្ខា ព្រោះជាដំណើរ, ជាលំអាន គួរបុគ្គលសិក្សាហាត់រៀនបំពេញឱ្យមានបរិបូណ៌ ដើម្បីជាផ្លូវរំងាប់ទុក្ខ; សីលជាគុណជាតញ៉ាំងកាយវាចាឱ្យបរិសុទ្ធ, សមាធិ ជាគុណភាពញ៉ាំងចិត្តឱ្យស្ងប់, បញ្ញា ជាគុណជាតិនាំឱ្យស្គាល់ខុសត្រូវ, ឱ្យស្គាល់ការណ៍ពិត។


t_main: គុណ
t_subscrip: 2
t_subword: គុណាករ
t_pron: [គុ-ណា-កៈ-រ៉ៈ] ឬ [គុ-ណា-ក]
t_source: (<គុណ + អាករ)
t_pos: ន.
t_exp:
អណ្ដូង, កំណប់នៃសេចក្ដីល្អ, នៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ; ប្រជុំនៃសេចក្ដីល្អ, សេចក្ដីបរិសុទ្ធិគ្រប់យ៉ាង; បុគ្គលអ្នកបរិបូណ៌ដោយសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ។


t_main: គុណកិរិយា
t_pron: [គុ-ណៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_pos: ន.
t_exam: ទឹកភ្នែកនាងហូរសស្រាក់។ សស្រាក់ ជាគុណកិរិយា។
t_exp:
កិរិយាវិសេសន៍, ពាក្យប្រើសម្រាប់សម្ដែងលក្ខណៈឱ្យកិរិយាសព្ទ គុណនាម ឬ គុណកិរិយាគ្នាឯងឱ្យមានសេចក្ដីប្លែកជាងប្រក្រតី :


t_main: គុណតម្លៃ
t_pron: [គុន-តំ-ឡៃ]
t_pos: ន.
t_exam: គុណតម្លៃនៃជីវិត, គុណតម្លៃជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រាសាទព្រះវិហារ។
t_exp:
គុណភាពនៃអ្វីដែលមានប្រយោជន៍ឬសំខាន់, សារៈសំខាន់ឬតម្លៃនៃអ្វីមួយ (សម្រាប់អ្នកណាម្នាក់), ភាពបរិបូណ៌ដោយសេចក្ដីល្អនិងប្រយោជន៍ដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន :


t_main: គុណធម៌
t_pron: [គុ-ណៈ-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ធម៌ដែលមានដំណើរចម្រើនសេចក្ដីសុខទុក្ខតាមជាន់តាមថ្នាក់ បានខាងអំពើល្អ អាក្រក់ គឺបុណ្យបាបដែលបុគ្គលធ្វើ។ សេចក្ដីល្អ, សេចក្ដី បរិសុទ្ធិ, សេចក្ដីអាណិត, ប្រណី ...។


t_main: គុណធម៌
t_subword: គុណធម៌ធម្មជាតិ
t_pron: [គុ-ណៈ-ធ័រ-ធ័ម-មៈ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exam: គុណធម៌ធម្មជាតិជាមូលដ្ឋាននៃទំនាក់ទំនងគ្រួសារនិងទំនាក់ទំនងមិត្តភក្ដិ។
t_exp:
ទំនោរនិងលក្ខណៈគុណធម៌ដែលកើតឡើងពីឧបនិស្ស័យមូលដ្ឋាននៃធម្មជាតិពិតរបស់មនុស្ស ដូចជា សេចក្ដីករុណា ចិត្តសប្បុរស ចិត្តប្រណី ចិត្តទូលាយជាដើម ហើយវាមិនជាអ្វីដែលត្រូវបានគេបណ្ដុះដោយចេតនាទេ :


t_main: គុណធម៌
t_subword: គុណធម៌សិប្បនិម្មិត
t_pron: [គុ-ណៈ-ធ័រ-សិប-ប៉ៈ-និម-មិត]
t_pos: ន.
t_exam: គុណធម៌សិប្បនិម្មិត គឺជាតម្រូវការចាំបាច់ចំពោះជីវិតសង្គមដ៏ទូលំទូលាយ។
t_exp:
គុណធម៌ដែលលេចចេញមកជាលទ្ធផលនៃល្បិចដ៏ប៉ិនប្រសប់ និងការអប់រំ ដែលគេទទួលបានក្នុងអំឡុងពេលដ៏យូរ ដូចជា យុត្តិធម៌ ស្វាមីភក្ដិ សេចក្ដីស្មោះត្រង់ជាដើម :


t_main: គុណនាម
t_subword: គុណនាមចង្អុល
t_pron: [គុ-ណៈ-នាម-ចង់-អុល]
t_pos: ន.
t_exam: ពាក្យ នេះ, នោះ, ទាំងនេះ, ទាំងនោះ,... ជាគុណនាមចង្អុល។
t_exp:
គុណនាមប្រើសម្រាប់ចង្អុលបង្ហាញមនុស្ស សត្វ វត្ថុឬរុក្ខជាតិ ឱ្យឃើញច្បាស់លាស់ថានៅទីជិតឬទីឆ្ងាយពីអ្នកនិយាយ :


t_main: គុណនាម
t_subword: គុណនាមចំនួន
t_pron: [គុ-ណៈ-នាម-ចំ-នួន]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភាសា.) គុណនាមចំនួន ឬ សំខ្យាសព្ទ ជាពាក្យដែលប្រើសម្រាប់បញ្ជាក់ចំនួនឬលំដាប់ : គុណនាមចំនួន មានគុណនាមចំនួនសម្រាប់រាប់ និង គុណនាមសម្រាប់សម្គាល់លំដាប់ :

t_exam:
គុណនាមចំនួនសម្រាប់រាប់ (បកតិសំខ្យា) ដូចជា តុមួយ, ស្លាបព្រាមួយ,...។ គុណនាមចំនួនសម្គាល់លំដាប់ (បូរណសំខ្យា) ដូចជា តុទី១, ស្លាបព្រាទី១ ...។


t_main: គុណប្រធាន
t_pron: [គុ-ណៈ-ប្រ-ធាន] ឬ [គុន-ប្រ-ធាន]
t_pos: ន.
t_exam: ឪពុកខ្ញុំជាគ្រូបង្រៀន (គ្រូបង្រៀន ជាគុណប្រធានរបស់ ឪពុកខ្ញុំ)។
t_exp:
មុខងារវេយ្យាករណ៍របស់ពាក្យដែលបញ្ជាក់លក្ខណៈរបស់ប្រធាន។ ភាពខុសប្លែករវាង គុណប្រធាននិងកម្មបទផ្ទាល់ នៅត្រង់ថា គុណប្រធានឥតរងអំពើពីប្រធានដូចកម្មបទផ្ទាល់ទេ :


t_main: គុណវិសេស
t_pron: [គុ-ណៈ-វិ-សេ-សៈ] ឬ [គុន-វិ-សែស]
t_pos: ន.
t_exam: អួតគុណវិសេសដែលពុំមានក្នុងខ្លួន។
t_exp:
ដំណើរប្លែករបស់គុណ គឺដំណើរប្រព្រឹត្តល្អដោយកាយវាចាចិត្តឥតសៅហ្មង។ សេចក្ដីល្អផ្សេងៗ។ ឈានសមាបត្តិដែលជាធម៌មានដំណើរប្លែកគួរឱ្យស្ងើច :


t_main: គុណាធិបតេយ្យ
t_pron: [គុ-ណា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
សង្គមឬប្រព័ន្ធសង្គមដែលប្រជាជនឬបុគ្គលម្នាក់មានអំណាចដោយសារតែគុណសម្បទាឬគុណូបការៈរបស់ខ្លួន មិនមែនដោយសារមាសប្រាក់ឬឋានៈសង្គមឡើយ។


t_main: គុណូបការៈ
t_pron: [គុ-ណូ-ប៉ៈ-កា-រ៉ៈ]
t_source: (<គុណ + ឧបការ)
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីទំនុកបម្រុង, អនុគ្រោះដោយគុណ គឺសេចក្ដីទំនុកបម្រុងឱ្យល្អ, ឱ្យដុះដាលចម្រើន; ហៅថា ឧបការគុណ វិញក៏បាន។


t_poly: ២)
t_exam: គុណូបការៈជាគុណសម្បត្តិដែលត្រូវគោរពនិងកោតសរសើរ។
t_exp:
ឧត្តមភាពឬតម្លៃដែលសក្ដិសមនឹងទទួលបានការតបស្នងជារង្វាន់ឬកិត្តិយស : គុណូបការៈចែកចេញជាពីរគឺ គុណូបការៈសីលធម៌ ដូចជា គុណធម៌ ជាដើម និងគុណូបការៈមិនមែនសីលធម៌ ដូចជា ជំនាញ បំណិន ជាដើម :


t_pos: ន.
t_exam: លុះដល់ទីធ្វើគុត ឱ្យនាងលុតព្រះជង្ឃា ... (សាស្ត្រាលក្សណវង្ស)។
t_exp:
ការប្រហារ, ការពិឃាត, ការធ្វើឃាត, ការសម្លាប់មនុស្ស។ អ្នកខ្លះនិយាយថា គត់ ប៉ុន្តែក្នុងពាក្យកាព្យបុរាណថា គុត, ដូចមានពាក្យកាព្យថា :


t_main: គុន
t_pron: [គុន]
t_pos: ន.
t_exam: គុនដំបង, គុនដាវវែង, គុនដាវខ្លី, គុនខែល, គុនកាំបិតគ្រលុក ...។
t_exp:
ឈ្មោះសិល្បខាងគ្រឿងអាវុធ សម្រាប់ចូលប្រឡូកលោតហក់តយុទ្ធផ្ទាល់ខ្លួន, ជាចំណេះវិសេសម្យ៉ាងរបស់អ្នកចម្បាំង ពីក្នុងសម័យបុព្វបុរសរាល់ប្រទេស :


t_main: គុយទាវ
t_pron: [គុយ-ទាវ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះម្ហូបចិនម្យ៉ាង ធ្វើដោយសរសៃម្សៅខ្សាយដែលហាន់ ស្រុះលាយនឹងសាច់ចិញ្ច្រាំ ផ្សំនឹងគ្រឿងផ្សេងៗ។ សរសៃម្សៅហាន់នោះ ក៏ហៅ គុយទាវ ដែរ។


t_main: គុលី
t_pron: [គុ-លី]
t_source: (បា.; សំ. គុលី)
t_poly: ១)
t_exam: លេងកូនគុលី។
t_exp:
ដុំមានសណ្ឋានមូល, ដុំមូលតូចៗ ដែលសម្រាប់បោះ, សម្រាប់ប្រមៀលលេង, ដុំកៅស៊ូដែលហៅថា ប័ល ក្នុងសម័យនេះក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងពាក្យនេះដែរ :


t_main: គូ
t_subscrip: 1
t_pron: [គូ]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្នាមភ្លោះព័ទ្ធជុំវិញបន្ទាយ ឬ វាំង; ពាក្យបុរាណហៅ កសិណ ដូចយ៉ាងកសិណព័ទ្ធជុំវិញនគរវត្តជាដើម ជាប់ហៅរៀងមករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។


t_main: គូឆាយ
t_pron: [គូ-ឆាយ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exam: ស្លឹកនិងគល់គូឆាយគេនិយមប្រើជាម្ហូបអាហារនិងជាឱសថ។
t_exp:
តិណជាតិអម្បូរខ្ទឹមមានប្រភពដុះនៅតំបន់អាស៊ី។ ស្លឹកគេប្រើធ្វើជាម្ហូប បន្លែ និង នំ។ ស្លឹកនិងគ្រាប់វា គេអាចយកទៅប្រើជាឱសថ :


t_main: គូទ
t_pron: [គូត]
t_source: (សំ.បា. គុទ)
t_pos: ន.
t_exp: អវយវៈត្រង់ចំណែកកាយខាងក្រោយជិតវច្ចទ្វារ :
t_exam: ដាក់គូទអង្គុយ។
t_notes:
(ប៉ែកអវយវៈនេះ បុរាណពីដើមហៅថា តពោកឬត្រពោក; សូម្បីសព្វថ្ងៃនេះអ្នកបាត់ដំបង, អ្នកសៀមរាបជាដើម ក៏នៅប្រើពាក្យនេះដែរ។ ប្រើដោយច្រឡំសរសេរ គូថ, ត្រូវប្រើ គូទ វិញទើបត្រឹមត្រូវ)។


t_main: គូប៉ុង
t_pron: [គូ-ប៉ុង]
t_source: (បារ. coupon)
t_pos: ន.
t_exam: គូប៉ុងអាហារថ្ងៃត្រង់។
t_exp:
ក្រដាសឬបណ្ណសម្គាល់មានទម្រង់ផ្សេងៗដែលអាចឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់អាចទិញទំនិញឬទទួលសេវាអ្វីមួយដោយមិនបាច់បង់ប្រាក់ឬចុះតម្លៃតាមកម្រិតកំណត់មួយ :


t_main: គូលី
t_pron: [គូ-លី]
t_source: (សំ. កុលិ "ដៃ"។)
t_pos: ន.
t_exp:
មនុស្សដែលស៊ីឈ្នួលធ្វើការ។ ពាក្យនេះមានដើមកំណើតនៅប្រទេសហិណ្ឌូស្តង់, គេសរសេរ កុលិ សំដៅចំពោះតែទៅលើមនុស្សស៊ីឈ្នួលធ្វើការជាតិហិណ្ឌូ ឬ ចិន; គេបានយកពាក្យនេះ ទៅប្រើក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស, តមកដល់ប្រទេសបារាំងសែស, ទើបផ្សាយមកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិន មានស្រុកខ្មែរជាដើម។


t_main: គូលីត
t_pron: [គូ-លីត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វបក្សីមួយប្រភេទ រូបតូច ជើងវែង កវែង សម្បុរប្រផេះពព្រុស ជាពួកសត្វរត្តិចរ ចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាយប់។


t_main: គូលីត
t_subword: ស្ដេចគូលីត
t_pron: [ស្ដាច់-គូ-លីត]
t_exp:
មនុស្សដែលលើកខ្លួនធ្វើជាស្ដេច ហើយតាំងបញ្ចុះបញ្ចូលពួកប្រជាជនឱ្យចុះចូលខ្លួន ដើម្បីនឹងកជាទ័ពក្បត់ផែនដី វេលាថ្ងៃលាក់ខ្លួនពួននៅតែក្នុងព្រៃ លុះដល់វេលាយប់ ទើបហ៊ានចេញវាល ឬ ចូលក្នុងស្រុកភូមិ, ប្រើអាការៈកិរិយាដូចជាសត្វគូលីតដែលជាសត្វរត្តិចរ។


t_main: គូលែន
t_pron: [គូ-លែន]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្លែជាអាហារ, ផ្លែមានសណ្ឋានប្រហែលផ្លែទៀបខ្មែរតែតូចជាងច្រើន, ស្រដៀងគ្នាស្ទើរចាប់ច្រឡំផ្លែសិរមាន់, មានគ្រាប់តែ ១សណ្ឋានសាច់រុំគ្រាប់ដូចផ្លែមៀន, ស្លឹកវែងៗស្រួចចុង; ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋមានសម្បូណ៌តែនៅភ្នំគូលែន ក្នុងខេត្តសៀមរាប, ប៉ុន្តែមានផ្លែតូចៗ ហើយសាច់ស្ដើងៗ ទាំងរសជាតិក៏ជូរ, ចាញ់គូលែនដែលមកពីប្រទេសក្រៅ។


t_main: គួចព្រលឹង
t_pron: [គួច-ព្រ-លឹង]
t_pos: កិ.
t_exam: គាត់បានគួចព្រលឹងទារកចំនួន ៥ម៉ឺនរៀល។
t_exp:
(សំនួន.) ជូនពរអ្នកណាម្នាក់ ដោយការចងដៃ ឬផ្ដល់អំណោយ ក្នុងពិធីមង្គលណាមួយ ដូចជាពិធីកាត់សក់បង្កក់ឆ្មបជាដើម :


t_main: គួរីយេរ
t_pron: [គួ-រី-យេ]
t_source: (បារ. Courrier)
t_pos: ន.
t_exp:
មនុស្ស, រថ, រថយន្ត, នាវាដែលដឹកនាំសំបុត្រស្នាម ឬ បញ្ញើផ្សេងៗ ជាដើម; សំណុំលិខិត, លិខិតផ្សេងៗ ដែលប្រមូលរួមជាសំណុំក៏ហៅថា គួរីយេរ ដែរ។


t_main: គេ
t_pron: [គេ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: សព្វ.
t_exam: ខ្ញុំមិនហ៊ានរកគេទេ, កុំអាលទៅ ចាំគេមកជួបជុំសិន។
t_exp:
ប្រើជា បុ. ទី ១, ខាងភាសាដទៃខ្លះ ប្រើជា បុ. ទី ៣សម្រាប់និយាយចំពោះអ្នកដទៃដោយមិនចេញចំឈ្មោះអ្នកណាមួយឡើយ :


t_main: គេ
t_subword: គេឯង
t_pron: [គេ-អែង]
t_pos: សព្វ.
t_exp: ទាំងគេផង ទាំងខ្លួនឯងផង :
t_exam: ធ្វើយ៉ាងហ្នឹងមិនល្អទេ នាំឱ្យខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះគេឯងអស់ហើយ។
t_notes:
(បើមិនមានដំណើរទាក់ទងមកខ្លួនឯងផងទេ កុំប្រើពាក្យថា គេឯង ត្រូវនិយាយត្រឹមតែ គេ ប៉ុណ្ណោះ និង ឯងឬគ្នាឯង ប៉ុណ្ណោះ ទើបទុកជាត្រឹមត្រូវ)។


t_main: គេង
t_pron: [គេង]
t_pos: កិ.
t_exam: នាងគេងទៅ, ហ៏កូនម៉ែគេងទៅ!
t_notes: (ម.ព. គ្រេង ផង)។
t_exp:
ប្រះដេក, ប្រះដេកឱ្យឮគ្រេង; ពាក្យទំយើ, ថ្នម សម្រាប់និយាយចំពោះកូនតូចដែលទើបនឹងចេះអង្គុយ ឬ ទើបនឹងចេះដើរដួល :


t_main: គេហស្សាមិក
t_pron: [គេ-ហ័ស-សា-មិក]
t_source: (បា.សំ. គ្ឫហស្វាមិក, គ្ឫ > គ្រឹ > គ្រឹហស្វាមិក)
t_pos: ន.
t_exam: គេហស្សាមិក ភ្ញាក់ឡើងពីព្រឹក ចាត់ចែងកិច្ចការ ហៅកូនតូចធំ ស្រស់ស្រូបអាហារ រួចនឹងធ្វើការ គ្រប់ទីកន្លែង។
t_notes: (បើជាស្ត្រី គេហស្សាមិកា, គ្រឹហស្វាមិកា)។
t_exp:
បុរសអ្នកម្ចាស់ផ្ទះ។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការតែងកាព្យ ដើម្បីឱ្យកវីងាយជ្រើសរើសពាក្យ, ដូចជា ប្រសិនបើកវីចង់តែងកាព្យថា :


t_main: គេហ៍
t_pron: [គេ]
t_source: (សំ.បា. គេហ ន."ផ្ទះ, អ្នកផ្ទះ")
t_pos: សព្វ.
t_exam: គេហ៍អើយ បាយឆ្អិនហើយឬនៅ?
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្ដីប្រពន្ធហៅគ្នាទៅវិញទៅមកដោយស្មោះស្មើ, ជាពាក្យរាបសារបស់ប្រជាជន, មានសេចក្ដីថា "អ្នកផ្ទះ" :


t_poly: ២)
t_exam: គែ កមនុស្ស។
t_exp:
អវយវៈរបស់មនុស្សប្រុស ដែលនៅផ្ទាប់គល់ចង្កា មានសណ្ឋានដូចជាពកទុលស្បែកចេញមក ប្រមាណប៉ុនផ្លែស្លា ទាបខ្លះ ខ្ពស់ខ្លះ :


t_main: គែន
t_pron: [គែន]
t_source: (ល.)
t_pos: ន.
t_exam: លាវផ្លុំគែន, រាំតាមចង្វាក់គែន។
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងលាវមួយបែប សម្រាប់ផ្លុំ, ធ្វើដោយពក (ឫស្សីពក) តូចៗ ឬ ដោយឫស្សីភ្នំ ២យ៉ាង, មួយយ៉ាងហៅ ម៉ៃហៀ, មួយយ៉ាងទៀតហៅ ម៉ៃឃុយខែន; គេយកកំណាត់ឫស្សីនោះមកតម្រៀបជា២ជួរ ចងផ្អោបគ្នា ក្នុង១ជួរចំនួន៥កំណាត់ក៏មាន, ៦កំណាត់ក៏មាន, ៨កំណាត់ក៏មាន, មានអណ្ដាតសម្រាប់ផ្លុំ ឮសូររំពងស្រួយ :


t_main: គោ
t_pron: [គោ]
t_pos: ន.
t_exp: សត្វពាហនៈសម្រាប់ប្រើទឹមដឹកអូស ជាសត្វមានប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់របស់មនុស្ស។
t_notes: (ម.ព. ក្របី{¥¥}១{££} ផង)។
t_source:
(សំ. បា. ប្រែបានច្រើនយ៉ាងគឺ "ឋានសួគ៌; រស្មី; ខ្សែផ្លេកបន្ទោរ; កាំរន្ទះ; ព្រះអាទិត្យ; ព្រះចន្ទ្រ; រោមតាមរាងកាយ; ប្រស្រីភ្នែក; ទឹក; សំដី; ទិស; សរ (ព្រួញ); ពេជ្រ; អារម្មណ៍; ផែនដី; គោ; មាតា ...)


t_poly: ៣)
t_pos: ន.
t_exam: ទួលគោកជាតំបន់មួយក្នុងខណ្ឌទួលគោករាជធានីភ្នំពេញ។
t_remark: 1
t_exp:
ឈ្មោះតំបន់ទួលខ្ពស់មួយ ក្នុងក្រុងភ្នំពេញ ជាទីគោកដែលទឹកមិនលិចក្នុងរដូវវស្សា។ ដោយហេតុទួលនោះ ជាទីគោកខ្ពស់ទឹកមិនលិច ដូច្នោះទើបគេហៅ ទួលគោក។ តមកហៅក្លាយថា ទួលគក មកពីសរសេរជាអក្សរបារាំងថា Kork។ សព្វថ្ងៃរាជការក្រុងរៀបចំតំបន់នេះទៅជាភូមិមួយដ៏ស្អាតល្អសមរម្យតាមសម័យនិយម :


t_main: គោឆ្កួត
t_pron: [គោ-ឆ្កួត]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺគោឆ្កួតអាចឆ្លងមកមនុស្ស។
t_exp:
ជំងឺឆ្លងកើតចំពោះគោ ដែលគេរកឃើញដំបូងនៅប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦។ ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺនៅមិនទាន់ស្គាល់ច្បាស់ តែគេដឹងថាស្ថិតក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទនិងភ្នែក :


t_main: គោតម
t_pron: [គោ-តៈ-ម៉ៈ] ឬ [គោ-ដំ]
t_source: (បា.សំ. គៅតម; គោ ឬ គៅ "ព្រះអាទិត្យ" + តម "ប្រសើរ")
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះនាមនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រោះព្រះអង្គជាគោតមគោត្ត (ពូជវង្សនៃព្រះអាទិត្យដ៏ប្រសើរ)។ នាមរបស់អ្នកប្រាជ្ញច្រើនរូបពីក្នុងសម័យបុរាណ ក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស។ នាមត្រកូលរបស់ជនពួកខ្លះ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា សព្វថ្ងៃនេះ ដែលជាប់តមកពីក្នុងសម័យបុរាណ។


t_main: គោត្រភូសង្ឃ
t_pron: [គោត-ត្រៈ-ភូ-សង់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សង្ឃតវង្សត្រកូលគឺពួកអ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលប្រព្រឹត្តឃ្លៀងឃ្លាតចាកធម៌វិន័យស្ទើរតែនឹងទាំងអស់ គ្រាន់តែមានភេទជាអ្នកបួសដោយឥតមានក្លែងក្លាយ ឬ រង្កៀសសង្ស័យឡើយប៉ុណ្ណោះឯង, ដោយហោចទៅ សូម្បីនៅត្រឹមតែយកសំពត់ជ្រលក់ពណ៌អម្ចត់មកចងនឹងកខ្លះ សៀតនឹងត្រចៀកខ្លះប៉ុណ្ណោះ ដោយមានការប្ដេជ្ញាសម្គាល់ខ្លួនថាជាអ្នកបួសដោយពិតឥតមានសង្ស័យ ព្រោះបានទទួលផ្នួសអំពីគ្រូអាចារ្យមក, យ៉ាងនេះហៅថា គោត្រភូសង្ឃ; លុះចំណេរកាលយូរអង្វែងឆ្ងាយៗទៅ ក្នុងអនាគតខាងមុខ សង្ឃពួកនេះនឹងកើតមានជាប្រាកដ។


t_main: គោទាវរី
t_pron: [គោ-ទា-វៈ-រី]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្ទឹងធំមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ែកខាងទក្ខិណាបថ (ឌេក្ខ័ណ)។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងរឿងរ៉ាវខាងព្រះពុទ្ធសាសនា។


t_main: គោព្រៃ
t_pron: [គោ-ព្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
គោដែលមានពូជកើតក្នុងព្រៃ រស់នៅក្នុងព្រៃ (មានតែក្នុងខេត្តកំពង់ធំ), ជាគោមានមាឌធំៗ, ស្នែងមានរំពត់រមួល, សម្បុរខ្លួនខ្មៅរលើប, មានពពាលសត្រង់កជើងទាំង ៤(ហៅថា ចាំងជើង) ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ, គេទាក់យកកូនឈ្មោលស្ទាវៗមកផ្សាំង លុះវាធំឡើង គេទុកវាជា បាក្រោល, កូនកាត់ពីបានោះ បើឈ្មោលមានមាឌធំៗ ស្រដៀងនឹងបាវា មានរំពត់ស្នែងដូចបាវាដែរ, គេហៅថា គោខ្មែរ កូនគោខ្មែរនេះ គេហៅ គោល្បាយ, លុះតពូជរៀងចុះមកគេក៏នៅតែហៅគោទាំងនោះថា គោខ្មែរៗ ជាប់រហូតមក, គោពូជផ្សេងអំពីពូជគោខ្មែរនោះ ដោយហេតុគេនាំយកពីប្រទេសសៀមមក, ហៅថា គោសៀម, ប៉ុន្តែក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ឈ្មោះទាំងនោះក៏រលុបបាត់អស់ទៅហើយ នៅមានតែពាក្យថា គោៗ ប៉ុណ្ណោះឯង។ បាគោព្រៃនោះបើវារោទ៍រំពង ដែលហៅថា សូរមួយយោបំគោឧសភ ឮទៅដល់ទីណា មេគោទាំងឡាយក្នុងទីនោះ លុះសម្រាលកូនមក កូននោះក៏កាត់បានមកបាឧសភនោះដែរ។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រេងនាយ ត្រូវ ឧកញ៉ាពហុលទេព (ចៅហ្វាយត្រួតត្រាខាងគោ) ហូតយកគោកូនកាត់ ក្នុងមួយក្រោល ត្រូវហូតយកមួយមកបញ្ចូលជា គោព្រះរាជទ្រព្យ ហៅថា ហូតភ្នែកបា ម្ចាស់ក្រោលត្រូវតែយល់ព្រមឱ្យដកហូត ព្រោះជាការចាំបាច់តាមមាត្រាច្បាប់ ក្រមពហុលទេព ...។


t_main: គោម
t_subscrip: 1
t_pron: [គោម]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រទីបមានឡត, មានប្រឆេះ, មានលំផូង; មានច្រើនបែប ច្រើនយ៉ាង រូបរាងសណ្ឋានផ្សេងៗគ្នា, សម្រាប់ប្រើកាន់ លើកដាក់បាន ហៅថា គោមដៃ; សម្រាប់ព្យួរ ហៅថា គោមព្យួរ ...។


t_main: គោមូត្រ
t_pron: [គោ-ម៉ូត]
t_source: (សំ.បា. គោមុត្ត "ទឹកនោមគោ")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងកង្កាញ់ទឹកនោមគោ (៚) សម្រាប់ប្រើសរសេរ ដាក់ត្រង់កន្លែងបញ្ចប់សេចក្ដី ដែលចប់អស់ហើយត្រឹមប៉ុណ្ណោះ, ច្រើនប្រើក្នុងទីចប់ស្រេចនៃកាព្យ។ គ្រឿងវណ្ណយុត្តិនេះ អ្នកលង្កាទ្វីប ប្រើដាក់ត្រង់ទីចប់នៃគាថាបាលីមួយៗ សម្គាល់ជាខ្យល់សំឡេងរនរន្ថាន់ដូចកង្កាញ់រលក តាមទំនងបទ សរភញ្ញ ម្យ៉ាងដែលហៅថា តរង្គៈ; ប្រហែលជាពួកបុព្វបុរសរបស់យើងពីដើមប្រើបែបនេះតាមលង្កាទ្វីប សម្រាប់ដាក់ចំពោះតែត្រង់កន្លែងបញ្ចប់ពាក្យកាព្យឃ្លោង ជាគ្រឿងសម្គាល់សំឡេងរនទេដឹង? លុះយូរៗតមក ទោះបីពាក្យរាយ ក៏ប្រើវណ្ណយុត្តិនេះដែរ។


t_main: គោម៉
t_pron: [គោ-ម៉]
t_pos: ន.
t_notes: (វេវ. គោហ្ម)។
t_exp:
ឈ្មោះសត្វល្អិតពួកស្រគោមតែធំទ្រើសជាងស្រគោម មានជើងវែងៗ សម្បុរក្រហមពព្រុសខ្លះ ខ្មៅពព្រុសខ្លះ មានពុកមាត់សណ្ឋានស្នែង។


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp: ប្រើក្លាយមកជា កិ. :
t_exam:
កូនត្រូវគោរពមាតាបិតា, សិស្សត្រូវគោរពគ្រូ, អ្នកបួសត្រូវគោរពសិក្ខាបទ, ប្រជាជនត្រូវគោរពព្រះមហាក្សត្រ, ជនានុជនត្រូវគោរពច្បាប់, ពុទ្ធសាសនិកជនត្រូវគោរពព្រះពុទ្ធសាសនា។


t_main: គោរមនាម
t_pron: [គោ-រំ-នាម]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យសរសើរបន្ថែមទៅលើនាម ដែលតែងតាំងឡើង ឬពាក្យសរសើរនាមឱ្យឧត្តមឡើង :
t_exam:
កាល គ.ស. ១៤៣៤ ព្រះបាទពញាយ៉ាត ទ្រង់បានសន្មតតាំងគោរមនាមព្រះនគរជាដំបូងថា “ក្រុងចតុម្មុខមង្គលសកលកម្ពុជាធិបតីសិរីសោធរ បវរឥន្ទបត្តបុរីរដ្ឋរាជសីមាមហានគរ”; ឯឈ្មោះទន្លេច្រាបឈាម ទ្រង់បានបញ្ញត្តឱ្យហៅថា “ទន្លេចតុម្មុខ” វិញ។


t_main: គោរស
t_pron: [គោ-រស់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
រសកើតអំពីគោ គឺរសនៃទឹកដោះគោ; ក្នុងសម័យពីដើមសំដៅយកតែ ៥យ៉ាងគឺ ទឹកដោះស្រស់, ទឹកដោះថ្លា, ទឹកដោះខាប់, ទឹកដោះជូរ, ទឹកដោះជូរឡើងពពុះ ទាំង ៥នេះហៅថា បញ្ចគោរស។


t_main: គោល
t_subscrip: 1
t_pron: [គោល]
t_source: (សំ.បា. គោល ឬ គោលក "ដុំ, ដុំមូល, មណ្ឌល; កូនគ្លី ...")
t_pos: ន.
t_exam: បោះគោល, គោលវត្ត, គោលចម្ការ, គោលខេត្ត, គោលព្រំប្រទល់ដែន។
t_exp:
ដុំថ្ម, ដុំដែក, ដុំ ឬ កំណាត់ឈើ, ឬក៏ដុំផ្ទាំងដែលរៀបឥដ្ឋ ទោះមានចារឹកអក្សរក្ដី មិនមានអក្សរក្ដី ដែលគេជីកដាំ ឬ បោះទុកជាគ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងព្រំប្រទល់ជាដើម :


t_poly: ២)
t_exam: គោលកំណត់ព្រំដែន។
t_exp:
ដុំដែក, ដុំថ្ម ឬកំណាត់ឈើ ឬក៏ដុំផ្ទាំងដែលរៀបឥដ្ឋ ហើយមានសរសេរអក្សរផង ដែលគេជីកដាំឬបោះទុកជាគ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងព្រំប្រទល់ជាដើម :


t_main: គោលជំហរ
t_pron: [គោល-ជំ-ហ៊]
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សដែលមានជំនឿដូចគ្នា អាចមានគោលជំហរខុសគ្នា។
t_exp:
សភាពនៃការយល់ព្រមឬការមិនយល់ព្រមខាងគំនិត ការពេញចិត្តឬការមិនពេញចិត្ត ដែលទាក់ទងនឹងវេទនារម្មណ៍និងអារម្មណ៍ ហើយដែលផ្ទុយទៅនឹងជំនឿ។ ជំនឿទាក់ទងនឹងហេតុការណ៍និងការគិត ចំណែកឯគោលជំហរវិញ ទាក់ទងនឹងការវាយតម្លៃនិងការឆ្លើយតបខាងវេទនារម្មណ៍ :


t_main: គោលនយោបាយ
t_pron: [គោល-នៈ-យោ-បាយ]
t_pos: ន.
t_exam: គោលនយោបាយរបស់គណបក្ស, គោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល,...។
t_exp:
បណ្ដុំគំនិត យុទ្ធសាស្ត្រ វិធានឬបន្ទាត់នយោបាយដែលបង្កើតឡើងដោយអង្គភាព គណបក្ស ឬរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសណាមួយ ដើម្បីអនុវត្ត :


t_main: គោលិកាក្រហម
t_pron: [គោ-លិ-កា-ក្រ-ហម]
t_pos: ន.
t_exam: គោលិកាក្រហមមានរាងជាកូនថាសផតសងខាង។
t_exp:
ធាតុផ្សំម៉្យាងនៃឈាម មានពណ៌ក្រហមក្រមៅដែលមានមុខងារដឹកនាំអុកស៊ីសែន ពីសួតទៅកោសិកា រួចផ្ទុកកាបូនឌីអុកស៊ីដពីកោសិកាមកសួតវិញ :


t_main: គោលោត
t_pron: [គោ-លោត]
t_pos: គុ.
t_exp: (ព.ប្រ.) ឆោត; ឡើងបញ្ជោរ :
t_exam: (ព.ទ.បុ.) អន្ទិតគោលោត ឱ្យស្រីបញ្ឆោតអស់ពោតមួយចម្ការ។
t_notes:
មានអត្ថន័យថា មានអន្ទិតម្នាក់ទើបនឹងសឹកពីបួសភិក្ខុ, មានស្រីម្នាក់ វានិយាយបញ្ជោរឱ្យលក់ពោតឱ្យវា, វាកាច់ពោតអស់មួយចម្ការ ឥតបានថ្លៃ ...។


t_main: គោឡើងភ្នំ
t_pron: [គោ-ឡើង-ភ្នំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ដោយយកបន្ទះសាច់គោនិងបន្លែអាំងលើខ្ទះក្ដៅមានបាតពើងកំពុងកណ្ដាលដូចភ្នំ មានប្រហោងរាងទ្រវែងតូចៗ បរិភោគដោយជ្រលក់នឹងទឹកតៅហ៊ូឬទឹកម្រេច។ ខ្លះហៅថា គោឡើងភ្នំភ្លើង។


t_main: គោះត្រឡោក
t_pron: [គោះ-ត្រ-ឡោក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរបាំប្រជាប្រិយមួយប្រភេទ ដែលបុរសនិងស្ត្រីជាគូៗរេរាំរំពើតរំពើន ទាំងដៃកាន់ត្រឡោកគោះឆ្លងឆ្លើយគ្នាតាមសំឡេងចម្រៀងនិងចង្វាក់ភ្លេង។


t_main: គំនាប
t_subscrip: 1
t_pron: [គំ-នាប]
t_pos: ន.
t_exp: ប្រដាប់សម្រាប់គាប, ឃ្នាប :
t_exam:
គំនាបត្នោតមាន ២ ប្រភេទគឺ គំនាបត្នោតឈ្មោល មានសណ្ឋានធំសំប៉ែតខាងពោះ, គំនាបត្នោតញី មានសណ្ឋានមូលតូច ព្រោះអ្នកធ្វើត្នោត គេលៃតាមទំហំផ្កាត្នោតឈ្មោលញី។


t_main: គំនូរឧស្សាហកម្ម
t_pron: [គំ-នូ-អ៊ុស-សា-ហៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: វិស្វករសំណង់ប្រើគំនូរឧស្សាហកម្មដើម្បីសាងសង់។
t_exp:
គំនូរបែបជាប្លង់ស្ថាបត្យកម្ម ឬគ្រឿងយន្ត។ ពីសម័យមុនគេគូរលើផ្ទាំងក្រដាសធំៗ ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃ គេច្រើនគូរដោយប្រើកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ :


t_main: គំនាំងបេះដូង
t_pron: [គំ-នាំង-បេះ-ដូង]
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) វិបតិ្តនៃចង្វាក់បេះដូងរហូតដល់គាំងដោយសារដាច់រលករំញោចបញ្ជាសាច់ដុំបេះដូង បណ្ដាលមកពីការប្រើប្រាស់ឱសថខុស សារធាតុពុល ...។


t_main: គំនាំងសន្លាក់
t_pron: [គំ-នាំង-សន់-ឡាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) អាការៈគាំងសន្លាក់ពុំអាចធ្វើចលនាសកម្មឬអកម្មបាន បង្កដោយសាច់ដុំឬពួរសាច់ដុំនៃសន្លាក់នោះក្រិនរឹង ឬដោយមូលហេតុរលាករលួយសន្លាក់។


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ប្រ.) មនុស្សទ្រុស្ដសីល, ទ្រុស្តច្បាប់, ទ្រុស្តជាតិ, ទ្រុស្តសាសនា, ទ្រុស្តប្រទេស, ទ្រុស្តមិត្រ (មិត្តទ្រុស្ត) ក៏ហៅថា គំរង់ បានដែរ។


t_main: គាំងបេះដូង
t_pron: [គាំង-បេះ-ដូង]
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សជាច្រើនស្លាប់ដោយសារជំងឺគាំងបេះដូង។
t_exp:
ឈ្មោះជំងឺមួយប្រភេទដែលបណ្ដាលមកពីការកកស្ទះខ្លាញ់ក្នុងសរសៃឈាមបេះដូងឬមកពីករណីផ្សេងទៀត ធ្វើឱ្យបេះដូងមានដំណើរការមិនប្រក្រតី ពេលខ្លះអាចបណ្ដាលឱ្យជនរងគ្រោះស្លាប់បាន :


t_main: គាំពារ
t_subword: គាំពារនិយម
t_pron: [គាំ-ពា-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសនេះអនុវត្តគោលនយោបាយគាំពារនិយម។
t_exp:
សកម្មភាព ឬ គោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលចំពោះពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិក្នុងគោលបំណងជួយជ្រោមជ្រែងផលិតផល ឬ សេវាក្នុងស្រុក មានជាឤទិ៍ ការកម្រិតឬការរឹតត្បឹតការនាំចូល ការដាក់ពន្ធទៅលើផលិតផលនាំចូល ការកំណត់កូតា វិធានការរដ្ឋបាល ការឧបត្ថម្ភធន៘ :


t_main: គ្រញូង
t_pron: [គ្រ-ញូង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានខ្លឹម, សម្បុរក្រហមក្រមៅ សាច់ជិតស្និទ្ធរឹងជាប់អង្វែង សម្រាប់ប្រើការធ្វើគ្រឿងចលនវត្ថុផ្សេងៗ; គ្រញូងមាន២យ៉ាង គឺគ្រញូងដែក សម្បុរក្រមៅ, គ្រញូងឈាមមាន់ សម្បុរភាវ។


t_main: គ្រលរ
t_pron: [គ្រ-ល]
t_poly: a
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ និយាយ ឱ្យវិសេសឡើង :
t_exam:
និយាយគ្រលរ, ស្ដីគ្រលរ គឺនិយាយ, ស្ដីមិនច្បាស់, វិលវល់នៅដើមក ដោយមានសភាពយ៉ាងនោះពីកំណើត ឬដោយបៀមអ្វីក្នុងមាត់។


t_main: គ្រលេងគ្រលោង
t_pron: [គ្រ-លេង-គ្រ-លោង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទសម្បុរប្រផេះ លាយខ្មៅខ្លះ សំឡេងស្រួយ រូបទ្រើសជាងលលកបន្តិច; បើយកមកចិញ្ចឹម ហាត់ឱ្យនិយាយភាសាមនុស្ស មានចេះនិយាយបានខ្លះ។


t_main: គ្រាប់កិប
t_pron: [គ្រាប់-កិប]
t_pos: ន.
t_exam: ដាក់គ្រាប់កិប ចូលប្រដាប់កិប ។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើពីលោហជាតិ មានសណ្ឋានជាសរសៃឆ្មារ កោងសងខាងប្រើសម្រាប់ចោះនិងកិបភ្ជាប់សន្លឹកក្រដាសឬវត្ថុឯទៀត :


t_main: គ្រាប់ខ្នុរ
t_pron: [គ្រាប់-ខ្នុល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបង្អែមមួយបែប ធ្វើពីសណ្ដែកចំហុយកូរលាយខ្ទិះដូង លញ់ជាដុំៗប៉ុនគ្រាប់ខ្នុរ ប្រឡាក់នឹងស៊ុតក្រហម បង់ក្នុងទឹកស្ករដាំពុះ។


t_main: គ្រាម
t_pron: [គ្រាម]
t_source: (សំ.បា. គាម)
t_pos: ន.
t_exp: ប្រជុំភូមិ, ស្រុក, ពួក ...។ ច្រើនប្រើដោយមានពាក្យឯទៀតផ្សំភ្ជាប់ពីខាងដើម សមាសនាម ដូច្នេះ :
t_exam:
មហាគ្រាម "ស្រុកធំ"; បច្ចន្តគ្រាម "ស្រុកដែលនៅក្នុងទីបំផុតដែន (ចុងស្រុក, ស្រុកចុងកាត់មាត់ញក) "; មាតុគ្រាម "ស្ត្រី" ...។


t_main: គ្រាមភាសា
t_pron: [គ្រា-មៈ-ភា-សា]
t_source: (សំ.បា. គាមភាសា)
t_pos: ន.
t_notes: (វេវ. សាមញ្ញភាសា ពាក្យសាមញ្ញ, ពាក្យផ្សារ)។
t_exp:
ភាសាអ្នកស្រុក គឺសម្ដីដែលអ្នកស្រុកភូមិនីមួយៗនិយាយតាមទម្លាប់ ល្អៀងពីអក្សរ ឬ ពីពាក្យដើមដូចជា ក៏ = គ៏; ថ្ងៃ = ង៉ៃ; ទៅ = តុះ; មក = ម, ម៉ុះ; មិនដឹងទេ = មិនដឹងងេ; អាឯង = អាអ្ហែង; សុខសប្បាយទេឬ? = សុខសប្បាយទេអ៊្ហៃ?; ក្រឡាហោម = ក្រហោម; យមរាជ ឬ យោមរាជ = ជំរាជ; វង្សាអគ្គរាជ = អន្សរគ្រាជ; សង្ឃរាជ = សង្គ្រាជ។ល។


t_main: គ្រាមេស
t_pron: [គ្រា-មេស]
t_source: (សំ. —ស្វរ គាមីស; បា. គាមិស្សរ)
t_pos: ន.
t_exp:
មនុស្សដែលជាធំ, ជាចម្បងក្នុងស្រុក (មេស្រុក)។ មហាគ្រាមេស, មហាគ្រាមេស្វរៈ "ចៅហ្វាយស្រុក" (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។


t_main: គ្រាវ
t_subscrip: 2
t_pron: [គ្រាវ]
t_pos: គុ.
t_exam: កូនហ្នឹងកាលពីក្មេងវាមានសំឡេងល្អ ច្រៀងពីរោះណាស់ ឥឡូវសំឡេងវាគ្រាវ វាច្រៀងមិនពីរោះដូចពីក្មេងទេ។
t_exp:
ដែលមានសូរធំគ្រោតគ្រាត (សំឡេង) : ក្មេងឡើងខ្លួនមានសំឡេងគ្រាវ គឺក្មេងប្រុសពេញជំទង់ ដែលប្រែសំឡេងមានសូរធំស្អា ខុសពីកាលនៅជាកូនក្មេង :


t_main: គ្រាស
t_subscrip: 1
t_pron: [គ្រាស]
t_source: (សំ. គ្រាស, គ្រាហ = គ្រាះ; បា.គាហ "ដំណើរចាប់, កិរិយាចាប់, កាន់")
t_pos: ន.
t_exam: ថ្ងៃមានគ្រាស ឬ ថ្ងៃមានគ្រាះ។
t_notes: (ច្រើននិយាយថា ចន្ទ្រគ្រាសនិងសូរ្យគ្រាស។ ម.ព. ចន្ទ្រគ្រាសនិងសូរ្យគ្រាស)។
t_exp:
ដំណើរដែលរាហូចាប់ ឬ បាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទ្រ (ពួកអ្នកប្រាជ្ញក្នុងប្រទេសខ្លះយល់ថា ស្រមោលផែនដីបាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទ្រ) :


t_main: គ្រាស
t_subscrip: 1
t_subword: មនុស្សគ្រាសកន្លង
t_pron: [មៈ-នុស-គ្រាស-កន់-ឡង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រាហូ, រាហូអសុរិន្ទ ផង)។
t_exp:
មនុស្សដែលល្មេញល្មើពីកំណើត ដោយហេតុកាលដែលមនុស្សនោះ នៅក្នុងផ្ទៃម្ដាយ ហើយជួនក្នុងឆ្នាំនោះ មានគ្រាសនៅថ្ងៃណាមួយ ឬក៏ កាលដែលមនុស្សនោះសម្រាលមកជួនលើថ្ងៃមានគ្រាស, អ្នកទាំងពួងច្រើនយល់ថា ល្មេញល្មើព្រោះគ្រាសកន្លង; បើមនុស្សដែលកាលនៅក្នុងផ្ទៃ ឬកាលសម្រាលមិនប្រទះលើគ្រាសដូច្នោះទេ, ទោះបី ល្មេញល្មើពីកំណើតដូច្នោះក្ដី, អ្នកទាំងពួងហៅមនុស្សនោះថា មនុស្សល្មេញល្មើ។ ទំនៀមខ្មែរពីបុរាណ សឹងមានជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ខ្លះថា ស្ត្រីដែលមានផ្ទៃពោះកាលបើប្រទះលើថ្ងៃមានគ្រាស ត្រូវឱ្យយកអកកំបោរមកដក់នឹងថ្នក់ ជាដំណើរអបទេសថា ឱ្យគ្រាសកន្លងអកកំបោរចុះ កុំឱ្យកន្លងកូនក្នុងឧទ្ទរ; បើមានគ្រឿងផ្ទះថ្មី ដែលនៅមិនទាន់បានសង់ ឬដែលកំពុងសង់នៅមិនទាន់ហើយ, កាលបើមានគ្រាស, ត្រូវឱ្យយកស្បូវភ្លាំងមកចងនឹងបង្គោល ឬ ដាក់លើគ្រឿងផ្ទះ ឬ ក៏ចងនឹងមេដំបូលផ្ទះថ្មីនោះ កុំឱ្យគ្រាសកន្លង ដោយយល់តាមរឿងរ៉ាវពីព្រេងនាយថា រាហូអសុរិន្ទ ខ្លាចស្បូវភ្លាំងណាស់។


t_pos: ន.
t_exam: ដែកគ្រីប; យកគ្រីបមក, ទៅសែងគ្រីបមក។
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងចក្រមួយយ៉ាង ធ្វើដោយដែកសម្រាប់លើកអ្វីៗដែលធ្ងន់ហួសកម្លាំងមនុស្សលើកបាន ឱ្យហើប, ឱ្យអណ្ដែតឡើង :


t_main: គ្រឹះស្ថាន
t_subscrip: 2
t_subword: គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុ
t_pron: [គ្រឹស-ស្ថាន-ហិ-រ៉ាញ់-ញៈ-វ័ត-ថុ]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ថាប័នសាធារណៈឬឯកជន ដែលមានគុណវុឌ្ឍិគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីផ្ដល់សេវាហិរញ្ញវត្ថុដល់អតិថិជនដូចជា សេវាប្រាក់កម្ចី សេវាប្រាក់បញ្ញើ សេវាជួញដូរមូលបត្រ សេវាធានារ៉ាប់រង សេវារបបសន្តិសុខសង្គម សេវាវិនិយោគជាដើម។


t_main: គ្រឹះស្ថាន
t_subscrip: 2
t_subword: គ្រឹះស្ថានឥណទានជនបទ
t_pron: [គ្រឹស-ស្ថាន-អ៊ិ-ណៈ-ទាន-ជន់-នៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុមានឯកទេសក្នុងការផ្ដល់ប្រាក់កម្ចីខ្នាតតូចនៅជនបទ ហើយមានដើមទុនអប្បបរមាតម្កល់នៅធនាគារជាតិតិចជាងប្រាក់តម្កល់របស់គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ។


t_main: គ្រឹះស្ថាន
t_subscrip: 2
t_subword: គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ
t_pron: [គ្រឹស-ស្ថាន-មី-ក្រូ-ហិ-រ៉ាញ់-ញៈ-វ័ត-ថុ]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុឬស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុឯកជនមានឯកទេសក្នុងការផ្ដល់ប្រាក់កម្ចីខ្នាតតូចសម្រាប់ក្រុមឬបុគ្គលមានចំណូលទាប និងសហគ្រាសធុនតូច ហើយមានដើមទុនអប្បបរមាតម្កល់នៅធនាគារជាតិតិចជាងប្រាក់តម្កល់របស់ធនាគារពាណិជ្ជ។


t_main: គ្រុឌ
t_pron: [គ្រុត]
t_source: (សំ. គរុឌ ឬ គរូឌ; បា. គរុឡ "គ្រុឌ សត្វសសេះ")
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះសត្វបក្សីមានក្នុងរឿងបុរាណ ថាជាជំនិះនៃព្រះវិស្ណុ (ព្រះនារាយណ៍), ជាគូសត្រូវនឹងនាគ :
t_exam: គ្រានោះមានគ្រុឌ១ធំ ឆាបឆក់យកនាគទៅ។
t_notes:
(ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋតាំងពីក្នុងសម័យមហានគរ, នគរវត្ត រៀងមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ, ពួកជាងច្រើនធ្វើរូបគ្រុឌ ប្រើជាគ្រឿងរចនាមួយយ៉ាងរបស់ប្រាសាទ, វិហារឬគេហដ្ឋានរបស់ឥស្សរជនខ្លះ)។


t_main: គ្រុនស្វិតដៃជើង
t_pron: [គ្រុន-ស្វិត-ដៃ-ជើង]
t_pos: ន.
t_exam: កុមារជាច្រើនពិការដោយជំងឺគ្រុនស្វិតដៃជើង។
t_exp:
ជំងឺគ្រុនក្ដៅកើតលើកុមារ ដែលបន្ទាប់មកធ្វើឱ្យស្វិតអវយវៈ។ វាបានឆ្លងរាលដាលខ្លាំងក្លានិងជាសាកល ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០:


t_main: គ្រូបាធ្យាយ
t_pron: [គ្រូ-បា-ធ្យាយ]
t_source: (សំ.គុរុ > គ្រូ + ឧបាធ្យាយ > គ្រូបាធ្យាយ; បា. គរុ + ឧបជ្ឈាយ)
t_pos: ន.
t_exp: គ្រូឧបជ្ឈាយ៍ ឬ គ្រូ (មានគ្រូសូត្រជាដើម) និងឧបជ្ឈាយ៍ :
t_exam:
សិស្សត្រូវសម្ដែងសេចក្ដីគោរពចំពោះគ្រូបាធ្យាយ។ (សាស្ត្រាច្បាប់ក្រម) រីគ្រូបាធ្យាយ ប្រដូចនឹងម្ដាយ ឪពុកសោតណា ...។


t_main: គ្រូសូត្រឆ្វេង
t_pron: [គ្រូ-សូត-ឆ្វេង]
t_pos: ន.
t_exam: វត្តអារាមនីមួយៗមានព្រះចៅអធិការមួយរូបអមដោយគ្រូសូត្រស្ដាំនិងគ្រូសូត្រឆ្វេង។
t_exp:
(ស.ស.) ឋានន្តរសក្ដិរបស់មន្ត្រីសង្ឃ ដែលមានតួនាទីជាជំនួយការរបស់គ្រូចៅអធិការវត្ត។ គ្រូសូត្រឆ្វេង ត្រូវកាន់បញ្ជីគរុភណ្ឌព្រមទាំងត្រួតត្រាមើលបញ្ជីប្រាក់ចំណូលចំណាយរួមជាមួយនឹងអាចារ្យវត្ត។ គ្រូសូត្រឆ្វេងក៏មានតួនាទីត្រូវត្រួតត្រាសាលាសិក្សាទាំងអស់ក្នុងវត្ត ព្រមទាំងប្រាស្រ័យទៅកាន់រាជការមុខក្រសួងខាងសិក្សា ហើយសំអាតទីវត្ត ជួសជុលទីសេនាសនៈឬសង់ថ្មី រួបរួមជាមួយអាចារ្យវត្ត :


t_main: គ្រូសូត្រស្តាំ
t_pron: [គ្រូ-សូត-ស្ដាំ]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រុមជំនុំសង្ឃក្នុងវត្តមានគ្រូសូត្រស្ដាំជាប្រធាន។
t_exp:
(ស.ស.) ឋានន្តរសក្ដិរបស់មន្ត្រីសង្ឃ ដែលមានតួនាទីជាជំនួយការរបស់គ្រូចៅអធិការវត្ត ហើយត្រូវកាន់សៀវភៅសំណៅសំបុត្រចេញ ចូល, លេខឆាយា សង្ឃដីកា, បញ្ជីរាយនាម
ភិក្ខុ សាមណេរក្នុងវត្ត និងសៀវភៅភិក្ខុ សាមណេរចូលមកកាន់វត្ត១និងចេញពីវត្ត១ព្រមទាំងត្រួតត្រាវត្តទាំងមូលជំនួសចៅអធិការ :


t_main: គ្រួសារ
t_pron: [គ្រួ-សា]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមមនុស្សដែលមានចំណងទាក់ទងនឹងគ្នា ដោយសារកំណើត អាពាហ៍ពិពាហ៍ ការទទួលចិញ្ចឹម ហើយរស់នៅជាមួយគ្នាដូចជា ឪពុក ម្ដាយ កូន...។


t_main: គ្រឿងក្រអូប
t_pron: [គ្រឿង-ក្រ-អូប]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រុមផលិតផលដែលមានក្លិនក្រអូបសម្រាប់លម្អនិងធ្វើឱ្យរាងកាយមានក្លិនក្រអូប ដូចជា ទឹកអប់ ម្សៅផាត់មុខ ជាដើម។


t_main: គ្រឿងបន្លាស់
t_pron: [គ្រឿង-បន់-ឡះ]
t_pos: ន.
t_exam: គ្រឿងបន្លាស់រថយន្ត, គ្រឿងបន្លាស់ម៉ាស៊ីន។
t_exp:
ផ្នែកដែលដូចគ្នាបេះបិទរបស់គ្រឿងម៉ាស៊ីន យានជំនិះ ឬសម្ភារៈបរិក្ខារផ្សេងៗ សម្រាប់ប្រើជំនួសផ្នែកដែលបាត់ឬខូច :


t_poly: ៥)
t_exam: គ្រៀវម្នាស់។
t_exp:
កាច់កន្ទុយផ្លែម្នាស់ដែលនៅមិនទាន់ចាស់ ដើម្បីឱ្យផ្លែម្នាស់បានថ្លោសល្អ; ជួនកាល គេកាច់កន្ទុយផ្លែចេញហើយគេរោយក្បុងមានជាតិប្រៃឡមៗ ដាក់ត្រង់កន្លែងដែលកាច់កន្ទុយចេញនោះ ដើម្បីឱ្យផ្លែម្នាស់ថ្លោសផង ឱ្យផ្លែនោះមានរសផ្អែមឈ្ងុយផង :


t_main: គ្រោះរាំងស្ងួត
t_pron: [គ្រោះ-រាំង-ស្ងួត]
t_pos: ន.
t_exp:
ការខូចខាតផលដំណាំបណ្ដាលមកពីកង្វះកំណកអាកាស កង្វះសំណើមក្នុងដីជាពិសេស កង្វះទឹកភ្លៀងរយៈពេលយូរនៃតំបន់ណាមួយ។


t_main: ឃ
t_pron: [ឃ]
t_pos: ន.
t_remark: 3
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៤នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី១។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [kʰ] ជាព្យញ្ជនៈរនាំងក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។


t_main: ឃានរូបារម្មណ៍
t_pron: [ឃា-នៈ-រូ-ប៉ា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យដឹងអំពីក្លិន :

t_exam:
(...) កបកាយក្រអូប ទោះទាំងរាងរូប ប្រហើរពុំបាច់ រកផ្កាគ្រឿងអប់ ឈ្ងុយឈ្ងប់សព្វសាច់ ពិដោរបណ្ដាច់ បណ្ដូលអស់ស្រី។ (...)។


t_main: ឃោស
t_pron: [ឃោ-សៈ]
t_source: (បា. ឃោស "សូរ, សំឡេងគឹកកង")
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អឃោសៈ)។
t_exp:
តាមវេយ្យាករណ៍ប្រពៃណីសំដៅដល់ឈ្មោះព្យញ្ជនៈ ដែលមានសំឡេងគឹកកងមាន ២១តួ គឺ គឃង, ជឈញ, ឌឍណ, ទធន, ពភម, យរលវហឡ និងស្រៈពេញតួទាំងអស់ ក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកអក្សរ ឃោសៈ ដែរ។


t_main: ឃោសនា
t_pron: [ឃោ-ស្នា]
t_source: (បា.)
t_poly: a
t_exp:
សម្ដីគឹកកង, សំឡេងកងរំពង, អឺងអាប់; ការប្រកាស, ការស្រែកប្រកាសឮខ្លាំងៗ ផ្សាយដំណឹងឱ្យសាធារណជនដឹង, ការផ្សាយដំណឹងឱ្យឮសាយសុសសព្វគ្នា។ ប្រើតាមទម្លាប់ចំពោះតែការប្រកាសអង្គាសវត្ថុផ្សេងៗ ធ្វើបុណ្យឱ្យទាន។


t_poly: b
t_pos: កិ., គុ.
t_exp: បន្លឺសម្ដីគឹកកង, បន្លឺសំឡេងកងរំពង; ដែលអឺងអាប់, ដែលកងរំពង :
t_exam: សេចក្ដីឃោសនា, សំបុត្រឃោសនា; អាចារ្យឃោសនាចង្ហាន់, ឃោសនាចតុប្បច្ច័យ។
t_notes:
(សរសេរក្លាយជា ឃោស្នា តាមសូរសំនៀងនិយាយក៏មាន; សរសេរបែបនេះ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, សរសេរត្រឹមត្រូវជា ឃោសនា អ.ថ. ឃោស្នា)។


t_main: ឃ្មុំ
t_subscrip: 1
t_pron: [ឃ្មុំ]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយប្រភេទក្នុងពួកភមរជាតិ មានទឹកផ្អែម សំណុសសម្រាប់ធ្វើក្រមួន; ឃ្មុំមានច្រើនយ៉ាង :
t_exam:
ឃ្មុំផ្លិត មានមណ្ឌលសំបុកតូច សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លិតដៃ; ឃ្មុំធំ មានមណ្ឌលសំបុកធំ; ឃ្មុំបូកគោ មានមណ្ឌលសំបុកមូលត្រមុលស្រដៀងនឹងបូកគោ ...។


t_main: ឃ្លង់
t_pron: [ឃ្លង់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរោគកើតអំពីឈាមបណ្ដាលចេញមកដល់សាច់ស្បែកខាងក្រៅឱ្យមានសម្បុរក្រហមជាំដាំដុំៗ ពកផ្លែហើយប្រែទៅជាដំបៅ, បើថែរក្សាដាក់ថ្នាំមិនត្រូវ ក៏នឹងបណ្ដាលឱ្យកាន់តែខ្លាំងឡើង រហូតដល់កាច់ដៃជើងឱ្យក្រញឹងក្រញង់, ឃ្លង់នេះហៅថា ឃ្លង់ភ្លើង។ មានឃ្លង់មួយយ៉ាង ហៅថា ឃ្លង់ផេះ កើតបណ្ដាលឱ្យសាច់ស្បែករោលខ្លោចដុំៗ មិនបានដល់កាច់ដៃជើងដូចឃ្លង់ភ្លើងទេ។ មានឃ្លង់មួយយ៉ាងទៀតហៅថា ឃ្លង់ល្ពៅ បណ្ដាលឱ្យស្បែកឡើងសពពាលៗ នៅដៃជើង ឬ នៅមាត់, នៅថ្ងាស, នៅក្បាល។ មានឃ្លង់មួយយ៉ាងផ្សេងទៀត ហៅថា ឃ្លង់ដែក កើតនៅជើង, នៅដៃ បណ្ដាលឱ្យស្បែករឹងក្ដាំង ដល់យូរទៅប្រែជារបកពុកផុយ។


t_main: ឃ្លង់
t_subword: ឃ្លង់ដែកចែកកូនចែកចៅ ឃ្លង់ល្ពៅស្លាប់ទៅឥតចែក
t_exp:
មានន័យថា បើឪពុកកើតឃ្លង់ដែក ដល់មកកូនឬចៅ គង់មានកូនឬចៅណាមួយកើតឃ្លង់ដែកដូចឪពុកឬជីតាដែរ។ ធ្លាប់បានសង្កេតហើយ ឃើញពិតខ្លះមិនពិតខ្លះ។


t_main: ឃ្លោក
t_pron: [ឃ្លោក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិឡើងទ្រើងជាដំណាំស្រុកមានផ្លែជាបន្លែ; មាន ២យ៉ាងគឺ មួយយ៉ាងមានផ្លែបែបថូទឹក ហៅថា ឃ្លោកសាយដៀវ; មួយយ៉ាងទៀតមានផ្លែវែងៗ ហៅថា ឃ្លោកវែង ឬ ហៅត្រឹមតែឃ្លោក ប៉ុណ្ណោះ។


t_main: ឃ្លាំង
t_subword: ឃ្លាំងចំណេះ
t_pron: [ឃ្លាំង-ចំ-ណេះ]
t_pos: ន.
t_exp:
កន្លែងដែលតម្កល់គម្ពីរក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ ឬ សាលាសម្រាប់រៀនចំណេះផ្សេងៗ។ មនុស្សដែលមានចំណេះបរិបូណ៌ ក៏ហៅថា ឃ្លាំងចំណេះ ដែរ។


t_main: ង
t_subscrip: 1
t_pron: [ង]
t_pos: ន.
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៥នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងវគ្គទី១។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [ŋ] ជាព្យញ្ជនៈរនាំងក្រអូម ខ្យល់ច្រមុះ សូរស្ទះ ឃោសៈ។


t_main: ងងូស
t_pron: [ង-ងូស]
t_pos: ឧ.
t_exp: ងូសៗរឿយៗ :
t_exam:
ចុះខ្ជិលអីខ្ជិលម៉្លេះ, សព្វបើជីរ, ស្លឹកគ្រៃ, ម្ទេស ក៏មិនដាំស៊ីដែរ, ចេះតែងងូសទៅសុំគេស្ទើររាល់ថ្ងៃ, មិននឹកខ្មាសគេទេឬ? (ព.ទ្រ.)។


t_main: ងប់
t_subscrip: 2
t_pron: [ងប់]
t_pos: ន.
t_exam: ស្លឹកងប់, ត្រួយងប់។
t_notes: (អ្នកខ្លះហៅថា ដើមឡេវអាវ ព្រោះមានផ្កា, ផ្លែសណ្ឋានដូចឡេវអាវ)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកក្រពុល, ស្លឹកប្រើធ្វើជាថ្នាំស្រឡាបរំងាប់ចំហាយគ្រុនក្ដៅ ឬ ធ្វើជាបន្លែស្លស្រឡក់ក៏បាន :


t_main: ងឿង
t_subscrip: 1
t_pron: [ងឿង]
t_pos: កិ., គុ.
t_exp: ងេងងោង, ទ្រឹង :
t_exam:
កំពុងតែគិត ស្រាប់តែងឿង គិតមិនលេច; កុំងឿងដោយខ្យល់ គឺកុំងឿងព្រោះសម្ដីគេនិយាយព្យូហ៍ឱ្យភ័ន្តគំនិត។ កុំងឿងដោយខ្យល់ កុំឱនពាក្យពល កុំខ្វល់ដោយស្រី កុំកាន់ពិសយង់ គប់នូវស្ត្រី សមណជនជី កុំឱ្យក្ដីត្រូវ (សាស្ត្រាច្បាប់រាជនេត្រជាព្រះរាជនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ងោង
t_subscrip: 1
t_pron: [ងោង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ងៀត ផង)។
t_exp:
សាច់ឆ្អើរដែលនៅទំពុលៗ កំពុងក្ដៅហើយទម្លាក់ចុះក្នុងផេះដើម្បីយកជាតិប្រៃ, ខាងក្នុងនៅស្រស់សម្រាប់ទុកបរិភោគយូរថ្ងៃយូរខែបាន; ជួនកាលគេយកត្រីមកធ្វើដែរ តែច្រើនយកត្រីប្រា; ច្រើននិយាយថា ងៀតងោង គឺនិយាយភ្ជាប់ទាំងងៀតទាំងងោង។


t_main: ច
t_subscrip: 1
t_pron: [ច]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៦នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [c] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។


t_main: ចក្ខុ
t_subword: ចក្ខុបសាទ
t_pron: [ច័ក-ខុ-ប៉ៈ-សាត]
t_pos: ន.
t_notes: (វេវ. ចក្ខុប្រសាទ)។
t_exp:
តួប្រស្រីថ្លាមានសណ្ឋានតូច (ក្នុងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនាថា មានប្រមាណប៉ុនក្បាលចៃ) ដែលតាំងនៅត្រង់កណ្ដាលកែវភ្នែក; ប្រសាទនេះហើយដែលនាំឱ្យភ្លឺមើលឃើញរូបផ្សេងៗ, បើខូចប្រសាទនេះហើយ ក៏មើលអ្វីពុំឃើញហៅថា ងងឹត ឬខ្វាក់។


t_main: ចក្ខុរូបារម្មណ៍
t_pron: [ច័ក-ខុ-រូ-ប៉ា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យឃើញអំពីរូបរាង :

t_exam:
(...) រីកូខ័នខែងមោះហិមា រូបរូបព្វតា ស្រមើងស្រមាក់ស្កឹមស្កៃ។ សក្ដិ៍សួនជាអ្នកថ្មើរព្រៃ ខ្លួនខ្មៅក្រៅវិស័យ នូវធ្មេញសស្នឹមភ្នែកច្រាល។ ខ្លួនខ្លោះខ្លាំងខែងពេញពាល ធាត់ធំមមារ មមួរមមុលព្រឹក្សព្រៃ។ ធុំក្លិនខ្លាំងឆ្អេះឆ្អាបក្រៃ ដូចត្មាតដ៏វិស័យ សំបើមសម្បុររោមា។


t_main: ចក្ខុវិស័យ
t_pron: [ច័ក-ខុ-វិ-សៃ]
t_poly: ១)
t_exp:
ការគិតទុកឬការប្រមើលមើលទៅមុខនូវផែនការឬអ្វីៗដែលនឹងកើតមានឡើងទៅអនាគត តាមរយៈគោលនយោបាយឬផែនការយុទ្ធសាស្ត្រ។


t_main: ចក្រ
t_pron: [ច័ក]
t_source: (សំ.បា. ចក្ក)
t_pos: ន.
t_exp:
កង់; កង់មានកាំ; អាវុធមានសណ្ឋានជាវង់មូលមានងៀងជាបន្លាជុំវិញ មានមុខមុត; មណ្ឌល, រង្វង់មូល; ប្រទេស, អាណាខេត្ត; ពួក, ហ្វូង; កងទ័ព; កណ្ដាប់ព័ទ្ធជុំវិញ ...។


t_main: ចក្របាណី
t_pron: [ច័ក-ក្រៈ-ប៉ា-ណី]
t_source: (សំ. ចក្របាណិ; បា.ចក្កបាណិ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលមានចក្រក្នុងដៃ ឬ ដែលមានដៃកាន់ចក្រ គឺអ្នកដែលមានដៃកាន់អាវុធមានវង់មូល ជាកង់មានងៀងមុខមុតជុំវិញ (ព្រះវិស្ណុ)។


t_main: ចក្រពង្ស
t_pron: [ច័ក-ក្រៈ-ពង់] ឬ [ច័ក-ក្រ-ពង់]
t_source: (សំ. ចក្រ + វំឝ; បា. ចក្ក + វំស)
t_pos: ន.
t_exp:
វង្សនៃស្ដេចចក្រពត្តិ, វង្សនៃក្សត្រអ្នកគ្រប់គ្រងអាណាចក្រ (គោរម្យព្រះបរមនាមនៃព្រះមហាក្សត្រទ្រង់រាជ្យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ)។


t_main: ចក្រពត្តិនិយម
t_pron: [ច័ក-ក្រ-ព័ត-និ-យំ]
t_poly: ១)
t_exp:
សេចក្ដីកំណត់, ការទៀងទាត់, ធម្មតារបស់ស្ដេចចក្រពត្តិ។ សម័យសព្វថ្ងៃ គេប្រើពាក្យនេះ សំដៅយកពួកមហាអំណាចខ្លាំងពូកែ ដែលវាតពង្រីកអាណាចក្ររបស់ខ្លួនទៅលើប្រទេសដទៃ។


t_poly: ២)
t_exam: ការប្រើនយោបាយចក្រពត្តិនិយមមាននៅសតវត្សរ៍ទី១៩និងទី២០។
t_exp:
នយោបាយមួយនៃការប្រើអំណាចត្រួតត្រារបស់រដ្ឋមួយទៅលើរដ្ឋដទៃទៀត។ ការត្រួតត្រានេះអាចមានលក្ខណៈជាសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ ឬអាចមានទម្រង់ជាវប្បធម៌ :


t_main: ចក្រពត្តិ
t_pron: [ច័ក-ក្រៈ-ព័ត] ឬ [ច័ក-ក្រ-ព័ត]
t_source: (សំ.ចក្រវរ្តិន៑; បា. ចក្កវត្តិ "ស្ដេចដែលញ៉ាំងចក្រឱ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន")
t_pos: ន.
t_exam: ស្ដេចចក្រពត្តិ។
t_exp:
បរមក្សត្រដែលមានបុណ្យអំណាចដ៏ពន្លឹក មានចក្រកើតសម្រាប់បុណ្យ, អាចត្រាស់ប្រើចក្រនោះឱ្យប្រព្រឹត្តទៅគ្រប់ទីតំបន់បានតាមត្រូវការ ឥតមានទើសទាក់, ទ្រង់មានឥទ្ធានុភាពច្រើនជាអនេក, ជាម្ចាស់លើទ្វីបក្នុងពិភពលោក, ទ្រង់ប្រព្រឹត្តសុចរិតធម៌ និងទសពិធរាជធម៌ ខ្ជាប់ខ្ជួនមិនមានល្អៀង ហើយអាចប្រដៅពួកមនុស្សឱ្យប្រព្រឹត្តល្អផង :


t_main: ចក្រភព
t_pron: [ច័ក-ក្រៈ-ភប់]
t_pos: ន.
t_exam: ចក្រភពអង្គរចាប់ផ្ដើមនៅដើមសតវត្សរ៍ទី៩។
t_exp:
ប្រទេសឬរដ្ឋច្រើនដែលបញ្ចូលគ្នា ហើយគ្រប់គ្រងដោយអធិរាជឬរដ្ឋាភិបាលមួយដែលរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងនយោបាយត្រូវបានបង្កើតឡើងនិងគ្រប់គ្រងតាមមធ្យោបាយពីរយ៉ាង : ១. ចក្រភពតាមគោលការណ៍ទឹកដី ផ្អែកលើការឈ្លានពាននិងត្រួតត្រាទឹកដីដោយប្រើកម្លាំងយោធា។ ២. ចក្រភពបែបអនុត្តរភាពនិយមតាមការបង្ខិតបង្ខំ ដែលត្រួតត្រាមិនផ្ទាល់តាមរយៈអំណាច :


t_main: ចក្រវាត
t_pron: [ច័ក-ក្រៈ-វាត]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្យល់មានមណ្ឌលមូលដូចជាកង់ (ព្យុះចាប់ដក, ព្យុះសង្ឃរា, ខ្យល់កំបុតត្បូងធំ)។ ខ្យល់ដែលបណ្ដាលពីក្នុងរូបកាយឱ្យឃើញដូចជាកង់វិលមកគ្រប (ខ្យល់ឆ្កួតជ្រូក, ខ្យល់ប្រឆ្ងិត)។


t_main: ចងដៃ
t_pron: [ចង-ដៃ]
t_pos: កិ.
t_exp:
យកអំបោះមង្គលចងដៃបញ្ជាប់ព្រលឹង; យកប្រាក់ ឬ ទ្រព្យរបស់ណាមួយប្រគល់ឱ្យក្នុងកាលដែលមានអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬក្នុងការមង្គលឯទៀតក៏ហៅ ចងដៃ ដែរ។


t_main: ចងពុង
t_pron: [ចង-ពុង]
t_pos: កិ.
t_exp:
ចងរបស់អ្វីៗខ្ជែងជាសង្រែកប្រសព្វមុខចំណងតែមួយ ដើម្បីនឹងសែង ឬ នឹងយួរបានដោយងាយ កុំឱ្យឃ្លោង កុំឱ្យក្រឡាច់ កុំឱ្យក្រឡាប់។


t_main: ចង្កា
t_pron: [ចង់-កា]
t_pos: ន.
t_exp: សរីរាវយវៈត្រង់ខាងក្រោមមាត់ :
t_exam:
ចង្កាមនុស្ស, ចង្កាគោ, ចង្កាក្របី។ (ព.ទ.បុ.) ថ្ពាល់ខ្លា ចង្កាហ៊ីង ពោះទ្រពីង មាត់កំបែប, តើទាយថាម៉េច? ...។


t_main: ចង្កុលណី
t_pron: [ចង់-កុល-ឡៈ-ណី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវារិជជាតិមួយប្រភេទ ពួកឈូក, មានកេសរផ្កាច្រើនស្រទាប់, ផ្កាបែកជាខ្នែងតពីគ្នាជាបី ឬជាបួនទៅទៀតក៏មាន។


t_main: ចង្កៀង
t_subscrip: 1
t_pron: [ចង់-កៀង]
t_pos: កិ., គុ.កិ., គុ.
t_exam: វាចេះតែនិយាយចង្កៀងឱ្យខ្ញុំលង់គំនិតស្លុងស៊ប់ទៅតាមគំនិតវា។ វាប្រើសម្ដីចង្កៀងឱ្យខ្ញុំជឿតាមវា។
t_exp:
និយាយបញ្ឆិតបញ្ឆៀងលូកនាយលូកអាយញយៗដោយទទូច ដើម្បីឱ្យអ្នកស្ដាប់ចុះសម្រុងតាមខ្លួន ប្រដូចនឹងគេកៀងសត្វឱ្យមូល ឬ ឱ្យចូលកាន់ទីតាមបំណងខ្លួន, :


t_main: ចង្កំ
t_pron: [ចង់-កំ]
t_pos: ន.
t_exam: ចង្កំដងកាំបិត, ចង្កំចុងដំបង ...។
t_exp:
វត្ថុមានរង្វង់មូលគេធ្វើដោយដែក, ដោយលោហជាតិផ្សេងៗ មានស្ពាន់ជាដើម ឬ ដោយប្រាក់ ...មានសណ្ឋានជាមៀនសម្រាប់ដាក់ស្រោបដងអ្វីៗ :


t_poly: ២)
t_exam: បទព្រហ្មគីតិមានចង្វាក់សូត្រទម្លាក់សំឡេងលើព្យាង្គទី២នៃឃ្លាទី១និងទី៣។
t_exp:
(អ.សិ.) លក្ខណៈនៃការសូត្រកំណាព្យដែលតម្រូវឱ្យមានការលើកដាក់សំឡេងលើព្យាង្គមួយឬពីរឬបី ក្នុងឃ្លាតាមការកំណត់នៃបទកំណាព្យនីមួយៗ ដើម្បីបង្កើតឱ្យមានលក្ខណៈជាតន្ត្រី :


t_main: ចង្អេរ
t_pron: [ចង់-អេ]
t_pos: ន.
t_exam: អំបុកមួយចង្អេរកឡោបិ៍។
t_notes: (ម.ព. កឡោបិ៍ ផង)។
t_exp:
ប្រដាប់ត្បាញដោយបន្ទោះឫស្សី សម្រាប់អុំស្រូវ, អុំអង្ករជាដើម; ឬ សម្រាប់ហាលអ្វីៗ; ចង្អេរមានបីយ៉ាងគឺ ចង្អេរអុំ សម្រាប់ប្រើអុំ; ចង្អេរគ្រាង សម្រាប់ប្រើហាលអ្វីៗ; ចង្អេរកឡោបិ៍ គឺចង្អេរជំទើរតូចស្ទើរជាងច្រែងរាក់ជាងចង្អេរអុំសម្រាប់ហាលឬសំដិលអ្វីៗ :


t_main: ចចាត
t_pron: [ច-ចាត]
t_pos: ន.
t_exam: ចចាតធ្នាក់, ទាក់ចចាត, ហ្មចចាត។
t_exp:
សត្វបក្សីមួយប្រភេទ សម្បុរខៀវខាងខ្នង ខាងក្បាល ឯខាងពោះក្រហម ក្បាលធំចំពុះក្រហម បរិភោគត្រីជាអាហារ ជាសត្វដេញធ្នាក់ :


t_main: ចណ្ឌាល
t_pron: [ច័ន-ឌាល]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
មនុស្សពូជសូទ្រៈពួកមួយ គឺពួកមនុស្សត្រកូលទាបដែលមានពូជដើម កើតអំពីបិតាពូជសូទ្រៈ មាតាពូជព្រាហ្មណ៍ (ក្នុងសម័យបុរាណពីព្រេងនាយ)។ ក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ សំដៅចំពោះមនុស្សដែលដុនដាបថោកទាប ហើយកាចព្រហើនមិនក្រែងច្បាប់ ជាមនុស្សឥតអៀនខ្មាស ដើរសាត់អណ្ដែតទៅជ្រកអាស្រ័យនៅដោយសារអ្នកដទៃ ចេញពីផ្ទះនេះទៅនៅផ្ទះនោះ ចេញពីផ្ទះនោះទៅនៅផ្ទះឯណោះ ជាអ្នកអែបអបគ្រាន់តែចិញ្ចឹមជីវិត ប្រព្រឹត្តអំពើកាចច្រឡោងខាមជានិច្ច ប៉ុន្តែមិនប្រព្រឹត្តធ្វើចោរកម្មទេ។


t_main: ចតុប្បច្ច័យ
t_pron: [ចៈ-តុប-ប៉័ច-ច័យ]
t_source: (បា.សំ. ចតុរ៑ + ប្រត្យយ)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងសម្រាប់អាស្រ័យ ៤យ៉ាង គឺ ចីវរ គ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់, បិណ្ឌបាត អាហារ, សេនាសនៈ លំនៅ, គិលានភេសជ្ជៈ ថ្នាំរំងាប់ជំងឺ, រំងាប់រោគ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងវិន័យខាងព្រះពុទ្ធសាសនា)។


t_main: ចតុប្បារិសុទ្ធិសីល
t_pron: [ចៈ-តុប-ប៉ា-រ៉ិ-សុត-ធិ-សិល]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សីលគឺសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ ៤យ៉ាង (សម្រាប់ភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា) គឺ ១បាតិមោក្ខសំវរៈ សង្រួមតាមសិក្ខាបទក្នុងបាតិមោក្ខ គឺមិនប្រព្រឹត្តល្មើសកន្លងពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ, ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រង់តាមពុទ្ធានុញ្ញាត; ២ឥន្ទ្រិយសំវរៈ សង្រួមឥន្ទ្រិយទាំង ៦គឺភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ, ចិត្ត; ៣អាជីវបារិសុទ្ធិ ចិញ្ចឹមជីវិតតាមគន្លងនៃសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ មានវៀរចាកការប្រចុបប្រចែងគ្រហស្ថជាដើម; ៤បច្ចយសន្និស្សិត ពិចារណាសិនហើយទើបបរិភោគបច្ច័យ ៤គឺ ចីវរ, បិណ្ឌបាត, សេនាសនៈ, គិលានភេសជ្ជៈ។


t_main: ចតុម្មុខ
t_subscrip: 2
t_pron: [ចៈ-តុម-មុក]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះព្រះបរមរាជវាំងនៅក្រុងភ្នំពេញសព្វថ្ងៃនេះ :
t_exam: ព្រះបរមរាជវាំងចតុម្មុខ ឬ ព្រះបរមរាជវាំងចតុម៌ុខ។
t_notes:
(តាមទម្លាប់ដែលសរសេររៀងមកថា ចតុរមុខ ក៏មាន ជា ចតុមុខ ក៏មាន។ ក្រុងភ្នំពេញ ដោយមានទន្លេប្រសព្វមុខ៤ នៅចំពីខាងមុខហៅថា ក្រុងចតុម្មុខឬក្រុងចតុម៌ុខ ឬក៏ ចតុម្មុខនគរ, ចតុម៌ុខនគរ ពុំនោះជា នគរចតុមុខ, នគរចតុម៌ុខ ដូច្នេះក៏មាន)។


t_main: ចតុរង្គសន្និបាត
t_pron: [ចៈ-តុ-រ៉ង់-គៈ-សន់-និ-បាត]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. មាឃបូជា ផង)។
t_exp:
ការប្រជុំ ឬ ការជួបជុំប្រកបដោយអង្គ ៤របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ ដើម្បីទ្រង់សម្ដែងនូវឱវាទប្បាតិមោក្ខ។


t_main: ចតុរាបាយ
t_pron: [ចៈ-តុ-រ៉ា-បាយ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អបាយ, អបាយភូមិ ផង)។
t_exp:
ភូមិ, ភព, ទីសម្រាប់សត្វ ដែលមានបាបបណ្ដាលឱ្យឃើញស្ដែងក្នុងកាលជិតស្លាប់ ទៅចាប់កំណើតនៅរងទុក្ខ, មាន ៤យ៉ាងគឺ នរក, ប្រេត, អសុរកាយ, តិរច្ឆាន។


t_main: ចតុរារិយសច្ច
t_pron: [ចៈ-តុ-រ៉ា-រ៉ិ-យៈ-ស័ច]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីពិតសម្រាប់លោកជាអរិយបុគ្គល ឃើញជាក់ច្បាស់ដោយលោកុត្តរប្បញ្ញាឥតមានល្អៀង, មាន ៤យ៉ាងគឺ ទុក្ខ សេចក្ដីលំបាកកាយមិនសប្បាយចិត្ត, សមុទយ កំណើតនៃទុក្ខ, និរោធ ទីរលត់ទុក្ខ, មគ្គ ផ្លូវធម៌ជាគន្លងឧបាយឱ្យរលត់ទុក្ខ។


