# tb_main

t_main: សេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មាន
t_pron: [សាច់-ក្ដី-ប្រ-កាស-ព័រ-ដ-មាន]
t_pos: ន.
t_exam: សេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានស្ដីពីការកំណត់ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមា។
t_exp:
ការផ្ដល់ជាផ្លូវការដល់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនូវសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ឬព័ត៌មានដែលធ្វើឡើងដោយបុគ្គលមួយក្រុមឬស្ថាប័នណាមួយ :


t_main: សេចក្ដីស្នើច្បាប់
t_pron: [សាច់-ក្ដី-ស្នើ-ច្បាប់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) អត្ថបទច្បាប់ព្រាងដែលតាក់តែងឡើងដោយសមាជិករដ្ឋសភាឬដោយស្ថាប័ននានាដែលច្បាប់ទទួលស្គាល់ដើម្បីដាក់សុំការអនុម័តពីរដ្ឋសភា។


t_main: សេចគ្រេច
t_pron: [សាច់-គ្រេច]
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីរាក់ជ្រៅ, ការខុសត្រូវ, ការហ្មត់ចត់; អាថ៌សេចក្ដី :
t_exam:
ដឹងសេចគ្រេច; និយាយអស់សេចគ្រេច។ (ព.កា.) ស្រដីឱ្យស្រួលស្រេច គិតសេចគ្រេចកុំគិតងាយ រំពឹងឱ្យវែងឆ្ងាយ យល់លង្វែកពាក្យលោកថា (ច្បាប់ពាក្យចាស់)។


t_main: សេដា
t_pron: [សេ-ដា]
t_pos: ន.
t_exam: ម្លប់សេដាកោះថ្មី។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមអាចមានកម្ពស់ដល់១០ម៉ែត្រ ផ្លែរាងមូលពណ៌លឿងនៅពេលទុំនិងមានរសជាតិផ្អែម។ អ្នកខ្លះហៅផ្លែសេដាថា ផ្លែតូម៉ា ជាប្រភេទអាហារបំប៉នសុខភាព :


t_main: សេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ
t_pron: [សេត-ឋៈ-កិច-ក្រៅ-ប្រ-ពាន់]
t_pos: ន.
t_exam: ការលក់ដូរតាមដងផ្លូវជាសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ប្រព័ន្ធនៃការធ្វើពាណិជ្ជកម្មឬការដោះដូរទំនិញនិងសេវាដែលច្បាប់មិនតម្រូវឱ្យចុះបញ្ជី។ សេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធផ្ដល់នូវការបង្កើតមុខរបរការងារធ្វើនិងប្រាក់ចំណូល ប៉ុន្តែ អាចបង្កឱ្យមានផលវិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន សុវត្ថិភាពចំណីអាហារ ការប្រមូលពន្ធ ជាដើម :


t_main: សេដ្ឋកិច្ចបៃតង
t_pron: [សេត-ឋៈ-កិច-បៃ-តង]
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) សេដ្ឋកិច្ចដែលឈរលើមូលដ្ឋាននៃការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាពនិងមិនប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់បរិស្ថាន (ធម្មជាតិ, មនុស្ស, វប្បធម៌)។


t_main: សេដ្ឋា
t_pron: [សេត-ឋា]
t_pos: គុ.
t_exp: ប្រសើរផុត :
t_exam:
(ព.កា.) បុរសសេដ្ឋោ ស្ត្រីសេដ្ឋា នៅក្នុងរដ្ឋណា រដ្ឋនោះសេដ្ឋំ អាចជួយសព្វគ្រប់ ទប់រដ្ឋឱ្យខ្លាំង ពុំសូវមានខ្មាំង ហ៊ានមើលងាយឡើយ។


t_main: សេដ្ឋី
t_pron: [សេត-ឋី]
t_source: (បា.; សំ. ឝ្រេឞ្ឋិន៑)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា សេដ្ឋិនី)។
t_exp:
អ្នកមានទ្រព្យឧត្តម, អ្នកមានទ្រព្យច្រើន, អ្នកមានធំ។ តាមប្រពៃណីក្នុងសម័យបុរាណ, ទោះបីអ្នកមានទ្រព្យច្រើនអម្បាលម៉ានក៏ដោយ បើមិនមានសញ្ញាបត្រឬស្វេតច្ឆត្រដែលព្រះរាជាឬរដ្ឋបាលតាំងទេ នឹងហៅថា សេដ្ឋី ពុំបានឡើយ។


t_main: សេណី
t_pron: [សេ-ណី]
t_source: (បា. សេណិ; សំ. ឝ្រណី)
t_pos: ន.
t_notes: (គួរកុំច្រឡំ សេណី និង សេនិយឬសេនីយ៍)។
t_exp:
ពួក, កង, ក្រុម; ពួកមនុស្សមានជាតិស្មើគ្នា មានសិល្បៈប្រហែលៗគ្នា។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកមានជាតិត្រកូលស្មើគ្នា មានចំណេះវិជ្ជាប្រហែលៗគ្នា មានយសស័ក្ដិស្មើៗគ្នា" :

t_exam:
(ព.កា.) នៅក្នុងបុរី ដែលមានសេណី ជំនាញច្រើនក្រៃ មានសាមគ្គី ជាហេតុបច្ច័យ ញ៉ាំងរដ្ឋឱ្យថ្លៃ ចម្រើនសុខស្ងប់។


t_main: សេតបណ្ណ
t_pron: [សេ-តៈ-បាន់] ឬ [សែត-តៈ-បាន់]
t_source: (បា. សេត "ស" + បណ្ណ "ស្លឹក" > សេតបណ្ណ "ស្លឹកស, ឈើដែលមានស្លឹកស"; ស្វេត + បណ៌ "ស្លឹកស")
t_pos: ន.
t_exam: សេតបណ្ណជាឈើតូច បើដាំក្នុងផើងក៏បាន។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ពួកដើមពុកឆ្មា, ស្លឹកមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹកបំពេញរាជ្យ ប៉ុន្តែតូចជាងស្លឹកបំពេញរាជ្យ មានផ្កាល្អិតៗចេញពីចុងមែក ជាចង្កោមៗ, កាលណារីក ខាងចុងផ្កាមានឆែកជាបួន មានសម្បុរលឿង, ឥតក្លិន, មានស្លឹកខ្ចីៗសម្បុរស ចេញពីចុងចង្កោមផ្កា មាន ៣ឬ ៤សន្លឹក, គេមើលពីចម្ងាយឃើញស្លឹកខ្ចីៗនោះដូចជាផ្កាសុទ្ធសាធ, លុះចូលទៅជិត ទើបគេដឹងថាជាស្លឹកខ្ចី; ផ្លែតូចៗមូលៗស្រដៀងនឹងផ្លែឈើពុកឆ្មា ប៉ុន្តែទ្រវែងៗបន្តិច; ផ្កា, ផ្លែនិងស្លឹកខ្ចីសម្បុរស នោះមានតែក្នុងវស្សានរដូវត្រង់ខែស្រាពណ៍, ច្រើនមានដោយអន្លើៗ នៅខេត្តភាគទិសនិរតី :


t_main: សេតម្ពរ
t_pron: [សែ-ត័ម-ព] ឬ [សេ-ត័ម-ព]
t_source: (បា. សេត "ស" + អម្ពរ "សំពត់, សម្លៀក, សំពត់ស្លៀកដណ្ដប់"; សំ. ស្វេត + អម្ពរ > ស្វេតម្ពរ)
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់ស, សំពត់ស្លៀកដណ្ដប់មានព័ណ៌ស។ អ្នកដែលប្រកាន់ស្លៀកដណ្ដប់ចំពោះតែសំពត់មានព័ណ៌ស តមមិនប្រើប្រាស់សំពត់ព័ណ៌ឯទៀត; អ្នកស្លៀកដណ្ដប់សកាន់សីល :

t_exam:
(ព.កា.) ពួកសេតម្ពរ កាន់សីលសង្វរ និងធម៌សុចរិត លះបង់អំពើ ដែលទាញនាំចិត្ត ឱ្យលង់គំនិត ប្រព្រឹត្តធម៌ខ្មៅ។


t_main: សេនា
t_subword: សេនាង្គ
t_pron: [សេ-ណាង]
t_source: (សំ.បា. < សេនា + អង្គ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អនីកលក្ខណៈ និង វាហិនី ផង)។
t_exp:
អង្គ, ចំណែក នៃកងទ័ពជើងគោក។ តាមរបៀបក្នុងបុរាណសម័យចាត់ជា ៤ពួកគឺ ១កងទ័ពដំរី (ហៅ ហត្ថានីក) ; ២កងទ័ពសេះ (ហៅ អស្សានីក) ; ៣កងទ័ពរថ ឬ រទេះ (ហៅ រថានីក) ; ៤កងទ័ពថ្មើរជើង (ហៅ បត្តានីក) ; រួមទាំង ៤ពួកនេះហៅ សេនាង្គ ឬ ចតុរង្គសេនា ឬ ក៏ហៅថា កងទ័ពមួយវាហិនី ក៏បាន។


t_main: សេនា
t_subword: សេនានុព័ន្ធ
t_pron: [សេ-ណា-នុ-ព័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
សេនានីដែលចាត់ឱ្យទៅបំពេញកិច្ចការអមរាជការនានា ក្រៅពីរាជការសឹក ដូចជានាយទាហានជាន់ខ្ពស់ដែលនៅអមស្ថានទូតជាដើម។


t_main: សេនាធិការ
t_pron: [សេ-ណា-ធិ-កា]
t_source: (សំ.បា. < សេនា + អធិការ)
t_poly: ១)
t_exp:
អ្នកចាត់ការខាងកងទ័ព; អ្នកចាត់កងទ័ព (អង្គសេនានី ឬអង្គការធំរបស់យោធា ឋិតនៅក្រោមបង្គាប់នៃឧត្តមសេនីយ៍ ជាមេបញ្ជាការ សម្រាប់ទទួលភារៈចាត់ការឱ្យបានសម្រេចតាមសេចក្ដីបញ្ជា)។


t_main: សេព
t_pron: [សែប]
t_source: (សំ. បា. សេវ; វ > ព)
t_pos: កិ.
t_exp:
នៅ, អាស្រ័យ, អាស្រ័យនៅ, រាប់រក, រាប់រកយកជាគ្នា, គប់រក; ប្រព្រឹត្ត; ប្រតិបត្តិ; ប្រើប្រាស់; បរិភោគ, ផឹក, រួមបវេណី។


t_main: សេរ
t_subscrip: 1
t_pron: [សេ-រ៉ៈ]
t_source: (បា. < ស "ខ្លួនឯង" + ឦរ "ប្រព្រឹត្តទៅ"; សំ. ស្វៃរ < ស្វ + ឦរ)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលមានសិទ្ធិលើខ្លួនឯង, ដែលធ្វើអ្វីបានតាមចិត្ត; ការប្រព្រឹត្តទៅបានតាមទំនើងខ្លួន, ការធ្វើអ្វីបានតាមអំពើចិត្ត, អំណាចលើខ្លួន។


t_main: សេរីភាព
t_pron: [សេ-រ៉ី-ភាប]
t_source: (បា. សេរិភាវ; សំ.ស្វៃរិភាវ)
t_pos: ន.
t_exam: មានសេរីភាព, ចិញ្ចឹមជីវិតដោយសេរីភាព, នៅដោយសេរីភាព, ទៅមកដោយសេរីភាព។
t_exp:
អំណាចដែលអាចធ្វើអ្វីបានតាមអំពើចិត្ត ប៉ុន្តែក្រោមច្បាប់, អំណាចពេញទី (ប៉ុន្តែមានមាត្រាច្បាប់ជាគោលដែរ) :


t_main: សេរីភាវូបនីយកម្ម
t_pron: [សេ-រ៉ី-ភា-វូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: សេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្ម។
t_exp:
ដំណើរការដែលធ្វើឱ្យមានសេរីភាពទូលំទូលាយ, ការធ្វើឱ្យច្បាប់ ប្រព័ន្ធនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ចជាដើម មិនសូវតឹងរ៉ឹង :


t_main: សេរ៉ាមិក
t_pron: [សេ-រ៉ា-មិច]
t_source: (បារ. céramique)
t_pos: ន.
t_exp:
បុរាណវត្ថុសិល្បៈធ្វើពីដីឥដ្ឋដុតមានលក្ខណៈរឹង ធន់នឹងកម្ដៅនិងសារធាតុគីមី។ សេរ៉ាមិក រួមមានកុលាលភាជន៍ ពរ្សឺឡែន ទែរ៉ាកូតា និងផលិតផលធ្វើពីដីដុតផ្សេងៗទៀត។


t_main: សេរ៉ូទីប
t_pron: [សេ-រ៉ូ-ទីប]
t_source: (បារ. cérotype)
t_pos: ន.
t_exam: វីរុសជំងឺអុតក្ដាមត្រូវបានបែងចែកជា៧សេរ៉ូទីប។
t_exp:
ការបែងចែកពពួកបាក់តេរី វីរុស ឬមីក្រូសារពាង្គកាយ ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈអង់ទីសែនរបស់បាក់តេរី វីរុស ឬមីក្រូសារពាង្គកាយទាំងនោះ :


t_main: សេរ៉ូម
t_pron: [សេ-រ៉ូម]
t_source: (បារ. sérum)
t_pos: ន.
t_exam: ព្យួរសេរ៉ូម​។
t_exp:
(វេជ្ជ.) វត្ថុរាវវេជ្ជសាស្ត្រដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងទៅនឹងសារធាតុរាវថ្លាៗនៅក្នុងឈាម ផលិតឡើងសម្រាប់ចាក់ចូលទៅក្នុងខ្លួនអ្នកជំងឺតាមសរសៃវ៉ែនពេលសង្គ្រោះបន្ទាន់ :


t_main: សេវកៈ
t_subword: សេវកាមាត្យ
t_pron: [សេ-វ៉ៈ-កា-ម៉ាត]
t_source: (សំ. សេវក + អមាត្យ)
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ត្រីអ្នកគាល់បម្រើព្រះរាជា, មន្ត្រីក្នុងព្រះរាជសំណាក់, ខ្ញុំរាជការជិតព្រះអង្គ (ហៅ រាជសេវ័ក ឬ រាជសេវកាមាត្យ ក៏បាន) :

t_exam:
(ព.កា.) រាជសេវ័ក យកចិត្តទុកដាក់បម្រើក្សត្រិយ៍ក្សាន្ត រមែងមានយស ខ្ពង់ខ្ពស់ពុំខាន ព្រោះហេតុទ្រង់បាន សង្កេតចរិយា។


t_main: សេវភាព
t_pron: [សេ-វ៉ៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: ស្រែក្រោមមានសេវភាពខាងទទួលទឹកពីស្រែលើ។
t_exp:
បន្ទុកដែលផ្ទុកលើអចលនវត្ថុមួយ (ដីបម្រើឬដីក្រោម) ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់អចលនវត្ថុមួយទៀត (ដីប្រើឬដីលើ) ដែលជារបស់កម្មសិទ្ធិករផ្សេងទៀត :


t_main: សេវាសាធារណៈ
t_pron: [សេ-វ៉ា-សា-ធា-រៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exam: មន្ត្រីមូលដ្ឋានបានផ្ដល់សេវាសាធារណៈដល់ប្រជាជន។
t_exp:
សេវាកម្មដែលបានផ្ដល់ដោយដោយរដ្ឋាភិបាលទៅកាន់ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងដែនដីសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួនដោយផ្ទាល់ (តាមរយៈវិស័យសាធារណៈ) ឬដោយការផ្ដល់ជាហិរញ្ញវត្ថុដល់ផ្នែកឯកជនក្នុងការផ្គត់ផ្គង់សេវានោះ :


t_main: សេវ័ន
t_pron: [សេ-វ័ន]
t_pos: ន.
t_exp: (ម.ព. សេវនៈ)។
t_exam:
(ព.កា.) ពាលសេវ័ន រមែងតែភ័ន្ត គំនិតតាមពាល ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិត មានចិត្តរង្គាល រង្គំរោលរាលដោយទុក្ខរង្គើ។ បណ្ឌិតសេវ័ន រមែងគ្រប់គ្រាន់ ដោយក្ដីអើពើ ស្អប់ខ្ពើមទុច្ចរិត មិនស្បិតចង់ធ្វើ ទោះប៉ះពាល់លើ ក៏ផាត់ចេញបាន។


t_main: សេសវគ្គ
t_pron: [សេ-សៈ-វ័ក]
t_source: (បា. សេស "ដែលសល់" + វគ្គ "ពួក"; សំ. ឝេឞ + វគ៌)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. វគ្គ ផង)។
t_exp:
ព្យញ្ជនៈដែលសល់អំពីវគ្គ, មាន ៨តួ គឺ យ រ ល វ ស ហ ឡ º, ឬបើរាប់យក ឝ ឞ ផង មាន ១០តួ; ហៅ អវគ្គ ក៏បាន "ព្យញ្ជនៈឥតពួក"។