t_main: ចតុលោកបាល
t_pron: [ចៈ-តុ-លោ-កៈ-បាល]
t_source: (សំ. ចតុរ៑ + លោកបាល ចតុល្លោកបាល; បា. ចតុ + លោកបាល > ចតុល្លោកបាល)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ដេចទេវតា ៤អង្គ ជាធំក្នុងចាតុម្មហារាជិកាសួគ៌ ជាអ្នករក្សាលោក គឺព្រះបាទ ធតរដ្ឋ រក្សាទិសខាងកើត, ព្រះបាទ វិរុឡ្ហកៈ រក្សាទិសខាងត្បូង, ព្រះបាទ វិរូបក្ខៈ រក្សាទិសខាងលិច, ព្រះបាទ កុវេរៈ (វេស្សវណ) រក្សាទិសខាងជើង។ សរសេរតាម សំ.បា. ក៏បាន, ប៉ុន្តែផ្ទុយពីទម្លាប់ប្រើរៀងមក។


t_poly: ២)
t_pos: ន.
t_exp:
សេនាបតីទាំងបួនជាគម្រប់៥និងសេនាបតីមួយទៀតជាអធិបតីជាអ្នកសម្រេចកិច្ចរាជការផែនដីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ក្នុងសម័យបុរាណ។


t_main: ចត្រង្គ
t_pron: [ច័ត-ត្រង់] ឬ [ចៈ-ត្រង់]
t_source: (ក្លាយមកពី សំ.បា. ថា ចតុរង្គ "មានអង្គបួន")
t_pos: ន.
t_exam: ក្ដារចត្រង្គ, កូនចត្រង្គ, ក្រឡាចត្រង្គ, លេងចត្រង្គ, អុកចត្រង្គ។
t_notes: (ម.ព. ចតុរង្គ ផង។ បច្ចុប្បន្ន គេហៅជាទូទៅថា អុក)។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងមួយយ៉ាង មានកូន ៣២សម្រាប់លេងដើរលើក្ដារបួនជ្រុងមានក្រឡា ៦៤; បណ្ដាកូនទាំង ៣២នោះមានកូន ២ហៅថា ខុន ទុកជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ, មានកូន ២ហៅថា នាង ទុកជាព្រះអគ្គមហេសី, មានកូន ៤ហៅថា គោល ទុកជាសេនាបតី ឬ មេទ័ព, មានកូន ៤ហៅថា សេះ, មានកូន ៤ហៅថា ទូក, មានកូន ១៦ហៅថា ត្រី ទុកជាសេនាទាហានរេហ៍ពលរៀបជារបៀបសេនាកងទ័ពមានអង្គ ៤ជាល្បែងសម្រាប់លេងឱ្យឈ្លាសវៃក្នុងកលឧបាយរបស់អ្នកចម្បាំងក្នុងសម័យបុរាណ :


t_main: ចន្ទ
t_subscrip: 3
t_pron: [ច័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
ទេវៈតំណាងសោភណភាព និងជាអ្នកថែរក្សារុក្ខជាតិ ហើយបើតាមទេវកថា ព្រះចន្ទកើតពីទឹកសោម (ស្រាសោមដែលគេថ្វាយព្រះឥន្ទ) ដូច្នេះហើយ បានមានឈ្មោះម្យ៉ាងទៀតថាព្រះសោម។


t_main: ចន្ទគតិកាល
t_pron: [ច័ន-ទៈ-គៈ-តិ-កាល] ឬ [ច័ន-គៈ-តិ-កាល]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
កាលរដូវដែលកំណត់តាមដំណើរព្រះចន្ទក្នុងឆ្នាំមួយៗ ចែកជារដូវមាន ៣គឺ ហេមន្តៈ រដូវរងា មាន ៤ខែ រាប់តាំងពីថ្ងៃ ១រោច ខែកត្តិក ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែផល្គុន; គិម្ហៈ រដូវក្ដៅមាន ៤ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ; វស្សានៈ រដូវភ្លៀងមាន ៤ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែអាសាឍ ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក; រួមទាំងបីរដូវ ជា ១២ខែ ត្រូវជា ១ឆ្នាំ, តែបើឆ្នាំ ដែលមានអធិកមាសលើក ខែអាសាឍ ២ដង នោះ ត្រង់គិម្ហៈរដូវមាន ៥ខែ គឺរាប់ពីត្រឹមថ្ងៃ ១រោចខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែទុតិយាសាឍ, ឆ្នាំនោះមាន ១៣ខែ, ហៅថា ឆ្នាំមានអធិកមាស។ បើឆ្នាំមានអធិកវារៈ ត្រង់ខែជេស្ឋត្រូវមាន ៣០ថ្ងៃ ខុសពីធម្មតា។


t_main: ចន្ទល់ភ្នំ
t_pron: [ចន់-ទល់-ភ្នំ]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមចន្ទល់ភ្នំច្រើនដុះក្នុងស្រែដែលមានដក់ទឹក។
t_notes: (អ្នកខ្លះហៅថា ម្ជុលភ្នំ, ចន្ទល់មេឃ ក៏មាន)។
t_exp:
រុក្ខជាតិម្យ៉ាងដែលដុះនៅក្នុងទឹក ឬដីសើម, មានដើមទោលមានស្លឹកពណ៌បៃតង តូចស្តើង មូល ហើយឆែកជាបីឬជាបួន អាចយកមកធ្វើជាបន្លែ ឬជាឱសថព្យាបាលជំងឺផ្សេងៗបាន :


t_main: ចន្ទី
t_pron: [ច័ន-ទី]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែមានគ្រាប់លៀនចេញមកខាងក្រៅ :
t_notes: (ម.ព. ស្វាយចន្ទី ផង)។
t_exam:
ក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម គ្រាប់ស្វាយចន្ទីមានតម្លៃ គួរប្រជាពលរដ្ឋពេញចិត្តដាំស្វាយចន្ទី ឱ្យមានច្រើនឡើង។


t_main: ចន្ទោល
t_pron: [ចន់-ទោល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើមានសណ្ឋាន ង តភ្ជាប់នឹងក្បាលក្រពើរទេះ សម្រាប់ចងខ្សែទាញមកចងភ្ជាប់នឹងកន្លុះគោ, ក្របី; ខ្សែដែលចងនោះ ហៅថា ខ្សែចន្ទោល តាមចន្ទោលរទេះនោះដែរ។


t_poly: ២)
t_exam: ចន្ទ្រគ្រាសទាំងស្រុងត្រូវបាំងពន្លឺដោយផែនដី។
t_exp:
ដំណើរបាត់បង់ពន្លឺទាំងមូលឬផ្នែកខ្លះនៃព្រះចន្ទដែលបាំងនឹងស្រមោលរបស់ផែនដី។ គ្រានោះផែនដីគោចរនៅចន្លោះព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ :


t_main: ចន្លន់
t_subword: ពេជ្រចន្លន់តន់ចន្លោ
t_exp:
ឈ្មោះ ពេជ្រ និងឈ្មោះ តន់ ដែលចាស់ទុំតំណាលថាជាសេនាល្បីល្បាញខាងចម្បាំង ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ប៉ុន្តែពុំប្រាកដថាក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះរាជាខ្មែរអង្គណាឡើយ។


t_main: ចន្លោង
t_pron: [ចន់-ឡោង]
t_pos: ន.
t_exam: យកចន្លោងចម្ការទៅឆ្លោងស្រែ ដើម្បីបន្លាចចាបកុំឱ្យវាស៊ីស្រូវស្រាលទើបនឹងទុំថ្មីៗ។
t_exp:
ទីកំណត់ចំណាំ, របស់ដែលគេឆ្លោងជាការចំណាំ ឬសម្គាល់ទុក, គ្រឿងសម្គាល់ដែលគេដាក់តាំងសម្រាប់តម្រង់បាញ់ ឬគ្រឿងសម្គាល់សម្រាប់បាញ់, សព្វថ្ងៃហៅផ្ទាំងស៊ីប។ រូបសំណាកតំណាងមនុស្សដែលគេធ្វើដោយធាងដូង ឬស្មៅ ឬក៏ចំបើងមានពាក់អាវស្លៀកខោចាស់ៗ ឱ្យមានរាងដូចទីងមោង ហើយយកទៅដោតឆ្លោងក្នុងស្រែ ឬចម្ការ សម្រាប់បង្អើល ឬបន្លាចសត្វចង្រៃដែលស៊ីដំណាំ ឬស្រូវ :


t_main: ចប
t_subword: ចបចក់
t_pron: [ចប-ចក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ចបដែលមានផ្លែមានទំហំប្រហែល ១០សង់ទីម៉ែត្រ ប្រវែងប្រហែល ៣០សង់ទីម៉ែត្រ, ដងខ្លីមានចម្ពាម សម្រាប់ចូកស្មៅតាមរងជួរដំណាំផ្សេងៗ។


t_main: ចប
t_subword: ចបប៉ែល
t_pron: [ចប-ប៉ែល]
t_source: (បារ. Pelle)
t_pos: ន.
t_exp:
ចបរាងក្រឡូមខ្លះ រាងសំប៉ាតខ្លះ សម្រាប់ចូកខ្សាច់ ចូកបាយអជាដើម មានបែបចេញមកពីបរទេស, ច្រើនហៅ ប៉ែល តាមឈ្មោះដើម។


t_main: ចម
t_pron: [ចម]
t_source: (ស. ច្ចម អ.ថ. ចម)
t_pos: គុ., ន.
t_notes: (ប្រើក្លាយមកជា ចោម ក៏មាន)។
t_exp:
កំពូល; ដែលជាធំផ្ដាច់, ដែលជាចម្បងលើសលែង។ ពាក្យនេះខ្មែរច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ; ចមចក្រ, ចមចក្រពង្ស, ព្រះចមពង្ស, ចមក្សត្រ, ព្រះចមចៅ (ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ)។


t_main: ចម្ប៉ា
t_subscrip: 3
t_pron: [ចំ-ប៉ា]
t_pos: ន.
t_notes: (វេវ. ចាម្ប៉ា)។
t_exp:
ឈ្មោះដែនមួយនៅខាងទិសបូព៌ានៃកម្ពុជរដ្ឋ, មានឈ្មោះប្រាកដតែពីក្នុងសម័យមហានគរ (នគរធំ), ជាដែនរបស់ពួកមនុស្សជាតិ ចាម្ប៍ ឬ ចាម។ល។ លុះចំណេរកាលតមកពួកមនុស្សជាតិ ត័ងកៀ មានអំណាចគ្របសង្កត់លើ ក៏ដេញកម្ចាត់ពួកចាមចេញអស់។ល។ ពួកខ្លះរត់មកនៅអាស្រ័យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋជាប់ហៅថា ចាមៗ រៀងមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ល។ ពួក ត័ងកៀ តាំងនាមដែនចម្ប៉ា ទាំងមូលហៅថា អណ្ណាម ជាប់រៀងមក។ល។ គោលចារឹកនិងបុរាណវត្ថុជាកេរដំណែលរបស់ពួកចាម ច្រើនមានប្រាកដនៅតំបន់ ទួរ៉ាន ក្នុងដែនអណ្ណាមសព្វថ្ងៃនេះ។


t_poly: ២)
t_exam: ចម្ពាមកៅស៊ូ, ចម្ពាមបាញ់សត្វ។
t_exp:
ឈ្មោះវត្ថុមួយប្រភេទមានដងជាចម្ពាម តភ្ជាប់ជាមួយខ្សែកៅស៊ូយឺតនិងបន្ទះស្បែក សម្រាប់ដាក់គ្រាប់លញ់ជាដើម ដើម្បីបាញ់ :


t_main: ចម្រូងចម្រាស
t_pron: [ចំ-រ៉ូង-ចំ-រ៉ាស]
t_pos: ន., គុ.
t_exp:
ពាក្យស្លែង ឬពាក្យបង្កើតឱ្យមានជាសត្រូវ, (ព.ប្រ.) ដូច ចម្រូង និងចម្រាស; ដែលមិនឯកភាពគ្នា; ប្រឆាំងគ្នា :

t_exam:
នាំឱ្យមានចម្រូងចម្រាស, ពាក្យចម្រូងចម្រាស, អ្នកច្បាប់កំពុងចម្រូងចម្រាសលើករណីកោះហៅតំណាងរាស្ត្រចូលបំភ្លឺនៅតុលាការ។


t_main: ចម្លង
t_pron: [ចំ-ឡង]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exam: ចែវទូកចម្លងមនុស្ស; ចម្លងសំបុត្រ, ចម្លងសាស្ត្រា។
t_exp:
ធ្វើឱ្យឆ្លង, នាំពីត្រើយម្ខាងទៅត្រើយម្ខាង, ផ្ទេរពីទីមួយទៅទីមួយ, កត់ ឬ សរសេរពីច្បាប់មួយទៅដាក់ក្នុងច្បាប់មួយទៀត :


t_main: ចម្លាក់
t_subword: ចម្លាក់លៀន
t_pron: [ចំ-ឡាក់-លៀន]
t_pos: ន.
t_exam: គេនិយមធ្វើចម្លាក់លៀននៅលើផ្ដែរ សរសរពេជ្រ ឬជញ្ជាំងជាដើម។
t_exp:
ក្បាច់បណ្ដែត, ក្បាច់ដែលលៀនចេញខ្ពស់ពីផ្ទៃថ្ម ព្រោះគេដាប់សាច់ថ្មឱ្យជ្រៅ មើលទៅរូបចម្លាក់ហាក់ដូចផុសចេញពីផ្ទៃថ្ម :


t_poly: ២)
t_exp:
(ភូមិ.) ជនគ្មានទីលំនៅជាប់លាប់និងផ្លាស់ទីពីតំបន់មួយទៅកាន់តំបន់មួយផ្សេងទៀតជាប្រចាំដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតឬដោយសារលក្ខខណ្ឌមុខរបររបស់ខ្លួនតម្រូវ (ការចិញ្ចឹមសត្វ ការធ្វើជំនួញ...)។


t_main: ចរកនិយម
t_pron: [ចៈ-រៈ-កៈ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
របៀបរស់នៅរបស់មនុស្សឬភាវរស់ដទៃទៀត ដែលតែងផ្លាស់ប្ដូរលំនៅឋានជាប្រចាំទៅតាមរដូវ តាមខួបកំណត់មួយយ៉ាងទៀងទាត់។


t_main: ចរណៈ
t_pron: [ចៈ-រ៉ៈ-ណៈ]
t_source: (សំ.បា. ចរណ)
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរ; ជើង; ប្រដាប់សម្រាប់កល់កើយ; ចំណែក; ការប្រព្រឹត្ត, សេចក្ដីប្រព្រឹត្តល្អ; ក្រឹត្យដែលអ្នកប្រាជ្ញគួរប្រព្រឹត្ត គួរកាន់; បែបបទ, សណ្ដាប់ធ្នាប់, ...។


t_main: ចរិត
t_subword: ចរិតព្រៃ
t_pron: [ចៈ-រ៉ិត-ព្រៃ]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលឃោរឃៅ ព្រៃផ្សៃ កោងកាច :
t_exam:
[…] ជាតិខ្មែរមានធម៌ វប្បធម៌ថ្លៃ ខ្មែរមាននិស្ស័យល្អប្រពៃ តែបើមានខ្មែរចរិតព្រៃ គឺខ្មែរពូជជ្រៃ កាត់ឈាមចោរ។ […]។


t_main: ចសកកូល
t_pron: [ចៈ-សៈ-កៈ-កូល]
t_pos: ន.
t_exp:
អំបូររុក្ខជាតិដែលមានស្លឹកតូចៗដូចគេរៀបចំជាស្រេច មានផ្កាជាចង្កោមនិងឧភតោភេទ រួមមានឈើអូក ដើមកៅឡាក់ ដើមឈើប៊ីចនិងដើមឈើដទៃទៀត។


t_main: ចាក
t_subscrip: 1
t_pron: [ចាក]
t_pos: ន.
t_exam: ស្លឹកចាក, ផ្លែចាក។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតចសារជាតិមួយប្រភេទ សន្តាននឹងជ្រែ តែដុះក្នុងទឹក, ស្លឹកប្រើប្រក់ផ្ទះ, ផ្លែខ្ចីប្រើបរិភោគបាន ដូចផ្លែត្នោតខ្ចី, ច្រើនមានសម្បូណ៌ នៅក្នុងដែនកម្ពុជាក្រោម :


t_poly: ២)
t_pos: ធ.
t_exam: វៀរចាកទុច្ចរិត; ចេញចាកស្រុកកំណើតទៅបរទេស។ គាត់ចេញចាកលោកនេះទៅ ២ ឆ្នាំហើយ (គាត់ស្លាប់ ២ ឆ្នាំហើយ)។
t_notes: (ព.ផ្ទ. ពី, អំពី)។
t_exp:
ពាក្យប្រាប់ដំណើរចៀសស្រឡះ, វៀរលែងស្រឡះ លែងប្រព្រឹត្ត លែងធ្វើវិញទៀត, ចេញទៅហើយមិនមកវិញទៀត ឬមិនមានបំណងថានឹងបានមកទៀត :


t_main: ចាក
t_subscrip: 2
t_subword: ចេញចាកកាម
t_pron: [ចេញ-ចាក-កាម]
t_pos: កិ.
t_exp:
(ព.ពុ.) ចេញបួស, ចេញចាកពីជីវភាពជាគ្រហស្ថ (គឺលះបង់អ្វីៗសព្វយ៉ាង) ដើម្បីស្វែងរកសេចក្ដីសុខនៅក្នុងភាពបព្វជិត។


t_pos: ន.
t_exam: លេងចាក់កន្ទ្រង់ ឬ លេងលោតកន្ទ្រង់។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយយ៉ាង ដែលលេងដោយមានគំនូសដីជាក្រឡាកំណត់ព្រំដែន, បោះដុំមូល១ម្នាក់ ហើយលោតដោយជើងតែម្ខាង ឈូសដុំមូលនោះដោយជើងម្ខាងដែលលោត, មានដំណើរចាញ់ឈ្នះតាមកំណត់ :


t_main: ចាក់ក្រឡេក
t_subscrip: 1
t_pron: [ចាក់-ក្រ-ឡេក]
t_pos: កិ.
t_exp:
យកដៃទៅចាក់ ឬ ចុចត្រង់កន្លែងដែលរសើបឱ្យភ្ញាក់, តែកាលណាភ្ញាក់ តោងងាកយ៉ាងរហ័ស; បុរាណយកទំនងត្រង់នេះមកបង្កើតជាពាក្យសម្រាប់និយាយ គឺសំដៅថា ចាក់ទៅហើយ នឹងក្រឡេកមិនខាន។


t_poly: ២)
t_exam: លេងចាក់ទឹកដូង។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងក្មេងតូចៗ លេងដាក់បាតដៃផ្កាប់តម្រៀបគ្នា ហើយម្នាក់យកចង្អុលដៃចាក់ៗ ពីលើដៃផ្កាប់នោះ មានថាជាទំនុកផ្សេងៗផង :


t_poly: ២)
t_exam: ចាក់សោអេក្រង់តាមលេខសម្ងាត់។
t_exp:
ចូលប្រើ ចាកចេញ បិទ ឬ បើកម៉ាស៊ីនឌីជីថល ឬកម្មវិធីផ្សេងៗជាដើម ដោយប្រើលេខសម្ងាត់ ឬ គំនូសណាមួយនៅលើអេក្រង់ :


t_main: ចាង
t_subscrip: 2
t_pron: [ចាង]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: មនុស្សឡើងចាង; ស្ដីបន្ទោសវាខ្លះទៅ កុំឱ្យវាឡើងចាងពេក!
t_exp:
ដែលមានមានះឡើងជោរ, ក្រអឺតក្រទម ដែលមានឫកពាក្រអឺតក្រអោង, ដែលចង់ធ្វើជាធំត្រួតត្រាលើគេ, ដែលមិនស្ដាប់បង្គាប់ :


t_main: ចាច់!
t_pron: [ចាច់]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យឆ្លើយតបដោយទ្រគោះ, ដោយមើលងាយខ្លាំង, ដោយបង្អាប់មុខ (ប្រើជួសពាក្យថា អាចម៍)។ ឆ្លើយតបទៅរកអ្នកតូចជាង ឬក្មេងជាង ដែលស្និទ្ធស្នាលណាស់ ស្រឡាញ់ណាស់ ដោយស្មោះអស់ពីចិត្ត ក៏ប្រើពាក្យ ចាច់ នេះខ្លះដែរ តែលោកទុកថាជាពាក្យពុំសមគួរឡើយ។


t_main: ចាតុម្មហារាជិកា
t_pron: [ចា-តុំ-មៈ-ហា-រា-ជិ-កា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្ថានសួគ៌ទី ១ក្នុងស្ថានសួគ៌ទាំង ៦មានស្ដេចទេវតា ៤អង្គ ជាធំជាអ្នករក្សាលោកគឺព្រះបាទធតរដ្ឋ រក្សាទិសខាងកើត, ព្រះបាទវិរុឡ្ហក រក្សាទិសខាងត្បូង, ព្រះបាទវិរូបក្ខៈរក្សាទិសខាងលិច, ព្រះបាទកុវេរៈ (វេស្សវណ) រក្សាទិសខាងជើង។


t_main: ចាប់កូនខ្លែង
t_pron: [ចាប់-កូន-ខ្លែង]
t_pos: ន.
t_exam: លេងចាប់កូនខ្លែង ឬ លេងចាប់កូនមាន់។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងក្មេងលេង, ម្នាក់ធ្វើជាសត្វខ្លែង, ម្នាក់ធ្វើជាមេមាន់, ហើយមានច្រើននាក់ធ្វើជាកូនមាន់ នាំគ្នាទៅតោងត្រង់ឆ្នុកក្បិនតៗគ្នាជាលំដាប់ទៅ មានស្រែកច្រៀងរាយទំនុកតគ្នាផង :


t_main: ចាប់ដៃ
t_subscrip: 2
t_pron: [ចាប់-ដៃ]
t_pos: កិ.
t_exam: ចាប់ដៃគ្នាជាប្ដីប្រពន្ធ; កងទ័ពពីរក្រុមចាប់ដៃគ្នា ក្រោយបានវាយលុកសត្រូវពីទិសទាំងសងខាង។
t_exp:
រួមសុខទុក្ខជាប្ដីប្រពន្ធជាមួយគ្នា រួមគ្នាធ្វើកិច្ចការឬប្រកបរបរអ្វីមួយ; ជួបគ្នានៅកន្លែងកំណត់ទុកជាមុន (ជាពិសេសនៅក្នុងប្រតិបតិ្តការណាមួយ) :


t_main: ចាប់ហួយ
t_pron: [ចាប់-ហួយ]
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ការលក់ទំនិញរាយរងនេះខ្លះនោះខ្លះប៉ប៉ះប៉ប៉ុន :
t_exam:
លក់ទំនិញចាប់ហួយ។ (ព.កា.) ថា លក់ដូរចាប់ហួយ របរជំនួយ នៃការទ័លក្រ ចំណេញតិចតួច ស្តើងស្តួចតែល្អ រាប់ជាអម្រ សន្សំធនធាន។ ដំបូងស្តួចស្តើង ប៉ើករ៉ើកប៉ើងរ៉ើង យូរទៅតែងបាន ទ្រព្យធនក្រាស់ក្រែល ឡើងជាអ្នកមាន ការអត់ការឃ្លាន ក៏ឃ្លាតចេញឆ្ងាយ។


t_main: ចាប៉ឹក
t_pron: [ចា-ប៉ឹក]
t_pos: ន.
t_exam: ក្មេងលេងចាប៉ឹក ឬលេងឡូ។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទ មានរន្ធតូចរាក់ដែលហៅថា ឡូ សម្រាប់បោះកាស ឬលុយបញ្ចូលមានដំណើរចាញ់ឈ្នះគ្នាតាមកំណត់ :


t_main: ចាប៉ឹង
t_pron: [ចា-ប៉ឹង]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងប្រដាប់មួយប្រភេទ មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹកពោធិ៍ ធ្វើដោយមាសឬប្រាក់ សម្រាប់ចងក្រវាត់បិទបាំងខ្មាសក្មេងស្រីតូចៗ។


t_main: ចាម
t_pron: [ចាម]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចម្ប៉ា{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះជាតិមនុស្សមួយពួក កាលសម័យបុព្វបុរសពីព្រេងនាយកើតនៅប្រទេសចម្ប៉ា, សព្វថ្ងៃពួកនេះ អាស្រ័យនៅទូទៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, មិនមានទង់សម្រាប់ជាតិទេ, នៅក្នុងអំណាចច្បាប់សម្រាប់កម្ពុជរដ្ឋ ដូចជាតិខ្មែរដែរ, ក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម ហៅជនជាតិនេះថា ខ្មែរអ៊ិស្លាម។


t_main: ចាមរ
t_pron: [ចា-ម៉]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់មួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូចផ្លិតសម្រាប់មន្ត្រីសង្ឃទីរាជាគណៈ ប៉ុន្តែគ្មានកំពូលស្រួចនិងឆែកៗជុំវិញទេ, មានដងវែង សម្រាប់ក្បួនហែក្នុងព្រះរាជពិធីផ្សេងៗ មានព្រះរាជពិធីរាជាភិសេកជាដើម។


t_main: ចាមរី
t_pron: [ចា-ម៉ៈ-រ៉ី] ឬ [ចា-មៈ-រី]
t_source: (សំ.បា. ចមរី)
t_poly: ១)
t_exp:
សត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ មានរោមវែងៗសម្បុរសស្រោបខ្លួន មានសំណុំកន្ទុយសត្រសោលភ្លឺថ្លា, មានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងក្របី, ប៉ុន្តែមាឌតូចជាងក្របី, មានកំណើតរស់នៅក្នុងប្រទេសត្រជាក់ ដូចប្រទេសទីបេត៍ជាដើម, គេច្រើនយកសំណុំសក់កន្ទុយសត្វនេះធ្វើជា ស៊ែ ហៅថា វាលវីជនី, តាមរជ្ជប្រពៃណីតាំងពីបុរាណកាលរៀងមក វាលវីជនី នេះរាប់បញ្ចូលក្នុង រាជកកុធភណ្ឌ ទាំង ៥ឈ្មោះ, ចាមរី ជាសត្វប្រយ័ត្នជានិច្ចមិនឱ្យសក់កន្ទុយវា ប្រឡាក់ប្រឡូស។


t_main: ចារកម្ម
t_pron: [ចា-រ៉ៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: ចារកម្មសេដ្ខកិច្ច, អង្គភាពចារកម្ម។
t_exp:
ចារកិច្ច, ការតាមមើលដោយសម្ងាត់នូវអំពើរបស់ជនណាម្នាក់ឬច្រើននាក់ ដើម្បីនឹងធ្វើរបាយការណ៍ឬដើម្បីនឹងទាញយកប្រយោជន៍អ្វីមួយ :


t_main: ចារុ៍
t_pron: [ចា]
t_source: (បា.ចារុ; សំ. ចារុ ឬ ចារូ ន."មាស"; គុ."ល្អ, ថ្លៃថ្លា")
t_pos: ន.
t_exam: ចារុ៍មាស, ចារុ៍ប្រាក់, ពាក់ចារុ៍។
t_exp:
បំពង់ ឬឡតតូចៗ ធ្វើដោយមាសឬប្រាក់ ដោតនឹងខ្សែអំបោះឬខ្សែសូត្រឱ្យធំល្មមស៊កចារុ៍នោះបាន ខ្សែនោះច្រើនតែមានពណ៌ក្រហម សម្រាប់ពួកស្ត្រីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ពីកាលបុរាណសម័យពាក់ជាគ្រឿងសម្អាងកាយ (ត្រូវគ្នានឹងខ្សែខ្លួនក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ) :


t_main: ចាល
t_subword: ចាលចាញ់ព្រះសាសនា
t_pron: [ចាល-ចាញ់-ព្រះ-សា-ស្នា]
t_pos: ន.
t_exp:
ភិក្ខុដែលត្រូវបារាជិកាបត្តិហើយ អស់អំណាចនឹងឋិតនៅជាភិក្ខុភាវៈ ឬ នឹងបួសជាភិក្ខុក្នុងជាតិនេះទៀត ក៏ពុំបានឡើយ។


t_poly: ២)
t_exam: ផ្លូវចិត្ត, ចិត្តនិងកាយ។
t_exp:
សមត្ថភាពគិត យល់ដឹង ពិចារណា វិនិច្ឆ័យ និងសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្ស។ លើសពីនេះទៀតចិត្តក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃញាណ ដែលបង្កើតការគិត អារម្មណ៍ គំនិត ប្រត្យក្សារម្មណ៍ និងជាកន្លែងផ្ទុកពុទ្ធិនិងការចងចាំ :


t_main: ចិត្ត
t_subscrip: 1
t_subword: ចិត្តជា
t_pron: [ចិត-ជា]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលល្អ ស្មោះត្រង់ ឥតសៅហ្មង :
t_exam:
[…] សុរិយាចិត្តជា បំភ្លឺរាល់គ្នា ដល់អស់ញាតិផង ឱ្យបានសុខុម ផុតទុក្ខសៅហ្មង ជួយដោះចំណង ទុក្ខសោកប្រជា។ […]។


t_main: ចិត្រមូលភ្លើង
t_pron: [ចិត-ត្រៈ-ម៉ូល-ភ្លើង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះតិណជាតិដើមតូចៗ សាច់រឹងប្រើជាថ្នាំក្ដៅ; មាន ២យ៉ាងគឺ ដែលមានផ្កាក្រហម ហៅ ចិត្រមូលភ្លើងឈ្មោល, ដែលមានផ្កាស ហៅចិត្រមូលភ្លើងញី។


t_poly: ២)
t_exp:
ប្រទេសមួយដែលស្ថិតនៅអាស៊ីខាងកើត ដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនិងមានផ្ទៃដីធំជាងគេទី៣នៃភពផែនដីយើង។ ឈ្មោះផ្លូវការគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។


t_main: ចីរភាព
t_pron: [ចេ-រៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: សេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាពត្រូវផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការអភិរក្សបរិស្ថាននិងការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ។
t_exp:
ភាពបន្តមានជាដរាបនៃដំណើរការអ្វីមួយដោយមិនកំណត់រយៈពេល។ ភាពបន្តមានជាដរាបនេះត្រូវរួមបញ្ចូលទាំងការរក្សាបាននូវបរិស្ថាន ទាំងគុណភាពនៃជីវភាពរស់នៅរបស់មនុស្ស :


t_main: ចីវរកាល
t_pron: [ចី-វ៉ៈ-រ៉ៈ-កាល]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: សំពត់កឋិនជាចីវរលាភដែលភិក្ខុសង្ឃត្រូវទទួលក្នុងចីវរកាលតាមពុទ្ធានុញ្ញាត។
t_exp:
(ព.វិ.) កាល ឬ សម័យដែលព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យពួកភិក្ខុទទួលចីវរ ជាកាលនៃចីវរលាភ, រាប់តាំងពីថ្ងៃ ១រោចខែអស្សុជ ទៅដល់ថ្ងៃពេញ ១៥កើតខែកត្តិក :


t_main: ចឺម
t_pron: [ចឺម]
t_pos: កិ.
t_exp:
សព្ទនេះជាពាក្យខ្មែរមានកំណើតថា ចិញ្ចើម ដោយសៀមយកទៅប្រើ តាំងពីក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ, ដើមឡើយ, សៀមសរសេរ ចិញចើម គេអានថា ជិនចឺម, គេប្រែជាភាសាគេថា គីវ័ អ.ថ. ឃិវ់ "ចិញ្ចើម" ប្រើជា ន. មានន័យថា "ការយកម្សៅក្រអូបលាបក្បិតចិញ្ចើមទាំងពីរ" ក្នុងពិធីមង្គលទាំងពួង មានពិធីកោរជុកកុមារាកុមារីជាដើម តាមប្រពៃណីរបស់ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ។ លុះចំណេរកាលមកខាងមុខ, ពាក្យ ចិញ្ចើម (ជិនចឺម) នេះសៀមលុបពាក្យ ចិញ (ជិន) ចោល ទុកឱ្យនៅតែ ចើម (ចឺម) មានន័យថា "លាបក្បិតម្សៅក្រអូប ឬប្រឆេះទៀនមង្គលត្រង់ចិញ្ចើមទាំងពីរ" តាមប្រពៃណីនោះដដែល ឥតកែប្រែទេ សៀមកែតែត្រង់ ចិញ្ចើម (ជិនចឺម) លុប ចិញ (ជិន) ចោល ទុកត្រឹមតែ ចឺម មួយម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ, គេប្រើជា កិ.; តមក, សៀមមិនមែនប្រើ ចឺម ត្រឹមតែលាបម្សៅក្រអូបក្បិតចិញ្ចើមទាំង ២នៃជនអ្នកមានខ្លួនឱ្យគេរៀបធ្វើពិធីជាមង្គលប៉ុណ្ណោះឡើយ, ទោះវត្ថុអ្វីៗ ជាទ្រព្យរបស់ផ្សេងៗក៏ដោយ គេក៏ ចឺម ដែរ ថាសុំឱ្យមានស្រីសួស្ដីត្រជាក់ត្រជុំតទៅ។ ខ្មែរខ្លះក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ដែលទៅនៅឯប្រទេសសៀមយូរឆ្នាំ លុះវិលត្រឡប់មកនៅឯប្រទេសកម្ពុជាវិញ ក៏នាំយកសម្ដីថា ចឺម និងពិធី ចឺម គឺក្បិត ចិញ្ចើម របស់ខ្មែរបុរាណនេះឯងមកប្រើផងដែរ, ក៏នាំគ្នាហៅថា ចឺមៗ តៗគ្នារៀងមក, ប្រើពាក្យ ចឺម នេះជា កិ.។ ចឺម ក៏គឺ ចិញ្ចើម ជា ន. ហ្នឹងឯង។ ក្នុងវចនានុក្រម ច្បាប់រាជបណ្ឌិត្យស្ថាន ប្រទេសសៀម (ថៃ) បោះពុម្ពគ្រាទី ២ព.ស. ២៤៩៨ក៏ប្រាប់បញ្ជាក់ថា ចឺម ខ្មែរថា ចិញ្ចើម ដែរ គឺប្រាប់បញ្ជាក់ថាជាសម្ដីខ្មែរ ដែលសៀមយកមកប្រើជា ចឺម (នេះជាប្រវត្តិរបស់ពាក្យ ចឺម គឺ ចិញ្ចើម ក្លាយឃ្លាតជា ចឺម។ ហៅជាពាក្យខ្មែរសុទ្ធថា ក្បិតចិញ្ចើម កិ.; មង្គលក្បិតចិញ្ចើម គឺក្បិតចិញ្ចើមដោយម្សៅក្រអូប ឬដោយប្រឆេះទៀនមង្គល គឺទៀនដែលគេអុជបង្វិលពពិល រួចហើយ គេបេះយកមកក្បិតស្រាលៗ លើចិញ្ចើមទាំង ២ក្បិតខាងស្ដាំ រួចក្បិតខាងឆ្វេង)។


t_main: ចុងចួន
t_pron: [ចុង-ចួន]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) ព្យាង្គចួន ចំណាប់ចួន ព្យាង្គដែលមានសូរស្រៈឬសូរព្យញ្ជនៈប្រកបចុងព្យាង្គដូចគ្នាក្នុងឃ្លា ឆ្លងឃ្លា ឬឆ្លងល្បះនៃកំណាព្យ។


t_main: ចុងអង្ករ
t_subscrip: 2
t_pron: [ចុង-អង់-ក]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺចុងអង្ករជ្រូកកើតចំពោះជ្រូកនិងមនុស្ស។
t_exp:
ជំងឺបង្កដោយបរាសិតម្យ៉ាងជាតេញ៉ាមានសណ្ឋានជាគីស្ត ស្ថិតនៅក្នុងសាច់ដុំបេះដូង សាច់ដុំសន្ទះទ្រូង អណ្ដាត ថ្ពាល់ និង សាច់ដុំនៃសរីរាង្គដទៃទៀត :


t_main: ចុតហ្មាយ
t_subword: ចុតហ្មាយហេតុ
t_pron: [ចុត-ម៉ាយ-ហែត]
t_source: (ស. ចតហ្មាយហេតុ អ.ថ. ចុតហ្មា៎យហេតុ)
t_pos: ន.
t_exp:
សំបុត្រសម្គាល់ឬប្រាប់ហេតុគឺសំបុត្រកត់ដំណឹងឬប្រាប់ដំណឹងក្នុងគ្រាដែលកន្លងទៅហើយ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. កំណត់ហេតុ)។


t_main: ចុយ
t_pron: [ចុយ]
t_pos: កិ.
t_exp:
សេពមេថុនធម្ម (ពាក្យអាសគ្រាម) ; ពាក្យថ្លៃថ្លាថា ធ្វើមេថុនសេវនកិច្ច, រួមមេថុនសំវាស, រួមបវេណី, រួមដំណេក, រួមដំណេកបង្គុយ។

t_notes:
(ពាក្យនេះពុំគួរសមសោះឡើយ ប៉ុន្តែនឹងខានចុះសោះក៏ពុំកើត ព្រោះជា មេពាក្យ បង្គាប់ឱ្យយើងចុះ តាមលក្ខណសម្បត្តិនៃវចនានុក្រមរបស់យើង, ទោះពាក្យអាសគ្រាមឯទៀតខ្លះក្រៅពីនេះ ក៏ត្រូវតែចុះដូចគ្នាដែរ)។


t_main: ចុះបញ្ជិកា
t_pron: [ចុះ-បាញ់-ជិ-កា]
t_pos: កិ.
t_exp:
ផ្ដល់លិខិតយល់ព្រមដោយស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចចំពោះទំនិញសម្រាប់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម ការចែកចាយ និងការប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុកឬនាំចេញ។


t_main: ចុះប្រេង
t_pron: [ចុះ-ប្រេង]
t_poly: ១)
t_pos: គុ.
t_exam: ដំរីចុះប្រេងហ្មគេចងក្រៀកបង្អត់ចំណី បង្អត់ទឹកឱ្យត្រាតែរំងាប់ស្រវឹង ...។
t_exp:
និយាយអំពីដំរីស្ដ ឬភ្លុក ដែលឡើងខ្លួនពេញទំហំ ស្រវឹងដោយកាមារម្មណ៍ ចេញប្រេងត្រង់ខួចនៅកៀនត្រចៀក បណ្ដាលឱ្យកាចងងុល ឥតកោតខ្លាចទម័ក :


t_main: ចូលបុណ្យ
t_pron: [ចូល-បុន]
t_pos: កិ.
t_exam: ចូលបុណ្យផ្កា, ចូលបូណ្យកឋិន, ចូលបុណ្យសព។
t_exp:
រួមចំណែក ចែករំលែកប្រាក់កាសឬវត្ថុផ្សេងៗ ដើម្បីកសាង ឧបត្ថម្ភ សង្គ្រោះជាប្រយោជន៍សាធារណៈ ឬដល់បុគ្គលណាមួយ :


t_main: ចូឡាមណី
t_pron: [ចូ-ឡា-មៈ-នី]
t_source: (បា.ចូឡាមណិ; សំ. ចូឌាមណិ កែវមណីសម្រាប់សៀតត្រង់ជុក, ត្រង់ផ្នួង ស្នៀតសក់ប្រដាប់ដោយកែវមណី)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះព្រះចេតិយ មួយនៅឋានត្រៃត្រិង្ស ជាទីបញ្ចុះព្រះកេសាព្រមទាំងស្នៀតព្រះកេស (ពិន) នៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ; ហៅឱ្យពេញថា ព្រះចូឡាមណីចេតិយ នៅឋានត្រ័យត្រិង្ស។


t_main: ចើក
t_subword: ចើកតាងខ្ទើយ
t_pron: [ចើក-តាង-ខ្ទើយ]
t_pos: គុ.
t_notes: (ម.ព. អាស ផង)។
t_exp:
"ចើកជាជំនួសខ្ទើយ" គឺឥតបើមានរឿងហេតុអ្វីប៉ះត្រូវលើខ្លួនសោះទេ ក៏ស្រាប់តែស្ទុះស្ទាចេញទែងឈ្លោះប្រកែកជាជំនួសគេ។


t_main: ចើងម៉ើង
t_subword: ចើងម៉ើងចើងគ្រឹម
t_pron: [ចើង-ម៉ើង-ចើង-គ្រឹម]
t_pos: កិ.
t_exp:
ចើងម៉ើង ហើយថែមទាំងមានគ្នីគ្នាសស្រោកសស្រាំពព្រើតពព្រាំងជាមួយផង មានអាការៈហាក់ដូចជាគេទះស្គរខ្មែរឮ ចឺងគ្រឹមៗ (ពាក្យសាមញ្ញ)។


t_main: ចេតនារូបារម្មណ៍
t_pron: [ចេ-តៈ-ណា-រូ-ប៉ា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exam: ចេតនារូបារម្មណ៍ក្នុងរឿងទុំទាវ។
t_exp:
(អ.សិ.) ឃ្លាប្រយោគ នៅក្នុងអត្ថបទពាក្យកាព្យ ពាក្យកម្រងកែវ ពាក្យរាយ ធ្វើឱ្យអ្នកអានមានចិត្តរំភើប ជឿស្លុងទៅដោយមនោសញ្ចេតនាទុក្ខព្រួយ សប្បាយ កំហឹង ភ័យ ខ្លាច ត្រេកត្រអាល សង្ឃឹម អស់សង្ឃឹម ស្រឡាញ់ ស្អប់ ឬ ការទទួលយកជំនឿណាមួយដោយពុំចាំបាច់ពិចារណាវែងឆ្ងាយឡើយ :


t_main: ចេតសិក
t_pron: [ចេ-តៈ-សិក]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សភាវៈដែលប្រកបផ្សំនឹងចិត្ត កើតរលត់ព្រមជាមួយនឹងចិត្ត (ពាក្យនេះមានក្នុងព្រះអភិធម្ម នៅមានសេចក្ដីជ្រាលជ្រៅទៅទៀត)។


t_main: ចេតិយ
t_pron: [ចេ-ដី] ឬ [ចែ-ដី]
t_source: (បា.សំ. ចៃត្យ)
t_pos: ន.
t_exp:
ទីដែលគេគោរពបូជា គឺទីណាមួយ ទោះមានដើមឈើធំជាប្រធានជាទីសម្គាល់ក្ដី, មានថ្មធំៗ ជាទីចំណាំក្ដី។ល។ ដែលអ្នកផងគេសន្មត គេជឿថាជាទីស័ក្ដិសិទ្ធិ គេតែងធ្វើសក្ការបូជាគោរព ក៏ហៅ ចេតិយ ទាំងអស់; តែក្នុងប្រទេសយើងសព្វថ្ងៃនេះ ចំពោះតែគារវវត្ថុ ដែលគេកដោយឥដ្ឋជាដើម សម្រាប់តម្កល់សារីរិកធាតុនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាដើមនោះទើបហៅថា ចេតិយ (ខ្មែរហៅ ចៃដី ក៏មាន, ហៅក្លាយជា ចាយដី ក៏មាន) ; គួរសរសេរ ចេតិយ ឬ ចៃដី។


t_main: ចេរ
t_subscrip: 2
t_subword: ពុំចេរហេតុការណ៍
t_pron: [ពុំ-ចេ-ហែត-កា]
t_pos: កិ.
t_exp: ពុំដឹងរឿងហេតុ :
t_exam:
(ព.កា.) ទោះដឹងពុតជា ពុំចេរពុតត្បុត ដឹងចិត្តបរិសុទ្ធ ពុំចេរឥរិយា។ (ចេរ ក៏គឺដឹង, ដឹង ក៏គឺ ចេរ)។ សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធ នៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ចេស្ដា
t_pron: [ចេស-ស្ដា] ឬ [ចែស-ស្ដា]
t_pos: ន.
t_exp: ការសម្ដែងឫកពាឱ្យឃើញតេជះអំណាច, ការប្រើអំណាច, បញ្ចេញតេជះ។
t_source:
(សំ. "សេចក្ដីខ្មីឃ្មាត, សង្វាត, ប្រឹងប្រែង ដំណើរតាំងចិត្តប្រុងនឹងធ្វើ ដំណើរកម្រើកអវយវៈតូចធំ មានលើកដៃជើង វាសដៃជើង,ងាកបែរជាដើម ...")


t_main: ចែ
t_subscrip: 3
t_subword: ចែកាច់
t_pron: [ចែ-កាច់]
t_pos: ន.
t_exp:
ចែដែលមេដំរីកាច់ចោលខ្លួនវា នៅជាប់នឹងដើមឈើរស់ (ខ្មែរសម័យបុរាណខ្លះសន្មតថា ជារបស់មានតម្លៃ ព្រោះគេជឿថាជារបស់ត្រជាក់ត្រជំ)។


t_main: ចែងចា
t_pron: [ចែង-ចា]
t_pos: កិ.
t_exp:
ថ្លាថ្លែង, សម្ដែង, ពោលពេញសំឡេងឮខ្លាំងៗ ច្បាស់លាស់ (ប្រើតែក្នុងកាព្យនិងពំនោលល្ខោន, ពំនោលរឿងរាមកេរ្តិ៍)។


t_main: ចៃ
t_subscrip: 2
t_pron: [ចៃ]
t_source: (ស.)
t_pos: ន.
t_exp: ចិត្ត :
t_exam: គាប់ចៃ គឺគាប់ចិត្ត, ពេញចិត្ត ។
t_notes:
(ស. ខ្ចប់ចៃ អ.ថ. ខបចៃ) ; ចុនចៃ (ស. ចនចៃ អ.ថ. ចុនចៃ) គឺទាល់ចិត្ត ទាល់គំនិត ម.ប្រ. មានប្រើតែក្នុងកាព្យខ្លះ)


t_main: ចៃដន់
t_pron: [ចៃ-ដន់]
t_pos: កិ., ន.
t_exp: (ម.ព. ចៃដន់)។
t_source:
(សំ. ចៃតន្យ ន. “អាត្ម័ន (អាត្មា), ព្រលឹង; ចិត្ត; ទេវតាដែលជាអ្នកនាំបណ្ដាលចិត្ត, ជាអ្នកបញ្ចូលចិត្ត ...”, (ស. ដលចៃ អ.ថ. ដុនចៃ កិ.)


t_main: ចៃលោត
t_pron: [ចៃ-លោត]
t_pos: ន.
t_exam: ការមិនសម្អាតខ្លួនឱ្យឆ្កែនិងឆ្មានាំឱ្យកើតចៃលោត។
t_exp:
សត្វល្អិតសម្បុរត្នោត រាងសំប៉ែត ចេះរត់ឬលោតបាន : វាជាបរាសិតរស់នៅលើមនុស្ស និង ថនិកសត្វមួយចំនួន : សត្វល្អិតនេះរស់នៅលើស្បែក ហើយពូកែជញ្ជក់ឈាម :


t_main: ចោរ
t_subword: ចោរព្រៃ
t_pron: [ចោ-ព្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp: ចោរដែលក្នុងវេលាថ្ងៃពួននៅតែក្នុងព្រៃ វេលាយប់ចេញលួច ឬប្លន់គេ (ច្រើនតែចោរប្លន់) :
t_exam:
ចោរព្រៃមានចោរស្រុកជារនុក ជាអ្នកឱ្យការណ៍ ទើបអាចលួចឬប្លន់អ្នកស្រុកបាន, ដូចមនុស្សកាច ឬមនុស្សខូចដែរ បើគ្មានគ្នីគ្នាចូលដៃ សមគំនិតកាន់ជើងទេ ក៏កាចខូចពុំកើតឡើយ។


t_main: ចោរកណ្ដកៈ
t_pron: [ចោ-រ៉ៈ-ក័ន-ដៈ-កៈ]
t_source: (បា. ចោរកណ្ដក)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីហៅ ចោរកណ្ដកា)។
t_exp:
បន្លា, ចម្រូង គឺ ចោរ ឬចោរដែលទុកស្មើបន្លា ទុកស្មើចម្រូង (ចោរសាហាវដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្រុកភិតភ័យស្ញប់ស្ញែងខ្លាំង បណ្ដាលឱ្យស្រុកភូមិលំនៅទុកស្មើព្រៃដែលសុទ្ធតែបន្លា ឬចម្រូង)។


t_main: ចៅ
t_subscrip: 2
t_pron: [ចៅ]
t_pos: ន.
t_exp: កូនរបស់កូន :
t_exam:
ចៅប្រុស, ចៅស្រី។ ចៅទួត កូនរបស់ចៅ; ចៅលួត កូនរបស់ចៅទួត; ចៅលា កូនរបស់ចៅលួត; ចៅប៉ា កូនរបស់ចៅលា; ចៅចុងកុល កូនរបស់ចៅប៉ា។


t_main: ចៅចម
t_pron: [ចៅ-ចម]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ត្រីជាតិជារាស្ត្រសាមញ្ញ ដែលព្រះរាជាទ្រង់សព្វព្រះរាជហ្ឫទ័យតែងតាំងជា បាទបរិចារិកា។ តាមក្បួនរាជស័ព្ទ ចៅចមមាន ៦ថ្នាក់ គឺ ១ព្រះបិយោ ងារជាព្រះបរម; ២ព្រះស្នំ ងារជាព្រះម្នាង; ៣ព្រះស្រឹង្គារ ងារជាព្រះម៉ែនាង; ៤ព្រះក្រមការ ងារជាព្រះនាង; ៥ព្រះស្រីការ ងារជាអ្នកម្នាង; ៦ព្រះកំណាន់ ងារជាអ្នកនាង។


t_main: ចៅជិត
t_pron: [ចៅ-ជិត]
t_pos: ន.
t_exam: ចៅជិតចៅចមជំទាវខុនណាង។
t_exp:
ស្ត្រីជាព្រះរាជបរិពារដែលនៅក្រាបបង្គំគាល់បម្រើជិតស្និទ្ធក្នុងព្រះរាជត្រកូល។ ច្រើនប្រើជាមួយនឹងពាក្យចៅចម :


t_main: ចៅទេស
t_pron: [ចៅ-ទេស]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ទេស{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
(ព.បុ.) ម្ចាស់ប្រទេស (ព្រះរាជា) ពាក្យកាព្យថា ចៅទេសមិនធ្វេសទ្វេ តែងរិះរេរកហេតុផល ឱ្យរដ្ឋរាស្ត្របានដល់ នូវក្ដីសុខក្ដីចម្រើន។


t_main: ចៅទៃ
t_pron: [ចៅ-ទៃ]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.បុ.) នាយឬមេអ្នកថែរក្សាកាន់កាប់ទៃរបស់ព្រះរាជា :
t_exam:
ប្ដីនាងនោះនៃ បានស្គាល់ចៅទៃ ស្គាល់ព្រះស្គាល់ពញា អ្នកផងរាប់អាន ដ្បិតបានទ្រព្យា កបនូវលក្ខណា នាងនោះប្រពៃ (សាស្ត្រាមាយើង)។


t_main: ចៅពញា
t_pron: [ចៅ-ព-ញា]
t_source: (ន. ន.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ពញា ផង)។
t_exp:
ឋានន្តរស័ក្ដិនៃមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ជាង ពញា គឺខ្ពស់ជាងថ្នាក់ ឧកញ៉ា ក្នុងរជ្ជកាលនាបុរាណសម័យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ជួនកាលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសព្រះរាជទានតាំងឱ្យឡើងដល់ទី សម្ដេច ក៏មាន, ក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមរាជា (ពញាយ៉ាត) ទ្រង់តាំងលោកអ្នកឧកញ៉ា កែ ឱ្យឡើងជា សម្ដេចចៅពញា (ក្នុងខាងចុងនៃពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី២០, ចុល្លសតវត្សរ៍ទី៨, គ្រិស្ដសតវត្សរ៍ទី១១)។ ក្នុងរជ្ជកាលនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យចេស្ដា (ពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី២៣) ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសតាំង ឧកញ៉ាភក្ដីសង្គ្រាម ហុក ឱ្យឡើងជា ចៅពញាភក្ដីសង្គ្រាម ជាមេទ័ពធំរបស់ប្រទេសកម្ពុជា, ចៅពញាភក្ដីសង្គ្រាម (ហុក) នេះជាមេទ័ពជំនាញជាញជ័យមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញក្នុងរជ្ជកាលនោះ។ល។


t_main: ចំណងជើងរង
t_pron: [ចំ-ណង-ជើង-រង]
t_pos: ន.
t_exam: ភាពយន្តនេះឥតបកប្រែទេ តែមានចំណងជើងរង។
t_exp:
អក្សរដែលលេចឡើងនៅផ្នែកខាងក្រោមនៃអេក្រង់ក្នុងទស្សនីយភាពភាពយន្ត អាចជាសម្ដីបកប្រែ ពាក្យសន្ទនា ឬសេចក្ដីអត្ថាធិប្បាយ :


t_main: ចំណាន
t_pron: [ចំ-ណាន]
t_pos: គុ.
t_exp: ពាក្យក្លាយឃ្លាតសំឡេងពី ឆាំណានៗ ក្លាយសំឡេងពី ជំនាញ។
t_notes:
(កាលពីក្នុងបុរាណសម័យព្រេងនាយសៀមយកពាក្យ ជំនាញ ទៅសរសេរជា ជាំនាញ អានថា ឆាំណាន, ខ្មែរខ្លះក្នុងសម័យនោះទៅនៅឯប្រទេសសៀមយូរឆ្នាំ ធ្លាប់និយាយតាមសៀម ដែលថា ជំនាញ ជា ឆាំណាន, លុះត្រឡប់មកនៅឯប្រទេសកម្ពុជាវិញ ក៏និយាយថា ឆាំណានៗ តាមធ្លាប់មាត់, លុះចំណេរកាលយូរតមក ខ្មែរឯទៀតៗ និយាយក្លាយឃ្លាតសំឡេងពី ឆាំណាន មកជា ចំណាន, ពាក្យជំនាញ របស់ខ្មែរក៏ទៅជាក្លាយសំឡេងពីរដងគឺ ជំនាញ ជា ឆាំណាន, ឆាំណាន ជា ចំណាន នេះឯង, ឯន័យរបស់ពាក្យទាំង ៣ សំឡេង : ជំនាញ > ឆាំណាន > ចំណាន នេះ គង់នៅតែដដែល គឺមានដំណើរសេចក្ដីថា ប៉ិន, ប្រសប់, ស្ទាត់; ពូកែ; វាងវៃ ដូចគ្នា។ ជំនាញ ជាសម្ដីរបស់ខ្មែរ, គួរខ្មែរយើងថាឱ្យច្បាស់តាមសម្ដីរបស់ជាតិយើងវិញ ជាការប្រពៃណាស់ ឈ្មោះថាយើងមិនព្រមថាឱ្យឃ្លាតចាកសម្ដីដើមរបស់ខ្លួន, កាលបើយើងនិយាយជាមួយនឹងសៀម សឹមយើងថាឆាំណាន ជាមួយនឹងគេទៅចុះ កុំថា ចំណាន ព្រោះកុំឱ្យសៀមគេថា យើងនិយាយមិនច្បាស់ដូចគេ។ នេះជាប្រវត្តិនៃពាក្យ ចំណាន)។


t_main: ចំណាយ
t_subscrip: 1
t_subword: ចំណាយចរន្ត
t_pron: [ចំ-ណាយ-ចៈ-រ៉ន់]
t_pos: ន.
t_exam: ចំណាយលើការជួល ទឹក ភ្លើង បុគ្គលិកជាដើម គឺជាចំណាយចរន្ត។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ចំណាយនានាសម្រាប់ប្រើតែក្នុងគោលដៅប្រតិបត្តិការរបស់ស្ថាប័ន អាជីវកម្មនៃក្រុមហ៊ុន ឬសហគ្រាសណាមួយ :


t_main: ចំណេរ
t_pron: [ចំ-ណេ]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅនៃកាលតទៅខាងមុខ, អំណើះ លុះចំណេរតមក, ចំណេរទៅខាងមុខ, (បុរាណសរសេរ ចំណិរ អនុលោមតាម ចិរ, ចីរ)។


t_main: ចំណោល
t_subword: ចំណោលកោន
t_pron: [ចំ-ណោល-កោន]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ចំណោលផែនទីសាស្ត្រមួយប្រភេទដែលកើតឡើងដោយចំណោលចំណុចផ្សេងៗនៃផ្ទៃផែនដីទៅលើកោនដែលមានកំពូលនៅលើអ័ក្សផែនដី ហើយដែលដាក់ឱ្យប៉ះនឹងផ្នែកណាមួយនៃផ្ទៃផែនដីតាមវិធីធរណីមាត្រច្បាស់លាស់។


t_main: ចំណោល
t_subword: ចំណោលជនបទ
t_pron: [ចំ-ណោល-ជន់-នៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_exam: កម្លាំងពលកម្មភាគច្រើនមានប្រភពមកពីចំណោលជនបទ។
t_exp:
(សេ.ហិ.) បម្លាស់លំនៅក្នុងប្រទេសរបស់ក្រុមប្រជាជនដែលចេញពីជនបទ ទៅកាន់ទីក្រុងឬតំបន់ឧស្សាហកម្ម ដើម្បីស្វែងរកការងារធ្វើ :


t_main: ចំណោល
t_subword: ចំណោលប្រជាជន
t_pron: [ចំ-ណោល-ប្រ-ជា-ជន់]
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) ទំហំនិងលក្ខណៈសម្គាល់ប្រជាជន ដែលគណនាសម្រាប់ពេលអនាគត ដោយផ្អែកលើការវិភាគនិន្នាការបច្ចុប្បន្នដូចជា កត្តាកើត កត្តាមរណៈ កត្តាបម្លាស់លំនៅ ជាដើម។


t_main: ចំណោល
t_subword: ចំណោលស៊ីឡាំង
t_pron: [ចំ-ណោល-ស៊ី-ឡាំង]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ចំណោលផែនទីសាស្ត្រមួយប្រភេទដែលកើតឡើងដោយចំណោលចំណុចផ្សេងៗនៃផ្ទៃផែនដីទៅលើស៊ីឡាំងដែលដាក់ឱ្យប៉ះនឹងខ្សែអេក្វាទ័រឬផ្នែកផ្សេងៗនៃផ្ទៃផែនដីតាមវិធីធរណីមាត្រច្បាស់លាស់។


t_main: ចំណោល
t_subword: ចំណោលអាស៊ីមុត
t_pron: [ចំ-ណោល-អា-ស៊ី-មុត]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ចំណោលផែនទីសាស្ត្រមួយប្រភេទដែលកើតឡើងដោយចំណោលចំណុចផ្សេងៗនៃផ្ទៃផែនដីទៅលើប្លង់ដែលដាក់ឱ្យប៉ះនឹងផ្នែកណាមួយនៃផ្ទៃផែនដីតាមវិធីធរណីមាត្រច្បាស់លាស់។


t_main: ចំបក់
t_pron: [ចំ-បក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ សាច់ក្នុងគ្រាប់ត្រាំទឹកអំបិលលីងប្រើជាអាហារក៏បាន, ធ្វើតំណាប់ក៏បាន, បុកចម្រាញ់សូនធ្វើទៀនអុជក៏បាន។


t_main: ចំអែចំអន់
t_pron: [ចំ-អែ-ចំ-អន់]
t_pos: កិ.
t_exp:
និយាយបង្អាប់សើចលេងឱ្យអន់ចិត្តដោយផ្គូផ្គងបុរស និងស្ត្រីណាមួយ ថាជាគូគ្នាក៏មាន, ចំអន់ពីរឿងអ្វីផ្សេងទៀតក៏មាន។


t_main: ចាំ
t_subword: ចាំជើង
t_pron: [ចាំ-ជើង]
t_pos: កិ.
t_exp: ដើរឬហូរ, បោល មិនល្អៀងឃ្លៀងឃ្លាតអំពីការបង្ហាត់ :
t_exam: គោដើរចាំជើង, សេះលុនចាំជើង.
t_notes:
(អ្នកស្រុកខ្លះប្រើពាក្យ ចាំជើង នេះ ចំពោះសត្វដែលឡើងពាក់លើគ្នា ដោយមេថុនសេវនកិច្ចថា គោចាំជើង, សេះចាំជើង)។ល។


t_main: ចាំង
t_subscrip: 3
t_pron: [ចាំង]
t_pos: ន.
t_exam: នំចាំងវេចខ្ចប់ដោយស្លឹកពក ឬ ដោយស្លឹកស្លាឈ្មោល។
t_exp:
ឈ្មោះនំស្អិតមួយប្រភេទ ធ្វើដោយអង្ករដំណើប វេចដោយស្លឹកពក ឬស្លឹកឫស្សីធំៗជាដើម ចងជាចង្កោម ចំហុយឬស្ងោរឱ្យឆ្អិន ជានំស្រស់ សម្រាប់ប្រនៀលឱ្យជាប់ស្ករស ឬជាមួយនឹងទឹកលាយស្ករស ឬទឹកស្ករសលាយខ្ទិះឆៅបរិភោគជាបង្អែម :


t_main: ចាំតែ
t_pron: [ចាំ-តែ]
t_poly: ១)
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: បម្រុងតែ, រង់ចាំតែ, ប្រុងចាំតែ :
t_exam:
វាឥតជួយធ្វើអីទេ, ចាំតែឆ្អិនស៊ីៗ (ឆ្អិនស៊ីឆ្អិនស៊ី) រាល់តែពេល; រង់ចាំវាបន្តិចទៅ, ចាំតែវាមកដល់ យើងន្អាលនឹងទៅ; វាឥតដឹងអីទេ អាងតែមានមាត់ ចាំតែស្ដីថាឱ្យគេ។ល។


t_pos: គុ.
t_exp: ដែលសំខាន់, ដែលត្រូវការ, ដែលត្រូវតែ, ដែលត្រូវតែមានខានពុំបាន :
t_exam:
ការចាំបាច់, របស់ចាំបាច់; អង្ករជាវត្ថុចាំបាច់ របស់អ្នកបរិភោគបាយ; ប្រាក់ជាទ្រព្យចាំបាច់ក្នុងការចាយប្រើគ្រប់សព្វ។ល។


t_main: ច័ន
t_pron: [ច័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមានផ្លែ កាលនៅខ្ចីមានរសចត់ លុះដល់ទុំមានក្លិនក្រអូបប្រហើរឈ្ងប់ មានរសផ្អែមប្រើជាបង្អែម។ មាន ២ប្រភេទគឺ មានផ្លែមូល, មានផ្លែសំប៉ែតទ្រមៀចៗ នេះច្រើនហៅ មាក់ប៉ែន ពុំសូវដែលមានគ្រាប់ទេ។


t_pos: ន.
t_exam: ច្បាប់ចរាចរណ៍ផ្លូវគោក។
t_exp:
(ច្ប.) លិខិតគតិយុត្តដែលតាក់តែងឡើងដោយអង្គការនីតិបញ្ញត្តិ ដែលផ្អែកលើមូលដ្ឋានគោលការណ៍ទូទៅដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយមានប្រសិទ្ធភាពប្រតិបត្តិទូទាំងប្រទេស :


t_main: ច្បាប់ក្រម
t_pron: [ច្បាប់-ក្រំ]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះសាស្ត្រាសុភាសិតសម្រាយ កាព្យពាក្យ ៤មួយច្បាប់ :
t_exam:
ពាក្យផ្ដើមដំបូងថា នេះគឺច្បាប់ក្រម ប្រសើរឧត្តម ទូន្មានអ្នកផង ប្រើឱនលំទោន កុំបីមានឆ្គង ប្រាជ្ញាបុណ្យផង កើតដោយប្រណិប័តន៍។


t_main: ច្រត់នង្គ័ល
t_pron: [ច្រត់-ន័ង-គ័ល]
t_pos: ន.
t_exam: ច្រត់ព្រះនង្គ័ល។
t_exp:
ឈ្មោះមង្គលពិសេសមួយ រាប់បញ្ចូលក្នុងមង្គលទ្វាទសមាស, ជាមង្គលចម្រើនការសាបព្រោះបណ្ដុះដាំក្នុងរដូវភ្លៀងរបស់ប្រជាជន, មង្គលនេះកំណត់ធ្វើនៅថ្ងៃ ៤រោច ខែពិសាខរៀងរាល់ឆ្នាំ; ក្នុងគម្ពីរបាលីហៅថា វប្បមង្គល "មង្គលសាបព្រោះបណ្ដុះដាំ" (រ.ស.) :


t_main: ច្រវាក់
t_pron: [ច្រ-វ៉ាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយដែកមានច្រួលមានកងចុងដើម សម្រាប់ដាក់មនុស្សទោស ឬសត្វចតុប្បាទ ឬក៏ប្រើចងក្រៀកអ្វីៗ ឱ្យមាំមួន។


t_main: ច្រាច់
t_pron: [ច្រាច់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅទឹកមួយប្រភេទ ច្រើនដុះតែក្នុងថ្លុក, ត្រពាំង, វាលស្រែ សន្តាននឹងស្របាល នឹងត្រកៀត តែដើមតូចៗជាង, ប្រើជាបន្លែឬជាអន្លក់ក៏បានខ្លះ។


t_main: ច្រួច
t_pron: [ច្រួច]
t_pos: កិ.
t_exam: ច្រួចទឹក។
t_exp:
សម្រក់ឬចាក់បង្ហូរទឹកពីចំពួយជាដើម, ដាក់លើបាតដៃនៃអ្នកទទួលអំណោយ, ឬឧទ្ទិសផលបុណ្យចំពោះទៅអ្នកដែលទទួលមរណភាពទៅហើយ, ឬក៏តាំងសេចក្ដីប្រាថ្នាថា សូមឱ្យបានសេចក្ដីសម្រេចដូច្នោះៗ, ពុំនោះតាំងចិត្តយកទឹកជាសាក្សីពេជ្រញាណ :


t_main: ឆ
t_subscrip: 1
t_pron: [ឆ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៧នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [cʰ] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។


t_main: ឆកាមាវចរ
t_pron: [ឆ-កា-ម៉ា-វ៉ៈ-ច]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានសួគ៌៦ជាន់ក្នុងពួកកាមភពគឺ ចាតុម្មហារាជិកា, តាវត្តិង្ស, យាមា, តុសិត, និម្មានរតី, បរនិម្មិតវសវត្តី។ (តាមសំយោគវិធានត្រូវតម្រួត ក ជា ឆក្កាមាវចរ)។


t_main: ឆក្សត្រ
t_pron: [ឆ-ក្ស័ត]
t_source: (សំ.ក្ល.; បា.ឆក្ខត្តិយ "ក្សត្រ ៦ អង្គ")
t_pos: ន.
t_exam: ខ្ញុំចាប់ស្លាកត្រូវ លើកណ្ឌឆក្សត្រ។
t_exp:
ឈ្មោះកណ្ឌ ទី ១២នៃគម្ពីរមហាវេស្សន្តរជាតក ហៅតាមដំណើររឿងត្រង់ក្សត្រទាំង ៦ព្រះអង្គ បានចួបមូលគ្នានៅព្រៃហិមពាន្ត :


t_main: ឆត្រយោង
t_pron: [ឆាត់-យោង]
t_pos: ន.
t_exam: ទាហានលោតឆត្រយោង។
t_exp:
ឧបករណ៍ធ្វើពីផ្ទាំងក្រណាត់រាងមូល (ឬរាងផ្សេងៗទៀត) មានខ្សែសម្រាប់ចងភ្ជាប់នឹងមនុស្សឬវត្ថុផ្សេងៗ ដែលត្រូវទម្លាក់ពីយន្តហោះឬរយៈកម្ពស់ណាមួយ :


t_main: ឆទានសាលា
t_pron: [ឆៈ-ទា-នៈ-សា-ឡា] ឬ [ឆ-ទាន-សា-ឡា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សាលា, រោង ៦កន្លែង សម្រាប់ចែកទានដល់ពួកស្មូម; ខ្មែរយើងច្រើនហៅត្រឡប់បទចុងជាដើមថា សាលាឆទាន។ គួរថា ឆទ្ទានសាលា។


t_poly: ២)
t_exam: ឆន្ទៈត្រូវបានចាត់ទុកថាសំខាន់នៅក្នុងសីលវិជ្ជា។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) អំណាចនៃចិត្តក្នុងការជ្រើសរើសចំណង់ខ្លាំងបំផុតក្នុងចំណោមចំណង់ជាច្រើនដែលមាន ក្នុងខណៈពេលមួយនៃការសម្រេចចិត្ត ដែលស្ដែងឡើងតាមរយៈសកម្មភាពជាក់លាក់ណាមួយ។ ជាសមត្ថភាពក្នុងការប្រព្រឹត្តប្រកបដោយការសម្រេចចិត្តចំពោះចំណង់របស់បុគ្គលណាម្នាក់ :


t_main: ឆន្នអាមាត្យ
t_pron: [ឆាន់-អា-ម៉ាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនាយសារថីម្នាក់របស់ព្រះសិទ្ធត្ថមហាសត្វ ជា សហជាត កើតថ្ងៃដំណាលនឹងព្រះសិទ្ធត្ថៈ ជាមនុស្សជិតដិត ស្និទ្ធស្នាលនឹងព្រះអង្គ, លុះចំណេរកាលមកខាងមុខ ឈ្មោះនេះ បានចូលមកបួសជាភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយការរលឹកអាល័យព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធនិងមិត្រភ័ក្ដិឯទៀត, ជាភិក្ខុមានមានះរឹងត្អឹងប្រឹងក្រៃលែង។


t_main: ឆព្វណ្ណរង្សី
t_pron: [ឆ័ព-ព័ន-ណៈ-រ័ង-សី] ឬ [ឆ-ព័ន-រ័ង-សី]
t_source: (បា. ឆព្វណ្ណរំសិ)
t_pos: ន.
t_exp:
រស្មីមានព័ណ៌ ៦គឺខៀវ, លឿង, ក្រហម, ស, ហង្សបាទ, ប្រភស្សរ (រស្មីដែលចេញពីព្រះកាយនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ) ; និយាយចំពោះតែរស្មីនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, តាមទម្លាប់ ច្រើនហៅថា ឆ-ព័ណ្ណរង្សី ប៉ុន្តែ គង់សរសេរជា ឆព្វណ្ណរង្សី ដូច្នេះដែរ។


t_main: ឆវគ្រឹះ
t_pron: [ឆៈ-វៈ-គ្រឹស]
t_source: (បា.សំ.; សំ. ឝវ + គ្ឫ-ហ)
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្ទះសម្រាប់ដាក់ខ្មោច, ផ្ទះសម្រាប់តម្កល់សាកសពទុកជាបណ្ដោះអាសន្នក្នុងមន្ទីរពេទ្យទម្រាំដល់ពេលយកចេញទៅក្រៅ។


t_main: ឆាយា
t_subscrip: 2
t_pron: [ឆា-យ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
សំបុត្រសម្គាល់ខ្លួនសម្រាប់ភិក្ខុក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ កាន់រក្សាទុកជាគ្រឿងអាងឱ្យដឹងថាកាលដែលខ្លួនលោកបំពេញឧបសម្បទានោះ សម្រេចញត្តិចតុត្ថកម្មវាចា នៅវេលាស្រមោលចម្រឹងឈើ ឬឫស្សី ដែលបោះជាគ្រឿងសម្គាល់នោះបានប៉ុន្មានជាន់; លុះតមក កំណត់យកនាឡិកា ប្រាប់ម៉ោងពេលជាជំនួសស្រមោល ហើយមានកត់ហេតុផ្សេងៗ មានថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំ សករាជជាដើមផង; ក្នុងសម័យឥឡូវ សូម្បីសាមណេរក៏ឱ្យមានសំបុត្រនេះកាន់រក្សាខ្លួនដែរ (ហៅថា សង្ឃដីកា សម្រាប់ឱ្យសាមណេរកាន់ជាសម្គាល់)។


t_main: ឆាវ
t_subscrip: 2
t_pron: [ឆាវ]
t_pos: ឧ.
t_exp:
សូរឮដោយចាក់ទឹកឬជ្រលក់ទឹកលត់លោហជាតិមានដែកជាដើម ដែលកំពុងឆេះក្ដៅឬសូរសន្ធឹកសត្វល្អិតមានចំនួនច្រើនផ្អើលជាដើម។


t_main: ឆី
t_pron: [ឆី]
t_pos: កិ.
t_exp: (ព.បុ.) ស៊ី :
t_exam:
ឆ្កែជាឱ្យបាយឆី ដេកនៅដីចាំធនធាន គ្រឿងសឹកទុកទាហាន កេរ្តិ៍គម្ពីរទុកប្រាជ្ញប្រាយ (សាស្ត្រាច្បាប់កេរកាល)។


t_main: ឆុង
t_subscrip: 1
t_pron: [ឆុង]
t_source: (ចិ.)
t_pos: កិ.
t_exam: ឆុងតែ; ឆុងថ្នាំ។
t_exp:
ចាក់ទឹកក្ដៅ សំយុងចុះទៅលើតែ ឬទៅលើថ្នាំផង់សម្រាប់កែរោគ ឬក៏បង់ស្លឹកតែ, បង់ថ្នាំផង់ ចាក់ទឹកក្ដៅ ឱ្យចេញរសជាតិ :


t_main: ឆួល
t_subscrip: 1
t_pron: [ឆួល]
t_pos: កិ.
t_exp:
បណ្ដាលឡើងដោយកម្ដៅឬដោយក្លិនអ្វីដែលផ្សាយជះឡើងដល់ច្រមុះ នាំឱ្យឈ្លក់, ឱ្យកណ្ដាស់ឬនាំឱ្យចង្អោរ ដូចក្លិនផង់ម្រេចជាដើម។


t_main: ឆែក
t_subscrip: 1
t_pron: [ឆែក]
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_exp: ធ្វើឱ្យមានឆែក, ច្រៀកបំបែក :
t_exam:
ក្ដារមួយសន្លឹកនេះ ត្រូវទុកទោលទាំងពីរខាងឱ្យរាបស្មើចុះ កុំបាច់ឆែក, មួយសន្លឹកនុ៎ះត្រូវអារឆែកតាមគំនូសដែលខ្ញុំគូសឱ្យ។


t_main: ឆែកឆេរ
t_pron: [ឆែក-ឆេ]
t_source: (បារ. ក្លាយមកពីបារាំង ស៊ែរសេរ Chercher "រក")
t_pos: កិ.
t_exam: ទៅផ្សារត្រូវយកកាតទៅផង ក្រែងប្រទះប៉ូលិសឆែកឆេរ; ប៉ូលិសឆែកកាត, មេគយឆេរថ្នាំ; ប៉ូលិសឆៀកកាត។
t_notes: (ម.ព. ឆៀក ផង)។
t_exp:
សួររក, ពិនិត្យមើល, ត្រួតត្រាមើលឱ្យដឹង; ច្រើនប្រើកាត់ពាក់កណ្ដាលពាក្យថា ឆែក ឬ ឆេរ; ប្រើពាក្យ ឆៀក ជាជំនួសក៏មាន :


t_main: ឆៃប៉ូវ
t_pron: [ឆៃ-ប៉ូវ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្អកមើមឆៃថាវ គឺមើមឆៃថាវ ដែលគេកាត់ពុះជាបន្ទះៗ ហាលថ្ងៃ ឱ្យស្រពាប់ប្រឡាក់អំបិលផ្អាប់ទុកយូរថ្ងៃ សម្រាប់ប្រើជាម្ហូបគោក បរិភោគជាមួយនឹងបបរជាដើម។


t_main: ឆ្កួត
t_subword: ឆ្កួតកាម
t_pron: [ឆ្កួត-កាម]
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលស៊ប់ចិត្តក្នុងសេចក្ដីត្រេកត្រអាលរីករាយ សប្បាយនឹងកាមគុណ ៥គឺ រូប, សំឡេង, ក្លិន, រស, សម្ផស្ស ឥតដែលមានភ្នកនឹកនាដល់ ជរា ព្យាធិ មរណៈ និងសេចក្ដីព្រាត់ប្រាសនិរាសដែលខ្លួនមុខជានឹងត្រូវបានពុំខាននោះឡើយ។


t_main: ឆ្កួត
t_subword: ឆ្កួតលេលា
t_pron: [ឆ្កួត-លេ-លា]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានដំណើរឬលំនាំគំនិតខុសប្រក្រតី :
t_notes: (ច្រើនប្រើច្រឡំថា ឆ្កួតលីលា)។
t_exam:
[…] សាងប្រទេស ដោយសម្លាប់ អស់ប្រជា សាសន៍នានា គេសែនឆ្ងល់ ស្ញើចអស្ចារ្យ ថាជម្រះ លាងក្អែលចក្រពត្ត្រា នេះមហា ឆ្កួតលេលា ខាងឈ្លាសវៃ។ […] (ជីវិតឥតន័យក្រោមរបបបិសាច)។


t_main: ឆ្កួត
t_subword: ឆ្កួតសព្ទ
t_pron: [ឆ្កួត-ស័ប]
t_pos: គុ.
t_exam: អ្នករៀនឆ្កួតសព្ទ។
t_exp:
ដែលរៀនប្រែពីភាសាដទៃមកជាភាសារបស់ខ្លួន ភ័ន្តច្រឡំសព្ទ ចេះតែស្មានៗខុសខ្លះត្រូវខ្លះ ដោយចេះវេយ្យាករណ៍មិនស្ទាត់ ចាំសព្ទក៏មិនប្រាកដ តែហ៊ានថា ហ៊ានប្រែមិនញញើត :


t_main: ឆ្កួតជ្រូក
t_pron: [ឆ្កួត-ជ្រូក]
t_pos: ន., គុ.
t_exam: រោគឆ្កួតជ្រូក, មនុស្សឆ្កួតជ្រូក។
t_exp:
ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ បណ្ដាលកើតអំពីខ្យល់កាចក្នុងសន្តាន ឆក់ឱ្យដួល ឱ្យប្រកាច់ បែកពពុះមាត់ (រោគនេះមិនមែនមានជាប់ជាប្រក្រតីទេ យូរៗទើបធ្វើទុក្ខម្ដងៗ) :


t_main: ឆ្កែស្រែង
t_pron: [ឆ្កែ-ស្រែង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់សាច់ធូរជ្រោក ច្រើនប្រើជាថ្នាំបង្ហុយដំបៅ ដែលកើតដោយរបួស ឬរូស, កោសលាយនឹងថ្នាំឯទៀត ជក់កែរោគឫសដូងខ្យល់។


t_main: ឆ្ដោ
t_pron: [ឆ្ដោ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ ពួកត្រីរ៉ស់; កាលនៅតូចគេហៅថា ត្រីដៀប, ធំទៅទៀតហៅថា ត្រីឆ្ដោ, ទៅពីឆ្ដោទៅទៀតហៅថា រាហូ។


t_main: ឆ្នាស
t_pron: [ឆ្នាស]
t_pos: គុ.
t_exam: ស្រីឆ្នាស, មេមាន់ហ្នឹងឆ្នាសណាស់។
t_exp:
(និយាយអំពីស្រីៗ) ដែលហៃរករឿងឈ្លោះប្រកែក ជេរប្រទេចមិនព្រមចាញ់នរណា; ឬអំពីសត្វញីមានមាន់ជាដើម ដែលហៃដេញចឹកមាន់ឯទៀតនៅជិតៗ :


t_main: ឆ្នឹម
t_pron: [ឆ្នឹម]
t_pos: ន.
t_exam: កណ្ដាប់ ២ ឆ្នឹម, ឆ្នឹមកណ្ដាប់រលំរេលដោយត្រូវខ្យល់ព្យុះធំបោកបក់។
t_exp:
គំនរកណ្ដាប់ស្រូវទុំដែលគេរៀបជារបៀបខ្ពស់ត្រឹមត្រង់ ផ្អាប់ទុកឱ្យងាយបោកងាយបែន គឺឱ្យគ្រាប់ស្រូវជ្រុះអស់ :


t_main: ឆ្នាំ
t_subword: ឆ្នាំតារាគតិ
t_pron: [ឆ្នាំ-តា-រ៉ា-គៈ-តិ] ឬ [ឆ្នាំ-ដា-រ៉ា-គៈ-តិ]
t_pos: ន.
t_exp:
រយៈពេល៣៦៥ថ្ងៃ ៦ម៉ោង ៩នាទី និង៩,៥វិនាទី គិតតាមរង្វិលខ្ញាល់និងរង្វិលជុំនៃផែនដី ដើម្បីបានមួយជុំព្រះអាទិត្យដោយផ្អែកលើការគណនាតាមតារាសាស្ត្រ។


t_main: ឆ្នាំ
t_subword: ឆ្នាំបង្គ្រប់
t_pron: [ឆ្នាំ-បង់-គ្រប់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឆ្នាំដែលមានរយៈពេល៣៦៦ថ្ងៃ គិតចាប់ពីថ្ងៃទី១ខែមករា ដល់ថ្ងៃទី៣១ខែធ្នូ ដែលក្នុងនោះខែកុម្ភៈមាន២៩ថ្ងៃ ហើយជាទូទៅកើតមានឡើងរៀងរាល់បួនឆ្នាំម្ដង។


t_main: ឆ្នាំ
t_subword: ឆ្នាំស៊ីវិល
t_pron: [ឆ្នាំ-ស៊ី-វិល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឆ្នាំដែលមានរយៈពេលគិតចាប់ពីថ្ងៃទី១ខែមករា ដល់ថ្ងៃទី៣១ខែធ្នូ មាន៣៦៥ថ្ងៃ លើកលែងតែឆ្នាំបង្គ្រប់ដែលមាន៣៦៦ថ្ងៃ។


t_main: ឆ្នាំសារពើពន្ធ
t_pron: [ឆ្នាំ-សា-រ៉ៈ-ពើ-ពន់]
t_pos: ន.
t_exam: ឆ្នាំសារពើពន្ធនៃប្រទេសនេះចាប់ផ្ដើមពីថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា និងចប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា។
t_exp:
រយៈពេលពេញមួយឆ្នាំដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់សម្រាប់គោលដៅគណនេយ្យនិងគម្រោងថវិកា។ ខែដែលចាប់ផ្ដើមនិងខែបញ្ចប់ខុសគ្នាទៅតាមប្រទេសនីមួយៗ :


t_main: ឆ្មា
t_subword: ឆ្មាសម្បុរបី
t_pron: [ឆ្មា-សំ-បុល-បី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឆ្មាដែលមានរោមបីពណ៌ចែកដាច់ គឺពណ៌ខ្មៅ ពណ៌លឿងទុំ និងពណ៌ស។ ខ្មែរយើងពីបុរាណតែងមានជំនឿថា ឆ្មាសម្បុរបីជាសត្វនាំលាភ នាំសំណាងឱ្យម្ចាស់ :

t_exam:
នៅក្នុងព្រះរាជពិធីឡើងគ្រងរាជសម្បត្តិ ក្រៅពីបញ្ចកកុធភណ្ឌទាំងប្រាំ ក៏មានឆ្មាសម្បុរបីមួយដែរដែលត្រូវហែប្រទក្សិណ។


t_main: ឆ្វេងនិយម
t_pron: [ឆ្វេង-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: នយោបាយឆ្វេងនិយម។
t_exp:
និន្នាការឬមនោគមវិជ្ជានយោបាយដែលនិយមកំណែទម្រង់ជ្រុល និងនិយមការធ្វើបដិវត្តន៍ ដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរសណ្ដាប់ធ្នាប់សង្គម ក្នុងគោលបំណងពង្រីកសេរីភាពនិងសុខុមាលភាពសង្គមសម្រាប់ប្រជាជន ដោយប្រយុទ្ធតស៊ូប្រឆាំងនឹងវិសមភាពសង្គម ហើយប្រកាន់យកគោលការណ៍សមភាព :


t_poly: ២)
t_exam: ស្ត្រីគឺជាឆ្អឹងខ្នងក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។
t_exp:
(សំនួន.) អ្វីៗដែលសំខាន់បំផុត ដែលជាជន្ទល់ ដែលជាបង្គោលឬជាបង្អែកដ៏រឹងមាំសម្រាប់អ្នកណាម្នាក់ គ្រួសារ។ល។ :


t_main: ជ
t_pron: [ជ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៨នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [c] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។


t_main: ជក់
t_subscrip: 5
t_pron: [ជក់]
t_pos: ន.
t_exam: អម្បោសជក់ដូង, អម្បោសជក់ត្នោត, ពួរជក់ដូង, ខ្សែជក់ត្នោត។
t_exp:
សរសៃតូចៗនៃសំបកផ្លែដូងឬស្រទបគល់ធាងត្នោត ដែលគេទាញចេញបន្ទាប់ពីដំឱ្យទក់ សម្រាប់កែច្នៃជាសម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ :


t_main: ជញ្ជាត់ព្រលឹង
t_pron: [ជញ់-ជាត់-ព្រ-លឹង]
t_pos: កិ.
t_exam: ត្រូវជញ្ជាត់ព្រលឹងឱ្យវាទៅ (ធ្វើតាមតម្រាព្រាហ្មណ៍)។
t_exp:
យកឈ្នាងជញ្ជាត់គោក ស្រែកហៅព្រលឹងបណ្ដើរ រួចហើយយកឈ្នាងនិងច្រែងមកកាយកៀរប្រមូល ឬបក់បោយទៅលើមនុស្សឈឺ ឬមនុស្សមានភ័យអាសន្នតក់ស្លុតខ្លាំងដោយហេតុភេទ ឬគ្រោះថ្នាក់អ្វីមួយដែលគេហៅថា លស់ព្រលឹង ជាពិធីឧបកិច្ចហៅព្រលឹងឱ្យចូលមកឋិតនៅក្នុងរូបកាយមនុស្សនោះវិញ :


t_main: ជញ្ជីងទូទាត់
t_pron: [ជញ់-ជីង-ទូ-ទាត់]
t_pos: ន.
t_exam: ជញ្ជីងទូទាត់មានផ្នែកសំខាន់បីគឺ ផ្នែកគណនីចរន្ត ផ្នែកគណនីវិនិយោគ និងផ្នែកគណនីប្រតិបត្តិការមូលធន។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ឯកសារផ្នែកគណនេយ្យដែលបង្ហាញការទូទាត់រវាងប្រទេសមួយនិងប្រទេសមួយ ឬរវាងប្រទេសមួយនិងប្រទេសច្រើន ក្នុងកាលកំណត់មួយជាក់លាក់ :


t_main: ជញ្ជាំងភ្លើង
t_pron: [ជញ់-ជាំង-ភ្លើង]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ប្រព័ន្ធសុវត្ថិភាព (ហាដវែរ សុសវែរ) ដែលត្រួតពិនិត្យលំហូរទិន្នន័យពីកុំព្យូទ័រមួយទៅកុំព្យូទ័រមួយទៀត ឬពីបណ្ដាញកុំព្យូទ័រមួយទៅបណ្ដាញកុំព្យូទ័រមួយទៀត ឬពីអ៊ីនធឺណិត ប្រឆាំងនឹងអាក់សេសខុសច្បាប់ពីខាងក្រៅ ឬប្រឆាំងនឹងការខូចហាដវែរនៅកន្លែងណាមួយ។


t_main: ជណ្ដើរ
t_subword: ជណ្ដើរយន្ត
t_pron: [ជន់-ដើ-យន់]
t_pos: ន.
t_exam: ការដំឡើងជណ្ដើរយន្ត និងជណ្ដើរយន្តប្រអប់តាមអគារ។
t_exp:
គ្រឿងមានរាងដូចប្រអប់ (ទូ) ឬ ដូចជណ្ដើរ ធ្វើចលនាដោយថាមពលអគ្គិសនី ដឹកនាំមនុស្ស ឬ អីវ៉ាន់ឡើងចុះទៅជាន់នានា ពិសេសក្នុងអគារខ្ពស់មានច្រើនជាន់ :


t_main: ជណ្ដើរស្វា
t_pron: [ជន់-ដើ-ស្វា]
t_pos: ន.
t_exp:
វល្លិមួយប្រភេទ រាងសំប៉ែត កង្កាញ់ផ្នត់ៗ ច្រើនដុះវារឡើងដើមឈើធំៗ (បានជាហៅដូច្នេះ ទំនងជាស្វាតែងឡើងចុះតាមវល្លិនេះ ដែលទុកជាជណ្ដើររបស់វា)។


t_poly: ២)
t_exp:
មនុស្សឬក្រុមមនុស្សដែលមានកំណើត អម្បូរ វប្បធម៌ ភាសា ជំនឿ សាសនា ទំនៀមទម្លាប់ ការរស់នៅ និងប្រវតិ្តសាស្ត្រ ក្នុងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយ :

t_exam:
ជនជាតិខ្មែរ, ជនជាតិចិន, ជនជាតិអឺរ៉ុប..., […] ជនជាតិខ្មែរកើតនៅលើដីខ្មែរ ត្រូវតែយើងថែជាតិឱ្យបានរុងរឿង កេរ្តិ៍ឈ្មោះជាតិនឹងបានថ្កុំថ្កើង លុះត្រាតែយើងខំថែរក្សា […]។


t_main: ជនជាតិ
t_subword: ជនជាតិដើមភាគតិច
t_pron: [ជន់-ជាត-ដើម-ភាក-តិច]
t_pos: ន.
t_exam: ទំពួន កួយ គ្រឹង ជាជនជាតិដើមភាគតិច។
t_exp:
ជនជាតិដើមដែលមានចំនួនប្រជាជនតិចនៅក្នុងប្រទេសណាមួយ ច្រើនរស់នៅជាក្រុមតូចៗតាមតំបន់ខ្ពង់រាប ឬតំបន់ជួរភ្នំ ដោយរក្សាទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី ជំនឿ ភាសា និងរបៀបរបបរស់នៅរបស់ខ្លួន :


t_main: ជនបទ
t_pron: [ជៈ-នៈ-បត់] ឬ [ជន់-នៈ-បត់]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_exp:
ប្រទេសជាទីប្រជុំជន គឺទីតំបន់ស្រុកក្រៅ ដែលមានប្រជាជននៅកុះករ មានអ្នករាជការរដ្ឋបាលនៅជាប្រធានកាន់កាប់រក្សាផង (ខេត្តក្រៅ, ទីរួមខេត្ត)។


t_main: ជនពិការ
t_pron: [ជន់-ពិ-កា]
t_pos: ន.
t_exam: ជនពិការរាងកាយ, ជនពិការភ្នែក។
t_exp:
ជនដែលខ្វះខាតឬបាត់បង់សម្បទាណាមួយ បណ្ដាលឱ្យមានការរំខានដល់ជីវភាពរស់នៅឬសកម្មភាពនានាប្រចាំថ្ងៃ។ ជួនកាលមានគេប្រើពាក្យ ជនមានពិការភាព ផងដែរ :


t_main: ជនភៀសខ្លួន
t_pron: [ជន់-ភៀស-ខ្លួន]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រោយចប់សង្គ្រាម ជនភៀសខ្លួនបានត្រឡប់មកស្រុកកំណើតវិញ។
t_exp:
មនុស្សទាំងឡាយដែលបានចាកចេញពីតំបន់ណាមួយដែលខ្លួនកំពុងរស់នៅទៅកាន់តំបន់មួយផ្សេងទៀតដោយសារតែពួកគេទទួលរងការភ័យខ្លាចពីការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើមូលហេតុពូជសាសន៍ សាសនា សញ្ជាតិ នយោបាយ សង្គ្រាម ឬគ្រោះធម្មជាតិជាដើម :


t_main: ជនអនន្តោប្រវេសន៍
t_pron: [ជន់-អៈ-ណន់-តោ-ប្រ-វេស]
t_pos: ន.
t_exam: បុគ្គលិកស្ថានទូតប្រចាំនៅប្រទេសណាមួយ ជាជនអនន្តោប្រវេសន៍នៅក្នុងប្រទេសនោះ។
t_exp:
ជនដែលចូលទៅក្នុងប្រទេសណាមួយ ដើម្បីបំពេញបេសកកម្មជាតំណាងអង្គការអន្តរជាតិឬអង្គការតំបន់ជាតំណាងប្រទេស ឬដើម្បីបំពេញបេសកកម្មឬការងារផ្សេងទៀត តាមកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងប្រទេសដើមកំណើតនៃជននោះនិងប្រទេសដែលខ្លួនចូលទៅ :


t_main: ជនុបត្ថម្ភ
t_pron: [ជៈ-នុ-ប៉ាត់-ថ័ម]
t_source: (បា. ជន + ឧបត្ថម្ភ)
t_pos: ន.
t_exam: សាលារៀននេះ កើតឡើងដោយជនុបត្ថម្ភ។
t_exp:
សេចក្ដីទំនុកបម្រុង, ការជួយជ្រោមជ្រែងរបស់ពួកជន គឺការដែលប្រជាជនព្រមចិត្តគំនិតគ្នាជួយទំនុកបម្រុង ជួយជ្រោមជ្រែងឱ្យកើត ឱ្យសម្រេចដោយចំណាយទ្រព្យរាល់គ្នា ឬក៏ដោយកម្លាំងកាយរាល់ខ្លួន :


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ប្រ.) បរិបូរ, ពោរពាស; ច្រើននិយាយតែអំពីភោជនាហារឬលាភសក្ការៈ ដែលមានបរិបូរណាស់ បរិភោគឬចែករលែកមិនខ្ចាត់ មិនចេះរលស់។


t_poly: ២)
t_exam: វល្លិជន្លង់, ស្លឹកជន្លង់។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិឡើងទ្រើងមួយពួក, ច្រើនដាំជាប្រយោជន៍ប្រើធ្វើថ្នាំត្រជាក់, ធ្វើជាបន្លែឬស្រុសធ្វើជាអន្លក់ក៏បានខ្លះ :


t_main: ជន្លជន្លេញ
t_pron: [ជន់-ល-ជន់-លេញ]
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_exp:
ជន្លញយៗដោយប្រឡែងលេង, លូកល, លូកលាន់ នាយអាយ ដោយអាការៈប្រឡែងលេង; និយាយលូកលនាយអាយដោយពាក្យចំអែចំអន់និយាយលេញលេង។


t_main: ជប
t_pron: [ជប់]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exp:
ខ្សឹប; ស្វាធ្យាយខ្សឹបៗ, សូត្ររាយមន្តអាគមខ្សឹបៗ ឬសូត្រនឹកតែក្នុងចិត្ត; ប្រឡេះផ្គាំសូត្រខ្សឹបៗ ឬសូត្រដោយនឹកតែក្នុងចិត្ត។


t_poly: ២)
t_pos: ន.
t_exp:
កិរិយាខ្សឹប, ដំណើរសូត្រខ្សឹបៗ ឬសូត្រនឹកតែក្នុងចិត្ត។ មានសេចក្ដីតំណាលក្នុងរឿងរ៉ាវពីព្រេងនាយថា ឥសីជប នោះគឺឥសីសូត្ររាយមន្តអាគមខ្សឹបៗ ឱ្យកើតបានជាអ្វីៗ តាមបំណង។


t_main: ជម្ពូ
t_subscrip: 2
t_pron: [ជំ-ពូ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើពួកមួយ ផ្លែប្រើជាអាហារ, មានច្រើនយ៉ាងគឺ ជម្ពូ ស, ជម្ពូ សប្រឿងៗ, ជម្ពូខៀវ, ជម្ពូល័ខ (សុទ្ធតែមានផ្កា ស) ; ជម្ពូក្រហម (មានផ្កាក្រហមស្រស់)។


t_main: ជម្ពូ
t_subscrip: 3
t_pron: [ជំ-ពូ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទផ្សេងទៀត គ្រាប់ក្នុងមានក្លិនឆ្អាបហាង សម្រាប់បុកជ្រលក់សំពត់ដិតជាព័ណ៌ក្រហមស្រស់, ស្លឹកប្រើជាថ្នាំស្រលាបរំងាប់កម្ដៅគ្រុនក្ដៅក្រហាយ។


t_main: ជម្ពូទ្វីប
t_pron: [ជំ-ពូ-ទ្វីប]
t_source: (សំ.បា. ជម្ពុទីប ឬ ជម្ពូទីប "ប្រទេសដែលរុងរឿង, ត្រដែតត្រដឹមដោយដើមព្រីង; កោះព្រីង")
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ទ្វីប, មហាទ្វីប ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះទ្វីបធំមួយ ដែលលោកកំណត់ហៅដោយមានដើមព្រីងធំសម្បើម ដុះនៅនាភ្នំសុមេរុជាគោលចារឹក ហៅថា ព្រីងប្រចាំទ្វីប, មានផ្លែធំៗ, កាលបើទុំជ្រុះចុះមក, លុះដល់រលួយទៅជាទឹកហូរច្រោះកើតជាស្ទឹងមួយហៅ ស្ទឹងជម្ពូ, កករដីក្បែរខាងទាំងពីរជ្រាបទឹកផ្លែព្រីងនោះ លុះត្រូវខ្យល់បក់យូរៗទៅក៏ខះស្ងួតក្លាយជាមាសវិសេសមួយយ៉ាងហៅថា មាសជម្ពូនទ (មាសជម្ពូនុទ)។ កាលពីក្នុងសម័យបុរាណលោកសំដៅចំពោះត្រង់មធ្យមប្រទេស (ឥណ្ឌា) ទាំងមូលហៅថា ជម្ពូទ្វីប ...។


t_main: ជម្ពូនទៈ
t_pron: [ជំ-ពូ-នៈ-ទៈ]
t_source: (សំ.បា. ជម្ពុនទ, ជម្ពូនទ ឬ ជម្ពោនទ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ជម្ពូទ្វីប ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះមាសវិសេសមួយប្រភេទ កើតអំពីកករដីដែលជ្រាបជោកដោយទឹកផ្លែព្រីងប្រចាំទ្វីប, ជាមាសបរិសុទ្ធឥតមានមន្ទិល មានសាច់ល្អបំផុតជាងមាសទាំងពួង, មាសនេះ សូម្បីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ក៏ទ្រង់ត្រាស់សរសើរដែរ; ខ្មែរយើងហៅក្លាយមកជា មាសជម្ពូនុទ។


t_main: ជម្ពូពាន
t_pron: [ជំ-ពូ-ពាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្ដេចស្វាមួយក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ថាកើតពីក្អែលព្រះឥសូរ; ក្នុងរាមាយណៈហៅ ជាម្ពវាន ឬ ឫក្សរាជ ថាកើតអំពីទឹកព្រះនេត្រនៃមហាព្រហ្ម ដែលទ្រង់ជូត ហើយរលាស់ចោលលើផែនដី ...។


t_main: ជម្ម
t_pron: [ជាំ]
t_source: (បា.សំ. ជាល្ម)
t_pos: ន.
t_exp:
មនុស្សស្លាប់គំនិត គឺមនុស្សដែលឥតបានគិតពីខុសពីត្រូវ ចង់ធ្វើអ្វីក៏ចេះតែធ្វើៗ ទៅតាមទំនើងចិត្តខ្លួន; មនុស្សគម្រក់ចោលម្សៀត (គេច្រើនប្រើសម្ដីនេះដោយកំហឹងខ្លាំង, ដោយមើលងាយឥតក្រែង) :

t_exam:
អាជម្មហ្នឹង វាឥតដឹងអីទេ, កុំជឿវា។ ជួនកាលគេជេរដាក់មុខថា នែអាជម្ម, អាអ្ហែងនេះព្រើលណាស់, អាអ្ហែងចេញឱ្យឆាប់ទៅ! ជួនកាលគេជេរថា អាជម្ម ឯងបានតែខាងស៊ី, ឥតដឹងអីទេ! ជួនកាលគេប្រើសម្ដីថា ក្រជាំ ក៏មាន។


t_poly: ២)
t_pos: កិ.
t_exp:
បញ្ចៀសប្រជាជនចេញជាបណ្ដោះអាសន្នពីកន្លែងណាមួយដែលកើតមានឬនឹងអាចកើតមានគ្រោះថ្នាក់ ទៅកាន់កន្លែងមានសុវត្ថិភាព។


t_main: ជល
t_subword: ជលមាគ៌
t_pron: [ជៈ-លៈ-មាក] ឬ [ជល់-មាក]
t_pos: ន.
t_exp:
ដូចគ្នានឹង ជលមគ្គ, ប៉ុន្តែខ្មែរយើងច្រើនហៅតែចំពោះប្រឡាយទឹកដែលមានភ្លឺស្រែអមសងខាង សម្រាប់បង្ហូរទឹកអំពីស្រែច្រើន ឱ្យធ្លាក់ទៅកាន់ទីឯទៀត។


t_main: ជល
t_subword: ជលេស
t_pron: [ជៈ-លេស]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះជលេស, ព្រះជលេស្វរៈ។
t_notes: (ច្រើនមានប្រើតែក្នុងសិលាចារឹកបុរាណ។ វេវ. ជលេស្វរៈ)។
t_exp:
មហាសមុទ្រ, ទេវតាម្ចាស់សមុទ្រ, ម្ចាស់ទឹកភ្លៀង ១គឺ ព្រះវរុណៈ ដែលខ្មែរយើងច្រើនហៅថា ព្រះពិរុណ គឺមហាសមុទ្រ, ទឹក, ទឹកភ្លៀង :


t_main: ជលធារសាស្ត្រ
t_pron: [ជៈ-លៈ-ធា-រៈ-សាស] ឬ [ជល់-លៈ-ធា-សាស]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃភូមិវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីប្រព័ន្ធឬរបាយផ្លូវទឹក (មហាសមុទ្រ សមុទ្រ បឹង ទន្លេ ស្ទឹង...) នៃតំបន់មួយ រួមមានវិសាលភាព ប្រភព បណ្ដោយ ភ្នែន និងសណ្ឋានផ្លូវទឹកនោះ។


t_main: ជលភូគព្ភវិទ្យា
t_pron: [ជល់-ភូ-គប់-វិត-ទ្យា] ឬ [ជៈ-លៈ-ភូ-គប់-ភៈ-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកនៃភូគព្ភសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីទំនាក់ទំនងរវាងទឹកនិងរចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តនៅលើផ្ទៃខាងលើនិងនៅខាងក្នុងរបស់ផែនដី។


t_main: ជលវិទ្យា
t_pron: [ជៈ-លៈ-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យានិយាយអំពីទឹកឱ្យដឹងថា តើទឹកនោះមានអាការៈដូចម្ដេចខ្លះ។ វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីទឹកនៃផែនដី (ទឹកសាបនិងទឹកប្រៃ) រួមបញ្ចូលទាំងវដ្ដទឹក លក្ខណៈរូបនិងលក្ខណៈគីមីរបស់ទឹក ទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងធនធានទឹក បរិយាកាស រំហួត កំណកអាកាស លំហូរទឹក និងទឹកក្រោមដី។


t_poly: ២)
t_exp: និយាយជា(ព.ប្រ.) ចំពោះល្បឿនរបស់ចិត្តជាដើមក៏បាន :
t_exam:
ជវភាពរបស់ចិត្ត អាចប្រព្រឹត្តទៅបានសព្វទិសទី; ជវភាពនៃសេដ្ឋីកិច្ចជាតិក្នុងសម័យនេះ ឃើញថាបានចម្រើនកើនប្លែកជាងសម័យមុនៗ។


t_poly: ៣)
t_exp:
(សេ.ហិ.) កម្លាំងជំរុញឱ្យមានសន្ទុះនៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រែប្រួលឥរិយាបថទីផ្សារ សកម្មភាពធុរកិច្ច ការងារ ផលិតកម្ម ការវិនិយោគជាដើម។


t_main: ជវលេខ
t_pron: [ជៈ-វៈ-ឡេក]
t_source: (បា. ជវ + លេខ)
t_pos: ន.
t_exam: គេតែងប្រើជវលេខក្នុងសន្និបាតផ្សេងៗ មានសន្និបាតនៃរដ្ឋសភាជាដើម។
t_exp:
ការសរសេររហ័ស វិធីប្រើសញ្ញាគឺគំនូសសម្រាប់សរសេរ កត់ត្រាឱ្យបានរហ័សតាមទាន់សម្ដីដែលគេថ្លែងបាឋកថា, ជជែកគ្នា, និយាយគ្នាបាន :


t_main: ជា
t_subscrip: 4
t_pron: [ជា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះពស់មួយប្រភេទមានពិសខ្លាំង; កាលនៅតូចហៅ ពស់ជា, លុះធំទ្រើសបន្តិចឡើង ហៅ ពស់ក្រាយ, ដល់ធំអស់ទំហំ ហៅ ពស់រំចេក។


t_main: ជាញ
t_subscrip: 2
t_pron: [ជាញ]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ជ័យ : ជាញជ័យ, ជំនាញជាញជ័យ គឺវាងវៃ, ប៉ិន, ប្រសប់; អង់អាច ព្រមទាំងតែងតែមានជ័យជម្នះដោយសេចក្ដីស្ទាត់ប៉ិនប្រសប់មានជ័យផង (ប្រើតែក្នុងកាព្យ) :

t_exam:
កាព្យធៀបពាក្យ ជាញ ថា : យោធាសុទ្ធតែជាញៗ ខ្លះចាប់អូសទាញ ពួកបច្ចាមិត្ត។ ក្លាហានមិនសូវភ័យភិត ខ្លះដេញប្រកិត តាមចាប់ពួកខ្មាំង ...។


t_main: ជាតក
t_pron: [ជា-ដក់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
រឿងរ៉ាវពីក្នុងជាតិមុនៗ ដែលលោកអ្នកបានលុះញាណវិសេស សម្រាប់ដឹងជាតិ លោកសម្ដែងប្រាប់ យ៉ាងដូចជាតកទាំង ១០មានតេមិយជាតកជាដើម ដែលព្រះសក្យមុនីសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់សម្ដែង។ ឈ្មោះអង្គនៃពុទ្ធសាសនាមួយយ៉ាងក្នុងអង្គទាំង ៩។


t_main: ជាតស្រង់
t_pron: [ជាត-ស្រង់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ សន្តានត្រីឆ្កោក តែតូចជាង, មានព្រុយទាំងពីរខាងនិងខាងលើខ្នង, ចុងកន្ទុយមានសម្បុរខ្មៅលាយក្រហម។


t_main: ជាតហិង្គុល
t_pron: [ជាត-ហិង-គុល]
t_source: (សំ.បា. ហិង្គុ, ជាតិហិង្គុ "ជ័រហិង្គុ; ជ័រមហាហិង្គុ")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះថ្នាំមួយប្រភេទសម្បុរក្រហមស្រស់ ក្លិនឆ្អាប ជាផង់ក៏មាន ជាដុំក៏មាន សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំលាបលន ឬលាយនឹងប្រេងសម្រាប់បោះត្រា; ប្រើជាឱសថត្រជាក់ក៏បាន។ បើជាដុំរឹងហៅថា ជាតហិង្គុលខ្វាក់។


t_main: ជាតិពន្ធុ
t_pron: [ជាត-ព័ន-ធុ]
t_pos: ន.
t_exp:
សង្គមមនុស្សមួយក្រុមដែលមានលក្ខណៈសម្គាល់សំខាន់ៗរួមគ្នា ដូចជា ជាតិសាសន៍ វប្បធម៌ ភាសា ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ ជំនឿ ជាដើម។


t_main: ជាតិពន្ធុវិទ្យា
t_pron: [ជាត-ព័ន-ធុ-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
សាខានៃនរវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីកំណកំណើត របាយលក្ខណៈនានា និងទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមជាតិសាសន៍មនុស្សផ្សេងៗគ្នា, វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីពូជសាសន៍និងវប្បធម៌ផ្សេងៗ។


t_main: ជាតីឧត្តម
t_pron: [ជា-តី-អ៊ុត-ដំ]
t_pos: ន.
t_exp:
តំណែងឋានៈជាព្រះអករ៍យាយចាស់ៗ ដែលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិតទ្រង់ព្រះមេត្តា ប្រោសតែងតាំងឱ្យមានយសធំ ប៉ុន្តែឥតនឿយហត់ដោយការងារអ្វីទេ គ្រាន់តែទូលក្រាបបង្គំគាល់ម្ដងម្កាលតាមពេលកំណត់ក្នុងរាជពិធីម្ដងៗ។


t_main: ជាតូបនីយកម្ម
t_pron: [ជា-តូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ]
t_source: (បា. ជាតិ + ឧបនីយ + កម្ម)
t_pos: ន.
t_exp: ការធ្វើ ឬការផ្ទេររបស់អ្វីមួយដែលជារបស់ឯកជន ឬរបស់ជាតិដទៃឱ្យទៅជារបស់ជាតិ, របស់រដ្ឋវិញ :
t_exam:
ជាតូបនីយកម្មនៃច្បាប់របស់រាជការបារាំងសែសដែលរាជរដ្ឋាភិបាលប្រទេសកម្ពុជាបានធ្វើរួចហើយ តាំងពីប្រទេសនេះបានទទួលឯករាជ្យ។


t_main: ជាន់
t_subscrip: 1
t_subword: ជាន់អារក្ស
t_pron: [ជាន់-អា-រ៉ាក់]
t_pos: កិ.
t_exam: គេសែនព្រេនជាន់អារក្សដើម្បីឱ្យជួយព្យាបាលជំងឺ។
t_exp:
ធ្វើពិធីអន្ទងព្រលឹងខ្មោចមេមត់ ឬបិសាច អសុរកាយដែលកាន់កាប់ ហៅថា អារក្ស សំដៅសេចក្ដីថាខ្មោចអ្នកបីបាច់រក្សាឱ្យមកសណ្ឋិតក្នុងរូបស្នងដើម្បីព្យាបាលអ្នកជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ឬសន្លប់ដោយមិនដឹងមូលហេតុ ឬបន់ស្រន់សុំឱ្យសម្រេចអ្វីមួយ ដែលជាជំនឿអរូបីបុរាណរបស់ខ្មែរ :


t_main: ជាន់ពន្លិច
t_pron: [ជាន់-ពន់-លិច]
t_pos: កិ.
t_exp:
ជាន់របស់អ្វីមួយឱ្យលិចបាត់ឬសង្កត់សង្កិន អ្នកណាម្នាក់មិនឱ្យរីកចម្រើនទៅមុខ បាត់បង់កិត្តិយសងើបមុខមិនរួចក្នុងសង្គម។


t_main: ជាប់
t_subscrip: 1
t_subword: ជាប់ពូជ
t_pron: [ជាប់-ពូច]
t_pos: កិ.
t_exp: ជាសាច់ញាតិ សាច់សាលោហិតក្នុងតំណវង្សត្រកូល :
t_exam:
ឆ្អឹងមនុស្សនៅស្ថានីយបុរេប្រវត្តិខ្មែរមិនអាចឱ្យសន្និដ្ឋានថា មនុស្សនោះជាប់ពូជទៅនឹងប្រជាជាតិណាមួយឱ្យច្បាស់លាស់បានឡើយ។


t_main: ជាប់
t_subscrip: 2
t_subword: ជាប់ចិត្ត
t_pron: [ជាប់-ចិត]
t_pos: កិ.
t_exp: ដួចចិត្តស្រឡាញ់ ទាក់ចិត្តដោយចាប់អារម្មណ៍ ស្រឡាញ់ដោយពេញចិត្ត :
t_exam:
...ជាប់ចិត្តគយគន់អរុណរៀងរះ ទូកមីរដេរដាស កម្រប្រទះទេសភាពប្រពៃ ជាប់ចិត្តគយគន់សាយណ្ហសម័យ រលករលេញចាំងរស្មី ដូចពេជ្រច្នៃរចនា..។


t_main: ជាមួយនឹង
t_pron: [ជា-មួយ-នឹង]
t_pos: ធ.
t_exp: ព្រមទាំងអ្នកដទៃឬអ្វីៗផង :
t_exam:
បងនិយាយជាមួយនឹងប្អូន, គ្រូកំពុងនិយាយជាមួយនឹងនិស្សិតច្រើននាក់, អ្នកទៅជាមួយនឹងខ្ញុំឬទេ? អ្នកណាខ្លះមកជាមួយនឹងអ្នក?។

t_notes:
(គួរកុំនិយាយថា ទៅជាមួយខ្ញុំ, ស៊ីបាយជាមួយក្មេងៗ ...ដូច្នេះឡើយ ព្រោះជាមួយមានវិធីប្រើផ្សេងគ្នាពី ជាមួយនឹង; ជាមួយនឹង នេះមានន័យស្មើគ្នានឹង មួយអន្លើដោយ)។


t_main: ជាយក្រុង
t_pron: [ជាយ-ក្រុង]
t_pos: ន.
t_exam: គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៤ ជាយក្រុងភ្នំពេញ មានខណ្ឌដង្កោ ខណ្ឌសែនសុខ ខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ...។
t_exp:
កន្លែងដែលជាផ្នែកនៃក្រុង ហើយស្ថិតក្រៅពីកណ្ដាលក្រុង។ ជាទូទៅជាយក្រុងជាកន្លែងអភិវឌ្ឍថ្មីឬកំពុងដំណើរការអភិវឌ្ឍ :


t_main: ជាល
t_subscrip: 2
t_pron: [ជាល]
t_pos: ន.
t_exam: គេអាចទុកនំជាលបានយូរថ្ងៃ។
t_exp:
ឈ្មោះនំមួយប្រភេទ ច្រើនធ្វើពីម្សៅដំណើបលាយស្ករដាក់ក្នុងជាលតូចៗ ដែលទ្រាប់ស្លឹកចេកនៅបាត និងនៅរង្វង់ជុំវិញជាល ចម្អិនដោយចំហុយ :


t_main: ជិនបុត្រ
t_pron: [ជិ-នៈ-បុត]
t_source: (សំ.បា. ជិនបុត្ត)
t_pos: ន.
t_exp:
បុត្ររបស់លោកអ្នកឈ្នះ (ច្រើនហៅបុព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដោយសំដៅសេចក្ដីថា ទុកស្មើដូចបុត្រនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ដែលទ្រង់ឈ្នះកិលេសហើយ)។


t_main: ជិនវង្ស
t_pron: [ជិ-នៈ-វង់]
t_source: (សំ.បា. ជិន + វំស)
t_pos: ន.
t_exp:
វង្សនៃអ្នកឈ្នះ។ ព្រះនាមក្សត្រ ១ព្រះអង្គក្នុងរឿងសាស្ត្រាល្បែងពាក្យកាព្យសម្រាយ; រឿងនុ៎ះឯងក៏ហៅថា រឿងជិនវង្ស ដែរ (ជារឿងប្រតិដ្ឋ "ប្រឌិដ្ឋ")។


t_main: ជិវ្ហារូបារម្មណ៍
t_pron: [ជិវ-ហា-រូ-ប៉ា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យដឹងអំពីរសជាតិ :

t_exam:
(ព.កា.) ឆ្ងាញ់ជាប់អណ្ដាត បាយគុកព្រហាត នាំឱ្យរុកកួន រើសរកយប់ថ្ងៃ ស្នាដៃនឹមនួន ឆ្ងាញ់នៅពេញខ្លួន មិនឆ្អែតសោះឡើយ។ ល្បះនេះបង្ហាញពីជិវ្ហារូបារម្មណ៍។


t_main: ជី
t_subscrip: 1
t_pron: [ជី]
t_pos: សព្វ.
t_exp:
អ្នក, ឯង; ពាក្យគួរសមសម្រាប់ហៅក្មេងប្រុសដែលទើបសឹកពីសាមណេរ ឬសម្រាប់អ្នកធំ, នឹងអ្នកចាស់ហៅ អ្នកតូចជាងឬក្មេងជាងដោយរាប់អាន។


t_main: ជីបអូចៗ
t_pron: [ជីប-អូច-ជីប-អូច]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: គាត់អុជធូបបន់ធ្វើមាត់ជីបអូចៗ។
t_exp:
(ព.សា.) ពាក្យសម្រាប់និយាយសំដៅដល់ចលនានៃមាត់ជាដើមដែលបើកបិទបន្តិចៗចុះឡើងៗញយដង។ បើនៅក្នុងពេលសូត្រធម៌ ស្ដោះផ្លុំ បន់ស្រន់ រអ៊ូរទាំជាដើម គឺមានបន្លឺនូវសំឡេងតិចៗមិនឱ្យអ្នកផ្សេងឮ :


t_main: ជីរ
t_pron: [ជី]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះដំណាំមួយពួក សម្រាប់ប្រើស្លឹកជារបោយ ឬបង់បំបាត់ក្លិនរសឆ្អាប; ជីរមានច្រើនយ៉ាងគឺ ជីរនាងវង, ជីរលីងលាក់, ជីរស្លឹកគ្រៃ, ជីរអង្កាម ជាដើម។ បណ្ដាជីរទាំងនុះ ជីរខ្លះមានគ្រាប់ទុំប្រើត្រាំទឹកឱ្យរីក ហើយលាយស្ករធ្វើជាបង្អែមបាន។


t_main: ជីវជាតិ
t_pron: [ជី-វៈ-ជាត]
t_source: (បា. ជីវ + ជាតិ)
t_pos: ន.
t_exp:
រសជាតិសំខាន់ដែលមានប្រចាំនៅក្នុងអាហារក្នុងគ្រឿងបរិភោគគ្រប់ប្រភេទ សម្រាប់ទ្រទ្រង់នូវសុខភាពនៃមនុស្សនិងសត្វ។


t_main: ជីវពល
t_pron: [ជី-វៈ-ពល់]
t_source: (បា. ជីវ + ពល)
t_pos: ន.
t_exp:
ពលក្លាហាន, កងកម្លាំងដ៏អង់អាច គឺបុរសជាពលរដ្ឋធម្មតាដែលស្លៀកពាក់ជាទាហាន ក្នុងគ្រាស្រុកទេសមានភ័យអាសន្នជាជំនួយដល់ក្រុមទាហានក្នុងក្របខ័ណ្ឌ (ជាគូដៃនឹង នារីក្លាហាន)។


t_main: ជីវភូមិវិទ្យា
t_pron: [ជី-វៈ-ភូម-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
ការសិក្សាតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីរបាយភាវៈរស់ (មនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ) និងស្ថានប្រព័ន្ធទៅតាមភូមិសាស្ត្រ និងបុព្វហេតុដែលនាំឱ្យមានរបាយខុសៗគ្នា។


t_main: ជីវមណ្ឌល
t_pron: [ជី-វៈ-មន់-ឌល់]
t_pos: ន.
t_exp:
មណ្ឌលដែលផ្សំឡើងដោយប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនានា និងសារពាង្គកាយរស់ទាំងអស់ដែលមាននៅលើឬក្នុងដី (ជីវមណ្ឌលដីគោក) ក្នុងទឹក និងនៅក្នុងបរិយាកាស រួមទាំងសារធាតុសរីរាង្គងាប់ដូចជា សំរាម កាកសំណល់បន្ទុះភ្នំភ្លើង សារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី កម្ទេចកម្ទីក្នុងសមុទ្រជាដើម។


t_main: ជីវរូបារម្មណ៍
t_pron: [ជី-វៈ-រូ-ប៉ា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យដឹងអំពីជីវិត ចលនា វិញ្ញាណ និងចេតនារស់រវើក។


t_main: ជីវា
t_pron: [ជី-វ៉ា]
t_source: (បា. ក្លាយមកពី បា.ជីវ)
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់ហៅស្ត្រីជាគូស្នេហា ដែលទុកស្មើជីវិតរបស់ខ្លួន :
t_exam:
ដួងជីវា, កែវជីវា។ ច្រើនប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ, ដូចកាព្យថា តាំងពីចិត្តគិតពីចងប៉ងស្នេហា លើជីវាថ្លាជីវិតវរមិត្រថ្លៃ នៅមិនស្ងៀមរៀមមិនស្ងាត់បាត់អាល័យ ហាក់ស្រមៃឆ្នៃស្រមោលចោលជិតប្រាណ។


t_main: ជីវិតទាន
t_pron: [ជី-វិ-តៈ-ទាន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: អស់ទានទាំងឡាយ ប្រាជ្ញអធិប្បាយ មានផលល្អប្លែកតែទាស់នៅចាញ់ ជីវិតទានឯក មានផលអនេក ព្រោះចែកគេរស់។
t_exp:
ការឱ្យជីវិត, ការទុកជីវិតគេឱ្យរស់, ការលើកលែងមិនសម្លាប់, ការឱ្យអភ័យចំពោះមនុស្ស, សត្វដោយមិនឱ្យគេខ្លាចភ័យពីរឿងបាត់បង់ជីវិត :


t_main: ជុក
t_subscrip: 2
t_subword: ដកជុក
t_pron: [ដក-ជុក]
t_pos: កិ.
t_exp:
ដកសក់ ឬកោរសក់ក្រឡឹងជាជ្រលងតូចត្រង់កណ្ដាលទុកឱ្យមានលំនាំដូចជាជុក ជាលម្អដោយយ៉ាងរបស់ស្ត្រី (ទុកសក់បែបនេះមានប្រើខ្លះតែក្នុងសម័យពីដើម, លើកលែងប្រើតាំងពីក្នុងកាលចុងរាជ្យ នៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមរៀងមក)។


t_main: ជុច
t_pron: [ជុច]
t_pos: ន.
t_exam: ដាក់ជុច, ត្រីរ៉ស់ជាប់ជុច។
t_exp:
ប្រដាប់នេសាទត្រីមួយប្រភេទ ត្បាញប្រទាក់ជាក្រឡាដោយបន្ទោះផ្ដៅជាដើម មានសណ្ឋានទ្រវែង ត្បាញភ្ជិតបាត ទុកមាត់ឱ្យនៅច្រហ សម្រាប់ដាក់ត្រីធំឱ្យស្ទុះចូលជាប់ថយក្រោយពុំរួច :


t_main: ជុលី
t_pron: [ជុ-លី]
t_source: (សំ.បា. ក្លាយមកពី អញ្ជលិឬអញ្ជលី)
t_pos: ន.
t_exp: ម្រាមដៃ, ក្រពុំម្រាមដៃ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
ប្រណម្យជុលី ដាក់លើសិរសី ក្រាបក្រោមបាទា ព្រះបាទសម្ដេច សព៌េជ្ញសាស្តា ថ្វាយវរវន្ទា ឆ្ពោះព្រះភូបាល។ ... (សាស្ត្រាសុបិនកុមារ)។


t_main: ជុះ
t_pron: [ជុះ]
t_pos: កិ.
t_exp:
បន្ទោឧច្ចារៈ (ព.សា.) ; ពាក្យរាបសាថា ដោះទុក្ខសត្វធំ; ពាក្យខ្ពស់ថា បន្ទោឧច្ចារៈ, បន្ទោបង់ឧច្ចារៈ, ធ្វើឧច្ចារកិច្ច។


t_main: ជូជក
t_subword: គ្រោះជូជក
t_pron: [គ្រោះ-ជូ-ជក់]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រោះធ្ងន់ដូចតាជូជក ដែលបរិភោគអាហារច្រើនជ្រុលហួសប្រមាណទាល់តែចាក់ច្រាសស្លាប់ខ្លួនអសារឥតការ ខានបានប្រើប្រាស់ចាយវាយទ្រព្យសម្បត្តិដែលព្រះបាទស្រីសញ្ជ័យ ទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទាន ជាតម្លៃលោះនាងក្រឹស្នានិងជាលី។


t_main: ជូន
t_subscrip: 2
t_subword: ជូនដំណើរ
t_pron: [ជូន-ដំ-ណើ]
t_pos: កិ.
t_exam: នាយករដ្ឋមន្ត្រីបានជូនដំណើរនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសជាមិត្ត។
t_exp:
ទៅជាមួយនរណាម្នាក់ទៅកាន់កន្លែងណាមួយ ដូចជា មុខផ្ទះ ស្ថានីយរថភ្លើង ចំណតរថយន្ត ឬអាកាសយានដ្ឋានជាដើម ជាទីដែលពួកគេនឹងចេញដំណើរ :


t_main: ជើង
t_subscrip: 1
t_pron: [ជើង]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្ទះប្អូនខ្ញុំនៅខាងជើងផ្សារ។
t_exp:
ឈ្មោះទិសមួយផ្ទុយពីទិសខាងត្បូង, ទិសឧត្តរ : តាមទំនៀមខ្មែរយើងពីបុរាណ នៅវេលាដេក គេតែងសណ្ដូកជើងទៅខាងទិសនោះ បានជាហៅទិស ខាងជើង : កុំប្រើថា ជើង, ត្បូង, កើត, លិច ឬ ឡិច ឡើយ, ត្រូវប្រើពាក្យ ខាង ឬ ឯ ផ្សំផងជាដរាបៈ ខាងកើត, ខាងត្បូង, ខាងលិច, ខាងជើង, ឬ ឯកើត, ឯត្បូង, ឯលិច, ឯជើង :


t_main: ជើង
t_subscrip: 5
t_pron: [ជើង]
t_pos: ន.
t_exam: ជើង ក សរសេរនៅផ្នែកខាងក្រោម ចំណែកជើង រ នៅខាងឆ្វេងតួព្យញ្ជនៈ។
t_exp:
តួអក្សរព្យញ្ជនៈដែលសរសេរនៅជួរខាងក្រោមនៅពេលមានការត្រួតព្យញ្ជនៈ ហើយជួនកាលក៏លូតហួសទៅខាងលើឆ្វេងឬស្ដាំស្មើព្យញ្ជនៈខាងលើវាដែរ។ ព្យញ្ជនៈនេះជួនកាលក៏មានសំឡេងឬជួនកាលក៏«គ»គ្មានសំឡេងដែរ :


t_main: ជើងក្អែក
t_subscrip: 2
t_pron: [ជើង-ក្អែក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តិមួយយ៉ាង (+) សម្រាប់ទាញសំឡេងអក្សរឱ្យឡើងខ្ពស់ជាងប្រក្រតី ដូចពាក្យថា ឆ្លើយកូ៎ក, នុ៎ះហើយ, អ្វីហ្ន៎? ជាដើម។ សម្រាប់គូសខាងក្រោមកន្លែងជៀតអក្សរ, ជៀតពាក្យ។


t_main: ជើងគ្រុស
t_pron: [ជើង-គ្រុស]
t_source: (ក្លាយមកពី ជើងគ្រឹះ "ជើង, ជំហរផ្ទះ" ទេដឹង? ព្រោះពាក្យមានសេចក្ដីត្រូវគ្នានឹង ចតុស្ដម្ភ "សសរបួន" ដែរ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចតុស្ដម្ភ{¥¥}២{££} ផង)។
t_exp:
សេនាបតីទាំង ៤ដែលមានសេនាបតីម្នាក់ទៀតជាអធិបតី រួមជា ៥ជាអ្នកសម្រេចរាជការផែនដីជាមួយនឹងព្រះមហាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។


t_main: ជើងជ្រូក
t_pron: [ជើង-ជ្រូក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនំមួយប្រភេទធ្វើអំពីម្សៅខ្សាយលាយច្របល់ជាមួយសណ្ដែកបាយ សណ្ដែកបណ្ដុះ ប៉ិកួៈជាដើម ហើយដាក់ក្នុងកំប៉ុងចម្អិនក្នុងខ្ទះខ្លាញ់។


t_main: ជើងតាង
t_pron: [ជើង-តាង]
t_pos: ន.
t_exam: ជើងតាងនៃស្ពាន, គ្រឹះផ្ទះមានជើងតាង។
t_exp:
ផ្នែកខាងក្រោមនៃសសរ, ទម្រសសរ ប្រើសម្រាប់ទ្រសសរនៃសំណង់ ដូចជា អគារ ស្ពាន ផ្ទះ ជាដើម, ខ្លះហៅថា តាង ក៏មាន :


t_main: ជើងទៀន
t_subscrip: 1
t_pron: [ជើង-ទៀន]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយថ្ម ឬឈើជាដើម ក្រឡឹងមានក្បាច់រំហួតមានកន្ទួត សម្រាប់ដាក់កល់បង្កាន់ដៃ ឬដាក់ជាលម្អការរចនាទាំងពួង។


t_main: ជើងបាត្រ
t_pron: [ជើង-បាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់មានសណ្ឋានមូលរីកលើក្រោម ស្ដួចកណ្ដាល សម្រាប់តម្កល់ទ្របាត្រ, ធ្វើដោយលោហជាតិ មានស្ពាន់ជាដើមក៏មាន, ក្រឡឹងធ្វើដោយឈើក៏មាន។


t_poly: ៣)
t_exam: គោលនយោបាយបើកចំហដល់ជើងមេឃរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។
t_exp:
(វិ.ន.) វិសាលភាពនៃទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសមួយជាមួយនឹងប្រទេសផ្សេងៗទៀត នៅក្នុងពិភពលោក ដោយធ្វើទំនាក់ទំនងគ្នាក្នុងវិស័យនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច ទេសចរណ៍ ការទូត ជាដើម :


t_main: ជើងម្ដែង
t_pron: [ជើង-ម្ដែង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រោងដំរី ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះភ្នំមួយនៅទិសអាគ្នេយ៍នៃក្រុងភ្នំពេញ ពីដើមនៅខេត្តរោងដំរី ជាអាណាខេត្តខ្មែរ; សព្វថ្ងៃនេះនៅក្នុងអាណាខេត្តកូស័ងស៊ីន។


t_main: ជើងសេះ
t_pron: [ជើង-សេះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើពីរកំណាត់ដែលជ្រែងទាំងពីរខាងជើងគកមកសង្កត់ចុងធ្នឹម (គ្រឿងផ្ទះខ្មែរពីដើម ឬគ្រឿងវិហារ, សាលា។ សព្វថ្ងៃនេះក៏នៅមានប្រើខ្លះ)។


t_main: ជើងស្រាពក៍
t_pron: [ជើង-ស្រាប]
t_source: (សំ. ស្រាវក; វ > ព ជា ស្រាពក, បា. សារាវក)
t_pos: ន.
t_exam: បារីមួយជើងស្រាពក៍។
t_notes: (ហៅត្រឹមតែ ស្រាពក៍ ក៏បាន។ ម.ព. ស្រាពក៍ ផង)។
t_exp:
ជើងផ្តិល។ ប្រដាប់ធ្វើដោយស្ពាន់ ដោយប្រាក់ជាដើម មានជើងដូចតុ តែតូច មានមាត់ជារំពត់ក្រចាប់ សម្រាប់ដាក់អ្វីៗ មានបារីស្លាជាដើម :


t_main: ជើងអាធារ
t_pron: [ជើង-អា-ធា]
t_source: (សំ.បា. អាធារ, អាធារក "គ្រឿងគាំទ្រ, ប្រដាប់សម្រាប់រង, សម្រាប់ទ្រ ...")
t_pos: ន.
t_exp: ប្រដាប់សម្រាប់ទ្រគម្ពីរ,ប្រដាប់សម្រាប់រង, សម្រាប់ទ្រសៀវភៅ ដើម្បីស្រួលអានមិនបាច់កាន់ទ្រ ថ្នម :
t_exam:
កាលពីក្នុងសម័យដែលពុំទាន់មានសាលាបាលីរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលនៅឡើយ, ភិក្ខុសាមណេរអ្នករៀនប្រែបាលី សុទ្ធតែមានជើងអាធារតម្កល់គម្ពីររៀន។


t_main: ជើងឧបោសថ៍
t_pron: [ជើង-អ៊ុ-បោស]
t_pos: ន.
t_exam: គេត្រូវជើងឧបោសថ៍គ្នាណាស់។
t_exp:
(ព.ប្រ.) ព្រះសង្ឃដែលធ្វើឧបោសថ៍ សុទ្ធតែមានសាមគ្គីព្រមព្រៀងគ្នា ឥតមានសេចក្ដីរង្កៀសគ្នាទៅវិញទៅមកទើបធ្វើបាន។ គេច្រើនយកពាក្យនេះមកប្រៀបនឹងមនុស្សទាំងពួង ដែលមានគ្នាតាំងពីពីរនាក់ឡើងទៅ ហើយដែលមានសេចក្ដីស្រឡាញ់រាប់រកគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ទោះបីទៅណា ឬធ្វើការអ្វី ក៏តែងតែទៅ, តែងតែធ្វើជាមួយគ្នាជាដរាប, អ្នកផងតែងហៅមនុស្សទាំងនោះថា :


t_main: ជៀស្ឋជ័យ
t_pron: [ជៀស-ជៃ]
t_source: (សំ. ជ្យេស្ឋ + ជយ; បា. ជេដ្ឋ + ជយ)
t_pos: គុ., ន.
t_exam: បពិត្រព្រះបាទជៀស្ឋជ័យ សូមស្ដេចវិលវៃ កុំបីបង្អង់នៅយូរ។
t_notes: (ប្រើជា ជេស្ឋជ័យ ក៏មាន)។
t_exp:
ដែលជាធំបំផុត, ចម្រើនបំផុត, ជាចម្បង, ជាច្បងទាំងមានជ័យជម្នះផង; ឬមានជ័យជម្នះលើអ្នកដែលជាចម្បង (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :


t_main: ជេដ្ឋា
t_pron: [ជេត-ឋា]
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលជាធំបំផុត, ចម្រើនបំផុត, ជាចម្បង, ជាច្បង; ច្រើនប្រើជា (រ.ស.) ថា "បង" :
t_exam: សម្ដេចព្រះជេដ្ឋា, ព្រះជេដ្ឋា; ព្រះជេដ្ឋាធិរាជ។
t_source:
(បា.ជេដ្ឋ, ប្រើតាមលំនាំលិង្គទាំង ៣ គឺ បុំ. ជេដ្ឋោ, ឥត្ថីលិង្គ ជេដ្ឋា, នបុំ. ជេដ្ឋំ; សំ.ជ្យេស្ឋ, ប្រើតាមលំនាំលិង្គទាំង ៣ ដូច បា. ដែរ)


t_main: ជេដ្ឋាមន្ត្រី
t_pron: [ជេត-ឋា-មន់-ត្រី]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ត្រីចម្បងបំផុត, មន្ត្រីធំ, មន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់។ ឋានៈរបស់មន្ត្រីរាជការ ស្មើនឹងឋានៈញាណរង្សីជាសមណសក្ដិរបស់បព្វជិត។


t_main: ជេតវន
t_pron: [ជេ-តៈ-វ័ន]
t_source: (បា. ជេតវន "ព្រៃរបស់ព្រះរាជកុមារជេត")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះអារាមមួយធំ (ក្នុងពុទ្ធសម័យ) នៅជិតក្រុងសាវត្ថីក្នុងដែនកោសល, ដែលអនាថបិណ្ឌិកមហាសេដ្ឋី (សុទត្ត) ជាវដីជាឧទ្យានរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ជេតកសាងជាវត្ត ហើយវេរចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាប្រធាន; ហៅក្លាយជា ជេតពន ឬជេតុពន (ពន់) ក៏មាន។


t_main: ជេតុត្តរ
t_pron: [ជេ-តុត-ដ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះក្រុងមួយមាននិយាយក្នុងរឿងវេស្សន្តរជាតក ជានគរដែលព្រះបាទវេស្សន្តរទ្រង់គង់។ ក្រុងកបិលវត្ថុ ឬ កបិលពស្ដុ ក៏គឺក្រុង ជេតុត្តរ ពីដើមនុ៎ះឯង។


t_main: ជេស្ឋ
t_subscrip: 1
t_pron: [ជេស]
t_source: (សំ. ជ្យេស្ឋ; បា. ជេដ្ឋ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ជេដ្ឋមាស, ជេដ្ឋា ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះផ្កាយ ៣ដួង, មួយដួងមានរូបដូចជាខ្ទួយ ហៅរួមទាំង ៣ដួងថា ជេស្ឋនក្សត្រ ឬ ជ្យេស្ឋនក្សត្រ, រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកផ្កាយ ទុកជានក្សត្រទី ១៨។


t_main: ជែនសិននិយម
t_pron: [ជែន-សិន-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ចលនាទស្សនវិជ្ជានិងសាសនា ដែលគេបានដាក់ឈ្មោះដូច្នេះបន្ទាប់ពីសាសនវិទូហូឡង់ ឈ្មោះជែនសិន បានស្លាប់ទៅ។ លក្ខណៈពិសេសរបស់ចលនានេះ រួមមានបុព្វវាសនានិយមដាច់ខាតនិងការប្រតិបត្តិតឹងរ៉ឹងខាងសីលធម៌ :

t_exam:
ជែនសិននិយម ជឿថាយើងមិនអាចបំពេញបទបញ្ជារបស់អាទិទេពបានដោយគ្មានជំនួយពីអាទិទេពនោះ ប៉ុន្តែយើងមិនអាចបដិសេធជំនួយនេះបានឡើយ ប្រសិនបើអាទិទេពផ្ដល់ឱ្យយើង។


t_main: ជោតក
t_pron: [ជោ-តៈ-កៈ] ឬ [ជោ-ដក់]
t_source: (បា.សំ. ជ្យោតក, ទ្យោតក)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នករុងរឿង, អ្នកបំភ្លឺ; អ្នកទាយហេតុអាក្រក់ល្អតាមដំណើរផ្កាយ, តាមដំណើរពន្លឺផ្សេងៗឯអាកាសមានជើងព្នាយ, កេតុធ្លាក់, ជាដើម (ហោរ)។


t_main: ជោតិក
t_pron: [ជោ-តិ-កៈ] ឬ [ជោ-ដិក]
t_source: (បា.; សំ. ជ្យោតិក, ទ្យោតិក)
t_pos: ន.
t_exam: ឃុនជោតិក (ឃុន-ជោ-ដិក)។
t_exp:
អ្នកមានសេចក្ដីរុងរឿង; អ្នកមានពន្លឺ, មានរស្មី (មានព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទនិងពួកផ្កាយជាដើម)។ ឈ្មោះមហាសេដ្ឋីម្នាក់ ក្នុងពុទ្ធសម័យនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ។ បុរាណរាជ្យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ច្រើនយកពាក្យនេះមកតាំងជាងារមន្ត្រីនាយឃ្លាំង ឬជាងារកិត្តិយសសម្រាប់មេជំនួញធំណាមួយក្នុងព្រះនគរ :


t_main: ជោតិសាស្ត្រ
t_pron: [ជោ-តិ-សាស]
t_source: (បា. ជោតិសត្ថ សំ.ជ្យោតិសាស្ត្រ, ទ្យោតិសាស្ត្រ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគម្ពីរឬក្បួនមួយប្រភេទ និយាយអំពីទំនាយផ្កាយ និងដំណើរពន្លឺផ្សេងៗឯអាកាស (ក្នុងពួកវេទប៉ែកខាងហោរាសាស្ត្រ)។


t_main: ជៅ
t_subscrip: 2
t_pron: [ជៅ]
t_pos: ប.
t_exam: សម្លនេះមានជាតិជៅណាស់, ឱ្យស្គាល់ជាតិជៅម្ហូបស្រុកលើម្ដង!
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ជាតិ ថា ជាតិជៅ គឺរសជាតិសំខាន់ដែលមានប្រចាំក្នុងអាហារ ក្នុងគ្រឿងបរិភោគគ្រប់ប្រភេទ ឬក្នុងតម្រេក :


t_main: ជំងឺតួឯក
t_pron: [ជំ-ងឺ-តួ-អែក]
t_pos: ន.
t_exp:
ទស្សនៈអាត្មានិយម ដែលប្រកាន់ថា មានតែខ្លួនទេដែលល្អដាច់គេ លើសគេ ជាអ្នកសំខាន់ឬអស្ចារ្យជាងគេ។ ប្រសិនបើពុំមានវត្តមានរបស់ខ្លួនទេ ពុំមាននរណាផ្សេងអាចជំនួសខ្លួនបានឡើយ។


t_main: ជំទប់
t_pron: [ជំ-ទប់]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ត្រីអ្នកកាន់ការក្នុងសង្កាត់ ជាអ្នកជួយទប់ទល់ចៅសង្កាត់នានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មាន ៣នាក់ គឺ ជំទប់លេខ ១មានឋានន្តរជា ជំទប់រាជា, លេខ ២ជា ជំទប់សេនា, លេខ ៣ជា ជំទប់ភក្ដី; ហៅកាត់ខ្លីថា ជំទប់លេខ ១, ជំទប់លេខ ២, ជំទប់លេខ ៣។


t_main: ជំនា
t_pron: [ជំ-នា]
t_pos: ន.
t_exam: កុំឱ្យជំនាវា, ធ្វើយ៉ាងណាកុំឱ្យវាបានជំនា។
t_exp:
សេចក្ដីល្អជា, ដំណើរដែលប្រព្រឹត្តទៅល្អ, ដែលនឹងប្រព្រឹត្តទៅបាន; (ច្រើនប្រើតែក្នុងសេចក្ដីផ្ដន្ទាព្យាបាទ) :


t_main: ជំនាងផ្ទះ
t_pron: [ជំ-នាង-ផ្ទះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទេវតាដែលថែរក្សាផ្ទះ, វត្ថុសក្ដិសិទ្ធិដែលនៅអាស្រ័យក្នុងផ្ទះ (តាមប្រពៃណីខ្មែរ, នៅវេលាសង់ផ្ទះថ្មី, មុននឹងដាក់មេដំបូល, គេតែងយកសំពត់ជាតីឬ ព្រែពណ៌ក្រហមប្រមាណជាកន្លះម៉ែត្រ មានគូរយ័ន្តទៅដាក់ភ្ជាប់ចំកណ្ដាលមេដំបូល គេរៀបទ្រនឹបជាងមានបង្អែម, ចម្អាប, ទៀន, ធូប, ភ្ញីផ្កាជាដើម តាមសមគួរ ធ្វើពិធីសែនព្រេនបួងសួងរំលឹកដល់ទេវតា ១អង្គគឺព្រះពិស្ណុការ ដែលពួកជាងពីបុរាណតែងប្រកាន់ជឿថាជាគ្រូធំបំផុតរបស់ពួកជាងទាំងអស់ សូមអញ្ជើញព្រះពិស្ណុការនោះមកជាអធិបតីក្នុងការសង់ផ្ទះថ្មី កុំឱ្យមានឧបសគ្គគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ ព្រមទាំងសូមឱ្យជួយថែរក្សាម្ចាស់ផ្ទះឱ្យបានសុខចម្រើន ...គេជឿថាវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិនោះមកសណ្ឋិតនៅក្នុងផ្ទះ នៅវេលាដែលគេធ្វើផ្ទះរួចហើយ, ដូច្នេះទើបគេសន្មតកំណត់ហៅ ទេវតានោះថា ជំនាងផ្ទះ) :

t_exam:
អុជទៀនធូបបូជារំលឹកនឹកដល់ជំនាងផ្ទះ សុំឱ្យជួយថែរក្សាកូនចៅឱ្យបានសុខសប្បាយ, ជំនាងផ្ទះមកពន្យល់សប្ដិ ... (ហៅក្លាយជា ជនាងផ្ទះ ក៏មាន)។


t_main: ជំនាញ
t_pron: [ជំ-នាញ]
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលជាញ, ដែលវាងវៃ, ប៉ិន, ប្រសប់, ស្ទាត់, ដែលចេះស្ទាត់ប្រាកដ, ភាពប៉ិនប្រសប់ក្នុងការបំពេញការងារណាមួយ :
t_exam: ត្រូវជ្រើសរើសយកសុទ្ធតែអ្នកជំនាញ។
t_notes:
(កាលពីក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ជនជាតិថៃបានយកពាក្យខ្មែរថា ជំនាញ នេះទៅប្រើជា ជាំនាញ ថៃអានថា ឆាំណាន, លុះដល់សម័យតមក ខ្មែរខ្លះយកសម្ដីនេះមកប្រើថា ចំណាន ឃ្លាតក្លាយពីសម្ដីថៃដែលថាតាមសម្ដីខ្មែរពុំច្បាស់នោះទៅទៀត)។


t_main: ជំនាញជាញជ័យ
t_pron: [ជំ-នាញ-ជាញ-ជៃ]
t_pos: គុ.
t_exp: ជំនាញអង់អាចក្លាហានតែងតែមានជម្នះជាដរាប។ ប្រើត្រឹមតែ ជាញជ័យ ក៏បាន :
t_exam:
(ព.កា.) សេនាចិត្តក្លាជាញជ័យ ឥតស្លុតឥតភ័យ អាស្រ័យកម្លាំងវិជ្ជា។ ពួកពលចូលស្រគ្រប់គ្នា ពុំមានរួញរា ក្រទាក្រទឺតអង់អាច។ល។


t_main: ជំនាញទន់
t_pron: [ជំ-នាញ-ទន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ជំនាញក្នុងការធ្វើអ្វីមួយប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត នវានុវត្តន៍ និងលក្ខណៈចិត្តសាស្ត្រ ក្នុងនោះមានការទាក់ទង ការដឹកនាំ ការចរចា ការលើកទឹកចិត្ត ការគ្រប់គ្រងពេលវេលា និងការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ជាដើម។


t_poly: ២)
t_exam: ជំនាន់ឪពុកខ្ញុំ។
t_exp:
(ភូមិ.) រយៈពេលមធ្យមដែលក្មេងម្នាក់ៗធំធាត់ក្លាយជាមនុស្សពេញវ័យឬដែលមានកូនរបស់ខ្លួន : ជាទូទៅមួយជំនាន់ មានរយៈពេលប្រមាណ៣០ឆ្នាំ :


t_main: ជំនួញ
t_subword: ជំនួញទាសករ
t_pron: [ជំ-នួញ-ទា-សៈ-ក]
t_pos: ន.
t_exp:
អំពើជួញដូរមនុស្សដែលកើតមាននៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកនិងទ្វីបអាព្រិក ចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី១៥ដល់សតវត្សរ៍ទី១៩ដើម្បីយកទៅធ្វើជាទាសករ។


t_poly: ២)
t_exam: ជំនួយស្មារតីស្ដីពីការផ្ដល់គ្រូបង្ហាត់កីឡា។
t_exp:
លិខិតដែលប្រគល់ឬផ្ញើជូន បន្ទាប់ពីមានកិច្ចសន្ទនាការទូតមួយ ដើម្បីជៀសវាងការយល់ច្រឡំគ្នាទាក់ទងនឹងសេចក្ដីថ្លែងនៅពេលសន្ទនាជាមួយគ្នា :


t_main: ជំនួស
t_pron: [ជំ-នួស]
t_pos: កិ.
t_exam: គាត់ប្រើទឹកត្រីជំនួសប្រហុក; ពុំមានអ្នកណាជំនួសគាត់ទេ។
t_exp:
ដាក់វត្ថុអ្វីមួយជួសវត្ថុមួយទៀត ឬដាក់មនុស្សណាម្នាក់ជួសមនុស្សម្នាក់ទៀត; រ៉ាប់រងឱ្យរបស់ឬមនុស្សមួយផ្សេង :


t_poly: ៣)
t_exam: ជំនោរមាន២ដងក្នុង១ថ្ងៃ។
t_exp:
(ភូមិ.) នីវ៉ូសមុទ្រខ្ពស់ដែលបណ្ដាលមកពីចលនាទឹកសមុទ្រមកលើផ្ទាំងទ្វីប ដោយសារកម្លាំងផ្គុំគ្នានៃទំនាញរបស់ព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងផែនដី :


t_main: ជំនោះ
t_pron: [ជំ-នោះ]
t_pos: ន.
t_exp: ការជោះ, មុខឬស្នាមដែលជោះ :
t_exam:
មានបង្គាប់ពីក្រសួងសាធារណសុខាភិបាល ឱ្យធ្វើជំនោះអុតនៅគ្រប់តំបន់, កុំធ្វើជំនោះបន្លាដោយម្ជុលមានច្រែះ; ប្រយ័ត្នកុំឱ្យប៉ះត្រង់ជំនោះ។


t_main: ជំនុំ
t_subscrip: 2
t_pron: [ជំ-នុំ]
t_pos: ធ.
t_exp: បណ្ដា, ពាក្យសម្រាប់ប្រើដករំលែកចំនួននីមួយៗ អំពីចំនួនច្រើន ឱ្យដាច់ដោយឡែក :
t_exam:
ជំនុំអ្នកនគរទាំងមូល, ព្រះមហាក្សត្រជាធំបំផុត; ជំនុំមនុស្សទាំង ១០ នាក់នេះ, ត្រូវចាត់មនុស្ស ៣ នាក់ឱ្យនៅចាំផ្ទះ។


t_main: ជំរឿនប្រជាជន
t_pron: [ជំ-រឿន-ប្រ-ជា-ជន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រមូលទិន្នន័យពីប្រជាជនទាំងអស់ ដែលរួមមានទិន្នន័យផ្សេងៗដូចជា អាយុ ភេទ មុខរបរ ស្ថានភាពអាពាហ៍ពិពាហ៍ ការសិក្សា ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច សង្គម ជាដើម។


t_main: ជ័យ
t_subscrip: 1
t_subword: ជយតុភវំ!
t_pron: [ជៈ-យៈ-តុ-ភៈ-វ័ង]
t_poly: ២)
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់មនុស្សអ្នកជូនពែសំណែន ដែលត្រឡប់មកផ្ទះជំងឺវិញឈរស្រែកនៅមាត់ទ្វាររបងផ្ទះឬជិតជណ្ដើរផ្ទះថា ជយតុ ភវំ! អ្នកនៅក្នុងផ្ទះនោះឆ្លើយតបមកវិញថា សាធុមានជ័យ! (តាមក្បួនសែនឱ្យមនុស្សឈឹ)។


t_main: ជ័យ
t_subscrip: 1
t_subword: ជយកុញ្ជរ
t_pron: [ជៈ-យៈ-កុញ-ជ]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំរីជ័យ គឺដំរីសម្រាប់ជិះចូលកាន់សង្គ្រាម ដែលតែងតែមានជម្នះមកហើយឬដែលសន្មតថានឹងមានជម្នះ, ដំរីព្រះទីនាំងនៃព្រះមហាក្សត្រដែលសន្មតថាមានជ័យគ្រប់កាល។


t_main: ជ័យ
t_subscrip: 1
t_subword: ជយឃោស
t_pron: [ជៈ-យៈ-ឃោស] ឬ [ជៃ-យៈ-ឃោស]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ជយតុ! ជយតុ ភវំ! ជយោ! ជិតំ ជិតំ! ផង)។
t_exp:
ពាក្យស្រែកប្រកាស, ស្រែកហៅថា សូមឱ្យឈ្នះ! ឬថា ឈ្នះហើយៗ! ដូចពាក្យថា ជយតុ! ជយតុ ភវំ! ជយោ! ជិតំ ជិតំ! ជាដើមដែរ។


t_main: ជ័យ
t_subscrip: 1
t_subword: ជយព្រឹក្ស
t_pron: [ជៈ-យៈ-ព្រឹក] ឬ [ជៃ-យៈ-ព្រឹក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើមានជ័យឬឈើមានផ្កាឱ្យជម្នះ (ដើមច្បា)។ មានសេចក្ដីដំណាលថា កាលពីក្នុងជាន់បុរាណសម័យព្រេងនាយយូរអង្វែងហើយ មនុស្សទាំងឡាយច្រើនយកផ្កាច្បាមកប្រើក្នុងហោមពិធីពលិការប្រសិទ្ធី ដោយបំណងថា ឱ្យមានជ័យជម្នះ, ព្រោះហេតុនោះ ទើបគេហៅដើមច្បាថា ជយព្រឹក្ស។


t_main: ជ័យសួស្ដិ៍
t_pron: [ជៃ-សួស]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរបៀបមង្គលការកូនប្រុសស្រីមួយបែប ដែលមានពិធីហូតដាវងាឡើងហាក់ដូចជាប្រហាររូបសាមីខ្លួនកូនប្រុស នៅវេលាដែលកូនប្រុសស្រីកំពុងក្រាបសំពះផ្ទឹមគ្នា ក្នុងកាលជាទីបញ្ចប់កិច្ចមង្គលការឱ្យពរចងដៃ, អ្នកដែលរាំហូតដាវនោះស្រែកសួរអ្នកទាំងអស់ថា ជ័យហោង? អ្នកឯទៀតឆ្លើយឡើងថា ជ័យ! អ្នករាំសួរទៀតថា សួស្ដិ៍ហោង? អ្នកឆ្លើយៗថា សួស្ដិ៍! អ្នករាំសួរបញ្ចប់ថា យកអ្វីជាបន្ទាល់? អ្នកឆ្លើយៗថា យកហ៊ោ! អ្នកទាំងអស់ក៏តាំងហ៊ោក្រេវព្រមគ្នាឡើង ... (របៀបមង្គលការបែបក្នុងសម័យបុរាណហៅថា មង្គលការជ័យសួស្ដិ៍)។


t_main: ជ្រលែង
t_pron: [ជ្រ-លែង]
t_pos: គុ.
t_exam: គោជ្រលែង។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ហៅគោដែលកើតពីមេកូនស្រុក បាពូជល្បាយ, ជាគោមានកម្លាំងច្រើន មានល្បឿន ប៉ុន្តែមានពុតត្បុតកិច្ចកលរបិញរបុញពិបាកប្រើ :


t_main: ជ្រុលនិយម
t_pron: [ជ្រុល-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រុមជ្រុលនិយម, វប្បធម៌ជ្រុលនិយម, អំពើហិង្សាជ្រុលនិយម។
t_exp:
គំនិតឬសកម្មភាពទាក់ទងនឹងនយោបាយឬសាសនាជាដើម ដែលមានលក្ខណៈជ្រុលហួសខុសពីប្រក្រតី ឬដែលប្រជាជនភាគច្រើនមិនអាចទទួលយកបាន, មតិយោបល់ឬការប្រកាន់ជំហរស្ដាំឬឆ្វេងបំផុត :


t_main: ជ្រូក
t_pron: [ជ្រូក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ ដែលគេចិញ្ចឹមក្នុងស្រុក ហៅថា ជ្រូកស្រុក, ដែលកើតអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ ហៅថា ជ្រូកព្រៃ។


t_main: ជ្រូកព្រុល
t_pron: [ជ្រូក-ព្រុល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ រូបរាងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជ្រូក តែតូចជាងជ្រូកត្រឹបទៅទៀត ច្រើននៅអាស្រ័យនឹងព្រៃស្បាតភ្នំដែលមានស្នាប់ញឹកជិត។


t_main: ជ្រែ
t_subscrip: 1
t_pron: [ជ្រែ]
t_pos: ន.
t_exam: នំលតម្សៅជ្រែ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតចសារជាតិមួយប្រភេទ ពួកទ្រាំង, ពួកត្នោត សាច់ក្នុងដើមបុកច្រោះយកម្សៅ ប្រើការធ្វើជានំបានយ៉ាងច្រើន :


t_main: ជ្រែ
t_subscrip: 2
t_pron: [ជ្រែ]
t_pos: កិ.
t_exam: ជ្រែអក្សរ។
t_exp:
កាសបង្ខិតរបស់ដែលគេដាក់ប្រទើសប្រជាន់គ្នា ឱ្យឃ្លាតចេញពីគ្នា; កាសញែកអក្សរពុម្ពដែលចង្អៀតញឹកឱ្យឃ្លាតស្រឡះពីគ្នា :


t_poly: ២)
t_exp: (ព.ប្រ.) ជែកជែងស្ទាក់ផ្លូវ ស្ទាក់ដំណើរឱ្យអាក់ឱ្យទាស់ៈ :
t_exam:
កំពុងតែធ្វើបុណ្យស្រាប់តែមានមារមកជ្រែក គឺកំពុងតែធ្វើបុណ្យ ក៏ស្រាប់តែមានមនុស្សណាមួយមកអុកឡុក ឬមានហេតុអ្វីមួយមកជំទាស់។


t_main: ជ្រៃ
t_pron: [ជ្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមានជ័រ ពួកពោធិ៍, ពួកល្វា, មានពួររយីករយាកឬព័ទ្ធព័ន្ធ; ជ្រៃមានច្រើនយ៉ាងគឺ ជ្រៃពោធិ៍, ជ្រៃក្រឹម, ជ្រៃលៀប, ជ្រៃត្រាង, ជ្រៃវល្លិ ...។


t_poly: ២)
t_pos: កិ.
t_exam: ជ្រោងឫស្សី, ជ្រោងឧស, ជ្រោងកាំភ្លើង។
t_exp:
លើកបញ្ឈរអ្វីៗ មានដើមឫស្សី និងឧសជាដើម តាំងអំពី៣ដើមឡើងទៅ ធ្វើគល់ឱ្យកន្ធែក ខាងចុងឱ្យរួមចូលទល់គ្នាឬខ្វែងទប់គ្នា :


t_main: ជ្រាំង
t_subscrip: 2
t_pron: [ជ្រាំង]
t_pos: ន.
t_exam: ផលវិបាកនៃជំងឺជ្រាំងបណ្ដាលឱ្យខ្វះអាហារូបត្ថម្ភ។
t_exp:
ជំងឺមួយប្រភេទដែលកើតឡើងជាស្នាមពណ៌សស្រអាប់ ទំហំតូចឬធំនៅលើភ្នាសក្នុងមាត់ និងជួនកាលរលាកដល់ដើមបំពង់ក ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិតកង់ឌីដាអាប៊ីកង់ : ជំងឺនេះច្រើនកើតនៅលើកុមារ :


t_main: ជ្វា
t_pron: [ជ្វា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះកោះមួយជាប្រទេសរាប់បញ្ចូលក្នុងភាគផែនដីអាស៊ី។ ពួកមនុស្សអ្នកប្រទេសនោះក៏ហៅ ជ្វា ដែរ, មានឆ្លងមកនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋតាំងពីយូរហើយ ជាប់ជាពូជវង្សដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ, តែភាសាសម្ដីក្លាយឃ្លាតអំពីភាសារបស់ពួកជ្វាដែលនៅក្នុងប្រទេស។ របស់និងដំណាំជាដើមដែលដោយជាប់មកអំពីប្រទេសជ្វានោះក៏មានឈ្មោះហៅជាប់ពាក្យថា ជ្វាៗ ក្នុងកម្ពុជប្រទេសយើងជាច្រើន ដូចជា ចេកជ្វា, ដឹងជ្វា, ដំឡូងជ្វា, ស្គរជ្វា, ស្លាជ្វា ជាដើម។


t_main: ឈ
t_pron: [ឈ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៩នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [cʰ] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។


t_main: ឈប!
t_pron: [ឈប]
t_pos: កិ.
t_exp:
ពោលពាក្យ ឈប នេះដោយបង្អូសវែង ក្លាយមកអំពីពាក្យ ឈប់ ជាពាក្យស្រែកបញ្ឈប់បសុសត្វ មានគោជាដើម ឱ្យឈប់ ឱ្យបង្អង់ តាមសញ្ញាដែលបានបង្ហាត់ ដែលធ្លាប់ប្រើប្រាស់មក, ដោយសេចក្ដីបង្គាប់ថា ឯងចូរឈប់! ឬថា ចូរឈប់។


t_poly: ២)
t_exp: ស្ថិតនៅ, នៅស្ដីទីរាជការ :
t_exam:
រាជការត្រូវចាត់លោក ...ឱ្យទៅឈរខេត្តស្វាយរៀង; ខ្ញុំបានឈរធ្វើរាជការទីអភិបាលខេត្ត នៅខេត្តកំពតអស់ ៥ ឆ្នាំ។


t_main: ឈាបនកិច្ច
t_pron: [ឈា-ប៉ៈ-ណៈ-កិច]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការដុតសាកសព; ពាក្យនេះសម្រាប់ប្រើជាសាធារណៈ មិនចំពោះបុគ្គល។ មានន័យឱ្យប្រើតាមលំដាប់ជនខ្ពស់, កណ្ដាល, ទាប ដូច្នេះគឺ សម្រាប់ព្រះបរមសពនៃក្សត្រទ្រង់រាជ្យ សម្ដេចព្រះវររាជជននី, សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី, ព្រះសពសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ, ព្រះអង្គម្ចាស់, អ្នកអង្គម្ចាស់ ហៅថា ថ្វាយព្រះភ្លើង; សម្រាប់សេនាបតីនិងមន្ត្រីទាំងពួងឬរាស្ត្រប្រជាអ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះហៅថា រំលាយសព; សម្រាប់បព្វជិតទាំងពួង ហៅថា បូជា ឬ បូជាសព; សម្រាប់រាស្ត្រប្រជាទាំងពួង ហៅថា រំលាយរូប ឬ ធ្វើឈាបនកិច្ច; សម្រាប់ជនថោកថយ ហៅថា ដុត ឬ ដុតខ្មោច។


t_main: ឈាមខ្មៅ
t_subscrip: 2
t_pron: [ឈាម-ខ្មៅ]
t_pos: ន.
t_exam: មិនត្រូវបរិភោគសាច់សត្វដែលស្លាប់ដោយជំងឺឈាមខ្មៅ ព្រោះវាអាចឆ្លងជំងឺមកមនុស្ស។
t_exp:
(កសិ.) ជំងឺបង្កឡើងដោយបាក់តេរី បាក់ស៊ីលូសអង់ត្រាក់ស៊ីស បណ្ដាលឱ្យសត្វងាប់មានអត្រាខ្ពស់ ដោយអាការៈហើមពោះ មិនស៊ីស្មៅដូចប្រក្រតី និងមានចេញឈាមតាមមាត់ ច្រមុះ និងរន្ធគូថ ក្រោយពេលវាងាប់ :


t_main: ឈាមរាវ
t_subscrip: 2
t_pron: [ឈាម-រាវ]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺឈាមរាវ។
t_remark: 1
t_exp:
(វេជ្ជ.) ជំងឺមួយប្រភេទដែលឈាមក្រកក។ វាកើតឡើងពីការខ្វះខាតចំនួននៃ Clotting Factor ដែលជាប្រូតេអ៊ីនធ្វើឱ្យឈាមកក :


t_main: ឈូក
t_subscrip: 1
t_pron: [ឈូក]
t_pos: ន.
t_exam: ឈូកមានច្រើនប្រភេទមាន ឈូកស, ឈូកក្រហម, ឈូកច្រាល ជាដើម។
t_exp:
ជលជាតិពួកមួយ ដើមរឹងមានបន្លា, ស្លឹកធំកំពាង, ផ្កាប្រើជាគ្រឿងបូជា, ក្រអៅនិងមើមប្រើជាអាហារបានច្រើនយ៉ាង, បុកត្រងច្រោះយកម្សៅក៏បាន, ផ្លែប្រើជាអាហារតាមខ្ចីតាមចាស់, ដាំក្នុងស្រះ, ត្រពាំង, បឹង ងាយកើត ដុះសាយឆាប់រហ័ស :


t_main: ឈូករ័ត្ន
t_pron: [ឈូក-រ័ត]
t_pos: ន.
t_exam: ចម្ការផ្កាឈូករ័ត្ន, ប្រេងឈូករ័ត្ន។
t_exp:
រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ សម្បូរជាតិប្រេងមានផ្កាធំរាងមូលត្របកខាងក្រៅពណ៌លឿង។ គ្រាប់វាត្រូវបានគេចម្រាញ់យកប្រេងប្រើជា អាហារ ឱសថ និងគ្រឿងសម្អាង :


t_main: ឈូង
t_subscrip: 1
t_pron: [ឈូង]
t_pos: ន.
t_exam: ឈូងសមុទ្រ។
t_exp:
ញោចសមុទ្រ, ទន្លេ, ស្ទឹង បឹង ដែលជាញកជាកៀនចូលក្នុងច្រាំង; ចំណែករបស់សមុទ្រដែលលយចូលក្នុងផ្ទៃទ្វីបនិងមានផ្ទៃធំទូលាយ :


t_main: ឈើ
t_pron: [ឈើ]
t_pos: ន.
t_exp:
អនុបាទិន្នកៈពួកមួយ មានច្រើនប្រភេទ ជាពួកធាតុរឹង ដុះលូតលាស់អាស្រ័យឫសដែលចាក់ចុះស្រូបយករសជាតិផែនដី ទុកដូចជាអាហារឱ្យចម្រើនសាច់ដើម មែក សម្បក ស្លឹកផ្កា ផ្លែ, ជាធាតុមានប្រយោជន៍យ៉ាងធំដល់ពួកមនុស្ស ...។


t_main: ឈើគូស
t_pron: [ឈើ-គូស]
t_pos: ន.
t_exp: ប្រដាប់សម្រាប់គូសយកភ្លើង :
t_exam: ឈើគូស ១ ហោ, ឈើគូស ១ ប្រអប់, គ្រាប់ឈើគូស, សម្បកឈើគូស។
t_notes:
(ហៅ ដែកគូស ក៏បាន; កាលពីក្នុងសម័យបុរាណគេប្រើដែកភ្លើង, ក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះក៏នៅមានប្រើខ្លះដែរ ព្រោះជារបស់អាចធ្វើកើតដោយងាយមិនចាំបាច់ទិញសម្រាប់អ្នកក្រីក្រ)។


t_main: ឈើច្រត់
t_pron: [ឈើ-ច្រត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើមានចម្ពាមដែកឬស្ពាន់ដាក់នៅគល់ឬឥតចម្ពាមក៏បាន សម្រាប់កាន់ច្រត់ទប់អត្តភាព; ក្នុងវិន័យខាងព្រះពុទ្ធសាសនា មានពុទ្ធានុញ្ញាតឱ្យប្រើបានចំពោះតែភិក្ខុមានជំងឺ ដែលខានកាន់ឈើច្រត់មិនអាចនឹងដើរបាន, ខ្នាតឈើច្រត់នោះយ៉ាងវែងបានត្រឹមតែប្រវែង ៤ហត្ថ, ត្រូវឱ្យមានអនុញ្ញាតអំពីជំនុំសង្ឃផងទើបកាន់បាន។


t_main: ឈើទាល
t_pron: [ឈើ-ទាល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានជ័រសម្រាប់ធ្វើចន្លុះឬលាប, បិទ, ពរទូកជាដើម; ឯខ្លឹមសម្រាប់ជាគ្រឿងទព្វសម្ភារៈផ្សេងៗ, ជាឈើមានប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ក្នុងកម្ពុជប្រទេស។


t_main: ឈើសូល
t_pron: [ឈើ-សូល]
t_source: (បា. សូល)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើស្រួចសម្រាប់ចាក់រុកគាស់ឆ្កឹះទាត់ប្រមៀលប្រមូលសាកសព ដែលធ្វើឈាបនកិច្ច ឱ្យស្រួលឆាប់ឆេះសុស (ហៅតាមទម្លាប់ស្រុកថា ឈើសូល៍ ក៏បាន)។


t_main: ឈើអណ្ដោត
t_pron: [ឈើ-អន់-ដោត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើស្រួចប្រើជាអាវុធ សម្រាប់ដោតពិឃាតមនុស្សដែលមានទោសដល់ប្រហារជីវិត (មានប្រើតែក្នុងសម័យបុរាណរាជ្យពីដើម)។


t_main: ឈ្នាង
t_pron: [ឈ្នាង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រដាប់នេសាទមច្ឆជាតិ; ឈ្នាងមាន ៣ប្រភេទគឺ ឈ្នាងដង ធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីមានដង ១មានកាំផងសម្រាប់ដួសដងកោយត្រីនៅទីទឹកជ្រៅ, ទឹកហូរ; ឈ្នាងដៃ ឬ ឈ្នាងជញ្ជាត់ ធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីសម្រាប់ដួសកោយ (ជញ្ជាត់) យកមច្ឆជាតិតូចៗ; ឈ្នាងត្រាំ ធ្វើដោយរនាបឫស្សី មានដង ២មានកាំផងសម្រាប់អូសទាញលើកបាន ប្រើការដាក់ត្រាំក្នុងទឹក។