t_main: សេះ
t_subscrip: 1
t_pron: [សេះ]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: សេះជាសត្វខ្លាំងហួសមាឌ ទាំងប៉ិនធន់ទ្រាំក្ដៅត្រជាក់ផង។
t_exp:
បសុសត្វចតុប្បាទ មាឌខ្ពស់ស្រឡះ មានក្រចកជើងទាំង៤កន្តុបៗឥតឆែក មានសក់កំប៉ោយ, សក់លើ ក, សក់ស្វាយ មានដងកន្ទុយខ្លីស្រោបដោយសក់កន្ទុយវែងៗជាសំណុំ ..., សម្រាប់ប្រើជិះឬទឹមរថ (អ្នកប្រទេសខ្លះគេប្រើការភ្ជួររាស់ផងក៏បាន) :


t_main: សេះ
t_subscrip: 1
t_subword: សេះទេស
t_pron: [សេះ-ទេស]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សិន្ធព ផង)។
t_exp:
សេះមកពីប្រទេសក្រៅ គឺសេះមាឌធំខ្ពស់ជាងសេះនៅប្រទេសអាយ មានដើមកំណើតឬពូជមកពីប្រទេសអឺរ៉ុប ដែលជាប់ពូជដើមពីប្រទេសសិន្ធវៈ។


t_main: សេះពាក់បង្កង់
t_pron: [សេះ-ពាក់-បង់-កង់]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ រូបស្រដៀងនឹងសេះ តែមាឌតូចជាងសេះ ខ្នងអ៊ែនបន្តិច ដងកន្ទុយស្រុង សម្បុរ លាយឆ្នូតៗ ជាបង្កង់ពេញខ្លួន, មានដើមកំណើតនៅប្រទេសអាហ្វ្រិក, គេច្រើននាំយកមកលេងនាដកីឡាឬលេងល្ខោនសត្វនៅប្រទេសកម្ពុជាមួយដងមួយកាល។ (សព្វថ្ងៃ ច្រើនហៅជា សេះបង្កង់ ជាង)។


t_main: សែងព្រះអាទិត្យ
t_pron: [សែង-ព្រះ-អា-ទិត]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ប្រទាលវង់ព្រះអាទិត្យ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ សន្តានត្រាវ ប៉ុន្តែធាងនិងស្លឹកតូចជាងត្រាវ, ស្លឹកមានសម្បុរក្រហមត្រង់ផ្ទៃកណ្ដាល (អ្នកខ្លះហៅ ប្រទាលវង់ព្រះអាទិត្យ)។


t_main: សែនត្វ័ន
t_pron: [សែន-ត្វាន់]
t_source: (ស.)
t_pos: ន.
t_exam: មានចាមរ បៃមន់ សែនត្វ័ន ក្លស់អភិរម្យ។
t_exp:
ផ្លិតមូល ធ្វើដោយសំពត់ផ្កាមាសឬផ្កាប្រាក់ជាដើម មានដងវែងក្ងក់ខាងចុង ជាគ្រឿងបាំងកម្ដៅថ្ងៃមិនឱ្យចាំងត្រូវ សម្រាប់ប្រើក្នុងព្រះរាជពិធីហែធំៗ :


t_main: សែន្យ
t_pron: [សែន]
t_source: (សំ. ក្ល.; សំ. សៃន្យ សែន-យ៉ៈ; បា.សេនិយ)
t_pos: ន.
t_exp: មនុស្សក្នុងកងទ័ពជើងគោក; ទាហានឬកងទ័ពជើងគោក; ទាហានយាម (សេនីយ៍) :
t_exam:
ស្ដេចត្រាស់ឱ្យមេកំណែន ប្រមូលពួកសែន្យ ឱ្យមកប្រជុំរួសរាន់។ សែន្យារាប់រយរាប់ពាន់ មូលមកណែនណាន់ ករកាន់អាវុធនានា។


t_main: សែសយ
t_pron: [សែ-សយ]
t_pos: ន.
t_exam: សែសយជាប្រភេទនំដែលប្រជាជនខ្មែរនិយមធ្វើនៅក្នុងពិធីបុណ្យទានផ្សេងៗ។
t_exp:
ឈ្មោះនំចំហុយធ្វើពីម្សៅដំណើប ស្ករ ខ្ទិះដូង និងមានស្នូលល្ងឬសាច់ដូងខ្ចប់ស្លឹកចេកជារាងសាជីជ្រុងនិងក្លាស់ដោយកន្លាស់ :


t_main: សៃយ៉ឺន
t_pron: [សៃ-យ៉ឺន]
t_source: (ស. ជៃ៍ អ.ថ. សៃ "ទ្រូ")
t_pos: ន.
t_exp:
នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងទ្រុងប្រស់ត្រី តែមានរាងវែងដូចទ្រូ មានប្រឹសពុះរំហូតពីលើមកក្រោម សម្រាប់ដាក់បញ្ឈរក្នុងទឹកជ្រៅ ឱ្យពួកមច្ឆាចូល (អ្នកស្រុកខ្លះ ហៅ សាយ៉ឺន)។


t_main: សោ
t_subscrip: 1
t_pron: [សោ]
t_pos: ន.
t_exam: មេសោ, កូនសោ, ចាក់សោ។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយដែកឬស្ពាន់ មានមេមានកូនសម្រាប់ចាក់បិទត្រង់កន្លែងសម្រាប់បើកបិទ (មានទ្វារជាដើម) មិនឱ្យបើកបាន :


t_main: សោ
t_subscrip: 4
t_subword: សោខ្សៀ
t_pron: [សោ-ខ្សៀ]
t_pos: ន.
t_exp:
សោសម្រាប់ដោះខ្ចៅមានរាងដូចខ្សៀ។ ក្នុងសោមួយមានទំហំតែមួយទេទាំងគល់ទាំងចុង តែអាចប្រើសម្រាប់លូកចូលទៅដោះខ្ចៅក្នុងស្ថានភាពខុសៗគ្នា។


t_main: សោក
t_subscrip: 1
t_pron: [សោក]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមសោកជាឈើមានលំអ គួរដាំក្នុងវត្តអារាម។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីសម្បុរសភាវ ផ្កាសម្បុរក្រហមប្រឿង ក្លិនស្រដៀងនឹងផ្កាអម្ពិល, ស្លឹកខ្ចីប្រើជាអន្លក់បាន, ផ្កាប្រើស្លម្ជូរឬជ្រក់បាន :


t_main: សោកនាដកម្ម
t_pron: [សោក-នា-ដៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: រឿងទុំទាវ រឿងម៉ាក់ថឺងជាដើម ជារឿងសោកនាដកម្ម។
t_exp:
(អ.សិ.) ប្រភេទរឿងល្ខោនដែលបង្ហាញអំពីបញ្ហាទាក់ទងទៅនឹងគ្រោះកម្មវាសនា ទុក្ខសោក ទុក្ខវេទនា សេចក្ដីវិនាសអន្តរាយ ហើយតួឯកត្រូវស្លាប់នៅចុងបញ្ចប់នៃសាច់រឿងដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្ដាប់ អ្នកទស្សនា ក្ដុកក្ដួល រំជួលចិត្ត អាណិតអាសូរ និងភ័យរន្ធត់ :


t_main: សោច
t_pron: [សោច]
t_source: (បា. សុចិ, ឧ > ឱ គឺ សុ > សោ; សំ. ឝុចិ "បរិសុទ្ធិ, សេចក្ដីស្អាត, ការហ្មត់ចត់ត្រឹមត្រូវ")
t_pos: ន.
t_exam: កុំជឿវា, វាឥតដឹងសោចអីទេ; អាក្មេងមិនដឹងសោច!; យី! គាត់នេះ ឥតដឹងសោចអីសោះតែម្ដង!
t_exp:
ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះជាសម្ដីសាមញ្ញ សំដៅន័យថា "ហេតុ, ការណ៍, ការខុសត្រូវ, ការសមនិងពុំសម, កិច្ចការរាក់ជ្រៅ" ដោយមានពាក្យបដិសេធថា "មិនដឹង, ពុំដឹង, ឥតដឹង" រៀងពីខាងដើមជាដរាប :


t_main: សោតរូបារម្មណ៍
t_pron: [សោ-តៈ-រូ-បា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ឮសំឡេងនៅក្នុងអារម្មណ៍។


t_main: សោតា
t_subscrip: 2
t_pron: [សោ-តា] ឬ [សោ-ដា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ពុ.) ឈ្មោះលោកុត្តរធម៌មួយគូ គឺមគ្គផលជាដើមខ្សែ (ថ្នាក់មគ្គហៅ សោតាមគ្គ ឬ សោតាបត្តិមគ្គ, ថ្នាក់ផលហៅ សោតាផល ឬ សោតាបត្តិផល)។


t_main: សោទរ
t_pron: [សោ-ទៈ-រៈ] ឬ [សោ-ទ]
t_source: (បា. < សហ "ជាមួយ, រួមជាមួយ" > ស + ឧទរ ឬ ឧទរិយ "ពោះ, ផ្ទៃ"; សំ. សោទរ ឬ សោទយ៌)
t_pos: ន.
t_exp:
បងប្រុសឬប្អូនប្រុសរួមឧទរមួយ, បងប្អូនប្រុសពោះមួយ (ប្រើជា សោទរៈ ឬ សោទរិយៈ ក៏បាន; បើបងឬប្អូនស្រីជា សោទរា ឬ សោទរិយា)។


t_main: សោធនី
t_pron: [សោ-ធៈ-នី]
t_source: (បា.; សំ. ឝោ—)
t_pos: ន.
t_exp: អំបោស, ច្រាស; ប្រែង :
t_exam:
(ព.កា.) គ្រានោះដូនជី កាន់សោធនី បោសទីក្បែរតូប ទីនោះមានផ្កា ធុំក្លិនក្រអូប ច្រមុះស្រងស្រូប ភ្លេចធម៌កម្មដ្ឋាន។


t_main: សោបាន
t_pron: [សោ-ប៉ាន]
t_source: (សំ. បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ជណ្ដើរ; បង្អោង (បា. ប្រើជា សោបាណ ក៏មាន; (ព.កា.) ឬ (រ.ស.) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ស្ដេចស្ដែងទ្រង់បាន ឡើងតាមសោបាន ចូលថ្កានប្រាសាទ រាជកញ្ញា ប្រសើរស្អាងស្អាត សម្រាលព្រះបាទ ពុំឱ្យឮសូរ។


t_main: សោបាន
t_subword: នាគសោបាន
t_pron: [នា-គៈ-សោ-ប៉ាន]
t_pos: ន.
t_exp: ជណ្ដើរមានរូបនាគ (ជណ្ដើរនាគ) :
t_exam:
(ព.កា.) លុះហែសពរាជា មកដល់នាមេរុដ្ឋាន មាននាគសោបាន គេបានយោងព្រះសពឡើង។ តម្កល់លើបញ្ចា ដ៏ថ្លៃថ្លារុងរឿងថ្កើង មន្ត្រីសឹងកាន់គ្រឿងសក្ការៈថ្វាយព្រះសព។


t_main: សោភ័ន
t_pron: [សោ-ភ័ន]
t_pos: គុ.
t_exp: ល្អ; ហ្មត់ហ្មង, ល្អកន្លង :
t_exam:
(ព.កា.) ផ្ទះថ្មច្រើនជាន់ រាប់បានច្រើនពាន់ សោភ័នពិសី នៅក្រុងភ្នំពេញ ដែលរៀបចំថ្មី នៅនាលោកីយ៍ ជាក្រុងមួយដែរ។ ភ្នំពេញយូរទៅ រឹងរឹតត្រឹមត្រូវ ដោយស្នាដៃខ្មែរ សម័យជាន់ក្រោយ ខិតខំបង្វែរ ពង្រីកបំបែរ ឱ្យធំឡើងទៀត។ ...។


t_main: សោម
t_subscrip: 3
t_pron: [សោម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មាននិយាយក្នុងលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ពួកព្រាហ្មណិកយកសំបកឬស្លឹកមកស្ងោរ ឬក៏ធ្វើដោយបែបណា ដឹងមិនប្រាកដ ប្រើផឹកក្នុងយញ្ញពិធី។


t_main: សោមលតា
t_pron: [សោ-ម៉ៈ-លៈ-ដា]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
វល្លិសោម (មានមើមស្រដៀងនឹងមើមស្ពៃ, សម្រាប់ស្ងោរយកទឹកប្រើជាថ្នាំត្រជាក់; ហៅ សោមវល្លិ ក៏បាន)។ ច្រើនអានក្លាយជា សោ-ម៉ៈ-លៈ-តា។


t_main: សោមាន
t_pron: [សោ-ម៉ាន]
t_source: (សំ.)
t_pos: គុ.
t_exp: ទន់, ទន់ល្វន់, ទន់ភ្លន់; កំលោះ, ក្រមុំ :
t_exam:
(ព.កា.) សោមានបានរៀន តាមគ្រូប្រិតប្រៀន ឱ្យមានវិជ្ជា បានចេះគ្រប់គ្រាន់ ទាន់កាលវេលា ទុកជាទ្រព្យា ប្រសើរក្រៃលែង។


t_main: សៅដៅ
t_pron: [សៅ-ដៅ]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: (ព.បុ.) ពាយងាយ, ខ្ជីខ្ជា, ផ្ដេសផ្ដាស :
t_exam:
ធ្វើសៅដៅ; សម្ដីសៅដៅ (ច្រើនតែប្រើក្នុងកាព្យ) ចាស់ទុំតែងថា ជនទ្រើសពាលា ទ្រនង់យង់ឃ្នង ច្រើនធ្វើសៅដៅ ឃោរឃៅកន្លង អស់ញាតិផៅផង គេស្អប់គេខ្ពើម។


t_main: សៅភាគ្យ
t_pron: [សៅ-ភាក]
t_source: (សំ.; បា. សោភគ្គ)
t_pos: ន.
t_exp:
លំអ; ស្រីសួស្ដី; សេចក្ដីសុខ, សេចក្ដីចម្រើន; លាភ (ប្រើជា សោភគ្គ ក៏បាន; (ព.កា.) ប្រើក្លាយជា សៅវភាគ្យ ក៏មាន)។


t_main: សំខ្យានុគ្រោះ
t_pron: [ស័ង-ខ្យា-នុ-គ្រោះ]
t_source: (សំ. —អនុគ្រហ; បា. —អនុគ្គហ)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងសំខ្យាសព្ទ រៀងត្រង់ខាងចុងសំខ្យា ដែលប្រាប់ចំនួនឱ្យដឹងថាប៉ុណ្ណេះឬប៉ុណ្ណោះ ដូចពាក្យថា កណ្ឌ, ក្បាល, ខ្នង, ខ្សែ, នាក់, បន្ទះ, សន្លឹកជាដើម :

t_exam:
សាស្ត្រា១កណ្ឌ ឬ សាស្ត្រា២ខ្សែ, សៀវភៅ៣ក្បាល, ផ្ទះ៤ខ្នង, មនុស្ស៦នាក់, ក្ដារ១០បន្ទះ, ស្លឹកឈើ២០សន្លឹក។ល។


t_main: សំណព្វ
t_pron: [សំ-ណប់]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលពេញសព្វគ្រប់ក្នុងចិត្ត, ដែលគាប់ចិត្ត, ដែលគាប់គួរ, ដែលឥតមានទាស់អធ្យាស្រ័យ :
t_notes: (ម.ព. សព្វ{¥¥}៣{££} ផង)។
t_exam:
ព្រះមហេសីសំណព្វ; សិស្សសំណព្វ, កូនសំណព្វ (ធ្លាប់ប្រើមកជា សំណប់, ប៉ុន្តែកែជា សំណព្វ វិញ ដើម្បីឱ្យស្របនឹងពាក្យដើមដែល ជាកិរិយាសព្ទថា សព្វ។


t_main: សំណាញ់
t_pron: [សំ-ណាញ់]
t_pos: ន.
t_exam: បង់សំណាញ់, ត្រីសំណាញ់។
t_exp:
នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ ត្បាញដោយខ្សែអំបោះប្រទាក់ជាក្រឡាតូចៗ, ប៉ែកខាងក្រោមរីកញែកធំមានដុំសំណតូចៗ ដោតភ្ជាប់ត្រង់ទីបំផុតជុំវិញ ហៅថា ជើង ប៉ែកខាងលើហៅថា ត្បូង រួមក្របួចចូលជាប់ជាមួយគ្នា, តពីត្បូងនោះ មានខ្សែធំមួយវែង, សម្រាប់ចាប់ឆ្មូលគ្រវែងទៅក្នុងទឹក (ហៅថា បង់) គ្របក្រសោបយកមច្ឆជាតិ :


t_main: សំណាញ់ញាណ
t_pron: [សំ-ណាញ់-ញាន]
t_source: (បា. ញាណជាល)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទាំងឡាយ លុះតែបានក្រាលសំណាញ់ញាណប្រមើលមើលឃើញឧបនិស្ស័យសត្វរួចហើយ ទើបទ្រង់សម្ដែងធម៌។
t_exp:
ញាណរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ដែលទ្រង់រំពឹងប្រមើលមើលឧបនិស្ស័យសត្វលោកពុំរើសមុខ, ទ្រង់ប្រមើលមើលក្នុងមួយថ្ងៃពីរដង គឺក្នុងវេលាព្រឹកម្ដង ល្ងាចម្ដងជាដរាប :


t_main: សំណាប
t_subword: សំណាបយោងដី ស្រីយោងប្រុស
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) សំណាបល្អ តែងតែយោងដីស្រែឱ្យមានសន្ទូងលូតលាស់ល្អ, បើសំណាបអន់ ទោះបីស្រែមានជី សន្ទូងក៏តែងតែអន់; ប្រុសដែលមានប្រពន្ធត្រឹមត្រូវ ទោះបីក្រីក្រក៏ទ័លក្រល្អមើល, ប្រើប្រពន្ធអន់ ទោះបីប្ដីប៉ិនរកទ្រព្យធនយ៉ាងណា ក៏ពុំអាចឡើងកាន់ឋានៈជាអ្នកគ្រាន់បើបានឡើយ។