t_poly: ២)
t_exp:
(រូប.) ឧបករណ៍ឬគ្រឿងមួយដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ផ្នែកភ្ជាប់សៀគ្វីអគ្គិសនីពីរឬច្រើនដទៃផ្សេងៗចូលគ្នា (ឧបករណ៍នៅខាងចុងនៃខ្សែ ដែលដោតទៅក្នុងរន្ធ ឬ អន្តរមុខក្នុងគោលបំណងភ្ជាប់ឧបករណ៍មួយទៅឧបករណ៍មួយទៀត)។


t_main: ឈ្នាប់
t_subword: ឈ្នាប់ចង
t_pron: [ឈ្នាប់-ចង]
t_pos: ន.
t_exam: ចេក ដូង និងស្វាយ ជាដំណាំហូបផ្លែដែលងាយស្រួលដាំ។ និង គឺជាឈ្នាប់ចងក្នុងល្បះនេះ។
t_exp:
ឈ្នាប់ប្រើសម្រាប់ភ្ជាប់ធាតុពីរឬច្រើន ដែលធាតុទាំងនោះមានមុខងារដូចគ្នា ឬប្រភេទពាក្យដូចគ្នា ដោយមិនបណ្ដាលឱ្យធាតុណាមួយក្លាយជាធាតុរណបឡើយ :


t_main: ឈ្មុស
t_subscrip: 1
t_pron: [ឈ្មុស]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វជើង ៤ពួកសំពោច មានទឹកសុក្កៈ ឬទឹកកាម ក្លិនប្រហើរភាយសម្រាប់លាយផ្សំធ្វើទឹកអប់; ឈ្មុសមានពីរប្រភេទគឺ ឈ្មុសស្បូវ ១ប្រភេទ ឈ្មុសប្រែង ១ប្រភេទ; ឈ្មុសប្រែងនឹងហៅថា ឈ្មុសទេស ក៏បាន, ឈ្មុសនេះឯងដែលគេយកទឹកកាមធ្វើទឹកអប់។


t_main: ឈ្មោះដែន
t_pron: [ឈ្មោះ-ដែន]
t_pos: ន.
t_exam: ក្នុងយូអអិល http://www.rac-academy.edu.kh ឈ្មោះដែនគឺ rac-academy.edu.kh ឬ www.racacademy.edu.kh។
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) នាមឬអាសយដ្ឋានសម្រាប់សម្គាល់ស្ថាប័នក្នុងបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិត : ជាទូទៅវាមានទម្រង់ Server.Organization.Type ដែលក្នុងនោះ Type សម្គាល់ឱ្យប្រភេទស្ថាប័ន Organization សម្គាល់ឱ្យឈ្មោះស្ថាប័ននិង Server សម្គាល់ឱ្យសេវូបករណ៍របស់ស្ថាប័ន :


t_main: ឈ្លើង
t_pron: [ឈ្លើង]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វទឹកឥតឆ្អឹង ស្បែកស្វិតយឺតរអិលទាមជញ្ជក់ឈាមមនុស្ស, សត្វ; ឈ្លើងមានច្រើនប្រភេទ មាន ឈ្លើងកន្លាស់ គឺឈ្លើងតូចៗ និងឈ្លើងព្រ័ត្រ គឺឈ្លើងធំជាដើម។


t_main: ញ
t_subscrip: 1
t_pron: [ញ]
t_pos: ន.
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១០នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [ ɲ] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់ច្រមុះ សូរស្ទះ ឃោសៈ។


t_main: ញ
t_subscrip: 2
t_pron: [ញ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមានផ្លែប្រើជាថ្នាំឬជាអាហារ ស្លឹកក៏ប្រើជាអាហារបាន; ញមានពីរប្រភេទគឺ ញស្រុក មួយ, ញព្រៃ មួយ; ញព្រៃ នឹងប្រើផ្លែឬស្លឹកជាអាហារពុំបានទេ។


t_main: ញញួរ
t_subword: ញញួរបុក
t_pron: [ញ-ញួ-បុក]
t_pos: ន.
t_exam: ជាងបេតុងប្រើញញួរបុកដើម្បីរុះរើអគារចាស់។
t_exp:
ញញួរប្រើកម្លាំងខ្យល់ឬអគ្គិសនី សម្រាប់បុកបំបែកវត្ថុរឹង។ ឧបករណ៍នេះមានផ្លែរាងស្រួចសំប៉ែតភ្ជាប់ជាមួយម៉ូទ័រដែលមានកម្លាំងខ្លាំង :


t_main: ញត្តិ
t_pron: [ញ៉័ត-តិ] ឬ [ញ៉័ត]
t_source: (បា.សំ. ជ្ញាប្ដិ)
t_pos: ន.
t_exp:
វាចាដែលភិក្ខុរូបណាមួយសូត្រប្រកាសឱ្យជំនុំសង្ឃដឹង គឺសម្ដីដែលភិក្ខុសូត្រផ្ដៀងជំនុំសង្ឃ ក្នុងការធ្វើសង្ឃកម្មដែលមានបង្គាប់ថា ត្រូវឱ្យផ្ដៀងជំនុំសង្ឃដែលមកប្រជុំក្នុងទីនោះជាមុន ទើបធ្វើបាន, ដើម្បីឱ្យដឹងថា សង្ឃកម្មនោះ ត្រឹមត្រូវតាមវិន័យហើយ ឬមានទាស់ខុសដោយហេតុណាមួយ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងវិន័យខាងព្រះពុទ្ធសាសនា)។ ញត្តិ សព្ទនេះមកពី ញា "ដឹង, យល់, ស្គាល់" ផ្សំនឹង តិ បច្ច័យជា ញាតិ, សម្រេចរូបមកទៀតជា ញត្តិ "សម្ដីប្រកាសយោបល់ឱ្យគេដឹង"។ ប្រើជាសាធារណៈក៏បាន, មាន ២យ៉ាងគឺ ញត្តិស្រប, ញត្តិជំទាស់ ឬហៅថា ញត្តិយល់ស្រប, ញត្តិយល់ទាស់ វិញក៏បាន។ តាមទម្លាប់ពីបុរាណ គេតែងអានពាក្យ ញត្តិ នេះថា ញាត់ ចំពោះសង្ឃកម្មផ្សេងៗ មានពិធីបំបួសកុលបុត្រជាភិក្ខុនិងកឋិនជាដើម។


t_main: ញត្តិចតុត្ថកម្ម
t_pron: [ញ៉័ត-តិ-ចៈ-តុត-ថៈ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សង្ឃកម្មដែលមាន កម្មវាចា ៣ដង ជាគម្រប់ ៤ដងនឹង ញត្តិ គឺសង្ឃកម្មដែលភិក្ខុសូត្រញត្តិរួចហើយ មានសូត្រប្រកាសសេចក្ដីនោះ បញ្ជាក់ ៣ដងថែមទៀតដដែលៗ សម្រេចថាជាការត្រឹមត្រូវពិតប្រាកដហើយ (ព.វិ.)។


t_main: ញត្តិទុតិយកម្ម
t_pron: [ញ៉័ត-តិ-ទុ-តិ-យ៉ៈ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ញត្តិ អនុស្សាវនា និងសង្ឃកម្ម ផង)។
t_exp:
សង្ឃកម្មដែលមាន កម្មវាចា ១លើក ជាគម្រប់២លើកនឹង ញត្តិ គឺសង្ឃកម្មដែលមាន ញត្តិ ១លើក កម្មវាចា ១លើក (ព.វិ.)។


t_poly: ២)
t_exp:
(ទស្សនៈ.) សភាពនៃការដឹងខ្លួន ការស្គាល់ ការយល់ ការចេះ និងការដឹងពីអ្វីមួយដែលកំពុងកើតឡើងនៅជុំវិញខ្លួនយើង។ ម្យ៉ាងទៀត ញាណ គឺជាសភាពរបស់ចិត្ត ដូចជា ការឈឺចាប់ វេទនារម្មណ៍ គំនិត និងការយល់ដឹងខាងផ្លូវចិត្តផ្សេងៗទៀត។


t_main: ញាណ
t_subword: ញាណទស្សន
t_pron: [ញាន-ទ័ស-សៈ-ណៈ]
t_source: (បា. ញាណទស្សន, សំ. ជ្ញានទស៌ន)
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រាជ្ញាដែលដឹង ដែលឃើញនូវសេចក្ដីពិត ដូចឃើញច្បាស់នូវសេចក្ដីមិនទៀងនៃរូបកាយជាដើម; បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ គឺប្រាជ្ញាសម្រាប់ពិចារណានូវសង្ខា ...។


t_main: ញាណ
t_subword: ញាណវិប្បយុត្ត
t_pron: [ញាន-វិប-ប៉ៈ-យុត]
t_source: (បា.; សំ. ជ្ញានវិប្រយុក្ដ)
t_pos: ន.
t_exp: ចិត្តដែលប្រាសចាកសេចក្ដីដឹង; ចិត្តដែលមានតែជំនឿឥតសេចក្ដីដឹងការខុសឬត្រូវឡើយ :
t_exam:
ធ្វើបុណ្យដោយញាណវិប្បយុត្ត គឺធ្វើបុណ្យកុសលណាមួយដោយជឿជាក់ថាបានបុណ្យ ប៉ុន្តែឥតមានសេចក្ដីដឹងអ្វីប្លែកជាងជំនឿនោះឡើយ; កិច្ចការអ្វីៗដែលអ្នកធ្វើៗតាមតែបង្គាប់គេ ឥតមានយល់ជាក់ខ្លួនឯងសោះ ក៏ហៅថា ធ្វើដោយញាណវិប្បយុត្ត ដែរ។


t_main: ញាណ
t_subword: ញាណសម្បយុត្ត
t_pron: [ញាន-ស័ម-ប៉ៈ-យុត]
t_source: (បា.; សំ. ជ្ញានសំប្រយុក្ដ)
t_pos: ន.
t_exp: ចិត្តដែលប្រកបដោយសេចក្ដីដឹង; ចិត្តដែលប្រកបដោយប្រាជ្ញា គឺចិត្តដែលមានជំនឿព្រមទាំងប្រាជ្ញាក៏មានផង :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ញាណវិប្បយុត្ត)។
t_exam:
ធ្វើបុណ្យដោយញាណសម្បយុត្ត គឺកិច្ចការអ្វីៗដែលគេធ្វើដោយការយល់ជាក់ខ្លួនឯង ក៏ហៅថា ធ្វើដោយញាណសម្បយុត្ត ដែរ។


t_main: ញាណ
t_subword: ទ្រង់ញាណ
t_pron: [ទ្រង់-ញាន]
t_pos: ន.
t_exam: គ្មាននរណាទ្រង់ញាណដូចព្រះទេ, បើខ្លួនមិនប្រាប់ធ្វើម្ដេចឱ្យគេដឹងផងបាន?។
t_exp:
(ព្រះពុទ្ធ) ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវកិច្ចការអាថ៌កំបាំងជ្រាលជ្រៅផ្សេងៗ ដោយព្រះប្រាជ្ញា។ គេតែងប្រើពាក្យ ទ្រង់ញាណ នេះ ក្នុងការស្ដីបន្ទោសគ្នីគ្នាថា :


t_main: ញាតិ
t_pron: [ញាត]
t_source: (បា.សំ. ជ្ញាតិ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលរួមខ្សែលោហិតនឹងគ្នាខាងមាតាឬបិតា; ដែលហៅថា ញាតិ ៧សន្តាន ឬ ញាតិ ៧ជួរ នោះ តាមន័យក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា លោកឱ្យរាប់ថ្នាក់ខាងលើ ៣ជាន់ គឺថ្នាក់មាតាបិតា ១, ថ្នាក់ជីដូនជីតា ១, ថ្នាក់យាយទួតតាទួត ១; ថ្នាក់ខាងក្រោមខ្លួន ៣ជាន់ទៀត គឺថ្នាក់កូន ១, ថ្នាក់ចៅ ១, ថ្នាក់ចៅទួត ១រួមជា ៦ថ្នាក់, ជា ៧ថ្នាក់នឹងខ្លួនយើង; មនុស្សទាំងប៉ុណ្ណេះហៅថា ញាតិ ៧សន្តាន។ តាមន័យក្នុងច្បាប់ក្រមរដ្ឋប្បវេណីខ្មែរឱ្យរាប់ដូច្នេះថា អ្នកដែលកើតចេញមកពីគោត្រតែមួយ ហៅថា ញាតិ; មាន ២ពួក គឺ ញាតិជួរខ្សែផ្ទាល់ មួយពួក, សាខាញាតិ មួយពួក; ញាតិជួរខ្សែផ្ទាល់នោះ គឺអ្នកដែលកើតតគ្នាពី ១ទៅ ១តាមលំដាប់ គឺឪពុក, កូន, ចៅ, ចៅទួត។ល។ រហូតដល់ជាន់ទី ៧, ញាតិជួរនេះតាមតែថ្នាក់ណានឹងថ្នាក់ណាក៏ដោយ ច្បាប់ហាមមិនឱ្យយកគ្នាជាប្ដីប្រពន្ធឡើយ; ឯសាខាញាតិនោះ គឺអ្នកដែលកើតចេញពីគោត្រជាមួយគ្នាដែរ តែបែកទៅជាមែកដទៃ ដូចយ៉ាងបងប្អូនបង្កើត, មាមីងនិងក្មួយ, បងប្អូនជីដូនមួយ ជីទួតមួយចុះរៀងទៅ; ញាតិទាំងពីរខាងនេះ ច្បាប់ឱ្យយកគ្នាជាប្ដីប្រពន្ធបាន ពីត្រឹមថ្នាក់ទី ៤គឺពីត្រឹមបងប្អូនជីដូនមួយចុះរៀងទៅ។


t_main: ញាតិពន្ធ
t_pron: [ញា-តិ-ពន់]
t_source: (បា. ញាតិ + ពន្ធ)
t_poly: ១)
t_exp:
ជនដែលគេរាប់ថាជាញាតិ ដោយជាប់ទាក់ទងគន្លងគ្នា គឺញាតិដោយសារដូចយ៉ាង ម្ដាយក្មេក, ឪពុកក្មេក, កូនប្រសា, មាមីងក្មេក, បងថ្លៃ, ប្អូនថ្លៃ (ខាងប្ដី ឬ ខាងប្រពន្ធ)។ល។


t_main: ញុះញង់
t_pron: [ញុះ-ញង់]
t_pos: កិ.
t_exam: កុំនិយាយញុះញង់ឱ្យកើតមានសាមគ្គីភេទ, គេនៅសុខៗ វាមកញុះញង់ឱ្យបែកគ្នា។
t_exp:
ញុះញយៗគឺនិយាយចាក់រុកនាំអុចអាលឱ្យអ្នកដទៃធ្វើការអ្វីៗដែលមិនគប្បី, ឱ្យឈ្លោះឱ្យទាស់ទែងគ្នា, ឱ្យបាក់បែកគ្នា :


t_main: ញៀន
t_pron: [ញៀន]
t_pos: កិ.
t_exam: ញៀនមើលល្បែង, ញៀនអាភៀន។
t_exp:
ជាប់ចិត្តដោយមានចំណង់ អត់មិនបានដោយធ្លាប់ប្រព្រឹត្ត, ធ្លាប់ជក់, ធ្លាប់ស៊ី លុះដល់កំណត់, ដល់វេលាដែលធ្លាប់ ក៏បណ្ដាលឱ្យនឹកចង់អត់មិនបានឬក៏ទៅជាធ្វើទុក្ខមិនស្រួលខ្លួន :


t_main: ញោម
t_pron: [ញោម]
t_pos: សព្វ.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់បព្វជិតហៅមាតាបិតាបង្កើត ឬមាតាបិតាចិញ្ចឹម ឬឧបាសកឧបាសិកាឯទៀតៗ ដែលមានចំណាស់ ប្រហែលនឹងមាតាបិតារបស់ខ្លួន បព្វជិតក៏ហៅ ញោម បានដែរ។


t_main: ញោម
t_subword: ញោមញាតិ
t_pron: [ញោម-ញាត]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់បព្វជិតហៅពួកឧបាសកទាយកដោយរួបរួម :
t_notes: (ប្រើ ញាតិញោម ក៏បាន)។
t_exam:
វត្តនេះ មានញោមញាតិជើងវត្តតិចណាស់; សូមឱ្យញោមញាតិខំរៀនធម៌ កាន់សីល ប្រព្រឹត្តសុចរិត តាំងចិត្តស្លូតត្រង់គ្រប់គ្នាឡើង នឹងបានសេចក្ដីសុខចម្រើនកើនឡើងទៀត។


t_poly: ២)
t_pos: ន.
t_exam: ញាំសាឡាត់, ញាំត្រសក់។
t_exp:
អាហារធ្វើដោយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ មានត្រីអាំងឬត្រីស្ងោរជាដើម កូរច្របល់បញ្ចូលជាតិគ្នា (មិនចម្អិនថែមទៀតទេ) :


t_main: ញ៉ាំង
t_subword: ញ៉ាំងឈ្លោះ
t_pron: [ញ៉ាំង-ឈ្លោះ]
t_pos: កិ.
t_exp: ញ៉ាំងជម្លោះឱ្យកើតមានឡើង (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
កុំនៅញ៉ាំងឈ្លោះ កុំស្ដាប់អសុរោះ កុំស្ដាប់អាស្រូវ កុំដើរពានស្កុន កុំស្កាត់ច្រកផ្លូវ កុំធ្វើស្រែស្រូវ នៅផ្លូវដំរី។ ... (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ដ
t_subscrip: 1
t_pron: [ដ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១១នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងវគ្គទី៣។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [d] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ឃោសៈ។


t_main: ដកខិម
t_pron: [ដក-ខិម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមានផ្កាសម្រាប់ដាំក្នុងផើងប្រើជាគ្រឿងតាំង ឬដាំក្នុងសួន; ដកខិមមាន ៣ប្រភេទគឺ ដកខិមក្រហម, ដកខិមលឿង, ដកខិមស។


t_main: ដកទង
t_pron: [ដក-ទង]
t_pos: ន.
t_exam: មេដកទង, មេចោរដកទង។
t_exp:
ពាក្យនេះក្លាយមកពីភាសាសៀមថា ដ្ចកទ្ចង អ.ថ. ដកថង "ផ្កាមាស" ស្រីផ្កាមាស។ ពាក្យទ្រគោះប្រើដោយជេរប្រមាទមើលងាយទៅលើរូបស្ត្រី :


t_main: ដងក្ដារ
t_pron: [ដង-ក្ដា]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងរចនាគ្រឹហា មានសណ្ឋានជាតួខ្លួននាគ ប្រើដាក់ភ្ជាប់ពីគល់ជហ្វាមកភ្ជាប់នឹងនាគសន្លឹក ជាគ្រឿងវិហារឬប្រាសាទ។


t_main: ដង្កាប់
t_pron: [ដង់-កាប់]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយដែកមានផ្នែកពីរ ដាក់ខ្វែងប្រទាក់គ្នាជាចម្ពាម អាចកម្រើកវិលបានដោយភ្លៅមួយត្រង់កណ្ដាល សម្រាប់ចាប់ឬដកដែកគោលជាដើម។


t_main: ដង្កូវ
t_subword: ដង្កូវថ្លើម
t_pron: [ដង់-កូវ-ថ្លើម]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្យងហៀនទឹកតូចៗជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺដង្កូវថ្លើម។
t_exp:
ជំងឺដែលបង្កឡើងដោយពពួកបរាសិតម៉្យាងឈ្មោះ ផាស្យូឡាស្ស៊ីកង់ទីកា ដែលកើតឡើងនៅក្នុងថ្លើម ក្នុងថង់ប្រមាត់ និង នៅក្នុងបំពង់ទឹកប្រមាត់របស់គោក្របី :


t_main: ដង្កូវ
t_subword: ដង្កូវទ័ព
t_pron: [ដង់-កូវ-ទ័ព]
t_pos: ន.
t_exam: ដង្កូវទ័ពស៊ីសំណាប ស្លឹកស្រូវ និងគល់កួរស្រូវខ្ចី។
t_exp:
សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវនិងធញ្ញជាតិផ្សេងៗទៀតដែលមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ មីធីមណាសេប៉ារ៉ាតា ស្ថិតក្នុងសន្តានណុកទ្វីដេ ប្រភេទមីធីមណាសេប៉ារ៉ាតា :


t_main: ដង្ហិត
t_pron: [ដង់-ហិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូច ស្លឹកប្រើជាថ្នាំស្រែង, ដើមនិងផ្លែប្រើជាថ្នាំបញ្ចុះ; (ដង្ហិតធំ) ; មានដង្ហិតមួយប្រភេទទៀតហៅថា ដង្ហិតខ្មោច ដើមតូច ស្លឹកក៏តូច។


t_main: ដង្ហើមទឹក
t_pron: [ដង់-ហើម-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exam: អណ្ដូងនេះមានដង្ហើមទឹករាក់។
t_exp:
ស្រទាប់ស្ពោត ប្រហោងក្រោមដី ដូចជាខ្សាច់ ក្រួស ឬថ្ម ដែលផ្ទុកទឹកក្នុងបរិមាណដែលអាចឱ្យគេយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទឹកបាន :


t_main: ដន្លង
t_pron: [ដន់-ឡង]
t_pos: ន.
t_exam: ឱដន្លងមក៍!
t_exp:
ញាតិដោយចងពន្ធ; ពាក្យសម្រាប់មាតានិងមាតា, បិតានិងបិតា ឬមាតានិងបិតា របស់កូនប្រសាប្រុសស្រី ហៅគ្នាទៅវិញទៅមក :


t_main: ដម
t_pron: [ដម]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកថ្លាដែលកើតនៅក្នុងផ្កាឬទឹកដែលជោរក្នុងវត្ថុផ្អែមផ្សេងៗឡើងរលោង; ច្រើននិយាយថា ទឹកដម (ស. ដ្ចម អ.ថ. ដម ន. "គ្រឿងក្រអូប"; កិ. "ហិត"; "ផង, ដែរ")។


t_main: ដរាប
t_pron: [ដ-រ៉ាប]
t_pos: ធ., ឈ.
t_exp: រៀងរាប, ត្រឹម, កំណត់ត្រឹម :
t_exam:
ដរាបណា, ដរាបដល់ថ្ងៃនេះ; ដរាបណាខ្ញុំនឹងវិលមកដល់វិញ, ដរាបនោះសឹមយើងនឹងទៅជាមួយគ្នា; អ្នកនៅចាំក្នុងទីនេះចុះ, ដរាបណាតែ (ត្រាតែ) ខ្ញុំមកដល់វិញ។


t_main: ដលោក
t_pron: [ដ-លោក]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.បុ.) លោកនេះ, ឥធលោក (ព.កា.) :
t_notes: (ព.ផ្ទ. បរលោក)។
t_exam:
ធម៌នេះដំបូន្មាន រួមរក្សាប្រាណ ឱ្យបានក្ដីគាប់ ដលោកបរលោក ហៅរស់ពុំស្លាប់ ធម៌នេះជាច្បាប់ ក្ដីគាប់បរិយាយ។ ... (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ដល់
t_subscrip: 1
t_pron: [ដល់]
t_poly: ១)
t_pos: ធ.
t_exp: ចំពោះ, ឆ្ពោះត្រង់, សំដៅឆ្ពោះ, ដែលផ្គងឆ្ពោះ :
t_exam: ពីម្សិលមិញខ្ញុំបានឱ្យប្រាក់មួយរយរៀលដល់វាហើយ; ខ្ញុំនឹកដល់ម្ដាយខ្ញុំណាស់; គេឱ្យទានដល់ពួកស្មូម។
t_notes:
(សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ និងឥស្សរជនឯទៀតៗ, ត្រង់ពាក្យ ដល់ នេះ ត្រូវប្រើពាក្យ ចំពោះឬឆ្ពោះ ជាជំនួស ដូចជា សូមថ្វាយសាធុការចំពោះព្រះករុណា ជាម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ...; សូមជូនពរចំពោះអស់លោក ...)។


t_poly: ២)
t_exp: ដរាបទៅទល់នឹង :
t_exam: ចាំដល់ថ្ងៃស្អែកសឹមយើងទៅ។ ចុះដល់ទៅអង្កាល់? ចាំដល់ទៅអង្កាល់ក៏បាន!; ចុះស៊ីដល់ណាទៅទៀត?។ល។
t_notes:
(មួយទៀត, ត្រង់កន្លែង នៃ, កុំប្រើពាក្យ ដល់។ ឧទាហរណ៍ ព្រះអង្គជាម្លប់ដ៏ត្រជាក់ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងពួង; ត្រូវប្រើថា ព្រះអង្គជាម្លប់ដ៏ត្រជាក់នៃប្រជាពលរដ្ឋទាំងពួង ដូច្នេះវិញ ដ្បិត នៃ ស្មើគ្នានឹង របស់ ជាម្លប់របស់ ...។ គួរពិនិត្យឱ្យហ្មត់ចត់ កុំប្រើដោយច្រឡំជាមួយនឹង នូវ, ដល់ នឹង, នៃ ដោយអាស្រ័យសកម្មកិរិយា, អកម្មកិរិយា និងសកម្មាកម្មកិរិយា ជាដើម ជាគោល ផងជាដរាប)។


t_main: ដាង
t_subscrip: 2
t_pron: [ដាង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើដំណាំស្រុកមួយប្រភេទពួកដូង មានសណ្ឋានដូចដូងសុទ្ធសាធ ខុសគ្នាតែឥតផ្កា ស្រាប់តែចេញជាផ្លែមកតែម្ដង (ច្រើនមាននៅក្នុងខេត្តបាត់ដំបង)។


t_main: ដាច់ខាតនិយម
t_pron: [ដាច់-ខាត-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទ្រឹស្ដីទស្សនវិជ្ជាដែលយល់ថា សច្ចភាពតម្លៃខាងសីលធម៌ឬតម្លៃខាងសោភ័ណ គឺដាច់ខាតនិងសកល ហើយមិនទាក់ទងនឹងភាពខុសគ្នារបស់បុគ្គលនិងរបស់សង្គមទេ។


t_main: ដារ
t_pron: [ដា]
t_source: (សំ.បា. តារ "ដំណើរឆ្លង, ការឆ្លង")
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើបុណ្យដារ, និមន្តលោកដារ។
t_exp:
ឈ្មោះបុណ្យតូចម្យ៉ាងក្នុងពុទ្ធសាសនា ជាបុណ្យទក្ខិណានុប្បទាន, ទាយកនិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃសូត្រសត្តប្បករណាភិធម្ម និងតិរោកុឌ្ឌសូត្រ ហើយគេរាប់បាត្ររួច ឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យ ជូនទៅបុព្វបេតបុគ្គលដែលចែកឋានទៅកាន់បរលោកហើយ :


t_main: ដី
t_pron: [ដី]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: ដីល្បាប់។
t_exp:
បណ្ដុំនៃសារធាតុខនិជ សារធាតុសរីរាង្គ អង្គធាតុរាវនិងឧស្ម័ននៅស្រទាប់លើបង្អស់នៃផែនដី ជាទីដែលរុក្ខជាតិអាចដុះលូតលាស់បានក្នុងបរិស្ថានធម្មជាតិ :


t_main: ដីកា
t_pron: [ដី-កា]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_exp:
គម្ពីរកែខៃ បញ្ជាក់អត្ថន័យរបស់បាលី (បិដក) ខ្លះ, របស់អដ្ឋកថានៃបាលីខ្លះ, របស់ដីកាមុនៗខ្លះ, អាងដល់អត្ថន័យរបស់គម្ពីរឯទៀតខ្លះក៏មាន គម្ពីរ សារត្ថទីបនី ជា មូលដីកា (ដីកាដើម) ; វិមតិវិនោទនី ជា អនុដីកា (ដីកាបន្ទាប់) ; វជិរពុទ្ធិ ជា អន្វានុដីកា (ដីកាបន្ទាប់ពីអនុដីកាមកទៀត) នៃវិនយបិដក។ ឯដីកាដែលកើតមានថ្មីៗ តៗមកទៀតហៅថា នវដីកា (ដីកាថ្មី)។ ព្រះត្រៃបិដក គឺ វិនយបិដក, សុត្តន្តបិដក, អភិធម្មបិដក សុទ្ធតែមាន ដីកា មានឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា (ព.ពុ.)។ ក្នុងបុរាណសម័យព្រេងនាយ, ប្រទេសកម្ពុជា ប្រើពាក្យថា ដីកា នេះច្រើនបែបមានដើមគឺ ដីកាកោះ លិខិតកោះហៅ ...។


t_main: ដីប្លី
t_pron: [ដី-ប្លី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិឡើងជន្លង់មួយប្រភេទ (ពួកម្រេច) ផ្លែមូលទ្រវែង មានរសជាតិហឹរ សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំក្ដៅ ឬជាគ្រឿងសម្ល, ច្រើនដាំឱ្យវារតោងឡើងឈើស្រស់។


t_main: ដីលែង
t_pron: [ដី-លែង]
t_pos: ន.
t_exp:
ដីម៉ដ្ឋផង់ដូចម្សៅ ព័ណ៌ក្រហមក្រមៅ ស្រដៀងគ្រាក់ខ្នុរ សម្រាប់លាយជាថ្នាំលាបជញ្ជាំងផ្ទះជាដើម។ វត្ថុនេះ បព្វជិតអាចយកទៅលាយធ្វើជាទឹកអម្ចត់ជ្រលក់ចីវរបាន។


t_main: ដីវិទ្យា
t_pron: [ដី-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាពីប្រវត្តិកំណកំណើត ការវិវត្ត លក្ខណៈរូប គីមី លក្ខណៈជីវសាស្ត្រ និងចំណែកថ្នាក់ដី។


t_poly: ២)
t_exam: ដីសណ្ដទនេ្លមេគង្គ។
t_exp:
(ភូមិ.) វាលទំនាបបង្កើតឡើងដោយស្រទាប់កម្ទេចកំណដែលចាក់បង្គរបន្តិចម្ដងៗ នៅតាមមាត់ទន្លេឬសមុទ្រ នៅពេលល្បឿនទឹកថយចុះ :


t_main: ដឹង
t_subscrip: 2
t_pron: [ដឹង]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់ គ្រឿងប្រើប្រាស់ធ្វើដោយដែក មានដង មានផ្លែសម្រាប់ក្របែល, ពុះ, ច, ចាំងឈើ; ដឹងមាន ៣ប្រភេទគឺ ដឹងភ្លុក ឬ ដឹងស្លាប, ដឹងជង, ដឹងជ្វា។


t_main: ដឹស
t_pron: [ដឹស]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកធំៗ, មានផ្កាក្រអូប, មានមើមស្រដៀងនឹងក្ដួច, មើមនោះ បើយកមកចិតជាចំណិតៗ ហើយត្រាំទឹកឱ្យសោះអស់រសជាតិដើមចេញ អាចប្រកបប្រើធ្វើជាអាហារបានក្នុងទុព្ភិក្ខកាល។


t_main: ដុប
t_subscrip: 3
t_pron: [ដុប]
t_pos: ន.
t_exam: ត្រូវធ្វើដុបឱ្យបានពីរបីកន្លែង, ខ្ញុំបានធ្វើដុបរួចហើយ។
t_exp:
មែកឈើផ្សេងៗដែលគេយកទៅបោះដោតផ្ដុំគ្នាក្នុងទឹក ធ្វើជាទីជម្រក ដើម្បីឱ្យត្រីចូលមកនៅកុះកុំច្រើន, កាលណាគេដឹងថាមានត្រីចូលមកជ្រកនៅច្រើនហើយ គេយកបណ្ដាញមងទៅរាយព័ទ្ធជុំវិញ ហើយរើសម្រាស់នោះចេញអស់ ទើបក្រសោបចាប់យកត្រីបានដោយងាយ :


t_main: ដូងជក់
t_pron: [ដូង-ជក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះតាលព្រឹក្សមួយប្រភេទ សាច់គ្រាប់ក្នុងផ្លែប្រើសម្រាប់ធ្វើចាហួយ «ឡុកឈិត» ហើយដើមអាចច្រៀកដំវេញជាខ្សែបាន។ អ្នកខ្លះហៅ ដើមដូងព្រៃ ឬដើមឡុកឈិត។


t_main: ដូងព្រះ
t_pron: [ដូង-ព្រះ]
t_pos: ន.
t_exp:
វល្លិមានផ្កាតូចៗ សម្បុរលឿងទុំ, មានផ្លែបរិភោគបាន។ មានដូងព្រះ១ប្រភេទទៀតមានដើម, ធាង, ស្លឹកស្រដៀងនឹងលម៉ើ តែស្រួចរឹង ដើមទាបៗ មានផ្លែបរិភោគបាន (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ដូងទន្សាយ)។


t_main: ដូនជី
t_pron: [ដូន-ជី]
t_pos: ន.
t_exp:
យាយជី គឺឧបាសិកាដែលកោរសក់ស្លៀកដណ្ដប់សំពត់ស ឬសំពត់លឿង កាន់សីល ១០ជានិច្ច (ច្រើនតែស្ត្រីចាស់ៗ, តែទោះបីស្ត្រីនៅក្មេងក៏ដោយ បើប្រព្រឹត្តកាន់វត្តប្រតិបត្តិដូច្នេះ ក៏ហៅ ដូនជី ដែរ)។


t_main: ដូនពេញ
t_pron: [ដូន-ពិញ]
t_poly: ១)
t_exam: ភ្នំដូនពេញ។
t_notes: (ឈ្មោះនេះហៅកាត់ថា "ភ្នំពេញ" ដែលបានសន្មតដាក់ទៅជាឈ្មោះរាជធានីនៃប្រទេសយើងសព្វថ្ងៃ។ ម.ព. ភ្នំពេញ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះភ្នំដីតូចមួយ នៅរាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលដូនចាស់ម្នាក់ឈ្មោះ "ពេញ" បានផ្ដើមកសាងឡើងជាដំបូងក្នុង គ. ស. ១៣៧២:


t_main: ដូមីណូ
t_pron: [ដូ-មី-ណូ]
t_source: (បារ. Domino)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងកម្សាន្តមួយប្រភេទ មានអ្នកលេងពីរនាក់ឬច្រើន ដោយម្នាក់ៗយកបន្ទះ ដែលមានដៅចំណុចមូលៗជាលេខ ពី ០ដល់ ៦ហើយដាក់តម្រៀបបន្តគ្នាម្ដងម្នាក់ៗទាល់តែអស់។


t_main: ដួន
t_pron: [ដួន]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយស្លឹកត្នោត, ដោយភ្ជល់ ឬ ត្បាញដោយបន្ទោះឫស្សី, បន្ទោះផ្ដៅជាដើម មានបែបសណ្ឋានផ្សេងៗគ្នា, បែបខ្លះមានរៀងស្រដៀងនឹងគ្របឆ្នាំងដី, បែបខ្លះរាងកំពាងខាងក្រោម មានកំពូលស្រួច, បែបខ្លះរាងក្រឡូមខុបត្រង់ កណ្ដាប់មានកំពូលមូលក្រឡូម, សម្រាប់ពាក់គ្របក្បាលការពារកុំឱ្យកម្ដៅថ្ងៃចាំងត្រូវក្បាលត្រូវមុខ ឬការពារកុំឱ្យទឹកភ្លៀងធ្លាក់មកត្រូវក្បាលត្រូវមុខ។


t_main: ដើមឈើ
t_pron: [ដើម-ឈើ]
t_pos: ន.
t_exam: ការដាំដើមឈើច្រើនអាចទប់ស្កាត់ការឡើងកម្ដៅនៃផែនដី។
t_exp:
រុក្ខជាតិដែលដុះលូតលាស់អាស្រ័យឫសចាក់ចុះស្រូបយកជីជាតិក្នុងដី ហើយដែលអាចយកមកប្រើប្រាស់បានទាំងដើម មែក សម្បក ស្លឹក ផ្កា ផ្លែ និង មានប្រយោជន៍ច្រើនដល់មនុស្សសត្វ :


t_main: ដើមបណ្ដឹង
t_subword: ដើមបណ្ដឹងរដ្ឋប្បវេណី
t_pron: [ដើម-បន់-ដឹង-រ័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-វេ-នី]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមបណ្ដឹងរដ្ឋប្បវេណីក្នុងសាលាក្ដីខ្មែរក្រហម។
t_exp:
(ច្ប.) អ្នកប្ដឹងឬអ្នកផ្ដួចផ្ដើមដាក់ពាក្យប្ដឹងទៅអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចឬតុលាការ ដើម្បីទាមទារសំណងឬសុំឱ្យធ្វើការជួសជុលព្យសនកម្មដែលបណ្ដាលមកពីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ :


t_main: ដើរទេស
t_pron: [ដើ-ទេស]
t_pos: កិ.
t_exam: ឆ្មាដើរទេស, ក្ដាមដើរទេស។
t_exp:
ចេញចាកចោលទីកន្លែងដែលធ្លាប់នៅ ដើររសាត់អណ្ដែតទៅកាន់ទីដទៃ ដោយឥតមានសំដៅទីណាមួយជាប្រាកដ, ទាំងឥតមានសំដៅអ្នកឯណាមួយជាទីពំនាក់ឡើយ :


t_main: ដេក
t_pron: [ដេក]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exp:
សម្រេចឥរិយាបថ ១ផ្សេង អំពីឥរិយាបថ ៣គឺ ដើរ, ឈរ, អង្គុយ; គឺដាក់ខ្លួនដេកលើទី, បញ្ឈប់អារម្មណ៍សម្ងំឱ្យលក់។


t_main: ដេញ
t_subscrip: 3
t_subword: ដេញប្រយោគ
t_pron: [ដេញ-ប្រ-យោក]
t_pos: កិ.
t_exp:
ប្រឡងចំណេះវិជ្ជា, ពិនិត្យចំណេះវិជ្ជាតាមប្រយោគមុខការមានកំណត់, ប្រឡងឱ្យឃើញកម្លាំងចំណេះវិជ្ជាដើម្បីឱ្យបានទទួលសញ្ញាបត្រឬទទួលមុខការអ្វីមួយ។


t_poly: ២)
t_exp:
ប្រកួតប្រជែងតម្លៃដើម្បីបានទទួលទំនិញ, បានទទួលសិទ្ធិក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ទំនិញ សេវា ឬក្នុងការអនុវត្តការងារអ្វីមួយ។


t_main: ដេរប៉ាក់
t_pron: [ដេ-ប៉ាក់]
t_pos: កិ.
t_exam: នាងចូលចិត្តដេរប៉ាក់។
t_exp:
ភ្ជាប់អ្វីៗដោយម្ជុលនិងចេស ហើយជុលភ្ជាប់រំលេចជាក្បាច់រចនា ឬជារូបអ្វីៗនៅផ្ទៃសំពត់ អាវ ខោ ឬកន្សែង ដោយឌិនជាដើម :


t_main: ដេឡេ
t_pron: [ដេ-ឡេ]
t_source: (បារ. délai)
t_pos: ន.
t_exam: មៀនកំប៉ុងនេះហួសដេឡេ។
t_exp:
កាលបរិច្ឆេទដែលអ្នកផលិតកំណត់ទុកជាមុនថាចំណីអាហារ ឱសថ ជាដើម អាចប្រើប្រាស់បានត្រឹមតែកាលកំណត់នេះ បើហួសពីនេះអាចបណ្ដាលឱ្យខូចគុណភាព :


t_main: ដែក
t_pron: [ដែក]
t_pos: ន.
t_exp:
លោហជាតិមួយពួក កើតពីជាតិថ្មមានព័ណ៌ក្រមៅ ជាធាតុរឹងជាងពួកលោហជាតិទាំងពួង, មានប្រយោជន៍ប្រើការបានច្រើនយ៉ាងជាងលោហជាតិទាំងពួង។


t_main: ដែកកេះ
t_pron: [ដែក-កេះ]
t_pos: ន.
t_exam: កុំឱ្យក្មេងកាន់ដែកកេះផ្ដេសផ្ដាស។
t_exp:
ឧបករណ៍ម្យ៉ាងមានទំហំតូចសម្រាប់បង្កើតភ្លើង មានក្បាលសម្រាប់កេះ១មានបំពង់ដាក់ថ្ម មានប្រឆេះដែលផ្សើមដោយប្រេងកាតឬប្រេងសាំង។ ដែកកេះក្នុងសម័យទំនើប ប្រើឧស្ម័នឆេះ ហើយគ្មានប្រឆេះ :


t_main: ដែង
t_pron: [ដែង]
t_pos: គុ., ន.
t_exam: អាដែងមេដែងអស់នេះ វានាំគ្នាទៅឯណាអស់អេះ?។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អា ឬ មេ សម្រាប់អ្នកធំហៅរកអ្នកតូច ឬចៅហ្វាយនាយហៅរកមនុស្សដែលនៅក្រោមបង្គាប់ខ្លួន, បើប្រុសប្រើ អាដែង, ស្រីប្រើ មេដែង :


t_poly: ២)
t_exp:
(ប.ព.) ក្រុមកុំព្យូទ័រ និង ក្រុមឧបករណ៍ក្នុងបណ្ដាញមួយដែលគ្រប់គ្រងដោយសេវូបករណ៍ ដែលមានច្បាប់និងនីតិវិធីរួម។


t_main: ដៃភ្លើងជើងមាន់
t_pron: [ដៃ-ភ្លើង-ជើង-មាន់]
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សដៃភ្លើងជើងមាន់។
t_exp:
(សំនួន.) ដែលតែងតែធ្វើឱ្យខូចរបស់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ, ដែលមិនចេះថែទាំរបស់ប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ, ដែលពូកែខាងបង្ហិនបង្ហោច, ចង្រៃ :


t_main: ដៃស្វា
t_pron: [ដៃ-ស្វា]
t_pos: ន.
t_exam: ចាប់ដៃស្វា។
t_exp:
ឈើមានសណ្ឋានទាំងខាងចុងទាំងខាងដើមស្រដៀងនឹងចង្កេះស្លឹកសីមា សម្រាប់ចាប់ទាមឈើ ដែលបែកដែលប្រេះកុំឱ្យបែកដាច់ពីគ្នា :


t_main: ដៃអរូប
t_pron: [ដៃ-អៈ-រូប]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសនានាឈប់ប្រកាន់យកសេដ្ឋកិច្ចបែបដៃអរូប ដោយរដ្ឋចាប់ផ្ដើមអន្តរាគមន៍ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។
t_exp:
គោលការណ៍សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារដែលដំណើរការដោយតួអង្គ ឬ ភ្នាក់ងារជាច្រើនរួមមាន អ្នកទិញ អ្នកលក់ អ្នកផលិត... ដោយសេរីនៅក្នុងទីផ្សារប្រកួតប្រជែង ដោយផ្អែកលើអត្ថប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន និង ពុំមានអន្តរាគមន៍របស់រដ្ឋ :


t_main: ដោនស្ទ្រីម
t_pron: [ដោន-ស្ទ្រីម]
t_source: (អ. downstream)
t_pos: ន.
t_exp:
សកម្មភាពទាក់ទងនឹងខ្សែចង្វាក់ផលិតកម្មដែលមានការធ្វើប្រព្រឹត្តកម្ម ការដឹកជញ្ជូន សន្និធិ និងពាណិជ្ជកម្មប្រេងនិងផលិតផលប្រេងកាត។


t_main: ដោម
t_pron: [ដោម]
t_pos: គុ.
t_exp: ខ្ពស់, ខ្ពស់ស្រោង, ខ្ពស់ត្រដួចត្រដឹម, (ច្រើនប្រើក្នុងតែពាក្យកាព្យ) :
t_notes: (ពាក្យនេះខ្មែរប្រើតាំងពីក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយយូរអង្វែងហើយ។ បារ. Dôme)។
t_exam:
លើកករប្រណម្យ ដោមដាក់សិរសា ក្រួញក្រាបវន្ទា ឆ្ពោះព្រះត្រៃរ័ត្ន។ ដោមដុងផុតចុងព្រឹក្សា ចុចជាប់មេឃា មើលឃើញលឹមៗ។ (សាស្ត្រាល្បែងមានច្រើនច្បាប់)។


t_main: ដោះទុក្ខសត្វ
t_pron: [ដោះ-ទុក-សាត់]
t_pos: កិ.
t_exp: (ព.គ.) ជុះ, នោម :
t_exam:
ដោះទុក្ខសត្វធំ គឺបន្ទោបង់ឧច្ចារៈ, បន្ទោបង់លាមក, បត់ជើងធំ (ជុះ) ; ដោះទុក្ខសត្វតូច គឺបន្ទោបង់បស្សាវៈ, បត់ជើងតូច (នោម)។


t_poly: ២)
t_exp: សំដៅ, តម្រង់ចំពោះដោយស្មាន :
t_exam:
ចោរដែលលួចទ្រព្យរបស់ខ្ញុំនោះមិនជាក់ជាឈ្មោះណាទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំដៅលើមនុស្សម្នាក់ ព្រោះមានទំនងគួរឱ្យចាប់មន្ទិល។


t_main: ដុំកំភួន
t_pron: [ដុំ-កំ-ភួន]
t_pos: គុ.
t_exp: ធំដុំ, ដែលមានចំណូលទាំងដុំៗ, ធ្ងន់ដុនដាប, ដែលពិតប្រាកដ :
t_exam:
ការងារដុំកំភួន, មុខរបរដុំកំភួន គឺមុខរបរដែលមានចំណូលទាំងដុំៗ, ជំងឺដុំកំភួន គឺជំងឺធ្ងន់ដុនដាប, ការរៀនដុំកំភួនគឺរៀនសូត្រប្រឹងប្រែងពិតប្រាកដមិនឡេះឡោះ។


t_main: ដុំពក
t_subword: ដុំពកក្រពេញ
t_pron: [ដុំ-ពក-ក្រ-ពេញ]
t_pos: ន.
t_exam: ដុំពកក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីដតម្រូវឱ្យមានការវះកាត់យកចេញ។
t_exp:
អាដេណូម, ដុំពកបេនីញនៃក្រពេញណាមួយដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធដូចក្រពេញនោះនិងមានស្រោមរុំព័ទ្ធយ៉ាងមាំហើយមានសកម្មភាពសេក្រេស្យុងខ្លាំងក្លាជាងធម្មតា :


t_main: ដំណកដាំ
t_pron: [ដំ-ណក-ដាំ]
t_poly: ១)
t_exp:
ការដកអំប៊្រីយ៉ុងឬសរីរាង្គពីភាវៈរស់មួយទៅដាក់នឹងភាវៈរស់មួយទៀតដូចជាការយកអំប៊្រីយ៉ុងពីសត្វញីមួយទៅដាក់ក្នុងប្រដាប់បន្តពូជសត្វញីមួយទៀត។


t_main: ដំណុះប្រជាជន
t_pron: [ដំ-ណុះ-ប្រ-ជា-ជន់]
t_pos: ន.
t_exam: ដំណុះប្រជាជនស្បែកខ្មៅនៅទ្វីបអាម៉េរិកខាងជើងនៅសតវត្សរ៍ទី១៦និង១៧ ទៅជាលទ្ធផលនៃការជួញដូរទាសករ។
t_exp:
ការកើតមានឬកំណើនប្រជាជនដោយឆាប់រហ័សនៅតំបន់ឬប្រទេសណាមួយនៃពិភពលោក ដោយសារមានចំណូលប្រជាជនពីក្រៅ ធ្វើឱ្យតំបន់មួយដែលពីមុនគ្មានប្រជាជនឬមានប្រជាជនរស់នៅតិចទៅជាមានប្រជាជនច្រើន :


t_main: ដំណោះ
t_pron: [ដំ-ណោះ]
t_pos: ន.
t_exp: ការដោះ, ពាក្យដោះ, ដំណើរដោះស្រាយ :
t_exam:
ចោទប្រកាន់គេមិនជាប់ទេ គេមានដំណោះស្រាយច្រើនយ៉ាងណាស់។ ដំណោះពិត ការដោះស្រាយតាមហេតុពិត។ ឥតមានដំណោះ ឥតមានផ្លូវដោះ។


t_main: ដំបៅងា
t_pron: [ដំ-បៅ-ងា]
t_pos: ន.
t_exam: ដំបៅងាអាចឆ្លងតាមរយៈការប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់លើដំបៅរ។
t_exp:
ជំងឺឆ្លងមួយប្រភេទរាតត្បាតនៅតំបន់ត្រូពិកដោយសារមេរោគស្ពៀរ៉ូកែត ឈ្មោះត្រេប៉ូណេម៉ាពែតឺនុយ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺមានអាការៈក្ដៅខ្លួន ឈឺចុកចាប់អវយវៈបន្ទាប់មកមានចេញជាដំបៅ ពងបែករលួយរហូតដល់ជាលិកាក្រោមស្បែកជាពិសេសនៅលើមុខ ដៃ និង ជើង :


t_main: ដំរី
t_subscrip: 1
t_subword: ដំរីចុះប្រេង
t_pron: [ដំ-រ៉ី-ចុះ-ប្រេង]
t_pos: ន.
t_exam: ដំរីចុះប្រេងអាចព្រេចមនុស្សឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់។
t_exp:
ដំរីស្ដរឬភ្លុក ដែលឡើងខ្លួនពេញទំហំ ស្រវឹងដោយកាមារម្មណ៍ ចេញប្រេងត្រង់ខួចនៅកៀនត្រចៀក បណ្ដាលឱ្យកាចងងុល ឥតកោតខ្លាចទម័ក :


t_main: ដំលើ
t_pron: [ដំ-លើ]
t_pos: ន.
t_exam: ក ដំលើជា កំ, កា ដំលើ កាំ។ល។
t_exp:
សញ្ញានិគ្គហិតដែលមានរាងជារង្វង់មូលតូច (ំ) សរសេរដាក់ពីលើសញ្ញាព្យញ្ជនៈ។ សញ្ញានេះជាសញ្ញាសម្គាល់ស្រៈច្រមុះខ្លី :


t_main: ដំឡូង
t_pron: [ដំ-ឡូង]
t_pos: ន.
t_exp: វល្លិមានមើមប្រើជាអាហារ :
t_exam:
ដំឡូងមានច្រើនប្រភេទគឺ ដំឡូងបាស, ដំឡូងស្រំ, ដំឡូងពស់, ដំឡូងស្យា, ដំឡូងដូង, ដំឡូងឈាមមាន់, ដំឡូងពងប្រវឹក, ដំឡូងដៃខ្លា, ដំឡូងជ្រូក, ដំឡូងត្រែង, ដំឡូងទៀន, ដំឡូងទឹក, ដំឡូងជ្វា។ល។


t_main: ដំឡូងឈាមមាន់
t_pron: [ដំ-ឡូង-ឈាម-មាន់]
t_pos: ន.
t_exam: កសិករដាំដំឡូងឈាមមាន់។
t_exp:
ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូតែទ្រវែងជាង មើមមានសាច់ពណ៌ស្វាយ :


t_main: ដំឡូងដៃខ្លា
t_pron: [ដំ-ឡូង-ដៃ-ខ្លា]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូ មើមមានទ្រង់ទ្រាយក្រញាងស្រដៀងនឹងបាតដៃមនុស្សដែលលាឬបាតដៃខ្លា។


t_main: ដាំង
t_pron: [ដាំង]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.បុ.) គុយ្ហប្បទេសរបស់មនុស្សប្រុសឬសត្វឈ្មោល :
t_exam: រទេះបាក់មិនគិត ទៅគិតឯគោលូចដាំង មានន័យថា ការធំមិនគិត ទៅគិតឯការតូចតាច។
t_notes:
(លូចដាំងបុរាណមិនរាប់ថាជាពាក្យពុំគួរទេ, ឯក្នុងសម័យយើងសព្វថ្ងៃនេះ គួរថា គោបញ្ចេញដាំង សមគួរមិនជាក់ស្ដែងពេក)។


t_main: ដ៏
t_pron: [ដ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: ធម៌ដ៏បវរ, ទ្រព្យដ៏ប្រសើរ។
t_exp:
ដែល, ដែលជា; ពាក្យជាវិសេសនៈ, មានសំឡេងខ្លីកំបុត សម្រាប់និយាយផ្សំនឹងគុណនាម ប្រើរៀងរបៀបត្រង់ខាងដើមគុណនាមដែលគួរប្រកបជាមួយផងបាន :

t_notes:
(មិនប្រើជាវិសេសនៈចំពោះមនុស្សសត្វ ផងទេ កុំប្រើជា មនុស្សដ៏ស្រែ, ដ៏ចម្ការ; ត្រូវប្រើពាក្យថា មនុស្សអ្នកស្រែ, អ្នកចម្ការ។ល)។


t_main: ដ្បិត
t_pron: [ត្បិត]
t_pos: ឈ.
t_notes: (ម.ព. បទ{¥¥}៣{££} ផង)។
t_exp:
(បុរាណប្រើជា បទ (បត់), ត្បទ (ត្បត់ប្រហែលជាឃ្លាតក្លាយមកពី បា. តប្បទ គឺ ត "នោះ" បទ "ផ្លូវ, គន្លង; ហេតុ, ហេតុការណ៍; ដំណើរ" ទេដឹង? ព្រោះ, ព្រោះហេតុ, ដោយហេតុ :

t_exam:
ស្អែកខ្ញុំនឹងទៅប្រតិដ្ឋពុំកើតទេ ដ្បិតខ្ញុំពុំសូវជា។ ពាក្យកាព្យបុរាណថា ទាហានថ្កើងដ្បិតសឹក ធ្វើស្រែដ្បិតទឹក ត្រឹកពលដ្បិតបាយ សិស្សប្រាជ្ញដ្បិតគ្រូ ជេរពោលដំវាយ ពលជាដ្បិតនាយ ហ្វឹកហ្វឺនខះខំ ...។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ដ្រូន
t_pron: [ដ្រូន]
t_source: (អ. drone)
t_pos: ន.
t_exp:
យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកឬឧបករណ៍យន្តដែលអាចហោះបានដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលគេប្រើប្រដាប់បញ្ជាពីចម្ងាយ។ ដ្រូនជាឧបករណ៍សម័យទំនើបដែលមានតួនាទីច្រើនយ៉ាង ដូចជាពិនិត្យទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ឈ្លបយកការណ៍ តាមដានសកម្មភាពនានា វាស់វែងចម្ងាយនិងផ្ទៃក្រឡាដី ថតរូបភាព ដឹកជញ្ជូន ទម្លាក់គ្រាប់ឬបាញ់ពេលធ្វើសង្គ្រាម ជាដើម។ ទៅអនាគត ដ្រូន អាចវិវឌ្ឍន៍ខ្លួនបន្តទៀតតាមតម្រូវការសង្គមនិងបច្ចេកវិទ្យា។


t_main: ឋ
t_pron: [ឋ]
t_pos: ន.
t_remark: 3
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១២នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី៣។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [tʰ] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។


t_main: ឋបនកម្ម
t_pron: [ឋៈ-ប៉ៈ-ណៈ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ឋបនកម្មនៃយន្តតម្បាញ គេបានធ្វើរួចស្រេចហើយ។
t_exp:
កម្មគឺការតម្កល់ទុកនូវអ្វីៗ; អំពើដែលគេរៀបចំតាក់តែងឡើង, ការធ្វើអ្វីមួយឱ្យកើតឡើងហើយតម្កល់តាំងទុកឱ្យបានឋិតថេរតទៅ :


t_main: ឋានបទ្ម
t_pron: [ឋា-ណៈ-បត់]
t_source: (បា.សំ.; បា. ឋាន + បទុម; សំ. ស្ថាន "ទី, ទីតម្កល់ + បទ្ម "ឈូក")
t_pos: ន.
t_exam: ឋានបទ្មទ្រព្រះពុទ្ធរូប, ឋានបទ្មទេវរូប។
t_exp:
ពាក្យនេះខ្មែរយើងពីបុរាណ ប្រើជាឈ្មោះក្បាច់ត្របកឈូកផ្កាប់ផ្ងារ ដែលរចនាធ្វើជាជើង, ជាទ្រនាប់ ទ្រព្រះពុទ្ធរូបឬទេវរូប; ត្របកឈូកដែលសំយុងចុះមកក្រោម ហៅថា ឈូកផ្កាប់; ដែលផ្ងារឡើង ហៅថា ឈូកផ្ងារ; ទោះមានតែឈូកផ្កាប់ ឬមានតែឈូកផ្ងារក្ដី ឬក៏មានគ្រប់ទាំងផ្កាប់ទាំងផ្ងារក្ដី ហៅថា ឋានបទ្ម បានដូចគ្នា :


t_main: ឋានលេខាសាស្ត្រ
t_pron: [ឋាន-លេ-ខា-សាស]
t_pos: ន.
t_exp:
បច្ចេកទេសប្រើសម្រាប់តាងលើប្លង់នូវទម្រង់ផ្សេងៗគ្នានៅលើផ្ទៃដីដូចជា ភ្នំ ទំនាប និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលកើតឡើងដោយធម្មជាតិឬសិប្បនិម្មិត។


t_main: ឋានវិទ្យា
t_pron: [ឋាន-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
មែកធាងមួយនៃគណិតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីលក្ខណៈធរណីមាត្រដែលមិនរងឥទ្ធិពលនៃការផ្លាស់ប្ដូររូបរាងនិងទំហំនៃរូបធររណីមាត្រនានា។


t_main: ឋានសួគ៌
t_pron: [ឋាន-សួ]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ថានដែលបរិបូណ៌ដោយកាមគុណ ៥មានរូបជាដើម, ទីដែលបរិបូណ៌ដោយសេចក្ដីសុខ, ច្រើនហៅ ឋានរបស់ទេវតាមាន ៦ជាន់គឺ ឋានចាតុម្មហារាជិការ, តាវត្តិង្ស, យាមា, តុសិតា, និម្មានរតី និងឋានបរនិម្មិតវសវតី។


t_main: ឌ
t_pron: [ឌ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១៣នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងវគ្គទី៣។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [d] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ឃោសៈ។


t_main: ឌិកតេ
t_pron: [ឌិក-តេ]
t_source: (បារ. Dictée)
t_poly: a
t_exam: ធ្វើឌិកតេ, ហៅឌិកតេ, សូត្រឌិកតេ។
t_exp:
សរសេរតាមអាន, ការសរសេរតាមពាក្យដែលគេសូត្រ, គេអាន គឺមានអ្នកអានសេចក្ដីអ្វីមួយថាបង្អង់ៗ តាមឃ្លា តាមសង្កាត់ឱ្យអ្នកស្ដាប់សរសេរតាម :


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exam: កំពុងឌិកតេ។
t_exp:
ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជា កិ. ក៏មាន គឺសរសេរតាមពាក្យដែលគេសូត្រ។ ពាក្យនេះហៅជាខ្មែរថា សរសេរតាមសូត្រ ឬ សរសេរតាមអាន :


t_main: ឌិន
t_pron: [ឌិន]
t_source: (ស. ដិន អ.ថ. ឌិន)
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exam: ឌិនប្រាក់, ឌិនមាស, ឌិនស្ពាន់។
t_notes: (សព្វថ្ងៃ ឌិនធ្វើពីប្លាស្ទិកស្រោបលោហៈមានពណ៌ដូចមាសឬប្រាក់ដែរ)។
t_exp:
គ្រឿងវិចិត្រធ្វើដោយប្រាក់, មាស, ស្ពាន់ ឬលាយមាស (ធ្វើមកពីប្រទេសក្រៅ) សម្រាប់ប៉ាក់គ្រឿងប្រដាប់ប្រើជាលំអផ្សេងៗ :


t_main: ឌីណាមិក
t_pron: [ឌី-ណា-មិច]
t_source: (បារ. dynamique)
t_pos: ន.
t_exp:
(រូប.) ផ្នែកមួយនៃមេកានិក ដែលសិក្សាអំពីចលនានៃប្រព័ន្ធចំណុចរូបធាតុក្រោមឥទ្ធិពលនៃកម្លាំង ជាពិសេសកម្លាំងដែលមានប្រភពពីខាងក្រៅប្រព័ន្ធ។


t_main: ឌីសុងទ័រ
t_pron: [ឌី-សុង-ទ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
បរិក្ខារអគ្គិសនីមួយប្រភេទ ដែលគេប្រើសម្រាប់ផ្ដាច់ចរន្តបង្ការអគ្គិភ័យពេលអាំងតង់ស៊ីតេចរន្តឡើងចុះខុសប្រក្រតី។


t_main: ឌីស្កូ
t_pron: [ឌី-ស្កូ]
t_source: (បារ. disco)
t_pos: ន.
t_exp:
តន្ត្រីមួយប្រភេទសម្រាប់រាំកម្សាន្តតាមរង្គសាល(ក្លឹបរាត្រី) ដែលបានលេចរូបរាងនៅបណ្ដាឆ្នាំ១៩៧០ចេញពីសហរដ្ឋអាម៉េរិក។


t_main: ឌឺដង
t_pron: [ឌឺ-ដង]
t_source: (ស.)
t_pos: កិ., គុ.
t_exam: វាចេះតែឌឺដងឱ្យខ្ញុំ, ស្ទើរតែនឹងទប់មិនឈ្នះ, ព្រឹកឌឺដងល្ងាចឌឺដង, ប្រហែលជានឹងទប់ពុំបានទេដឹង?។
t_exp:
ដែលចចេស ពិបាកស្ដីថា; ដែលរិល, មិនមុត (កាំបិត) ; និយាយដៀមដាម, និយាយបញ្ចៀសវាសវាងឱ្យដឹងខ្លួន, ឱ្យខឹង, ឱ្យឈឺចិត្ត :


t_main: ឌុយ
t_pron: [ឌុយ]
t_pos: ន.
t_exp:
បរិក្ខារអគ្គិសនីទំហំតូចមួយប្រភេទមានពន្លួញពីរឬបីធ្វើពីលោហៈ និងរុំព័ទ្ធដោយអ៊ីសូឡង់សម្រាប់ចាប់កាន់បានមិនឆក់។ គេតវានៅចុងខ្សែភ្លើងម្ខាង សម្រាប់ភ្ជាប់ចរន្តពីប្រភពថាមពលទៅនឹងគ្រឿងអគ្គិសនីនានា។


t_main: ឍ
t_pron: [ឍ]
t_pos: ន.
t_remark: 3
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១៤នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី៣។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [tʰ] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។


t_main: ឍាលិន
t_pron: [ឍា-លិន]
t_source: (សំ. ឍាលិន៑)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកមានខែល, អ្នកកាន់ខែល, ទាហានខែល គឺអ្នកចម្បាំងខែលដែលវេលាចូលច្បាំងកាន់ខែលសម្រាប់រារាំងគ្រឿងសស្ត្រាវុធនៃបច្ចាមិត្រ មិនឱ្យប៉ះពាល់ត្រូវខ្លួន។


t_main: ណ
t_pron: [ណ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១៥នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងវគ្គទី៣។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [n] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់ច្រមុះ សូរស្ទះ ឃោសៈ។


t_main: ណា
t_pron: [ណា]
t_pos: សព្វ.
t_exp: សព្ទនាមប្រាប់សេចក្ដីមិនទាន់ទៀង, មិនទាន់ប្រាកដ ឬ មានអាការៈជាសេចក្ដីសង្ស័យ :
t_exam:
ទៅផ្ទះណាក៏បាន; តាមតែអ្នកណាក៏ដោយ; អ្នកណាធ្វើអំពើអ្វី ទោះល្អក្ដី អាក្រក់ក្ដី, អ្នកនោះនឹងបានទទួលផលនៃអំពើនោះវិញពុំខាន; មកពីណា? ទៅណា? អ្នកណាដើរនុ៎ះ? ...។


t_main: ណាមស្រង់
t_pron: [ណាម-ស្រង់]
t_source: (ស.)
t_pos: ន.
t_exp: ទឹកសម្រាប់ស្រង់ គឺ ណាម ស. "ទឹក", ស្រង់ "ងូត" (រ.ស.) :
t_exam: ថ្វាយណាមស្រង់។
t_notes:
(ប្រើតាមជាន់តាមសម័យនៃរជ្ជកាល, ហៅជារាជសព្ទពិតថា ព្រះឧទក, ព្រះនហានោទក, ស្នានីយវារី។ ម.ព. ព្រះឧទកៈ, នហានោទក, ស្នានីយវារី ផង)។


t_main: ណូអែល
t_pron: [ណូ-អែល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបុណ្យមួយដែលគ្រិស្តសាសនិកប្រារព្វឡើងនាល្ងាចថ្ងៃទី២៤ឆ្លងចូលថ្ងៃទី២៥ខែធ្នូដើម្បីរំលឹកថ្ងៃកំណើតរបស់ព្រះយេស៊ូ។


t_main: ណែងណង
t_pron: [ណែង-ណង]
t_pos: ន.
t_exam: ចងណែងណង, ជាប់ណែងណង។
t_exp:
កំណាត់ឈើឬឫស្សី ចងបន្តោកបង្អូសដី ភ្ជាប់នៅកសត្វចតុប្បាទ មានគោ, សេះ, ឆ្កែជាដើម ដើម្បីឱ្យទទើសទទែងជើងមុខមិនឱ្យបោលបាន :


t_main: ណែន
t_subscrip: 2
t_pron: [ណែន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រាក់ដុំមួយបែបរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្នូកជ្រូក, ទម្ងន់ ១០តម្លឹង ឬ ១០តម្លឹង ២ជី, ចាយជាប្រាក់រាយចំនួន ១៥រៀល ឬ ១៦រៀល ដោយចុះឡើងតាមកាលតាមសម័យ; សព្វថ្ងៃលើកលែងចាយហើយ។


t_main: ណែម
t_pron: [ណែម]
t_source: (យ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះម្ហូបគោកមួយប្រភេទ ធ្វើដោយស្បែកជ្រូកឬលាយសាច់ចិញ្ច្រាំមានស្លឹករលួសបាយ ឬស្លឹកកន្ទួតស្រុក, ស្លឹកចាព្លូ ខ្ចប់ជាមួយផង ទុកឱ្យឡើងបាយស្រាជូរបន្តិចៗ។


t_main: ណាំង
t_subscrip: 1
t_pron: [ណាំង]
t_source: (ស. ហ្ន័ង "ស្បែក")
t_pos: ន.
t_exam: លេងណាំង, ទៅមើលណាំង។
t_notes: (ហៅតាមពាក្យខ្មែរយើងថា របាំស្បែកឬហ្នាំង)។
t_exp:
ស្បែកឆ្លាក់ជារូបតំណាងតួផ្សេងៗ សម្រាប់ប្រើក្នុងល្បែងរបាំ កាន់លើកឆ្លុះស្រមោលក្នុងស្បៃសឱ្យឃើញច្បាស់ តាមដំណើររឿងដែលអ្នករបាំកំពុងពោលកំពុងថ្លែង :


t_main: ណាំវ៉ា
t_pron: [ណាំ-វ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះចេកមួយប្រភេទ :
t_exam:
ចេកណាំវ៉ា, ណាំវ៉ាជាចេកមានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់ណាស់ ព្រោះប្រើការបានច្រើនមុខច្រើនយ៉ាង ជាចេកងាយដាំ ងាយកើត ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង។


t_main: ណ៎ះ!
t_pron: [ណ៎ះ]
t_pos: ឧ.
t_notes: (ដូចគ្នានឹង ណ៎ា!, ណ៎ាះ! ហ្ន៎ះ!, ហ្ន៎ា!)។
t_exp:
ពាក្យមានសំឡេងឡើងខ្ពស់ស្រួច ឬ ស្រទន់ សម្រាប់និយាយបញ្ជាក់សេចក្ដីឱ្យប្រាកដ មានអាការៈហាក់ដូចជាឆ្ងល់ ឬសួរថែមថា :

t_exam:
មិនមែនឬ?, មិនមែនដូច្នោះឬ?; និយាយទៅរកបានចំពោះតែមនុស្សអ្នកតូចទាបជាង ឬដែលស្និទ្ធស្នាល, ដែលស្មើគ្នា ដូចជា នែ, ទៅកុំខានណ៎ះ!; ប្រយ័ត្នណ៎ះ!; កុំភ្លេចណ៎ះ!; សុំឱ្យកូនម៉ែនាងបានជាសះស្បើយតាំងពីថ្ងៃនេះទៅណ៎ះនាងណា៎! ...។


t_main: ត
t_subscrip: 1
t_pron: [ត]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១៦នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងវគ្គទី៤។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [t] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។


t_main: តក់
t_subscrip: 2
t_subword: រកស៊ីតក់ៗទៅ!
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) គឺនិយាយថា រកស៊ីអំប៉េះអំប៉ោះបន្តិចៗទៅ កុំតែឈប់ខាន, ឬថា សន្សំបន្តិចៗរាល់ថ្ងៃយូរៗទៅគង់នឹងបានបរិបូណ៌ ដូចជាទឹកត្នោតដែលស្រក់តក់ៗច្រើនដង ក៏ពេញបំពង់ ដូច្នោះឯង។


t_main: តក់
t_subscrip: 3
t_subword: មានតក់មាននាឡិ
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) គឺនិយាយអំពីមនុស្សយើងដែលរមែងតែមានធំមានតូច, មានចេះមានល្ងង់, មានជាមានខូច ប្រៀបដូចជារង្វាស់ដែលមាននាឡិ ក៏រមែងតែមានតក់ជាបន្ទាប់គ្នាមកដូច្នោះឯង; ជួនកាលគេនិយាយថា ដូងមួយធ្លាយលែងអីនឹងមានតក់មាននាឡិ បងប្អូនកូនចៅក្នុងក្រុមគ្រួសារតែមួយរមែងតែងតែមានល្អ មានអាក្រក់, មានចេះមានល្ងង់...។


t_main: តក់ប្រមា
t_pron: [តក់-ប្រ-ម៉ា]
t_source: (ស. តកប្រះហ្មា់ អ.ថ. តុកប្រះហ្មា "តក់ស្លុត, ស្លុតស្លន់")
t_pos: កិ.
t_exam: ភ័យតក់ក្រមា។
t_notes: (និយាយក្លាយមកជា តក្កមា។ ម.ព. ប្រមា{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
តក់ប្រាជ្ញា គឺតក់ស្លុតស្លន់ញ័រទទ្រាក់ទទ្រើកស្ទើរភ័ន្តបាត់ប្រាជ្ញាស្មារតី; ច្រើនប្រើជាមួយនឹងពាក្យ ភ័យ ថែមទៀតផង :


t_main: តក្កកម្ម
t_pron: [ត័ក-កៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រកាសនីយបត្រតក្ដកម្ម។
t_exp:
(សេ.ហិ.) គំនិតរបស់តក្កករដែលអាចយកទៅអនុវត្តបាននៅក្នុងដំណោះស្រាយបញ្ហាជាក់លាក់ណាមួយនៅក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យា ... :


t_main: តក្កវិជ្ជា
t_pron: [ត័ក-កៈ-វិច-ជា]
t_source: (បា.សំ. តក៌វិទ្យា)
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សគ្មានតក្កវិជ្ជា និយាយចាប់ចុងប្រយុងដើមស្ដាប់មិនបាន។
t_exp:
វិជ្ជាត្រិះរិះ គឺចំណេះខាងពិចារណារិះរកហេតុផលដែលប្លែកឱ្យឃើញប្រាកដដោយគំនិតខ្លួនឯង, វិជ្ជាសម្រាប់ត្រឹះរិះរាវរកខាងរបៀបបែបបទក្នុងការនិយាយស្ដី ឬក្នុងកិច្ចការផ្សេងៗឱ្យបានត្រឹមត្រូវសមរម្យទៅតាមលក្ខណៈនៃហេតុផល ... :


t_main: តចបញ្ចកកម្មដ្ឋាន
t_pron: [តៈ-ចៈ-ប៉័ញ-ចៈ-កៈ-កាំ-ម៉័ត-ឋាន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
កម្មដ្ឋានដែលកំណត់អាការៈក្នុងរូបកាយ យកត្រឹមតែ ៥គឺ សក់, រោម, ក្រចក, ធ្មេញ, ស្បែក ពិចារណាឱ្យឃើញច្បាស់ថាជាបដិកូលគួរខ្ពើម ...។


t_main: តថនិយម
t_pron: [តៈ-ថៈ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) លទ្ធិដែលចាត់ទុកថា មានពិភពសច្ចៈមួយដែលមានអត្ថិភាពមិនចំណុះមនុស្ស ប៉ុន្តែគេអាចយល់ដឹងបានតាមរយៈបញ្ញានិងប្រត្យក្សារម្មណ៍ :

t_exam:
រសជាតិប្រៃរបស់អំបិល គឺជាតថភាពមួយដែលមានស្រាប់នៅក្នុងធម្មជាតិរបស់អំបិល បើយោងតាមពួកតថនិយម រសជាតិប្រៃនេះមានលក្ខណៈសត្យានុម័តិ មិនអាស្រ័យនឹងការកំណត់របស់មនុស្សទេ។


t_main: តថរស
t_pron: [តៈ-ថៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះលើកយកបញ្ហាឬព្រឹត្តិការណ៍ពិតមកបង្ហាញ :

t_exam:
នៅក្នុងរឿងភូមិតិរច្ឆាន អ្នកនិពន្ធបានលើកយកតួអង្គ ព្រឹត្តិការណ៍ ទីកន្លែង ដែលមានពិតក្នុងសង្គមខ្មែរមកបង្ហាញ។


t_main: តន់
t_pron: [តន់]
t_pos: គុ.
t_exp: ថ្លៃ, តូចថ្លៃ :
t_exam:
ប្អូនតន់, មាសតន់; (ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ) ស្ដេចថាហៃប្អូនតន់ នាងកុំអន់ចិត្តនឹងបង ជាតិមនុស្សតែងមោះហ្មង ប្អូនកុំចងចិត្តប្រកាន់។


t_main: តបៈ
t_pron: [តៈ-ប៉ៈ]
t_source: (សំ. តបស៑ > តបះ; បា. តប)
t_pos: ន.
t_exp: ការប្រព្រឹត្តកាន់វត្តយ៉ាងតឹងដើម្បីធ្វើកាយនិងចិត្តឱ្យស្ងប់។
t_notes:
(ពាក្យនេះមានន័យច្រើនយ៉ាងទៅទៀតគឺ ការប្រព្រឹត្តរក្សាឧបោសថសីល តាមកាលកំណត់ ដែលត្រូវរក្សាព្រមទាំងការរក្សាប្រជាជនឱ្យបានសេចក្ដីសុខស្រួល ហៅថា តបះ របស់ក្សត្រិយ៍ជាម្ចាស់ផែនដី; ការប្រព្រឹត្តខំប្រឹងសិក្សាវេទមន្តព្រមទាំងកាន់វត្តប្រតិបត្តិតាមសណ្ដាប់របស់ពូជព្រាហ្មណ៍ ហៅថា តបះ របស់ពួកព្រាហ្មណ៍; ការប្រព្រឹត្តធ្វើទានរក្សាសីលតាមកម្លាំងសទ្ធា និងធនធាន ហៅថាតបះ របស់ប្រជាជនទាំងពួង; ការប្រព្រឹត្តបរិភោគតែផ្លែឈើនិងមើមផ្សេងៗ ហៅថា តបះ របស់តាបស, ឥសី; ការប្រព្រឹត្តកាន់វត្តយ៉ាងតឹង ធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាកហួសប្រមាណ មានការប្រព្រឹត្តតមមិនស្លៀកដណ្ដប់, មិនដេកលើគ្រឿងក្រាល ដេកផ្ទាល់តែលើផែនដីជាដើម ហៅថា តបះ របស់និគ្រន្ថតិរ្ថិយចំពួកខ្លះ។ល)។


t_main: តប់ប្រមល់
t_pron: [តប់-ប្រ-ម៉ល់]
t_pos: កិ.
t_exp: ព្រួយចិត្ត, ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត, អផ្សុកធុញទ្រាន់ :
t_exam:
ថ្ងៃនេះខ្ញុំដូចជាតប់ប្រមល់ រកគិតអ្វីមិនលេចសោះ; ថ្ងៃនេះតប់ប្រមល់ ដោយអំពល់ព្រោះតែអូន មេបងដូចមេប្អូន វាសណ្ដូនឯងឱ្យលង់។


t_main: តពោក
t_pron: [តៈ-ពោក]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. គូទ, ត្រគាក ផង)។
t_exp:
(ព.បុ.) ប៉ែកអវយវៈមនុស្ស ឬសត្វចំពួកខ្លះ ពីត្រឹមក្រោមចង្កេះចុះមកទល់នឹងទ្វារឧច្ចារៈ (ត្រគាក)។ (ព. អា) ស្ត្រីយោនី។


t_main: តមត្ថំ
t_pron: [តៈ-មុ័ត-ថាំង]
t_source: (បា. តំ "នោះ" +អត្ថំ "សេចក្ដី,រឿង" > តមត្ថំ" សេចក្ដី,រឿងនោះ")
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: មិនទាន់ដាច់ស្រេច, មិនទាន់ ប្រាកដ, ស្ទាក់ស្ទើរ ... :
t_exam: រឿងនោះដូចជានៅក្នុងតមត្ថំ ខ្ញុំនឹងសម្រេចថាយ៉ាងម៉េចពុំទាន់បាននៅឡើយ, រឿងតមត្ថំ, ដំណើរ តមត្ថំ។
t_notes:
(ពាក្យនេះមានដំណើរជាប់ទាក់ទងមកពីបាលីថា "តមត្ថំ បកាសេន្តោ សត្ថា អហ" ក្នុងគម្ពីរមហាវេស្សន្តរជាតក ប្រែរយ បុរាណ ដែលប្រែថា "រីអាថ៌ធម៌ឯណា ពុំទាន់ប្រាកដ បទព្រះបាលីឯណា ពុំទាន់ចែងច្បាស់ លុះព្រះបានត្រាស់ហើយ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលសូត្រសានូវបាទគាថាទាំងឡាយដូច្នេះថា ..."; បាលីនេះ បើប្រែត្រង់តាមរូបស័ព្ទ បានសេចក្ដីយ៉ាងខ្លីថា "ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់ប្រកាសនូវសេចក្ដីនោះ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះថា ..." តែប៉ុណ្ណេះ, តែអ្នកប្រាជ្ញបុរាណបានពង្រីកពាក្យប្រែក្នុងសាស្ត្រាប្រែរយនោះឱ្យលើសពីបាលីដូចសេចក្ដីខាងលើ ដើម្បីឱ្យងាយស្តាប់, ពាក្យប្រែនេះឯងហើយ ដែលនាំឱ្យអ្នកវប្បធម៌ខ្មែរបុរាណចាប់ច្បុចចុចយកតែពាក្យបាលីឃ្លាខាងដើមថា "តមត្ថំ" នោះមកប្រើជាមេពាក្យមួយ សំដៅន័យថា "មិនទាន់ដាច់ស្រេច, មិនទាន់ប្រាកដ, ..." ដោយយោលយកសេចក្ដីតាមពាក្យប្រែនោះឯង)។


t_main: តម្ពក់
t_pron: [តំ-ពក់]
t_pos: ន.
t_exp: ប្រដាប់ធ្វើដោយដែក ឈើ ឬឫស្សីជាដើម មានចុងរាងខ្វេរឬខុបសម្រាប់ថ្ពក់ទាញអ្វីៗ :
t_exam: តម្ពក់រនាស់។
t_notes:
(ធ្លាប់ប្រើជា ទំពក់ មកយូរហើយ ប៉ុន្តែដោយអនុលោមតាមពាក្យថា ថ្ពក់ គួរប្រើជា តម្ពក់ វិញ ទើបត្រឹមត្រូវតាមវេយ្យាករណ៍ខ្មែរ)។


t_main: តម្ពែក
t_pron: [តំ-ពែក]
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលមានក្បាលថ្ពែក, ដែលឥតសក់ឬរលីងដុំៗ :
t_exam: តម្ពែកទាំងបួន គាប់ជួនជួបគ្នា បានស្ទុះម្នីម្នា ដើរទៅរៀងខ្លួន។
t_notes:
(ធ្លាប់ប្រើជា ទំពែក មកយូរហើយ ប៉ុន្តែដោយអនុលោមតាមពាក្យថា ថ្ពែក គួរប្រើជា តម្ពែក វិញទើបត្រឹមត្រូវតាមរបៀប)។


t_main: តម្រងនោម
t_pron: [តំ-រ៉ង-នោម]
t_pos: ន.
t_exp:
វក្កំ, សរីរាង្គរបស់មនុស្សឬសត្វមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងគ្រាប់សណ្ដែកដែលមានមុខងារច្រោះយកជាតិអាសូតចេញពីឈាមបង្កើតជាទឹកនោមធ្វើឱ្យមានលំនឹងសារធាតុផ្សេងៗក្នុងឈាម។


t_main: តម្រិះ
t_pron: [តំ-រ៉ិះ]
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីត្រិះ, សេចក្ដីរិះគិត :
t_exam: មនុស្សមានតម្រិះល្អ គឺមនុស្សដែលមានសេចក្ដីរិះគិតត្រូវ។
t_notes:
(សៀមយកទៅប្រើជា ដាំរិ បំប្លែងចេញពីពាក្យ ត្រិ អ.ថ. ទ្រិ ត្រិ នេះក៏គឺ ត្រិះ ត្រិះរិះ របស់ខ្មែរនឹងឯង; ពាក្យខ្មែរយើងថា តម្រិះ ជា ន. របស់ ត្រិះ; រាជសព្ទ ប្រើជា កិ. ថា ទ្រង់ព្រះតម្រិះ គឺទ្រង់មានព្រះយោបល់ត្រិះរិះ, រិះរេ សៀមប្រើជា រ.ស. ដែរថា សុងផ្រៈដាំរិ គឺទ្រង់ព្រះតម្រិះហ្នឹងឯង)។


t_main: តម្រុយ
t_pron: [តំ-រ៉ុយ]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: បោះតម្រុយ, ចងតម្រុយ។
t_exp:
គ្រឿងចំណាំធ្វើដោយមែកឈើ, ដោយស្មៅ, ដោយចំបើង ចងភ្ជាប់នឹងឈើឬឫស្សីសម្រាប់ដោតត្រុយសម្គាល់ផ្លូវឬទីកន្លែងនីមួយៗ; គ្រឿងចំណាំដែលគេត្រុយទុក :


t_pos: គុ., ន.
t_exp: មនុស្សឬសត្វដែលថ្លង់ :
t_exam: មេតម្លង់, អាតម្លង់ (ព.ទ្រ.)។
t_notes:
(ព.រ. ថា ថ្លង់, ព.គ. ថា ធ្ងន់ត្រចៀក, ស្ដាប់មិនសូវឮ ដូចជា មនុស្សថ្លង់, គាត់ថ្លង់ស្ដាប់មិនសូវឮទេ, ព.ខ្ព. ថា ហ៊‍ឹងឬហ៊‌ឹងត្រចៀក ជាពាក្យសម្រាលដោយមិនហ៊ានចេញថា ថ្លង់)។


t_main: តម្លាភាព
t_pron: [តំ-ឡា-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: តម្លាភាពនៃការអនុវត្តថវិកាឃុំ សង្កាត់ អនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមតាមដានបាន។
t_exp:
បរិយាកាសនៃការបើកទូលាយដល់ការចូលរួម ការតាមដាន ការពិនិត្យ និង ការផ្ដល់យោបល់ គ្រប់ជ្រុងជ្រោយក៏ដូចការប្រកួតប្រជែងដោយសមធម៌ ដោយលក្ខណៈស្មើភាពនិងយុត្តិធម៌ :


t_main: តម្លៃសោភ័ណ
t_pron: [តំ-ឡៃ-សោ-ភ័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) លក្ខណៈនានាដែលធ្វើឱ្យស្នាដៃសិល្បៈមួយល្អ ឬជោគជ័យ ដូចជា តុល្យភាព ភាពទាក់ទាញ ប្រណីតភាព ភាពរស់រវើក ភាពស៊ីចង្វាក់ ភាពពេញលេញឬឯកភាពជាដើម ពោលគឺជាអ្វីដែលជួយឱ្យស្នាដៃសិល្បៈមួយមាន «សោភណភាព»។


t_main: តយ
t_pron: [តយ]
t_pos: ន.
t_exp:
បំពង់មានសណ្ឋានជមប្រួមចុង សម្រាប់ដងថ្នាំត្រាំច្រកគោ, ក្របី, សេះ, ជាដើម ឬសម្រាប់ដាក់ទឹកជម្រះអាចម៍ (ហៅតាមទម្លាប់ស្រុក; ច្រើនហៅ បំពង់ច្រកថ្នាំ, បំពង់ជម្រះ)។


t_main: តស៊ូ
t_subword: តស៊ូមតិ
t_pron: [ត-ស៊ូ-មៈ-តិ]
t_pos: កិ.
t_exam: ក្រុមសហជីពត្រៀមតស៊ូមតិ។
t_exp:
ការពារគំនិតអ្វីមួយជាសាធារណៈ, រៀបចំសកម្មភាពជាបន្តបន្ទាប់ដោយអ្នកណាម្នាក់ឬក្រុមណាមួយដែលមានគោលគំនិតនិងគោលដៅដូចគ្នា ដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលនិងធ្វើឱ្យមានឥទ្ធិពលដល់បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងរដ្ឋាភិបាល អ្នកនយោបាយ អ្នកមានឥទ្ធិពលខាងសេដ្ឋកិច្ច ក្នុងគោលបំណងឱ្យអ្នកទាំងនោះអនុវត្តការងាររបស់ខ្លួនទៅតាមគោលនយោបាយសាធារណៈ ជាប្រយោជន៍ដល់ប្រជាពលរដ្ឋដែលគ្មានអំណាចខាងនយោបាយឬដែលមានធនធានសេដ្ឋកិច្ចតិចតួច :


t_main: តាកេ
t_pron: [តា-កេ]
t_source: (បារ. taquet)
t_pos: ន.
t_exam: វីសមួលចូលបេតុងបានទាល់តែស្វានដាក់តាកេសិន។
t_exp:
ឆ្នុកមានប្រហោងដែលគេដំបញ្ចូលក្នុងរន្ធបានស្វានរួចក្នុងថ្មបេតុង ឬឈើ សម្រាប់មួលវីសឬប៊ូឡុងបាន។ តាកេមានចុងអាចរីកធ្វើឱ្យណែនកាន់តែខ្លាំងពេលមួលវីសឬប៊ូឡុងកាន់តែជ្រៅ។ តាកេមានច្រើនប្រភេទ ដូចជា តាកេជ័រ តាកេដែកជាដើម :


t_main: តាក់ស៊ី
t_pron: [តាក់-ស៊ី]
t_source: (បារ. taxi)
t_pos: ន.
t_exam: រត់តាក់ស៊ី, អ្នកបើកតាក់ស៊ី។
t_exp:
រថយន្តឈ្នួលមានតៃកុង សម្រាប់បម្រើសេវាដល់អ្នកដំណើរ ដែលភាគច្រើនមានដាក់កុងទ័រគិតលុយតាមចម្ងាយផ្លូវ, រថយន្តឈ្នួលតូច :


t_main: តាខាយ
t_pron: [តា-ខាយ]
t_source: (ស. តាខាយ "ក្រឡាគ្រឿងប្រដាប់ដាក់សត្វ មានសំណាញ់, បន្តឹង ជាដើម,លួស, អំបោះជាដើមដែលប្រទាក់ជាក្រឡា")
t_pos: ន.
t_exp:
កម្រងអង្កាំឬផ្កាដែលក្រងប្រទាក់ជាក្រឡាគោម មានក្របជាខ្នាតឱ្យល្មមតែនឹងផ្នត់ត្រៃចីវរសម្រាប់គ្របត្រៃចីវរអង្គកឋិនជាដើមឱ្យឃើញរុងរឿង (ម.ប្រ., ច្រើនហៅថា គ្របត្រៃ គួរហៅ គ្របត្រៃ ឬ គម្របត្រៃ វិញ)។


t_main: តាជី
t_pron: [តា-ជី]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. ដូនជី, យាយជី, នាងជី)។
t_exp:
បុរសដែលកោរសក់ ស្លៀកដណ្ដប់សំពត់ស ឬសំពត់លឿង កាន់សីល ១០តែមិនមែនបួសជាសាមណេរទេ។ សូម្បីបុរសជាចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យឯទៀតក្រៅពីនោះ ពាក្យបុរាណក៏ហៅដោយគោរពថា តាជី បានដែរ។


t_main: តាណី
t_pron: [តា-ណី]
t_pos: ន.
t_exp:
ពួកមនុស្សជាតិជ្វា នៅក្នុងប្រទេសប៉័ត្តាណី ឬ ប៉័ត្តានី។ អ្វីមួយដែលជាប់ដោយពូជមក ឬមានមកអំពីប្រទេសនោះក៏ហៅ តាណី ដែរ ដូចយ៉ាង ចេកជ្វាតាណី, ប្រេងតាណី ជាដើម។


t_main: តាន
t_subscrip: 1
t_pron: [តាន]
t_pos: ន.
t_exam: គ្រុនកើតតាន។
t_exp:
ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ ច្រើនកើតត្រង់បាតដៃ បាតជើងមនុស្ស បណ្ដាលឱ្យស្បែកដៃជើងឡើងក្រាស់ពុកផុយៗ កើតក្នុងកាលដែលមានជំងឺធ្ងន់ ដោយខានងូតទឹកយូរ :


t_main: តាប
t_pron: [តាប]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់មានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹកពោធិ៍ សម្រាប់ដាក់គ្របត្រង់ខ្វែងសង្វារ (គ្រឿងប្រដាប់ល្ខោន)។


t_main: តាមោង
t_pron: [តា-មោង]
t_source: (ព្នងថា ទីងម៉ូង "ខ្លា")
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យនេះប្រហែលជាជាប់មកពីកាលជាន់ដែលខ្មែរយើងប្រើព្នងជាទាសកម្មករ, កាលណាដែលកូនក្មេងតូចៗយំកិកកុក, ព្នងអ្នករក្សាកូនក្មេងនោះនិយាយបន្លាចថា "ទីងម៉ូងៗ" គឺថា "ខ្លាៗ" ដើម្បីឱ្យកូនក្មេងខ្លាចស្ងៀមលែងយំ; លុះតយូរៗមកខ្មែរយើងប្រើហៅរូបរុំសំពត់ជាដើម ដែលគេធ្វើជារូបមនុស្សដាក់បញ្ឈរក្នុងទីស្រែ ចម្ការ ដើម្បីបន្លាចសត្វមិនឱ្យចុះឬចូលស៊ីផលដំណាំថា តាមោង ឬ ទីងមោង។


t_main: តាយសាក
t_pron: [តាយ-សាក]
t_source: (ស. តាយទនាក, តាយទ្រាក អ.ថ. តាយសាក)
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exam: គីង្គក់តាយសាក, ឈើតាយសាក។
t_exp:
ស្លាប់ចោលរាងកាយ នៅស្ងួតក្រៀម (ចំពោះតែសត្វតិរច្ឆាន)។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើចំពោះតែសត្វតិរច្ឆានដែលស្លាប់ឯង ឬរុក្ខជាតិដែលងាប់ឯង :


t_main: តាយហោង
t_pron: [តាយ-ហោង]
t_source: (ស. តាយហោង អ.ថ. តាយហូ៎ង)
t_pos: កិ.
t_exam: ស្លាប់តាយហោង។
t_notes: (ច្រើនហៅក្លាយជា តៃហោង)។
t_exp:
ស្លាប់ហោង (អ្ហង) គឺស្លាប់ខុសធម្មតា, ស្លាប់ដោយត្រូវគេពិឃាត ឬស្លាប់ដោយលង់ទឹក, ដោយធ្លាក់ពីដើមឈើ, ខ្លាខាំ, ដំរីព្រេចជាដើម :


t_main: តារាវិទ្យា
t_pron: [តា-រ៉ា-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exam: តារាវិទ្យាមានកំណើតតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ។
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីទីតាំង ចលនា ទម្រង់ និងការវិវត្តនៃអង្គនភា ដូចជា ភព ផ្កាយ ផ្កាយព្រះគ្រោះ រួមនឹងបាតុភូតពាក់ព័ន្ធនានា :


t_main: តាលវ័ន
t_pron: [តា-ឡៈ-វ័ន]
t_source: (សំ.បា. តាលវន)
t_pos: ន.
t_exp: ព្រៃត្នោត, ជ្រំត្នោត :
t_notes: (ម.ព. ត្នោត ផង)។
t_exam:
ពួកជនបរទេសអ្នកជិះយន្តហោះ ដែលទើបនឹងបានមកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ជាដំបូងបង្អស់, លុះក្រឡេកមកខាងក្រោម ឃើញតាលវ័ន ច្រើនតែលាន់មាត់ស្ងើច ព្រោះក្នុងសកលលោក មានតែប្រទេសនេះមួយគត់ដែលមានដើមត្នោតដុះច្រូងត្រៀបត្រា ប្លែកជាងប្រទេសនានាក្នុងអាស៊ីទ្វីប។


t_main: តាលុជៈ
t_pron: [តា-លុ-ជៈ]
t_source: (បា. តាលុជ)
t_pos: ន.
t_exp:
សំឡេងដែលកើតត្រង់ពិតាន គឺសំឡេងដែលខ្ទប់ត្រង់ក្រអូមមាត់ លាន់ចេញមក; អក្សរ ៧តួគឺ ឥ ឦ ច ឆ ជ ឈ ញ និងអក្សរ ២តួ ទៀតគឺ យ ឝ រួមជា ៩តួនេះជា តាលុជៈ។


t_main: តាវកាលិក
t_subscrip: 1
t_pron: [តា-វៈ-កា-លិក]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
វត្ថុដែលប្រព្រឹត្តទៅបានតែក្នុងកាលប៉ុណ្ណោះ, របស់ដែលកើតឡើង ឬដែលប្រើប្រាស់បានក្នុងកាលដ៏ខ្លីឬក៏ក្នុងកាលមានកម្រិត; របស់ខ្ចីគេ។


t_main: តាវកាលិក
t_subscrip: 2
t_pron: [តា-វៈ-កា-លិក]
t_pos: ន.
t_exp:
អត្ថប្រយោជន៍ក្នុងផ្នែកនីមួយៗនៃរបបសន្តិសុខសង្គមដែលត្រូវជូនដល់សមាជិកនៃស្ថាប័នណាមួយនៅពេលសាមីជនជួបប្រទះនូវហានិភ័យជាយថាហេតុបណ្ដាលឱ្យបាត់បង់លទ្ធភាពបំពេញការងារ។


t_main: តាវនិយម
t_pron: [តាវ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: តាវនិយម ត្រូវបានគេរកឃើញក្នុងសតវត្សរ៍ទី៦ មុនគ្រិស្តសករាជ ដោយ ឡៅស៊ឺ ជាទស្សនវិទូនិងអ្នកអធិធម្មជាតិ។
t_exp:
(ទស្សន.) ទស្សនវិជ្ជាចិនបុរាណដែលមានអត្ថន័យពីរយ៉ាង : ១- លទ្ធិសាសនាពេញនិយមរបស់ចិនដែលស្វែងរកសុខដុមនិងអាយុវែងតាមរយៈទស្សនវិជ្ជារបស់តាវនិយម ដែលផ្សំពីអាទិទេពធម្មជាតិនិងការប្រតិបត្តិខាងវេទមន្ត : ២- ទស្សនវិជ្ជាស្ដីអំពីភាពសាមញ្ញនិងភាពមិនជ្រៀតជ្រែក ពោលគឺសំដៅយកទស្សនវិជ្ជាចិនដែលគាំទ្រជីវិតសាមញ្ញនិងគោលការណ៍នៃការមិនជ្រៀតជ្រែកដំណើរវិវត្តន៍បែបធម្មជាតិរបស់អ្វីមួយ :


t_main: តាវរ៉ាវ
t_pron: [តាវ-រ៉ាវ]
t_pos: ន.
t_exp:
សុខុមសត្វពួកស្រមោចមានជើងវែងៗ សម្បុរលឿង រត់លឿនមិនចេះខាំដូចស្រមោចឬអង្ក្រងទេ ពូកែរត់ឡើងលើខ្លួនមនុស្ស កាលណាគេធ្វើឱ្យបែកសំបុកវា។


t_main: តាឱ
t_pron: [តា-អោ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វល្អិតពួកសត្វក្រេបកេសរផ្កាធ្វើជាសំបុកជាកន្សោមនៅមូលគ្នាដូចឪម៉ាល់ ដូចឃ្មុំដែរ, ជាសត្វមានពិសនៅទ្រនិច។


t_poly: ២)
t_exam: ចេក ពោត ស្រូវ អំពៅ ល្ហុង ជីរ បន្លែគ្រប់មុខព្រមទាំងស្មៅ...ជាតិណជាតិ។
t_exp:
(កសិ.) ប្រភេទរុក្ខជាតិដែលតួដើមគ្មានសាច់ឈើ ទងស្លឹកទន់ និងជាទូទៅស្លឹកពណ៌បៃតងអាចប្រើជាចំណីអាហារ ឱសថឬគ្រឿងក្រអូប :


t_main: តិន្នីស
t_pron: [តិន-នីស]
t_source: (បារ. tennis)
t_pos: ន.
t_exam: កីឡានេះក៏មានឈ្មោះថា កីឡាវាយកូនបាល់ផងដែរ។
t_exp:
កីឡាមួយប្រភេទដែលមានគូប្រកួតមួយគូឬពីរគូ ហើយប្រើរ៉ាកែតវាយកូនបាល់ទៅវិញទៅមករំលងសំណាញ់នៅពាក់កណ្ដាលតារាង :


t_main: តិរច្ឆាន
t_pron: [តិ-រ៉ាច់-ឆាន] ឬ [ដិ-រ៉ាច់-ឆាន]
t_source: (បា.សំ. តិរឝ្ចីន)
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វដែលមានរាងកាយចម្រើនដោយទទឹង ទីទៃពីសត្វ ដែលមានរាងកាយចម្រើនដោយត្រង់ដោយបញ្ឈរ, បានខាងចំពួកសត្វនានាដែលកើតក្នុងមនុស្សលោក មានរាងកាយជាក់ស្ដែងទៅមកដោយទ្រេត, ដោយផ្ដេកដូចយ៉ាង គោ, ក្របី, ដំរី, សេះ។ល។ ជាសត្វផ្សេងទីទៃពីមនុស្សដែលហៅដោយរួបរួមថា សត្វ ដែរ ព្រោះមានចិត្តជំពាក់ក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងៗ ប៉ុន្តែមានរាងកាយទៅមកដោយត្រង់ដោយបញ្ឈរ។


t_main: តិរោកុឌ្ឌសូត្រ
t_pron: [តិ-រ៉ោ-កុត-ឌៈ-សូត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ដារ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះសូត្រ ១ក្នុងព្រះសុត្តន្តបិដក; ហៅថា តិរោកុឌ្ឌកណ្ឌ ក៏បាន, ឬហៅដោយខ្លីតាមទម្លាប់ស្រួលមាត់ត្រឹមតែ តិរោក ប៉ុណ្ណេះក៏បាន; ក្នុងប្រទេសខ្មែរយើង ប្រើជាធម៌សម្រាប់សូត្រដារឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យ។


t_main: តិរ្ថិយ
t_pron: [តិ-រ៉ៈ-ថី] ឬ [ដិ-រ៉ៈ-ថី]
t_source: (សំ.បា. តិត្ថិយ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អន្យតិរ្ថិយ ផង)។
t_exp:
មនុស្សចំពួកខ្លះ ដែលប្រព្រឹត្តកាន់សាសនា តាមលទ្ធិឆ្វេងទីទៃពីព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចយ៉ាងខំប្រឹងដេកននៀលលើគំនរដីខ្សាច់កំពុងក្ដៅ, បរិភោគភោជនាហារត្របាក់ដូចសុនខជាដើម ដោយប្រកាន់អាងថា វត្តប្រតិបត្តិដែលខ្លួនប្រព្រឹត្តនោះ អាចនឹងចម្លងខ្លួនឯងនិងអ្នកដែលជឿកាន់តាមឱ្យបានដល់ត្រើយ គឺសេចក្ដីសុខ ប្រហែលដូចជាកំពង់សម្រាប់ឆ្លង ...។


t_main: តិលក
t_subscrip: 1
t_pron: [តិ-ឡៈ-កៈ] ឬ [តិ-ឡក់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ដើមល្ង; ចំណុចខ្មៅៗ ដែលមានតាមរាងកាយ (អាចម៍រុយ) ; ការប្រោះព្រំ, ក្បិតចិញ្ចើមដោយម្សៅក្រអូបជាមង្គល (ចឺម) ...។


t_main: តិះ
t_pron: [តិះ]
t_pos: កិ.
t_exp:
និយាយរិះគន់, និន្ទា ពេបជ្រាយនៅមុខ ឬកំបាំង។ ច្រើនតែផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ដៀល ថា តិះដៀល “តិះផង ដៀលផង” គឺពោលរិះគន់, និន្ទា ឬ ពេបជ្រាយផ្សេងៗ ពិតខ្លះមិនពិតខ្លះ ឬខុសទាំងស្រុងក៏មាន។

t_notes:
(កាលពីក្នុងបុរាណសម័យព្រេងនាយ, ដោយសារប្រទេសមានព្រំដែនជាប់គ្នា, ខ្មែរនិងសៀម ធ្លាប់តែទៅមកប្រាស្រ័យរកគ្នា, ជនជាតិទាំងពីរនេះ ក៏តែងតែយកសម្ដីគ្នា ពីជាតិមួយទៅជាតិមួយទៅប្រើឬយកមកប្រើពុំប្រកែប្រកាន់អ្វីឡើយ; ឯខ្មែរយកសម្ដីសៀមមកប្រើក៏ក្រែលដែរ, ដូចជាសម្ដីសៀមថា ហ្មត គេអានថា ហ្មុត “អស់”, ខ្មែរយកមកប្រើ សរសេរជា ហ្មត់ ឬអ្នកខ្លះសរសេរជា ម៉ត់ “អស់” ដែរ; សៀមថា ហ្មតចត អ.ថ. ហ្មុតចុត “ស្អាត, បរិសុទ្ធ, ឥតសៅហ្មង ...”, ខ្មែរយកមកប្រើជា ហ្មត់ចត់ ឬអ្នកខ្លះសរសេរជា ម៉ត់ចត់ ក៏មាន “ស្អាត, បរិសុទ្ធ, ឥតសៅហ្មង ...” ដែរ,ឬ“ប្រដិតប្រជី, ម៉ឺងម៉ាត់ ...”; សៀមថា េខេ៏ង េរេង អ.ថ. ខែ៎ង់រ៉ែងឬខែ៏ងរ៉ែង “រឹងប៉ឹង, មាំមួន; ដែលប្រឹងប្រែងម៉ឺងមាត់”, ខ្មែរយកមកប្រើជា ខែងរ៉ែង មានអត្ថន័យដូចសៀមដែរ។ល។ សៀមយកសម្ដីខ្មែរទៅប្រើច្រើនជាអនេក, ដូចជា ខ្ទម, ជា ករះទ់្ចម អ.ថ. ក្រៈថម់; ខែ ជា េខេ អ.ថ. ខែ៎ “ព្រះចន្ទ”; ខ្នែង ជា េខេនង អ.ថ. ខ្នែ៎ង; តិះ ជា តិ អ.ថ. ទិ; តំណិះ ជា តាំហ្និ; តិះដៀល ជា តិត្យើន អ.ថ. ទិតៀន មានអត្ថន័យដូចខ្មែរដដែល ផ្សេងពីខ្មែរខ្លះបន្តិចបន្តួច។ល។ ខ្មែរដែលចេះសៀម, ធ្លាប់និយាយប្រាស្រ័យជាមួយនឹងសៀម, សៀមថា ទិ, ថា តាំហ្និ; ថា ទិតៀន ក៏ថាតាមសៀមដែរទៅ។ មិនត្រឹមតែនិយាយជាមួយនឹងសៀមប៉ុណ្ណោះឡើយ, ទោះបីនិយាយនឹងខ្មែរគ្នាឯង ក៏ថា ទិតៀន ដែរ, ថែមទាំងយល់ថាពាក្យ ទិតៀន មិនសូវធ្ងន់ខ្លាំងស្មើនឹងពាក្យ តិះដៀល, ថែមទាំងអ្នកខ្លះសរសេរ ទិតៀន, ខ្លះ ទិទៀន, ខ្លះ ទិចទៀន ផ្សេងគ្នាទៅទៀត, ព្រោះមានទម្លាប់ផ្សេងៗគ្នា។ សៀមថាសម្ដីខ្មែរមិនច្បាស់ តាមសំឡេងដើម, គួរតែខ្មែរថាតាមសំឡេងសម្ដីរបស់យើង ជាការប្រពៃ។ នេះ ជាប្រវត្តិនៃពាក្យ តិះ ក្លាយជា ទិ, តំណិះ ជា តាំហ្និ, តិះដៀល ជា ទិតៀន)។


t_main: តីរឋាន
t_pron: [តី-រៈ-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exp:
កន្លែងដែលកសាងនៅក្នុងកំពង់ផែឬច្រាំងទន្លេសម្រាប់នាវាចូលចត អ្នកដំណើរឡើងចុះនាវា និងសម្រាប់ផ្ទុកនិងដាក់ទំនិញចុះ។


t_main: តឹកកែ
t_pron: [តឹក-កែ]
t_pos: ន.
t_notes: (វេវ. តុកកែ)។
t_exp:
សត្វពួកជីងចក់ តែធំជាងជីងចក់ មានសម្បុរផ្អុចៗ មានជើងស្អិត ចាប់ត្រង់ណាជាប់ត្រង់នោះ យំឮសូរ តឹកកែៗ ឬ តុកកែៗ (បា. ហៅ ឃរគោលិកា; សំ. ហៅ គ្ឫហគោធិកា)។


t_main: តុកកាគូ
t_pron: [តុក-កា-គូ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រភេទសត្វស្លាបមានទីលំនៅក្នុងជម្រកច្រើនប្រភេទពីវាលទំនាបរហូតដល់កម្ពស់ ៩០០ម៉ែត្រ ដូចជា ព្រៃពាក់កណ្ដាលស្រោង និងព្រៃស្រោង ព្រៃរបោះស្ងួត វាលភក់បឹងទន្លេសាប និងវាលស្មៅតំបន់ទំនាបលិចទឹកជាដើម។


t_main: តុកកែ
t_subscrip: 2
t_pron: [តុក-កែ]
t_pos: ន.
t_exam: ពស់តុកកែ។
t_exp:
ឈ្មោះពស់មួយប្រភេទមាឌតូចរៀវ សម្បុរបៃតង ជួនកាលលូនឡើងនៅក្រោមដំបូលផ្ទះ, កាលបើតុកកែឃើញ តែងតែហាមាត់ធំ បើកឱកាសឱ្យពស់នេះចូលស៊ីថ្លើម, តុកកែក៏នៅតែរស់ ប៉ុន្តែឈប់លែងយំអស់កាលយូរ, លុះថ្លើមដុះធំឡើងវិញទើបយំ ពស់នេះក៏ចូលស៊ីថ្លើមទៀត (ពាក្យតំណាល) :


t_main: តុកកែ
t_subscrip: 3
t_pron: [តុក-កែ]
t_pos: ន.
t_exam: គេអាចនេសាទត្រីតុកកែបានដោយប្រើឧបករណ៍មុជទឹក ឬក៏មានការចិញ្ចឹមវាដាក់ក្នុងបែផងដែរ។
t_exp:
ត្រីសមុទ្រមួយប្រភេទរាងសំប៉ែត មាត់ធំ ភាគច្រើនមានសម្បុរបៃតងឬត្នោត ខ្លះមានក្រឡាស្រដៀងសត្វតុកកែឬប្ដូរពណ៌តាមកាលវេលា :


t_main: តុករង្វាន់
t_pron: [តុក-រង់-វាន់]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. រង្វាន់ប្រចាំឆ្នាំ; រង្វាន់ចាំបាច់)។
t_exp:
រង្វាន់ដែលរាជការ ឬឯកជនប្រគល់ ជាពិសេសដល់ជនដែលមានគុណវុឌ្ឍិគួរគេពេញចិត្តចង់ឱ្យ, ពុំមែនជារង្វាន់ចាំបាច់ដោយខានពុំបានទេ :

t_exam:
សិស្ស ១០ នាក់បានទទួលតុករង្វាន់អំពីក្រសួងអប់រំជាតិ; ទាហាន ៣ នាក់ បានទទួលតុករង្វាន់មួយពាន់រៀលម្នាក់ ព្រោះខ្លួនបានប្រតិបត្តិការ ដែលទាហានឯទៀតកម្រនឹងធ្វើបាន។


t_main: តុងដឺ
t_pron: [តុង-ដឺ]
t_pos: ន.
t_exp:
កន្ត្រៃកាត់សក់ម្យ៉ាងសម្រាប់ឈូសជើងសក់ ដែលមានមុខសំប៉ែត មានធ្មេញពីរជួរធ្វើចលនាសង្កៀតគ្នាដើម្បីឱ្យសក់ដាច់។


t_main: តុមត្ថកិរិយា
t_pron: [តុ-ម៉ាត់-ថៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
កិរិយាសព្ទបាលីជារូបធាតុ ដែលពុំទាន់បំបែកចេញតាមបុរិសសព្វនាមទាំង ៣បែបនៅឡើយ ដូចជា ករ៑ "ធ្វើ", ចរ៑ "ប្រព្រឹត្ត; ដើរ"; តរ៑ "ឆ្លង" ជាដើមដែលចុះ តុំ បច្ច័យ មកជាជំនួយកុំឱ្យនៅត្រឹមតែរូបដើមសុទ្ធ, ករ៑ > កត្តុំ ឬ កាតុំ; ចរ៑ > ចរិតុំ; តរ៑ > តរិតុំ។ល។ សម្រាប់ប្រើចំពោះតែក្នុងភាសាសំស្ត្រឹតនិងបាលីប៉ុណ្ណោះ, ឯភាសាខ្មែរពុំមាន តុមត្ថកិរិយា នេះទេ។


t_poly: ២)
t_exp:
គុណនាមដែលជាវិសេសនៈរបស់នាមនាម, ដូចជា ផ្ទះធំខ្ពស់; ធំនិងខ្ពស់ ជាតុល្យាធិករណៈ (វិសេសនៈ) របស់ផ្ទះ (ព.វ.)។


t_main: តុសិត
t_pron: [ដុះ-សិត] ឬ [តុ-សិត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឋានកាមាវចរសួគ៌ជាន់ទី ៤, មានព្រះបាទសន្តុសិតទេវរាជជាអធិបតីគ្រប់គ្រង; ព្រះពោធិសត្វ, ព្រះពុទ្ធបិតា, ព្រះពុទ្ធមាតា និងអស់លោកអ្នកមានបុណ្យវិសេសឯទៀតៗ តែងចាប់កំណើតកើតនៅអាស្រ័យក្នុងឋាននេះជាញឹកញយ; ព្រះបរមពោធិសត្វរាល់អង្គ, ក្នុង ១ជាតិ មុននឹងបានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, សុទ្ធតែចាប់កំណើតកើតនៅក្នុងឋានតុសិតនេះសិន, លុះដល់កាលកំណត់ ទើបច្យុតមកចាប់ព្រះជាតិជាទីបំផុត ហៅថា បច្ឆិមជាតិ ក៏បានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធក្នុងបច្ឆិមជាតិនេះ។


t_main: តូច
t_pron: [តូច]
t_pos: គុ.
t_exp:
ទីទៃពីធំ គឺមានសំណុំសំនួនស្ដួចស្ដៀវរៀវឆ្មារ នឹងរាប់ជាធំមាំមួនពុំបាន។ (ព.សា.) ថា ទូច; ពាក្យទំយើថា នូច (តាមទម្លាប់ដោយស្រុក)។


t_main: តូតឹម
t_pron: [តូ-តឹម]
t_source: (បារ. totem)
t_pos: ន.
t_exam: ជនជាតិគ្រឹងចាត់ទុកទឹក ដី ដុំថ្ម ថាជាតូតឹមរបស់ខ្លួន។
t_exp:
វត្ថុ សត្វ រុក្ខជាតិឬបាតុភូតធម្មជាតិដទៃទៀត ដែលគេគោរពយ៉ាងខ្លាំងថា ជាសញ្ញារបស់ក្រុមមនុស្សឬសង្គមណាមួយ ហើយជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងពិធីសាសនាផ្សេងៗរបស់ពួកគេ :


t_main: តូតឹមនិយម
t_pron: [តូ-តឹម-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សន.) ជំនឿសាសនាដែលផ្អែកលើប្រព័ន្ធស្មុគស្មាញមួយ ដូចជា ជឿលើគំនិត សញ្ញា ការប្រតិបត្តិជាដើមដោយផ្អែកលើទំនាក់ទំនងដែលបានសន្មតរវាងបុគ្គល ក្រុម សង្គម និងវត្ថុធម្មជាតិដែលគេស្គាល់ថាជាតូតឹម។


t_main: តួសម្ដែង
t_pron: [តួ-សំ-ដែង]
t_pos: ន.
t_exam: គាត់ជាតួសម្ដែងក្នុងភាពយន្តអប់រំខ្លី។
t_exp:
សិល្បករ សិល្បការិនី ដែលសម្ដែងនៅលើឆាក ក្នុងទូរទស្សន៍ វិទ្យុ និងភាពយន្ត ដោយប្រើចលនាកាយវិការ ពាក្យពេចន៍ ចម្រៀង ការរាំ ការប្រគំតន្ត្រី បង្កើតឡើង ដោយអ្នកដឹកនាំ :


t_main: តើ
t_subscrip: 1
t_pron: [តើ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: មិនមែនប្អូនខ្ញុំទេ មាខ្ញុំទេតើ; ដូច្នេះទេតើ; អ្នកមកតើមានការអ្វី?; ធម៌ ៨ យ៉ាង តើគឺអ្វីខ្លះ?។
t_notes: (ម.ព. ទេតើ ផង)។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយប្រថួនបំពេញឱ្យលះសេចក្ដីសង្ស័យ ដូចពាក្យថា មិនមែនប្អូនខ្ញុំទេ មាខ្ញុំទេតើ; ដូច្នេះទេតើ; អ្នកមកតើមានការអ្វី?; ធម៌ ៨យ៉ាង តើគឺអ្វីខ្លះ?។


t_main: តៀជីវ
t_pron: [តៀ-ជីវ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ចិនពួកមួយនៅក្នុងឱវាទរាជការរដ្ឋាភិបាលចិនខាងមណ្ឌលកង់តុង (ឬក្វ័ងទុង) ; ពួកចិនតៀជីវនេះមកនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋច្រើនជាងពួកចិនឯទៀតៗ។


t_main: តៀប
t_pron: [តៀប]
t_pos: ន.
t_exp:
ភាជនៈធ្វើដោយឈើក្រឡឹងឬស្មាច់, ខ្មុកមានរាងមូលច្រឡោ មានជើងស្រដៀងនឹងតោក តែមានគម្របសម្រាប់ប្រើដាក់ភោជនាហារ (មានសម្បូរតែក្នុងសម័យពីដើម, សព្វថ្ងៃមានប្រើតិច)។


t_main: តៀម
t_pron: [តៀម]
t_source: (យ. ទេម)
t_pos: ន.
t_exam: តៀមស្រា, តៀមលក់បាយ, តៀមចិន, ផ្ទះតៀម, តៀមស្រា។
t_exp:
ផ្ទះធ្វើផ្ទាល់នឹងផ្ទៃផែនដី ឥតរតឥតថ្នាក់ សម្រាប់ដាក់ទំនិញរាយរងលក់ដូរ។ ផ្ទះបែបនេះ, ទោះសម្រាប់គ្រាន់តែនៅឥតលក់ដូរអ្វីក្ដី, ខ្មែរយើងហៅ តៀម ទាំងអស់ :


t_main: តេចីវរិកង្គៈ
t_pron: [តេ-ចី-វៈ-រ៉ិ-ក័ង-គៈ]
t_source: (បា. តេចីវរិកង្គ)
t_pos: ន.
t_exp:
អង្គរបស់ភិក្ខុអ្នកប្រើប្រាស់តែចីវរ ៣គឺ សង្ឃាដី, ចីពរ, ស្បង់ ជាប្រក្រតី (ឈ្មោះធុតង្គទី ២ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣)។


t_main: តេជះ
t_subword: សូមព្រះតេជះតម្កល់លើត្បូង!
t_pron: [សូម-ព្រះ-តេ-ជះ-ដំ-កល់-លើ-ត្បូង]
t_pos: កិ.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងសេចក្ដីផ្ដើមក្រាបបង្គំទូលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់រាជ្យ :
t_exam:
សូមព្រះតេជះតម្កល់លើត្បូង! សូមព្រះរាជទានទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ ឧកញ៉ា ...សូមក្រាបបង្គំទូលក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទនៃព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង សូមទ្រង់ជ្រាប។ល។


t_main: តេតាណុស
t_pron: [តេ-តា-ណុស]
t_source: (បារ. tétanos)
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកមានជំងឺតេតាណុសតែងតែប្រកាច់ជាញឹកញាប់។
t_exp:
(វេជ្ជ.) ឈ្មោះជំងឺមួយប្រភេទបង្កដោយបាត់តេរីចូលមកក្នុងខ្លួនតាមមុខរបួសឬដំបៅ ដែលធ្វើឱ្យសាច់ដុំ ជាពិសេសនៅជុំវិញមាត់ឡើងតឹងហើយរឹង :


t_poly: ២)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យនេះជាប់មកពីបាលីថា តេន មរណំ ជាអង្គទី ៥របស់បាណាតិបាត ដែលមានន័យថា "សត្វស្លាប់ ព្រោះព្យាយាមនោះ ឬព្រោះការខ្នះខ្នែងសម្លាប់នោះ" គឺយកតែត្រឹមពាក្យ "តេន" មួយកំណាត់ខាងដើមប៉ុណ្ណោះ ដែលមានន័យថា "ព្រោះព្យាយាមនោះ" មកសន្មតប្រើថាស្លាប់ ទេដឹង?។


t_main: តេមិយជាតក
t_pron: [តេ-មិ-យៈ-ជា-ដក់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរឿងមួយក្នុងទសជាតក និយាយពីអតីតជាតិរបស់ព្រះពោធិសត្វ ព្រះនាមតេមិយ។ ព្រះពោធិសត្វអង្គនេះពេលប្រសូតមកមានភ្លៀងអុរជោគជាំពេញដែនកាសីហាក់ដូចជាធ្វើហឫទ័យនៃមហាជនក្នុងប្រទេសឱ្យទទឹកគ្រប់គ្នា។


t_poly: ២)
t_exam: ធ្វើតេស្តឈាម។
t_exp:
ការពិនិត្យវេជ្ជសាស្ត្រទៅលើផ្នែកនានានៃរាងកាយមនុស្ស ឬសារធាតុដែលយកចេញពីរាងកាយមនុស្ស ដើម្បីឱ្យដឹងពីស្ថានភាពសុខភាព ឬរកមេរោគដែលបង្កឱ្យមនុស្សឈឺ :


t_main: តេឡិច
t_pron: [តេ-ឡិច]
t_source: (បារ. télex)
t_pos: ន.
t_exam: បញ្ជូនព័ត៌មានតាមរយៈតេឡិច។
t_exp:
ប្រព័ន្ធសម្រាប់ផ្ញើដំណឹងឬព័ត៌មានទាំងឡាយ ដែលចេញពីទូរពុម្ពមួយទៅទូរពុម្ពមួយទៀត តាមខ្សែទូរសព្ទឬតាមរយៈផ្កាយរណប :


t_main: តែ
t_subscrip: 1
t_pron: [តែ]
t_source: (ចិ. តេ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើពួកមួយ ស្លឹកស្ងួត ក្រៀមសម្រាប់ឆុងទឹកក្ដៅផឹក។ ស្លឹកតែគ្រប់ប្រភេទគេច្រើននាំយកមកពីប្រទេសចិនមកលក់ក្នុងប្រទេសយើង។ ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយមសព្វថ្ងៃនេះ ក៏បានបង្កើតដំណាំតែនាភ្នំនានាមានភ្នំគិរីវង់ជាដើម កំពុងតែលូតលាស់ចម្រើនតាមលំដាប់កាលឡើងហើយ, តាំងពីសម័យនេះរៀងទៅមុខ ដំណាំតែក៏មុខជានឹងចេះតែកើតកើនឡើងជាភិយ្យោភាព។


t_poly: ២)
t_exp:
ប៉ុន្តែ, ពាក្យសម្រាប់ដាក់អនុប្រយោគពីរឱ្យប្រឈមន័យគ្នាដោយមានប្រាប់សេចក្ដីផ្សេងៗ មានជាសេចក្ដីសរសើរក៏មាន ជាសេចក្ដីបង្អាប់ឬរិះគន់ក៏មាន :

t_exam:
សិស្សនេះសរសេរអក្សរពុំសូវល្អទេ តែចេះតែងសេចក្ដីត្រឹមត្រូវល្អណាស់, ចេះសរសេរអក្សរល្អមែនទែន តែទាស់នឹងមានខុសច្រើនពេក។


t_main: តែងតាំង
t_pron: [តែង-តាំង]
t_pos: កិ.
t_exam: តាំងលោក ...ជានាយកក្រុមគង្គានិងរុក្ខា។
t_notes: (ម.ព. តែងនិងតាំង ផង)។
t_exp:
តាំងឱ្យមានមុខងារ ឬមុខតំណែងជាអ្វីៗ, រៀបចំលើកតម្កើងឱ្យមានឋានន្តរស័ក្ដិខ្ពង់ខ្ពស់, ... : តែងតាំងលោក ...ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម។ ប្រើត្រឹមតែពាក្យ តាំង ក៏បាន :


t_main: តែម
t_subscrip: 1
t_pron: [តែម]
t_source: (បារ. ត័ងប្រិ៍-ប៉ុស្តិ៍ Timbre-poste)
t_pos: ន.
t_exam: សំបុត្របិទតែម, ក្រដាសបិទតែម។
t_notes: (ហៅឱ្យពេញតាមភាសាបារាំងសែសថា តែមប៉ុស្តិ៍ឬតែមប្រិ៍ប៉ុស្តិ៍.)។
t_exp:
បំណែកក្រដាសមានរូបភាព ជាគ្រឿងសម្គាល់តាមបញ្ញត្តិរបស់រាជការគ្រប់ប្រទេស សម្រាប់ប្រើបិទលើសំបុត្រស្នាម។ល។ សម្គាល់ថាបានចេញថ្លៃពន្ធរួចហើយ :


t_main: តោក
t_pron: [តោក]
t_pos: ន.
t_exp:
ភាជនៈឈើឬស្មាច់មានជើងស្រដៀងនឹងតុស្ពាន់ រាងកាច់ជ្រុងក្រឡូមជ្រៅជាងតុ ច្រើនដាំខ្យង ឬដាំកញ្ចក់, បិទមាសសម្រាប់ដាក់ទ្រអ្វីៗដែលជាវត្ថុចេញមុខ។


t_main: តោតម៉ា
t_pron: [តោត-ម៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកសាគូរនាម; អ្នកស្រុកមេមត់ (ខេត្តកំពង់ចាម) ច្រើនយកស្លឹកឈើនេះ មកដោតខ្ទាស់ៗ ភ្ជាប់គ្នាដោយកន្លាស់ ហើយគាបជាស្លឹកកណ្ដបសម្រាប់ប្រក់ផ្ទះ, កាលបើមានភ្លើងឆាបឆេះគ្រាន់តែរោលៗ ខ្លោចៗ ក៏រលត់ទៅឯង មិនឆេះឆាបខ្លាំង។


t_main: តោះៗ
t_pron: [តោះ-តោះ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: បន្តិចៗ, សន្សឹមៗ, សំរៀមៗ តាមកម្លាំង ឬតាមភាពដែលទន់ខ្សោយ :
t_notes: (ម.ព. តតេះតតោះនិងតេះតោះ)។
t_exam:
រកស៊ីតោះៗសោះតែខាន, សព្វថ្ងៃខ្ញុំចេះតែខំត្រដេត្រដររកនេះរកនោះផ្សែផ្សំតោះៗ អ៊‌ីចឹងទៅ ទម្រាំតែដល់ពេលស្លាប់។


t_main: តុំយ៉ាំ
t_pron: [តុំ-យ៉ាំ]
t_source: (ស.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសម្លមួយប្រភេទ ជាទូទៅមានរសហឹរ ប្រើគ្រឿងទេសដូចស្ងោរជ្រក់ដែរ ប្លែកតែដាក់ម្ទេសក្រហមក្រៀមនិងម្សៅតុំយ៉ាំ។


t_poly: ២)
t_exp:
(ប.ព.) ការតភ្ជាប់។ ចំពោះប្រព័ន្ធគមនាគមន៍មានន័យថា ផ្លូវមួយដែលបានបង្កើតរវាងឧបករណ៍ពីរដើម្បីប្ដូរព័ត៌មានគ្នា។ ចំពោះភាសាសរសេរកម្មវិធី មានន័យថាយន្តការមួយ (ពាក្យមួយ) ដែលអាចឱ្យមានអន្តរកម្មក្នុងចំណោមមុខងារ។


t_main: តំណាងផ្នែកលក់
t_pron: [តំ-ណាង-ផ្នែក-លក់]
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកទាក់ទងអតិថិជនដែលមានសមត្ថភាពយល់នូវអ្វីដែលអ្នកទិញចង់បាន ពន្យល់នីតិវិធីនៃការទិញ និងធានាដល់ដំណើរការលក់ឱ្យបានរលូន។


t_main: តំណាងរាស្ត្រ
t_pron: [តំ-ណាង-រាស]
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកធ្វើអ្វីៗដើម្បីរាស្ត្រ, ជំនួសរាស្ត្រ, បម្រើរាស្ត្រ, ជាតំណាងប្រទេសជាតិទាំងមូល ពុំមែនគ្រាន់តែជាតំណាងប្រជាពលរដ្ឋក្នុងមណ្ឌលរបស់ខ្លួននោះទេ។


t_main: តំណាប់
t_pron: [តំ-ណាប់]
t_pos: ន.
t_exp: បង្អែមគោក, ក្រៀមដែលគេធ្វើដោយផ្លែ, មើម, ឫស, ដើម, សំបក :
t_notes: (ប្រើជាដំណាប់ ក៏មាន, ត្រូវប្រើ តំណាប់ វិញ)។
t_exam:
តំណាប់ត្រឡាច, តំណាប់ចេក, តំណាប់ខ្ញី, តំណាប់ដំឡូង, តំណាប់មើមសាមសិប, តំណាប់គល់ល្ហុង (ល្ហុងស៊ីផ្លែ), តំណាប់សំបកក្រូចសើច ឬក្រូចត្លុង។ល។


t_main: តំណាល
t_pron: [តំ-ណាល]
t_pos: កិ.
t_exp:
និយាយបូរបាច់, ប្រាប់, ថ្លែង, ពោល ពណ៌នា នូវរឿង, ហេតុ, ដំណើរ អ្វីមួយ ដែលកន្លងហួសទៅយូរហើយ ឱ្យគេស្ដាប់ :

t_exam:
ជីតាខ្ញុំបានតំណាលថា កាលជំនាន់គាត់ពីក្មេង ក្នុងប្រទេសខ្មែរយើង ស្រូវ ៨០ ថាំងរាយថ្លៃមួយណែន (១៦ រៀល), ប៉ុន្តែកាលក្នុងជំនាន់នោះក្រប្រាក់ណាស់, ខ្ញុំចេះរឿងនេះដោយសារចាស់ៗតំណាលប្រាប់។


t_pos: ន.
t_exam: រឿងតំណាល រឿងបរម្បរា។
t_notes: (ស. ប្រើពាក្យនេះជា តាំនាន អ.ថ. តាំណាន; ខ្មែរខ្លះច្រឡំ ក៏និយាយថា តំណាន)។
t_exp:
រឿងក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ, រឿងដែលគេបានដឹងដោយសារចាស់ទុំនិយាយប្រាប់តៗគ្នាមក, ច្រើនប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ រឿង មានទំនងស្ទើរជា គុ. :


t_main: តំណឹង
t_subword: តំណឹងចិត្ត
t_pron: [តំ-ណឹង-ចិត]
t_pos: ន.
t_exp:
អាការៈទង្គឹះចិត្ត តានតឹងនិងថប់អារម្មណ៍ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលប៉ះពាល់រហូតដល់ប្រព័ន្ធឈាមរត់ ប្រព័ន្ធផ្លូវដង្ហើម ...។


t_poly: ២)
t_exp:
ទីស្ដីការរាជការមួយផ្នែកតូច មានសង្កាត់ប៉ុណ្ណោះៗ មានអ្នករាជការថ្នាក់លេខាធិការស្រុកម្នាក់ ឬនាយរាជតម្រួតម្នាក់ជាមេគ្រប់គ្រង ជាតំណាងអភិបាលស្រុក ក៏ហៅតំបន់ ដែរ។ តំបន់អូររាំងឪ (ក្នុងស្រុកកោះសូទិន ខេត្តកំពង់ចាម), តំបន់ត្រាំខ្នារ (ក្នុងស្រុកបាទីខេត្តតាកែវ)។ល។ មេតំបន់មួយៗ ហៅថា ចៅតំបន់ (កាលពីដើម តំបន់ នេះ អាចឱ្យសរសេរជា ដំបន់ ក៏បាន ប៉ុន្តែឥឡូវនេះត្រូវលែងប្រើ, ត្រូវសរសេរ ដំបន់ ចំពោះតែ វាយមួយដំបងត្រូវដំបន់យ៉ាងធ្ងន់ ឯណោះដោយឡែកទៅវិញ)។


t_main: តំបន់
t_subword: តំបន់ប៉ូល
t_pron: [តំ-បន់-ប៉ូល]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្លាឃ្មុំទឹកកកនៅតំបន់ប៉ូល។
t_exp:
ទីដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងបំផុតនៃផែនដី ហើយទទួលបានពន្លឺព្រះអាទិត្យតិចបំផុត។ តំបន់ទាំងនោះមានអាកាសធាតុត្រជាក់ (ក្រោមសូន្យអង្សាសេ) ហើយខ្សត់ទឹកភ្លៀងណាស់ គ្មានរដូវច្បាស់លាស់ទេ :


t_main: តំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស
t_pron: [តំ-បន់-សេត-ឋៈ-កិច-ពិ-សែស]
t_pos: ន.
t_exam: ការវិនិយោគនៅក្នុងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសទទួលបានការលើកទឹកចិត្តជាច្រើនផ្នែកពន្ធដារនិងពន្ធគយ។
t_exp:
តំបន់ដែលគ្រប់គ្រងដោយច្បាប់និងបទបញ្ញត្តិដោយឡែកពីតំបន់ដទៃទៀតនៅក្នុងប្រទេសតែមួយ និងជាពិសេសដើម្បីទាក់ទាញការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស :


t_main: តំប៉ុង
t_pron: [តំ-ប៉ុង]
t_source: (បារ. tampon)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(គីមី.) សូលុយស្យុងស្តង់ដាមួយដែលធន់នឹងបម្រែបម្រួល pH នៅពេលដែលបរិមាណតូចមួយនៃអាស៊ីដឬបាសខ្លាំងត្រូវបន្ថែមចូល។


t_main: តំហយ
t_subword: តំហយប្រជាជន
t_pron: [តំ-ហយ-ប្រ-ជា-ជន់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ការចុះថយប្រជាជននៅក្នុងតំបន់ណាមួយក្នុងប្រទេសឬក្នុងតំបន់ណាមួយនៃពិភពលោក។ មូលហេតុសំខាន់ៗនៃការចុះថយប្រជាជនគឺចំណោលជនបទនិងនិរប្រវេសន៍។


t_main: តាំង
t_subscrip: 2
t_pron: [តាំង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ក្រាំង, ខ្នារ{¥¥}៣{££}, ព្នៀត, រលាំង, អង្គ{¥¥}២{££} ផង)។
t_exp:
ទួលក្នុងដងព្រៃ; លុះចំណេរកាលតមកគេកាប់ឆ្ការព្រៃ គាស់រាន ធ្វើជាភូមិលំនៅ ឬគេកសាងជាវត្តអារាមលើទួលនោះ គេហៅភូមិឬវត្តនោះថា តាំង តាមឈ្មោះដើម ដូចជា តាំងក្រសាំង, តាំងគោក, តាំងផ្លោច ជាដើមក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង។


t_main: តាំងម៉ែស្រូវ
t_pron: [តាំង-ម៉ែ-ស្រូវ]
t_pos: ន.
t_exam: តាំងម៉ែស្រូវមានរសជាតិផ្អែមប្រហើរ។
t_exp:
ឈ្មោះបង្អែមមួយប្រភេទធ្វើពីស្រូវត្រាំឱ្យចេញឫស ហើយយកវាទៅបុក រួចលាយទឹកក្ដៅឧណ្ហៗ ទើបស្រង់យកតែទឹកថ្លាមកដាក់រំងាស់និងកូរវឹកទាល់តែក្លាយជាស្ករតាំងម៉ែ :


t_main: តាំងយូ
t_pron: [តាំង-យូ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឆត្រក្រាញឫស្សីប្រទាក់ស្រេះអំបោះពាសក្រដាសស្វិតជ្រលក់ជ័រ ឬសំពត់ជ្រលក់ជ័រ, ជ្រលក់ក្រមួនឃ្មុំ ដងឫស្សីឬឈើមូល មានគន្លឹះ សម្រាប់ទប់ដូចឆត្រទាំងពួងដែរ មានព័ណ៌ផ្សេងៗជារបាំងភ្លៀងនិងកម្ដៅថ្ងៃ។

t_notes:
(នៅសហភាពភូមា មានតាំងយូសំពត់ច្រើនបែប ធំក៏មាន ជំទើរក៏មាន តូចក៏មាន; គួរខ្មែរយើងនាំគ្នាធ្វើតាំងយូឱ្យមានសម្បូណ៌ក្នុងប្រទេសយើងឡើង ព្រោះជារបរមិនក្រធ្វើប៉ុន្មានទេ រាប់ចូលក្នុងសេដ្ឋកិច្ចរបស់អាស៊ីទ្វីប)។


t_main: តាំងឱ
t_pron: [តាំង-អោ]
t_source: (ចិ. ត័ងអូ៎)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះជីរមួយប្រភេទ ពូជមកពីប្រទេសចិន, ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកកូនស្ពៃដែលនៅតូច, មានក្លិនប្រហើរឆួល, សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងផ្សំជាជំនួយម្ហូបមុខខ្លះឱ្យមានរសពីសា។


t_main: ត្ងោក
t_pron: [ត្ងោក]
t_pos: ន.
t_exam: ជាប់ត្ងោក, ដាក់ត្ងោក, ដោះត្ងោក។
t_exp:
ប្រដាប់ឃុំឃាំងមួយប្រភេទ (ពួកឃ្នាង) ធ្វើដោយកំណាត់ឈើឬកំណាត់គល់ឫស្សី មានកាំឬកង់ សម្រាប់ដាក់មនុស្សត្រូវចោទជាបទឧក្រិដ្ឋ ដែលមិនទាន់កាត់ទោសនៅឡើយ (ច្រើនប្រើតែក្នុងរជ្ជកាលសម័យបុរាណ) :


t_main: ត្នោត
t_subscrip: 1
t_pron: [ត្នោត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះដំណាំតចសារជាតិមួយប្រភេទ ជាដំណាំមានប្រយោជន៍សំខាន់ក្នុងប្រទេសខ្មែរយើង (ព្រោះប្រកបការបានច្រើនយ៉ាង) :

t_exam:
ទឹកត្នោត, ស្ករត្នោត, ផ្ទះប្រក់ស្លឹកត្នោត, ជញ្ជាំងស្លឹកត្នោត, កន្ទេលស្លឹកត្នោត, សំពៀតស្លឹកត្នោត, ផ្លិតស្លឹកត្នោត, ដួនស្លឹកត្នោត, ក្បាបត្នោត, សម្លត្នោត, សម្លគមត្នោត, នំត្នោត, ចាហួយត្នោត, កំពីងត្នោត, ម្សៅត្នោត, សាច់ត្នោតខ្ចី, ត្នោតទុំដុត, គល់កូនត្នោតស្ងោរឬដុត, ខ្សែធាងត្នោត, ខ្សែជក់ត្នោត, អំបោសជក់ត្នោត, រនូតដើមត្នោត។ល។


t_main: ត្នោត
t_subscrip: 2
t_pron: [ត្នោត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនំមួយប្រភេទផ្សំពីទឹកដែលបានមកពីការច្របាច់ផ្លែត្នោតទុំ លាយច្របល់ជាមួយម្សៅលាយជាមួយស្ករត្នោត រួចយកទៅចំហុយ។ ជួនគេហៅថា អាកោត្នោត ឬនំត្នោត។


t_main: ត្បាញអាយ
t_pron: [ត្បាញ-អាយ]
t_pos: គុ.
t_exp: (ព.ប្រ.) ដែលមានគុណភាពមិនសូវល្អ, ដែលក្លែងក្លាយ :
t_exam: កំលោះត្បាញអាយ កវីត្បាញអាយ។
t_notes:
(ន័យនេះគឺគេប្រដូចនឹងក្រណាត់ដែលផលិតក្នុងស្រុកអាយ មិនដូចក្រណាត់ដែលត្បាញមកពីបរទេស ព្រោះពីសម័យមុនខ្មែរយើងមិនមានម៉ាស៊ីនត្បាញសំពត់សាច់ម៉ដ្ឋល្អទេ)។


t_main: ត្បាល់
t_pron: [ត្បាល់]
t_pos: ន.
t_exp: ប្រដាប់សម្រាប់ប្រើការខាងបុក, កិន, ជាន់, បក់ស្រូវជាដើម; ត្បាល់មានច្រើនប្រភេទ :
t_exam:
ត្បាល់កិន មានមេ, គម្រប, តៅ, ធ្មេញ, ដៃ សម្រាប់កិនស្រូវជាដើម; ត្បាល់ជាន់ ឬត្បាល់ក្ដឿង ត្បាល់ដែលមានអង្រែជាប់នឹងដងសម្រាប់ជាន់បុកស្រូវជាដើម; ត្បាល់បុក ត្បាល់ដែលអ្នកបុកត្រូវកាន់អង្រែផ្ទាល់នឹងដៃបុកអ្វីៗ មានស្រូវ, អង្ករ, គ្រឿងសម្ល, ស្លាជាដើម; ត្បាល់បក់ ប្រដាប់មានតួ, ជើង, រហាត់, តៅ, ធ្វើដោយឈើ សម្រាប់ផាត់អង្កាម, សម្ដីស្រូវ ឬលំអងអង្ករ ដើម្បីសម្រាំងយកស្រូវឬអង្ករឱ្យស្អាត។


t_main: ត្បូងឃ្មុំ
t_pron: [ត្បូង-ឃ្មុំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយរបស់កម្ពុជា ដែលបំបែកចេញពីខេត្តកំពង់ចាមក្នុងឆ្នាំ ២០១៣។ ក្នុងបុរាណសម័យជាខេត្តសម្រាប់ស្ដេចត្រាញ់ងារជា អ្នកឧកញ៉ា អជ៌ុន (អរជូន)។


t_main: ត្មាត
t_pron: [ត្មាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបធំ បរិភោគសាកអសុភជាអាហារ; មានពីរប្រភេទគឺ ត្មាតភ្លើង មាឌធំមាំក្បាលក្រហមដូចភ្លើង, ត្មាតផេះ មាឌតូចជាងត្មាតភ្លើងសម្បុរប្រផេះ។


t_main: ត្រក
t_subscrip: 2
t_pron: [ត្រក]
t_pos: គុ.
t_exp:
(ព.ប្រ.) ដែលរៀនចំណេះវិជ្ជាអ្វីមួយ មានអក្សរជាដើម មិនទាន់បានចេះ ក៏ស្រាប់តែលែងរៀនទៅ, ហៅថា ត្រក ព្រោះប្រៀបប្រដូចនឹងមនុស្សអ្នកឥតចំណេះវិជ្ជា ដែលមានមុខការរបរតែខាងពុនត្រកទៅនេសាទមច្ឆជាតិប៉ុណ្ណោះ។


t_main: ត្រកូល
t_pron: [ត្រ-កូល]
t_pos: ន.
t_exp: ពូជពង្ស :
t_exam: កើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់។
t_notes:
(ពាក្យនេះក្លាយមកពីភាសាសំស្ក្រឹតថា គោត្រ-កុល "ពូជពង្សតាមគោត្រ" ហៅតាមស្រួលមាត់ថា គោត្រកូល, លុះដល់យូរតៗមក គេលុបពាក្យ គោ ចេញ នៅហៅត្រឹមតែ ត្រកូល។ ម.ព. គោត្តនិងគោត្រកូល)។


t_main: ត្រកួត
t_pron: [ត្រ-កួត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឧរង្គសត្វ (សត្វល្មូន) មួយប្រភេទមានសណ្ឋានរូបរាងដូចទន្សង រស់នៅក្នុងព្រៃធំស៊ីបាណកសត្វជាអាហារ។ សន្តានសត្វថ្លែន, បង្កួយ, ជាស, ទន្សង, ក្រពើ, ជីងចក់, តុកកែ។


t_main: ត្រកួន
t_pron: [ត្រ-កួន]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លត្រកួន, អន្លក់ត្រកួន។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិវារិជជាតិមួយពួក ទងនិងស្លឹកប្រើធ្វើជាបន្លែ ឬអន្លក់; ត្រកួនមានប្រយោជន៍សំខាន់មួយប្រភេទក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិន :


t_main: ត្រកៀតប៉ោង
t_pron: [ត្រ-កៀត-ប៉ោង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅទឹកពួកត្រកៀត បែបភាពដូចត្រកៀត ប៉ុន្តែកាលដែលនៅតូច មានពកផ្ដួចជាប្លោកប៉ោងឡើង តទៅទើបបែកចេញជាពន្លកជាស្លឹក ព្រោះហេតុនោះទើបហៅថា ត្រកៀតប៉ោង; ត្រកៀតនេះមានប្រយោជន៍ច្រើនយ៉ាងណាស់ គឺផ្កាមានជនខ្លះ គេប្រើជាអន្លក់, ធាងគេប្រើជាបន្លែក៏បាន; ធាងនិងស្លឹកស្រស់គេប្រើជាចំណីឱ្យគោ, ក្របីស៊ី; ធាងបើកាត់ហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតហើយប្រើការបានច្រើនប្រភេទ គឺវេញខ្សែចំណង, ខ្សែចែវ, ធ្វើអង្រឹង, ធ្វើកន្ទេល, ធ្វើសំពៀត។ល។


t_main: ត្រង់
t_subscrip: 3
t_pron: [ត្រង់]
t_poly: a
t_pos: គុ.
t_exam: ផ្លូវត្រង់, ចិត្តត្រង់។
t_exp:
ទីទៃពីវៀច។ ដែលឃ្លាតចាកពីទី១ទៅកាន់ទី១ឥតងាកឥតបែរទៅខាងណា ទាល់តែដល់ទៅទីនោះឬដែលមានចុងមានគល់រត់ល្បត់ដូចវាយបន្ទាត់ :


t_main: ត្រចៀកកាំ
t_pron: [ត្រ-ចៀក-កាំ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. នាងនក់)។
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបតូចមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅ ច្រើននៅតែនឹងទីតំបន់ដែលមានខ្យល់អាកាសត្រជាក់ស្រួល; នៅភ្នំ នៅគុហាមាត់សមុទ្រ ដោយកន្លែងផ្សេងៗ សត្វត្រចៀកកាំតាំងជាលំនៅធ្វើសម្បុកពង, សម្បុកនោះហៅតាមពាក្យសៀមថា រ៉័ងណុក "សម្បុកសត្វស្លាប", ខ្មែរយើងច្រើនហៅក្លាយថា នាងនក់ ក៏មាន, ជាវត្ថុមានតម្លៃប្រើជាគ្រឿងត្រជាក់, ជាថ្នាំត្រជាក់។


t_main: ត្រចៀកខៀវ
t_pron: [ត្រ-ចៀក-ខៀវ]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺត្រចៀកខៀវនេះធ្វើឱ្យមេជ្រូករលូតកូន មិនដោយឈ្មោល រលូតកូន កូនកើតមកខ្សោយឬស្លាប់។
t_exp:
ជំងឺឆ្លងបង្កដោយវីរុសអាទែវីរុស ស្ថិតក្នុងសន្តានអាទែរីវីរីដេ កើតចំពោះជ្រូក ជាពិសេសមេជ្រូក មេជ្រូកផើម និងកូនជ្រូក :


t_main: ត្រចៀកដំរី
t_pron: [ត្រ-ចៀក-ដំ-រ៉ី]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះជីរមួយប្រភេទ ស្លឹកក្រាស់ហាមជ្រួញៗ ក្លិនហាងឆួល :
t_exam: ជីរត្រចៀកដំរី។
t_notes:
(អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ជីរត្រចៀកជ្រូក, ខ្លះហៅ ជីរស្លឹកក្រាស់, ខ្លះហៅ ជីរត្រមាំង, ខ្លះទៀតហៅ ជីរទ្រមឹង។ ម.ព. ជីរ ផង)។


t_main: ត្រដក់
t_pron: [ត្រ-ដក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបពួករនាល តែមានរូបសណ្ឋានធំខ្ពស់ចង្គ្រោងជាងរនាល មានសម្បុរប្រផេះ ចំពុះធំវែង, កវែង ខាងក្រោមមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងថង់ គេច្រើនហៅថា យាម, ក្បាលរលីងកណ្ដាល, មានមច្ឆជាតិជាចំណី។ មានមួយប្រភេទផ្សេងទៀតហៅ ត្រដក់គម្រង់ ស៊ីគម្រង់សាកសពផ្សេងៗ។


t_main: ត្រដិត
t_subscrip: 1
t_pron: [ត្រ-ដិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិរំអិលមួយប្រភេទ ច្រើនដុះនៅដីទួលត្រជាក់ក្បែរគល់ឈើធំ ឬនៅដំបូកជាដើម, ដើមខ្ចីនិងស្លឹកវាបើយកមកច្របាច់លាយនឹងទឹកចេញជារំអិលអន្លាយ មានជាតិរមាស់បន្តិចៗប្រើធ្វើជាថ្នាំត្រជាក់បាន។


t_main: ត្រដេវវិច
t_pron: [ត្រ-ដេវ-វ៉ិច]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបដោយសន្មតតាមសូរដែលវាយំ, ច្រើននៅអាស្រ័យតែនឹងទីវាលទំនាបដេកតែនៅលើផែនដី, តាមពាក្យបោរាណាចារ្យថា វាដេកផ្ងារយកជើងច្រោងឡើងលើ ព្រោះខ្លាចក្រែងមេឃរលំសង្កត់, ជាបក្សីចេះថែរក្សាស៊ុតរបស់វាដោយប្រយ័ត្នជាបំផុត។


t_main: ត្រដោក
t_pron: [ត្រ-ដោក]
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សយាមវាយត្រដោក, គោះត្រដោក។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើ មានមេមានគ្រាប់មានសំឡេងលាន់ឮ សម្រាប់ចងព្យួរនៅកគោ, ក្របី, ដំរី, សេះ។ ឈើឬឫស្សីដែលគេលកចោះជាប្រហោងតែម្ខាងសម្រាប់វាយចាំយាមល្បាតជាដើម :


t_main: ត្រណោត
t_subword: កាសមួយត្រណោត
t_pron: [កាស-មួយ-ត្រ-ណោត]
t_pos: ន.
t_exp:
កាសចំនួន ១០តៀន, ក្នុងមួយតៀនមាន ៦០កាស, មួយត្រណោតត្រូវជា ៦រយកាស, ដប់ត្រណោតហៅថា មួយបាច់ មាន ៦ពាន់កាស (មានប្រើតែក្នុងសម័យចាយកាស)។ ហៅ ហ្វ្រង្សចាស់ ប្រទេសបារាំងថា ត្រណោតដែរ ហៅដោយធៀបនឹងកាសមួយត្រណោត; ក្នុងសម័យនោះមានសម្ដីថា ត្រណោតខ្មែរ, ត្រណោតបារាំង។


t_main: ត្របែកព្រៃ
t_pron: [ត្រ-បែក-ព្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាសម្បុរស្រគាំលាយស្វាយនិងក្រហម ដើមចាប់ច្រឡំគ្នានឹងស្រឡៅ ប៉ុន្តែតូចៗជាងស្រឡៅដើមច្រើនតែវៀច។


t_main: ត្រប់
t_pron: [ត្រប់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះដំណាំមានផ្លែបរិភោគជាបន្លែ ឬអន្លក់, ត្រប់មានច្រើនប្រភេទគឺ ត្រប់ក្រាមរមាស, ត្រប់វែង, ត្រប់សំបកស្រួយ, ត្រប់ពុតលំញង ជាដើម; ជាបន្លែ មានប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ដល់ការចិញ្ចឹមជីវិតរបស់មនុស្ស។


t_main: ត្រពាំងពាយ
t_pron: [ត្រ-ពាំង-ពាយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេអ្នកច្រៀងចាប់ផ្ដើម រាយទំនុករាល់សង្កាត់ថា ត្រពាំងពាយអើយ (អ្ហើយ) ..., ទើបគេរាយទំនុកតៗទៅទៀតតាមយោបល់របស់គេ; ត្រពាំងពាយនេះជាបទភ្លេងរាយរងរបស់ខ្មែរ ពុំមែនជាបទភ្លេងធំទេ។


t_main: ត្រយង
t_pron: [ត្រ-យ៉ង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទពួកកុក, មានសម្បុរខ្មៅប្រផេះ ចំពុះខុបស្រួច, ស្រែកយំថ្ងូរមានសូរសព្ទតូចគ្រលួចស្រួយស្រួចគួរឱ្យស្រណោះស្រងេះស្រងោច។


t_main: ត្រលាំង
t_pron: [ត្រ-ឡាំង]
t_pos: គុ.
t_exp: មែនពិត, ប្រាកដ, ជាក់ស្ដែង :
t_exam:
កូនប្រុសត្រលាំង មិនសមបើធ្វើការប៉ុណ្ណឹងមិនកើត!; ជាតិខ្មែរត្រឡាំងមិនសមបីបើមិនស្គាល់ពុទ្ធសាសនាសោះ!; កើតមកជាខ្មែរដូចគេដែរ មានប្រាជ្ញាស្មារតីត្រលាំង ពុំសមបើពុំចេះអក្សរខ្មែរសោះ!


t_main: ត្រសាល់
t_pron: [ត្រ-សាល់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងអលង្ការស្ត្រីក្នុងសម័យបុរាណធ្វើដោយភ្លុក, ស្នែង, ឈើ, មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងត្បាល់, សម្រាប់ពាក់ត្រចៀក (សព្វថ្ងៃខ្មែរយើងលើកលែងប្រើហើយ)។


t_main: ត្រស្តិ
t_pron: [ត្រស់] (ជើង ត)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះព្រះរាជពិធីមួយប្រភេទ ធ្វើក្នុងវេលាយប់ ១៤រោចខែផល្គុន; ក្នុងរជ្ជកាលពីបុរាណហៅថា ពិធីបញ្ជាន់ត្រស្ដិ, សម័យឥឡូវហៅថា ពិធីភាណយក្ខ ឬ ពិធីសូត្រភាណយក្ខ។ ពាក្យថា ត្រស្តិ នេះ ក្លាយមកពីភាសាសំស្ក្រឹតថា ត្រុដ កិ. "កាត់, ផ្ដាច់"; ត្រុដិ ន. "ដំណើរកាត់, ការផ្ដាច់"; ក្នុងព្រះរាជពិធីនេះ សំដៅយកសេចក្ដីថា "ដំណើរផ្ដាច់ឆ្នាំចាស់ផ្លាស់ចូលឆ្នាំថ្មី"; មានទំនងជាលំអានឱ្យយល់បានថា កាលពីក្នុងសម័យបុរាណលោកហៅព្រះរាជពិធីនេះថា ពិធីត្រុដិ ឬ ពិធីបញ្ជាន់ត្រុដិ ព្រោះសព្វថ្ងៃនេះ បណ្ដាជនក្នុងខេត្តសៀមរាប នៅហៅភ្លេង, ចម្រៀងមួយប្រភេទថា ភ្លេងត្រុដិ, ច្រៀងត្រុដិ (ត្រុត), គេលេងតែក្នុងឱកាសចូលឆ្នាំថ្មី, សហេតុឱ្យយល់ច្បាស់ថា ត្រុដិ នេះហើយក្លាយមកជាពាក្យថា ត្រស្ដិ។ ពិធីបញ្ជាន់ត្រស្ដិនេះពីបុរាណជាន់ដើម ចួនណាលោកហៅថា ពិធីសម្ពច្ឆរច្ឆិន្ន ឬសម្ពច្ឆរច្ឆិន្នពិធី "ពិធីផ្ដាច់ឆ្នាំ"។


t_main: ត្រឡាច
t_subscrip: 1
t_pron: [ត្រ-ឡាច]
t_pos: ន.
t_exam: បន្លែត្រឡាច, តំណាប់ត្រឡាច។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិស្រុកមួយប្រភេទ មានផ្លៃប្រើជាបន្លែក៏បាន ធ្វើតំណាប់ក៏បាន ជាដំណាំមានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិន :


t_main: ត្រឡាច
t_subscrip: 3
t_pron: [ត្រ-ឡាច]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនំចំហុយមួយប្រភេទ រាងសំប៉ែតបួនជ្រុង ធ្វើពីត្រឡាចលាយច្របល់ជាមួយម្សៅ ខ្ទិះដូង និងស្ករស រួចខ្ចប់ស្លឹកចេកចំហុយ។


t_main: ត្រឡាច
t_subscrip: 3
t_subword: ត្រឡាចវារទៅទើបល្ពៅវារមក
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) មានអត្ថន័យថា បើលុះតែស្ត្រីហុចការណ៍បើកផ្លូវមករកបុរសមុនទើបបុរសហ៊ានទាក់ទងទៅរក; ឬថា បើលុះតែអ្នកគ្រប់គ្រងកូនស្រីបើកផ្លូវឱ្យមុន ទើបអ្នកគ្រប់គ្រងកូនប្រុសហ៊ានចូលមកដណ្ដឹង ដោយទុកចិត្តថាប្រាកដជាគេនឹងឱ្យ (ស្រីដណ្ដឹងប្រុស)។


t_main: ត្រអេក
t_pron: [ត្រ-អេក]
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ត្រអាល ថា ត្រអេកត្រអាល គឺរីករាយសប្បាយតាមតែតម្រេក :
t_exam:
នែនាង, ឯងកុំបណ្ដោយចិត្តឱ្យត្រអេកត្រអាលហួសពេក! នាងឯងត្រូវខំប្រឹងរៀនសូត្រឱ្យម៉ឺងម៉ាត់ទៅ ទាន់ខ្លួននៅក្មេង! (ពាក្យរំលឹកយុវជនដែលកំពុងរៀនសូត្រ)។


t_main: ត្រា
t_subscrip: 1
t_pron: [ត្រា]
t_pos: ន.
t_exam: បោះត្រា។
t_exp:
ប្រដាប់មានស្នាមចម្លាក់ជាគ្រឿងសម្គាល់សម្រាប់បោះលើសំបុត្រ, ចុតហ្មាយ, ដីកា, បញ្ជី, សំបុត្រសន្យាផ្សេងៗតាមមុខងារ, មុខក្រសួង :


t_main: ត្រាច
t_pron: [ត្រាច]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះឈើធំពួកឈើទាល សម្រាប់យកជ័រទឹក ខ្លឹមប្រើការជាប់ធន់ជាងឈើទាល :
t_exam:
ត្រាចមាន២ប្រភេទគឺ ត្រាចស មានផ្កាលឿងឆ្នូតសៗតូចៗ មានខ្លឹមសស្រគាំ, ត្រាចក្រហម មានផ្កាក្រហមធំៗ មានខ្លឹមក្រហម។


t_main: ត្រាច់
t_subscrip: 2
t_pron: [ត្រាច់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឫស្សីភ្នំមួយប្រភេទ ឥតបន្លា មានដើមតូចៗ មានសាច់ស្ដើង គេច្រើនប្រើធ្វើជារនាបឬបង្កង់នៃរោង ខ្ទម ឬក៏ផ្ទះ :

t_exam:
រនាបឫស្សីត្រាច់បានតែខាងក្រាលរាបស្មើល្អ ប៉ុន្តែមិនជាប់បានយូរដូចឫស្សីរលៀកឬឫស្សីស្រុកជាដើមទេ ព្រោះមានសាច់ស្ដើងណាស់។


t_main: ត្រាជូ
t_pron: [ត្រា-ជូ]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះជញ្ជីងមួយប្រភេទមានសង្រែក ២មានធរណីកណ្ដាល :
t_exam:
ជញ្ជីងត្រាជូ។ កាព្យសាស្ត្រាកេរកាលថា ដឹងហាបឱ្យដឹងតុល ភ្នែកឱ្យយល់ទៀងត្រាជូ គិតគ្រប់សព្វដោយផ្លូវ ក្ដីចន្លោះកុំបីមាន។ ...។


t_main: ត្រាណត្រើយ
t_pron: [ត្រាន-ត្រើយ]
t_pos: ន., គុ.
t_exp: ទីពំនាក់ទុកស្មើត្រើយ (ច្រើនតែប្រើក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
ឱព្រះត្រាណត្រើយ ប្រហែលកន្តើយ ពុំនឹកប្អូនភ្ងា ដែលបានព្រាត់ប្រាស និរាសក្សត្រា ប្អូនដឹងទៅរ៉ា នឹងបានទៅជួប។


t_main: ត្រាស់
t_subscrip: 1
t_pron: [ត្រាស់]
t_pos: កិ.
t_exam: ព្រះមហាសត្តបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ។
t_exp:
បានលុះអរហត្តផល កម្ចាត់នូវអាសវក្កិលេសចេញអស់ចាកសន្តាន បានឡើងជាព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ បានដឹងនូវញេយ្យធម៌សព្វគ្រប់ :


t_main: ត្រី
t_subscrip: 1
t_pron: [ត្រី]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វវារិជជាត (សត្វទឹក) ក្នុងពួកសត្វមានទ្រនុងខ្នង ដកដង្ហើមដោយសារស្រកី, ខ្លះមានស្រកា ខ្លះឥតស្រកា មានឈ្មោះផ្សេងៗច្រើនជាអនេក។


t_main: ត្រី
t_subscrip: 4
t_pron: [ត្រី]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចត្រង្គ)។
t_exp:
ឈ្មោះកូនចត្រង្គមួយប្រភេទសម្រាប់តម្រៀបនៅជួរមុខ, ម្ខាងមាន ៨រួមទាំងពីរខាងមាន ១៦ដែលសន្មតទុកជាសេនារេហ៍ពល, វេលាចាប់ផ្ដើមលេងល្បែងនេះ គេតែងដើរ ឬរុញត្រីនេះមុនកូនឯទៀតជាដរាប។


t_main: ត្រីនេត្រ
t_subscrip: 1
t_pron: [ត្រី-នេត]
t_source: (សំ. ត្រិនេត្រ ឬ ត្រិនយន; បា. តិនយន)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលមានភ្នែក ៣, គឺ មំសចក្ខុ ភ្នែកសាច់ គឺភ្នែកមែនទែន, បញ្ញាចក្ខុ ភ្នែកគឺប្រាជ្ញា (ប្រាជ្ញាទុកដូចជាភ្នែក), ធម្មចក្ខុ ភ្នែកគឺអរិយមគ្គ; លោកអ្នកមានភ្នែកទាំង ៣នេះ ហៅថា ត្រីនេត្រ។


t_main: ត្រីមុខ
t_pron: [ត្រី-មុក]
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សហ្នឹងយកជាត្រីមុខពុំបានទេ, អ្នកនោះគេតែងហៅរកយកជាត្រីមុខ។
t_notes: (ម.ព. ត្រី{¥¥}២{££}និងចតង្គ្រ ផង)។
t_exp:
ប្រធាន, ប្រមុខ, អ្នកនាំមុខ, មនុស្សបានការ, អ្នកដែលគេយកជាមុខមាត់ : ពាក្យនេះទំនងជាជាប់ទាក់ទងមកពីកូនចត្រង្គមួយប្រភេទហៅថា ត្រី ដែលគេត្រូវតម្រៀបនៅជួរ មុខ ទេដឹង? ព្រោះត្រីទាំងនោះ គេទុកជាសេនាទាហានអង់អាចសម្រាប់ការពារ ខុន (ស្ដេច) ហើយអ្នកលេងល្បែងនេះគេតែងចាប់កាន់រុញដើរជាដំបូងមុនកូនចត្រង្គឯទៀតៗ :


t_main: ត្រីមូរតិ
t_pron: [ត្រី-មូ-រៈ-តិ]
t_pos: ន.
t_exp:
ត្រីមូរ្តិ, បញ្ញត្តិមួយដែលគេប្រើនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ សំដៅទៅលើអាទិទេពបីអង្គ គឺព្រះព្រហ្ម (អ្នកបង្កើតលោក) ព្រះវិស្ណុឬព្រះនារាយណ៍ (អ្នកការពារនិងថែរក្សាលោក) និងព្រះសិវៈឬព្រះឥសូរ (អ្នកបំផ្លាញឬបង្កើតលោកឡើងវិញ) ហើយត្រូវបានគេធ្វើបដិរូបកម្មជាប្រជុំអាទិទេព។


t_main: ត្រីវិស័យ
t_pron: [ត្រី-វិ-សៃ]
t_pos: ន.
t_exam: ត្រីវិស័យជាវត្ថុចាំបាច់សម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរតាមសមុទ្រឬតាមតំបន់ដែលខ្លួនមិនធ្លាប់ស្គាល់។
t_exp:
ប្រដាប់មួយប្រភេទ រង្វង់មុខស្រដៀងនឹងនាឡិកា មានទ្រនិចវិលចង្អុលទៅទិសខាងជើងជានិច្ចសម្រាប់អ្នកដំណើរប្រើមើលកុំឱ្យវង្វេងច្រឡំទិស :

t_notes:
(ចិនជាអ្នកបង្កើតត្រីវិស័យនេះមុនគេ។ ហៅ ត្រីវិស័យ ដូច្នេះ ទំនងជាមកពីមានអាការដូចត្រីទេដឹង? ព្រោះទ្រនិចសម្រាប់ចង្អុលទិសកាលណាគេចាប់កាន់ប៉ះត្រូវតួរបស់វា, វាតែងកម្រើករលាស់ញ័រៗ ដូចអាការត្រីបង្រះឬត្រីហែលទឹក)។


t_main: ត្រីសព្ទ
t_pron: [ត្រី-ស័ប]
t_source: (សំ. ត្រិសព្ទ; បា. តិសទ្ទ "សូរសំឡេងឮ ៣ យ៉ាង")
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិ (៊) នេះ សម្រាប់ប្រើដាក់លើអក្សរ ៤តួ គឺ ប, ស, ហ, អ, ឱ្យមានសំឡេងធំជា ប៊, ស៊, ហ៊, អ៊ ដូចពាក្យថា ត្បូងប៊ុត, ស៊ងស្លា, ឮស៊ាន, ស៊ុនសម្ដី; មិនហ៊ានទៅ, ចូលហ៊ុន, ស្រែកហ៊ោ, ដំណើរអ៊ីកអ៊ាក, ក្រួចអ៊ឺត, អ៊ុះអ៊ះ ជាដើម; ប៉ុន្តែតួ "ស" កាលណាបើមានស្រៈ ឥ ឬ ឦ នៅពីខាងលើ នឹងផ្លាស់រូបត្រីសព្ទ (៊) នេះចេញដូចយ៉ាង ស៊ីបាយ ដូច្នេះជាដើមវិញក៏បាន។


t_main: ត្រីសូល៍
t_pron: [ត្រី-សូ]
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលមានមុខ ៣, ដែលមានកំពូល ៣, ត្រីសូល៍គាងឃ្វាយ ឬ ត្រីសូរគាងឃ្វាយ (សរសេរជា ត្រីសូល៍ (ត្រីសូ) យ៉ាងនេះជិតនឹងពាក្យដើមជាង ត្រីសូរ)។


t_main: ត្រីអង្គ
t_pron: [ត្រី-អង់]
t_pos: ន.
t_exp:
បញ្ញត្តិមួយស្ដីពីអាទិទេពនៅក្នុងលទ្ធិគ្រិស្តសាសនា ដែលជឿថាអាទិទេពមានអត្ថិភាពជាអង្គបី គឺព្រះវរបិតា ព្រះរាជបុត្រា (ព្រះយេស៊ូគ្រិស្ត) និងព្រះវិញ្ញាណបរិសុទ្ធ។


t_main: ត្រីអង្គនិយម
t_pron: [ត្រី-អង់-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
លទ្ធិមួយនៅក្នុងគ្រិស្តសាសនាដែលជឿថា អាទិទេពមានអត្ថិភាពជាអង្គបី ប៉ុន្តែជាភាវៈតែមួយ។ អង្គទាំងបីនោះត្រូវបានគេយល់ថាមានអត្ថិភាពជាព្រះវរបិតា ព្រះរាជបុត្រា (ព្រះយេស៊ូគ្រិស្ត) និងព្រះវិញ្ញាណបរិសុទ្ធ ហើយអង្គនីមួយៗមានធម្មជាតិឬសារជាតិដូចគ្នា។


t_main: ត្រឹក
t_pron: [ត្រឹក]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exam: ទាញខ្សែត្រឹកវាទៅ!
t_exp:
ទាញខ្សែញាក់បំបែរ, ទាញកន្ត្រាក់ខ្សែជាសញ្ញាឱ្យគោ, ឱ្យក្របីដឹងថាត្រូវងាកបែរទៅខាងស្ដាំឬខាងឆ្វេង ឬក៏ឱ្យដឹងថាដើរឱ្យលឿនបន្តិចឡើង :


t_main: ត្រុកៗ
t_pron: [ត្រុក-ត្រុក]
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលមានសភាពមឹះៗ មិនអង់អាច, ទោះបីមានចំណេះវិជ្ជា ឬមានទ្រព្យធនដ៏សមគួរ ក៏មិនសម្ដែងកិរិយាក្លៀវក្លាឡើយ ប្រើឫកពាជាអ្នកទន់ថយខ្សត់ខ្សោយ។


t_main: ត្រុកៗ
t_subword: ត្រុកៗអ្នកស្រុកមើលងាយ រលាស់គូទខ្ចាយមានឱតមានភាន់
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) សេចក្ដីថា អ្នកមានចំណេះវិជ្ជាឬសម្ដីថ្វីមាត់ស្ទាត់ពូកែ ប៉ុន្តែធ្វើឫកពាកិរិយាមឹះៗ ញើបៗ ហាក់ដូចជាគ្មានចេះគ្មានដឹងអ្វី ដោយហេតុនេះ អ្នកផងក៏មើលងាយ, លុះកាលណាអ្នកនោះសម្ដែងចំណេះវិជ្ជាឬបញ្ចេញសម្ដីថ្វីមាត់ មានរបៀបបែបបទប្រាកដច្បាស់, ទើបអ្នកផងស្ងើចសរសើរកោតក្រែងរអែងចិត្ត លែងហ៊ានមើលងាយតទៅទៀត។


t_main: ត្រូល
t_pron: [ត្រូល]
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យត្រួយ :
t_exam:
ត្រួយត្រូល គឺដែលចាត់ទុកស្មើត្រួយស្មើបណ្ដូល, កែវពន្លក, (ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ) ត្រួយត្រូលបណ្ដូលចិត្ត ...។