t_poly: ២)
t_exam: សំណឹកឆ្នេរ, សំណឹកដី, សំណឹកដោយខ្យល់។
t_exp:
(បរិ.) ការសឹក, ដំណើរដាច់ចេញនៃភាគល្អិតរបស់សិលាឬដីចេញពីកន្លែងដើម ដោយសារភ្នាក់ងារសំណឹក ដូចជាទឹកនិងខ្យល់ជាដើម :


t_main: សំណឹក
t_subscrip: 3
t_pron: [សំ-ណឹក]
t_pos: ឈ.
t_exp: បំណាច់; បើបានជា :
t_exam:
សំណឹកនឹងប្រាសគួរផ្ដែផ្ដាំ ឱ្យប្អូនបានចាំពាក្យមួយម៉ាត់ នេះស្រាប់តែឃ្លាតចេញទៅបាត់ ស្ងាត់ឈឹងឥតលេចដំណឹងសោះ។


t_main: សំណុះ
t_pron: [សំ-ណុះ]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលចុះតាមទឹកស្រក (ចំពោះតែមច្ឆជាតិ) :
t_exam:
ត្រីសំណុះ ត្រីដែលចុះតាមទឹកហូរចេញពីទីផ្សេងចូលមកក្នុងទន្លេ, ព្រែក, ស្ទឹង ក្នុងរដូវទឹកស្រកឬខែរំហើយ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ត្រីចំណុះ)។


t_main: សំបកផែនដី
t_pron: [សំ-បក-ផែន-ដី]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ស្រទាប់ក្រៅបំផុតនៃផែនដីមានកម្រាស់ពី៥គីឡូម៉ែត្រទៅ១០០គីឡូម៉ែត្រ។សំបកផែនដីចែកចេញជាពីរ គឺសំបកទ្វីបនិងសំបកក្រោមមហាសមុទ្រ ហើយដង់ស៊ីតេសំបកក្រោមមហាសមុទ្រធ្ងន់ជាងដង់ស៊ីតេសំបកទ្វីប។


t_main: សំបុត្រ
t_pron: [សំ-បុត]
t_pos: ន.
t_exam: សរសេរសំបុត្រ, ស្រោមសំបុត្រ, ផ្ញើសំបុត្រ។
t_exp:
សេចក្ដីដែលសរសេររួចហើយត្រូវដាក់ក្នុងស្រោមឬត្រូវខ្ចប់ឱ្យជិតដិត; អក្សរដែលសរសេរនៅផ្ទៃក្រដាសជាពាក្យរាយសេចក្ដីជាជំនួសការនិយាយមាត់ទទេ ឬទុកជាការសម្លាកសំខាន់; ចុតហ្មាយ; ដីកា; ... :


t_main: សំបូងសង្រូង
t_pron: [សំ-បូង-សង់-រ៉ូង]
t_pos: កិ.
t_exam: សំបូងសង្រូងដល់គុណគ្រប់យ៉ាង, សំបូងសង្រូងទេវតា។
t_exp:
ពោលពាក្យបូរបាច់ប្រតិស្ឋអធិស្ឋាន, ពោលពាក្យរំឭករំលើក ស្រាវជ្រាវរាវរកគុណឬអំពើល្អដែលបានធ្វើរួចមកហើយ, បួងសួងដើម្បីឱ្យបានសម្រេចការសមបំណង :


t_main: សំបែង
t_pron: [សំ-បែង]
t_pos: ប.
t_notes: (ម.ព. រះសំបែង ផង)។
t_exp:
ពាក្យសាមញ្ញ សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ផ្ទះ ថា ផ្ទះសំបែង ផ្ទះធម្មតា, ផ្ទះសាមញ្ញ ឬផ្ទះធំនិងផ្ទះតូច, ផ្ទះធំនិងផ្ទះរាយរង។


t_main: សំប៉ាន
t_pron: [សំ-ប៉ាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ទូកអុំមួយប្រភេទ តដោយក្ដារ ៥សន្លឹកខាងក្បាលនិងកន្សៃរាងង។ ទូកអុំមួយប្រភេទទៀត មាឌជាទូកផ្កាចារ ប៉ុន្តែលើកក្ដារប៉ះថែមឡើងទៀត ក៏ហៅ សំប៉ាន ដែរ។


t_main: សំផិង
t_pron: [សំ-ផឹង]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.សា.) ស្ត្រីផ្កាមាស (ព.ខ្ព.) ពេស្យា, វេសិយា, វេសី, នគរសោភិនី, លញ្ជិកា, រូបជីវិនី, រូបាជីវា, រូបូបជីវិនី, វណ្ណទាសី)។


t_main: សំពត់
t_pron: [សំ-ពត់]
t_pos: ន.
t_exp: របស់កើតអំពីការត្បាញដោយអំបោះ, សូត្រ, សរសៃវល្លិ, សំបកឈើ, រោមចៀមជាដើម សម្រាប់ស្លៀក, ដណ្ដប់ជាដើម :
t_exam: សំពត់អំបោះ, សំពត់សូត, សំពត់សំបកឈើ។ល។
t_notes:
(បើសំពត់ថ្មីឬសំពត់ស្អាតដែលគេបត់ជាផាប់ឬបត់ជាកីក្ដី ទោះបីគេកាត់ប្រវែងមួយម៉ែត្រពីរម៉ែត្រក្ដី មួយអាវពីរអាវក្ដី ពុំគួរហៅ កំណាត់ឬកំណាត់សំពត់ ឡើយ ត្រូវហៅត្រឹមតែ សំពត់ៗ ប៉ុណ្ណោះ ដូចជាថា សំពត់មួយម៉ែត្រ, សំពត់មួយត្បូង, សំពត់មួយអាវ ...។ ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណហាមមិនឱ្យប្រើសម្ដី ធំជាតូច, ច្រើនជាតិច, ខ្ពស់ជាទាប គឺ សំពត់ កុំថា កំណាត់, ប្រាក់ កុំថា លុយ, ថ្លៃ កុំថា ថោក ជាដើម ព្រោះនាំឱ្យទ័លក្រ, ឱ្យថយថោក, ឱ្យអាប់ឱន, ឱ្យទន់ទាប, ឱ្យជាសម្ដីអភ័ព្វ ក្រែងនឹងដូចមាត់ថា)។


t_main: សំពោច
t_pron: [សំ-ពោច]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វចតុប្បាទពួកឈ្មុស, មានក្លិនសាធុំប្រហើរ; មាន ២ប្រភេទគឺ សំពោចដំណើប, សំពោចខ្សាយ ជាសត្វរាត្រីចរ វេលាថ្ងៃពួនសម្ងំនៅក្នុងរូងឈើឬក្នុងព្រៃស៊ុមទ្រុម។


t_main: សំពៅ
t_subscrip: 1
t_pron: [សំ-ពៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ភេត្រា គឺនាវាធំមានរាងខាងក្បាលនិងកន្សៃស្ងើន, បើកលឿនដោយកម្លាំងស្លាបក្ដោងច្រើន មានតូចមានធំតាមការប្រកប, សម្រាប់ដើរផ្លូវសមុទ្រ :

t_exam:
ក្នុងសម័យបុរាណកាលដែលមិនទាន់មានកប៉ាល់ ពួកឈ្មួញសមុទ្រគ្រប់ប្រទេស សុទ្ធតែប្រើសំពៅជាគ្រឿងផ្ទុកដឹកនាំទំនិញចេញចូល, សូម្បីសម័យបច្ចុប្បន្ន ក៏គង់នៅមានប្រើខ្លះដែរ។


t_main: សំពះ
t_subword: សំពះងារ
t_pron: [សំ-ពះ-ងា]
t_exp:
ក្រាបថ្វាយបង្គំតាមបែបបទចំពោះព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទទួលឋានន្តរដែលទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសព្រះរាជទានតាំង។


t_main: សំព័រ
t_pron: [សំ-ព័រ]
t_pos: ន.
t_exam: សំព័រជាឈើមានសញ្ជាតិក្នុងព្រៃ តែមានប្រយោជន៍ គួរដាំខ្លះក្នុងស្រុក។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់ មានរសចត់ មានជ័រស, ផ្លែខ្ចីប្រើជាម្ជូរស្លឬជ្រក់បាន, ផ្លែទុំមានរសជូរអែម បរិភោគបាន :


t_poly: ២)
t_exp:
ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូច្នេះ (័) ជាជំនួសអក្សរសំយោគសម្រាប់ដាក់លើពាក្យបាលីឬសំស្ក្រឹតពួកខ្លះ ដែលប្រើបំប្លែងសំឡេងឱ្យក្លាយល្អៀងពីសូរដើម, កាលបើមិនដាក់ (័) នេះ នាំឱ្យពិបាកថា, ដូចជា ក្ស័យ, ជ័យ, ទ័ល, នង្គ័ល, ន័យ, និស្ស័យ, បច្ច័យ, ពិន័យ, ពិរាល័យ, ភ័យ, រហ័ស, រំហ័ស, វិន័យ, វេស្ម័ន, វេស្សវ័ណ, សម័យ, អធ្យាស្រ័យ, អនាម័យ, អភ័យ, អាល័យ, អាស្រ័យ, ឧបនិស្ស័យ ជាដើម។ ទោះបីពាក្យដែលមានអក្សរសំយោគហើយ ប៉ុន្តែបើមិនដាក់ (័) នេះផ្សំផងទេ នាំឱ្យពិបាកថា, ត្រូវប្រើសំយោគសញ្ញាថែមទៀតក៏មានខ្លះ, ដូចជា គ័គ៌, ទក្ខិណាព័ត៌, ពណ៌, ព័ទ្ធ, ព័ទ្ធព័ន្ធ, ពិទ័គ្ធ, ពិភ័ក្ដិ, ភ័ព្វ, ម្រ័ក្សណ៍, យ័ន្ត ឬ យ័ន្ត្រ, ល័ក្ដ, ល័ព្ធ, អភ័ព្វ ជាដើម។ សម្រាប់ប្រើពាក្យខ្មែរខ្លះក៏មាន, ដូចជា ខ្ទ័រ, ជ័រ, ញ័រ, ទទ័រ, ទូទ័រ, ទំព័រ, នំប៉័ង, សូរប៉័ងៗ, ភ្ជ័រ, ផ្លែសង្ឃ័រ, ដើមសំព័រ, ស្ពាន់ធ័រ ជាដើម។ សម្រាប់ប្រើភាសាដទៃក៏មានខ្លះ, ដូចជា កុងត្រូល័រ, ឌីរ៉ិកទ័រ, អ័ងស្ប៉ិកទ័រ ជាដើម។


t_main: សំយោជនកិលេស
t_pron: [ស័ង-យោ-ជៈ-ន័ក-កិ-ឡែស]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សំយោជន = គ្រឿងប្រកបសត្វទុក, ក្រុងសត្វទុកក្នុងទ្រុង។ កិលេស = គ្រឿងសៅហ្មងចិត្តផ្សេងៗ។ គ្រឿងសៅហ្មងចិត្តដែលប្រកបសត្វទុក ឬក្រុងសត្វទុកក្នុងភព។


t_main: សំរឹទ្ធ
t_subscrip: 2
t_pron: [សំ-រ៉ិត]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះសំរឹទ្ធិ, ផ្តិលសំរឹទ្ធិ (សរសេរជា សំឫទ្ធ ឬ សំឫទ្ធិ ក៏បាន)។
t_exp:
ខ្មែរហៅលោហៈមួយប្រភេទកើតអំពីការលាយផ្សំលោហជាតិផ្សេងៗ មានដែក, ស្ពាន់ជាដើម, សន្មតថាជារបស់ត្រជាក់ត្រជំនាំឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍ផ្សេងៗ (ច្រើនសរសេរ សំរឹទ្ធិ ជាង) :


t_main: សំវាទវិធី
t_pron: [ស័ង-វ៉ាត-វិ-ធី]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) វិធីតែងនិពន្ធមួយបែប ដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយធ្វើឱ្យតួអង្គជជែកសន្ទនា ឆ្លងឆ្លើយគ្នាទៅវិញទៅមក :

t_exam:
(...) ថ្លែងដោយទំនង-ដំណើរត្រីផងយាត្រា-ពើបនឹងជុចណា-ត្រីស្រែកថាវ៉ឺយចៀសចេញ។ -ជុចថាអីអើ-បទអ្នកនេះតើម្ដេចមិញ-ក៏មកប្រើអញ-ចៀសចេញឱ្យអ្នកជាល្បែង។ (...)។


t_main: សំសយត្ថវាចក
t_pron: [ស័ង-សៈ-យុ័ត-ថៈ-វា-ចៈ-កៈ] ឬ [ស័ង-សៈ-យុ័ត-ថៈ-វា-ចក់]
t_source: (បា. សំសយត្ថវាចក)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីសង្ស័យ, ប្រាប់សេចក្ដីឆ្ងល់ ឬ?, ដែរឬ?, អ្វី?, ដែរឬអ្វី?, ទេដឹង?, ទេដឹងឬ?, ...ជាសំសយត្ថវាចក (ព.វ.) ហៅ សំសយត្ថនិបាត ក៏បាន។


t_main: សំសែ
t_pron: [សំ-សែ]
t_pos: ន.
t_exam: សំសែជាសស្ត្រារាប់ចូលក្នុងយុទ្ធភណ្ឌ។
t_exp:
គ្រឿងសស្ត្រាមួយប្រភេទ មានមុខទាំងពីរខាង ចុងស្រួចរលែម ទ្រង់ទ្រាយផ្លែស្រដៀងនឹងលំពែង តែមានទ្រនុងចំកណ្ដាលទាំងពីរខាង ដងខ្លី :


t_main: សំស្ក្រឹត
t_pron: [ស័ង-ស្ក្រិត] ឬ [ស័ង-សៈ-ក្រិត]
t_source: (សំ. ក្ល.; សំ. សំស្ក្ឫត "ពាក្យសម្រិតសម្រាំង, ភាសាសម្រាំង", ឫ> រឹ; បា. សក្កដ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះភាសាដើមដំបូងបំផុតរបស់ពួកហិណ្ឌូ; លុះចំណេរកាលតៗមកដរាបដល់សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ សំស្ក្រឹតក្លាយជាមតកភាសា (ភាសាស្លាប់) ព្រោះមិនមានជនជាតិណាមួយប្រើជាសម្ដីសម្រាប់ជាតិរបស់ខ្លួនដោយគ្រប់គ្រាន់ឡើយ (ប្រើខ្លះបន្តិចបន្តួច), គ្រាន់តែទុកជាមូលភាសាឬប្រើកត់ត្រាគម្ពីរក្បួនច្បាប់ប៉ុណ្ណោះ ដ្បិតភាសានេះមានរបៀបវេយ្យាករណ៍ទៀងទាត់ល្អណាស់។ ភាសាសំស្ក្រឹតទុកដូចជាមាតាឬបងបង្កើតនៃបាលីភាសា របៀបវេយ្យាករណ៍ភាសាបាលីប្រើអនុលោមតាមសំស្ក្រឹតស្ទើរតែទាំងអស់ (ខ្មែរសម័យពីដើមសរសេរជា សង្សក្រឹត ក៏មាន តែសម័យឥឡូវមិនប្រើ)។


t_poly: ២)
t_exp:
ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះតែការរាប់លំដាប់ឆ្នាំ តាំងពីស័កទី ១ដល់ស័កទី ១០ត្រឡប់សាមករាប់ពីស័កទី ១វិញ គឺរាប់ថា ឯកស័ក, ទោស័ក, ត្រីស័ក, ចត្វាស័ក, បញ្ចស័ក, ឆស័ក, សប្ដស័ក, អដ្ឋស័ក, នព្វស័ក, សំរឹទ្ធស័ក; ដូចជា ឆ្នាំថោះឯកស័ក។ល។ ឆ្នាំជូតសំរឹទ្ធិស័ក; ឆ្នាំឆ្លូវឯកស័ក, ...។


t_main: ស័ក្ដិ
t_pron: [ស័ក]
t_source: (សំ. ឝក្ដិ; បា. សត្តិ)
t_poly: ១)
t_exam: អ្នកមានស័ក្ដិ, ស័ក្ដិតូច, ស័ក្ដិធំ, ស័ក្ដិស្មើគ្នា។
t_exp:
អំណាច, សេចក្ដីអង់អាច, សេចក្ដីក្លាហាន; កម្លាំង; ព្យាយាមរឹងប៉ឹង; ការខ្លាំងពូកែ; ការជំនាញ; សេចក្ដីធន់, ការប៉ិនធន់ទ្រាំ; លំពែង :


t_poly: ២)
t_exam: ពាក់ស័ក្ដិ, ស័ក្ដិមាស, ស័ក្ដិប្រាក់; ស័ក្ដិ១, ស័ក្ដិ២, ...។
t_exp:
ឥស្សរិយាភរណៈដែលប៉ាក់ដោយចេសមាសឬចេសប្រាក់ជាដើម សម្រាប់ដាក់ភ្ជាប់នឹងអាវរបស់មន្ត្រី សម្គាល់ឱ្យដឹងថ្នាក់ធំតូច :