t_main: ត្រួតត្រា
t_pron: [ត្រួត-ត្រា]
t_pos: កិ.
t_exam: ខ្ញុំបានត្រួតត្រាការនុ៎ះសព្វគ្រប់ហើយ។
t_exp:
ត្រួតបន្ថែ, ត្រួតដោយបង្គាប់បញ្ជា ឱ្យមានអ្នកត្រួតតពីខ្លួនទៅទៀត ឬត្រួតហើយមានតក់ត្រាសេចក្ដីទុកជាចំណាំ :


t_main: ត្រើយ
t_subword: ដល់ត្រើយសើយគូទឱ្យ
t_exp:
ពាក្យទំនៀមដែលមានសេចក្ដីថា លុះគេជួយសង្គ្រោះដោះទុក្ខឱ្យបានសុខស្រួលហើយ ខ្លួនបែរជាប្រទូស្ដនឹងគេអ្នកសង្គ្រោះនោះវិញ (ប្រៀបដូចជាមនុស្សអ្នកពឹងរកគេឱ្យចែវទូកចម្លងខ្លួនឱ្យបានឆ្លងទន្លេ លុះបានដល់ត្រើយម្ខាងហើយ ក៏ឡើងទៅលើដីត្រើយ ហើយបែរជាសើយគូទបង្ហាញមកអ្នកចម្លងខ្លួននោះវិញ; ជាអកតញ្ញូ ពេញលក្ខណៈជាមនុស្សអាក្រក់ក្រៃលែង)។


t_main: ត្រើយត្រាណ
t_pron: [ត្រើយ-ត្រាន]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ត្រាណនិងត្រាណត្រើយ ផង)។
t_exp:
ដូចគ្នានឹង ត្រាណត្រើយ ដែរគ្រាន់តែប្រើត្រឡប់យកមុនជាក្រោយថា ត្រាណត្រើយ ឬ ត្រើយត្រាណ សម្រួលតាមសម្ឆស្សចួនរបស់កាព្យប៉ុណ្ណោះ :

t_exam:
(ព.កា.) ឱព្រះត្រើយត្រាណ ធ្វើម្ដេចនឹងបាន វិលមកវិញរ៉ា ទោះផ្ដាំនឹងខ្យល់ ខ្យល់ឥតប្រាប់ថា ព្រះបាទចេស្ដា សុខឬទុក្ខឡើយ។


t_main: ត្រើយលយ
t_pron: [ត្រើយ-លយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ដីដែលដុះលយលូកចូលមកក្នុងទន្លេ គឺដីដែលដុះថ្មី ដោយច្រាំងម្ខាងចេះតែបាក់ ច្រាំងម្ខាងខាងអាយក៏ចេះតែដុះថែមៗឡើង។


t_main: ត្រៀល
t_pron: [ត្រៀល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើព្រៃមានផ្លែ ប្រើជាអាហារបាន; ត្រៀលមាន ២ប្រភេទគឺ ត្រៀលដោះក្របី មានដើមជាវល្លិឡើងអាស្រ័យនឹងឈើឯទៀត ផ្លែមានទំនងស្រដៀងនឹងដោះក្របី ផ្លែជាចង្កោម; ត្រៀលស្វា ដុះជាគុម្ព មានដើមតូចៗ ផ្លែជាចង្កោមតែតូចៗ។


t_main: ត្រៃ
t_subword: ត្រៃចីវរ
t_pron: [ត្រៃ-ចី-វ៉]
t_source: (សំ. ត្រិចីវរ ឬ ត្រៃចីវរ. បា. តិចីវរ)
t_pos: ន.
t_exp:
ចីវរ ៣ឈ្មោះគឺ អន្តរវាសកៈ (ស្បង់), ឧត្តរាសង្គ (ចីពរ), សង្ឃាដិ (សំពត់ដេរផ្គួបភ្ជាប់គ្នាជា២ជាន់ឬ៤ជាន់) ; ជាសំពត់សម្រាប់ពួកបព្វជិត ជាពុទ្ធសាសនិកប្រើប្រាស់; ហៅថា ចីវរ១ត្រៃ ឬ ហៅត្រឹមតែ ត្រៃ ប៉ុណ្ណោះក៏បាន, ជាចីវរប្បច្ច័យ។


t_main: ត្រៃ
t_subword: ត្រៃទ្វារ
t_pron: [ត្រៃ-ទ្វា]
t_source: (សំ. ត្រៃទ្វារ ឬ ទ្វារត្រ័យ; បា. តេទ្វារ ឬ ទ្វារត្តយ)
t_pos: ន.
t_exam: អំពើល្អអាក្រក់ កើតតែអំពីត្រៃទ្វារ, ព្រោះហេតុនោះបុគ្គលគួរញ៉ាំងកាយវាចាចិត្តឱ្យបរិសុទ្ធកុំឱ្យសៅហ្មង។
t_exp:
ទ្វារ ៣ឬប្រជុំនៃទ្វារ ៣គឺ កាយទ្វារ (សព៌ាង្គកាយទុកដូចជាទ្វារសម្រាប់បើកបិទបាន ដោយការនាំចិត្តឱ្យដឹងព្រោះប៉ះពាល់), វចីទ្វារ (សម្ដីទុកដូចជាទ្វារ ព្រោះការស្ដីនិយាយ), មនោទ្វារ (ចិត្តទុកដូចជាទ្វារ ព្រោះការបង្អោនទទួលអារម្មណ៍) :


t_main: ត្រៃ
t_subword: ត្រៃភព
t_pron: [ត្រៃ-ភប់]
t_source: (សំ. ត្រិភវ ឬ ត្រៃភវ; បា. តិភវ)
t_pos: ន.
t_exam: សព្វសត្វទាំងឡាយតែងអន្ទោលកើតស្លាប់ៗកើតក្នុងត្រៃភព ...។
t_exp:
ភព ៣(ទីសម្រាប់សត្វកើត) មាន៣ផ្នែកគឺ កាមភព មាន១១ឋានគឺ ឋានសួគ៌៦ជាន់, ឋានមនុស្ស១, អបាយភូមិ៤; រូបភព មាន១៦បានខាងឯឋានរូបព្រហ្ម១៦ជាន់; អរូបភពមាន៤បានខាងឯឋានអរូបព្រហ្ម៤ជាន់; តាមន័យក្នុងគម្ពីរឯទៀតខ្លះក្រៅពីពុទ្ធសាសនាថា ភព៣គឺ ឋានសួគ៌, ឋានមនុស្ស, បាតាល :


t_main: ត្រៃ
t_subword: ត្រៃភូមិ
t_pron: [ត្រៃ-ភូម]
t_source: (សំ. ត្រិភូមិ ឬ ត្រៃភូមិ; បា. តិភូមិ)
t_pos: ន.
t_exam: គម្ពីរត្រៃភូមិ។
t_exp:
ភូមិ៣គឺទីសម្រាប់ពួកសត្វកើតមាន៣ផ្នែក (ដូចគ្នានឹង ត្រៃភព ដែរ)។ ឈ្មោះគម្ពីរ ១មានសេចក្ដីសម្ដែងអំពីភូមិ ៣:


t_main: ត្រៃ
t_subword: ត្រៃភូមិកចិត្ត
t_pron: [ត្រៃ-ភូ-មិ-កៈ-ចិត]
t_source: (សំ.បា. តេភូមិកចិត្ត)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ត្រៃភព ផង)។
t_exp:
ចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភូមិ៣គឺ កាមាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងកាមភព១១ឋាន, រូបាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងរូបភព ១៦ឋាន, អរូបាវចរចិត្ត សម្រាប់សត្វដែលកើតក្នុងអរូបភព ៤ឋាន។


t_main: ត្រៃ
t_subword: ត្រៃយុគ
t_pron: [ត្រៃ-យុក]
t_source: (សំ. ត្រិយុគ ឬ ត្រៃយុគ.; បា. តិយុគ)
t_pos: ន.
t_notes: (ខ្មែរយើងហៅក្លាយដោយច្រឡំ គ ជា ត ជា ត្រៃយុត ឬត្រៃតា ក៏មាន។ ម.ព. យុគ ផង)។
t_exp:
យុគ ៣ឬប្រជុំនៃយុគ ៣(បណ្ដាយុគទាំង ៤, សំដៅតែត្រង់យុគទី ១ទី ៣ទី ៤) គឺ ក្រឹតាយុគ, ទ្វាបរយុគ, កលិយុគ។ ឈ្មោះគម្ពីរឬក្បួនសម្ដែងអំពីយុគទាំង៣នោះ។


t_main: ត្រៃ
t_subword: ត្រៃវិជ្ជា
t_pron: [ត្រៃ-វិច-ជា]
t_source: (សំ. ត្រៃវិទ្យា; បា. តេវិជ្ជា)
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រជុំឬការរួបរួមនៃវិជ្ជា ៣ប្រភេទ ១- សេចក្ដីដឹងជាតិកំណើតដែលធ្លាប់កើតស្លាប់ពីមុនៗរៀងមកមានច្រើនជាអនេករាប់មិនអស់; ២- សេចក្ដីដឹងដំណើរអន្ទោលស្លាប់កើតនៃខ្លួនឯងនិងពួកសត្វដទៃ ដែលបណ្ដាលមកអំពីអំពើអាក្រក់ល្អផ្សេងៗ; ៣- សេចក្ដីដឹងធម៌ជាឧបាយឱ្យអស់អាសវក្កិលេស ទាំងបានញ៉ាំងអាសវក្កិលេសនោះឱ្យអស់ជ្រះស្រឡះពីសន្តានលែងត្រឡប់កើតទៀត។


t_main: ត្រៃបិដក
t_pron: [ត្រៃ-បិ-ដក់]
t_source: (សំ. ត្រិបិដក ឬ ត្រៃបិដក; បា. តិបិដក ឬ តេបិដក "ល្អីបីឬប្រជុំនៃល្អីបី ...")
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រជុំនៃព្រះធម្មវិន័យពុទ្ធសាសនា ៣ចំណែកគឺ វិនយបិដក (ច្បាប់ទូន្មាន ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធត្រង់ត្រាស់បញ្ញត្តនិងអនុញ្ញាត), សុត្តន្តបិដក (ពាក្យឱវាទ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងប្រាប់ឱ្យពន្យល់ឱ្យដឹងការខុសត្រូវអាក្រក់ល្អគ្រប់យ៉ាង តែទ្រង់មិនបញ្ញត្តមិនអនុញ្ញាតដូចវិនយបិដកទេ), អភិធម្មបិដក (សេចក្ដីប្រាប់ពន្យល់អំពីចិត្ត, ចេតសិក, រូប, និព្វាន ដែលជាធម៌ល្អិតសុខុមគម្ភីរភាព តែមិនមានបញ្ញត្តិនិងអនុញ្ញាតទេ) ; ប្រជុំនៃព្រះពុទ្ធសាសនាទាំង៣ចំណែកនេះហៅដោយរួបរួមថា ព្រះត្រៃបិដក ឬ ព្រះត្រ័យបិដក ឬក៏ ត្រិបិដក ព្រោះទុកដូចជាល្អីឬភាជនៈដែលដាក់វត្ថុ៣ចំណែកឱ្យស្ថិតនៅមិនឱ្យរាត់រាយខ្ចាត់ខ្ចាយ។


t_main: ត្រៃលក្ខណ៍
t_pron: [ត្រៃ-ល័ក]
t_source: (សំ. ត្រិលក្សណ; បា. តិលក្ខណ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. លក្ខណឬលក្ខណៈ ផង)។
t_exp:
លក្ខណៈ ៣យ៉ាងគឺ អនិច្ចំ សេចក្ដីមិនទៀង, ទុក្ខំ សេចក្ដីព្រួយលំបាក, អនត្តា ដំណើរមិនមែនលុះក្នុងបង្គាប់ចិត្ត ...។


t_main: ត្រៃលោក
t_pron: [ត្រៃ-លោក]
t_source: (សំ. ត្រិលោក ឬ ត្រៃលោក; បា. តិលោក)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. លោក ផង)។
t_exp:
លោក ៣គឺ កាមលោក, រូបលោក, អរូបលោក (ដូចគ្នានឹង ត្រៃភព ដែរ)។ មានន័យមួយផ្សេងថា លោក៣គឺ ១- សង្ខារលោក អ្វីៗដែលធម្មតាតាក់តែងបង្កើតឱ្យមានដូចយ៉ាង ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, ឈើ, វល្លិ, ស្មៅជាដើម; ២- សត្តលោក ឬ សត្វលោក ពួកសត្វទាំងអស់ដែលកើតស្លាប់វិលវល់ក្នុងភពទាំងបី; ៣- ឱកាសលោក ប្រទេសដែលជាចន្លោះធេងទទេ។


t_main: ត្រៃសរណគមន៍
t_pron: [ត្រៃ-សៈ-រ៉ៈ-ណៈ-គំ]
t_source: (សំ. ត្រិសរណគមន ឬ ត្រៃសរណគមន; បា. តិសរណគមន)
t_pos: ន.
t_exp:
ការដល់នូវព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ទាំង៣ជាទីរឭកឬជាទីពឹង គឺជឿព្រះរត្នត្រ័យទាំង៣នេះស៊ប់ថាជាទីរឭកឬជាទីពឹងដ៏ប្រសើរបំផុត (ព.ពុ.)។


t_main: ត្រៃសរណៈ
t_pron: [ត្រៃ-សៈ-រ៉ៈ-ណៈ]
t_source: (សំ. ត្រិសរណ ឬ ត្រៃសរណ; បា. តិសរណ)
t_pos: ន.
t_exp:
ទីរឭក, ទីពឹង, ទីពំនាក់៣ប្រភេទ ឬប្រជុំនៃទីពឹង ៣ប្រភេទគឺ ព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌, ព្រះសង្ឃ (ព.ពុ.)។ ខាងសាសនាព្រាហ្មណ៍សំដៅយក ព្រះព្រហ្ម, ព្រះវិស្ណុ, ព្រះសិវៈ ទាំង៣នេះ ហៅថា ត្រៃសរណៈ។ ខាងសាសនាឯទៀតៗក៏ច្រើនតែអាងទីពឹងឬទីរឭក, ទីពំនាក់មានបីៗដែរ ផ្សេងគ្នាតែឈ្មោះវត្ថុ ឬបុគ្គល ដែលអាងទៅរកប៉ុណ្ណោះ។


t_main: ត្រោក
t_subscrip: 1
t_subword: ត្រោកយោល
t_pron: [ត្រោក-យោល]
t_pos: ន.
t_exp:
ត្រោកដែលកណ្ដៀរខ្មៅឬស្រមោចខ្មៅកធ្វើជាសំបុកភ្ជាប់នឹងមែកឬចុងឫស្សីឬក៏មែកឈើ (ហៅតាមទម្លាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ត្រោកសំបុកស្រមោច)។


t_main: ត្រុំ
t_subscrip: 2
t_pron: [ត្រុំ]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះកុកមួយប្រភេទ ស្លាបខ្មៅក-ស :
t_exam:
កុកត្រុំ (ហៅតាមសណ្ដាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ កុកគ្រោង, ខ្លះហៅ កុកស-ក, ខ្លះហៅ កុកកន្ត្រុំ, ខ្លះហៅ កុកខ្មៅ)។


t_main: ត្រាំ
t_subscrip: 1
t_pron: [ត្រាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
រយៈផ្លូវល្មមឱ្យសត្វពាហនៈ ត្រាំទឹក, ផឹកទឹកបាន គឺដំណាក់ពីមួយទៅមួយដែលមានចម្ងាយផ្លូវដល់មកត្រង់នោះត្រូវតែដាក់រទេះ, បញ្ឈប់ដំរីបង្អង់សម្រាកសិន ដើម្បីកុំឱ្យហួសកម្លាំងសត្វពាហនៈ ដូចជាត្រាំចាស់ពីដើមដែលមានឈ្មោះជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃនេះថា ត្រាំខ្នារ, ត្រាំត្បាល់, ត្រាំកក់, ត្រាំសសរ ជាដើម។


t_main: ត្អួ
t_pron: [ត្អួ]
t_pos: ន.
t_exam: ឧសត្អួមានរងើកល្អ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំសាច់ស្វិត ច្រើនដុះនៅទំនាប នៅព្រៃបឹងឬមាត់ទន្លេ, ស្ទឹង, ព្រែក ជាឈើសម្រាប់ប្រើធ្វើជាឧស, ជាគូគ្នានឹងរទាំង :


t_main: ត្អើក
t_subscrip: 2
t_pron: [ត្អើក]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺមហារីកបំពង់អាហារបង្កឱ្យមានការត្អើកជាប្រចាំ។
t_exp:
(វេជ្ជ.) ដំណើរកន្ត្រាក់នៃសាច់ដុំរបាំងទ្រូង ដោយអចេតនាបង្កឱ្យមានការបញ្ចេញខ្យល់និងសំឡេងតាមមាត់ជាសូរអឹកៗ :


t_main: ថ
t_pron: [ថ]
t_pos: ន.
t_remark: 3
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១៧នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី៤។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [tʰ] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។


t_poly: ២)
t_exp:
(វេជ្ជ.) បរិក្ខារវេជ្ជសាស្ត្រជាស្បោងម្យ៉ាងសម្រាប់ត្រងលំហូរសារធាតុរាវ ខ្ទុះ ឬលាមក ដែលហូរចេញពីសព៌ាង្គកាយ។


t_main: ថង់ទឹកប្រមាត់
t_pron: [ថង់-ទឹក-ប្រ-ម៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺរលាកថង់ទឹកប្រមាត់។
t_exp:
សរីរាង្គតូចមួយក្នុងខ្លួនមានរាងជាថង់ស្ថិតនៅផ្នែកខាងលើពោះខាងស្តាំ ពីក្រោមថ្លើមបន្តិច សម្រាប់ផ្ទុកអង្គធាតុរាវម្យ៉ាងមានរសល្វីង (ទឹកប្រមាត់) អាចជួយរំលាយអាហារ :


t_main: ថង់រង
t_pron: [ថង់-រង]
t_pos: ន.
t_exam: តាមទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ, ថង់រងជាវត្ថុចាំបាច់ក្នុងមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍។
t_exp:
ប្រដាប់មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងហិបស្លា តែខ្ពស់ជាង, មានរាង៤ជ្រុង សម្រាប់រងទ្រស្លាម្លូក្នុងពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ :


t_main: ថនៈ
t_pron: [ថៈ-ណៈ]
t_source: (បា. ថន សំ. ស្ដន)
t_pos: ន.
t_exp: ដោះ, កន្សោមដោះ។ ច្រើនប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ :
t_exam:
រៀមសូមអែបនែបនៅនិត្យជិតថនា នៃកញ្ញាថ្លាវរល័ក្ខណ៍ភក្ដ្រល្អឯក សូមក្រមុំកុំខេរខឹងប្រឹងប្រកែក សូមរំលែកចែកដាក់ទានមានផលច្រើន។


t_poly: ២)
t_exam: គ្រោងថវិកា, ចាយវាយប្រាក់កុំឱ្យហួសលើសពីថវិការបស់ខ្លួន។
t_exp:
សព្វថ្ងៃពាក្យនេះ ប្រើសំដៅយកបញ្ជីដែលគ្រោង ឬកត់ត្រាទុកនូវប្រាក់ចំណូលនិងចំណាយរៀងរាល់ឆ្នាំ ប្រៀបដូចជាថង់សម្រាប់ដាក់ប្រាក់ :


t_main: ថវិកា
t_subword: ថវិកាប្រធួន
t_pron: [ថៈ-វិ-កា-ប្រ-ធួន]
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីសុំរួមគ្នាដែលក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុធ្វើជូនទៅរដ្ឋសភា ដើម្បីសុំនូវឥណទានបន្ថែម សម្រាប់ចាយវាយទប់ទល់ទម្រាំបានថវិកាដើម។


t_poly: ២)
t_exam: ថាមពលកម្ដៅ, ថាមពលគីមី។
t_exp:
កម្លាំងដែលបានមកពីការប្រើប្រាស់ធនធានរូបនិងគីមី ដើម្បីបង្កើតបានជាពន្លឺ កម្ដៅ ឬសម្រាប់ធ្វើឱ្យម៉ាស៊ីននានាមានដំណើរការ :


t_poly: ២)
t_exam: ថាសម៉ាស៊ីនច្រៀង។
t_exp:
ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាបន្ទះស្រដៀងនឹងថាស តែរាងមូលមានបញ្ចូលសំឡេងតាមរបៀបវិទ្យាសាស្ត្រឱ្យដិតជាប់នៅក្នុងនោះ ហើយអាចធ្វើឱ្យឮសំឡេងបាន :


t_main: ថី
t_subscrip: 1
t_pron: [ថី]
t_source: (បា.សំ. ស្ត្រី)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រី (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ ជាជំនួសពាក្យ ស្ត្រី (ជាសម្ដីខ្ពស់) ដែលគេច្រើនតែអានឮសូរញែកចេញពីគ្នាថា សៈត្រី ឬ ស័តត្រី ខុសសម្ផស្សកាព្យពីព្រោះពាក្យ ថី នេះស្មើភាពគ្នានឹងពាក្យ ស្ត្រី ដែលជាគូគ្នានឹងពាក្យ បុរស គឺត្រូវនិយាយថា បុរសស្ត្រី, ប្រុសស្រី ឬ ស្រីប្រុស; កុំប្រើថា បុរសស្រី ឬ ស្រីបុរស ព្រោះពុំស្មើភាពគ្នា), កាព្យធៀបការប្រើពាក្យ ថី នេះប្រសិនបើកវីត្រូវការគួរប្រើថា :

t_exam:
(ព.កា.) ថីនិងបុរស មូលមកទាំងអស់ ស្រស់ស្រាយរកគ្នា រអាករពាយ រីករាយជ្រះថ្លា បានធ្វើបុណ្យផ្កា ជួយកសាងស្ពាន។

t_notes:
(ប៉ុន្តែបើអាចអានក្រសោបថា ស្ត្រី តែមួយម៉ាត់កើត, ប្រើជា ស្ត្រីនិងបុរស វិញក៏បាន, ពាក្យ ថី នេះសម្រាប់ប្រើចំពោះតែខាងកាព្យ តាមដោយកវីត្រូវការប៉ុណ្ណោះឯង)។


t_main: ថី
t_subscrip: 3
t_pron: [ថី]
t_source: (យ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ហៅ លេខាធិការ ឬ លេខានុការ គឺស្មៀនអ្នកចេះភាសាបារាំងសែស ចំពោះតែខាងប៉ែករាជការប្រូតិកតូរ៉ាត៍ពីដើមថា ថី (តាមយួន)។


t_main: ថីនមិទ្ធ
t_pron: [ថី-ណៈ-មិត-ធៈ] ឬ [ថី-ណៈ-មិត]
t_source: (បា.សំ. ស្ត្យានមិទ្ធ)
t_pos: ន.
t_exam: ថីនមិទ្ធ ជានីវរណធម៌ទី៣ ក្នុងពួក នីវរណធម៌ទាំង ៥។
t_exp:
សេចក្ដីងងុយងោកងក់និងដំណើរដេកលក់, ដំណើរច្រអូសនិងងុយដេក, សេចក្ដីធុញទ្រាន់ឬរួញរាក្នុងចិត្តនិងដំណើរងងុយដេក :


t_main: ថី?
t_pron: [ថី]
t_pos: សព្វ.
t_exam: ទានថី?, ទានប្រោសថី?, ចុះវាថីបានជាយំ?។
t_notes: (ព.សា.)។
t_exp:
ថ្វី?, អ្វី?, មានបើអ្វី?; ពាក្យសម្រាប់សួរគ្នាដោយសេចក្ដីឆ្ងល់, ទាំងចង់ដឹងហេតុ ដឹងដំណើរនោះឆាប់ភ្លាមៗផង; ប្រើបានតែអ្នកធំសួរទៅអ្នកតូច ឬអ្នកដែលស្និទ្ធស្នាល, ដែលមានសភាពស្មើគ្នា; អ្នកតូចសួរទៅអ្នកធំក៏បានខ្លះ ប៉ុន្តែត្រូវឱ្យមានពាក្យគោរពឱនលំទោនណាមួយដាក់ជាខាងដើមដូចយ៉ាងពាក្យ ទាន, ទានប្រោស ជាដើម :


t_main: ថុច!
t_pron: [ថុច]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើបញ្ឈប់ ឬបន្ទច់សត្រូវដែលពើបពះប្រទះដោយឥតដឹងខ្លួន, មិនឱ្យចូលមកជិតខ្លួនបាន, មានសេចក្ដីថា ចូរឈប់! ឬថា ចូរទច់!


t_main: ថឿក
t_pron: [ថឿក]
t_pos: ន.
t_exam: វាយក្បាល ១ ថឿក។
t_exp:
ដំបងមាន ៤ជ្រុង បន្ទារធំជាងទោល។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងយកពាក្យយួនមកប្រើ; ថឿក យួនថា ឈើរង្វាស់, ម៉ែត្រ; តែខ្មែរយើងយកពាក្យនេះមកឱ្យឈ្មោះដំបងមួយប្រភេទ ដែលមានរាងដូចជាឈើរង្វាស់យួននោះ ហៅថា ថឿក :


t_main: ថេយ្យសំវាស
t_pron: [ថៃ-យ៉ៈ-ស័ង-វ៉ាស]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ថេយ្យសំវាសកៈ ផង)។
t_exp:
ការលួចសំវាស គឺការដែលបុគ្គលជាគ្រហស្ថក្លែងខ្លួនធ្វើជាសាមណេរខ្លួនឯងហើយ ប្រកាសសេចក្ដីឱ្យគេដឹងថាខ្លួនជាសាមណេរ; ឬការដែលបុគ្គលមានភិក្ខុបំបួសខ្លួនឱ្យបានជាសាមណេរ ហើយសាមណេរនោះក្លែងធ្វើជាភិក្ខុ; ឬក៏ការដែលបុគ្គលជាគ្រហស្ថក្លែងខ្លួនធ្វើជាសាមណេរខ្លួនឯងផង ថែមទាំងក្លែងធ្វើជាភិក្ខុផងទៀត។


t_main: ថេយ្យសំវាសកៈ
t_pron: [ថៃ-យ៉ៈ-ស័ង-វ៉ា-សៈ-កៈ]
t_source: (បា. ថេយ្យសំវាសក)
t_pos: ន.
t_exp:
បុគ្គលអ្នកលួចសំវាស (ព.វិ.) ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនាប្រាប់ថា មាន ៣ប្រភេទ គឺ ១- លិង្គត្ថេនកៈ លបលួចក្លែងធ្វើជាសាមណេរខ្លួនឯង ដោយឥតមានគ្រូបំបួស; ២- សំវាសត្ថេនកៈ បួសជាសាមណេរដោយមានភិក្ខុជាគ្រូបំបួស ក៏ទៅជាក្លែងខ្លួនធ្វើជាភិក្ខុ; ៣- ឧភយត្ថេនកៈ លបលួចធ្វើជាសាមណេរផង ថែមទាំងទៅក្លែងខ្លួនធ្វើជាភិក្ខុទៀតផង។ ថេយ្យសំវាសកៈ ទាំង ៣ប្រភេទនេះ ពុំមានសិទ្ធិត្រូវបានបួសជាសាមណេរឡើយ ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ហាមមិនឱ្យភិក្ខុបំបួសដោយដាច់ខាត ប្រសិនបើបួស ក៏ពុំឡើងជាសាមណេរដែរ ព្រោះជាអភព្វបុគ្គលទៅហើយ។


t_main: ថេរវាទ
t_pron: [ថេ-រ៉ៈ-វាត]
t_source: (បា.សំ. ស្ថវិរវាទ)
t_pos: ន.
t_exam: លោកអ្នកប្រព្រឹត្តកាន់តាមថេរវាទ គឺលោកដែលប្រព្រឹត្តកាន់តាមលំអានសេចក្ដីក្នុងព្រះត្រៃបិដក។
t_notes: (ព.ផ្ទ. អាចរិយវាទ)។
t_exp:
ពាក្យរបស់ព្រះថេរៈឬពាក្យដែលព្រះថេរៈនិយាយ។ ព្រះត្រៃបិដក ជាពុទ្ធវចនៈ ដែលព្រះថេរៈជាអរហន្តទាំងឡាយលោកបានលើកសង្គាយនា រៀបរៀងទុកឱ្យនៅទៀងទាត់តាមភាសិតរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមិនឱ្យឃ្លៀងឃ្លាតក៏ហៅថា ថេរវាទ ដែរ :


t_main: ថេរវាទី
t_pron: [ថេ-រ៉ៈ-វា-ទី]
t_source: (បា.សំ. ស្ថវិរវាទិន៑)
t_pos: ន., គុ.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អាចរិយវាទី)។
t_exp:
អ្នកដែលនិយាយតាមព្រះថេរៈ; ពួកថេរវាទ។ ពួកអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាខាង ទក្ខិណនិកាយ គឺពួកដែលកាន់តាមគម្ពីរព្រះត្រៃបិដកខាងភាសាបាលី, ផ្សេងទីទៃខ្លះពីពួកខាង ឧត្តរនិកាយ ជាពួក ថេរវាទី។


t_main: ថេរៈ
t_subscrip: 2
t_pron: [ថេ-រ៉ៈ]
t_source: (បា. ថេរ សំ. ស្ថវិរ)
t_pos: ន.
t_exam: គួរគោរពព្រះថេរៈ, ព្រះថេរៈនិមន្តមក។
t_exp:
ភិក្ខុអ្នកមានចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួន គឺភិក្ខុដែលបួសបានយូរឆ្នាំហើយ យ៉ាងតិចពីត្រឹម១០ឆ្នាំឡើងទៅ ហៅថា បួសបាន១០វស្សាហើយ :


t_main: ថេរ៉ាបៃ
t_pron: [ថេ-រ៉ា-បៃ]
t_source: (អ. terabyte)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង ១ ០២៤ជីកាបៃ។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក១ថេរ៉ាបៃស្មើនឹង ១ ០០០ជីកាបៃ ហើយអក្សរកាត់គឺ Tb។


t_main: ថេរ៉ាប៊ីត
t_pron: [ថេ-រ៉ា-ប៊ីត]
t_source: (អ. terabit)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង ១០២៤ជីកាប៊ីត។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយគេកំណត់យក១ថេរ៉ាប៊ីតស្មើនឹង ១០០០ជីកាប៊ីត ហើយអក្សរកាត់គឺ Tb ឬ Tbit។


t_main: ថៅឡិង
t_pron: [ថៅ-ឡិង]
t_pos: ន.
t_exam: ចិនពីដើមច្រើនតែក្រវាត់ថៅឡិង។
t_exp:
ទៃតូចមានថ្នេរខ័ណ្ឌជាពីរសង្កាត់ សម្រាប់ប្រើការច្រកប្រាក់ក្រវាត់ចង្កេះ; ប្រើតាមបែបចិន ក្នុងសម័យពីដើម, គេច្រើនយកសំពត់សូត្រដេរ ព្រោះជាប់បានយូរក្រដាច :


t_main: ថ្ងូរ
t_pron: [ថ្ងូរ]
t_pos: កិ.
t_exp: បញ្ចេញសំឡេងដោយមានទុក្ខវេទនាអំពីរោគបៀតបៀនជាដើម :
t_exam:
ឮតែសូរថ្ងូរទាល់ព្រឹក; ដេកថ្ងូរ; ទោះបីឈឺធ្ងន់យ៉ាងហ្នឹងក៏ដោយ, ពុំដែលថ្ងូរម្ដងទេ។ ធ្វើការឥតថ្ងូរ ធ្វើការម៉ឺងម៉ាត់។


t_poly: ២)
t_exam: ថ្ងៃអាទិត្យ, ថ្ងៃនេះ, ថ្ងៃស្អែក, ថ្ងៃខានស្អែក។
t_exp:
តាមហោរាសាស្ត្រ កំណត់វេលា ២៤នាឡិកា គឺ ២៤ម៉ោង រាប់ពីក្រោយវេលាអធ្រាត្រមកដល់ពាក់កណ្ដាលអធ្រាត្រវិញ (ជា ២៤ម៉ោង) ហៅថា មួយថ្ងៃ; ហៅតាមពាក្យធម្មតាថា យប់មួយ ថ្ងៃមួយ ឬ មួយថ្ងៃមួយយប់ :


t_main: ថ្ងៃ
t_subword: ថ្ងៃកោរ
t_pron: [ថ្ងៃ-កោ]
t_pos: ន.
t_exam: ថ្ងៃ១៤រោចខែភទ្របទជាថ្ងៃកោរ។
t_exp:
ថ្ងៃនៃខែចន្ទគតិ ដែលព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនាត្រូវកោរសក់ មុនថ្ងៃពេញបូណ៌មីឬថ្ងៃខែដាច់មួយថ្ងៃ គឺថ្ងៃ១៤កើត ១៤រោច ឬ ១៣រោច :


t_main: ថ្ងៃ
t_subword: ថ្ងៃតារាគតិ
t_pron: [ថ្ងៃ-តា-រ៉ា-គៈ-តិ]
t_pos: ន.
t_exp:
រយៈពេល២៣ម៉ោង ៥៦នាទី ៤,១វិនាទីនៃរង្វិលខ្ញាល់ផែនដីដើម្បីបានមួយជុំខ្លួនឯងដោយផ្អែកលើការគណនាតាមតារាសាស្ត្រ។


t_main: ថ្ងៃ
t_subword: ថ្ងៃសីល
t_pron: [ថ្ងៃ-សិល]
t_pos: ន.
t_exam: យាយទៅវត្តនៅថ្ងៃសីល។
t_exp:
ថ្ងៃឧបោសថ; ថ្ងៃពិសេសដែលពុទ្ធបរិស័ទសមាទានសីល គឺសំដៅ ថ្ងៃ៨កើត, ថ្ងៃ៨រោច, ថ្ងៃ១៥កើត, និងថ្ងៃ១៥រោច ឬ១៤រោច :


t_main: ថ្ងៃ
t_subword: ថ្ងៃសុរិយគតិ
t_pron: [ថ្ងៃ-សុ-រ៉ិ-យ៉ៈ-គៈ-តិ]
t_pos: ន.
t_exp:
រយៈពេល២៤ម៉ោងកើតឡើងដោយចលនាតាមឃើញនៃព្រះអាទិត្យដែលធ្វើដំណើរចេញពីលើខ្សែបណ្ដោយណាមួយរហូតដល់លើខ្សែបណ្ដោយដដែលនេះវិញ។


t_main: ថ្នរ
t_pron: [ថ្ន]
t_pos: គុ.
t_exam: ពុំត្រូវយកអ្នកធំជាគ្នាថ្នរឡើយ។
t_exp:
ដែលមានវ័យស្រករគ្នា, ដែលមានភាពស្មើគ្នាទាំងជិតដិតស្និទ្ធស្នាលផងទៀត, ប្រើបានចំពោះតែផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ គ្នា ថា គ្នាថ្នរ គឺជាគ្នាស្មើ, ជាគូកន :


t_main: ថ្នល់ទទឹង
t_pron: [ថ្នល់-ទ-ទឹង]
t_pos: ន.
t_exp:
ទីប្រជុំថ្នល់វែងៗ ខ្វែងជាបួន; ហៅបានចំពោះតែថ្នល់ក្រៅពីក្រុង។ ហៅថា ថ្នល់បែកបួន ឬ ថ្នល់ត្រឡែងកែង ឬក៏ ថ្នល់ត្រឡែងកែងបួន ដូចជាហៅផ្លូវខ្វែងក្នុងក្រុងដែរក៏បាន។


t_main: ថ្នូរ
t_pron: [ថ្នូរ]
t_pos: ន.
t_exp: របស់ដែលប្ដូរ, តម្លៃដែលដូរ :
t_exam:
អ្នកយកប្រាក់ហាសិបរៀលទៅ ជាថ្នូរនឹងគោអ្នក ១ នឹមដែលខ្ញុំយកមក; អ្នកដូរគោហ្នឹងមកឱ្យខ្ញុំចុះ ខ្ញុំឱ្យពីរថ្នូរ។


t_main: ថ្នាំខ្លាំង
t_subscrip: 1
t_pron: [ថ្នាំ-ខ្លាំង]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្នាំខ្មែរ ថ្នាំជក់ ឬថ្នាំចុកខុសពីថ្នាំកាតាប ទាំងដើមថ្នាំទាំងសរសៃថ្នាំដែលបត់ជាប៉ាវរួចក្ដី គេអាចហៅថា ថ្នាំខ្លាំង។


t_main: ថ្នាំគ្រាប់
t_pron: [ថ្នាំ-គ្រាប់]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្នាំពេទ្យសម្រាប់ព្យាបាលដោយលេបតាមមាត់ មានសណ្ឋានជាគ្រាប់ រឹង ស្ងួត ដោយបណ្ណែនម្សៅនិងសារធាតុសកម្មមួយចំនួន។ ថ្នាំគ្រាប់មានច្រើនប្រភេទ ដូចជា ថ្នាំគ្រាប់ស្រោបស្ករ ថ្នាំគ្រាប់រលាយក្នុងទឹកជាដើម។


t_main: ថ្នាំចាក់
t_pron: [ថ្នាំ-ចាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្នាំពេទ្យសម្រាប់ព្យាបាល មានសណ្ឋានជាវត្ថុរាវ ផ្សំនឹងសារធាតុសកម្មមួយចំនួន សម្រាប់ចាក់ចូលទៅក្នុងខ្លួនតាមសាច់ដុំឬតាមសរសៃ។


t_main: ថ្នាំបង្ការ
t_pron: [ថ្នាំ-បង់-កា]
t_pos: ន.
t_exam: ទារកនិងកុមារត្រូវចាក់ថ្នាំបង្ការជំងឺផ្សេងៗ។
t_exp:
សារធាតុដែលចាក់បញ្ចូលទៅក្នុងសរីរាង្គកាយមនុស្សឬសត្វបង្កបង្កើតបានជាអង់ទីករ អាចទប់ទល់បង្ការជំងឺឬបង្កើតភាពស៊ាំនឹងជំងឺណាមួយ :


t_main: ថ្នាំបន្តក់
t_pron: [ថ្នាំ-បន់-តក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្នាំពេទ្យសម្រាប់ព្យាបាល មានសណ្ឋានជាវត្ថុរាវ ផ្សំនឹងសារធាតុសកម្មមួយចំនួន សម្រាប់បន្តក់ចូលក្នុងមាត់ឬក្នុងភ្នែក។


t_main: ថ្នាំសុល
t_pron: [ថ្នាំ-សុល]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្នាំពេទ្យសម្រាប់ព្យាបាល មានសណ្ឋានជាគ្រាប់មូលទ្រវែងផ្សំដោយសារធាតុសកម្មមួយចំនួន សម្រាប់សុលចូលក្នុងរន្ធគូទឬយោនី។


t_main: ថ្ពាល់ត្រី
t_pron: [ថ្ពាល់-ត្រី]
t_pos: ន.
t_exam: ស្លឹកជីរផ្ពាល់ត្រីអាចប្រើជាបន្លែស្រស់។
t_notes: (អ្នកខ្លះហៅថា ជីរយ៉ាបកាឬជីរយួន)។
t_exp:
តិណជាតិស្ទើរវារ មានកម្ពស់ពី១០ទៅ៣០សង់ទីម៉ែត្រ ដុះនៅតំបន់ត្រូពិកដែលមានដីសើម។ ស្លឹកវារាងមូលស្រួចខាងចុងស្រដៀងនឹងស្លឹកពោធិ៍ :


t_main: ថ្ពៅ
t_pron: [ថ្ពៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះដំណាំមួយប្រភេទសន្តានស្កួយ អាចយកមកលីងឱ្យផ្ទុះធ្វើជាលាជបាន ឬអាចយកផ្លែទុំមានពណ៌សមកដោតធ្វើជាខ្សែកសម្រាប់ក្មេងពាក់។


t_main: ថ្មកែវ
t_pron: [ថ្ម-កែវ]
t_pos: ន.
t_exam: ខេត្តពោធិ៍សាត់ល្បីល្បាញខាងចម្លាក់ថ្មកែវ។
t_exp:
ប្រភេទថ្មរឹងមានច្រើនពណ៌ ហើយជាញឹកញាប់មានឆ្នូតពណ៌នៅក្នុងនោះ។ គេប្រើវានៅក្នុងសំណង់និងធ្វើជាគ្រឿងចម្លាក់ផ្សេងៗ :


t_main: ថ្មបាយក្រៀម
t_pron: [ថ្ម-បាយ-ក្រៀម]
t_pos: ន.
t_exam: កំណថ្មបាយក្រៀម គឺជាដំណើរដែលដីប្រែក្លាយទៅជារឹងដូចសិលា។
t_exp:
ថ្មម្យ៉ាងមានពណ៌ក្រហមដែលសម្បូរធាតុដែកអុកស៊ីត និងអាលុយមីញ៉ូមអ៊ីដ្រុកស៊ីត មានសណ្ឋានដូចបាយក្រៀមសម្រាប់កសាងអ្វីមួយ ដូចជាប្រាសាទជាដើម :


t_main: ថ្មម៉ាប
t_pron: [ថ្ម-ម៉ាប]
t_source: (បារ. marbre)
t_pos: ន.
t_exam: ជណ្ដើរធ្វើអំពីថ្មម៉ាប, កម្រាលថ្មម៉ាប។
t_exp:
ថ្មមួយប្រភេទរឹងជាងថ្មកែវ មានច្រើនពណ៌ ដូចជា ខ្មៅ ស ប្រផេះ ដាំដែង លឿង ខៀវ បៃតង ហើយមានឆ្នូតពណ៌នៅក្នុងនោះ។ គេប្រើវាជាគ្រឿងសំណង់និងធ្វើជារូបចម្លាក់ផ្សេងៗ :


t_main: ថ្លឹង
t_subscrip: 2
t_pron: [ថ្លឹង]
t_pos: ន.
t_exam: ដងថ្លឹង, កំពីងថ្លឹង, ជាន់ថ្លឹង។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើ មានរាងជាស្នូកវែងមានដងចងប្រយោលភ្ជាប់មកនឹងក្បាលស្នូក មានជណ្ដើរសម្រាប់ឡើងចុះជាន់ក្បាលស្នូកពន្លិច យកទឹកយោងចាក់បង្ហូរដាក់ស្រែ, ច្រើនប្រើធ្វើស្រែប្រាំង :


t_main: ថ្លុក
t_pron: [ថ្លុក]
t_pos: ន.
t_exp:
ទីដីក្រហូងដែលដក់ទឹកភ្លៀងក្នុងរដូវវស្សា តែតូចជាងត្រពាំង, ច្រើនកើតដោយសារក្របីដេក, ដោយសារទឹកហូរច្រោះ ឬមានមនុស្សកាប់ដីឱ្យមានជាក្រហូង។


t_main: ថ្លៃដើម
t_pron: [ថ្លៃ-ដើម]
t_pos: ន.
t_exp:
ចំនួនប្រាក់ចំណាយដើម្បីផលិតជាផលិតផលឬសេវា ដូចជាចំណាយទៅលើវត្ថុធាតុដើម មូលធន កម្លាំងពលកម្ម និងសហគ្រិនភាព។


t_main: ថ្លោះ
t_pron: [ថ្លោះ]
t_pos: កិ.
t_exp: របូត, ភ្លាត់; ទាស់; ធ្លាក់, ប្រែ; វិនាស, ខូច :
t_exam:
ថ្លោះកៃ គឺរបូត ឬភ្លាត់កៃ; ថ្លោះការ គឺភ្លាត់ការ ឬទាស់ការ; ថ្លោះមុខ គឺធ្លាក់ទឹកមុខ ឬប្រែទឹកមុខ; ថ្លោះសរសៃ គឺទាស់សរសៃ; ថ្លោះងារ ឬ ថ្លោះបុណ្យស័ក្ដិ គឺធ្លាក់ងារ ឬខូចបុណ្យស័ក្ដិ។ល។


t_main: ថ្វីដៃ
t_pron: [ថ្វី-ដៃ]
t_pos: ន.
t_exp: ស្នាដៃ, បំណាច់ដៃ :
t_exam:
ធ្វើការយកថ្វីដៃ, មនុស្សមានថ្វីដៃ, ក្បាច់ចម្លាក់គ្រប់សិលាប្រាសាទបុរាណក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ សុទ្ធតែជាថ្វីដៃនៃពួកជាងខ្មែរក្នុងសម័យនោះ។


t_main: ថ្វឺយ!
t_pron: [ថ្វឺយ]
t_pos: ឧ.
t_exam: ថ្វឺយ! អញស្អប់មុខណាស់!; ថ្វឺយ! ខូចការអស់។
t_notes: (ព.ទ្រ.)។
t_exp:
សូរចេញពីមាត់តាមក្រោយទឹកមាត់ដែលស្ដោះមកដោយសម្ដែងអាការៈមើលងាយ, បញ្ជោះឬតូចចិត្ត, ទាស់ចិត្ត, ស្ដាយក្រោយ :


t_main: ទ
t_subscrip: 1
t_pron: [ទ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១៨នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងវគ្គទី៤។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [t] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។


t_main: ទក់
t_subword: ទក់ទេញ
t_pron: [ទក់-ទេញ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: (ព.ប្រ.) ដែលចេះតែទៅផ្ទះគេឬទីធ្វើការរបស់គេញឹកញយហួសពេក នាំឱ្យជ្រេញចិត្តធុញទ្រាន់ :
t_exam:
បើឥតមានការចាំបាច់ទេ, ឯងកុំចេះតែទៅផ្ទះគេទក់ទេញពេក! ព្រោះនាំឱ្យគេជ្រេញចិត្តធុញទ្រាន់ ឱ្យគេមើលងាយខ្លួនផង។


t_main: ទក្ខិណនិកាយ
t_pron: [ទ័ក-ខិ-ណៈ-និ-កាយ]
t_source: (បា.សំ. ទក្សិណនិកាយ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. មហាយាន ហីនយាន និងឧត្តរនិកាយ ផង)។
t_exp:
ពួកខាងត្បូង គឺពួកពុទ្ធសាសនិកជនប៉ែកខាងត្បូងមានអ្នកលង្កាទ្វីប, ភូមា, មន ជាដើម រៀងមកដល់កម្ពុជរដ្ឋយើងនេះ ដែលពួកឧត្តរនិកាយកំណត់ហៅ ដើម្បីឱ្យដាច់ពួកដោយឡែកពីគ្នា ក្នុងកាលដែលកើតអធិករណ៍ជាធំ តបន្ទាប់អំពីកាលនៃទុតិយសង្គាយនាមក។


t_main: ទក្ខិណោទក
t_pron: [ទ័ក-ខិ-ណោ-ទៈ-កៈ] ឬ [ទ័ក-ខិ-ណោ-ទក់]
t_source: (បា.សំ. ទក្សិណោទក)
t_pos: ន.
t_exp: ទឹកជាគ្រឿងចម្រើន គឺទឹកដែលច្រួចដាក់លើបាតដៃនៃបដិគ្គាហកបុគ្គល ក្នុងពេលដែលគេឱ្យទានរួចភ្លាមៗ :
t_exam: នៅពេលវេរឧបោសថាគារថ្មី ទាយកបានច្រួចទក្ខិណោទកលើហត្ថា នៃលោកចៅអធិការ។
t_notes:
(អ្នកខ្លះហៅ ទក្ខិណោទក នេះថា ទក្ស្នោទក អ្នកខ្លះថា ទឹកស្នោទក ទឹកស្នោទក់ ដោយហៅក្លាយពីសំស្ក្រឹតថា ទក្សិណោទក)។


t_main: ទងសុក
t_pron: [ទង-សុក]
t_pos: ន.
t_exp:
ទងផ្ចិត, អន្តរសរីរាង្គមានសណ្ឋានប្រហាក់ប្រហែលខ្សែពួរដែលតភ្ជាប់ពីផ្ចិតទារកទៅសុក ដើម្បីបញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹម។


t_main: ទង់
t_subscrip: 1
t_pron: [ទង់]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exp:
ទាញទាំងពីរខាងទៅវិញទៅមក, ទាញទៅទាញមក; ច្រើននិយាយថា ទង់ទាញ ឬ ទាញទង់ គឺទាញគ្នាទៅវិញទៅមក, ប្រអូសប្រទាញគ្នា។


t_main: ទង់
t_subscrip: 2
t_pron: [ទង់]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្ទាំងសំពត់ឬចម្រៀកសំពត់ ដែលដេរឱ្យមានសណ្ឋាននិងព័ណ៌ឬរូបផ្សេងៗ សម្រាប់ប្រើជាកិត្តិយសក្នុងប្រទេសមួយៗ; ឬក៏ប្រើជាគ្រឿងសម្គាល់តាមសណ្ដាប់សាសនានីមួយៗ; ប្រើជាគ្រឿងបូជាក៏មាន; សូម្បីធ្វើដោយក្រដាសក៏ហៅ ទង់ ដែរ។


t_main: ទង់ដែង
t_pron: [ទង់-ដែង]
t_source: (ស. ទ្ចងដេង អ.ថ. ថងដែង, តាមសព្ទនេះថា "មាសក្រហម")
t_pos: ន.
t_exam: កាំបិតទង់ដែង។
t_exp:
លោហជាតិមួយប្រភេទមានសាច់រឹង សម្បុរក្រហម បើខាត់នឹងថ្នាំខាត់ ឡើងសម្បុរស្រដៀងនឹងទង់ហ៊្វា លុះទុកយូរបន្តិចទៅ ក៏ប្រែជាមានសម្បុរស្រអាប់ :


t_main: ទង់ហ៊្វា
t_pron: [ទង់-វា]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រអប់ទង់ហ៊្វា, ឡេវទង់ហ៊្វា។
t_exp:
លោហជាតិមួយប្រភេទ ធ្វើពីទង់ដែង មាសនិងប្រាក់លាយគ្នា មានសាច់រឹងស្រដៀងនឹងស្ពាន់សម្បុរក្រហមភ្លឺ សម្រាប់ធ្វើគ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗ មានឡេវអាវជាដើម ឬធ្វើគ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ មានប្រអប់ជាដើម :


t_poly: ២)
t_exp:
ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តម្យ៉ាងមានសណ្ឋានលំនាំកន្ទុយកំប្រុក (៍) សម្រាប់ដាក់ឃាត់អក្សរមិនឱ្យមានសំឡេងដូចជា ប្រយោជន៍, យោជន៍, ខ្លឹមចន្ទន៍ ជាដើម; វណ្ណយុត្តនេះ បើហៅថា បដិសេធ ក៏បាន ចំពោះភាសាសំស្ក្រឹតដែលសរសេរជាអក្សរទេវនាគរី, ទណ្ឌឃាតនេះ ហៅថា វិរាម មានរូបដូច្នេះ (^) សម្រាប់ប្រើដាក់ពីក្រោមតួអក្សរក្រោយបង្អស់ ដែលទុកគ្រាន់តែជាតួប្រកបប៉ុណ្ណោះ មិនឱ្យចេញសំឡេង ដូចជាពាក្យថា កម៌ន, តបស, តេជស, អាត្មន, ជាដើម។ ប៉ុន្តែចំពោះភាសាសំស្ក្រឹតដែលសរសេរជាអក្សរខ្មែរ, យើងសន្មតសញ្ញាទណ្ឌឃាតនេះដូច្នេះវិញ (៑) សម្រាប់ដាក់ពីលើតួអក្សរក្រោយបង្អស់នោះៗ ដែលគ្រាន់តែជាតួប្រកបមិនឱ្យចេញសំឡេងដូចគ្នាដែរដូចជា កម៌ន៑, តបស៑, តេជស៑, អាត្មន៑ (អ.ថ. ករ័ន្ម, តៈប៉័ស, តេជ័ស, អាត្ម័ន) ជាដើម។


t_main: ទណ្ឌិត
t_pron: [ទ័ន-ឌិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ជនជាប់ទោស, ជនដែលតុលាការបានផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារ ដោយអំណាចសាលក្រមឬសាលដីកា, ជនដែលតុលាការបានសម្រេចថា មានពិរុទ្ធភាពអំពីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ។


t_poly: ២)
t_exp: ដំណើររកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិត ក៏ហៅថា រកទទួលទាន បានដែរ (ដោយប្រើសម្ដីគួរសម) :
t_exam: ខ្ញុំបាទក្នុងឆ្នាំនេះរកទទួលទានហាក់ដូចជាកាក់កបជាងឆ្នាំទៅ។
t_notes:
(បើថ្លែងពីដំណើរបរិភោគ ឬរកស៊ីរបស់ខ្លួនទូលក្សត្រត្រូវថា ទទួលព្រះរាជទាន, រកទទួលព្រះរាជទាន។ ម.ព. រាជទាន)។


t_main: ទន់ដី
t_pron: [ទន់-ដី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ឫសវាប្រើជាថ្នាំបញ្ចុះបាន តែបើប្រើខុសបែបហួសកម្រិតនាំឱ្យចុះខ្លាំងណាស់ (គេពុំសូវហ៊ានប្រើទេ)។


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp: (ព.បុ.) ជម្រះធ្មេញនៅពេលលុបលាងមុខមាត់ :
t_exam:
លោកគ្រូតើនហើយ កំពុងទន្ត គឺលោកគ្រូកំពុងលុបលាងព្រះភក្ដ្រជម្រះព្រះទន្ត។ (រ.ស.) ស្ដេចតើនចាកនិទ្រា នៅវេលាព្រហាមស្រាង មានគ្រប់គ្រឿងសម្អាង ស្ដេចទ្រង់ទន្តជម្រះភក្ដ្រ (ទ្រង់ស្រពព្រះភក្ដ្រជម្រះព្រះទន្តា)។ ក្នុងសាស្ត្រាល្បែងមានច្រើនអន្លើ។


t_main: ទន្តជ
t_pron: [ទ័ន-តៈ-ជៈ]
t_source: (បា. ទន្តជ)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលកើតអំពីធ្មេញ ឬដែលកើតត្រង់ធ្មេញ; ព្យញ្ជនៈមានទីកើតសំឡេងចេញត្រង់ប្រទល់ធ្មេញ, បានខាងព្យញ្ជនៈ ៧តួគឺ ត ថ ទ ធ ន ល ស។


t_main: ទន្ទ្រានខែត្រ
t_pron: [ទន់-ទ្រាន-ខែត]
t_pos: ន.
t_exam: ទន្ទ្រានខែត្រជារុក្ខជាតិ មានពូជឆាប់ដុះរាលពីទីមួយទៅទីមួយ មានប្រយោជន៍ធ្វើជាជីល្អណាស់។
t_exp:
រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ដើមមូលតូចៗ ដុះលូតឡើងទន្ទ្រានរាលលើរុក្ខជាតិតូចៗឯទៀតៗ ច្រើនដុះនៅព្រៃចម្ការ ឬ ព្រៃរបោះៗ :


t_main: ទន្លាប់
t_pron: [ទន់-លាប់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងទ្រយឹង ដើមខ្មៅ, ផ្លែទុំមានសម្បុរក្រហម, ប្រើជាចំណី ប៉ុន្តែក្នុងប្រទេសយើងច្រើនមានរសចត់ ទាំងផ្លែក៏តូចៗ ផងទៀត។


t_main: ទន្លេធំ
t_pron: [ទន់-លេ-ធំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះទន្លេយ៉ាងធំមួយ មានដើមកំណើតនៅភ្នំទីបេត៍ ក្នុងប្រទេសចិនប៉ែកខាងលិច ដែលហូរកាត់ប្រទេសលាវ, ខ្មែរ, កូសាំងស៊ីន ចុះទៅសមុទ្រ; ហៅតាមផែនទីសម័យសព្វថ្ងៃនេះថា ទន្លេមេកុង, សព្វថ្ងៃនេះ អ្នកខ្លះសរសេរជា មេគង្គ ព្រោះគេយល់ថាទន្លេនោះជាមេគង្គា គឺជាមេទឹកធំជាងទន្លេឯទៀតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។


t_main: ទន្លេសាប
t_pron: [ទន់-លេ-សាប]
t_poly: ១)
t_exp:
ឈ្មោះបឹងទឹកសាបធំសម្បើមសន្លឹមបាត់ត្រើយស្រដៀងនឹងសមុទ្រនៅខាងទិសពាយព្យក្រុងភ្នំពេញ ជាទីសម្បូរមច្ឆជាតិបំផុតជាងបឹងជាងទីឯទៀតក្នុងលោក។


t_main: ទន្សា
t_subscrip: 1
t_pron: [ទន់-សា]
t_pos: ន.
t_exam: ទន្សាកាំបិត, កាន់សំពងខ្លាំងពេក ទាល់តែបាក់ទន្សាអស់។
t_exp:
ដែកមូលឬបួនជ្រុងស្រួចខាងចុង ភ្ជាប់ពីគល់សស្ត្រាមានកាំបិត, ផ្គាក់ជាដើម ជាពន្លួញសម្រាប់ស៊កបញ្ចូលភ្ជ័រភ្ជាប់ក្នុងដងដោយមានមៀនស្រោបពីខាងក្រៅឬឥតមៀនក៏បាន :

t_notes:
(ព.ទ.បុ. មេខាតលក្ខណ៍ ត្រូវនឹងអាបាក់ទន្សា រកស៊ីប្រវេប្រវា លិចកញ្ជង់លង់កញ្ជើ និយាយពីប្រពន្ធនិងប្ដីអភ័ព្វ)។


t_main: ទន្សែ
t_pron: [ទន់-សែ]
t_pos: ន.
t_exam: ដីនៅប្រទេសយើងងាយដាំទន្សែណាស់គួរតែដាំត្រង់ដីទំនេរៗឱ្យមានច្រើនឡើង។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានដើមសណ្ឋានស្លា ផ្លែមានស្មែង នៅស្រទាប់ធាងមានក្រមរជាផង់ល្អិត។ ទន្សែនេះ, អ្នកលង្កាទ្វីបគេធ្វើផ្កាវាឱ្យស្រក់ទឹកផ្អែមបាន ដូចផ្កាត្នោតដែរ, មុនដំបូង, កាលបើគេស្ទង់ឃើញថាផ្កាវាមានចំណាស់ល្មមគាបបានហើយ, គេធ្វើជណ្ដើរឫស្សីតូចល្មម, ជណ្ដើរនោះមានកាំខាងលើ ២ជាចម្ពាមទប់កុំឱ្យក្រឡាច់, គេឡើងទៅក្រសោបសំណុំផ្កា ចងផ្អោបឱ្យណែន, ចង ៧ថ្ងៃ ក្ដឹបក៏ទុំទាំងអស់ គ្រាន់តែស្រាយចំណងចេញ ក្ដឹបទាំងនោះក៏ជ្រុះអស់ នៅសល់តែស្មែងគេប្រមូលទងស្មែងឱ្យល្មមតែគាបកើត ចងជាដុំតូចៗច្រើនដុំ ឥតកាត់ចោលទេ, លុះគ្រប់ ៧ថ្ងៃ គេយកគំនាបសំប៉ាត ដូចគំនាបត្នោតឈ្មោល គាប ៣ថ្ងៃ គេយកកាំបិតយ៉ាងមុតចិត ដូចចិតផ្កាត្នោតដែរ, ក៏ស្រក់ទឹកផ្អែមមក, គេត្រងនឹងក្វាងមានទំហំមាត់ល្មមតែចុះសំណុំផ្កាដែលគេចងនោះ, បានទឹកផ្អែម គេអាចរំងាស់ធ្វើស្ករបានដូចត្នោតដែរ, ងាយធ្វើជាងត្នោត ព្រោះមិនខ្លាចធ្លាក់ដូចត្នោតទេ; ស្ករទន្សែផ្អែមខ្សោយបន្តិចជាងស្ករត្នោតមិនរងាន់ទេ។ ទន្សែបញ្ចេញផ្កាឥតរដូវដូចត្នោតទេ, គួរយើងធ្វើល្បងមើល, ក៏គង់នឹងបានដឹងដោយងាយ, បើធ្វើកើត, មានប្រយោជន៍សំខាន់ណាស់, គួរតែយើងពិសោធន៍មើល :


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp: ខ្មែរយើងសំដៅថា ដែលមានចិត្តកាច, ដែលកាចអាក្រក់ :
t_exam:
ចិត្តទមិឡ, មនុស្សទមិឡ សំដៅសេចក្ដីថា ចិត្តកាច, មនុស្សកាចអាក្រក់ ប៉ុន្តែតាមការណ៍ពិត ជនជាតិទមិឡ ពុំកាចស្លូតខុសពីជនជាតិដទៃទេ។


t_main: ទម័ក
t_pron: [ទៈ-មាក់]
t_source: (បា. ទមក «អ្នកទូន្មាន, អ្នកបង្ហាត់»)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកបង្ហាត់ដំរី, អ្នកទូន្មានដំរី, អ្នកទាម-កដំរី, អ្នកបរដំរី, ហ្មដំរី។ សរសេរក្លាយជា ទ្រមាក់ យូរហើយ, គួរប្រើ ទម័ក វិញទើបត្រឹមត្រង់តាមប្រភពសព្ទដើម។


t_main: ទម្ងន់
t_pron: [ទំ-ងន់]
t_poly: ១)
t_exp: ភាវៈធ្ងន់, សភាពធ្ងន់; ចំនួនដែលធ្ងន់ :
t_exam:
អង្ករមួយបាវនេះ មានទម្ងន់ប៉ុន្មានគីឡូក្រាម?; ការណ៍ហ្នឹង ពុំមែនមានទម្ងន់ប៉ុន្មានទេ; កុំលើកទម្ងន់ដាក់ទៅលើគេ។


t_main: ទម្រង់ការ
t_subscrip: 1
t_pron: [ទំ-រង់-កា]
t_pos: ន.
t_exp: របៀបធ្វើមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ :
t_exam:
ទម្រង់ការព្រះជ័យចេស្ដា របៀបមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដែលព្រះបាទសម្ដេចព្រះជ័យចេស្ដា ទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាឱ្យរៀបរៀង។


t_main: ទម្រាំ
t_pron: [ទំ-រាំ]
t_pos: ឈ.
t_exp: ទ្រាំតែ, ដរាបតែ, ដរាបដល់, ត្រាតែ :
t_exam:
ទម្រាំគេមកដល់; ទម្រាំបាយឆ្អិន; យើងធ្វើការបណ្ដើរទៅ ទម្រាំលោកអញ្ជើញមកដល់។ ទំនុកបំពេកូនសម័យបុរាណថា កូនអើយដេកទៅ កូនពៅនាងកុំយំ ទម្រាំបាយងំ ស៊ីរួចហើយដើរលេង។ ក្នុងសម័យយើងឥឡូវគួរថា ...ស៊ីរួចហើយខំរៀន ឬ ...ទៅរៀន ដូច្នេះវិញ។


t_main: ទម្លាយរត
t_pron: [ទំ-លាយ-រត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលផ្ញើប្រាណ ដុះតោងអាស្រ័យនឹងដើមឈើរស់, មានពីរប្រភេទគឺ ទម្លាយរតញី មានផ្កាព័ណ៌ស, ទម្លាយរតឈ្មោល មានផ្កាព័ណ៌ក្រហម (គេអាចប្រើទម្លាយរតទាំង២ប្រភេទនេះជាថ្នាំរំងាប់រោគផ្សេងៗ តាមទម្លាប់ប្រើ)។


t_main: ទរ
t_subscrip: 1
t_pron: [ទ]
t_pos: កិ.
t_exam: ខ្ញុំឥតដឹងរឿងហ្នឹងសោះ ស្រាប់តែគាត់មកដល់ភ្លាម តាំងទរខ្ញុំតែម្ដង។
t_exp:
កិន គឺជេរ, ស្ដីឱ្យ, បន្ទោស; វាយ, ទះ, តប់ ... (ជាពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយបញ្ឆៀងមិនចំពោះដំណើរជេរ, បន្ទោសជាដើមនោះទេ) :


t_main: ទលិទ្ទ
t_pron: [ទៈ-លិត]
t_source: (បា. ទលិទ្ទ សំ. ទលិទ្រ)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលក្រីក្រទ្រព្យ, ដែលខ្សត់ទ្រព្យ; អ្នកកម្សត់, មនុស្សទុគ៌ត :
t_exam: មនុស្សទលិទ្ទ។
t_notes:
(ព.កា. ពួកអ្នកទលិទ្ទ គ្នាខំប្រឹងគិត រាវរកឧបាយ ឱ្យមានទ្រព្យធន សម្រាប់ប្រើចាយ នោះខំខ្វល់ខ្វាយ ក៏នៅតែទ័ល។ ម.ព. ទ័ល ផង)។


t_main: ទល់លាមក
t_pron: [ទល់-លា-មក់]
t_pos: ន.
t_exam: ដើម្បីចៀសវាងទល់លាមកគួរគប្បីបរិភោគបន្លែ ផ្លែឈើ និង ទឹកឱ្យបានច្រើន។
t_exp:
ដំណើរបន្ទោបង់លាមកមិនប្រក្រតី គឺមានការយឺត ការជុះមិនចេញ លាមកមានសភាពរឹងបណ្ដាលមកពីមូលហេតុផ្សេងៗបង្កឡើង :


t_main: ទស
t_subword: ទសបារមី
t_pron: [ទៈ-សៈ-បា-រ៉ៈ-ម៉ី]
t_pos: ន.
t_exp:
បារមី១០គឺចរិយាដ៏លើសលន់ ឬគុណជាតិដ៏ល្អ ដែលគួរបំពេញមាន ១០យ៉ាងគឺ ១- ទានៈ ការធ្វើអំណោយ; ២- សីលៈ ការរក្សាកាយវាចាឱ្យបរិសុទ្ធប្រពៃ; ៣- នេក្ខម្មៈ ការចេញចាកកាម គឺចេញបួស; ៤- បញ្ញា ការដឹងច្បាស់នូវសេចក្ដីពិត; ៥- វីរិយៈ ព្យាយាម; ៦- ខន្តិ សេចក្ដីអត់ធន; ៧- សច្ចៈ ការកាន់សម្ដីពិតមិនរើរុះ; ៨- អធិដ្ឋានៈ ការអធិដ្ឋានឱ្យឃើញជាក់ស្ដែងតាមហេតុពិត; ៩- មេត្តា ការផ្សាយសេចក្ដីរាប់អានចំពោះសព្វសត្វមិនរើសមុខ; ១០- ឧបេក្ខា ដំណើរតាំងចិត្តជើយព្រងើយដោយស្មោះស្មើ។ បារមីទាំង១០នេះឯងដែលពោធិសត្វរាល់ព្រះអង្គបំពេញឱ្យបានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ។


t_main: ទសជាតក
t_pron: [ទៈ-សៈ-ជា-ដក់]
t_pos: ន.
t_exp:
រឿងទាំងដប់ជាតិចុងក្រោយរបស់ព្រះសក្យមុនីគោតម បរមសម្ពុទ្ធ។ រឿងនេះប្រភពដើមជាភាសាបាលី មាននៅក្នុងគម្ពីរខុទ្ទកនិកាយ :

t_exam:
ក្នុងទសជាតកមាន តេមិយជាតក, មហាជនកជាតក, សុវណ្ណសាមជាតក, នេមិរាជជាតក, មហោសថជាតក, ភូរិទត្តជាតក, ចន្ទកុមារជាតក, នារទព្រហ្មជាតក, វិធុរជាតកនិងវេស្សន្តរជាតក។


t_main: ទសពិធរាជធម៌
t_pron: [ទៈ-សៈ-ពិ-ធៈ-រា-ជៈ-ធ័រ] ឬ [ទស់-សៈ-ពិត-រា-ជៈ-ធ័រ]
t_source: (បា. ទសវិធ + រាជធម្ម)
t_pos: ន.
t_exp:
រាជធម៌១០យ៉ាង គឺធម៌ ១០ប្រការ សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ប្រព្រឹត្ត ព្រមទាំងណែនាំពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូចនិងពួករាស្ត្រប្រជាឱ្យប្រព្រឹត្តផង។ ទសពិធរាជធម៌នោះគឺ ១- ទានៈ ការធ្វើអំណោយ; ២- សីលៈ ការរក្សាសីល ៥ជានិច្ច ឬរក្សាសីល ១០មួយដងមួយកាល; ៣- បរិច្ចាគៈ ការចំណាយព្រះរាជទ្រព្យទំនុកបម្រុងប្រទេសជាតិ; ៤- អាជ្ជវៈ មានសេចក្ដីត្រង់; ៥- មទ្ទវៈ មានសេចក្ដីទន់ភ្លន់ស្លូតសុភាពរាបសា; ៦- តបៈ ការកាន់ឧបោសថសីលតាមកាលកំណត់ម្ដងៗ; ៧- អក្កោធនៈ មិនកម្ដៅក្រហាយអ្នកដទៃ; ៨- អវិហឹសា មិនបៀតបៀនអ្នកដទៃ; ៩- ខន្តិ មានសេចក្ដីអត់ធន់; ១០- អវិរោធនៈ មិនបំពានលើធម៌លើច្បាប់។ ច្រើនប្រើកាត់ខ្លីត្រឹមតែ ទសពិធ ឬ ទសពិធធម៌។


t_poly: ២)
t_exp:
ការពិចារណាអំពីបញ្ញត្តិមូលដ្ឋាន ជាមែកធាងនៃពុទ្ធិ ឬការសិក្សាស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រដែលផ្ដោតជាសំខាន់ចំពោះការពិនិត្យពិចារណាជាប្រព័ន្ធអំពីបញ្ញត្តិសំខាន់ៗ ដូចជាសច្ចភាព តថភាព ទំនាក់ទំនងហេតុនិងផល និងសេរីភាព ជាដើម។


t_poly: ៤)
t_exp:
គោលការណ៍មូលដ្ឋានឬគោលការណ៍ណែនាំនានាជាបណ្ដុំនៃគោលការណ៍ឬបញ្ញត្តិសំខាន់ៗដែលកប់នៅក្នុងវិស័យជាក់លាក់ណាមួយនៃពុទ្ធិ ដូចជាទ្រឹស្ដីកិច្ចសន្យាសង្គមរបស់ ហ្សង់ ហ្សាក់រូសូ និងគោលកាណ៍បែងចែកអំណាចរបស់ម៉ុងតេសស្គី ជាដើម។


t_poly: ៦)
t_exp:
ការប្រើវិចារណញ្ញាណក្នុងការស្វែងយល់អ្វីមួយ ដូចជាធម្មជាតិនៃតថភាពនិងអត្ថិភាព ការប្រើប្រាស់និងកំណត់ពុទ្ធិ និងគោលការណ៍នានាដែលគ្រប់គ្រងនិងជះឥទ្ធិពលលើការវិនិច្ឆ័យខាងសីលធម៌ ជាដើម។


t_poly: ៧)
t_exam: ទស្សនវិជ្ជា ជាគុណជាតិវិសេសមួយចំណែក។
t_exp:
វិជ្ជាដែលកើតឡើងដោយទស្សនៈ; វិទ្យាសាស្ត្រចែងអំពីគោលការណ៍សំខាន់ៗនិងបុព្វហេតុផ្សេងៗ ឬអំពីជីវិតនៃមនុស្សនិងសត្វ :


t_main: ទស្សនវិជ្ជា
t_subword: ចិត្តទស្សនវិជ្ជា
t_pron: [ចិត-តៈ-ទ័ស-សៈ-ណៈ-វិច-ជា]
t_pos: ន.
t_exp:
ទស្សនវិជ្ជាដែលសិក្សានូវធម្មជាតិនៃចិត្ត ព្រឹត្តិការណ៍គំនិត (បាតុភូតគំនិត) មុខងារគំនិត លក្ខណៈសម្បត្តិគំនិត មនសិការ និងសម្ពន្ធភាពនៃធាតុទាំងនេះជាមួយនឹងរាងកាយ ជាពិសេសខួរក្បាល។


t_main: ទស្សនវិជ្ជា
t_subword: ទស្សនវិជ្ជាច្បាប់
t_pron: [ទ័ស-សៈ-ណៈ-វិច-ជា-ច្បាប់]
t_pos: ន.
t_exam: ទស្សនវិជ្ជាច្បាប់ជាមុខវិជ្ជាសំខាន់មួយសម្រាប់ការសិក្សាច្បាប់។
t_exp:
ទស្សនវិជ្ជាមួយដែលសិក្សាអំពីបញ្ហាមូលដ្ឋាននៃច្បាប់ ប្រព័ន្ធច្បាប់ យុត្តិសាស្ត្រ លក្ខណវិនិច្ឆ័យសម្រាប់សុពលភាពនៃច្បាប់ ទំនាក់ទំនងរវាងច្បាប់និងសីលធម៌។ល។ :


t_main: ទស្សនវិជ្ជា
t_subword: ទស្សនវិជ្ជាធម្មជាតិ
t_pron: [ទ័ស-សៈ-ណៈ-វិច-ជា-ធ័ម-មៈ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exam: អភិប្រាយបែបវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ញូតុន ជាគោលការណ៍គណិតវិទ្យានៃទស្សនវិជ្ជាធម្មជាតិ។
t_exp:
ការសិក្សាបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីធម្មជាតិ ដែលក្នុងនោះរួមមាន បាតុភូតធម្មជាតិនិងវត្ថុធម្មជាតិ។ ទស្សនវិជ្ជាធម្មជាតិនេះមានឥទ្ធិពលខ្លាំងមុនពេលមានការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប :


t_main: ទស្សនវិជ្ជា
t_subword: ទស្សនវិជ្ជានយោបាយ
t_pron: [ទ័ស-សៈ-ណៈ-វិច-ជា-នៈ-យោ-បាយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការសិក្សានិងវិភាគអំពីប្រធានបទ ទាក់ទងនឹងទម្រង់នៃរដ្ឋាភិបាល សេរីភាព យុត្តិធម៌ កម្មសិទ្ធិ សិទ្ធិ ច្បាប់ លទ្ធិ មនោគមវិជ្ជា ការពង្រឹង ការអនុវត្តច្បាប់ដោយអាជ្ញាធរជាដើម។


t_main: ទស្សនវិជ្ជា
t_subword: ទស្សនវិជ្ជាភាសា
t_pron: [ទ័ស-សៈ-ណៈ-វិច-ជា-ភា-សា]
t_pos: ន.
t_exam: ការធ្វើទស្សនវិជ្ជាអំពីភាសាជាការធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ភាសាកាន់តែសម្បូរបែប។
t_exp:
ទស្សនវិជ្ជាមួយដែលនិយាយអំពីធម្មជាតិនៃអត្ថន័យរបស់ភាសា ការប្រើភាសា ការសម្គាល់ភាសា និងទំនាក់ទំនងរវាងភាសានិងតថភាព :


t_main: ទស្សនវិជ្ជា
t_subword: ទស្សនវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រ
t_pron: [ទ័ស-សៈ-ណៈ-វិច-ជា-វិត-ទ្យា-សាស]
t_pos: ន.
t_exp:
មែកធាងមួយនៃទស្សនវិជ្ជាដែលសិក្សាអំពីមូលដ្ឋានគ្រឹះ វិធីប្រព័ន្ធ ការអនុវត្តនិងវិបាក គោលបំណងនិងភាពគួរឱ្យជឿជាក់បាននៃទ្រឹស្ដីវិទ្យាសាស្ត្រ។


t_main: ទស្សនវិជ្ជា
t_subword: ទស្សនវិជ្ជាសាសនា
t_pron: [ទ័ស-សៈ-ណៈ-វិច-ជា-សា-ស្នា]
t_pos: ន.
t_exam: យោងតាមទស្សនវិជ្ជាអំពីសាសនា ជំនឿនិងសាសនាផ្សេងៗបង្កើតឡើងដោយមនុស្ស។
t_exp:
មែកធាងមួយនៃទស្សនវិជ្ជាដែលសិក្សាពិនិត្យនិងវិភាគយ៉ាងល្អិតល្អន់និងប្រុងប្រយ័ត្នអំពីអំណះអំណាងរបស់សាសនាដែលគេបង្កើតឡើង និងអំពីអំណះអំណាងរបស់សាសនិកនិងសាសនវិទូល្បីៗ។ វិស័យសំខាន់ៗនៃការសិក្សានៅក្នុងទស្សនវិជ្ជាអំពីសាសនា រួមមាន ភស្តុតាងបែបទស្សនវិជ្ជាចំពោះអត្ថិភាពរបស់អាទិទេព សាសនវិជ្ជាបែបទស្សនវិជ្ជាដែលផ្ដោតទៅលើការរៀបរាប់អំពីធម្មជាតិនិងអត្ថិភាពរបស់អាទិទេព និងពុទ្ធិវិជ្ជាបែបសាសនាដែលយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើស្ថានភាពនៃជំនឿដែលថាអាទិទេពមានអត្ថិភាព :


t_main: ទស្សនាវដ្ដី
t_pron: [ទ័ស-សៈ-ណា-វ៉ាត់-ដី]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ទស្សនាវដ្ដីវិទ្យាសាស្ត្រ, ជាវទស្សនាវដ្ដី, អានទស្សនាវដ្ដី។
t_exp:
ចំណងជើងនៃប្រជុំអត្ថបទផ្សេងៗដែលផ្សាយចេញតាមកំណត់ពេល, សៀវភៅដែលគេចុះអត្ថបទច្រើនផ្នែក ផ្សាយចេញប្រចាំសប្ដាហ៍ឬប្រចាំខែ :


t_main: ទស្សនីយរស
t_pron: [ទ័ស-សៈ-ណី-យ៉ៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exp:
តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះរៀបរាប់អំពីទេសភាពធម្មជាតិ ព្រៃព្រឹក្សា មច្ឆា បក្សាបក្សី បង្កើតជាសិល្ប៍បរិយាកាស ដែលជាលម្អមួយចំពោះចក្ខ្វារម្មណ៍និងសោតារម្មណ៍របស់អ្នកអាននិងអ្នកស្ដាប់ :

t_exam:
ទស្សនីយរសនៃការរៀបរាប់ធម្មជាតិក្នុងរឿងក្រុងសុភមិត្រ (...) សម៉ពង្រនូវធ្លក ត្រៀលត្រាចប៉ប្រក ខ្វាវខ្វិតខ្នុរខ្នារ។ ស្វាតស្វាយក្រូចក្រាយរកា ពពេលពពារ កប្បាសក្របៅ (...)។


t_main: ទឡ្ហៈ
t_pron: [ទ័ល-ហៈ] ឬ [ទល់-ហៈ]
t_source: (បា. ទឡ្ហ សំ. ទ្ឫឍ)
t_pos: គុ.
t_exp:
គុ. មាំ, មាំទាំ, មាំមួន; ខ្ជាប់, ខ្ជាប់ខ្ចួន; ខ្លាំង; រឹងប៉ឹង។ ខ្មែរយើងច្រើនប្រើជាចុងពាក្យងារការនៃមន្ត្រី ដូចជា ជំនិតទឡ្ហៈ, ភក្ដីទឡ្ហៈ ជាដើម។ សម្ដេចចៅហ៊្វាទឡ្ហៈ ឋានន្តរស័ក្ដិថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ នាបុរាណសម័យមាននាទីស្ដីការរដ្ឋ ចុះបន្ទាប់អំពីសម្ដេចព្រះមហាឧបរាជមក, ជួនកាលព្រះរាជាទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសតាំងឱ្យមានឋានៈជាមេទ័ពធំផង តាមទេសៈ កាលៈ, ចំពោះតែសម្ដេចចៅហ៊្វាទឡ្ហៈណាដែលជំនាញក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រ។


t_main: ទា
t_subword: ទាកាប៉ា
t_pron: [ទា-កា-ប៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះទាមួយប្រភេទ រូបខ្ពស់ជាងទាធម្មតា, នៅត្រង់ក្បាលមានពកជាសិរទាប សម្បុរក្រហម សណ្ឋានស្រដៀងនឹងពកផ្លែម្រះទុំ, ចេះហើរបានប្រហែលនឹងមាន់ស្រុក។


t_main: ទាក់ទិន
t_subscrip: 2
t_pron: [ទាក់-ទិន]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះតម្រាហោរមួយប្រភេទសម្រាប់គន់គូរពិនិត្យមើលកាលល្អអាក្រក់ :
t_exam: ក្បួនទាក់ទិន, តម្រាទាក់ទិន។
t_notes:
(គួរប្រើជា ទ័ក្សទិន "ថ្ងៃរឹងប៉ឹង គឺថ្ងៃហ្មត់ចត់ "វិញ សមជាង ប៉ុន្តែយើងពុំអាចហ៊ានសម្រេចដោយដាច់ខាតទេ។ ម.ព. មហាទក្សា ក្នុង មហា ផង)។


t_main: ទាច
t_pron: [ទាច]
t_pos: ន.
t_exam: កើតទាច។
t_exp:
ឈ្មោះអាការៈមួយប្រភេទដែលហៅថា តម្រងបស្សាវៈ មានក្នុងកាយ ឬឈ្មោះរោគដែលបណ្ដាលឱ្យកើត ដោយអាការៈនេះជារោគបណ្ដាលធ្វើឱ្យពោះធំ :


t_main: ទាញព្រ័ត្រ
t_pron: [ទាញ-ព្រាត់]
t_pos: ន.
t_exam: លេងទាញព្រ័ត្រ (ជាល្បែងហាត់ប្រាណ)។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទមានមនុស្សពីរពួក ច្រើនតែពួកប្រុសម្ខាងពួកស្រីម្ខាង ទាញកន្ទុយព្រ័ត្រឬពួរទាំងពីរខាងដោយប្រឹងពេញទំហឹង ល្បងកម្លាំងគ្នាយកឈ្នះ, ខាងណាខ្សោយជាង ខាងនោះចាញ់ :


t_main: ទាឋាធាតុ
t_pron: [ទា-ឋា-ធាត]
t_source: (បា.សំ. ទាឍាធាតុ, ទាឍធាតុ ឬ ទំស្ត្រធាតុ)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះទាឋាធាតុ ឬ ព្រះទាឋធាតុ (ហៅថា ព្រះទន្តធាតុ ក៏បាន)។
t_exp:
ព្រះចង្កូមកែវនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលជាព្រះសារីរិកធាតុប្រតិស្ឋាននៅដល់សព្វថ្ងៃនេះ (យ៉ាងដូចព្រះចង្កូមកែវអង្គមួយដែលតម្កល់នៅលង្កាទ្វីប) :


t_main: ទាន
t_subscrip: 1
t_pron: [ទាន]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យគោរពសម្រាប់អ្នកតូចនិយាយទៅរកអ្នកធំ (ក្រៅពីក្សត្រិយ៍), ប្រើជាពាក្យផ្ដើមក៏បាន រៀងឱ្យនៅខាងចុងបំផុតក៏បាន រៀងឱ្យនៅខាងដើមបន្ទាត់កិរិយាសព្ទ ឬនាមសព្ទណាមួយដែលគួរប្រកបក៏បាន :

t_exam:
ទាន, លោកអញ្ជើញទៅណា? ឬថា លោកអញ្ជីញទៅណាទាន?; ទានបានហើយ ឬថា បានហើយទាន; ទានប្រោស, ការនេះសុំឱ្យស្រេចលើព្រះតេជព្រះគុណ ...; សូមទានមេត្តាប្រោស; សូមទានជ្រាប; សូមទានអភ័យទោស។ល។


t_main: ទាន
t_subscrip: 2
t_pron: [ទាន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
អំណោយ, ការឱ្យ, អ្វីៗដែលគួរឱ្យ។ ខ្មែរយើងច្រើននិយាយថា ឱ្យទាន, ធ្វើទាន, បរិច្ចាគទាន, ចែកទាន, សូមទាន ឬ សុំទាន, ទទួលទាន ឬ ទទួលយកទាន ...។


t_main: ទាន
t_subscrip: 2
t_subword: ទានាធិបតី
t_pron: [ទា-នា-ធិ-ប៉ៈ-ដី]
t_source: (សំ.បា. ទានបតិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ជាវេវចនៈនឹងពាក្យ ទានិស្សរៈ)។
t_exp:
ដូចគ្នានឹង ទានបតី, ប៉ុន្តែខ្មែរយើងច្រើនតែប្រើជាពាក្យទេស្នា សម្រាប់ហៅឥស្សរជនអ្នកមានបណ្ដាស័ក្ដិដែលជាម្ចាស់ទាន។


t_main: ទាន
t_subscrip: 2
t_subword: ទានិស្សរាធិបតី
t_pron: [ទា-និស-សៈ-រ៉ា-ធិ-ប៉ៈ-ដី]
t_source: (បា.ទាន + ឥស្សរ + អធិបតី > ទានិស្សរាធិបតិ សំ. ទាន + ឦស្វរ + អធិបតិ > ទានេស្វរាធិបតិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ឥស្សរនិងអធិបតី ផង)។
t_exp:
អ្នកដែលជាម្ចាស់ធំចម្បងក្នុងទាន ឬដែលជាម្ចាស់ចម្បងលើសលែង អ្នកឱ្យទានទាំងអស់។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងច្រើនប្រើជាពាក្យទេស្នា សម្រាប់ហៅឥស្សរជនជាក្សត្រិយ៍ដែលជាម្ចាស់ទាន, ហៅបានតាំងពីព្រះរាជាចុះរៀងមកដល់ព្រះរាជវង្សានុវង្ស ធំតូចតាមលំដាប់។


t_main: ទាន
t_subscrip: 2
t_subword: ទានិស្សរៈ
t_pron: [ទា-និស-សៈ-រ៉ៈ]
t_source: (បា. ទាន + ឥស្សរ > ទានិស្សរ សំ. ទាន + ឦស្វរ ទានេស្វរ)
t_pos: ន.
t_exp:
ដូចគ្នានឹង ទានបតី, ប៉ុន្តែខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះ សម្រាប់ហៅឥស្សរជនអ្នកមានស័ក្ដិធំមានសេនាបតីជាដើម ដែលជាម្ចាស់ទាន (ច្រើនប្រើក្នុងពាក្យទេស្នា)។


t_main: ទាយក
t_subscrip: 2
t_pron: [ទា-យក់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) ភាគីម្ខាងនៃកិច្ចសន្យាប្រទានកម្មដែលបង្ហាញឆន្ទៈផ្ដល់ទៅឱ្យភាគីម្ខាងទៀតនូវទ្រព្យសម្បត្តិដោយមិនយកថ្លៃ។


t_main: ទាយី
t_pron: [ទា-យី]
t_source: (បា.សំ. ទាយិន៑)
t_pos: ន.
t_exp: ដូចគ្នានឹង ទាយក ដែរ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា ទាយិនីឬទាយិកា)។
t_exam:
(ព.កា.) រីពួកទាយី និង ទាយិនី សម្ភីធ្វើទាន ចិត្តជាកុសល លើកថ្នល់សង់ស្ពាន ព្រោះជឿថាមាន ប្រយោជន៍ច្រើនក្រៃ។


t_main: ទារុណ
t_pron: [ទា-រុន]
t_source: (បា.សំ. ទារុណ ឬ ទារូណ)
t_pos: គុ.
t_exp: កាច, កាចអាក្រក់, អាក្រក់ :
t_exam:
(ព.កា.) អំពើទារុណ អ្នកដែលធ្វើស៊ុន តែងនឹកមមៃ ព្រួយហើយព្រួយទៀត ចង្អៀតចិត្តក្រៃ ដល់ពេលជិតក្ស័យ នឹកឃើញឥតភ្លេច។


t_main: ទារុណកថា
t_pron: [ទា-រុ-ណៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exam: រឿង Romeo and Juliet របស់អ្នកនិពន្ធ សេកស្ពៀរជាទារុណកថា។
t_remark: 1
t_exp:
(អ.សិ.) នាដកអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធ តាក់តែងជារឿងល្ខោន បង្កើតជាដំណើររឿងវឹកវរ កម្សត់ ព្រាត់ប្រាសធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្តាប់ញាប់ញ័រ រន្ធត់ចិត្ត អាណិតអាសូរតួអង្គទន់ខ្សោយ ដែលត្រូវតួអង្គខ្លាំងសង្កត់សង្កិន ធ្វើទុក្ខទារុណកម្មបំពារបំពាន :


t_main: ទារុណរស
t_pron: [ទា-រុ-ណៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exam: នៅក្នុងរឿងទុំទាវ ការស្លាប់របស់ទុំទាវ តម្លៃទារុណស្ថិតនៅត្រង់ទុំស្លាប់ គឺស្លាប់យ៉ាងទារុណបំផុត។
t_exp:
(អ.សិ.) តម្លៃដែលមានក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការជិះជាន់ ការព្យាបាទ ការរំលោភ ការធ្វើទុក្ខទោស ការដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងឃោរឃៅរបស់តួអង្គខ្លាំងទៅលើតួអង្គទន់ខ្សោយគ្មានសមត្ថភាពឱ្យរងទុក្ខភ័យរហូតបាត់បង់ជីវិតក៏សឹងមាន :


t_main: ទារុណវិបត្ត
t_pron: [ទា-រុ-ណៈ-វិ-បាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
កំហុសឆ្គង ឬបរាជ័យ ដែលនាំឱ្យតួអង្គសំខាន់នៃទារុណកថា ឈានទៅដល់មហន្តរាយជាយថាហេតុ។ បច្ចេកសព្ទនេះប្រើដោយអារីស្តូត។


t_main: ទារុណហាសកថា
t_pron: [ទា-រុ-ណៈ-ហា-សៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) នាដកអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធតាក់តែងជារឿងល្ខោន ដោយបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការឈឺចាប់ ព្រួយបារម្ភ កម្សត់ ព្រាត់ប្រាស អស់សង្ឃឹម លាយឡំនឹងការរំភើប សប្បាយរីករាយ ទៅតាមសកម្មភាពតួអង្គនៃរឿងធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្ដាប់មានអារម្មណ៍ញាប់ញ័ររន្ធត់ចិត្តអាណិតអាសូរផងនិងមានអារម្មណ៍សប្បាយរីករាយផង។


t_main: ទាល់
t_subscrip: 1
t_pron: [ទាល់]
t_pos: កិ., គុ.
t_exp: មិនរហូត, ទញ់តុះ, ទើសផ្លូវ, ទើសដំណើរ; ខ្វះខាត, មិនគ្រប់គ្រាន់ :
t_exam: ទាល់ច្រក, ទាល់គំនិត; ទាល់សោហ៊ុយ, ទាល់ប្រាក់ចាយ, ផ្លូវទាល់។
t_notes:
(ម.ព. ទ័ល ផង។ ពាក្យសុភាសិតបុរាណថា ដប់ទាល់ម្ភៃទាល់ កុំឱ្យទាល់គំនិត ដប់គិតម្ភៃគិត កុំគិតការណ៍ឆ្វេង ដប់លេងម្ភៃលេង កុំលេងល្បែងភ្នាល់; បើជ្រុលលេងហើយ ឃើញទោសក្រទ័ល ត្រូវកត់សម្គាល់ ស្បែស្បថរាងចាល)។


t_main: ទាស
t_subscrip: 2
t_pron: [ទាស]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះវល្លិព្រៃមួយប្រភេទ សន្តានពពាយជ្រុង ប៉ុន្តែប្រើការដូចពពាយជ្រុងពុំកើតទេ :
t_exam:
ឃើញសេះជាលា ក្ងានជាទា ពពាយជាទាស សំណជាប្រាក់ ស្ពាន់ឆ្លាក់ជាមាស បង្កួយជាជាស កប្បាសជា គ។ (ច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ទាសករ
t_pron: [ទា-សៈ-ក]
t_pos: ន.
t_exp:
មនុស្សដែលត្រូវបានគេគ្រប់គ្រង លក់ដូរ និងបង្ខំឱ្យធ្វើការគ្រប់បែបយ៉ាងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌដើម្បីផលប្រយោជន៍ម្ចាស់ទាសករ ហើយសូម្បីតែជីវិតក៏មិនមែនជារបស់ខ្លួនដែរ។


t_main: ទាសី
t_subword: ទាសីភរិយា
t_pron: [ទា-សី-ភៈ-រិ-យា]
t_source: (បា.សំ. ទាសីភាយ៌ា)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រីដែលប្រុសជាម្ចាស់ទ្រព្យ ប្រើប្រាស់ជាទាសីផង យកជាភរិយាផង (មេខា) ; ភរិយាដូចជាទាសីគឺភរិយាដែលយកចិត្តទុកដាក់បម្រើស្វាមីដូចជាទាសី។


t_main: ទាស់
t_subscrip: 2
t_pron: [ទាស់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរោគកើតដោយអាហារចំណី ឬដោយធ្វើការអ្វីធ្ងន់ ក្នុងវេលាដែលខ្លួនមិនទាន់ជាស្រឡះអំពីអំណាចសម្រាលកូនឬអំពីជំងឺណាមួយ។


t_main: ទិគម្ពរ
t_pron: [ទិ-គ័ម-ព]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកយកទិសជាសម្លៀក គឺអ្នកបួសដែលកាន់លិទ្ធិអាក្រាតមិនស្លៀកសំពត់។
t_source:
(សំ. ទិឝ "ទិស" + អម្ពរ "សំពត់ សម្លៀក", ដោយមានស្រៈ អ នៅខាងចុង ឝ > គ ផ្សំជា ទិគម្ពរ "អ្នកស្លៀកទិស" ធៀប; បា. ជា ទិសាម្ពរ)

t_notes:
(វេវ. អចេលកៈឬអចេលក៍។ ទិគម្ពរ នេះ, ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា, មានតាំងពីក្នុងបុរាណសម័យរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នសម័យ, សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ អ្នកកាន់តាមលទ្ធិ ជេន នៅតែប្រកាន់តាមលទ្ធិនេះ មានឈ្មោះប្រាកដថា ពួកទិគម្ពរឬលទ្ធិទិគម្ពរ)។


t_main: ទិដ្ឋមត្ត
t_pron: [ទិត-ឋៈ-មុ័ត]
t_source: (បា. ឬ ទិដ្ឋមត្តក សំ. ទ្ឫស្ដ + មាត្រ ឬ មាត្រក)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលទើបជួបឃើញស្គាល់រាប់រកគ្នាជាមិត្រ ក្នុងគ្រាដំបូងបំផុត; អ្វីៗដែលទើបបានឃើញម្ដងដំបូង :
t_exam:
មនុស្សហ្នឹងជាទិដ្ឋមត្តក៍របស់យើងសោះទេប៉ុន្តែមើលទៅអាការកិរិយារបស់គាត់គួរឱ្យយើងទុកចិត្តបាន; របស់ហ្នឹងប្លែកណាស់ជាទិដ្ឋមត្តរបស់ខ្ញុំ។ (ព.កា.) គួរតែប្រយ័ត្ន កុំជឿទិដ្ឋមត្តក៍ ដោយឥតទំនង ត្រូវតែពិនិត្យ សិនសឹមទាក់ទង ជាមិត្តភ័ក្ដិផង តាមហេតុហុចឱ្យ។


t_poly: ២)
t_exp:
ហត្ថលេខាជាចាំបាច់ នៃអ្នករាជការមានសមត្ថកិច្ចដែលត្រូវចុះលើលិខិតផ្សេងៗ មានលិខិតឆ្លងដែននិងអាណត្តិបើកប្រាក់ជាដើម ជាការបញ្ជាក់ថាខ្លួនបានពិនិត្យឃើញត្រឹមត្រូវហើយ :

t_exam:
លិខិតនេះ មានទិដ្ឋាការពីក្រុមសន្តិសុខជាតិហើយឬនៅ?; អាណត្តិបើកប្រាក់នេះ ក្រុមអភិបាលប្រាក់ចំណាយមិនទាន់ចុះទិដ្ឋាការនៅឡើយទេ ព្រោះមានការទាស់ខុស ...។


t_poly: ៣)
t_exam: រៀបចំឯកសារដើម្បីស្នើសុំទិដ្ឋាការទៅកាន់ប្រទេសក្រៅ។
t_exp:
សេចក្ដីអនុញ្ញាតបិទភ្ជាប់លើលិខិតឆ្លងដែនដែលបញ្ជាក់ឱ្យដឹងថាអ្នកកាន់លិខិតឆ្លងដែននោះអាចចូល ស្នាក់នៅ និងចាកចេញពីប្រទេសដែលផ្ដល់ការអនុញ្ញាតនោះក្នុងកាលកំណត់ណាមួយ :


t_main: ទិដ្ឋិ
t_pron: [ទិត-ឋិ]
t_source: (បា.សំ. ទ្ឫស្ដិ, ឫ > រឹ = ទ្រឹស្ដិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. មិច្ឆាទិដ្ឋិ ក្នុង មិច្ឆា និង សម្មាទិដ្ឋិ ក្នុង សម្មា ផង)។
t_exp:
ដំណើរយល់ឃើញ, សេចក្ដីប្រកាន់តាមការយល់ឃើញ; ដំណើរយល់ឃើញខុស ហៅថា មិច្ឆាទិដ្ឋិ, ដំណើរយល់ឃើញត្រូវ ហៅថា សម្មាទិដ្ឋិ។


t_main: ទិដ្ឋិវិបត្តិ
t_pron: [ទិត-ឋិ-វិ-ប័ត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ការខូចដំណើរយល់ឃើញ គឺការភ្លាត់គំនិតយល់ឆ្វេង ខុសពីផ្លូវត្រូវ, ខុសពីផ្លូវធម៌វិន័យ :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ទិដ្ឋិសម្បត្តិ)។
t_exam:
ទិដ្ឋិវិបត្តិ ជាធម្មជាតិគួរខ្លាច ព្រោះតែងតែផ្ដល់ផលប្រយោជន៍អាក្រក់មកឱ្យក្នុងលោកនេះ ឬក្នុងលោកខាងមុខពុំដែលខាន។


t_main: ទិដ្ឋុជុកម្ម
t_pron: [ទិត-ឋុ-ជុ-កាំ]
t_source: (បា. ទិដ្ឋិ "ដំណើរយល់ឃើញ" + ឧជុ "ត្រង់" + កម្ម "ការ, អំពើ" > ទិដ្ឋុជុកម្ម)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បុញ្ញកិរិយាវត្ថុ ក្នុង បុញ្ញ ផង)។
t_exp:
ការធ្វើដំណើរយល់ឃើញឱ្យត្រង់តាមសេចក្ដីពិតគឺការតម្រង់ចិត្តគំនិតខ្លួនដោយយល់ឃើញខុស ឱ្យងាកបែរមករកផ្លូវត្រូវតាមធម៌ពិតវិញ។


t_main: ទិនានុប្បវត្តិ
t_pron: [ទិ-នា-នុប-ប៉ៈ-វ័ត]
t_source: (បា. ទិន "ថ្ងៃ" + អនុ "តាម, លំដាប់, ហូរហែ ..." + បវត្តិ "ដំណឹង" > ទិនានុប្បវត្តិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណឹងដែលមានរាល់ថ្ងៃ; សំបុត្រឱ្យដំណឹងតាមលំដាប់ថ្ងៃ គឺសំបុត្រចេញប្រាប់ដំណឹងផ្សេងៗ រាល់ថ្ងៃឱ្យអ្នកទាំងពួងដឹង (កាសែត)។


t_main: ទិនានុលេខន៍
t_pron: [ទិ-នា-នុ-ឡេក]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: កំណត់តូច ឬកូនសៀវភៅសម្រាប់កត់ត្រាកិច្ចការ ដែលត្រូវធ្វើរៀងរាល់ថ្ងៃ :
t_exam:
ទិនានុលេខន៍ជាវត្ថុមានប្រយោជន៍សំខាន់មួយក្នុងការកត់ត្រាចំណាំនូវកិច្ចការផ្សេងៗរៀងរាល់ថ្ងៃដើម្បីកុំឱ្យភ្លេច ឬភាន់ច្រឡំ។


t_main: ទិព្វ
t_subword: ទិព្វសាក្សី
t_pron: [ទិប-ពៈ-សាក-សី]
t_exp:
(ព.ប្រ.) សាក្សីដែលឆ្លើយតាមសេចក្ដីពិតឥតមានល្អៀង បំភ្លឺដំណើរក្ដី ដែលកំបាំងដែលចង្អៀតឱ្យទូលាយងាយយល់ហាក់ដូចជាទេវតា មកបំភ្លឺចៅក្រមឱ្យឃើញសេចក្ដីពិត។


t_main: ទិវា
t_subword: ទិវាកុមារអន្តរជាតិ
t_pron: [ទិ-វា-កុ-ម៉ា-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីរំលឹកដល់ការទទួលបានសិទ្ធិគាំពារកុមារ ដែលត្រូវបានមនុស្សលើពិភពលោកយកចិត្តទុកដាក់និងប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី១ខែមិថុនា រៀងរាល់ឆ្នាំ។


t_main: ទិវា
t_subword: ទិវាសិទ្ធិនារីអន្តរជាតិ
t_pron: [ទិ-វា-សិត-នា-រី-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exam: ទិវាសិទ្ធិនារីអន្តរជាតិគេតែងហៅកាត់ថា ទិវា៨មីនា។
t_exp:
ថ្ងៃប្រារព្ធពិធីរម្លឹកដល់ការទទួលបានសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ស្ត្រីពីការបង្ខំឱ្យធ្វើការងារច្រើនម៉ោងនៅតាមរោងចក្រសហគ្រាសនានាជាដើម នៅលើសកលលោកនាដើមសតវត្សទី២០ហើយគេតែងប្រារព្ធនៅថ្ងៃទី៨ខែមីនា រៀងរាល់ឆ្នាំ :


t_main: ទិស
t_pron: [ទឹស]
t_source: (សំ. ទិឝ; បា. ទិសា)
t_pos: ន.
t_exp:
ភាគ, ចំណែកមុខក្រោយឆ្វេងស្ដាំព្រមទាំងជ្រុងជាចន្លោះទាំង ៤និងខាងលើខាងក្រោម ឬត្រង់កណ្ដាល រួមជា ១០គឺ បូព៌, អាគ្នេយ៍, ទក្សិណ, និរតី, បស្ចិម, ពាយ័ព្យ, ឧត្តរ, ឦសាន, ក្រោម, លើ។


t_main: ទិសានុទិស
t_pron: [ទិ-សា-នុ-ទឹស]
t_source: (បា. ទិសា "ទិសធំ" + អនុទិសា "ទិសតូច" > ទិសានុទិស)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ទិស ផង)។
t_exp:
ទិសធំនិងទិសតូច។ បូព៌, ទក្សិណ, បស្ចិម, ឧត្តរ បួននេះហៅថា ទិសធំ; អាគ្នេយ៍, និរតី, ពាយ័ព្យ, ឦសាន បួននេះហៅថា ទិសតូច ឬហៅ ទិសបន្ទាប់ ក៏បាន; ក្រោម, លើ ពីរនេះហៅថា ទិសកណ្ដាល។


t_main: ទិសាបាមោក្ខ
t_pron: [ទិ-សា-ប៉ា-ម៉ោក]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: អាចារ្យទិសាបាមោក្ខ។
t_exp:
អាចារ្យជាប្រធានក្នុងទិស ឬអាចារ្យជាប្រធាននៃសិស្សគ្រប់ទិស គឺអាចារ្យធំដែលចេះវិជ្ជាច្រើនប្រភេទ សម្រាប់ប្រើតាមជាន់ តាមសម័យ, ជាអ្នកអាចបង្ហាត់បង្រៀនពួកសិស្សដែលកាត់មកពីគ្រប់ទិស (គ្រប់ប្រទេស) បានមិនទើសទាក់ :


t_main: ទី
t_subword: ទីយោមរាជ
t_pron: [ទី-យោ-មៈ-រាច]
t_source: (បា.ក្ល.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានន្តរ គឺងារសម្រាប់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ មានឋានៈប្រៀបធៀបនឹងសមណសក្ដិរបស់បព្វជិត (ព្រះមង្គលទេពាចារ្យ)។


t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. រស្ស រស្សៈ ឬក៏រស្សសរៈ)។
t_exp:
ស្រៈមានសំឡេងវែង, សម្រាប់ប្រើខាងភាសាបាលី មាន៥តួ គឺ អា, ឦ, ឩ, ឯ, ឱ; សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹតមាន ៩តួគឺ អា, ឦ, ឩ, ឬ, ឮ, ឯ, ឰ, ឱ, ឪ; សម្រាប់ប្រើខាងភាសាខ្មែរមាន ១៣តួគឺ អា, អី, អឺ, អូ, អួ, អើ, អឿ, អៀ, អេ, អែ, អៃ, អោ, អៅ; ស្រៈទាំងប៉ុណ្ណោះហៅថា ស្រៈទីឃៈ ឬ ទីឃសរៈ។


t_main: ទីឃ
t_subword: ទីឃាវុធ
t_pron: [ទី-ឃា-វុត]
t_source: (បា.សំ. ទីឃ៌ាយុធ < ទីឃ៌ + អាយុធ)
t_pos: ន.
t_exp:
អាវុធវែង ឬអាវុធមានផ្លែវែង (ដាវ)។ បើប្រើតាមអំណាចរូបសព្ទដែលប្រែថា អាវុធវែង, ទោះបីកាំភ្លើង ក៏ហៅថា ទីឃាវុធ បានដែរ។


t_main: ទីឃជាតិ
t_pron: [ទី-ឃៈ-ជាត]
t_source: (បា.សំ. ទីឃ៌ជាតិ)
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វមានដងខ្លួនវែង (ពស់) ; ពួកសត្វគោកក្ដី ទឹកក្ដី ដែលមានដងខ្លួនវែងឥតជើង ជាសត្វលូនទាំងប៉ុន្មានហៅដោយរួបរួមថា ទីឃជាតិ ដូចគ្នា។


t_main: ទីតាំង
t_pron: [ទី-តាំង]
t_pos: ន.
t_exam: ការផឹកទឹកស្រវឹងជាទីតាំងនៃជម្លោះ។
t_exp:
ទីកន្លែង, កន្លែងទុកដាក់, មូលដ្ឋាន, ទីភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយ ឬទីកន្លែងរស់នៅ, ទីនៅ, ឬទីកន្លែងចង្អុលបង្ហាញចំណុចណាមួយឱ្យបានច្បាស់លាស់ ចំណុចកំណត់ប្រាប់កន្លែងណាមួយ បើពាក្យពុទ្ធសាសនា សំដៅយកមូលហេតុ ឬជាហេតុ ជាដែនកើត :


t_main: ទីទុយ
t_pron: [ទី-ទុយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វបក្សីរត្តិចរមួយប្រភេទ មានភ្នែកធំ មានរោមនៅក្បាលសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្នែង គេឱ្យឈ្មោះតាមសំឡេងដែលវាយំ។


t_main: ទីទុយពើតពើង
t_pron: [ទី-ទុយ-ពើត-ពើង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ ជាបទភ្លេងរាយរងសម្រាប់លេងកម្សាន្តក្នុងពេលក្រៅពីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ អ្នកច្រៀងចេញសម្ដីផ្ដើមថា ទីទុយពើតពើង ផ្ទួនៗ គ្រប់រយៈបទ។


t_main: ទីទៃ
t_subword: ម្ដាយទីទៃ
t_pron: [ម្ដាយ-ទី-ទៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
បងប្អូនបង្កើត ដែលមានឪពុកជាមួយ ម្ដាយផ្សេងគ្នា ដោយបរិយាយថា ឥតពីម្ដាយទៅឪពុកមានប្រពន្ធទៀត ក៏មានកូន កូនទាំងនោះហៅថា បងប្អូនម្ដាយទីទៃ :

t_exam:
(ព.ទ.បុ.) ថា នៅផ្ទះម្ដាយទីទៃ ទៅព្រៃម្ដាយជាមួយ មានអត្ថន័យថា កាលបើមានដំណើរទៅកាន់ទីណាមួយជាមួយគ្នា, ត្រូវសង្គ្រោះគ្នាដូចបងប្អូនបង្កើត។


t_main: ទីទៃ
t_subword: ឪពុកទីទៃ
t_pron: [អូវ-ពុក-ទី-ទៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
បងប្អូនបង្កើត ដែលមានម្ដាយជាមួយ ឪពុកផ្សេងគ្នា, ដោយបរិយាយថា បើឪពុកលះលែងម្ដាយ ឬឪពុកស្លាប់ទៅម្ដាយមានប្ដីទៀតហើយមានកូន, កូនមុននិងកូនក្រោយហៅថា បងប្អូនឪពុកទីទៃ។


t_main: ទីបន្លឺ
t_pron: [ទី-បន់-ឡឺ]
t_pos: ន.
t_exp:
ចំណុចនៅផ្នែកខាងលើនៃគុហាមាត់ (ធ្មេញលើ ជើងធ្មេញលើ ក្រអូម រនាំងក្រអូម ចុងរនាំងក្រអូមឬកន្លើត...) ដែលអណ្ដាតធ្វើចលនាទៅប៉ះ ដើម្បីបង្កើតសូរណាមួយ។


t_main: ទីផ្សារ
t_subword: ទីផ្សារមូលបត្រ
t_pron: [ទី-ផ្សា-មូ-លៈ-ប័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) ទីផ្សារឬកន្លែងជួញដូរមូលបត្រ ឬប្រព័ន្ធដែលផ្ដល់មធ្យោបាយនៃការធ្វើសំណើលក់ ផ្ទេរ ឬស្វីការទិញលក់មូលបត្រ។


t_main: ទីភ្នាក់ងារ
t_pron: [ទី-ភ្នាក់-ងា]
t_pos: ន.
t_exam: ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន។
t_exp:
កន្លែងឬការិយាល័យដែលភ្នាក់ងារធ្វើការ អង្គភាពរបស់រដ្ឋាភិបាល ក្រុមហ៊ុនឬអង្គការដែលផ្ដល់សេវាកម្មពិសេសណាមួយ :


t_main: ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី
t_pron: [ទី-ស្ដី-កា-គៈ-ណៈ-រ័ត-មន់-ត្រី] ឬ [ទី-ស្ដី-កា-គៈ-ណៈ-រ័ត-ឋៈ-មន់-ត្រី]
t_pos: ន.
t_exam: រាជរដ្ឋាភិបាលមានទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីជាស្នូល។
t_exp:
ស្ថាប័នប្រតិបត្តិជាន់ខ្ពស់នៃរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសមួយចំនួនដែលមានសមាសភាពរដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង ហើយគ្រប់គ្រងដោយប្រធានម្នាក់ :


t_main: ទឹក
t_subscrip: 1
t_pron: [ទឹក]
t_source: (បា. ទក)
t_pos: ន.
t_exp:
ធាតុរាវ, តាមកំណើតដើមឥតព័ណ៌ ឥតក្លិន, ជារបស់មានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់ សម្រាប់ពួកមនុស្ស សត្វ, មានត្រូវផឹក, ងូតជាដើម។


t_main: ទឹក
t_subscrip: 1
t_subword: ទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខ
t_pron: [ទឹក-ក្លស់-ទឹក-សាំង]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកមង្គលដែលស្រោចលើព្រះសិរព្រះរាជា ក្នុងកាលដែលអភិសេកឱ្យពេញទីស៊ប់ជាព្រះមហាក្សត្រទ្រង់រាជ្យ (ហៅមុទ្ធាភិសិត្តរាជ្យ)។


t_main: ទឹក
t_subscrip: 1
t_subword: ទឹកសំបថ
t_pron: [ទឹក-សំ-បត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកដែលពួកមនុស្សតាំងសច្ចាប្រណិធានស្បថ ទៅវិញទៅមក ហើយផឹកដោយសេចក្ដីប្ដេជ្ញាគ្នាយ៉ាងតឹង ក្នុងកិច្ចការណាមួយ ដែលជាអំពើទាស់ខុសនឹងច្បាប់សម្រាប់ប្រទេសដែលខ្លួននៅ។


t_main: ទឹក
t_subscrip: 1
t_subword: ទឹកសំបួរ
t_pron: [ទឹក-សំ-បួ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកដែលគេអប់ដោយផ្សែងទៀនក្រមួនឃ្មុំ ហើយដាក់ផ្លែសំបួរទុំ ឬដាក់ចំណិតផ្លែក្រូចសើចលាយខ្លះផងក៏មាន សន្មតថាជាទឹកមង្គលក្នុងការនិមន្តភិក្ខុសង្ឃសូត្រព្រះបរិត្តឱ្យកើតស្រីសួស្ដី ...។


t_main: ទឹក
t_subscrip: 2
t_subword: ឱ្យទឹក
t_pron: [អោយ-ទឹក]
t_pos: កិ.
t_exp:
ពិនិត្យមើលអាការៈ សុខភាពរបស់កីឡាករប្រដាល់ឬមាន់បញ្ជល់ជាដើម នៅពេលសម្រាក ដើម្បីព្យាបាលឬលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រយុទ្ធបន្ត។


t_main: ទឹកកាម
t_pron: [ទឹក-កាម]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកខាប់អន្លាយស្អិតដែលឃ្លាតចេញចាកកាយតាមបស្សាវមគ្គ។ (ព.គ.) ទឹកអសុចិ ឬ ទឹកសុក្កៈ; (ព.ខ្ព.) អសុចិ ឬ សុក្កៈ)។


t_main: ទឹកគ្រឿង
t_pron: [ទឹក-គ្រឿង]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកជ្រលក់អន្លក់ធ្វើដោយត្រីសាប ឬត្រីឆ្អើរលាយនឹងព្រហក់ ឬកាពិនិងគ្រឿងច្រើនមុខមានម្ជូរនិងស្លឹកជីរខ្ទឹមជាដើម។


t_main: ទឹកជួរ
t_pron: [ទឹក-ជួ]
t_pos: ន.
t_exam: ទឹកជួរកាំពី (ខេត្តក្រចេះ) ទឹកឈូ (ខេត្តកំពត)។
t_exp:
កំណាត់របស់ផ្លូវទឹកដែលលំហូររបស់វាមានល្បឿនកើនឡើងដោយសារចំណោតគំហុកនៃពោះរបស់ផ្លូវទឹក ដោយសារថ្មឬអន្លង់ជ្រៅៗដែលធ្វើឱ្យលំហូរទឹកបែកខ្ញែក :


t_main: ទឹកដោះ
t_subscrip: 1
t_subword: ទឹកដោះដំបូង
t_pron: [ទឹក-ដោះ-ដំ-បូង]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកដោះមានពណ៌លឿងសម្បូរដោយសារជាតិប្រូតេអ៊ីនជាពិសេសអាល់ប៊ុយមីនដែលមានតួនាទីទប់ស្កាត់ជំងឺរលាកក្រពះ ពោះវៀន បន្សាត់អាចម៍ព្រៃ និងនាំអង់ទីករពីម្ដាយទៅកូន ចេញក្រោយពីការសម្រាលកូនរួចរយៈពេលតែពីរឬបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។


t_main: ទឹកដោះព្រៃ
t_pron: [ទឹក-ដោះ-ព្រៃ]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមទឹកដោះព្រៃលូតលាស់យ៉ាងស្រស់បំព្រងក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃសង្ឃរុក្ខាវ័ន។
t_exp:
ឈ្មោះរុក្ខជាតិដើមតូចមួយប្រភេទ ច្រើនដុះជាគុម្ពក្នុងព្រៃរបោះ ស្លឹកទោលក្រាស់ដុះទល់គ្នាចេញពីថ្នាំងតែមួយ ផ្កាមានសម្បុរស ត្រួយប្រើជាអន្លក់បាន រីឯឫស សម្បក និងដើមអាចប្រើជាឱសថសម្រាប់ស្ត្រីដែលទើបសម្រាលកូន ដើម្បីជួយបង្កើនបរិមាណទឹកដោះម្ដាយ។ គេអាចហៅត្រឹម ទឹកដោះ ក៏បាន :


t_main: ទឹកធ្លាក់
t_pron: [ទឹក-ធ្លាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកដែលជ្រាបចេញពីផ្ទៃភ្នំ ហូរធ្លាក់ចុះមកជានិច្ច, ជួនមានកន្លែងខ្លះជាប្រភពនៃស្ទឹងដែលហៅថា ក្បាលស្ទឹង ក៏បាន, ដូចជាក្បាលស្ទឹងព្រែកត្នោតជាដើម; បើទឹកធ្លាក់នោះធំច្រើន ហូរចេញមកខ្លាំង ជាប្រភពនៃទន្លេក៏មាន។


t_main: ទឹកនោម
t_pron: [ទឹក-នោម]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកមានក្លិនឆ្អេះ ដែលមនុស្សឬសត្វបញ្ចេញពីក្នុងកាយតាមបស្សាវមគ្គ, ទឹកមូត្រ; (ព.ខ្ព.) ហៅ បស្សាវៈឬទឹកបស្សាវៈ។


t_main: ទឹកបាក់
t_pron: [ទឹក-បាក់]
t_pos: ន.
t_exp: ទឹកដែលហូរខ្លាំងពីទីខ្ពស់ចុះមកកាន់ទីទាប :
t_exam:
ពីរបីថ្ងៃនេះមានភ្លៀងធំទាំងថ្ងៃទាំងយប់ឥតឈប់ឥតស្រាក មានទឹកបាក់ពីទួលសាយពេញវាលហូរចុះទៅក្នុងស្ទឹង។ (ព.កា.) ទឹកបាក់ទៅទាប បុណ្យបាត់ដ្បិតបាប លាភបាត់ដ្បិតឃោរ ទឹកថ្លាដ្បិតរលក ពុំយល់ស្រមោល ទោសកើតដ្បិតពោល ល្មមមាត់ឈ្លានពាន (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ទឹកប្រមាត់
t_pron: [ទឹក-ប្រ-ម៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
វត្ថុរាវអាល់កាឡាំងពណ៌លឿងបៃតងមានរសជាតិល្វីងដែលបញ្ចេញដោយថ្លើមសម្រាប់បន្សាបអាស៊ីដក្នុងអាហារនៅដើមពោះវៀនតូច។


t_main: ទឹកផ្លែឈើ
t_pron: [ទឹក-ផ្លែ-ឈើ]
t_pos: ន.
t_exp:
ភេសជ្ជៈមួយប្រភេទផ្សំពីទឹកចម្រាញ់ពីផ្លែឈើឬបន្លែធម្មជាតិ ដូចជាក្រូច គូលែន សាវម៉ាវ សណ្ដែកសៀង ត្រឡាច និងគ្រឿងផ្សំដទៃទៀត។


t_main: ទឹកមន្ត
t_pron: [ទឹក-មន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកមង្គលដែលព្រះសង្ឃសូត្រចម្រើនពុទ្ធមន្ត ឬទឹកដែលអ្នកចេះមន្តអាគមសូត្រកូរផ្លុំ សម្រាប់ស្រោច, ងូត បង្ការខ្លួន ឬជម្រះចង្រៃ (តាមទម្លាប់អ្នកជឿ)។


t_main: ទុក
t_subword: ទុកដាក់កូនចៅ
t_pron: [ទុក-ដាក់-កូន-ចៅ]
t_pos: កិ.
t_exp: រៀបចំឱ្យកូនឬចៅមានគូស្រករ :
t_exam:
(ព.ទ.បុ.) ថា ធ្វើស្រែមើលស្មៅ ទុកដាក់កូនចៅ មើលផៅសន្តាន (មានអត្ថន័យរាក់ដែរទេ)។ មួយយ៉ាងថា ទុកដាក់កូនចៅ ត្រូវពិនិត្យផៅពង្ស; មួយយ៉ាងទៀតថា មុននឹងទុកដាក់កូន ត្រូវសួរបងប្អូននិងចិត្តកូនសិន (នេះក៏មានអត្ថន័យរាក់ៗដែរ)។


t_main: ទុកជា
t_pron: [ទុក-ជា]
t_pos: ឈ.
t_exp: ទោះជា, ទោះបី, សូម្បី, ទោះបីបើ :
t_exam:
ការនេះទុកជាជាងណា ក៏ធ្វើមិនកើត, មនុស្សនុ៎ះទុកជាព្រះពុទ្ធ ក៏ប្រដៅមិនកើត, ធម្មតាមនុស្សអកតញ្ញូ បើទុកជាលើកផែនដីទាំងមូលឱ្យក៏នៅតែមិនលែងរករឿងអ្នកមានគុណវិញ។


t_main: ទុកបាត្រ
t_pron: [ទុក-បាត]
t_pos: កិ.
t_exp:
ដាក់ចង្ហាន់ក្នុងបាត្រភិក្ខុ ឬសាមណេរ ដែលនិមន្តបិណ្ឌបាត (ព.បុ.) ; សម័យសព្វថ្ងៃនេះច្រើនហៅថា ដាក់បាត្រ ឬដាក់បាត្រលោក។


t_main: ទុក្កដ
t_pron: [ទុក-កត់]
t_source: (បា.សំ. ទុស្ក្ឫត, ឫ > រឹ = ទុស្ក្រឹត)
t_pos: ន.
t_exp:
អំពើអាក្រក់, បាប។ ឈ្មោះអាបត្តិពួកមួយ (ក្នុងអាបត្តិ ៧កង) ជាទោសសម្រាប់ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា :

t_exam:
ភិក្ខុទុកសក់ មិនកោរឱ្យយូរជាង២ខែ ឬទុកឱ្យដុះវែងជាង ២ ធ្នាប់ (ទទឹងម្រាមដៃ) ត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ឬត្រូវទុក្កដាបត្តិ (រាប់តាមសរសៃសក់)។


t_main: ទុក្កដាបត្តិ
t_pron: [ទុក-កៈ-ដា-បាត់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
អាបត្តិឬទោសដែលកើតមានព្រោះប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ផ្សេងៗ ដូចជាភិក្ខុស្ដោះទឹកមាត់ដាក់ស្មៅស្រស់ត្រូវទុក្កដាបត្តិ។


t_main: ទុក្ករៈ
t_pron: [ទុក-កៈ-រ៉ៈ]
t_source: (បា. ទុក្ករ សំ. ទុស្ករ)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលកម្រធ្វើបាន, ដែលធ្វើបានដោយកម្រ, ដែលពិបាកធ្វើ, ដែលមិនងាយនឹងធ្វើកើត; ការធ្វើបានដោយកម្រ, ការកម្រធ្វើបាន, អំពើដែលគេពិបាកធ្វើ។


t_main: ទុក្ករៈ
t_subword: ទុក្ករកិច្ច
t_pron: [ទុក-កៈ-រ៉ៈ-កិច]
t_source: (បា.សំ. ទុស្ករក្ឫត្យ, ឫ > រឹ = ទុស្ករក្រឹត្យ, ក្លាយមក ទុក្ករក្រឹត្យ)
t_pos: ន.
t_exp:
កិច្ចដ៏កម្រ គឺកិច្ចដែលកម្រអ្នកណាមួយធ្វើកើត; ក្រឹត្យវិន័យដែលតឹងចង្អៀតកម្រអ្នកណាមួយនឹងប្រព្រឹត្ត, កាន់ឱ្យត្រឹមត្រូវសព្វគ្រប់បាន។


t_main: ទុក្ករៈ
t_subword: ទុក្ករកិរិយា
t_pron: [ទុក-កៈ-រ៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_source: (បា.សំ. ទុស្ករក្រិយា)
t_pos: ន.
t_exp:
អំពើយ៉ាងកម្រ, ដំណើរធ្វើកិច្ចដែលអ្នកទាំងពួងធ្វើបានដោយកម្រ; បានខាងឯការបំពេញព្យាយាមដើម្បីឱ្យបានសម្រេចពោធិញ្ញាណ :

t_exam:
ព្រះមហាសត្វ (ទ្រង់ព្រះនាមសិទ្ធត្ថ) ទ្រង់ធ្វើទុក្ករកិរិយាអស់ ៦ ឆ្នាំ ទើបបានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ។


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ចតុរារិយសច្ច ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះអរិយសច្ចទី ១(ក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤) បានខាងសេចក្ដីទុក្ខ ដែលកើតអំពី ជាតិ, ជរា, ព្យាធិ, មរណៈ, សេចក្ដីសោកស្ដាយ, ខ្សឹកខ្សួល, លំបាកកាយ, តូចចិត្ត, ទង្គឹះតានតឹងចិត្ត; ហៅឱ្យពេញថា ទុក្ខអរិយសច្ច ឬទុក្ខសច្ច។


t_main: ទុក្ខ
t_subword: ទុក្ខវេទនា
t_pron: [ទុក-ខៈ-វេ-ទៈ-នា]
t_poly: a
t_exam: រងវេទនា។
t_exp:
ដំណើរដឹងនូវសេចក្ដីព្រួយ, លំបាក; ដំណើររងអារម្មណ៍ ឬទទួលអារម្មណ៍ជាទុក្ខ, សេចក្ដីសោយទុក្ខ។ ហៅត្រឹមតែ វេទនា ប៉ុណ្ណេះ ក៏គង់សំដៅសេចក្ដីថា ទទួលរងអារម្មណ៍ជាទុក្ខដែរ :


t_main: ទុក្ខ
t_subword: ទុក្ខនិរោធ
t_pron: [ទុក-ខៈ-និ-រោត]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចតុរារិយសច្ច ផង)។
t_exp:
សេចក្ដីរំលត់ទុក្ខ; ទីរំលត់ទុក្ខ (ព្រះនិព្វាន), ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី ៣(ក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤) បានខាងដំណើររំលត់តណ្ហាអស់ មិនមានសល់; ហៅឱ្យពេញថា ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច ឬទុក្ខនិរោធសច្ច។


t_main: ទុក្ខ
t_subword: ទុក្ខនិរោធគាមិនី
t_pron: [ទុក-ខៈ-និ-រោ-ធៈ-គា-មិ-នី]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចតុរារិយសច្ច ផង)។
t_exp:
សេចក្ដីប្រតិបត្តិជាផ្លូវ ឬជាឧបាយឱ្យរលត់ទុក្ខ (អដ្ឋង្គិកមគ្គ), ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី ៤(ក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤) បានខាងផ្លូវមានអង្គ ៨គឺ សេចក្ដីយល់ត្រូវ, តម្រិះត្រូវ, ការស្ដីនិយាយត្រឹមត្រូវ, ការងារត្រឹមត្រូវ, ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រឹមត្រូវ, ព្យាយាមត្រូវ, ការរឭកត្រូវ, ដំណើរតាំងចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួនត្រូវ ហៅឱ្យពេញថា ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច ឬហៅថា មគ្គសច្ច ក៏បាន។


t_main: ទុក្ខ
t_subword: ទុក្ខសមុទយ
t_pron: [ទុក-ខៈ-សៈ-មុ-ទៈ-យៈ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចតុរារិយសច្ច ផង)។
t_exp:
ហេតុដែលនាំឱ្យកើតទុក្ខ (តណ្ហា), ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី ២(ក្នុងអរិយសច្ចទាំង៤) បានខាងតណ្ហាដែលជាហេតុនាំបណ្ដាលឱ្យកើតទុក្ខ; ហៅឱ្យពេញថា ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច ឬ ទុក្ខសមុទយសច្ច។


t_main: ទុក្ខំ
t_pron: [ទុក-ខ័ង]
t_source: (បា.សំ. ទុះខំ «រីសេចក្ដីទុក្ខ, សេចក្ដីលំបាក»)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងត្រៃលក្ខណ៍ ច្រើននិយាយរួមទាំង៣ម៉ាត់ថា អនិច្ចំ, ទុក្ខំ, អនត្តា គឺសេចក្ដីមិនទៀង (ព្រោះមានការប្រែប្រួលជាធម្មតា), ជាទុក្ខ ឬនាំមកនូវទុក្ខ (ព្រោះមានការព្រួយលំបាកមិនចេះអស់មិនចេះហើយ), មិនមែនជារបស់ខ្លួន (ព្រោះមិនស្ដាប់បង្គាប់, មិនលុះក្នុងអំណាចចិត្ត ឬព្រោះមិនមានខ្លឹមសារ)។


t_main: ទុក្ខំ!
t_pron: [ទុក-ខ័ង]
t_source: (បា.សំ. ទុះខំ «រីសេចក្ដីទុក្ខ, សេចក្ដីលំបាក»)
t_pos: ឧ.
t_exp: ពាក្យបន្លឺ ដោយសេចក្ដីព្រួយខ្លាំង ឬដោយសេចក្ដីសំវេគក៏មាន :
t_exam:
ឱ ទុក្ខំ! «ឱសេចក្ដីព្រួយលំបាក!»; ចួនកាលថា អហោ ទុក្ខំ! «ឱសេចក្ដីទុក្ខព្រួយ!»; ឬថា អហោ ទុក្ខំ ទុក្ខំ!«ឱទុក្ខព្រួយណាស់ហ្ន៎» (ច្រើនមានប្រើតែក្នុងសាស្ត្រាទេសន៍ ប្រែរយបុរាណ)។


t_main: ទុគ្គតិ
t_pron: [ទុក-គៈ-តិ]
t_source: (បា.សំ. ទុគ៌តិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. សុគតិ)។
t_exp:
ដំណើរទៅអាក្រក់; ផ្លូវជាទីទៅកាន់កំណើតអាក្រក់, កំណើតអាក្រក់; បានខាងកំណើតក្នុងអបាយភូមិ ៤គឺ នរក, ប្រេត, អសុរកាយ, តិរច្ឆាន។


t_main: ទុង
t_pron: [ទុង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីពួកមួយ មានរូបសណ្ឋានជមពីមុខពីក្រោយ, កវែង, ចំពុះវែងសំប៉ាត, មានចុងក្ងិច មានស្បែកពីខាងក្រោម សណ្ឋានថង់, ជើងខ្លី ម្រាមជាប់ដូចជើងទា, ហែលទឹកមុជទឹកបាន, ហើរបានខ្ពស់; ទុងមាន ២ប្រភេទ គឺ ទុងសំពៅ មានសម្បុរ-សលាយសម្បុរជម្ពូ (ស-លាយក្រហមស្រគាំ), ទុងផេះ មានសម្បុរប្រផេះ, ទុងទាំង ២ប្រភេទនេះ សុទ្ធតែមានមច្ឆជាតិជាអាហារដូចគ្នា។


t_main: ទុតិយស័ក
t_pron: [ទុ-តិ-យ៉ៈ-សាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
សម័យកាលទី២, យុគទី២; កើតឡើងចាប់ពី២៥១លានឆ្នាំមុន ដល់ ៦៥.៥លានឆ្នាំមុន បើយើងគិត មានរយៈពេល ១៨៥.៥លានឆ្នាំ។


t_main: ទុតិយាវិភត្តិ
t_pron: [ទុ-តិ-យ៉ា-វិ-ភាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ទម្រង់នៃនាម សព្វនាម ឬគុណនាម ក្នុងភាសាមួយចំនួន ដូចជា បាលី សំស្ក្រឹត និងបារាំងជាដើម ដើម្បីបង្ហាញថា ពាក្យនោះជាកម្មបទផ្ទាល់នៃកិរិយាសព្ទណាមួយ។ ទុតិយា ប្រែថា នូវ កាន់ ញ៉ាំង ចំពោះ អស់ នឹង :

t_exam:
បុរិសំ ប្រែថា នូវបុរស (ជាឯកវចនៈ), បុរិសេ ប្រែថា នូវបុរសទាំងឡាយ (ជាពហុវចនៈ) នាមសព្ទដែលផ្សំនឹងវិភត្តិនាមមានទុតិយាវិភត្តិ ជាដើម។


t_main: ទុតិយាសាធ
t_pron: [ទុ-តិ-យ៉ា-សាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះខែអាសាឍទី ២គឺខែអាសាឍក្រោយ ជាគូគ្នានឹងខែអាសាឍទី ១គឺខែអាសាឍមុនដែលហៅថា បឋមាសាឍ (មានតែក្នុងឆ្នាំណាដែលមានអធិកមាស គឺឆ្នាំដែលត្រូវលើកខែអាសាឍ ២ដងបំពេញតាមចន្ទគតិ)។


t_main: ទុទ្ទិដ្ឋិនិយម
t_pron: [ទុត-ទិ-ឋិ-និ-យំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សប្រកាន់ទុទ្ទិដ្ឋិនិយម, លះបង់ចោលនូវទុទ្ទិដ្ឋិនិយម។
t_notes: (ព.ផ្ទ. សុទិដ្ឋិនិយម)។
t_exp:
និយមចំពោះទុទ្ទិដ្ឋិ, សេចក្ដីចូលចិត្តក្នុងទ្រឹស្ដីថាអាក្រក់, សេចក្ដីប្រកាន់ខ្ជាប់ក្នុងទ្រឹស្ដីថាលំបាក, ការយល់ឃើញថារបស់អ្វីទាំងអស់ក្នុងលោកសុទ្ធតែមិនល្អ, សុទ្ធតែប្រកបដោយទុក្ខលំបាក, ... :


t_main: ទុនដ្រា
t_pron: [ទុន-ដ្រា]
t_source: (បារ. toundra)
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ផ្នែកមួយនៃមណ្ឌលជីវៈដីគោកនៅតំបន់ប៉ូលដែលមានសណ្ឋានដី មានលក្ខណៈជាភ្នំទាបៗ វាលទំនាប ហើយមានដុះចុល្លព្រឹក្សទាបៗ ស្លែ និង លីកែន។


t_main: ទុព្វលភាព
t_pron: [ទុប-ពៈ-លៈ-ភាប] ឬ [ទុប-ពល់-លៈ-ភាប]
t_source: (បា. ទុព្វភាវ សំ. ទុព៌ល + ភាវ)
t_poly: ១)
t_exp: ភាពទុព្វល ឬ ភាពទុព៌ល គឺភាពនៃបុគ្គលមានកម្លាំងខ្សោយ, ភាពជាអ្នកថយកម្លាំង, ការទ្រមថយកម្លាំង, ដុនដាប :
t_exam:
ជរាតែងញ៉ាំងរូបកាយឱ្យធ្លាក់ចុះក្នុងទុព្វលភាព, ទុព្វលភាពតែងកើតមានជាធម្មតា ដល់រូបកាយក្នុងបច្ឆិមវ័យ, ខំប្រឹងធ្វើការទាំងទុព្វលភាព។


t_main: ទុព្វិជ្ជា
t_pron: [ទុប-ពិច-ជា]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. សុវិជ្ជា, សុវិទ្យា)។
t_source:
(បា. ទុ "អាក្រក់" + វិជ្ជា "ចំណេះ", វ > ព តម្រួតជា ព្វ > ទុព្វិជ្ជា សំ. ទុស៑, ស៑ > រេផៈ ៌ + វិទ្យា > ទុរ្វិទ្យា)

t_exp:
វិជ្ជាអាក្រក់ គឺវិជ្ជាដែលញ៉ាំងអ្នកចេះឱ្យហិនហោច, ឱ្យវិនាស ទាំងឱ្យមានវិប្បដិស្សារៈនឹកតូចចិត្តស្ដាយក្រោយផងទៀត, ជាវិជ្ជារាប់បញ្ចូលក្នុងអកុសលកម្ម ពុំគួរមនុស្សត្រូវការរៀនឡើយ (ព.កា.) :

t_exam:
(ព.កា.) ធ្មប់អាបនិងស្នេហ៍ ទាំងនេះសុទ្ធតែ ជាទុព្វិជ្ជា កូនចៅកុំរៀន របៀនពាលា អ្នករៀនតែងជា មនុស្សនឹកស្ដាយក្រោយ។


t_main: ទុរពល
t_pron: [ទុ-រៈ-ពល់]
t_pos: គុ., ន.
t_exp: (ម.ព. ទុព៌ល) :
t_exam:
(ព.កា.) រីចាស់ទុរពល ច្រើនភ្លេចពុំយល់ ពុំចាំសព្វគ្រប់ កម្លាំងថមថយ ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ ដំណើរជ្រុលជ្រប់ ទប់ដោយឈើច្រត់។


t_main: ទុរេន
t_pron: [ទុ-រេន]
t_poly: ១)
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ផ្លែមានឱជារសផ្អែម, សម្រាប់ប្រើជាបង្អែមមានតម្លៃ, សំបកផ្លែមានបន្លារឹង; ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ដាំកើតត្រង់ទីតំបន់ខ្លះដោយអន្លើ។


t_main: ទុល្លភៈ
t_pron: [ទុល-លៈ-ភៈ]
t_source: (សំ. ទុស៑ + លភ > ទុល្លភ; បា. ទុ "កម្រ, ក្រ ..." + លភ "បាន, រកបាន, ប្រទះ" > ទុល្លភ)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលកម្របាន, កម្ររកបាន, ក្រប្រទះ។ ពាក្យនេះច្រើនមានតែក្នុងសាស្ត្រាទេសន៍ប្រែរយបុរាណ, ប្រើផ្សំជាមួយនឹងសព្ទឯទៀតជាបទសមាស ដូចជា ទុល្លភជន; ទុល្លភទ្រព្យ, ទុល្លភមនុស្ស, ទុល្លភលាភ, ទុល្លភវត្ថុ, ទុល្លភសុខ ជាដើម។


t_main: ទូទៅ
t_subword: ទូទៅកម្ម
t_pron: [ទូ-ទៅ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp: សកម្មភាព ឬដំណើរការនៃការបង្កើតគំនិតផ្សេងៗដោយផ្អែកលើព័ត៌មានតិចតួច :
t_exam:
ការគិតរបស់មនុស្សប្រព្រឹត្តទៅតាមរយៈប្រតិបត្តិការដែលរួមមាន វិភាគ សំយោគ ការប្រៀបធៀប ឱភាសកម្ម ឬទូទៅកម្ម។


t_main: ទូន្មានកថា
t_pron: [ទូន-មាន-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exam: នៅក្នុងច្បាប់ពាក្យចាស់ ច្បាប់ប្រុស ច្បាប់ស្រី...។
t_exp:
ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធតាក់តែងជាអត្ថបទ (ភាគច្រើនជាពាក្យកាព្យ) សម្រាប់អប់រំណែនាំជនានុជន កុលបុត្រ កុលធីតា ឱ្យដើរក្នុងផ្លូវល្អ មានសីលធម៌ គុណធម៌ ក្នុងជីវភាពរស់នៅ :


t_main: ទូរគមនាគមន៍
t_pron: [ទូ-រៈ-គៈ-មៈ-នា-គំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ក្រសួងប្រៃសណីយ៍និងទូរគមនាគមន៍។
t_exp:
ដំណើរទៅនិងដំណើរមកក្នុងទីឆ្ងាយ, ផ្លូវទាក់ទងទៅវិញទៅមកឆ្ងាយ។ សព្វថ្ងៃពាក្យនេះប្រើសំដៅយកដំណើរទាក់ទង ឬប្រស្រ័យរកគ្នាដោយទូរស័ព្ទ ទាំងប្រើជាឈ្មោះក្រសួងមួយទទួលបន្ទុកខាងទូរលេខ ទូរស័ព្ទផង រួមជាមួយក្រសួងប្រៃសណីយ៍ :


t_main: ទូល
t_subscrip: 2
t_pron: [ទូល]
t_pos: កិ.
t_exp:
ប្រាប់, ឱ្យដំណឹង (រ.ស.) ; ច្រើនប្រើថា ក្រាបទូល, ក្រាបបង្គំទូល។ មានសេចក្ដីថាក្រាបបង្គំ ហើយទូលក្រោមព្រះបាទា :

t_exam:
សូមក្រាបបង្គំទូលក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទនៃ ...សូមទ្រង់ជ្រាប។ (ជាអតិគារវវាចា សម្ដែងសេចក្ដីគោរពយ៉ាងក្រៃលែងចំពោះព្រះរាជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង)។


t_main: ទូលព្រះបង្គំ
t_pron: [ទូល-ព្រះ-បង់-គំ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: សព្វ.
t_exp:
(ជាឧត្តមបុរិសៈ) ខ្ញុំ, ខ្លួនខ្ញុំ។ ពាក្យប្រើក្នុងរាជសព្ទ សម្រាប់បុរសហៅខ្លួនឯង និយាយក្រាបទូលចំពោះព្រះមហាក្សត្រិយ៍ ឬចំពោះក្សត្រិយ៍ទាំងពួង។


t_main: ទូលព្រះបង្គំ
t_subword: ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ
t_pron: [ទូល-ព្រះ-បង់-គំ-ជា-ខ្ញុំ-ក្រោម-ល្អង-ធូ-លី-ព្រះ-បាត]
t_notes: (បើស្ត្រីថា ខ្ញុំម្ចាស់ក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ)។
t_exp:
ជាពាក្យគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ក្រៃលែងជាង ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ ទៅទៀត។ (ព.បុ.) បុរសថា ខ្ញុំព្រះអង្គ, ខ្ញុំព្រះអង្គក្រោមព្រះតេជះ ឬ ខ្ញុំព្រះអង្គក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ។


t_main: ទួ
t_pron: [ទួ]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exam: ទួទៅ។
t_exp:
ទាំងអស់, ទាំងពួង, ទាំងស្រុង, ទាំងមូល, សព្វគ្រប់, ទូទៅ, ពាក្យនេះមិនដែលប្រើដាច់តែឯង ច្រើនប្រើភ្ជាប់ជាមួយពាក្យ ទៅ :


t_main: ទួរណឺវិស
t_pron: [ទួ-ណឺ-វិស]
t_source: (បារ. Tournevis)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់របស់ជាងមួយប្រភេទធ្វើដោយដែក ដែលមានគល់ស៊កទៅក្នុងដង, ចុងសំប៉ែតសម្រាប់មួលរឹតខ្ចៅផ្សេងៗ។


t_main: ទួរប៊ីន
t_pron: [ទួ-ប៊ីន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឧបករណ៍ម្យ៉ាងដែលគេប្រើកម្លាំងទឹកហូរ ចំហាយទឹក ឬឧស្ម័នជាដើម ដើម្បីបង្វិលកង់ បង្កើតបានជាថាមពលអគ្គិសនីជាដើម។


t_main: ទើង
t_pron: [ទើង]
t_pos: កិ.
t_exp: ចង់, ត្រូវការ, (ព.បុ.) :
t_exam:
អញមិនទើងទៅ, អញមិនទើងថា។ ... ទើងឆីប្រើរក ទើងស្វែងប្រើទៅ ទើងស្នេហ៍ប្រើហៅ មិត្រមកជាមិត្រ (មានក្នុងសាស្ត្រាច្បាប់រាជនេតិ)។


t_main: ទើប
t_pron: [ទើប]
t_pos: ឈ.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយបន្តសេចក្ដីដោយឡែក, ប្រើបន្តពីឃ្លាសេចក្ដីរបស់ពាក្យថា លុះតែ, ទាល់តែ, បើលុះតែ, កាលបើ ..., ដូចជា :

t_exam:
លុះតែគេសួរខ្ញុំ ទើបខ្ញុំឆ្លើយ; លុះតែឱ្យតម្លៃគ្រប់ទៅគេ ទើបគេឱ្យរបស់ទាំងនោះមកយើង; យប់ម៉ិញទាល់តែដល់ម៉ោង៣ ទើបខ្ញុំទទួលទានដំណេក; បើលុះតែបងព្រមទៅ ទើបគេទៅទាំងអស់គ្នា; កាលបើយើងអញ្ជីញគេ ទើបគេនឹងមកទាំងអស់គ្នា។


t_main: ទៀង
t_subword: ទៀងទេរ
t_pron: [ទៀង-ទេ]
t_pos: គុ.
t_exp: ទេរ ឬជ្រេទៀងតាមប្រក្រតី តាមធម្មតា :
t_exam:
(ព.កា.) អាទិត្យទៀងទេរ រាល់ថ្ងៃតែងបែរ ទៅទិសបស្ចិម សង្កេតមើលទៅ ឃើញដូចសន្សឹម រូបកាយឥតខ្លឹម ក៏ដូច្នេះដែរ។


t_main: ទៀន
t_subscrip: 2
t_pron: [ទៀន]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងសម្រាប់អុជ ធ្វើដោយក្រមួន ឬខ្លាញ់មានអំបោះជាប្រឆេះ សម្រាប់អុជយកពន្លឺជាសក្ការបូជា ឬប្រើអុជបំភ្លឺតាមធម្មតា។


t_main: ទៀនកល្ប
t_pron: [ទៀន-ក័ល]
t_pos: ន.
t_exp:
ទៀនមួយប្រភេទធំខ្លី សម្រាប់អុជជូនដំណើរបុគ្គលដែលជិតនឹងទទួលមរណភាព (ប្រើតាមសណ្ដាប់ស្រុក ចំពោះតែអ្នកដែលត្រូវការ)។


t_main: ទៀនគោល
t_pron: [ទៀន-គោល]
t_pos: ន.
t_exp:
ទៀនធំលញ់ដោយក្រមួន ទម្ងន់តាំងពី១តម្លឹងឡើងទៅ សម្រាប់ប្រើក្នុងពិធីបុណ្យនិងមង្គលការផ្សេងៗ ឬបិទនៅគ្រែទេស្នា ដោយសន្មតថាជាគោលលើអស់ទៀនទាំងពួង។


t_main: ទៀនជ័យ
t_pron: [ទៀន-ជៃ]
t_pos: ន.
t_exam: អុជទៀនជ័យ, លត់ទៀនជ័យ។
t_exp:
ទៀនធំសិតដោយក្រមួន តាំងពីទម្ងន់១៦នាឡិឡើងទៅ សម្រាប់អុជក្នុងពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មព្រះមហាក្សត្រជាម្ចាស់ជីវិត ឬអុជក្នុងពិធីសូត្រភាណយក្សក្នុងព្រះបរមរាជវាំង (តាមសណ្ដាប់រាជប្រពៃណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ) :


t_main: ទៀនវស្សា
t_pron: [ទៀន-វ័ស-សា]
t_pos: ន.
t_exam: សិតទៀនវស្សា, ហែទៀនវស្សា, វេរទៀនវស្សា។
t_exp:
ទៀនធំស្រដៀងគ្នានឹងទៀនជ័យ ប៉ុន្តែសិតដោយក្រមួនច្រើនតាមបាន ដែលទាយកទាយិកាធ្វើប្រគេនភិក្ខុសង្ឃក្នុងថ្ងៃ១៥កើតឬថ្ងៃ១រោចខែអាសាឍសម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃអុជបូជាចំពោះព្រះរត្នត្រ័យរាល់យប់ ក្នុងរដូវវស្សា :


t_main: ទៀប
t_subscrip: 1
t_pron: [ទៀប]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំពួកមាក់បាត ជាដំណាំមានដើមទាបៗ ល្មមបេះផ្លែបានដោយងាយ, ផ្លែទុំប្រើជាបង្អែមស្រស់, ទៀបមាន ៣ប្រភេទគឺ។


t_main: ទៀប
t_subscrip: 1
t_subword: ទៀបបន្លា
t_pron: [ទៀប-បន់-ឡា]
t_pos: ន.
t_exp:
មានផ្លែធំច្រឡោ មានពកខ្ពស់ៗ ស្ទើរនឹងហៅថាបន្លាក៏បាន ប៉ុន្តែមិនស្រួចដល់មុតដៃទេ ផ្លែទុំមានសាច់ជ្រាយ មានរសជូរបន្តិចៗ បើដាំនៅដីល្អ មិនសូវជូរប៉ុន្មានទេ; ទៀបនេះមានពូជដំបូងមកពីបរទេស គេច្រើនហៅថា ទៀបបារាំង; តាមទម្លាប់ខ្មែរ, បើពូជដំណាំឬរបស់អ្វីដែលមកពីបរទេស គេច្រើនតែហៅថា ...ទេស ដូចជា :

t_exam:
ក្ទម្ពទេស, ចេកទេស, ដំឡូងទេស, សេះទេស, សំបួរទេស, សំពត់ទេស ជាដើម, ទៀបបន្លា នេះអ្នកខ្លះគេក៏ហៅ ទៀបទេស ដែរ។


t_main: ទៀប
t_subscrip: 1
t_subword: ទៀបស្វិត
t_pron: [ទៀប-ស្វិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ទៀបមានផ្លែប៉ុនគ្នានឹងទៀបបាយដែរ ប៉ុន្តែមានសាច់ស្វិត មិនងាយរលេះ ទុកបានយូរជាងទៀបបាយ មានរសផ្អែមខ្សោយបន្តិចជាងទៀបបាយ។


t_main: ទៀវ
t_pron: [ទៀវ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ មាត្រស្រដៀងនឹងលលក, សម្បុរស្លាបខាងក្រៅប្រផេះ ខាងក្នុងខៀវ កាលណាហើរទើបឃើញខៀវ, ក្បាលធំ, សំឡេងស្អា យំឮសូរខ្លាំងមិនសមនឹងមាត្រ មានសត្វល្អិតដូចជាចង្រិត, កណ្ដូប, ក្អាត់និងកូនកង្កែបជាដើមជាអាហារ។


t_main: ទេពរំដួល
t_subscrip: 1
t_pron: [ទេប-រំ-ដួល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះមន្តស្នេហ៍មុខមួយប្រភេទ ដែលអ្នកប្រកាន់ជឿខាងរបៀនស្នេហ៍ សន្មតហៅដោយអំនួតថា កាលបើប្រសិទ្ធី ឬសូត្រកាលណា សូម្បីទេពតាក៏រំជួលចិត្តស្រឡាញ់តែរាល់គ្នាដែរ។


t_main: ទេពរំដួល
t_subscrip: 2
t_pron: [ទេប-រំ-ដួល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាក្លិនពិដោរឈ្ងប់, ច្រើនមានតែនៅភ្នំខ្លះដោយអន្លើ គេថាច្រើនមានក្នុងស្រុកកំពង់សោម ខេត្តកោះកុង។


t_main: ទេពី
t_pron: [ទេ-ពី]
t_source: (សំ.បា. ទេវី, វ > ព = ទេពី)
t_pos: ន.
t_exp:
ភរិយាធំរបស់ព្រះសម្មតិទេព គឺស្ត្រីជាភរិយានៃក្សត្រទ្រង់រាជ្យ ដែលស្ដេចបានអភិសេកតាំងពេញទីជាមហេសី ឬជាអគ្គមហេសី។


t_main: ទេវ
t_pron: [ទេ-វៈ]
t_pos: ន.
t_exp: (ម.ព. ទេព) :
t_exam:
ទេវៈបពិត្រព្រះសម្មតិទេពក្សត្រថ្លៃប្រសើរអើយ! រីប្រទេសដែលបានសុខស្បើយឥតមានទុក្ខភ័យ ទាំងនេះក៏ដោយសារព្រះតេជះសម្ភារបារមីទសពិធរាជធម៌នៃព្រះអង្គ! (ព.ទេ.) ប្រែរយបុរាណ។


t_main: ទេវ
t_subword: ទេវតាពលី
t_pron: [ទេ-វៈ-ដា-ពៈ-លី]
t_source: (បា. ទេវតាពលិ ឬ —ពលី សំ.ទេវតាពលិន៑)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ពលី ផង)។
t_exp:
គ្រឿងបូជាចំពោះទេវតា។ ទេវតាពលីមាន២យ៉ាង គឺ ១- ខាងពុទ្ធសាសនាប្រើឧទ្ទិស ចំណែកបុណ្យជូនចំពោះទេវតា; ២- ខាងលទ្ធិខ្លះក្រៅពីពុទ្ធសាសនា ប្រើបូជាវត្ថុផ្សេងៗមានភោជនាហារជាដើម ចំពោះទេវតា។


t_main: ទេវ
t_subword: ទេវធម៌
t_pron: [ទេ-វៈ-ធ័រ]
t_source: (សំ.បា. ទេវធម្ម)
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សមានហិរិនិងឱត្តប្បៈ ហៅថា អ្នកមានទេវធម៌។
t_exp:
ធម៌សម្រាប់ទេវតា ឬធម៌សម្រាប់ធ្វើបុគ្គលឱ្យបានជាទេវតា; ទេវធម៌មាន២យ៉ាង គឺ ហិរិ សេចក្ដីខ្មាសអំពើអាក្រក់; ឱត្តប្បៈ សេចក្ដីរាងចាលរអានឹងអំពើអាក្រក់ :


t_main: ទេវ
t_subword: ទេវនាគរី
t_pron: [ទេ-វៈ-នា-គៈ-រី]
t_source: (សំ. ទេវ «ទេវតា» + នាគរី «ស្ត្រីអ្នកក្រុង ស្ត្រីអ្នកឈ្លាសខាងឧបាយល្បួង ...»)
t_pos: ន.
t_exam: អក្សរទេវនាគរី។
t_exp:
ឈ្មោះអក្សរមួយបែបរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា មានតាំងពីយូរអង្វែងហើយដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ, សម្រាប់កត់ត្រាភាសាសំស្ក្រឹត :


t_main: ទេវ
t_subword: ទេវាវិនិច្ឆ័យ
t_pron: [ទេ-វា-វិ-និ-ឆៃ]
t_source: (បា. ទេវ + វិនិច្ឆយ «ការវិនិច្ឆ័យរបស់ទេវតា»)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះទីន័ងទេវាវិនិច្ឆ័យ ឬប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យ។
t_exp:
ពាក្យនេះ ខ្មែរយើងប្រើឱ្យឈ្មោះប្រាសាទជាស្ថានសម្រាប់ប្រជុំធំ នៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំងចតុម្មុខ ជាប្រាសាទដែលតម្កល់ស្វេត្រឆត្រធំសម្រាប់រាជ្យ :


t_main: ទេវកថា
t_pron: [ទេ-វៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exam: រឿងអ្នកតាទឹកអ្នកតាភ្នំ រឿងកំណើតរន្ទះ...ជាទេវកថា។
t_exp:
(អ.សិ.) តំណាលកថាប្រជាប្រិយមួយប្រភេទដែលមានដំណើររឿងនិយាយអំពីទេវៈ ពន្យល់បកស្រាយអំពីបាតុភូតធម្មជាតិនៅក្នុងសម័យកាលដែលមនុស្សមិនទាន់យល់ដឹងបាន ដោយភ្ជាប់នឹងជំនឿលើទេវៈ :


t_main: ទេវទត្ត
t_pron: [ទេ-វៈ-ទ័ត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះភិក្ខុមួយរូបជាព្រះអនុជអយ្យិកាមួយ គឺជីដូនមួយនឹងព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសក្យមុនីគោតម (ប៉ែកខាងព្រះវរមាតារបស់ព្រះអង្គ) ; ទេវទត្តនេះ, លុះបួសហើយបានយូរបន្តិចមក, ក៏តាំងចិត្តជាសត្រូវនឹងព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ, ខំប្រឹងធ្វើព្យាយាមនឹងសម្លាប់ព្រះអង្គ ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចដូចបំណង, ត្រាតែព្រះធរណីស្រូបខ្លួនយកទៅ។


t_main: ទេវទត្ត
t_subword: ចិត្តជាទេវទត្តមាត់ជាទេវតា
t_pron: [ចិត-ជា-ទេ-វៈ-ទាត់-មាត់-ជា-ទេ-វៈ-ដា]
t_pos: គុ.
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) សេចក្ដីថា ចិត្តអាក្រក់ប្រហែលនឹងចិត្តទេវទត្ត ប៉ុន្តែសម្ដីដែលចេញពីមាត់ទន់ផ្អែមពីរោះគួរនឹងឱ្យទុកចិត្តថាពិតប្រាកដដូចជាទេវតា។


t_main: ទេវទត្ត
t_subword: ទេវបុត្តមារ
t_pron: [ទេ-វៈ-បុត-តៈ-មា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
មារដែលជាទេវបុត្ត បានដល់ស្ដេចមារាធិរាជ មានកំណើតក្នុងជាន់ទេវតាដែលតែងតែបង្កព្យុះភ្លៀងឱ្យកើតការភ័យខ្លាច។ ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាមានតំណាលថា ទេវបុត្តមារ (មារាធិរាជ) បានប្រើកូនស្រីខ្លួន ៣នាក់គឺ នាងតណ្ហា, នាងរាគា, និងនាងអរតី ឱ្យទៅផ្ចាញ់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ តែដោយព្រះអង្គជាបុគ្គលអស់កិលេស, មិនចាប់អារម្មណ៍, មិនរំភើបនឹងឧបាយកលខ្មៅកខ្វក់ទាំងនោះឡើយ។


t_main: ទេវធម្មជាតិនិយម
t_pron: [ទេ-វៈ-ធ័ម-មៈ-ជាត-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: ទេវធម្មជាតិនិយមយល់ថាអាទិទេពនិងធម្មជាតិ គឺតែមួយនិងមានសារធាតុដូចគ្នា។
t_exp:
លទ្ធិឬជំនឿដែលជឿថា ចក្រវាលគឺជាអាទិទេព។ ជំនឿនេះជឿថា អាទិទេពមិនមែនជាភាវៈដោយឡែកទេ ប៉ុន្តែគេជឿថា អាទិទេពជាតថភាពទាំងមូលឬជាអំណាចដែលមានគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃតថភាព :


t_main: ទេវនិយម
t_pron: [ទេ-វៈ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: ជនជាតិក្រិកបុរាណមានជំនឿលើទេវនិយម។
t_exp:
លទ្ធិឬជំនឿមួយដែលជឿលើអត្ថិភាពនៃអាទិទេពមួយឬច្រើន។ ជំនឿនេះចាត់ទុកអាទិទេពថា ជាអ្នកបង្កើតលោក ជាប្រភពនៃតម្លៃទាំងអស់ ជាភាវៈមួយដែលមានវត្តមានគ្រប់ដំណើរទាំងអស់ក្នុងលោកនេះ ជាភាវៈស្មារតី និងជាភាវៈមនុស្ស ហើយតាមរយៈនេះ មនុស្សអាចទាក់ទងជាមួយអាទិទេពយ៉ាងជិតស្និទ្ធ :


t_main: ទេវាធិបតេយ្យ
t_pron: [ទេ-វា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ]
t_pos: ន.
t_exam: ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបែបទេវាធិបតេយ្យត្រូវបានឥស្សរជនសាសនាឬក្រុមបព្វជិតដែលកាន់អំណាចនយោបាយក្នុងនាមអាទិទេព។
t_exp:
ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដែលច្បាប់និងបទបញ្ញត្តិទាំងឡាយកើតចេញពីក្រឹត្យក្រម (ច្ប.) ដែលកំណត់ដោយសាសនាណាមួយ។ ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបែបនេះ ដឹកនាំដោយផ្អែកលើច្បាប់អាទិទេព ហើយអាទិទេពត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រមុខរដ្ឋ។ គម្ពីរពិសិដ្ឋរបស់សាសនា ត្រូវបានចាត់ទុកជាសារ ឬបទបញ្ជា ឬក៏ច្បាប់របស់អាទិទេព ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីដឹកនាំសង្គមឬរដ្ឋ :


t_main: ទេវិន្ទ
t_pron: [ទេ-វិន]
t_source: (បា.សំ. ទេវេន្ទ្រ)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ព្រះឥន្ទ្រ; ព្រះឥន្ទ្របានជាមានព្រះនាមថាទេវិន្ទនេះ ពីព្រោះព្រះអង្គធំជាងអស់ទេវតាក្នុងស្ថានសួគ៌ពីរជាន់ គឺជាន់ចាតុម្មហារាជិកានិងត្រៃត្រិង្ស។


t_main: ទេសកាល
t_pron: [ទេស-កាល]
t_source: (បា. ទេស + កាល)
t_pos: ន.
t_exam: កំពុងនៅសុខៗ មិនដឹងជាទេសកាលអ្វី ស្រាប់តែមកនាំបណ្ដាលឱ្យកំពូលចេតិយ រលំបាក់ខ្ទេចខ្ទីអស់។
t_exp:
កាលសម័យរបស់ប្រទេស ឬកាលដែលនិយមទៅតាមប្រទេស។ កាលដែលប្លែក; ពុំជួរកាល គឺកាលសម័យដែលបណ្ដាលឱ្យកើតមានហេតុឬមានអ្វីឡើងខុសពីធម្មតា :


t_poly: ៣)
t_exp:
ដំណើរផ្លាស់ទីរបស់មនុស្សទៅកាន់កន្លែងណាមួយ (ក្នុងឬក្រៅប្រទេស) ដើម្បីសម្រាកកម្សាន្ត ដោយគ្មានបំណងតាំងទីលំនៅឬមិនធ្វើសកម្មភាពយកកម្រៃនៅទីនោះ។


t_main: ទេសន្តរប្រវេសករ
t_pron: [ទេ-សន់-តៈ-រៈ-ប្រ-វេ-សៈ-ក]
t_pos: ន.
t_exp:
ជនគ្រប់ប្រភេទដែលចាកចេញទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេស ដោយស្របច្បាប់និងបានចុះបញ្ជីក្នុងស្ថាប័នសន្តិសុខសង្គមនៃប្រទេសទទួលឱ្យធ្វើការ។


t_main: ទេហៈ?
t_pron: [ទេ-ហៈ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: (ព.បុ.) ទេឬ? :
t_exam:
ដូច្នោះទេហៈ? ដូច្នោះទេឬ?, ឱ, ខ្ញុំស្មានថាជាអ្នកណា, លោកបងទេហៈ?, អីហ្នឹងមិនមែនមនុស្សដែលខ្ញុំឱ្យមកទេហៈ?។

t_notes:
(សម័យឥឡូវប្រើពាក្យ ទេឬ? ព.សា. ថា ទេអ៊្ហៃ? ជួនកាលអ្នកច្រៀងថា ទេរ៉ី? ច្រើនតែថា ចុះមិនដឹងទេឬ មិនឮទេរ៉ី? ...ថាតាមចួន)។


t_main: ទៃគ្រូ
t_pron: [ទៃ-គ្រូ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះទៃតូចមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានរមួលដាក់វត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធផ្សេងៗសម្រាប់ចងក្រវាត់ចង្កេះ ឬជួតក្បាលដើម្បីបង្ការខ្លួនក្នុងការចូលច្បាំង (មានប្រើតែក្នុងកាលបុរាណរាជ្យពីដើម)។


t_main: ទោ
t_pron: [ទោ]
t_source: (បា. ទ្វិ > ទោ)
t_pos: គុ.
t_exp: ពីរ។ ខ្មែរយើងប្រើតាមទម្លាប់ ជាបូរណសំខ្យាថា ទីពីរ ក៏បាន :
t_exam:
សម្រាប់ទោ, ថ្នាក់ទោ, យ៉ាងទោ, ជាន់ទោ គឺសម្រាប់ទីពីរ, ថ្នាក់ទីពីរ, យ៉ាងទីពីរ, ជាន់ទីពីរ (ថ្នាក់លេខពីរ)។


t_poly: ២)
t_exp:
ប្រដាប់មានសណ្ឋានដូច្នោះ សម្រាប់ដាក់បន្តោករបស់វែងធ្ងន់ដូចយ៉ាងសសរធំឬឈើហុបជាដើម ដើម្បីឱ្យស្រួលសែងក៏ហៅ ទោង ដែរ។


t_main: ទោណ
t_pron: [ទោ-ណៈ] ឬ [ទោន]
t_source: (បា.សំ. ទ្រោណ)
t_pos: ន.
t_exam: អង្ករមួយទោណ។
t_exp:
ឈ្មោះចំនួនដែលវាល់ឬដែលថ្លឹងមួយយ៉ាងប្រមាណ១៦នាឡិធម្មតា (ពាក្យនេះប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណយូរអង្វែងណាស់ទៅហើយ; សព្វថ្ងៃនេះមានប្រើតែក្នុងរឿងព្រះពុទ្ធសាសនា) :


t_main: ទោណព្រាហ្មណ៍
t_pron: [ទោ-ណៈ-ព្រាម]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះព្រាហ្មណ៍មួយរូប ជាប្រធានចាត់ចែងបូជាព្រះបរមសពព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងបានចែកព្រះបរមសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទៅឱ្យក្សត្រផ្សេងៗ ទាំង ៨នគរ។


t_main: ទោម
t_subscrip: 1
t_pron: [ទោម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបពួកមួយ ជើងវែង សម្បុរលាយចម្រុះខៀវ, ស, ក្រហម, ទំហំស្រដៀងគ្នានឹងមាន់ទឹកច្រើនរស់នៅលើត្រឹប។


t_main: ទោះបីបើ
t_pron: [ទោះ-បី-បើ]
t_pos: ឈ.
t_exp: (ព.បុ.) ជួនក្រែង, ក្រែងលោ, ជួនក្រែងលោ; ប្រសិនបើ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) ដូចជាកាព្យថា :
t_exam:
ទោះបីបើភ្លាំងភ្លាត់ កុំស្ងៀមមាត់ត្រូវស្រដី កុំឱ្យខ្លួនអប្រិយ ទោះម្ដេចក្ដីត្រូវដោះស្រាយ។ មួយសោតទោះយោបី លោកស្រដីអភិប្រាយ អំពីការណ៍វែងឆ្ងាយ ថានាយអាយកុំតតប។


t_main: ទំ
t_subscrip: 2
t_pron: [ទំ]
t_pos: កិ.
t_exp: (ព.ប្រ.) អង្គុយ, ចូលកាន់ទីអង្គុយ :
t_exam:
ប្រើទំលែងខ្ពស់ គឺកុំអាលប្រញាប់អង្គុយលើទីខ្ពស់មុនគេអញ្ជើញ។ កុំទុកចិត្តបរទេស កុំទុកចិត្តអភិនេស្ក្រម៍ កុំទុកចិត្តអភិប្រាយ ប្រើទំលែងខ្ពស់ រំពឹងឱ្យឆ្ងាយ ស្ដាប់ពាក្យបរិយាយ បណ្ដាំមេជី។ ... (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_poly: ២)
t_exam: កុំអាងទំនប់ជាងច្បាប់។
t_exp:
(ព.ប្រ.) ឧបាយ; ទ្រព្យ; សំណូក ឬមនុស្សដែលទប់ផ្លូវសេចក្ដី, ទប់ដំណើរឱ្យអាក់ ឱ្យទើសទាក់ ទៅតាមលំអានតាមគន្លងមិនរួច :


t_main: ទំនប់ពហុបំណង
t_pron: [ទំ-នប់-ពៈ-ហ៊ុ-បំ-ណង]
t_pos: ន.
t_exam: ទំនប់ពហុបំណងសេកសកនៅខេត្តបាត់ំបង។
t_exp:
ទំនប់រាំងផ្លូវទឹកទុកប្រើប្រាស់ច្រើនយ៉ាង ដូចជាស្រោចស្រពដំណាំកសិកម្ម, ផលិតអគ្គិសនី, ការពារទឹកជំនន់ជាដើម :


t_main: ទំនាក់ទំនងនិយម
t_pron: [ទំ-នាក់-ទំ-នង-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
លទ្ធិមួយដែលតែងតែបញ្ជាក់ថា ក្នុងវិស័យមួយចំនួនយ៉ាងហោចណាស់ សច្ចភាពខ្លួនវា ទាក់ទងទៅនឹងទស្សនៈរបស់អ្នកវិនិច្ឆ័យ (សោភណភាពនៃអ្វីមួយ អាស្រ័យលើភ្នែករបស់អ្នកសង្កេត) :

t_exam:
ទំនាក់ទំនងនិយមជាញឹកញាប់បដិសេធដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋានថា ជំនឿឬការវិនិច្ឆ័យត្រូវតែឆ្លើយតបទៅនឹងនិយាមនានា ដោយឯករាជ្យពីទំនោររបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។


t_main: ទំនាយ
t_pron: [ទំ-នាយ]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យ, សេចក្ដីដែលគេទាយ :
t_exam:
ទំនាយរបស់អ្នកណា?; ទំនាយនុ៎ះអ្នកណាទាយទុកមក?; ទំនាយព្រះពុទ្ធ, ទំនាយគ្រូ, ទំនាយហោរ, មានទំនាយត្រូវឱ្យធ្វើការនុ៎ះកើត។