t_main: ស័ក្ដិយស
t_pron: [ស័ក-យស់]
t_pos: ន.
t_exam: ព. បុ. ថា ស័ក្ដិពុំស្មើយស នាអ្នកខ្ពង់ខ្ពស់ ពុំស្មើចិត្តជា។
t_exp:
អំណាចនិងបរិវារ, ទ្រព្យសម្បត្តិ, កេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ, សេចក្ដីរាប់អាននៃអ្នកដទៃ (និយាយថា យសស័ក្ដិ ក៏បាន "បរិវារនិងអំណាច" ឬ "អំណាចលើបរិវារ")។


t_main: ស័ង្ខ
t_subscrip: 1
t_pron: [សាំង]
t_source: (បា. សង្ខ; សំ. ឝង្ខ)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកបារគូផ្លុំស័ង្ខ, ស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខថ្វាយ។
t_exp:
ខ្យងសមុទ្រមួយបែប គូទស្រួចមានស្នាមវិលស្រួល សម្បុរស, សម្រាប់ពួកបារគូផ្លុំ ឬសម្រាប់ដងទឹកស័ក្ដិសិទ្ធិស្រោចក្នុងព្រះរាជពិធីជាដើម :


t_main: ស្កន្ទ
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្កន់]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីវិនាស, ការរំលាងបង់; ឈ្មោះបុត្ររបស់សិវៈ; ឈ្មោះបិសាចពួកមួយជាអ្នកបណ្ដាលឱ្យកើតជំងឺ, ឱ្យកើតចម្បាំង, ឱ្យកើតជាពួកចោរ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍) ; ជំងឺដែលបិសាចពួកមួយបណ្ដាលឱ្យកើត; ...។


t_main: ស្កន្ទ
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្កន់]
t_pos: ន.
t_exam: ស្កន្ទចាប់, ស្កន្ទជាន់, ជំងឺស្កន្ទ។
t_exp:
ខ្មែរហៅជំងឺដែលចាប់កូនក្មេងតូចៗ បណ្ដាលឱ្យមានអាការៈឈឺប្លែកៗ មានតឹងដើមទ្រូងផ្អើះៗ ក្ដាប់ដៃក្ដាប់ជើងជាដើម :


t_main: ស្ករ
t_pron: [ស្ក]
t_pos: ន.
t_exp:
វត្ថុមានរសផ្អែមកើតអំពីទឹកអំពៅ, ទឹកត្នោតជាដើម ដែលរំងាស់ឱ្យបានសាច់ (បា. សក្ខរា; សំ. ឝក៌រា ហៅចំពោះតែ ស្ករក្រាម)។


t_main: ស្កា
t_pron: [ស្កា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ពាក្យបំព្រួញពី បាសកា ឬ បាស្កា) ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ ពួកចត្រង្គ តែមានមេពីរហៅថា តៅ មានសណ្ឋានបួនជ្រុង មានរន្ធ ៦សម្រាប់លើកទម្លាក់លើក្ដារ, មានកូន ២៤ឬ ៣០...។


t_main: ស្ការ
t_pron: [ស្កា]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ មុខស្រួចឆ្លឺម ជើងខ្លីៗ សម្បុរត្នោត, ស្រដៀងនឹងកំប្រុក តែមាឌធំជាង, ជាពួករន្ធកសត្ត។


t_pos: ន.
t_exp: ការទើសទាក់, ឧបសគ្គ :
t_exam:
ប្រទះលើស្កុន។ កុំដើរពានស្កុន កុំស្កាត់ច្រកផ្លូវ កុំធ្វើស្រែស្រូវ នៅផ្លូវដំរី (សាស្ត្រាច្បាប់រាជនេតិ)។


t_main: ស្កូឡាស្ទិកនិយម
t_pron: [ស្កូ-ឡា-ស្ទិក-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ប្រព័ន្ធសិក្សាបែបប្រពៃណីខាងទស្សនវិជ្ជានិងទេវវិទ្យាមជ្ឈិមសម័យដែលផ្អែកលើអំណាចរបស់ សាំង អូគូស្តាំងនិងអ្នកដឹកនាំដទៃទៀតនៃសហគមន៍គ្រិស្តសាសនាដំបូង និង ផ្អែកលើស្នាដៃជាច្រើនរបស់អារីស្តូត ហើយទស្សនវិជ្ជានេះមានបំណងភ្ជាប់គម្លាតរវាងសាសនានិងហេតុផល :

t_exam:
ទស្សនវិទូស្កូឡាស្ទិកនិយមអះអាងថា ហេតុផលមិនមែនបំផ្លាញជំនឿឬសាសនាទេ ប៉ុន្តែវាធ្វើឱ្យជំនឿឬសាសនាកាន់តែសុក្រឹត។


t_main: ស្កួយ
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្កួយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះដំណាំមួយប្រភេទ ដើមនិងស្លឹកស្រដៀងនឹងពោតតែតូចជាង, ចេញផ្លែជាគ្រាប់រាយៗ កាលនៅខ្ចីប្រើដាល់ជាអំបុកបាន គ្រាប់ទុំមានសម្បុរស សាច់រឹងប្រើការដោតក្រងក៏បាន (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកធញ្ញជាតិ)។


t_main: ស្គរ
t_subword: ស្គរធំ
t_pron: [ស្គ-ធំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្គរមានរាងធំ ធ្វើដោយឈើលុង ដាសស្បែកគោទាំងពីរខាងសម្រាប់វាយប្រាប់យាម, វាយឱ្យសញ្ញាគ្នា ឬប្រើក្នុងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យ។


t_main: ស្គី
t_pron: [ស្គី]
t_source: (បារ. ski)
t_pos: ន.
t_exam: កីឡាស្គី, ជិះស្គី, ប្រណាំងស្គី។
t_exp:
ឧបករណ៍កីឡាមួយប្រភេទ ដែលជាបន្ទះសំប៉ែតមួយគូធ្វើពីឈើ លោហៈ ឬប្លាស្ទិកតភ្ជាប់នឹងស្បែកជើងដែលគេពាក់សម្រាប់ជិះរំអិលលើព្រឹល :


t_main: ស្គែន
t_pron: [ស្គែន]
t_source: (អ. scan)
t_pos: កិ.
t_exam: ស្គែនមេរោគ ស្គែនរូបភាព។
t_exp:
(ប.ព.) រាវរករូប (រូបភាព អក្សរ...) ឬធាតុ (មេរោគ...) នានា ដើម្បីបង្កើតជាទិន្នន័យដោយប្រើឧបករណ៍ឬកម្មវិធី :


t_main: ស្ងាប
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្ងាប]
t_pos: កិ.
t_exam: ស្ងាបហួម ស្ងាបឮសូរហួម។
t_exp:
បើកមាត់ធំដកដង្ហើមវែងមានសូរសព្ទផងដោយមិនមានបំណងសោះ កើតមានព្រោះងុយដេក, ព្រោះដេកមិនស្កប់ ឬព្រោះអស់កម្លាំង :


t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលគួរថ្នាក់ថ្នម ឬអ្នកដែលគួរឱ្យថ្នមចិត្ត :
t_exam:
ស្ងួនពិសី, ស្ងួនពុំងា ឬ ស្ងួនភ្ងា, ស្ងួនព្រលឹង, មាសស្ងួន, ស្រីស្ងួន, ... (សម្រាប់ហៅស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់ ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ)។


t_main: ស្ដាយ
t_pron: [ស្ដាយ]
t_pos: កិ.
t_exp: នឹកអាល័យ, នឹកឃើញហើយមិនអស់ចិត្ត មិនអស់អាល័យ, ជំពាក់ដោយអាល័យ :
t_exam: ស្ដាយទ្រព្យ; ខ្ញុំស្ដាយណាស់ដោយមិនបានទៅ ...។
t_notes:
(បើគ្រាន់តែស្ដាយ ឥតមានការយំសោក ផងទេ កុំប្រើពាក្យថា សោកស្ដាយ ត្រូវប្រើត្រឹមតែ ស្ដាយ, នឹកស្ដាយ, គួរស្ដាយ, គួរឱ្យស្ដាយ ប៉ុណ្ណេះបានហើយ ដូចជា ខ្ញុំនឹកស្ដាយណាស់)។


t_main: ស្ដី
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្ដី]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមស្ដី។
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងធ្នង់ តែតូចៗជាងស្លឹកធ្នង់បន្តិច ច្រើនដុះនៅក្បែរមាត់ទន្លេ, មាត់ព្រែក, មាត់ស្ទឹង :


t_main: ស្ដុកស្ដុរ
t_pron: [ស្ដុក-ស្ដុល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់, ផ្លែតូចៗមូលៗជាចង្កោមៗ អ្នកស្រុកខ្លះប្រើស្ងោរបរិភោគ (ហៅក្លាយថា ស្ដុកស្ដោរ ក៏មាន)។


t_main: ស្ដេចចង់
t_pron: [ស្ដាច់-ចង់]
t_pos: ន.
t_exam: ល្បែងស្ដេចចង់គេច្រើនលេងតែក្នុងវេលាយប់ខែភ្លឺ។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទបែងគ្នាជាពីរពួក មានម្នាក់អង្គុយកណ្ដាលធ្វើជាស្ដេច, លេងដោយវិធីខ្សឹប ..., ដែលដឹងថាពួកខាងណាឈ្នះឬចាញ់ ដោយអ្នកកណ្ដាលប្រាប់ :


t_main: ស្ដេចត្រាញ់
t_pron: [ស្ដាច់-ត្រាញ់]
t_pos: ន.
t_exp:
ចៅហ្វាយស្រុកស័ក្ដិ១០ហ៊ូពាន់ (ហៅថា ១០ហ៊ូពាន់ក្នុង) នៅប្រទេសកម្ពុជាក្នុងរជ្ជកាលព្រេងនាយ ជាមេទ័ពធំ ហៅថាស្ដេចសឹកមានអំណាចកាប់សម្លាប់បានក្នុងនាទីរបស់ខ្លួន; ក្នុងប្រទេសកម្ពុជានាសម័យបុរាណព្រេងនាយនោះ មានស្ដេចត្រាញ់៥ស្រុកគឺ ១ស្រុកកំពង់ស្វាយ មានងារជា អ្នកឧកញ៉ាតេជោបុរារាជ ...; ២ស្រុកពោធិ៍សាត់មានងារជា អ្នកឧកញ៉ាសួគ៌ាលោក ...; ៣ស្រុកទ្រាំង រួមទ្រាំងត្រើយខាងត្បូងនិងទ្រាំងត្រើយខាងជើងជាស្រុកតែមួយ មានងារជា អ្នកឧកញ៉ាពិស្ណុលោក ...; ៤ស្រុកត្បូងឃ្មុំ មានងារជា អ្នកឧកញ៉ាអជ៌ុន (ហៅក្លាយជា អរជូន) ...; ៥ស្រុកបាភ្នំទាំង ២ផ្នែកគឺ ខាងត្រើយនិងខាងកោះ រួមជាស្រុកតែមួយមានងារជា អ្នកឧកញ៉ាធម្មាតេជោ ...។ កាលបើប្រទេសមានសង្គ្រាម ស្ដេចត្រាញ់ទាំង ៥នេះ ត្រូវទទួលរ៉ាប់រងរក្សាការពារប្រទេសដោយពេញសមត្ថភាពរៀងរាល់ខ្លួន។


t_main: ស្ដោះ
t_subword: ស្ដោះផ្លុំ
t_pron: [ស្ដោះ-ផ្លុំ]
t_exp:
សូត្រសែកមន្តអាគម ហើយប្រឹងបិទទប់បបូរមាត់ បញ្ចេញទឹកមាត់ឱ្យចេញល្អិតដូចជាផ្សែងហើយផ្លុំផង (ស្ដោះផ្លុំជំងឺ)។


t_main: ស្ដាំនិយម
t_pron: [ស្ដាំ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: និន្នាការស្ដាំនិយម។
t_exp:
(វិ.ន.) និន្នាការឬមនោគមវិជ្ជានយោបាយដែលនិយមការរក្សាទុកឬអភិរក្សនូវការបែងចែកអំណាចនិងទ្រព្យសម្បត្តិតាមរយៈប្រព័ន្ធដែលមានស្រាប់ ឬការបែរទៅរកការគ្រប់គ្រងតាមបែបប្រពៃណី :


t_poly: ២)
t_exp:
ចេតិយតូចទាបដែលមានរាងស្រដៀងនឹងសណ្ឋានអកកំបោរឬសណ្ឋានចេតិយខ្សាច់ (ប្រើជា ស្តូបៈ ក៏បាន, អ.ថ. ស្តូ-ប៉ៈ; ខ្មែរច្រើនហៅក្លាយជា សថូប)។


t_main: ស្ត្រី
t_pron: [ស្ត្រី]
t_source: (សំ.; បា. ថី)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រី (ព.ខ្ព.) ជាគូគ្នានឹងបុរស, ត្រូវប្រើឱ្យស្របគ្នាថា បុរសស្ត្រី, ប្រុសស្រី; កុំប្រើ បុរសស្រី, ប្រុសស្ត្រី ដូច្នេះឡើយ។


t_main: ស្ត្រីនិយម
t_pron: [ស្ត្រី-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: ការបញ្ជ្រាបយេនឌ័រគឺជាទស្សនៈរបស់ស្ត្រីនិយម។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) លទ្ធិមួយរបស់ទស្សនវិជ្ជា ដែលបដិសេធការត្រួតត្រាឬការគ្រប់គ្រងដាច់មុខដោយបុរសនៅក្នុងសង្គម ហើយទទួលស្គាល់និងលើកតម្កើងតម្លៃរបស់ស្ត្រីនៅក្នុងសង្គមឱ្យស្មើនឹងបុរស :


t_main: ស្ត្រូក
t_pron: [ស្ត្រូក] (ជើង ត)
t_source: (អ. stroke)
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) ផលវិបាកស្រួចស្រាល់នៃខួរក្បាលបណ្ដាលមកពីគ្រោះថ្នាក់ ដោយត្បៀតឬដាច់សរសៃឈាមក្នុងខួរក្បាលឬក្នុងស្រោមខួរក្បាលដែលបង្កជាកង្វះឈាមទៅចិញ្ចឹមខួរក្បាល។


t_main: ស្ត្រេស
t_pron: [ស្ត្រេស]
t_source: (អ. stress)
t_pos: ន.
t_exam: ស្ត្រេសស័រមានប្រភពមកពីបរិស្ថាន ទំនាក់ទំនង ការងារ និងសង្គម។
t_exp:
(វេជ្ជ.) ភាពតានតឹងក្នុងចិត្ត ជាលទ្ធផលដែលកើតចេញពីប្រតិកម្មរវាងអារម្មណ៍ និងសរីរាង្គកាយទៅនឹងស្ត្រេសស័រ (ប្រភពនាំឱ្យមានភាពតានតឹងក្នុងចិត្ត) :


t_main: ស្ថានការណ៍
t_pron: [ស្ថាន-កា]
t_pos: ន.
t_exam: ស្ថានការណ៍របស់ស្រុកទេស, ចាំស្ដាប់មើលស្ថានការណ៍សកលលោក។
t_exp:
ស្ថានភាព; ទីតាំងនៅពិតប្រាកដ; អាកប្បកិរិយា, ហេតុភេទ, ដំណើរទំនង, បែបបទ, ជើងការ, ដំណើរការណ៍ដែលប្រព្រឹត្តទៅ; ជំហរ :


t_main: ស្ថានកុងស៊ុល
t_pron: [ស្ថាន-កុង-ស៊ុល]
t_pos: ន.
t_exp:
(វិ.ន.) ការិយាល័យដែលបង្កើតឡើងដោយរដ្ឋមួយនៅក្នុងរាជ (រដ្ឋ) ធានីឬទីក្រុងសំខាន់ៗរបស់រដ្ឋមួយទៀត ក្នុងគោលបំណងជួយគាំទ្រនិងការពារប្រជាពលរដ្ឋរបស់គេក្នុងការធ្វើដំណើរនិងស្នាក់នៅទីនោះ :

t_exam:
ស្ថានកុងស៊ុលទទួលបន្ទុកលើការងាររដ្ឋបាលសំខាន់ៗនានា ដូចជាការចេញទិដ្ឋាការឱ្យប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសនោះ ដែលមានបំណងធ្វើដំណើរទៅប្រទេសដែលមានស្ថានកុងស៊ុលតំណាងនោះ។


t_main: ស្ថានទម្ងន់ទោស
t_pron: [ស្ថាន-ទំ-ងន់-ទោស]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) ស្ថានទោសដែលតុលាការប្រើបន្ថែមទៅលើកម្រិតនៃទោសចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តបទល្មើសទៅតាមករណីដោយឡែកខ្លះនៃបទល្មើស ដូចជាបទល្មើសជាក្រុមមានការចាត់តាំងជាដើម។


t_main: ស្ថានសម្រាលទោស
t_pron: [ស្ថាន-សំ-រ៉ាល-ទោស]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) កាលៈទេសៈនៃបទល្មើសឬបុគ្គលិកលក្ខណៈនៃជនជាប់ចោទដែលញ៉ាំងឱ្យតុលាកាសម្រេចឱ្យជនជាប់ចោទទទួលបាននូវការបន្ធូរបន្ថយទោស។