t_poly: ២)
t_exam: ទំនាស់មាន ទំនាស់ក្នុងខ្លួន និងទំនាស់ក្រៅខ្លួន។
t_exp:
(អ.សិ.) ការប្រឈមគ្នារវាងកម្លាំងឬសភាវៈពីរផ្ទុយគ្នា។ ទំនាស់បង្កើតឱ្យដំណើររឿងមានភាពស្មុគស្មាញ តានតឹង ធ្វើឱ្យអ្នកអានជក់ចិត្ត ដិតអារម្មណ៍ រំភើប សប្បាយរីករាយ រំជួលចិត្ត :


t_pos: ប.
t_exp: ច្រើនជាបរិវារសព្ទផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ទំនៀម :
t_exam:
ទំនឹមទំនៀម គឺជាពាក្យដែលលោកចងជាប្រស្នាប្រៀបផ្ទឹមទៅរកសេចក្ដីណាមួយ, ច្រើនតែជាពាក្យសុភាសិត, ដូចពាក្យមានដើមថា ចិត្តជាទេវទត្ត មាត់ជាទេវតា។


t_main: ទំនោរ
t_pron: [ទំ-នោ]
t_pos: ន.
t_exam: តាមធម្មជាតិរបស់មនុស្ស ទំនោរសុទ្ធតែជាកម្លាំងពិតប្រាកដ ហើយសុទ្ធតែមានគោលបំណងជាក់លាក់។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ទិដ្ឋភាពនៃការប្រព្រឹត្តរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដែលបង្ហាញតាមវិធីជាក់លាក់ណាមួយ ហើយជាកម្លាំងចលករខាងផ្លូវចិត្តច្បាស់លាស់តម្រង់ទៅរកគោលបំណងជាក់លាក់ណាមួយ :


t_main: ទំពាំងបារាំង
t_pron: [ទំ-ពាំង-បា-រ៉ាំង]
t_pos: ន.
t_exam: ទំពាំងបារាំងជាប្រភេទបន្លែថ្មី។
t_exp:
ប្រភេទរុក្ខជាតិបន្លែ ដុះចេញជាទំពាំងពីដើមដែលគេច្រើនលើកជារងដើម្បីដាំ។ ដើមមានកម្ពស់ពី១០០ដល់១៥០សង់ទីម៉ែត្រ បន្តពូជដោយគ្រាប់ ហើយអាចផ្ដល់ផលរយៈពេលយូរពី ៨ខែរហូតដល់២០ឆ្នាំ :


t_pos: គុ., ន.
t_exp:
សម្ដីថ្លែងដោយថ្នម ដូចពាក្យ ឪពុកធំ ថា អ៊ំ, ដេក ថា គេង, ស៊ី ថា ញ៉ាំ, បៅ ថា ម៉ឹម ឬ អ៊‍ឹម, ប្អូន ថា អូន ជាដើម។


t_poly: ២)
t_exp: (ព.ប្រ.) ចំនួនច្រើន ឬតិច ឬក៏បុណ្យស័ក្ដិ, អានុភាព, សមត្ថភាព :
t_exam:
យើងមានទ្រព្យតិច គេមានទំហំទ្រព្យនិងបុណ្យស័ក្ដិស្ដុកស្ដម្ភមាំមួនណាស់ ពុំគួរយើងហ៊ានប្រណាំងប្រជែងជាមួយនឹងគេទេ។


t_main: ទំហំ
t_subword: ទំហំគ្រួសារ
t_pron: [ទំ-ហ៊ំ-គ្រួ-សា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ស្ថិតិ.) ចំនួនមនុស្សជាមធ្យមនៅក្នុងគ្រួសារមួយ ដែលជាលទ្ធផលនៃចំនួនមនុស្សសរុបនៅក្នុងកន្លែងណាមួយ (ភូមិ ឃុំ ស្រុក តំបន់ ...) ចែកនឹងចំនួនគ្រួសារសរុបនៅក្នុងកន្លែងនោះ។


t_main: ទាំង
t_pron: [ទាំង]
t_pos: ឈ.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយគួប និយាយប្រមូលចំនួន ឬបែបយ៉ាងអ្វីៗដូចពាក្យថា ទាំងអស់, ទាំងគ្រប់, ទាំងស្រុង, ទាំងនេះ, ទាំងនោះ, ទាំងអស់គ្នា, ទាំងប្រុស, ទាំងស្រី ជាដើម។


t_main: ទាំងពួង
t_pron: [ទាំង-ពួង]
t_pos: សព្វ.
t_exp:
ទាំងមូល, ទាំងអស់, ទាំងស្រុង, សព្វគ្រប់។ សម័យពីដើមច្រើនសរសេរ ទាំងប៉ួង, តែសម័យឥឡូវសរសេរ ទាំងពួង រត់របបអស់ហើយ។


t_main: ទាំងឡាយ
t_pron: [ទាំង-ឡាយ]
t_pos: គុ.
t_exp: អស់ទាំង, ទាំងអស់, រាល់; ពាក្យប្រាប់ចំនួនច្រើន សម្រាប់ប្រើភ្ជាប់នឹងចុងនាមសព្ទជាពហុវចនៈ :
t_notes: (សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ច្រើនសរសេរ ទាំងឡាយ ជាង ទាំងហ្លាយ)។
t_exam:
អ្នកទាំងឡាយ គឺអស់ទាំងអ្នក ឬពួកអ្នក, អ្នករាល់គ្នា; មនុស្សទាំងឡាយ, សត្វទាំងឡាយ គឺអស់ទាំងមនុស្ស អស់ទាំងសត្វ ...។


t_main: ទាំមីង
t_pron: [ទាំ-មីង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះភ្លេងប្រគំមួយប្រភេទ មានគងវង់, គងធំ, ស្គរធំ, ស្រឡៃ វាយដំផ្លុំលាយគ្នា សម្រាប់ប្រគំក្នុងឱកាសបុណ្យសព (ច្រើនមានក្នុងខេត្តក្រៅ មានខេត្តសៀមរាបជាដើម)។


t_main: ទះឆេះ
t_pron: [ទះ-ឆេះ]
t_pos: ន.
t_exp: (ម.ព. អែមផ្លែម)។
t_exam:
(ព.កា.) ឱ្យងាយចាំថា បំពង់ទះឆេះ នេះជាចំណេះ ខ្មែរក្នុងបុរាណ ប្រើជួសដែកភ្លើង ដែលយើងធ្វើបាន ចាស់ទុំបុរាណ ហៅអរណី។


t_main: ទៈបាន
t_pron: [ទៈ-បាន]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ទើបបាន :
t_exam: បងឯងធ្វើអ៊‍ីចឹងមិនកើតទេ ធ្វើតាមខ្ញុំប្រាប់នុះវិញទៈបានកើត!, លុះតែយើងទៅប្រាប់គេទៈបានគេមក។
t_notes:
(កុំប្រើពាក្យ បាន ទទេ ដូចជាថា អ្នកឱ្យប្រាក់ខ្ញុំសិន បានខ្ញុំឱ្យរបស់នុះទៅអ្នក; លុះតែធ្វើយ៉ាងហ្នឹងបានបាន ត្រូវប្រើពាក្យ ទើបបាន ឬ ប្រើ ព.សា. ថា. ទៈបាន នេះ វិញ។ ម.ព. ទើប ផង)។


t_main: ទ្យោតិសាស្ត្រ
t_pron: [ទ្យោ-តិ-សាស]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
តម្រាទាយពីផលនៃកម្មល្អ អាក្រក់ ដើម្បីឱ្យដឹងសេចក្ដីចម្រើន សេចក្ដីវិនាសរបស់មនុស្សទាក់ទងនឹងការមើលពន្លឺផ្កាយដុះកន្ទុយជាដើម។


t_poly: ៣)
t_exp:
សមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទានតាំង តាមលំដាប់ថ្នាក់មាន៤ជាន់គឺ សម្រាប់ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា ឬរាប់ពីថ្នាក់ក្រោមមុនថា ចត្វា, ត្រី, ទោ, ឯក ក៏បាន; កាលពីក្នុងបុរាណសម័យយូរហើយ ទ្រទូងសម្រាប់ ឯក ហៅថា ទ្រទូងរ័ត្ន, តែសម័យសព្វថ្ងៃនេះហៅថា រាជាគណៈ ដូចគ្នាទាំង ៤សម្រាប់។


t_main: ទ្រនិច
t_subscrip: 2
t_pron: [ទ្រ-និច]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) សញ្ញាពិសេសមួយនៅលើអេក្រង់មានរូបសណ្ឋានដូចជាក្បាលព្រួញ, បន្ទាត់, ប្រអប់, ចតុកោណ... ហើយលោតភ្លឹបភ្លែតៗតាមចលនាកណ្ដុរ។


t_main: ទ្រនំលលក
t_pron: [ទ្រ-នំ-ល-លក]
t_pos: ន.
t_exam: លើកទ្រនំលលក, ដាក់ល្អីបាយលើទ្រនំលលក។
t_exp:
ទំនប់តូចដែលគេលើកខណ្ឌស្រែមួយឱ្យមានផ្នែកដោយខ្លួនពីគ្នា, ដោយបរិយាយថា ទំនប់តូចនោះមានកម្ពស់ផុតពីទឹកស្រែ ល្មមលលកទំបាន :


t_main: ទ្រព្យសកម្ម
t_pron: [ទ្រ័ប-សៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រាក់និងអ្វីៗផ្សេងទៀតដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់រូបវន្តបុគ្គលឬនីតិបុគ្គល ហើយអាចទូទាត់បំណុល ប្រើប្រាស់ ទទួលអត្ថប្រយោជន៍ និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលបាន។


t_main: ទ្រព្យសកម្ម
t_subword: ទ្រព្យសកម្មអរូបី
t_pron: [ទ្រ័ប-សៈ-កាំ-អៈ-រូ-ប៉ី]
t_pos: ន.
t_exp:
ទ្រព្យសកម្មដែលមិនមានរូប ដូចជាកម្មសិទ្ធិបញ្ញា ប្រកាសនីយបត្រតក្កកម្ម ពាណិជ្ជសញ្ញា សិទ្ធិអ្នកនិពន្ធនិងសិទ្ធិប្រហាក់ប្រហែល វិធីសាស្ត្រធុរកិច្ច ជាដើម។


t_main: ទ្រព្យា
t_subword: អ្នកមានទ្រព្យា
t_pron: [នាក់-មាន-ទ្រាប់-ព្យា]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកមានទ្រព្យនានា, មានទ្រព្យច្រើន :
t_exam:
(ព.កា.) អ្នកមានទ្រព្យា បើមានចិត្តជា សម្បូរមិត្រភក្ដិ តែងមកឈូឆរ កំដរឥតអាក់ នាំឱ្យត្រជាក់ ចិត្តថ្លើមជានិច្ច។


t_main: ទ្រមាក់ខ្លា
t_pron: [ទ្រ-មាក់-ខ្លា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបតូចមួយប្រភេទ សន្តានសត្វល្វាចេក (តាមឮគេនិយាយតៗមកថា នៅក្នុងព្រៃញៀតស្បាត, បើឮសំឡេងសត្វនោះយំត្រង់កន្លែងណា គឺមានខ្លានៅជិតៗ ក្បែរកន្លែងនោះពុំខាន)។


t_main: ទ្រមេញ
t_pron: [ទ្រ-មេញ]
t_pos: គុ.
t_exp: លំគេញ (ច្រើនប្រើតែក្នុងពាក្យកាព្យ ឬទំនុកច្រៀង) :
t_exam:
ហៃកែវទ្រមេញ កុំពោលទន្ទេញ តែពីទុក្ខព្រួយ ខំធ្វើបុណ្យទៅ គង់បុណ្យនឹងជួយ ឱ្យកែវស្រាលព្រួយ មានចិត្តរីករាយ។


t_main: ទ្រមេម
t_pron: [ទ្រ-មេម]
t_pos: ន.
t_exam: វាស៊ីបានច្រើនណាស់ ម្សិលមិញវាស៊ីបាយអស់មួយទ្រមេម។
t_notes: (ចានបែបនេះមានតែក្នុងសម័យពីដើម។ ម.ព. ឃ្វើង ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះចានបាយធំមួយបែបមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងចានគោម ប៉ុន្តែជ្រៅជាងចានគោម រាងច្រឡោបន្តិចអ្នកស្រុកខ្លះហៅ ឃ្វើង, ខ្លះហៅ ចានឃ្វើង :


t_main: ទ្រីបស្រូវ
t_pron: [ទ្រីប-ស្រូវ]
t_pos: ន.
t_exam: ពេលរាំងស្ងួត ទ្រីបស្រូវបំផ្លាញដំណាំស្រូវនិងដំណាំផ្សេងៗទៀត។
t_exp:
សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូងដែលមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ ស្តង់ស្ហេតូទ្រីប ប៊ីហ្វ័រមីស ស្ថិតក្នុងសន្តានទ្រីពីដេ :


t_main: ទ្រីសឺណែឡូស
t_pron: [ទ្រី-សឺ-ណែ-ឡូស]
t_pos: ន.
t_exp: ជំងឺបង្កដោយបរាសិតទ្រីសឺណែឡា ស្ថិតក្នុងសន្តានទ្រីសឺណែលីដេ ប្រភេទទ្រីសឺណែឡាស្ពៀរ៉ាលីស :
t_exam:
រោគសញ្ញាសំខាន់ៗនៃជំងឺទ្រីសឺណែឡូសមានដូចជាឡើងកម្ដៅ គ្រុន ល្ហិតល្ហៃ រមាស់ស្បែក សាច់ដុំឡើងរឹង ឈឺនៅពេលដែលយើងប៉ះវា។


t_main: ទ្រឹស្តិ
t_pron: [ទ្រឹស] (ជើង ត)
t_source: (សំ.ទ្ឫស្ដិ; បា. ទិដ្ឋិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ទិដ្ឋិ)។
t_exp:
ពាក្យនេះ សព្វថ្ងៃប្រើជា ទ្រឹស្ដី (ជើង ដ) គឺការឃើញដោយភ្នែក ឬការយល់ឃើញដោយគំនិតប្រាជ្ញាយោបល់, គោលការណ៍ដែលពន្យល់ចង្អុលប្រាប់នូវដំណើរទំនងនៃកិច្ចការទាំងពួងដែលត្រូវធ្វើយ៉ាងណាៗ :

t_exam:
រឿងនេះគ្រាន់តែជាទ្រឹស្ដីទេ, បុគ្គលនេះមានតែទ្រឹស្ដី តែមិនទាន់មានការប្រតិបត្តិ ឬការពិសោធនៅឡើយទេ; ទ្រឹស្ដីទុកជាមូលដ្ឋាននៃកិច្ចប្រតិបត្តិ។


t_main: ទ្រូង
t_pron: [ទ្រូង]
t_pos: ន.
t_exp:
អវយវៈមនុស្សត្រង់ប៉ែកខាងមុខ ពីក្រោមដងកាំបិតចុះមកចុងដង្ហើម; អវយវៈរបស់សត្វតិរច្ឆានទ្វេបាទ ឬចតុប្បាទត្រង់ប៉ែកខាងលើពោះ។


t_main: ទ្រូលាវ
t_pron: [ទ្រូ-លាវ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទ្រូមានប្រឹស ២គឺលើ ១ក្រោម ១, ប្រឹសលើមានមុខទៅខាងលើ, ប្រឹសក្រោមមានមុខមកខាងក្រោម (ធ្វើតាមបែបទ្រូរបស់លាវ)។


t_main: ទ្រូលាវ
t_subword: ដូចទ្រូលាវ
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ជាពាក្យនិយាយសំដៅមនុស្សដែលមានលាភចូលមកពីទីផ្សេងៗឥតអាក់ ប្រៀបដូចទ្រូលាវដែលត្រូវត្រីតាមប្រឹសទាំងពីរ។


t_main: ទ្រៀល
t_pron: [ទ្រៀល]
t_pos: ន.
t_notes: (សរសេរជា ត្រៀល ក៏បាន)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចនិងវល្លិដើមរឹង មាន ២ប្រភេទគឺ ទ្រៀលស្វា មានដើមតូចៗដុះបែកជាគុម្ពធំៗ មានផ្លែតូចៗជាចង្កោមៗ ស្រដៀងនឹងផ្លែជើងចាបតូច ផ្លែទុំមានសម្បុរក្រហមបរិភោគបាន មានរសផ្អែមស្រទន់បន្តិច; ទ្រៀលដោះក្របី មានដើមជាវល្លិថ្លោសៗសាច់រឹង ឡើងតោងដើមឈើខ្ពស់មានផ្លែថ្លោសៗ ប៉ុនៗដោះក្របីញី ផ្លែជាចង្កោមៗ ផ្លែទុំមានសម្បុរក្រហម បរិភោគបាន មានរសជូរអែម; ទ្រៀលទាំង ២ប្រភេទនេះ ដុះឯងពុំដែលឃើញមានអ្នកណាមួយដាំទេ ជាផលព្រឹក្សមានប្រយោជន៍គួររក្សាទុកឱ្យមានជិតភូមិ ដែលវាដុះឯង។


t_poly: ២)
t_exp: (ព.ប្រ.) ខំដើរពេញទំហឹងឬខំធ្វើការពេញកម្លាំង :
t_exam:
អ្នកដើរលឿនណាស់ ខ្ញុំខំទ្រោលឱ្យទាន់ ក៏នៅតែមិនទាន់អ្នក; ការនេះធ្ងន់ណាស់ មើលទៅខ្ញុំមុខជាទ្រោល តែម្នាក់ឯងមិនបានទេ។


t_main: ទ្រាំង
t_subscrip: 1
t_pron: [ទ្រាំង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្រុកមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ; ឥឡូវរួមចូលក្នុង ខេត្តតាកែវ ស្រុកទ្រាំងមាន ២គឺ ទ្រាំងត្រើយឯជើង, ទ្រាំងត្រើយត្បូងៗ សព្វថ្ងៃនេះជាអាណាខេត្តកូស័ងស៊ីន រាប់បញ្ចូលក្នុងខេត្តមាត់ជ្រូក (ចូដុក)។


t_main: ទ្រាំង
t_subscrip: 2
t_pron: [ទ្រាំង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះតចសារព្រឹក្សមួយប្រភេទ (សន្តានជ្រៃ) មានធាងវែងៗ មានស្លឹកប្រើការបានច្រើនយ៉ាងគឺ ប្រើការចារសាស្ត្រាហៅថា ស្លឹករឹត; ប្រើការដោយយកទ្រនុងស្លឹកវាច្រៀកធ្វើជាកន្លាស់ដោតខ្ទាស់ស្លឹកខ្ចីៗ សៗ គ្របបន្តិចៗលើគ្នាឱ្យបានជាបន្ទះវែងៗ ធំៗ សម្រាប់ប្រក់ឬបាំងហៅថា ភ្ជល់ (មិនជាប់បានយូរប៉ុន្មានទេ) ; ទោះត្បាញជាការុងឬសំពៀតជាដើមក៏ហៅថា ភ្ជល់ បានដែរ; ប្រើចម្រៀកតូចៗត្បាញធ្វើជាក្ដោងទូក ហៅថា ទទត់; ទ្រនុងដែលសកយកស្លឹកចេញហៅថា ទ្រនុងរឹត ឬឆ្អឹងរឹត; ធាងទុំដែលគេកាប់យកមកពុះហើយច្រាស់ ឬឈូសធ្វើជាវត្ថុផ្សេងៗមានដំបង, ដាម, ព័ន្ធមូល (គ្រឿងតម្បាញ) ជាដើម ហៅថា ទ្រាំង ដែរៈ ដំបងទ្រាំង, ដាមទ្រាំង, ព័ន្ធមូលទ្រាំង។ (ព.ទ.បុ.) ទ្រាំងកំដរខ្មោច គេយកធាងទ្រាំងដែលគេធ្វើជាដាមឬជាព័ន្ធមូលនោះមកចងភ្ជាប់ ឬខ្ទាស់នឹងកាំជណ្ដើរផ្ទះ ដោយគេជឿតាមទម្លាប់ថា ខ្មោចបិសាចខ្លាចទ្រាំង គេការពារមិនឱ្យខ្មោចបិសាចឡើងតាមជណ្ដើរចូលក្នុងផ្ទះបាន។ មនុស្សដែលខ្ចិលខ្ជិលណាស់ ឬដែលល្ងង់ទុយមុយពេក ពេលយប់ដេកលក់មិនសូវដែលប្រែខ្លួន បានត្រឹមតែមកដេកកំដរ កុំឱ្យតែខ្លាចខ្មោចបិសាចលងប៉ុណ្ណោះ, គេនិយាយថា ដូចគេយកទ្រាំងមកកំដរខ្មោច។ ដើមទ្រាំងនេះច្រើនដុះពីគ្រាប់វាក្នុងព្រៃធំៗ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានខេត្តក្រចេះ និងខេត្តកំពង់ធំច្រើនជាងខេត្តឯទៀត, ជាតចសារព្រឹក្សមានប្រយោជន៍ច្រើន, គេអាចដាំតាមព្រំវត្តអារាមក៏បាន មិនសូវរើសដីប៉ុន្មានទេ, រស់នៅបានយូរឆ្នាំ វែងឆ្ងាយជាងអាយុមនុស្សអ្នកមានអាយុវែង, ប៉ុន្តែលុះដល់កំណត់កាល ក៏បញ្ចេញផ្កាចំត្រង់កំពូលមានផ្លែផ្កាជាធ្លាយដូចផ្លែចាក, លុះផ្លែទុំហើយ តចសារព្រឹក្សនេះក៏ងាប់, រាប់ថាជារុក្ខជាតិបញ្ចេញផ្កាផ្លែសម្លាប់ដើម, សូមដូចព្រះពុទ្ធភាសិតថា តចសារជាតិមានឫស្សី, បបុស, ត្រែង, ទ្រាំងជាដើមបញ្ចេញផ្កាផ្លែសម្លាប់ដើមវាយ៉ាងណា, លាភៈសក្ការៈពុំជា សម្លាប់មនុស្សលោភលាមកតក់ម៉ក់អាក្រក់ក្រៃ ក៏មានឧបមេយ្យដូច្នោះដែរ។


t_main: ទ្រាំទ្រឹស្តិ
t_pron: [ទ្រាំ-ទ្រឹស] (ជើង ត)
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_notes: (ម.ព. ទ្រាំនិងទ្រឹស្ដិ ផង)។
t_exp:
ក្រអឺតក្រទម, ដំអក់, ទម្រន់, ក្រាញដោយប្រកាន់ទិដ្ឋិអស្មិមានះ; ស្ទាក់ស្ទើរ, ស្ទើរចង់ស្ទើរទេ, ទាំងទាល់ :

t_exam:
តុលាការកោះហៅ ៣ ដង ហើយ គាត់ចេះតែទ្រាំទ្រឹស្ដិ មិនព្រមចូលខ្លួនទៅសោះ, បើមុខជានឹងខានឱ្យគេមិនបានទេ ត្រូវឱ្យគេឱ្យហើយទៅ ទ្រាំទ្រឹស្ដិដល់ណាទៀត?; វាធ្វើទ្រាំទ្រឹស្ដិមិនចង់ទៅ, ធ្វើការទាំងទ្រាំទ្រឹស្ដិ។


t_main: ទ្វាទសមាស
t_pron: [ទ្វា-ទៈ-សៈ-មាស] ឬ [ទ្វា-ទស់-សៈ-មាស]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: បុណ្យទ្វាទសមាស, ពិធីទ្វាទសមាស។
t_exp:
ខែទាំងដប់ពីរ; មួយខួបខែ គឺមួយឆ្នាំ។ ក្នុងកម្ពុជប្រទេសយើង, ប្រើជាឈ្មោះបុណ្យឬព្រះរាជពិធីមួយ ដែលធ្វើក្នុងមួយខែម្ដង ជាទំនៀមតាមរាជប្រពៃណី :


t_poly: ២)
t_exam: ទ្វារកំពត, ទ្វារសមុទ្រ។
t_exp:
ច្រកឬប្រហប់ដែលមានភ្នំអមទាំងពីរខាង ឬឈូងសមុទ្រជាដើម ទោះមានកោះឬភ្នំអមទាំងពីរខាងក្ដី មានតែដីគោកអមក្ដី ក៏ហៅ ទ្វារ ដែរ :


t_main: ទ្វារ
t_subword: ត្រចៀកទ្វារ
t_pron: [ត្រ-ចៀក-ទ្វា]
t_pos: ន.
t_exam: ត្រចៀកទ្វារល្អមានតម្លៃថ្លៃ។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើពីលោហៈ រាងសំប៉ែតពីរផ្នត់ មានរន្ធ មានបន្លួញញីឈ្មោលដើម្បីភ្ជាប់ទ្វារទៅនឹងមេទ្វារសម្រាប់បើកបិទ :


t_poly: ៣)
t_exp:
គោលការណ៍ឬទ្រឹស្ដីទ្វេភាព, ការជឿថា អ្វីៗទាំងអស់សុទ្ធតែមានធាតុពីរផ្ទុយគ្នាដូចជា កាយនិងព្រលឹង ល្អនិងអាក្រក់ជាដើម។


t_main: ទ្វិបថ
t_pron: [ទ្វិ-បត់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ផ្លូវបែកជាពីរ :
t_exam:
(ព.កា.) លុះដល់ទ្វិបថ រីចៅកំសត់ មានចិត្តហ៊ីងហ៊ាង បើទៅខាងស្ដាំ ក្រែងជាផ្លូវវាង ផ្លូវឆ្វេងស្រួលជាង ឬទៅខាងណា។


t_poly: ២)
t_exp: ផ្នែកដ៏ធំនីមួយៗនៃផែនដីដែលខណ្ឌដោយសមុទ្រ :
t_exam:
ក្នុងការសិក្សាគេចែកផែនដីចេញជាប្រាំមួយទ្វីបគឺ អឺរ៉ុប អាស៊ី អាហ៊្វ្រិក អាម៉េរិក អូសេអានី និងអង់តាក់ទិក។


t_main: ទ្វេពន្ធភាព
t_pron: [ទ្វេ-ពន់-ធៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
ភាពនៃបុគ្គលម្នាក់ដែលពុំទាន់រំលាយចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍មុនផង ហើយរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាថ្មីទៀត, ភាពមានប្រពន្ធពីរឬប្ដីពីរ។


t_main: ទ្វេស្សជន
t_pron: [ទ្វេស-សៈ-ជន់]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: ជន, មនុស្សដែលស្អប់ :
t_exam:
(ព.កា.) រីទ្វេស្សជន ពុំសូវគិតគន់ ពីការចងមិត្រ ច្រើនតែភ្លេចភ្លាំង គាំងការពិនិត្យ ដោយហេតុឥតមិត្រ ព្រួយក្នុងគ្រាក្រ។


t_main: ទ្វេហារ
t_pron: [ទ្វេ-ហា]
t_source: (សំ.បា. ទ្វិ ឬ ទ្វេ "ពីរ" + ហារ "ការនាំ អ្នកនាំ, អ្នកនាំយក")
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះរាជកុមារ ទាំងទ្វេហារល្អពិសី គួរឱ្យមានមេត្រី ក្ដីស្រឡាញ់ស្មើបុត្រា។
t_exp:
អ្នកដែលនាំ, ដែលបញ្ជូនរបស់អ្វីៗទៅទាំងពីរនាក់ជាមួយគ្នា; អ្នកសែងអ្វីៗ។ សព្ទនេះ អ្នកប្រាជ្ញតែងកាព្យយកមកប្រើមានន័យថា ពីរនាក់, ទាំងពីរប្រាណ (ប្រើតែខាងកាព្យ) :


t_main: ធ
t_pron: [ធ]
t_pos: ន.
t_remark: 3
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី១៩នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី៤។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [tʰ] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។


t_main: ធនបត្រ
t_pron: [ធៈ-នៈ-ប័ត]
t_source: (សំ. ធន "ទ្រព្យ" + បត្រ "សន្លឹក, ស្លឹក; ក្រដាស")
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសន្មតហៅក្រដាសដែលប្រើចាយជំនួសប្រាក់ តាមបញ្ញត្តិរបស់រាជការគ្រប់ប្រទេសក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ (ក្រដាសប្រាក់)។ (គួរប្រើពាក្យនេះតាមសម័យនិយម)។


t_main: ធនលាភ
t_subword: ធនលាភឩត្តរជីវី
t_pron: [ធៈ-នៈ-លាប-អ៊ុត-តៈ-រ៉ៈ-ជី-វី] ឬ [ធន់-នៈ-លាប-អ៊ុត-តៈ-រ៉ៈ-ជី-វី]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រាក់ឧបត្ថម្ភដែលបានផ្ដល់ឱ្យប្ដី ប្រពន្ធ ឬកូននៅក្នុងបន្ទុក បន្ទាប់ពីនិយោជិតរងគ្រោះថ្នាក់ការងារដល់បាត់បង់ជីវិត។


t_poly: ២)
t_exp:
គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុដែលមាននីតិសម្បទាពិសេសក្នុងការរើសយកប្រតិបត្តិការជាមុខរបរ រួមមាន ទី១ការផ្ដល់ឥណទានគ្រប់ប្រភេទចំពោះសាធារណជនដោយមានកម្រៃ រាប់បញ្ចូលទាំងឥណទាន ភតិសន្យា និងការសន្យាតាមហត្ថលេខា ទី២ការទទួលប្រាក់បញ្ញើមិនមានមុខសញ្ញាប្រើពីសាធារណជន ទី៣ប្រព្រឹត្តិកម្មនិងការដាក់ឱ្យអតិថិជនប្រើប្រាស់នូវមធ្យោបាយទូទាត់ជារូបិយវត្ថុឬជារូបិយបណ្ណ។


t_main: ធនាគារ
t_subword: ធនាគារកណ្ដាល
t_pron: [ធៈ-នា-គា-កន់-ដាល]
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) ធនាគារសាធារណៈដែលមានសមត្ថកិច្ចផ្ដាច់មុខលើការកំណត់គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុនិងការគ្រប់គ្រងចំនួនឥណទានសរុប និងការគ្រប់គ្រង ត្រួតពិនិត្យគ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុតាមរយៈការចេញសេចក្ដីប្រកាស បទបញ្ជា និងសេចក្ដីណែនាំផ្សេងៗ។


t_main: ធនិត
t_pron: [ធៈ-និត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះព្យញ្ជនៈ ១០តួក្នុងវគ្គ ទាំង ៥គឺ ខ ឃ, ឆ ឈ, ឋ ឍ, ថ ធ, ផ ភ ជាអក្សរមានសំឡេងតឹង មានសូរអក្សរ ហ លាយចូលផង; សំឡេង សំ.បា. ជា ក្ហៈ, គ្ហៈ; ច្ហៈ, ជ្ហៈ; ដ្ហៈ (ឬ ត្ហ៎ៈ), ឌ្ហៈ; ត្ហៈ, ទ្ហៈ; ប្ហៈ; (ប៉្ហៈ), ព្ហៈ; ជាគូគ្នានឹងព្យញ្ជនៈជា សិថិល ១០តួគឺ កៈ, គៈ; ចៈ, ជៈ; ដៈ (ឬ ត៎ៈ), ឌៈ; តៈ; ទៈ; បៈ (ប៉ៈ), ពៈ (គួរយល់ថា សិថិល "មានសំឡេងធូរ", ធនិត "មានសំឡេងតឹង ព្រោះមានសំឡេង ហ ផ្សំជាមួយផង; ទោះបីភាសាខ្មែរយើងក៏ សិថិល និង ធនិត មានសំឡេងធូរតឹងផ្សេងពីគ្នាដែរ គួរតែស្ដីនិយាយកុំឱ្យច្រឡំគ្នា, ដូចព្យញ្ជនៈជា សិថិល ថា ក្នុង, ក្មេង, ម្ដាយ ក្មេក; គ្នា, គ្នេរគ្នាន់; ច្នេះ, ច្នៃ; ត្នោត, ត្មាត, ត្មោង; ប្ដី, ប្ដឹង ជាដើម កុំនិយាយជាសំឡេង ធនិត ថា ខ្នុង, ខ្មេង, ម្ដាយខ្មេក; ឃ្នា, ឃ្នេរឃ្នាន់; ឆ្នេះ, ឆ្នៃ; ថ្នោត, ថ្មាត, ថ្មោង; ផ្ដី, ផ្ដឹង។ល។ ទើបច្បាស់តាមសំឡេងព្យញ្ជនៈរបស់ជាតិយើង។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះរាសី (ខែ) ទី ៩ប្រើតាមសុរិយគតិ មាន ៣១ថ្ងៃ, ហៅថា ធនុរាសី ឬ ខែធនុ ត្រូវគ្នានឹងខែដេសមប្រិ៍បារាំងសែស។ សព្វថ្ងៃនេះ យើងប្រើជា ធ្នូ ជាខែទី ១២។


t_main: ធម៌
t_pron: [ធ័រ]
t_source: (បា.; សំ. ធម្ម)
t_pos: ន.
t_exam: រៀនធម៌, សូត្រធម៌, ចេះធម៌, ចាំធម៌, ស្ដាប់ធម៌, ធម៌អាថ៌ អត្ថបទរបស់ធម៌។ល។
t_notes: (ម.ព. ធម្ម ផង)។
t_exp:
សភាវៈដែលទ្រទ្រង់សត្វលោក គឺ បុណ្យ, បាប, សុចរិត, ទុច្ចរិត។ល។ ពាក្យនេះ ខ្មែរយើងធ្លាប់ប្រើជាធម្មតាមក គឺសំដៅយកពាក្យឱវាទរបស់ព្រះពុទ្ធ និងអត្ថបទទូទៅដែលទាក់ទងដោយពុទ្ធសាសនា :


t_main: ធម្ម
t_pron: [ធ័ម-មៈ]
t_source: (បា.; សំ. ធម៌)
t_pos: ន.
t_exp:
ធម៌, សភាវៈទ្រទ្រង់សត្វលោក គឺ បុណ្យ, បាប, សុចរិត, ទុច្ចរិត; ហេតុ; សភាព; ធម្មតា; ប្រក្រតី; ធម្មជាត; ប្រាជ្ញាញាណ; គុណ; សេចក្ដីចម្រើន; អារម្មណ៍ខាងផ្លូវចិត្ត; ការរិះគិត; សង្ខារ; កិរិយាមារយាទ; បរិយត្តិ; ច្បាប់។ល។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មបទ
t_pron: [ធ័ម-មៈ-បត់]
t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាក្នុងសុត្តន្តបិដកខាងពួកខុទ្ទកនិកាយ ហៅថា ខុទ្ទកនិកាយ ធម្មបទ, ជាពុទ្ធភាសិតសុទ្ធតែជាគាថាទាំងអស់ ហៅថា ធម្មបទគាថា ឬ គាថាធម្មបទ។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មកាយ
t_pron: [ធ័ម-មៈ-កាយ]
t_source: (បា. សំ. ធម៌កាយ)
t_pos: ន.
t_exp:
កាយមួយយ៉ាងក្នុងកាយទាំងបីរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធគឺ រូបកាយ, នាមកាយ, ធម្មកាយ; ព្រះធម៌ដែលជាពុទ្ធភាសិតហៅថា ធម្មកាយ ព្រោះទុកដូចជា រូបកាយរបស់ព្រះអង្គ សូម្បីទ្រង់បរិព្វានទៅហើយ ក៏នៅមានព្រះធម៌នេះជាតំណាងព្រះអង្គ។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មគោរព
t_pron: [ធ័ម-មៈ-គោ-រប់]
t_source: (សំ. ធម៌ + គៅរវ; បា. ធម្ម + គារវ)
t_pos: ន.
t_exam: សាស្ត្រាព្រះធម្មគោរព។
t_exp:
សេចក្ដីកោតក្រែងចំពោះធម៌ គឺសេចក្ដីប្រព្រឹត្តប្រតិបត្តិតាមគន្លងធម៌។ ឈ្មោះសាស្ត្រាប្រែរយមួយខ្សែ សម្រាប់សម្ដែងជាមុនបង្អស់ប្រាប់សេចក្ដីគោរពធម៌ ក្នុងឱកាសបុណ្យធំៗ តាមទម្លាប់ពុទ្ធសាសនិកជនក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មចក្ក
t_pron: [ធ័ម-មៈ-ច័ក]
t_source: (បា. សំ. ធម៌ចក្រ)
t_pos: ន.
t_exp:
ចក្រគឺធម៌ឬធម៌ដូចជាកង់ គឺធម៌ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សម្ដែងជាដំបូងបង្អស់ ក្នុងកាលព្រះអង្គបានត្រាស់ទើបបាន ៥៩ថ្ងៃ, ទ្រង់សម្ដែងអរិយសច្ច ៤បង្វិលដំណើរសេចក្ដីដូចជាកង់រទេះ។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មចក្ខុ
t_pron: [ធ័ម-មៈ-ច័ក-ខុ]
t_source: (បា.; សំ. ធម៌ចក្សុស៑ ឬ ធម្មចក្សុ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. មគ្គនិងអរិយមគ្គ ផង)។
t_exp:
ភ្នែកគឺធម៌ ឬធម៌ទុកដូចជាភ្នែក, បានខាងឯអរិយមគ្គជាន់ក្រោមបីប្រភេទគឺ សោតាបត្តិមគ្គ, សកទាគាមិមគ្គ, អនាគាមិមគ្គ; តែច្រើនសំដៅចំពោះ សោតាបត្តិមគ្គ។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មបទដ្ឋកថា
t_pron: [ធ័ម-មៈ-ប៉ៈ-ទ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះអដ្ឋកថា គឺគម្ពីរអធិប្បាយសេចក្ដីគាថាធម្មបទ, អដ្ឋកថានេះមានពីរភាគ, ភាគខាងដើមហៅថា ធម្មបទដ្ឋកថាបុព្វភាគ, ភាគខាងចុងហៅថា ធម្មបទដ្ឋកថាបច្ឆិមភាគ។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មរក្ខិត
t_pron: [ធ័ម-មៈ-រ័ក-ខិត]
t_source: (បា.; សំ. ធម៌រក្សិត)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
អ្នករក្សាធម៌។ ពាក្យនេះច្រើនប្រើជាឈ្មោះភិក្ខុឬសាមណេរក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ជួនកាលប្រើជាសមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈក៏មាន។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មសង្គាហកត្ថេរ
t_pron: [ធ័ម-មៈ-សង់-គា-ហៈ-ក័ត-ថេ-រ៉ៈ] ឬ [ធ័ម-មៈ-សង់-គា-ហៈ-ក័ត-ថែ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពួកព្រះថេរៈអ្នកសង្គាយនាធម៌ គឺពួកព្រះថេរានុត្ថេរៈ ដែលប្រជុំគ្នាផ្ទៀងព្រះត្រៃបិដក ដូចកាលប្រជុំធ្វើបឋមសង្គាយនាជាដើម។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មសង្គីតិ
t_pron: [ធ័ម-មៈ-សង់-គី-តិ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រជុំផ្ទៀងធម៌គឺការផ្ទៀងផ្ទាត់រួបរួមធម្មវិន័យឱ្យមានរបៀបត្រឹមត្រូវតាមបែបដើម (ហៅថា ធម្មសង្គាយនា ក៏បាន)។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មសេនាបតី
t_pron: [ធ័ម-មៈ-សេ-ណា-ប៉ៈ-ដី]
t_source: (បា. ធម្មសេនាបតិ)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះសារីបុត្តជាធម្មសេនាបតី, ព្រះធម្មសេនាបតី។
t_exp:
នាមវិសេសរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាអគ្គសាវ័ក (សាវ័កខាងស្ដាំ) នៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ; មានន័យមួយផ្សេងថា ព្រះខីណាស្រពទាំងអស់ក៏សុទ្ធតែមាននាមវិសេសថា ធម្មសេនាបតី បានដែរ ព្រោះលោកច្បាំងឈ្នះសេនាគឺអកុសលធម៌ ដោយកម្លាំងរេហ៍ពលគឺកុសលធម៌ដូចៗគ្នាទាំងអស់; ប៉ុន្តែពាក្យនេះ ដែលប្រើប្រាកដ ចំពោះតែជានាមវិសេសរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរប៉ុណ្ណោះ :


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មស្សវនកាល
t_pron: [ធ័ម-ម័ស-សៈ-វ៉ៈ-ណៈ-កាល]
t_source: (បា.; សំ. ធម៌ស្រវណកាល
t_pos: ន.
t_exp:
កាល, ពេលដែលសាធុជនគួរស្ដាប់ធម៌ (ថ្ងៃសីលឬក្រៅពីថ្ងៃសីលក៏ដោយ ដែលមានពេលឱកាសគួរសាធុជនស្ដាប់ធម៌ ហៅថា ធម្មស្សវនកាល)។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មាធិដ្ឋាន
t_pron: [ធ័ម-មា-ធិត-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exam: បាបរមែងឱ្យផលអាក្រក់, បុណ្យរមែងឱ្យផលល្អ យ៉ាងនេះជាដើម ហៅថាពាក្យជា ធម្មាធិដ្ឋាន។
t_notes: (ព.ផ្ទ. បុគ្គលាធិដ្ឋាន។ ម.ព. បុគ្គលាធិដ្ឋាន)។
t_exp:
ការផ្គងតាំងចិត្តចំពោះធម៌; ការលើកយកធម៌ឬយកច្បាប់មកជាទីតាំង, ពាក្យឬប្រយោគដែលនិយាយសំដៅចំពោះអំពើឬចំពោះធម៌ត្រង់ៗតែម្យ៉ាង មិនបាននិយាយដល់រូបបុគ្គលអ្នកធ្វើអ្នកប្រព្រឹត្ត ដូចជាប្រយោគថា :


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មារម្មណ៍
t_pron: [ធ័ម-មា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
អារម្មណ៍របស់ចិត្ត; អារម្មណ៍គឺធម៌ ឬធម៌ជាអារម្មណ៍។ ក្នុងអភិធម្មត្ថសង្គហៈថា ធម៌ ៦យ៉ាងគឺ បសាទរូប ១សុខុមរូប ១ចិត្ត ១ចេតសិក ១រូប ១និព្វាន ១ហៅថា ធម្មារម្មណ៍។


t_main: ធម្ម
t_subword: ធម្មុទ្ទេស
t_pron: [ធ័ម-មុត-ទេស]
t_pos: ន.
t_exp: ការលើកយកចំនួនមាតិកាធម៌នីមួយៗមកសម្ដែងប្រាប់ឱ្យដឹងថា ប៉ុណ្ណេះប៉ុណ្ណោះ :
t_exam: ធម្មកថិកមុននឹងអធិប្បាយពន្យល់ធម៌ណាមួយ គប្បីសម្ដែងនូវធម្មុទ្ទេសសិន។
t_notes:
(មួយទៀតថា ការលើកយកធម៌៤យ៉ាង មកពិចារណាឬយកមកសម្ដែងតាមការណ៍ពិត ហៅថា ធម្មុទ្ទេស, ធម៌ ៤ នោះគឺ ១- សត្វលោក សុទ្ធតែឥតទៀងទាត់ឋិតថេរចិរកាលទេ តែងតែលុះក្នុងអំណាចនៃជរា-ព្យាធិ-មរណៈ គេចមិនផុតឡើយ; ២- សត្វលោកឥតមានកន្លែងជ្រកពួនឱ្យរួចអំពីការភិតភ័យទេ; ៣- សត្វលោកឥតមានទ្រព្យសម្បត្តិក្រៅពីកុសលកម្មដែលខ្លួនបានកសាងសន្សំទេ រមែងតែលះសរពើទាំងអស់ ហើយចេញចាកលោកនេះទៅៗ; ៤- សត្វលោកជាទាសៈនៃតណ្ហា តែងតែមានការខ្វះកន្លះជានិច្ចមិនដែលពេញចំណង់ខ្លួនទេ។ល)។


t_poly: ២)
t_exam: ព្រះធម្មកថិក សហការីនៃ ...។
t_notes: (ម.ព. ធម្មធរនិងវិន័យធរ ក្នុង វិន័យ ផង)។
t_exp:
ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាងារនៃភិក្ខុអ្នកចេះសម្ដែងធម៌ ថ្នាក់ជាឋានានុក្រម ជាសហការីនៃព្រះរាជាគណៈជាចៅអធិការវត្តធំៗ ក្នុងព្រះរាជធានី ឬជាសហការីនៃមេគណ កាលបើត្រូវការឱ្យមាន :


t_main: ធម្មធរ
t_pron: [ធ័ម-មៈ-ធ]
t_source: (បា.; សំ. ធម៌ធរ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ធម្មកថិកនិងវិន័យធរ ក្នុង វិន័យ ផង)។
t_exp:
អ្នកទ្រទ្រង់ធម៌, អ្នកកាន់ធម៌, អ្នកប្រតិបត្តិត្រឹមត្រង់តាមគន្លងធម៌។ ឋានន្តរ គឺងារនៃភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចំពោះភិក្ខុអ្នកចេះចាំធម៌ពុំសូវទើសទាល់។ ខ្មែរយកពាក្យនេះមកប្រើជាងារនៃភិក្ខុក្នុងថ្នាក់ជាឋានានុក្រមថា ព្រះធម្មធរ ជាគូគ្នានឹង ព្រះវិន័យធរ ជាសហការីរបស់ព្រះរាជាគណៈ ជាចៅអធិការវត្តធំៗ ក្នុងព្រះរាជធានី; ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ន មេគណនិងអនុគណគ្រប់ខេត្ត ស្រុកក៏មាន ព្រះធម្មធរ ជាសហការីដែរ ហៅថា ព្រះធម្មធរ ជាសហការីនៃមេគណឬនៃអនុគណ; ដោយការផ្គូងារថា ព្រះវិន័យធរ ខាងវិន័យ, ព្រះធម្មធរ ខាងធម៌។


t_main: ធរណិន្ទ
t_pron: [ធៈ-រៈ-និន]
t_source: (បា.; សំ. ធរណេន្ទ្រ)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលជាធំលើផែនដី (ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ)។ (ច្រើនតែប្រើក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
ព្រះបាទធរណិន្ទ មានហឫទ័យជិន- ណាយក្នុងកិច្ចការ ទ្រង់ត្រាស់ឱ្យហៅ ព្រាហ្មណ៍ព្រឹទ្ធាចារ្យ និងរាជបរិវារ មកគាល់ព្រះអង្គ។


t_main: ធរណីមាត្រ
t_pron: [ធ-រៈ-នី-មាត]
t_pos: ន.
t_exam: ធរណីមាត្រក្នុងលំហ។
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃគណិតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីលក្ខណៈនិងទំនាក់ទំនងរវាងចំណុច ខ្សែ ផ្ទៃ សូលីដ ... នៅក្នុងប្លង់និងលំហ :


t_main: ធរណីវិទ្យា
t_pron: [ធ-រៈ-នី-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exam: ការសិក្សាអំពីកំណកំណើតជួរភ្នំធំៗជាផ្នែកមួយនៃធរណីវិទ្យា។
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីរចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តនៃផែនដីរួមបញ្ចូលទាំងកំណកំណើត សមាសភាគ ទម្រង់ និងប្រវត្តិរបស់វា តាមរយៈការសិក្សាសិលាផ្សេងៗ :


t_main: ធរណីសង្ឃ
t_pron: [ធ-រៈ-នី-សង់]
t_source: (បា.; សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ទីដីរបស់សង្ឃ គឺទីដីដែលទាយកឬទាយិកាគេបរិច្ចាគដាក់ជាទីដីសម្រាប់វត្ត ទោះដីនោះជាស្រែឬជាចម្ការក្ដី ទីដីនេះរាប់បញ្ចូលជាគរុភណ្ឌរបស់វត្ត ...(ព.វិ.ពុ.)។


t_main: ធរមានប្បញ្ញត្តិ
t_pron: [ធៈ-រៈ-មា-ន័ប-ប័ញ-ញ៉ាត់]
t_source: (បា. ធរមាន + បញ្ញត្តិ)
t_pos: ន.
t_exam: គប្បីប្រតិបត្តិតាមធរមានប្បញ្ញត្តិ។
t_exp:
បញ្ញត្តិដែលកំពុងមាននៅ, ច្បាប់ដែលគេកំពុងប្រតិបត្តិតាម, បទបញ្ញត្តិដែលរាជការដាក់ឱ្យប្រតិបត្តិតាមពុំទាន់លើកលែងចោល :


t_main: ធាតុ
t_subscrip: 4
t_subword: ធាតុចេតិយ
t_pron: [ធា-តុ-ចេ-តិ-យ៉ៈ] ឬ [ធា-តុ-ចែ-ដី]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចេតិយ ផង)។
t_exp:
ចេតិយដែលបញ្ចុះធាតុ, តាមសេចក្ដីក្នុងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាសំដៅចំពោះតែចេតិយដែលបញ្ចុះព្រះសារីរិកធាតុព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ឬដែលបញ្ចុះធាតុព្រះអរហន្ត; មានន័យផ្សេងទៀតថា ទោះបីចេតិយដែលបញ្ចុះព្រះពុទ្ធរូបបាក់បែកក៏ហៅថា ធាតុចេតិយ ដែរ។


t_main: ធាតុ
t_subscrip: 4
t_subword: ធាតុអន្តរធាន
t_pron: [ធា-តុ-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ធាន] ឬ [ធា-តុ-អន់-ដ-រ៉ៈ-ធាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ការសាបសូន្យឬបាត់បង់នៃព្រះធាតុរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ មានសេចក្ដីតំណាលថា កាលណាសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធរោយរៀវបាត់សូន្យទៅ ដោយហេតុមនុស្សលោភលន់អស់សេចក្ដីគោរពហើយ, កាលនោះព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះអង្គ ទោះបីប្រតិស្ឋាននៅក្នុងទីណាក៏ដោយ សុទ្ធសឹងតែអណ្ដែតត្រសែតឯងៗមកប្រជុំគ្នាទាំងអស់នៅត្រង់ពោធិព្រឹក្ស គឺកន្លែងដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងជាដំបូង ហើយតេជោធាតុបណ្ដាលឡើងឯងឆេះប្រល័យព្រះសារីរិកធាតុទាំងអស់នោះ សុសសោះសូន្យអស់ទៅ ឥតមានសេសសល់ឡើយ, ត្រង់នេះឯងហើយហៅថា ធាតុអន្តរធាន; ហៅម្យ៉ាងទៀតថា ធាតុបរិនិព្វាន ក៏បាន (តាមមនោរថបូរណីអដ្ឋកថា)។


t_main: ធាតុ
t_subscrip: 5
t_pron: [ធាត]
t_pos: ន.
t_exp:
មូលដើមរបស់តន្តិភាសា មានភាសាសំស្ក្រឹត, បាលីជាដើម ក៏ហៅថា ធាតុ, ដូចយ៉ាង ធរណី "ផែនដី" មកពី ធរ - ធាតុ "ទ្រទ្រង់"; កម្ម "អំពើ" មកពី ករ-ធាតុ "ធ្វើ"។ល។


t_poly: ២)
t_exp:
(ប.ព.) អ្វីៗដែលត្រូវបានបញ្ចូល ប្រើប្រាស់ឬផ្ដល់ឱ្យ ដូចជាព័ត៌មាន ទិន្នន័យ ជាដើម ដើម្បីអាចដំណើរការការងារអ្វីមួយ។


t_poly: ២)
t_exp:
(ប.ព.) អ្វីៗដែលបង្កើតឬផលិតបាន ដូចជាព័ត៌មានឬទិន្នន័យ ស្នាដៃជាដើមដោយអ្នកណាម្នាក់ ដោយម៉ាស៊ីនឬសហគ្រាសណាមួយឬប្រទេសមួយ។


t_main: ធាតុទោល
t_pron: [ធាត-ទោល]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ធាតុឬកិរិយាដែលរូបដើមមានអក្សរតែមួយតួគត់, ច្រើនតែខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ដូចជា ទា "ឱ្យ", ធា "ទ្រទ្រង់, កាន់, ...", យា "ទៅ"; ខាងភាសាខ្មែរ ដូចជា កត់, កាត់, ខាត់, ចាំ ជាដើម។


t_main: ធានា
t_pron: [ធា-នា]
t_source: (សំ.បា. ធានា "ដំណើរទ្រទ្រង់ ...")
t_pos: ន.
t_exp: ដំណើរទទួលអះអាង, ទទួលរ៉ាប់រងលើខ្លួន។ ប្រើតាមទម្លាប់ជា កិ. ឬ ន. ក៏បាន :
t_exam:
ដំណើរនុ៎ះកុំឱ្យអ្នកព្រួយ ចាំខ្ញុំធានាជូនអ្នក; បានជាខ្ញុំហ៊ានឱ្យព្រោះមានធានាដោយមាំមួន; អ្នកណាជាអ្នកធានាឱ្យគាត់?; មានសំបុត្រធានា ឬទេ?។


t_main: ធានី
t_pron: [ធា-នី]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ឋានីយ ផង)។
t_exp:
នគរ, ក្រុង; ខេត្ត, ស្រុក; ច្រើនប្រើជា រាជធានី ក្រុងដែលមានក្សត្រទ្រង់រាជ្យគង់នៅជាប្រធាន។ បើប្រទេសដែលឥតក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ហៅថា រដ្ឋធានី។ ពាក្យនេះជាវេវចនៈនឹងពាក្យ ឋានីយ។


t_main: ធារាសាស្ត្រ
t_subword: ធារាសាស្ត្រកសិកម្ម
t_pron: [ធា-រា-សាស-កៈ-សិ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: នាយកដ្ឋានធារាសាស្ត្រកសិកម្ម។
t_exp:
វិទ្សាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីការគ្រប់គ្រងទឹកសម្រាប់បម្រើវិស័យកសិកម្ម ជាពិសេសការស្រោចស្រព ផ្គត់ផ្គង់ទឹក :


t_poly: ២)
t_exp:
ពាក្យនេះជាឈ្មោះវត្តប្រតិបត្តិដោយឡែក សម្រាប់បព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកាន់តាមកម្លាំងសទ្ធា ដើម្បីទម្រោមធម៌ជាគ្រឿងសៅហ្មងចិត្តឱ្យថយចុះ។


t_main: ធូប
t_pron: [ធូប]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងក្រអូបធ្វើដោយលម្អិតសំបកឈើ, ខ្លឹមឈើឬជ័រឈើមានក្លិនក្រអូបប្រហើរ, លញ់សូនដោយបន្ទោះជាស្នូលឬឥតស្នូលក៏មានខ្លះ សម្រាប់អុជបង្ហុយផ្សែងជាគ្រឿងបូជា (ជាគូគ្នានឹងទៀន)។


t_main: ធូមកាលិក
t_pron: [ធូ-មៈ-កា-លិក]
t_source: (បា.)
t_pos: គុ., ន.
t_exam: សិស្សគណនិងបុត្រធីតាទាំងឡាយគួរកុំញ៉ាំងឱវាទល្អរបស់គ្រូនិងមាតាបិតាទាំងឡាយឱ្យជាធូមកាលិកឡើយ។
t_exp:
ដែលប្រព្រឹត្តទៅឬដែលឋិតនៅ, ដែលមានត្រឹមតែផ្សែងភ្លើងប៉ុណ្ណោះ; ឱវាទត្រឹមតែផ្សែងភ្លើង, មានអត្ថន័យថា ឱវាទល្អរបស់គ្រូឬរបស់មាតាបិតាកាលបើគេរំលាយសពអ្នកមានគុណទាំងនោះរួចហើយ, ក្រោយពីនោះមក ឱវាទល្អនោះក៏អស់ ហាក់ដូចជាហើរបាត់ទៅជាមួយនឹងផ្សែងភ្លើង ពីព្រោះសិស្សនិងបុត្រធីតាទាំងឡាយ ពុំប្រតិបត្តិតាម :


t_main: ធូលីសួត
t_pron: [ធូ-លី-សួត]
t_pos: ន.
t_exp:
ជំងឺសួតរ៉ាំរ៉ៃម៉្យាងដែលបង្កដោយកំណកធូលី (ផង់ សារធាតុរ៉ែឬសារធាតុ គីមី ...) នៅក្នុងសួត តាមការដកដង្ហើមស្រូបចូលក្នុងរយៈពេលយូរ។


t_main: ធ្ងន់ធ្ងរ
t_pron: [ធ្ងន់-ធ្ង]
t_poly: ១)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានចិត្តធ្ងន់, ដែលចេះអត់ចេះទ្រាំ, មានអំណត់, ប៉ិនអត់ប៉ិនទ្រាំ :
t_exam: ចិត្តធ្ងន់ធ្ងរ, មនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ។
t_notes:
(និយាយចំពោះតែចិត្ត, អធ្យាស្រ័យប៉ុណ្ណោះ ក្រៅពីនេះពាក្យដែលផ្សំជាមួយនឹង ធ្ងន់ នេះមានច្រើន ត្រូវផ្សំតាមគួរដល់ដំណើរសេចក្ដី។ ម.ព. ធ្ងន់ ផង)។


t_main: ធ្នស់
t_pron: [ធ្នស់]
t_pos: ន.
t_exam: ទស់ធ្នស់, ធ្វើធ្នស់, ដាក់ធ្នស់។
t_exp:
គ្រឿងទស់រាំងធ្វើដោយព្រួល, ដោយមែកឈើជាដើម សម្រាប់ទស់ខាំងត្រីមិនឱ្យចុះឡើងច្រើនផ្លូវ ឱ្យចុះឡើងតែតាមផ្លូវដែលបើក ដើម្បីឱ្យតម្រង់ទៅត្រូវត្រង់ប្រដាប់នេសាទ :


t_main: ធ្នាក់
t_subscrip: 2
t_pron: [ធ្នាក់]
t_pos: ន.
t_exam: ពាក្យ «ក្នុង, ក្បែរ, លើ,...» ជា ធ្នាក់។
t_exp:
ពាក្យប្រើជាមួយនឹងនាម កន្សោមនាម កិរិយា កន្សោមកិរិយាដើម្បីបង្ហាញអំពីទំនាក់ទំនងទិសដៅ ពេលវេលា ទីកន្លែង លំហជាដើម ហើយបង្កើតបានជាកន្សោមមានធ្នាក់ :


t_main: ធ្នះ
t_pron: [ធ្នះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទីស្រប់នៅលើមែក, លើប្រគាបឈើ ឬមានសសរធ្វើកណ្ដាលវាល, ធ្វើក្នុងព្រៃឬក្នុងទឹកសម្រាប់លាក់ខ្លួនពួនចាំចាប់ចាំប្រហារសត្វឬត្រី។


t_main: ធ្មេញ
t_subword: ធ្មេញកំណើត
t_pron: [ធ្មេញ-កំ-ណើត]
t_pos: ន.
t_exam: ការធ្វើអនាម័យមាត់របស់ទារកគួរចាប់ផ្ដើមតាំងពីទារកមិនទាន់ដុះធ្មេញកំណើត។
t_exp:
ធ្មេញដំបូងរបស់ទារក ដែលដុះនៅអាយុ ៥ទៅ ៦ខែ ហើយច្រើនបាក់ទៅវិញនៅអាយុ ៦ទៅ ៧ឆ្នាំ។ ច្រើនហៅថា ធ្មេញព្រៃ ឬ ធ្មេញទឹកដោះ ក៏មាន :


t_main: ធ្មេញកណ្ដុរ
t_pron: [ធ្មេញ-កន់-ដុល]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. មូសិកទន្ត ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិមួយប្រភេទ (៉) សម្រាប់សម្លាប់ខ្យល់អក្សរ ៩តួគឺ ង, ញ, ន, ប, ម, យ, រ, ល, វ, បំបែរសូរឱ្យខុសពីសំឡេងប្រក្រតី គឺ ង៉, ញ៉, ន៉, ប៉, ម៉, យ៉, រ៉, ល៉, វ៉; ប៉ុន្តែបើមានស្រៈ ឬនិគ្គហិតនៅពីលើត្រូវយកធ្មេញកណ្ដុរមកដាក់ខាងក្រោមវិញ ដូចយ៉ាង ង៉ិកង៉ក់, ញ៉ាំញ៉ើ, ប៉ិនប៉ៅ ជាដើម។


t_main: ធ្មៅ
t_pron: [ធ្មៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទពួកទាល់, មើមស្ងោរបរិភោគបាន (ហៅតាមទម្លាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ធ្មៅ, ខ្លះហៅ ខ្មូវ)។


t_main: ធ្យាន
t_subword: ធ្យានទៅ
t_pron: [ធ្យាន-ទៅ]
t_pos: កិ.
t_exp:
ទៅដោយអំណាចធ្យាន; ហោះធ្យាន សំដៅសេចក្ដីថា ទៅតាមអាកាសជាប្រឹថពីដោយអំណាចឬដោយឫទ្ធិនៃធ្យាន។ តាមសេចក្ដីពិត, លោកដែលបានសម្រេចធ្យានមិនមែនហោះទេ, គឺបើត្រូវការចង់ទៅតាមអាកាស លោកចូលធ្យានដោយ បឋវីកសិណ គឺយកដីធ្វើជាអារម្មណ៍ តាំងអធិដ្ឋានអាកាសត្រង់ផ្លូវដែលត្រូវការទៅនោះ ឱ្យរឹងក្លាយជាដី ហើយលោកដើរតាមផ្លូវទៅដូចគេដើរលើដីធម្មតា, គ្រាន់តែឆាប់រហ័សភ្លាមៗប្លែកជាងដំណើរជាប្រក្រតីប៉ុណ្ណោះ; បើត្រូវការចង់ទៅក្នុងដី លោកចូលធ្យានដោយ អាបោកសិណ គឺយកទឹកធ្វើជាអារម្មណ៍ តាំងអធិដ្ឋានដីត្រង់ផ្លូវដែលត្រូវការទៅនោះឱ្យរលាយក្លាយជាទឹកហើយចូលធ្យានដោយ វាយោកសិណ គឺយកខ្យល់ធ្វើជាអារម្មណ៍ អធិដ្ឋានឱ្យមានខ្យល់បក់វែកញែកទឹកឱ្យច្រហធ្លុងទៅជាផ្លូវដើរបាន; និយាយដោយខ្លីថាលោកចម្រើនធ្យានបង្វែរធាតុទាំង ៤ផ្លាស់ប្ដូរគ្នាបានតាមត្រូវការប៉ុណ្ណោះឯង; តែច្រើននិយាយតាមទម្លាប់ថា លោកហោះ, លោកជ្រែកដី, ជ្រែកទឹក, ដើរលើទឹក។ល។


t_main: ធ្លក
t_pron: [ធ្លក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទពួកចំបក់ ផ្លែទុំសាច់ម៉ដ្ឋស្រដៀងនឹងក្រមួនមាត់ ក្លិនក្រអូបល្ងាន់ មានម្លប់ក្រាស់ជិតត្រឈៃ។


t_main: ធ្លាក់ស
t_pron: [ធ្លាក់-ស]
t_pos: ន.
t_exp:
អាការៈធ្លាក់រំអិលពណ៌សតាមផ្លូវបន្តពូជរបស់ស្ត្រីក្នុងចន្លោះពេលមានរដូវ ពេលមានគភ៌ ពេលបំបៅកូន និងក្រោយពេលអស់រដូវ។


t_main: ធ្វើ
t_pron: [ធ្វើ]
t_pos: កិ.
t_exp: សម្រេចអំពើ គឺសម្រេចកិច្ចការធុរៈអ្វីៗ :
t_exam: ធ្វើបុណ្យ, ធ្វើស្រែ, ធ្វើការ។
t_notes:
(កិរិយាសព្ទ ធ្វើ នេះសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងសព្ទដទៃបានច្រើនជាអនេកតាមគួរដល់ការប្រើ, ដូចជា ធ្វើជាមិនស្គាល់, ធ្វើជាមិនឃើញ ជាដើម)។


t_main: ធ្វើ
t_subword: ធ្វើអំណោយ
t_pron: [ធ្វើ-អំ-ណោយ]
t_pos: កិ.
t_exp: លះអ្វីៗដល់អ្នកដទៃ :
t_exam: ឱ្យប្រាក់, ឱ្យស្បៀង, ឱ្យទ្រព្យរបស់, ឱ្យគ្រឿងស្លៀកពាក់។
t_notes:
(កុំប្រើជា សេចក្ដីអំណោយ, ការអំណោយ ដូច្នេះឡើយ; ប៉ុន្តែបើប្រើស្ទើរជា គុ. ថា របស់អំណោយ ដូច្នេះបានជាជំនួស របស់ជាអំណោយ។ មួយវិញទៀត គួរកុំប្រើជា កិ. តាមសៀម ព្រោះសៀមយកពាក្យខ្មែរថា អំណោយ ន. នេះទៅប្រើជា កិ. ថា អាំន្វយ អ.ថ. អាំនួយ គេប្រែថា អ្វយ អ.ថ. អួយ "ឱ្យ" ទីទៃពីខ្មែរស្រឡះធេង)។


t_main: ធ្វេសទ្វេ
t_pron: [ធ្វេស-ទ្វេ]
t_pos: កិ.
t_exp: ធ្វេសពីរដង គឺធ្វេសហើយធ្វេសទៀតដល់ពីរដង ឬធ្វេសច្រើនដង។ ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជា :
t_exam:
គួរប្រុងប្រយ័ត្នកុំបីធ្វេស បើមានជាធ្វេសកុំធ្វេសទ្វេ ទ្វេធ្វេសប្រហែសឃើញច្រើនតែ វិនាសទ្រព្យធនពុំសូវខាន។


t_main: ន
t_pron: [ន]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២០នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងវគ្គទី៤។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [n] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់ច្រមុះ សូរឮ ឃោសៈ។


t_main: នខ្វាក់
t_pron: [ន-ខ្វាក់]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្ញុំឥតចេះអក្សរមួយតួទេ សូម្បីតែនខ្វាក់ក៏ឥតចេះដែរ។
t_exp:
(ព.បុ.) អក្សរ ន ដែលមានរាងសណ្ឋានកួចខ្វែងជា ត្រីកោណ (បីជ្រុង) នេះសម្រាប់សរសេរចុះក្នុងផ្ទៃកន្សែងយ័ន្តក្នុងសម័យបុរាណ ដោយគេសន្មតថាជាតួអក្សរពិសេសមានអានុភាពពូកែស័ក្ដិសិទ្ធិ សម្រាប់ជួតក្បាលចូលកាន់សង្គ្រាម ...។ អ្នកដែលមិនចេះអក្សរ ច្រើននិយាយប្រាប់គ្នីគ្នាថា :


t_main: នគរជុំ
t_pron: [ន-គ-ជុំ]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទាលនគរជុំ (ហៅក្លាយថា ប្រទាលអង្គរជុំ)។
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ មានស្លឹកនិងមើមស្រដៀងនឹងស្រជែត ប៉ុន្តែស្លឹកឈរៗ, អ្នកលក់ទំនិញច្រើនដាំក្នុងផើងដាក់នៅកន្លែងលក់ទំនិញ ដោយមានជំនឿតាមប្រពៃណីថា នឹងមានមនុស្សច្រើនមកជួបជុំទិញទំនិញ :


t_main: នគរធំ
t_pron: [ន-គ-ធំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះក្រុងចាស់ធំមួយនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប ជាក្រុងរុងរឿងដោយកំពែង, ខ្លោងទ្វារ, ប្រាសាទក្បាច់រចនាប្លែកផ្សេងៗ ហៅក្លាយមកជា អង្គរធំ។


t_poly: ២)
t_exp:
ក្រសួងឬក្រុមរាជការត្រួតត្រារក្សាប្រជាជនក្នុងក្រុង ឱ្យប្រតិបត្តិតាមបញ្ញត្តិសម្រាប់ក្រុង។ ក្រុមនគរបាល ឬ តម្រួតនគរបាល រាជតម្រួតក្រុង (ចំពោះតែរាជធានីភ្នំពេញ)។ សម្រាប់ខេត្តស្រុកហៅ រាជតម្រួតខេត្ត, រាជតម្រួតស្រុក។ សម្រាប់មណ្ឌលនីតិកម្មក្នុងតំបន់ ឬក្នុងសង្កាត់ ក៏ហៅ រាជតម្រួតស្រុក ដែរ។


t_main: នគររាជ
t_pron: [ន-គ-រាច]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេ :
t_exam:
បទភ្លេងនគររាជជាអនុស្សរណៈដល់ខេត្តចាស់របស់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយដែលឃ្លាតចេញពីប្រទេសខ្មែរទៅដោយខ្មែរបែកសាមគ្គី ...។


t_main: នគររាជជាតិ
t_pron: [ន-គ-រាច-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងជាតិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា សម្រាប់បន្លឺសូរសព្ទជាព័ស្ដុតាងឱ្យឮក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ, សាកលលោកស្គាល់ច្បាស់ថាជាភ្លេងជាតិរបស់ខ្មែរ :

t_exam:
ឈរសម្រឹងគោរពភ្លេងជាតិ។ ភ្លេងជាតិខ្មែរនេះមាន៥សង្កាត់គឺ សង្កាត់ទី ១ មាន ៩ ម៉ាត់, ទី២មាន១១ម៉ាត់, ទី៣មាន១២ម៉ាត់, ទី៤មាន១៣ម៉ាត់, ទី៥មាន៨ម៉ាត់, រួមទាំង៥សង្កាត់ មាន៥៣ម៉ាត់ ត្រូវជា១បទភ្លេង មានបទ ឬទំនុកចាប់ចួនគ្នារាល់ថ្នាក់ហៅថា បទនគររាជជាតិ ជាអនុស្សរណៈដល់ខេត្តនគររាជចាស់របស់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យបុរាណ។


t_main: នគររាជជើងព្រៃ
t_pron: [ន-គ-រាច-ជើង-ព្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេ ដែលគេបង្កើតឱ្យមានឡើងក្នុងខេត្តជើងព្រៃ គឺនៅស្រុកជើងព្រៃសម័យបច្ចុប្បន្ន ឱ្យជាអនុស្សរណៈដល់ខេត្តនគររាជដែលព្រាត់ពីប្រទេសកម្ពុជាទៅ។


t_main: នគរវត្ត
t_pron: [ន-គ-វ័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រាសាទបុរាណមួយកន្លែងនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប ជាមហាមន្ទីររុងរឿងដោយលម្អគ្មានពីរ (ហៅក្លាយមកជា អង្គរវត្ត)។

t_notes:
(ពាក្យ នគរ នេះច្រើនតែមានសំឡេងក្លាយឃ្លាតជា អង្គរ ដូច្នេះឯង, ដូចជា នគរបាល, នគរបុរី, នគរយមរាជ, នគរវត្ត ក្លាយជា អង្គរបាល, អង្គរបុរី, អង្គរជមរាជ, អង្គរវត្ត ជាដើម; សម្ដីត្រឹមត្រូវខ្ពង់ខ្ពស់ដែលក្លាយឃ្លាតជាសម្ដីសាមញ្ញ គ្មានអត្ថន័យបែបនេះ ពុំមែនត្រឹមតែ នគរ ជា អង្គរ ប៉ុណ្ណោះទេ មានពាក្យឯទៀតៗខ្លះ ក៏ក្លាយឃ្លាតពីរូបដើមពីសំឡេងដើមដូច្នោះដែរ ដូចជា នង្គ័ល បទុម, បព្វជិត, បព៌ត, បពិត្រ, មច្ឆា, សុខតម ក្លាយជា អង្គ័ល, បូទុម, បុព្វជិត, បរិពត, បូពិត្រ, មេឆា, សុខដុម ជាដើម ក៏សុទ្ធតែក្លាយឃ្លាតដូចគ្នាដែរ; ការក្លាយបែបនេះមកពីអ្នកនិយាយប្រហែសធ្វេស ចេះតែថា ចេះតែសរសេរៗ ទៅ ពុំគិតដល់ការរក្សាភាសាជាតិ, យូរៗតៗមក ក៏ទៅជាសម្ដីឥតន័យទៅអស់, នាំឱ្យអ្នកអក្សរសាស្ត្រមានការលំបាកនឹងកែតម្រូវ។ ម.ព. ប្រាក្រឹត ផង)។


t_main: នគរូបនីយកម្ម
t_pron: [ន-គ-រូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការរៀបចំដែនដី ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ការអភិវឌ្ឍទីក្រុង ខេត្តនានា ពិសេសការរៀបចំប្លង់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ដីធ្លី ស្របតាមការរីកចម្រើនសង្គមសេដ្ឋកិច្ច។


t_main: នង្គ័ល
t_pron: [ន័ង-គ័ល]
t_source: (បា. នង្គល; សំ. លាង្គល)
t_pos: ន.
t_exp: ប្រដាប់សម្រាប់ភ្ជួរដី :
t_exam:
(ព.កា.) សម្រាប់ពួកកសិករថា យើងជាកសិករ បានភ្លៀងមកអរ រៀបចំនង្គ័ល រនាស់រាល់ប្រាណ ហើយបានខ្វាយខ្វល់ សាបព្រោះរចល់ ឱ្យទាន់វេលា។

t_notes:
(ពាក្យ នង្គ័ល នេះខ្មែរយើងច្រើនហៅក្លាយថា អង្គ័ល; សម្ដីនិយាយក្លាយពីសំស្ក្រឹត ឬពីបាលីយ៉ាងនេះហៅថា បាលីក្លាយ ឬបាលីបំប្លែង ដូចគ្នានឹងសម្ដី ប្រាក្រឹត របស់អ្នកប្រទេសឥណ្ឌាដែរ។ អ្នកស្រុកក្នុងខេត្តខ្លះហៅផ្នៀងនង្គ័លថា ខុងម៉ូវ; ពាក្យបណ្ដៅហៅ តុកតុល)។


t_main: នត្តា
t_pron: [ណ័ត-តា]
t_source: (បា. នត្តុ > នត្តា; សំ. នប្ដ្ឫ)
t_pos: ន.
t_exp:
កូនរបស់កូន គឺ ចៅ។ ពាក្យ នត្តា នេះប្រើហៅចៅទាំងបុរសទាំងស្ត្រី, ពុំមែនចៅប្រុសថា នត្តោ ចៅស្រីថា នត្តា ទេ (រ.ស.) :

t_exam:
ព្រះរាជនត្តា ឬ ព្រះនត្តាក្សត្រា (ចៅប្រុសនៃព្រះរាជា), ព្រះរាជនត្តាក្សត្រី (ចៅស្រីនៃព្រះរាជា), ឬថា ព្រះនត្តាបុរស, ព្រះនត្តាស្ត្រី ដូច្នេះវិញក៏បាន។


t_main: ននោង
t_subword: ននោងសាញ
t_pron: [ន-នោង-សាញ]
t_pos: ន.
t_exp:
ននោងដែលមានផ្លែសាច់សាញ (ផ្លែខ្ចីប្រើជាបន្លែឬស្ងោរឱ្យឆ្អិនហើយធ្វើអន្លក់ក៏បាន មានរសផ្អែមត្រជាក់ស្រទន់)។


t_main: នព្វ
t_subword: នព្វគ្រោះ
t_pron: [នប់-ពៈ-គ្រោះ]
t_source: (សំ. នវ+គ្រហ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះផ្កាយគ្រោះទាំងប្រាំបួនគឺរាប់ព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទ បញ្ចូលផងជាពីរ, និងផ្កាយ អង្គារ, ពុធ, ព្រហស្បតិ៍, សុក្រ, សៅរ៍, រាហុ៍, កេតុ គ្រប់ជា៩។


t_main: នព្វសូល៍
t_pron: [នប់-ពៈ-សូ]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងរចនាជានិមិត្តរូបនៃផ្កាយព្រះគ្រោះទាំងប្រាំបួន មានសណ្ឋានជាកន្តុលឬវែងស្រួច ផ្ទាំងក្បាច់ ផ្ទាំងលេខ ជាដើមដែលដាក់នៅចំកណ្ដាលព្រំដំបូលផ្ទះឬចំមណ្ឌលប្រាង្គប្រាសាទបុរាណ :

t_exam:
ដើម្បីមានសិរីសួស្ដីនិងជាការដឹងគុណចំពោះផ្កាយទាំងប្រាំបួននេះ គេបានធ្វើវត្ថុតំណាងមួយហៅថា«នព្វសូល៍»ដាក់នៅលើព្រំដំបូលផ្ទះចំពីខាងលើនៃល្វែងចន្ទឬចំមណ្ឌលប្រាង្គ។


t_main: នយលក្ខណៈ
t_pron: [នៈ-យៈ-ល័ក-ខៈ-ណៈ]
t_source: (បា. នយ + លក្ខណ)
t_pos: ន.
t_exam: ពាក្យនេះ គប្បីធ្វើនយលក្ខណៈផង ទើបគេអាចយល់បានដោយងាយ។
t_exp:
លក្ខណៈនៃសេចក្ដីពន្យល់ គឺការយោងលេខត្រង់ពាក្យណាមួយនៃទំព័រសៀវភៅ ហើយសរសេរដាក់ខាងក្រោម ដើម្បីពន្យល់ពាក្យនោះៗដែលមានន័យផ្សេងគ្នាជាដើម :


t_main: នយោបាយ
t_pron: [នៈ-យោ-បាយ]
t_source: (បា. នយ + ឧបាយ)
t_poly: ១)
t_exam: គប្បីដើរតាមមាគ៌ានយោបាយនៃរដ្ឋបុរស។
t_exp:
ឧបាយក្នុងការណែនាំ, កលល្បិច ឬមេគំនិតដែលគេផ្ដើមឡើង ដើម្បីដឹកនាំជនដទៃឱ្យប្រព្រឹត្តទៅរកទីដៅយ៉ាងនេះ ឬយ៉ាងនោះ, កិច្ចការដែលទាក់ទងដោយការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ :


t_main: នរណា
t_pron: [ន-ណា]
t_pos: ន.
t_exam: នរៈនុះ, អ្នកនោះ)។
t_notes: (ម.ព. នរៈនិងនរូ ផង)។
t_exp:
ប្រើជាបុច្ឆាសព្វនាមថា មនុស្សណា? អ្នកណា?; នរណាដើរនុ៎ះ?; ឯងទៅជាមួយនឹងនរណា? (ប្រើបានចំពោះតែជាមួយនឹង ណា ប៉ុណ្ណោះឯង, ពុំដែលប្រើជាមួយនឹងពាក្យ នុះ ឬ នោះ ថា នរនុះ ឬ នរនោះ ផងទេ, បើ នរៈ ឬ អ្នក ប្រើបាន :


t_main: នរនាថា
t_pron: [នៈ-រៈ-នា-ថា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ត្រីដែលជាទីពំនាក់របស់ពួកមនុស្ស, ស្ត្រីជាម្ចាស់នៃពួកមនុស្ស (ព្រះអគ្គមហេសី, សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី ឬសម្ដេចព្រះវររាជជននីនៃក្សត្រទ្រង់រាជ្យ)។


t_main: នរបតី
t_pron: [នៈ-រៈ-ប៉ៈ-ដី] ឬ [ន៏-រប់-ប៉ៈ-ដី]
t_source: (បា. នរបតិ; សំ. ន្ឫបតិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ម្ចាស់នៃពួកមនុស្ស (ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ)។ ព្រះបាទកុវេរៈ គឺព្រះបាទវេស្សវ័ណ។ ប្រើឃ្លាតក្លាយជា ន្របតី ត្រូវឈប់លែងប្រើតទៅទៀត។


t_main: នរវិទ្យា
t_pron: [នៈ-រៈ-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីកំណកំណើត ការវិវឌ្ឍផ្នែករូបកាយនិងវប្បធម៌ លក្ខណៈពូជសាសន៍ ទំនៀមទម្លាប់សង្គម និងជំនឿរបស់មនុស្សជាតិ។


t_poly: ២)
t_exp:
នាមរបស់វិស្ណុក្នុងកំណើតទី៤គឺកាលដែលវិស្ណុមកកើតដោយជាតិមានខ្លួនជាមនុស្ស មានក្បាលជាសិង្ហ ហៅថា នរសីហៈ, នរសីហ៍ ឬ នរសិង្ហ (លទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។


t_main: នរូ
t_pron: [នៈ-រូ] ឬ [ន-រូ]
t_source: (សំ.បា. ក្ល. គឺក្លាយមកពី នរោ; សំ.បា. នរ > នរោ)
t_pos: ន.
t_exp: មនុស្ស, ជន :
t_exam:
នរូបុរសស្ត្រីណាមួយ ...។ នរូអ្នកណា ទោះយកអាត្មា ចូលសាសន៍ពុទ្ធរត្ន ចូរធ្វើឱ្យត្រង់ ដោយនូវបន្ទាត់ ហៅស្វែងសម្បត្តិ យកផ្លូវនិព្វាន (សាស្ត្រាច្បាប់ក្រម)។


t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះបរមនាមនៃព្រះរាជាមួយអង្គក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ដែលទ្រង់រាជ្យមុនព្រះបាទសម្ដេចសិរីសុវត្ថិ (ស៊ីសុវត្ថិ) ; ព្រះនាមដើមជា ព្រះអង្គម្ចាស់រាជាវតី, ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ...(ព្រះបរមកោដ្ឋ) ; ព្រះនាមក្នុងរាជ្យជា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តមបរមរាមទេវាវតារ ...ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី; ព្រះមរណនាមជា ព្រះសុវណ្ណកោដ្ឋ, គេតែងនិយាយថា កាលពីក្នុងរាជព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តម ...ឬថា ...ព្រះករុណាព្រះនរោត្តម ...ឬក៏ ...ហ្លួងនរោត្តម ...ពុំនោះថា ...ព្រះករុណាព្រះសុវណ្ណកោដ្ឋ ឬក៏ថា ...ហ្លួងសុវណ្ណកោដ្ឋ ...។


t_poly: ២)
t_exam: តួអង្គ នរសិង្ហ ក្នុងទេវកថាអវតាររបស់ព្រះវិស្ណុ ដែលមានខ្លួនជាមនុស្ស ក្បាលជាសិង្ហជានវកម្ម។
t_exp:
(អ.សិ.) ការបង្កើតថ្មីនូវគំនិត ទស្សនៈ បញ្ហា រចនាបថ ពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ វិធីតែងនិពន្ធ ប្លែកពីអ្វីដែលមានរួចហើយ ក្នុងអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ក្នុងជីវភាពសង្គមមនុស្ស ក្នុងធម្មជាតិ... :


t_main: នវសម័យ
t_pron: [នៈ-វៈ-សៈ-ម៉ៃ]
t_pos: ន.
t_exp: ដំណាក់កាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រចាប់ពី គ.ស.១៤៩២ឬ ១៥០០រហូតដល់បដិវត្តន៍បារាំងឆ្នាំ១៧៨៩ឬ ដល់ពេលបច្ចុប្បន្ន :
t_exam:
ប្រវត្តិវិទូបារាំងកំណត់ថា នវសម័យរាប់ពី គ.ស. ១៤៩២ (គ្រីស្តូហ្វ កូឡុំ រកឃើញទ្វីបអាម៉េរិក) ដល់១៧៨៩ (បដិវត្តន៍បារាំង)។


t_main: នវាគត
t_pron: [នៈ-វា-គៈ-តៈ] ឬ [នៈ-វា-គត់]
t_source: (សំ.បា. នវ "ថ្មី"+ អាគត "មក, ដែលមក, ដែលទើបមក")
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលទើបមកថ្មី; មនុស្សឬអ្វីៗដែលទើបមកដល់ថ្មីៗ :
t_notes: (វេវ. អាគន្តុក)។
t_exam:
មនុស្សទាំងអស់ហ្នឹង សុទ្ធតែជាជននវាគត គេមកជួយបុណ្យកឋិនយើង។ (ព.កា.) មិត្រហ្នឹងជាជននវាគត មកមានកំណត់កាលវេលា គួរយើងទាំងអស់ស្រុះចិត្តគ្នា នាំពាគួរសមរកគេផង។