t_main: ស្ថានីយ
t_pron: [ស្ថា-នី]
t_source: (សំ.; បា. ឋានីយ ជា គុ. "ដែលគួរជាទីតាំង; ដែលគួរឈប់, គួរសំចត ; ...")
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ឋានីយ)។
t_exp:
ទីសម្រាប់សម្នាក់, សម្រាប់ឈប់; ទីចត, ទីសំចត; ដំណាក់សម្រាប់ឈប់សម្រាក, សម្រាប់ដាក់រទេះជាដើម; ស្រុក, ភូមិ, លំនៅ។


t_main: ស្ថាបត្យកម្ម
t_pron: [ស្ថា-ប៉័ត-ត្យៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ស្ថាប.) សិល្បៈនិងវិទ្យាសាស្ត្រនៃការបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធអគារនិងការសាងសង់សំណង់ផ្សេងៗស្របតាមលក្ខណៈបច្ចេកទេសនិងតាមសំណុំសោភណភាពដែលបានគ្រោងទុក ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីអត្តសញ្ញាណជាតិ សង្គមនិងការការពារបរិស្ថាន។


t_main: ស្ថាប័ន
t_pron: [ស្ថា-បាន់]
t_pos: ន.
t_exam: ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជាជាស្ថាប័នរដ្ឋដ៏សំខាន់។
t_exp:
អង្គភាពដែលបង្កើតឡើងមានរយៈពេលវែងក្នុងគោលបំណងសម្របសម្រួលរៀបចំសង្គមឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ល្អប្រសើរ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការដឹកនាំនិងគ្រប់គ្រង :


t_main: ស្ថិតិ
t_pron: [ស្ថិ-តិ]
t_source: (សំ.; បា. ឋិតិ)
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
ការឋិតនៅ, ទីតាំង; ទីតាំងនៃចិត្ត, ការរស់នៅ, ជីវិត; សភាព; សេចក្ដីឋិតថេរ; ច្បាប់; សណ្ដាប់, ទំនៀម, ទម្លាប់; ចំនួនដែលកត់ត្រា, បញ្ជី។


t_poly: ២)
t_exp:
(ស្ថិតិ.) ទិន្នន័យដែលបានមកដោយការប្រមូល ការរៀបចំ ការចងក្រង ការវិភាគ ការបោះពុម្ព និងការផ្សព្វផ្សាយលទ្ធផលនៃចម្លើយ តាមការប្រមូលព័ត៌មានឬពីប្រភពទិន្នន័យរដ្ឋបាល។


t_main: ស្ថិតិសាកល
t_pron: [ស្ថិ-តិ-សា-កល់]
t_pos: ន.
t_exp:
សំណុំនៃតម្លៃអង្កេតទាំងអស់ដែលគេលើកយកមកសិក្សាតាមបែបស្ថិតិ មានដូចជាក្រុមមនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ វត្ថុ ជាដើម។


t_main: ស្ទន់
t_pron: [ស្ទន់]
t_pos: ន.
t_exp: ប្រដាប់សម្រាប់ដុសជម្រះធ្មេញ :
t_exam:
ទំពាស្ទន់ស្រស់, ដំស្ទន់ (ខ្មែរច្រើនប្រើវល្លិស្រស់ឬមែកឈើស្រស់ដែលមានរសប្រហាតឬស្មែងដូងស្មែងស្លាស្រស់ក៏ប្រើ)។


t_main: ស្ទើរកោះ
t_pron: [ស្ទើ-កោះ]
t_pos: ន.
t_exam: ស្ទើរកោះមលក្កា (ចំណែកនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនិងថៃ), ស្ទើរកោះកូឡា, ស្ទើរកោះកាំឆាត់កានៅប្រទេសរុស្ស៊ី។
t_exp:
ផ្ទៃដីស្ដួចជ្រលមវែងដែលមានលំហសមុទ្រឬទន្លេព័ទ្ធស្ទើរនឹងជុំ នៅសល់តែភាគតូចស្ដួចទ្រវែងជាប់នឹងផ្ទៃដីខាងត្រើយ, ស្ទើរនឹងទៅជាកោះ; ហៅតាម សំ., បា., ស. ថា ទ្វីបសាទិស “ភាគដីដែលស្ទើរឬរកកល់នឹងទៅជាកោះ”។ ហៅថា ទៀបកោះ ក៏បាន :


t_main: ស្ទើស្យូមេទ្រី
t_pron: [ស្ទើ-ស្យូ-មេ-ទ្រី]
t_pos: ន.
t_exp:
(គីមី.) ផ្នែកទំនាក់ទំនងជាលេខនៅខាងមុខនៃអង្គធាតុប្រតិករនិងអង្គធាតុកកើតនៅក្នុងប្រតិកម្មគីមីដោយផ្អែកលើច្បាប់រក្សាម៉ាស។


t_main: ស្នងការ
t_pron: [ស្នង-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ត្រីទទួលភារៈត្រួតត្រារបៀបរៀបរយនិងសន្តិសុខក្នុងទីក្រុង ឬក្នុងខេត្តជាដើម, សមាជិកនៃគណៈកម្មការដែលទទួលមុខងារជាអ្នកចាត់ការផ្សេងៗជាតំណាងសមាគមណាមួយ :

t_exam:
ទទួលបង្គាប់ពីលោកស្នងការ, ស្នងការនគរបាលខេត្ត។ គួរចាត់ស្នងការពីររូបឱ្យទៅប្រស្រ័យទាក់ទងពីរឿងនោះ, ស្នងការគណនី។


t_main: ស្នា
t_pron: [ស្នា]
t_pos: ន.
t_exam: ស្នាបង់បាញ់ ធម៌បង់ទន្ទេញ, ស្នាបាក់ កុំចាក់ច្បោស មនុស្សមានទោស កុំយកខ្លួនបៀត។
t_exp:
អាវុធមួយប្រភេទ ធ្វើដោយឈើ មានត្រពងមានដៃ មានខ្សែបន្លោះ មានកៃតម្លោះបាន មានព្រួញស្លាបសម្រាប់ដាក់ផ្ទាប់យឹតបាញ់ :


t_main: ស្នា
t_subword: ស្នាបង់បាញ់ ធម៌បង់ទន្ទេញ
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ស្នាតែខានបាញ់យូរ រមែងតែបាញ់មិនសូវរត់បាញ់មិនត្រង់, ធម៌តែខានសូត្ររំឭកយូររមែងតែរអាក់រអួល; កិច្ចការទាំងពួងតែខានកាន់ខានធ្វើយូររមែងតែងាស់ដៃងាស់គំនិត។


t_main: ស្នាច
t_subword: ស្នាចជ្រោង
t_pron: [ស្នាច-ជ្រោង]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្នាចមានរាងជាស្នូក មានដងវែង មានជ្រោង សម្រាប់បាចទឹកដាក់ស្រែជាដើម (ហៅខ្លីត្រឹមតែ ស្នាចៗ ដូចគ្នាទាំងអស់)។


t_main: ស្នាតក
t_pron: [ស្នា-តៈ-កៈ] ឬ [ស្នា-ដក់]
t_source: (សំ.; បា. នហាតក)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា ស្នាតិកា)។
t_exp:
អ្នកងូតទឹក; អ្នកងូតទឹកជម្រះចង្រៃ; អ្នកងូតទឹកប្រសិទ្ធីក្នុងវេលាចប់កិច្ចសិក្សា (លទ្ធិព្រាហ្មណ៍) ; ប្រើជា ស្នាតកៈ ក៏បាន។


t_main: ស្នាបក
t_pron: [ស្នា-ប៉ៈ-កៈ] ឬ [ស្នា-បក់]
t_source: (សំ.; បា. នហាបក)
t_pos: ន.
t_notes: (សរសេរជា ស្នាបកៈ ក៏បាន; បើស្ត្រីជា ស្នាបិកា)។
t_exp:
អ្នកផ្ងូតទឹក, អ្នកបម្រើគេក្នុងការងូតទឹក; អ្នកផ្ងូតទឹកបង្កក់ប្រសិទ្ធីឱ្យគេ, អ្នករកប្រយោជន៍ដោយការស្រោចទឹកឱ្យគេ។


t_main: ស្នាប់ដៃ
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្នាប់-ដៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
(វ.វិចិ.) គ្រឿងអលង្ការមួយយ៉ាងធ្វើពីលោហៈ មានសណ្ឋានជាបន្ទះកោងមានដាំត្បូង ឆ្លាក់រំលេចក្បាច់ត្របកឈូកអង្គរឬក្បាច់ផ្សេងៗ និងមានខ្សែនៅចុងទាំងពីរខាងសម្រាប់ចងភ្ជាប់ពាក់នៅលើដើមដៃនៃតួនាង។


t_main: ស្នាមភ្លោះ
t_pron: [ស្នាម-ភ្លោះ]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
គូតូចឬប្រឡាយធំជ្រៅដែលជីកព័ទ្ធជុំវិញកំពែងជាដើម បញ្ចូលទឹកឱ្យដក់នៅជានិច្ច សម្រាប់ការពារមិនឱ្យបច្ចាមិត្តពីខាងក្រៅចូលមកបានដោយងាយ។


t_main: ស្នាល
t_pron: [ស្នាល]
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ស្និទ្ធ ថា ស្និទ្ធស្នាល ស្និទ្ធជិតដិតនឹងគ្នា, ស្និទ្ធឥតរង្កៀស :
t_exam:
មនុស្សស្និទ្ធស្នាល; សេចក្ដីស្និទ្ធស្នាល។ (ព.កា.) ថា សេចក្ដីស្និទ្ធស្នាល មានរសត្រកាល ប្រសើរថ្លៃថ្នា ជាងអស់រសផង ដែលឆ្ងាញ់ពីសា ឥតមានភោជនណា ប្រដូចស្មើបាន។ ដ្បិតរសភោជន ទោះឆ្ងាញ់ពេកពន់ ចិញ្ចឹមរូបប្រាណ ឆ្ងាញ់តែមួយពេល ពុំយូរប៉ុន្មាន ស្និទ្ធស្នាលឆ្ងាញ់បាន អស់កាលយូរលង់។


t_main: ស្នើ
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្នើ]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exam: ទូលស្នើ, ស្នើការ។
t_exp:
សួរឱ្យដឹងសិន, ពិគ្រោះឬប្រឹក្សាមុនសិន (ចំពោះតែជាមួយនឹងឥស្សរជន គឺក្រាបបង្គំទូល, ក្រាបទូល, ទូល, ពិត, ជម្រាប, ឱ្យដឹងការមុនសិន) :


t_main: ស្នេហា
t_pron: [ស្នែ-ហា]
t_source: (សំ. ស្នេហ; បា. សិនេហ ឬ ជា ស្នេហ ដូច សំ.ដែរ)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: សេចក្ដីស្រឡាញ់ស្និទ្ធ, សេចក្ដីស្រឡាញ់ជាប់ចិត្ត ស្អិតដូចជ័រ :
t_exam:
ដោយស្នេហា, មានស្នេហា, ព្រោះស្នេហា, ពេញស្នេហា។ (ព.ពុ.) ថា ស្នេហាសុទ្ធតែកើតមានឯងៗ ព្រោះជាស្វ័យប្រវត្តិឥតចាំបាច់រៀនទេ សត្វលោករមែងចេះឯងដឹងឯងតាមធម្មតាស្រេចស្រាប់ពីកំណើត ព្រោះសាធារណសត្វមានអវិជ្ជា, តណ្ហា, កម្ម ជាដើមជាប្រភព សូម្បីសុខុមសត្វតូចតាចក៏មានស្នេហាដែរ ដោយឥតបាច់រៀនពីគ្រូណាឡើយ ...។ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) ហៃមាសស្នេហា ក្រែងបានផ្ដាំថា ឱ្យខ្ញុំចូលមក ពុំមែនទេឬ កែវថ្លៃពន្លក ខ្ញុំបានជាមក ហើយឱ្យទៅណា? ...។


t_main: ស្នេហ៍
t_subscrip: 1
t_subword: ស្នេហ៍ស្នង
t_pron: [ស្នែ-ស្នង]
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីជាប់ចិត្តស្អិតក្រៃពេកដោយអាចនឹងចេញខ្លួនស្នងគេបាន :
t_exam:
(ច្រើនតែប្រើក្នុងកាព្យ) ឱមាសស្នេហ៍ស្នង ម្ដេចក៏ឱ្យបង ទទួលរងទុក្ខ ចំណង់បើដល់ ទៅពេលខាងមុខ សមនឹងផ្ដល់ទុក្ខ ជាងនេះទេដឹង? ...។


t_main: ស្នេហ៍
t_subscrip: 1
t_subword: ស្នេហ៍ហឺត
t_pron: [ស្នែ-ហឺត]
t_pos: កិ., ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) សាមញ្ញ) ស្រឡាញ់ជាប់ចិត្តស្អិតល្មួត កាលបើភ្នកនឹកដល់ក៏ខ្វល់ចិត្តនាំឱ្យដកដង្ហើមធំវែងៗញយៗដូចមនុស្សហឺត :

t_exam:
វាចេះតែស្រពោនស្រពាប់ ព្រោះតែស្នេហ៍ហឺតហ្នឹងឯងណ៎ៈ បង! ...។ (ពាក្យកាព្យសាមញ្ញ) ស្នេហាស្នេហ៍ហឺត នាំឱ្យផ្ដាក់ផ្ដឺត ភ្លេចការរបរ ទោះនៅក្នុងផ្ទះ ទោះបីចេញចរ គ្មានចិត្តត្រេកអរ ចំពោះការងារ។


t_main: ស្នេហ៍
t_subscrip: 1
t_subword: ស្នេហ៍ហៃ
t_pron: [ស្នែ-ហៃ]
t_pos: កិ., ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) ស្នេហាស៊ប់ងងុលងប់ហួសហេតុ ថែមទាំងហែហៃដោយម៉ឺងម៉ាត់ប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ចមិនឱ្យគូស្នេហាងាកចិត្តពីខ្លួនផងទៀត :

t_exam:
ព្រោះតែស្នេហ៍ហៃហ្នឹងហើយតើ បានជាហិនហោចខ្លោចចង្រុះអស់ទ្រព្យធនគ្មានសល់។ (ពាក្យកាព្យសាមញ្ញ) ស្នេហាស្នេហ៍ហៃ ជាតួចង្រៃ បំផ្លាញទ្រព្យា ងប់ចិត្តជោកជាក់ ធ្លាក់ការសិក្សា នាំឱ្យអាត្មា ខូចកេរ្តិ៍ខូចឈ្មោះ។


t_poly: ២)
t_exp: ឈ្មោះទុព្វិជ្ជាមួយប្រភេទជាវិជ្ជាលាមក ជាវិជ្ជាមិនចេញមុខ ... :
t_exam:
(ព.ទ.បុ.) ថា ស្នេហ៍ពុំស្មើស្និទ្ធ ស្រឡាញ់ផ្ដេកផ្ដិត ពុំស្មើសង្គ្រោះ មានន័យថា ការដាក់ស្នេហ៍ ពុំស្មើនឹងសេចក្ដីស្និទ្ធស្នាល ត្រអាលរកគ្នាទេ, ការស្រឡាញ់ផ្ដេកផ្ដិត ប៉ុន្តែពុំសង្គ្រោះគ្នាសោះ ក៏ពុំរាប់ថាជាការស្រឡាញ់គ្នាឡើយ។


t_main: ស្នែង
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្នែង]
t_pos: ន.
t_exam: ចេកស្នែងមានតម្លៃជាងចេកឯទៀតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ។
t_exp:
ឈ្មោះចេកឥតត្រយូងមួយប្រភេទ ផ្លែវែងៗ ទងនិងសំបកស្វិត, មួលទងទើបឆាប់ទុំ, វេលាទុំ សំបកឡើងសម្បុរលឿងជាំ សាច់ខាងក្នុងលឿងខ្ចី, អាចទុកបានយូរថ្ងៃមិនរលួយ, ទុកយូរទៅឡើងសំបកក្រមៅ, បើចង់ឱ្យមានរសឆ្ងាញ់ប្លែកពីប្រក្រតី ត្រូវស្ងោរឱ្យឆ្អិនហើយអាំងថែមទៀត, ច្រើនមាននៅព្រៃចម្ការលើ ក្នុងស្រុកព្រៃឈរនិងស្រុកកំពង់សៀម ខេត្តកំពង់ចាម :


t_main: ស្នោ
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្នោ]
t_pos: ន.
t_exam: អន្លក់ផ្កាស្នោលាយដើមព្រលឹតហាន់, ជ្រក់ផ្កាស្នោ, នំផ្កាស្នោ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ សាច់ស្ពោតស្រាលស្ងើក, ដុះក្នុងទឹកមានភក់ល្បប់, ស្ទើរនឹងរាប់បញ្ចូលក្នុងពួកតិណជាតិបាន, ស្លឹកល្អិតៗស្រដៀងនឹងស្លឹកអង្គ្រេមអង្ក្រម, ផ្កាលឿងខ្ចី ប្រើជាអន្លក់ឬជារបោយបាន, ជ្រក់ក៏បាន, លាយនឹងម្សៅបង់ស្ករចម្អិនជាមួយនឹងខ្លាញ់ជ្រូកឬប្រេងដូងប្រើជានំក៏បាន :


t_main: ស្នោ
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្នោ]
t_pos: ន., គុ.
t_exam: កេសស្នោ, ចានស្នោ, បារីកន្ទុយស្នោ។
t_exp:
វត្ថុធាតុសិប្បនិម្មិតម្យ៉ាងដែលមានទម្ងន់ស្រាល ស្ពោត ច្រើនមានពណ៌ស ដែលគេប្រដូចទៅនឹង (ដើម) ស្នោ, ដែលធ្វើពីវត្ថុធាតុនេះ :


t_main: ស្នោទក
t_pron: [ស្នោ-ទក់]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ទក្សិណោទក និង ទក្ខិណោទក ផង)។
t_exp:
ពាក្យក្លាយមកពី ទក្សិណោទក ដែលច្រើននិយាយក្រសោបថា ទ័ក-ស្នោទក់ កាត់ ទ័ក ចេញមិនថា នៅត្រឹមតែ ស្នោទក់ ។ និយាយឃ្លាតក្លាយជា ទឹកស្នោទក ក៏មាន ប៉ុន្តែមិនដែលសរសេរទេ។


t_main: ស្នុំ
t_pron: [ស្នុំ]
t_source: (ស. ប្រើជា សនម អ.ថ. ស : ហ្នុ៎ម)
t_pos: ន.
t_exam: ក្រុមស្នុំ, ពួកស្នុំ។
t_exp:
អ្នករុំសព (ចំពោះតែអ្នកធ្វើការក្នុងព្រះរាជវាំង មានមុខការខាងរុំសពក្សត្រិយ៍មន្ត្រី, ខាងការរៀបចំសពព្រះរាជទ្រព្យ, ខាងការចាំរក្សាហោព្រះអដ្ឋិ) :


t_poly: ២)
t_exp:
(សព្ទអារក្ស) ស្រីប្រពន្ធរូបអារក្សអ្នកនិយាយបន្តសម្ដីពីរូបអារក្សប្រុសដែលជាប្ដីរបស់ខ្លួន, ស្រីអ្នកបកប្រែសម្ដីរូបអារក្សដែលជាប្ដីខ្លួន។ រូបអារក្សប្រុស កាលណាខ្មោចអារក្សចូលមកហៅប្រពន្ធរបស់ខ្លួនថា ស្នំ ក៏មាន ហៅថា ថ្នម ក៏មាន។


t_main: ស្ន៊ក
t_pron: [ស្ន៊ក]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ឆ្នុចមួយបែបនៅលើក្ដារចុចរបស់កុំព្យូទ័រ មានមុខងារផ្លាស់ប្ដូរពីការសរសេរញែកបន្ថែមទៅលើការសសេរត្រួតនិងច្រាសមកវិញ។


t_main: ស្បង់
t_pron: [ស្បង់]
t_pos: ន.
t_exp: កាសាវព័ស្ត្រសម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកស្លៀកជានិច្ច (អន្តរវសកៈ) :
t_exam:
កាសាវព័ស្ត្រ ៣ ផ្ទាំង គឺស្បង់, ចីពរ, សង្ឃាដី ហៅថា ត្រៃចីវរ។ ស្លៀកស្បង់មិនកោរសក់ ឆ្លុះកញ្ចក់ធ្មេចនេត្រា ឃើញសេះថាជាលា ឃើញគជាថាកណ្ដុរ (សាស្ត្រាច្បាប់ពាក្យចាស់)។


t_main: ស្បុរ
t_pron: [ស្បុល]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: ថ្ងៃនេះត្បាញបានតែមួយស្បុល។
t_exp:
ប្រវែងសាច់សំពត់ដែលត្បាញវែងកើនទៅខាងមុខត្រឹមចុងដៃ ឈោងដៃត្បាញទៅទៀតមិនកើតត្រូវមូរដាក់ផ្សំម្ដងឱ្យខើចខ្លីសិន ហើយទើបត្បាញតទៅទៀត (ច្រើននិយាយថា ស្បុល ជាង) :


t_main: ស្បែ
t_pron: [ស្បែ]
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ស្បថ ថា :
t_exam:
ស្បថស្បែ ឬ ស្បែស្បថ ស្បថយ៉ាងស្រាល (ឥតមានសូត្រសច្ចាប្រណិធាន), (ព.កា.) កូនចៅកុំហ៊ាន ស្បែស្បថបំពាន ខុសច្បាប់បញ្ញត្ត ចាស់ទុំហាមប្រាម ថាត្រូវប្រយ័ត្ន ស្បថខុសតែងបាត់ ប្រយោជន៍ឬខ្លួន។ គួរខ្លាចគួរស្ដាយ ក្រែងក្ដីអន្តរាយ កើតតាមគាប់ជួន នៅនាលោកីយ៍ ឥតអ្វីជួយស្ងួន-គ្រងរក្សាខ្លួន រងសុទ្ធតែបាប។


t_main: ស្បែកជើង
t_pron: [ស្បែក-ជើង]
t_pos: ន.
t_exp:
ទ្រនាប់ជើងធ្វើដោយស្បែកគោជាដើមដែលសម្លាប់ឱ្យស្លាប់សាច់ហើយ សម្រាប់ពាក់ឱ្យស្រួលជើងដើរ, មានឈ្មោះច្រើនយ៉ាងមាន ស្បែកជើងផ្ទាត់, ស្បែកជើងសង្រែក ជាដើម។


t_main: ស្បែកជើង
t_subword: ស្បែកជើងសង្រែក
t_pron: [ស្បែក-ជើង-សង់-រ៉ែក]
t_pos: ន.
t_exam: ពាក់ស្បែកជើងសង្រែក។
t_exp:
ស្បែកជើងមួយប្រភេទធ្វើពីស្បែក កៅស៊ូឬប្លាស្ទិក មានខ្សែគ្របនៅផ្នែកខាងមុខ និងមានខ្សែមួយទៀតសម្រាប់ព័ទ្ធកែងជើង :


t_main: ស្បែង
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្បែង]
t_pos: ន.
t_exam: ដែកស្បែង។
t_exp:
ដែកមួយប្រភេទ សណ្ឋានវែងមូលឬមូលមានជ្រុង រាងជ្រលមខាងចុងសម្រាប់ប្រើការគាស់ឬបុកបំបែកថ្ម, ក្រួសរវានជាដើម :


t_main: ស្បៃ
t_subword: ស្បៃរាត្រី
t_pron: [ស្បៃ-រា-ត្រី]
t_exam: ធ្វើដំណើរជ្រែកស្បៃរាត្រី, រាត្រីស្ងាត់ជ្រងំ ឮតែសំឡេងសត្វយំ រងំពេញស្បៃរាត្រី។
t_exp:
(ព.ប្រ.) យប់ងងឹតប្រៀបបាននឹងស្បៃខ្មៅមកគ្របដណ្ដប់លើកន្លែងណាមួយ (ច្រើនតែប្រើក្នុងកំណាព្យ ការពិពណ៌នាផ្សេងៗ) :


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះដើមផ្កាមួយប្រភេទ ស្រដៀងនឹងស្បៃរឿងប្រើជាអន្លក់ដែរ តែផ្កាវាមានពណ៌លឿងឬលឿងទុំនិងទំហំធំជាង សម្រាប់ដាំលម្អឬដាក់តាំងក្នុងពិធីបុណ្យខ្លះ។


t_main: ស្បោង
t_pron: [ស្បោង]
t_poly: ១)
t_exp:
ការុងត្បាញដោយស្លឹកត្នោតឬចចូតជាដើម រាងតូចខ្លី សម្រាប់ច្រកអំបុកឬអង្ករ (ច្រើនមានប្រើក្នុងខេត្តស្វាយរៀង)។


t_poly: ២)
t_exam: ស្បោងសេរ៉ូម, ស្បោងដាក់អីវ៉ាន់។
t_exp:
ប្រដាប់ដាក់វត្ថុរាវឬសម្ភារៈផ្សេងៗ មានរាងមូលឬសំប៉ែត មានដៃឬគ្មានដៃ ច្រើនធ្វើពីជ័រ ប្លាស្ទិក ឬក្រណាត់ :


t_main: ស្ប័ស្ដ
t_pron: [ស្បាស់]
t_source: (សំ. ស្បឞ្ត)
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp:
ប្រាកដ, ជាក់, ជាក់ស្ដែង, ជាក់ស្បាន់ (ខ្មែប្រើក្លាយជា ច្បាស់; សព្វថ្ងៃមានមនុស្សខ្លះនិយាយថា ស្ប័ស្ដ ដែរ ប៉ុន្តែ គេទុកថាជាសម្ដីមិនត្រូវទៅវិញ)។ គួរប្រើ ច្បាស់ តាមទម្លាប់ប្រើយូរណាស់ហើយនោះវិញ។


t_main: ស្ពាន
t_subword: ស្ពានរំលង
t_pron: [ស្ពាន-រំ-លង]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ពានឆ្លងផ្ទៃដីសម្រាប់ចម្លងចរាចរណ៍ពីទីតាំងមួយទៅទីតាំងមួយ ដោយរំលងផ្លូវថ្នល់ឬផ្លូវរថភ្លើងនៅទីតាំងតែមួយ។


t_main: ស្ពាន
t_subword: ស្ពានអាកាស
t_pron: [ស្ពាន-អា-កាស]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ពានឆ្លងផ្ទៃដីសម្រាប់ចម្លងចរាចរណ៍ពីទីតាំងមួយទៅទីតាំងមួយទៀត ដោយរំលងសំណង់គ្រប់ប្រភេទនៅទីតាំងខុសៗគ្នា កម្រិតកម្ពស់ខុសៗគ្នា។


t_main: ស្ពាន់ធ័រ
t_pron: [ស្ពាន់-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ធាតុមួយប្រភេទ មានសម្បុរលឿងខ្ចី សាច់ស្រួយ ក្លិនស្អុយឆួល, ដុតឆេះ, សម្រាប់ប្រើការផ្សំជារំសេវព័ណ៌ឬផ្សំជាថ្នាំជាដើម។


t_main: ស្ពឺ
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្ពឺ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ផ្លែមានជ្រុង សាច់ជ្រាយមានទឹក ខ្លះមានរសជូរ ខ្លះផ្អែមលាយជូរបន្តិចៗ ប្រើជាម្ជូរឬជាអាហារ។


t_main: ស្ពៅ
t_pron: [ស្ពៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះធញ្ញជាតិមួយប្រភេទ ពួកពោត ផ្លែជាស្មែងចង្កោម គ្រាប់មូលៗល្អិតៗ កាលណាទុំមានសម្បុរស, ប្រើការលីងផ្ទុះរីកជាលាជ។


t_main: ស្មត់
t_pron: [ស្មត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានន្តរមន្ត្រីស័ក្ដិតូច ពួកស្នង, ក្រឡាពាសក្នុងសម័យពីដើម (បា. សមត្ថ; សំ. សមថ៌ “ដែលអាច; ប៉ិន; រឹងប៉ឹង”)។


t_main: ស្មន់
t_pron: [ស្មន់]
t_pos: កិ.
t_exp: ខូចកាចនឹងគ្នាឬដើរហើរនឹងគ្នា (នៃបុរសស្ត្រីដែលជាប់ជាសាច់ញាតិឬដែលជាញាតិពន្ធ) :
t_exam: ស្មន់នឹងគ្នា។
t_notes:
(បា. សមន្ធ < សម "ស្មើ, ស្មើគ្នា" + អន្ធ "ងងឹត; ខ្វាក់" = ងងឹតស្មើគ្នា;ឬ< សំ + អន្ធ, º > ម "ងងឹតឈឹង"; បើតាមន័យនេះ គួរសរសេរជា ស្មន្ធ អ.ថ. ស្មន់ ប៉ុន្តែមិនដែលប្រើ)។


t_main: ស្មា
t_subword: លើកអម្រែកមិនប្រមាណនឹងស្មា
t_exp: មិនស្គាល់ប្រមាណខ្លួន, ហ៊ានទទួលកិច្ចការហួសកម្លាំងខ្លួន :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ចាស់ទុំលោកថា អម្រែកនិងស្មា ត្រូវស្រែកសួរគ្នា ថាអញនិងឯង ពុំក្រែងចេស្ដា ឯងធ្ងន់ប៉ុនណា អញខ្លាំងប៉ុននោះ។ បើឯងធ្ងន់ជាង សង្កត់អញភ្លាង អញចាញ់ឯងស្មោះ បើអញខ្លាំងជាង អញរែករត់ផ្លោះ លឿនស្លៅឥតខ្ចោះ ហៅថាអញឈ្នះ។


t_main: ស្មាក្ដី
t_pron: [ស្មា-ក្ដី]
t_source: (បារ. avocat)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកកាន់ក្ដី :
t_exam:
(ព.កា.) ថា រីអ្នកស្មាក្ដី ប្រយ័ត្នកុំបី កាន់ក្ដីខុសច្បាប់ ដ្បិតធ្លាប់មានរឿង ពីព្រេងមកស្រាប់ កាន់ក្ដីខុសច្បាប់ បានបាបក្រាស់ក្រៃ។ ច្បាប់ដ៏បវរ ប្រាប់យុត្តិធម៌ ត្រឹមត្រូវប្រពៃ អ្នកកាន់ក្ដីគេ កុំកែបំភ្លៃ ឱ្យហួសវិស័យ នៃមាត្រាច្បាប់។


t_main: ស្មាច់
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្មាច់]
t_pos: កិ.
t_exam: ស្មាច់ផ្តិល, ស្មាច់មុខយក្ស។
t_exp:
បិទក្រដាសឬសំពត់ភ្ជាប់គ្នាច្រើនស្រទាប់ដោយវត្ថុស្អិត ដើម្បីនឹងខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ឬលាបថ្នាំជាន់ខាងក្រៅ ធ្វើជារបស់តាមការប្រកប :


t_main: ស្មាច់
t_subscrip: 3
t_pron: [ស្មាច់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកពុកៗរសកៗជាស្រទាប់ៗ សកត្រាំក្នុងជ័រទឹកហើយស្រង់ពូតធ្វើជាចន្លុះ ហៅ ចន្លុះស្មាច់; គេច្រើនប្រើដើមធ្វើជាឧស ឬធ្វើជាឫសបុករណ្ដៅសង់គ្រឹហា។


t_main: ស្មារតី
t_pron: [ស្មា-រ-ដី]
t_source: (សំ. ស្ម្ឫតិ; បា. សតិ)
t_pos: ន.
t_exam: មានស្មារតី, ភ្លាត់ស្មារតី។
t_notes: (សរសេរជា ស្មារ្តី ក៏បាន អ.ថ. ស្មា រ-ដី ប៉ុន្តែមិនសូវដែលប្រើ)។
t_exp:
សេចក្ដីនឹកឃើញ, ការរឭកបាន, ការរឭកឃើញមិនភ្លេច, ការចាំបាន, ការប្រុងប្រយ័ត្នមិនឱ្យភ្លេច; ដំណើរស្វាងរុងរឿងគំនិត (សតិ) :


t_main: ស្មី
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្មី]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.បុ.) ពាក្យបុរាណខាងពុទ្ធសាសនា សម្រាប់ហៅបព្វជិតដែលជាប់ចោទក្នុងបទបារាជិកណាមួយ, គណៈសង្ឃត្រូវហៅបុគ្គលនោះថា ស្មី, ដូចជាសួរយកចម្លើយថា :

t_exam:
គេចោទស្មីឯងអំពីបទថា. . ., ស្មីឯងត្រូវឆ្លើយឱ្យត្រង់តាមការណ៍ពិត . . . ។ បព្វជិតអ្នកជាប់ចោទឈ្មោះអ្វី គេត្រូវហៅថា ស្មីនេះ ស្មីនោះ តាមឈ្មោះរបស់សាមីរូប។


t_main: ស្មើ
t_pron: [ស្មើ]
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exam: ទម្ងន់ស្មើគ្នា, កម្លាំងស្មើគ្នា; តាំងចិត្តស្មើ, រាប់អានស្មើ។
t_exp:
ដែលប៉ុនគ្នា, ត្រូវគ្នា, មិនលើសមិនខ្វះពីគ្នា; រាបដូចគ្នា (យ៉ាងផ្ទៃស្គរ) ; ដែលជាកណ្ដាលមិនលម្អៀងទៅរកខាងណា :


t_main: ស្មេរ
t_pron: [ស្មេ]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកសរសេរ (ស្មៀន) :
t_exam:
កាលណោះព្រះយមពណ្ណរាយ លើសលែងសព្វសាយ ស្ដេចទតព្រះនេត្រយល់ជាក់។ ស្ដេចបើកព្រះឱស្ឋប្រើអ្នក ស្មេរមួយប្រត្យ័ក្ស ដណ្ដឹងឱ្យជាក់ក្ដាត់ណា (សាស្ត្រា សុបិនកុមារ)។


t_main: ស្មោញ
t_pron: [ស្មោញ]
t_pos: ន.
t_exp:
ជលបក្សីមួយប្រភេទ ពួកក្អែកទឹក សម្បុរខ្មៅ កវែង ចំពុះវែង ជើងជាប់ដូចប្រវឹក ប៉ិនមុជទឹក ចឹកចាប់មច្ឆជាតិជាអាហារ។


t_main: ស្មៅ
t_pron: [ស្មៅ]
t_pos: ន.
t_exam: ស្មៅទឹក, ស្មៅគោក។
t_exp:
ពូជពួកមួយដែលដុះឯងលើផែនដីឬក្នុងទឹក ស្លឹកសណ្ឋានជាចម្រៀកតូចៗ (ហៅរួមថា តិណជាតិ ទីទៃពីរុក្ខជាតិ, លតាជាតិ, ធញ្ញជាតិ ...) មានច្រើនយ៉ាងជាអនេក :


t_main: ស្មៅស្រូបពិសពស់
t_pron: [ស្មៅ-ស្រូប-ពឹស-ពស់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទស្លឹកស្រួចៗ, មានដើមទន់ល្មម, សន្តានស្មៅក្បាលកណ្ដៀរ ប៉ុន្តែត្រួយសម្បុរក្រហមប្រឿងៗ កាច់ឬកាត់ដាំរស់, គេច្រើនដាំធ្វើចំណារសួនឬដាំគាបធ្វើរបងជាចំណារទាបៗ គេកាត់តម្រឹមឱ្យមានកម្រាស់សមរម្យ; តាមពាក្យបរម្បរាថាជាស្មៅស្រូបពិសពស់ពីខ្លួនមនុស្សដែលពស់ចឹកឱ្យជារស់រានមានជីវិតបាន (សៀមហៅស្មៅនេះថា លូកខេយតាយមេ់យាយជ័កប៉ក "កូនប្រសាប្រុសស្លាប់ម្ដាយក្មេកទាញគ្រប " មានរឿងតំណាលព្រេងនាយវែង ...)។


t_main: ស្ម័គ្រ
t_pron: [ស្មាក់]
t_source: (សំ. សមគ្រ; បា. សមគ្គ)
t_poly: ១)
t_pos: គុ.
t_exp:
ទាំងអស់, ទាំងមូល, ទាំងស្រុង, សាកល, សព្វ, សព្វគ្រប់; ដែលពេញលេញ, មិនខ្វះខាត; ដែលព្រមព្រៀងគ្នា, ដែលស្រុះចិត្តគ្នា; ដែលពេញចិត្តធ្វើពីខ្លួនឯង។


t_main: ស្រកានាគ
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្រ-កា-នាក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ ស្លឹកមូលល្អិតៗ ដើមតូចៗ មានបន្លា មានជ័រស ផ្កាតូចព័ណ៌ក្រហម, កាត់ដាំរស់, គេច្រើនដាំក្នុងផើង ប្រើជាគ្រឿងតាំងជាលម្អ។


t_main: ស្រគោម
t_pron: [ស្រ-គោម]
t_pos: ន.
t_exam: គោពុលស្រគោម។
t_exp:
សុខុមសត្វមួយប្រភេទ ខ្លួនទ្រវែងជើងឆ្មារវែងៗតាវរ៉ាវ សម្បុរបៃតង ច្រឡំនឹងស្មៅស្រស់, បើគោ, ក្របី, សេះ ស៊ីស្មៅដោយចូលទៅផង បណ្ដាលឱ្យពុលហើមពោះ :


t_main: ស្រងើ
t_pron: [ស្រ-ង៉ើ]
t_pos: គុ.
t_exam: ធ្វើមុខស្រងើ; មុខស្រងើស្រស់បស់។
t_exp:
ដែលងើបមុខបន្តិចចេញអាការៈឱ្យឃើញថាមានបើឆ្ងល់មិនជាក់លាក់ ឬដែលមានមុខងើបបន្តិចយ៉ាងជើយសមរម្យ (តាមធម្មតាពីកំណើត) :


t_main: ស្រងេះស្រងោច
t_pron: [ស្រ-ង៉េះ-ស្រ-ង៉ោច]
t_pos: កិ.
t_exam: លុះឃើញកន្លែងដែលធ្លាប់លេងពីក្មេងក៏នឹកស្រងេះស្រងោច។
t_exp:
នឹកភ្នកដល់ទីដែលធ្លាប់ឃើញ, ធ្លាប់នៅមកពីដើម ឬនឹកភ្នកដល់រឿង, ហេតុ ដែលធ្លាប់ដឹងមកពីមុនយូរហើយ ក៏ស្រណោះលន្លង់លន្លោច :


t_main: ស្រងែ
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្រ-ង៉ែ]
t_pos: ន.
t_exam: ស្រងែដំណើប, ស្រងែខ្សាយ។
t_exp:
ធញ្ញជាតិមួយប្រភេទ ដើមដូចស្រូវ ដុះឯងក្នុងទឹក ផ្លែមានព្រុយជាកន្ទុយត្រង់ខាងចុងគ្រាប់, ប្រើការដូចស្រូវបានដែរ ប៉ុន្តែបាយរឹងណាស់ រសជាតិផ្អោះៗ :


t_main: ស្រង់ដើម
t_pron: [ស្រង់-ដើម]
t_pos: កិ.
t_exam: លើកនេះ ត្រូវស្រង់ដើមឱ្យបាន!, ទោះជាខំរកស៊ីយ៉ាងម៉េច ក៏មិនអាចស្រង់ដើមបានដែរ។
t_exp:
(ព.សា.) ព្យាយាមប្រមូលយកមកវិញនូវប្រាក់ឬថ្លៃដើមដែលចាញ់គេ បង់ខាតឬបាត់បង់ (ជាពិសេសនៅក្នុងល្បែង ជំនួញជាដើម) :


t_main: ស្រង់ព្រះ
t_pron: [ស្រង់-ព្រះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពិធីស្រោចទឹកដោយអប់ផ្កាភ្ញីនិងទឹកអប់ ដើម្បីសម្អាតព្រះពុទ្ធបដិមា នៅថ្ងៃឡើងស័កនៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំ ដើម្បីសេចក្ដីសុខសប្បាយ ត្រជាក់ត្រជំ។


t_main: ស្រជែត
t_pron: [ស្រ-ជែត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទមានស្លឹករួញៗបន្តិច មានមើមមូលៗ ច្រើនដុះនៅដីលាយខ្សាច់ ក្នុងរដូវភ្លៀងពួកក្មេងគង្វាលគោច្រើនជីកយកមកប្រដំលេង។


t_main: ស្រដី
t_pron: [ស្រ-ដី]
t_pos: កិ.
t_exp: ស្ដី, និយាយ, ថា :
t_exam:
ខឹងកុំស្រដី នៅស្ងៀមធ្វើ វ្ហី ត្រជាក់ត្រជំចិត្តថ្លើម។ (ព.ទ.បុ.) អឹមអៀមស្ងៀមជាងស្រដី ស៊ីចេកខ្ចីជាងនៅមាត់ទទេ (មានអត្ថន័យរាក់ដែរទេ)។


t_main: ស្រណាង
t_pron: [ស្រ-ណាង]
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើស្រណាងនៅក្នុងព្រៃធំ។
t_exp:
លំនៅមានសណ្ឋានជាធ្នះ តែមានដំបូល ធ្វើលើដើមឈើធំ សម្រាប់នៅបណ្ដោះអាសន្ន ឱ្យផុតភ័យអំពីសត្វសាហាវមានខ្លាជាដើម :


t_main: ស្រណាន
t_pron: [ស្រ-ណាន]
t_pos: ប.
t_exam: នៅស្រណុកស្រណាន។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ស្រណុក ថា ស្រណុកស្រណាន គឺស្រណុកក្សេមក្សាន្ត, ស្រណុកសុខសប្បាយឥតមោះហ្មង, សុខសាន្តត្រាណ, សុខសម្រាន្ត :


t_main: ស្រណុក
t_subword: ចង់ពិសាឱ្យរកអន្លក់ ចង់ស្រណុកឱ្យនឿយ
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) បើចង់បរិភោគឱ្យឆ្ងាញ់ពិសា ត្រូវរកអន្លក់ទឹកគ្រឿងផ្សំនាំមុខ បើចង់ឱ្យខ្លួនស្រណុក ត្រូវខំប្រឹងធ្វើការឱ្យនឿយជាមុនសិន។


t_main: ស្រណោះ
t_pron: [ស្រ-ណោះ]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exam: ស្រណោះល្បែងកាលខ្លួនពីក្មេង, ស្រណោះកន្លែងដែលធ្លាប់នៅ។
t_exp:
នឹកស្ដាយស្រងោចចិត្ត, ភ្នកនឹកដល់ដំណើរដើមដែលធ្លាប់ ឬបានឃើញដំណែលដែលធ្លាប់ ក៏កើតលន្លង់លន្លោចចិត្ត ឬនឹកស្ដាយស្រងោច :


t_main: ស្រទាប់
t_subscrip: 3
t_subword: ស្រទាប់វប្បធម៌
t_pron: [ស្រ-ទាប់-វ៉ាប់-ប៉ៈ-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
(វ.វិចិ.) ស្រទាប់ដីដែលមានសំណល់សកម្មភាពមនុស្ស មានដូចជាបុរាណវត្ថុសិល្បៈ បុរាណអចលនវត្ថុ បុរាណជីវវត្ថុ បុរាណភូគព្ភវត្ថុ រចនាសម្ព័ន្ធសំណង់ជាដើម ដែលអាចឱ្យយើងយល់ដឹងនិងបែងចែកសម័យកាលនីមួយៗដាច់ដោយឡែកៗពីគ្នា។


t_main: ស្រមោល
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្រ-ម៉ោល]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: ស្រមោលភ្នំ; ស្រមោលមុខក្នុងកញ្ចក់។
t_exp:
ម្លប់; រូបភាពព្រាងៗដែលប្រាកដតាមរូបដើម ដោយមានពន្លឺចាំងត្រូវ; រូបភាពក្នុងវត្ថុភ្លឺថ្លាមានកញ្ចក់និងទឹកថ្លាជាដើម ប្រាកដតាមសណ្ឋានរូបដែលឆ្លុះត្រូវត្រង់ :


t_main: ស្រលាញ់
t_pron: [ស្រ-ឡាញ់]
t_pos: កិ.
t_exam: អ្នកប្រាជ្ញស្រឡាញ់ធម៌, មាតាបិតាស្រឡាញ់បុត្រ។
t_notes: (បុរាណសរសេរ ស្រលេញ។ ព.ផ្ទ. ស្អប់)។
t_exp:
គាប់ចិត្ត, ពេញចិត្ត, កួចកាន់ចិត្តឬជាប់ចិត្ត ដោយស្នេហា, ដោយមេត្តា (សម័យបច្ចុប្បន្នច្រើនសរសេរ ស្រឡាញ់ ជាង) :


t_main: ស្រលិត
t_pron: [ស្រ-ឡិត]
t_source: (ស. ប្រើជា សលិត អ.ថ. សៈលិត)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិឡើងទ្រើងមួយប្រភេទផ្កាជាចង្កោមៗ ក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឆ្ងាញ់, ផ្លែទ្រវែងជមចុងដើម វេលាទុំស្ងួតបែកជាប៉ុយជាប់នឹងគ្រាប់។


t_main: ស្រលូង
t_pron: [ស្រ-ឡូង]
t_pos: គុ.
t_exam: ជ្រៅស្រឡូង, ខ្ពស់ស្រឡូង។
t_exp:
ជ្រៅសន្លឹមឬចោត, ខ្ពស់ សម្លឹងចុះក្រោមឃើញសន្លឹមគួរឱ្យខ្លាចស្រៀវសាច់ងងឹតមុខ (សម័យឥឡូវច្រើនប្រើ ស្រឡូង ជាង) :


t_main: ស្រឡក់
t_pron: [ស្រ-ឡក់]
t_pos: ន.
t_exam: ស្រឡក់ត្រួយបាស, សម្លស្រឡក់។
t_exp:
ឈ្មោះសម្លមួយប្រភេទ ប្រើបន្លែស្លឹកខ្ចី, ទងខ្ចី, ត្រួយឬផ្លែខ្ចីស្រស់ មានផ្សំស្លឹកគ្រៃនិងមើលខ្ជាយជាគ្រឿងគ្រាន់តែបង់បន្លែភ្លាម កូរពីរបីត្រឡប់ហើយដាក់មកភ្លាម :


t_main: ស្រឡប់
t_pron: [ស្រ-ឡប់]
t_pos: គុ.
t_exam: មេឃស្រឡប់, ពពកស្រឡប់។
t_exp:
ទន់ពន្លឺ, ទន់រស្មី គឺដែលកំពុងតែបើកថ្ងៃក្ដៅហើយបែរជាស្រទំ ឬដែលកំពុងតែមានពន្លឺព្រះចន្ទ្រហើយបែរជាឡើងសម្បុរខ្មៅដាសជិតរកកល់បង្អុរភ្លៀង (ចំពោះតែមេឃ, ពពក) :


t_main: ស្រឡៃ
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្រ-ឡៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងភ្លេងមួយប្រភេទ ធ្វើដោយឈើខ្លឹមសាច់រឹងស្និទ្ធ ក្រឡឹងជារាងធំកំប៉ោកកណ្ដាល រីកចុងដើមបន្តិច មានប្រហោងតូចចំកណ្ដាលធ្លុះរហូត មានរន្ធ ៦មានលាំសម្រាប់ផ្លុំ ប្រើក្នុងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យ។


t_main: ស្រអាប់
t_pron: [ស្រ-អាប់]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលអាប់អន់ មិនស្រស់, មិនថ្លា; តិចពន្លឺ, តិចរស្មី :
t_exam: សម្បុរស្រអាប់។
t_notes:
(សរសេរជា ស្រអ័ព្ទ ក៏បាន "ដែលមិនច្បាស់ ព្រោះមានអ័ព្ទ" ដូចជា មេឃស្រអ័ព្ទ; ប៉ុន្តែច្រើនប្រើ ស្រអាប់ មកយូរហើយ។ ម.ព. អ័ព្ទ ផង)។


t_main: ស្រអ៊ុម
t_pron: [ស្រ-អ៊ុម]
t_pos: គុ.
t_exp: មាសថ្លៃ, មាសស្នេហ៍, ស្នេហ៍ស្នង (ពាក្យទំយើសម្រាប់ហៅស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់ ដោយថ្នាក់ថ្នម) :
t_exam:
ស្រីស្រអ៊ុម, ស្រអ៊ុមមាសបង (សរសេរជា ស្រអ៊ុំ ក៏បាន ប៉ុន្តែនាំឱ្យទើសទែងដោយត្រីសព្ទនិងនិគ្គហិតដែលត្រួតលើគ្នា ជា ៣ ជាន់នឹងតួ អ)។


t_main: ស្រា
t_subword: ស្រាថ្នាំ
t_pron: [ស្រា-ថ្នាំ]
t_pos: ន.
t_exam: ស្រាបណ្ដូលពេជ្រ ស្រាត្រាំរញី ជាស្រាថ្នាំ។
t_exp:
ស្រាម្យ៉ាងដែលផ្សំជាទូទៅពីស្រាសលាយនឹងផ្នែកខ្លះនៃរុក្ខជាតិឬសរីរាង្គសត្វជាដើម ពីព្រោះគេជឿថាអាចព្យាបាលជំងឺខ្លះ :


t_main: ស្រា
t_subword: ស្រាស
t_pron: [ស្រា-ស]
t_pos: ន.
t_exam: ស្រា-សលាយទឹកឃ្មុំ, ស្រា-សត្រាំជាមួយពន្លៃ ផ្លែឈើស្រស់។
t_exp:
ស្រាដែលគេបិតពីទឹកមេស្រាត្រាំលាយជាពិសេសជាមួយនឹងអង្ករឬស្ករត្នោតជាដើមសុទ្ធ គឺនៅមិនទាន់លាយជាមួយសារធាតុដទៃទៀត :


t_main: ស្រាក
t_subword: ស្រាកស្រាន្ត
t_pron: [ស្រាក-ស្រាន]
t_pos: គុ.
t_notes: (ម.ព. ស្រាន្ត ផង)។
t_exp:
ស្រាកអស់កម្លាំង, អន់អស់កម្លាំង; អន់ឈឺ, បានអន់គ្រាន់បើ, បានធូរស្រាលគ្រាន់បើម្ដងៗ (ច្រើននិយាយតែពីជំងឺ)។


t_main: ស្រាទ្ធពិធី
t_pron: [ស្រាត-ធៈ-ពិ-ធី]
t_source: (សំ. ឝ្រាទ្ធ)
t_pos: ន.
t_exp:
ពិធីសែនតាមកាលកំណត់ ឧទ្ទិសចំពោះពួកបុព្វបុរសដែលទៅកាន់បរលោកហើយឬចំពោះទៅពួកប្រេតជាញាតិ (ពិធីថ្វាយព្រះបិតរ, ពិធីសែនដូនតា)។ ពិធីបូជាទេវតាតាមកាលកំណត់ (លទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។ ពិធីបុណ្យទក្ខិណានុប្បទានតាមកាលកំណត់ (លទ្ធិពុទ្ធ)។


t_main: ស្រាវជ្រាវ
t_pron: [ស្រាវ-ជ្រាវ]
t_pos: កិ.
t_exam: ស្រាវជ្រាវរកទាល់តែឃើញការណ៍ពិត, ស្រាវជ្រាវរាវរកការណ៍កំបាំង។
t_exp:
(ព.ប្រ.) រាវរកឱ្យឃើញពិត, រើសើពិនិត្យតាំងពីដើមដល់ចុង ឱ្យឃើញសព្វគ្រប់, សាកសួរសង្កេតដោយពិនិត្យយ៉ាងល្អិត :


t_main: ស្រិបៗ
t_pron: [ស្រិប-ស្រិប]
t_pos: ឧ.
t_exam: រលឹមស្រិបៗ។
t_exp:
សូរឮដោយធ្លាក់តំណក់ភ្លៀងតូចៗស្រាលៗលើដំបូលផ្ទះជាដើម ឬឮដោយដើរជាន់ស្រាលៗ តិចៗលើអ្វីៗដែលស្រួយៗ, សូរឮសស្រិប :


t_main: ស្រី
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្រី]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ស្ត្រី ផង)។
t_remark: 1
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើជាសាធារណៈ ឃ្លាតមកពីពាក្យសំស្ក្រឹតថា ស្ត្រី គឺមនុស្សជាតិដែលមានភេទទីទៃពី ប្រុស (បុរិសៈ ឬ បុរស), ទីទៃពី ខ្ទើយ (បណ្ឌក) ; ត្រូវប្រើឱ្យស្របគូគ្នាថា ស្រី ប្រុស ឬ ប្រុស ស្រី; កុំប្រើថា ស្ត្រី ប្រុស ឬ បុរស ស្រី ឡើយ, ត្រូវប្រើថា បុរស ស្ត្រី ឬ ស្ត្រី បុរស ទើបស្របគ្នា :

t_exam:
ប្រុសស្រីជាប្ដីប្រពន្ធ, បុរសស្ត្រីជាស្វាមីភរិយា (ប្រើពាក្យស្របគ្នាយ៉ាងនេះទើបសម)។ (ព.កា.) ថា ស្រីប្រុសទាំងទ្វី ជាគូមានពី បុរាណព្រេងនាយ ស្រីជាប្រពន្ធ ប្រុសទោះសម្ទាយ បណ្ឌិតទាំងឡាយ ឱ្យឈ្មោះថាប្ដី។ ស្ត្រីនិងបុរស ក្នុងលោកទាំងអស់ ភរិយាស្វាមី គឺប្ដីប្រពន្ធ ហ្នឹងឯងលោកស្ដី ជនក្នុងលោកីយ៍ ហៅបានតាមថ្នាក់។ ប្ដីជាអ្នករក ទ្រព្យធនបានមក ប្រពន្ធទុកដាក់ ចាស់ទុំបុរាណ បានពោលបញ្ជាក់ ឱ្យនាងឱ្យអ្នក ចងចាំគ្រប់ប្រាណ។ សំណាបយោងដី រីឯស្រីៗ យោងប្រុសសាមាន្យ ទោះមារយាទខ្សោយ ក៏ដោយបើបាន ស្រីមានសន្តាន ខ្ជាប់ខ្ជួនមួនមាំ។ តែងបានចម្រើន ទ្រព្យាកើតកើន ព្រោះស្រីថែទាំ ចាត់ចែងទុកដាក់ ចេះលាក់សន្សំ សង្វាតខិតខំ រក្សាឱ្យគង់។ល។ មានកាព្យច្បាប់ស្រីជាព្រះរាជនិពន្ធនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ឥស្សរាធិបតី ព្រះបរមកោដ្ឋ (ព្រះអង្គដួង) ថ្លែងអំពីសុចរិត ៨ ប្រការជាមង្គលរបស់ស្រី, យើងយល់ឃើញថា គួរស្រង់យកមកចុះក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរនេះ ដើម្បីរក្សាព្រះកេរ្តិ៍ទុកឱ្យបានឋិតថេរចីរកាលតវែងឆ្ងាយទៅ; ព្រះរាជនិពន្ធនោះដូចតទៅនេះថា ៖ នេះនឹងសម្ដែង បរិយាយចារចែង ដើមបទអដ្ឋា- ហិ ឋានេហិ សុចរិតា ឥត្ថីលក្ខណា មង្គលច្នេះពិត។ ប្រែថាស្រីជា កើតកបលក្ខណា ដោយនូវសុចរិត មង្គលប្រាំបី ឱ្យស្រីពិនិត្យ ចាំយកជាក្រឹត្យ គ្រប់រូបស្រីៗ។ ដើមបទព័ណ៌នា លោកថាស្រីជា សុចរិតភក្ដី ឫករាបស្រគត់ ផ្គង់ផ្គត់សម្ដី ការកេរខ្មាសស្រី បរិសុទ្ធមែនមួន។ លោកថាស្រីត្រង់ កាន់សុចរិតផ្គង់ គំនិតចេះស្ងួន អស់ទ្រព្យសម្បត្តិ ប្រយ័ត្នថែធួន ទុកដាក់ខ្ជាប់ខ្ជួន មិនមានប្រមាទ។ លោកថាស្រីគាប់ កាន់សុចរិតខ្ជាប់ ឧស្សាហ៍សង្វាត ធ្វើការសន្សំ តឿនខ្ញុំឱ្យឃ្មាត ឱ្យខ្មីសង្វាត មិនមានស្ងៀមដៃ។ លោកថាស្រីប្រាជ្ញ សុចរិតអង់អាច ចេះអធ្យាស្រ័យ ញាតិព្រៀងទៅមក រាប់រករួសវៃ ទោះជនដទៃ ក៏រាប់តាមពិត។ លោកថាស្រីស្អាត សុចរិតគ្មានឃ្លាត មែនមានគំនិត ចេះរៀបអាហារ ភ្នាក់ងារស្រីពិត រណ្ដាប់ផ្គាប់ចិត្ត ប្ដីគ្រប់វេលា។ លោកថាស្រីស្មោះ កាន់សុចរិតឆ្ពោះ ចាំចិត្តស្នេហា តែនឹងអង្គប្ដី ឥតបីរេរា ស្ម័គ្រស្មោះស្មើជា និត្យនៅរៀបរៀង។ លោកថាស្រីស្លូត សុចរិតរហូត អបអត់ឥតល្អៀង តាមពាក្យប្ដីផ្ដាំ ចងចាំទុកទៀង ពោលពាក្យមិនឃ្លៀង មិនឃ្លាតសត្យា។ លោកថាស្រីស្មើ សុចរិតស័រពើ អាចរងធានា ទម្ងន់ចិត្តប្ដី ទោះបីទុក្ខា ខ្សត់ក្រម្ដេចម្ដា អាចទទួលប្រាណ។ សុចរិតប្រាំបី ជាមង្គលស្រី ប្រសើរក្រមាន អ្វីមកផ្ទឹមផ្ទាល់ ឱ្យដល់នេះបាន ស្រីណាអាចធ្យាន ចិត្តចាំរៀនយក៍។ ទាំងប្រាំបីច្បាប់ ហៅស្រីមហាគាប់ លោកីយ៍កម្រ ស្រីកាន់សុចរិត ប្រព្រឹត្តល្អិតល្អ ស្រីណាថាក្រ ធ្វើតាមពុំបាន។ លោកថាស្រីនោះ ចិត្តអាក្រក់ស្មោះ ស្អប់ដំបូន្មាន ផ្សាដោយសារចិត្ត ទុច្ចរិតសន្តាន បង្ហិនធនធាន ចើកអាសមាយា។ ក្ដីជួច្រើនកល ក្រដឹងចេះដល់ លែបខាយពុតវា បើចិត្តចង់ស្រាប់ ចង់ស្ដាប់ហាក់ជា ងាយដាយសោះសា ចេះឯងដឹងឯង។ ឯត្រង់ច្បាប់ល្អ តិចទេយល់ក្រ កម្រក្រៃលែង ក្រព្រោះមិនចង់ ប្រុងអង្គឱ្យស្ដែង ក្រដោយចិត្តល្បែង ចំណង់តណ្ហា។ អំពើសុចរិត អធ្យាស្រ័យចិត្ត សម្អាតឧស្សាហ៍ ស្មើស្មោះស្លូតត្រង់ ផ្គត់ផ្គង់ក្រឹត្យា ប្រាំបីនេះណា សុចរិតប្រាកដ។ ឯសុចរិតស្រី ផ្គត់ផ្គង់ស្វាមី លោកឱ្យអបអត់ ឱនអៀនចិត្តទន់ ចេះគន់បែបបទ តាមតែចិត្តពត់ ម្ដេចៗតាមបាន។ មិនមានប្រកែក មិនមានជជែក ថាធ្វើមិនបាន ទោះអៀនអន់អត់ សង្កត់ចិត្តប្រាណ តាមចិត្តប្ដីធ្យាន ម្ដេចៗមិនថា។ ច្បាប់នេះគួរស្រី នៅនាលោកីយ៍ ផ្ចង់ចិត្តឧស្សាហ៍ កាន់ក្ដីសុចរិត ជាក្រឹត្យថ្លៃថ្លា ឱ្យខ្ជាប់ជាក់ជា ចរិតសព្វថ្ងៃ។ កាន់បានដូច្នោះ នឹងឮកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ប្រសើរពេកក្រៃ នឹងបានសាន្តសុខ ចៀសទុក្ខចង្រៃ ដល់បរលោកថ្លៃ សោយសុខសួគ៌សិទ្ធ។ សម្ដែងសេចក្ដី ពីមង្គលស្រី ប្រសើរពេកពិត គ្រប់ទាំងប្រាំបី ក្រឹត្យស្រីសុចរិត ចែងចប់ភាសិត តាមព្រះបាលី។ I៚ (បើពេញចិត្ត, គួរទន្ទេញឱ្យចាំរត់មាត់, ជាការប្រពៃពេក)។


t_main: ស្រី
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្រី]
t_source: (សំ. ឝ្រី; បា. សិរី)
t_pos: ន.
t_exp:
សិរី។ ខ្មែរច្រើនប្រើជាពាក្យរួមពីខាងដើមសព្ទដទៃ, ដូចជា ព្រះស្រីសព៌េជ្ញ ព្រះសព៌េជ្ញមានសិរី (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។


t_main: ស្រឺត
t_pron: [ស្រឺត]
t_pos: ន.
t_exp:
ជំងឺថប់អារម្មណ៍មួយប្រភេទ ដែលអ្នកជំងឺមានអាការៈភ័យខ្លាចស្លន់ស្លោ បេះដូងដើរញាប់ ណែនទ្រូង ថប់ៗជាដើម ហើយអាចដួលសន្លប់។


t_main: ស្រុកអណ្ណាម
t_pron: [ស្រុក-អាន់-ណាម]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រទេសវៀតណាមផ្នែកកណ្ដាល។ កាលដើមប្រទេសវៀតណាមចែកជា ៣រដ្ឋ គឺ៖ តុងកឹង អណ្ណាម និង កូសាំងស៊ីន (អតីតកម្ពុជាក្រោម)។


t_main: ស្រូវ
t_pron: [ស្រូវ]
t_pos: ន.
t_exp:
ធញ្ញជាតិមួយប្រភេទស្រដៀងនឹងស្រងែ ផ្លែមានគ្រាប់ល្អិតៗជាកួរ ដុះជាគុម្ពនៅដីគោកឬដីលិចទឹកក្នុងតំបន់ក្ដៅហើយសើម ជាអាហារសម្រាប់ទ្រទ្រង់ជីវិតមនុស្សនិងសត្វ :

t_exam:
ស្រូវមានឈ្មោះនិងចែកចេញជាច្រើនប្រភេទ (ស្រូវខ្សាយ, ស្រូវដំណើប, ស្រូវផ្ការំដួល...) ហើយឈ្មោះវាក៏ទាក់ទងនឹងសណ្ឋានដី (ស្រូវចម្ការ ស្រូវឡើងទឹក...) ពេលវេលា (ស្រូវប្រាំង ស្រូវវស្សា) និងរយៈពេលដាំដុះ (ស្រូវស្រាល ស្រូវកណ្ដាល ស្រូវធ្ងន់) ផងដែរ។


t_main: ស្រូវ
t_subword: ស្រូវស្លាបសេក
t_pron: [ស្រូវ-ស្លាប-សេក]
t_pos: ន.
t_exp: ស្រូវដែលមានគ្រាប់សម្បុរខៀវលាយលឿងប្រឿងៗស្រដៀងស្លាបសេក រៀបនឹងទុំ :
t_exam:
(ព.កា.) ស្រូវយើងស្លាបសេក ខ្លះដួលហើយដេក សង្វេគចិត្តក្រៃ មេឃអើយកុំភ្លៀង សុំច្រៀងតាមរៃ ខែធ្នូប្រាំថ្ងៃ លកលៃដាក់បាវ។


t_main: ស្រួយ
t_subscrip: 1
t_subword: ពាក្យស្រួយ
t_pron: [ពាក-ស្រួយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យដែលមានអក្សរ រ ប្រកបឬពាក្យដែលមាន រេផៈ (៌), ដូចជា កណ្ដុរ, ខ្នុរ, ឆ្នាំកុរ, បង្អុរភ្លៀង, អសុរ; ទុគ៌ត, ទុព៌ល, ទុរ្ភិក្ស, បព៌ត ជាដើម។


t_main: ស្រើប
t_pron: [ស្រើប]
t_pos: កិ.
t_exam: ស្រើបតាមគេ, ស្រើបមើលល្ខោន។
t_exp:
រំជួលចិត្ត, កួចបំណង ចង់ឃើញ, ចង់ធ្វើ ...អ្វីៗដែលចំពើប ដែលប្លែក; ត្រេកត្រអាលតាមៗគ្នាម្ដងៗ; កំរើបចិត្តត្រេកត្រង់ទៅរកកាម :


t_main: ស្រែ
t_subscrip: 1
t_subword: ស្រែបុណ្យ
t_pron: [ស្រែ-បុន]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.ប្រ.) បដិគ្គាហកបុគ្គលដែលញ៉ាំងទាយកទាយិកាឱ្យបានបុណ្យច្រើន (បុញ្ញក្ខេត្ត) :
t_exam:
មាតាបិតាជាស្រែបុណ្យនៃបុត្រធីតា, ព្រះពុទ្ធព្រះអរហន្តជាស្រែបុណ្យដ៏ឧត្តមនៃសត្វលោក, ជីដូនជីតាជាស្រែបុណ្យនៃចៅប្រុសចៅស្រី, ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យជាស្រែបុណ្យនៃជនានុជន មានវ័យក្មេងជាង, ស្មូមយាចកអ្នកកម្សត់ទុគ៌ត ជាស្រែបុណ្យសាធារណៈនៃជនានុជនទួទៅ។


t_main: ស្រែងកង្កែប
t_pron: [ស្រែង-កង់-កែប]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរោគស្បែកមួយប្រភេទកើតនៅអណ្ឌៈឬនៅកៀនភ្លៅ មានអាការៈរលាកៗ ហើយក្រៀមជាក្រមរស្រទាប់ៗ បណ្ដាលអំពីទឹកសុក្កៈដែលធ្លាក់មកប៉ះត្រូវ ជារោគរមាស់ខ្លាំងម្ដងៗ អេះទៅចេញទឹករងៃ។


t_poly: ២)
t_exp:
ឋានន្តរមន្ត្រី, ដូចជា ស្រែន្យសង្គ្រាម; ស្រែន្យធិបតី (សែន្យាធិបតី < សៃន្យាធិបតិ) ; ស្រែន្យអនុជិត (សែន្យានុជិត < សៃន្យានុជិត) ជាដើម។


t_main: ស្រែមួរ
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្រែ-មួ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) បុណ្យសំណាងចាស់ គឺបុណ្យដែលបានកសាងទុកមកពីព្រេងនាយ ឬចំណេះវិជ្ជាចាស់ គឺចំណេះដែលបានរៀនចេះមកយូរហើយ។


t_main: ស្រោក
t_subscrip: 4
t_pron: [ស្រោក]
t_pos: ឧ.
t_exam: ដើរជាន់ស្លឹកឈើស្រោកៗ។
t_exp:
សូរឮដោយជាន់លើវត្ថុស្រួយមានស្លឹកឈើទុំៗ ជាដើម (សូរឮ ប្រោក), ឬសូរឮដោយមនុស្សច្រើននាក់ ដើរបោះជំហានព្រមៗគ្នា :


t_main: ស្រោកទឹក
t_pron: [ស្រោក-ទឹក]
t_pos: គុ.
t_exp: ជាំទឹក :
t_exam:
ដើមម្ទេសស្រោកទឹកងាប់អស់ (និយាយតាមទម្លាប់ដោយស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះនិយាយថា ស្រក់ទឹក ច្រ.ប្រ. ជាំទឹក ជាង)។


t_main: ស្រោម
t_subscrip: 1
t_subword: ស្រោមដៃ
t_pron: [ស្រោម-ដៃ]
t_pos: ន.
t_exam: ស្រោមដៃអ្នកចាំទី, ស្រោមដៃប្រដាល់, ស្រោមដៃវះកាត់។
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់ពាក់ស្រោបដៃធ្វើពីសាច់ក្រណាត់ ស្បែក កៅស៊ូ ឬប្លាស្ទិក សម្រាប់ការពារពីធាតុត្រជាក់ កម្ដៅ ការប៉ះទង្គិចជាដើម :


t_main: ស្រោមអនាម័យ
t_pron: [ស្រោម-អៈ-ណា-ម៉ៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រោមធ្វើពីជាតិកៅស៊ូស្ដើងដែលបុរសឬស្ត្រីប្រើប្រាស់ផ្ទាល់នឹងប្រដាប់ភេទក្នុងពេលរួមរ័ក ដើម្បីកុំឱ្យមានផ្ទៃពោះឬការពារពីជំងឺឆ្លងផ្សេងៗ។


t_main: ស្រះ
t_pron: [ស្រះ]
t_source: (សំ. សរស៑; បា. សរ)
t_pos: ន.
t_exp:
ទីដក់ទឹកធំដែលកើតពីជីកឬកើតឯងក៏មាន (ដែលកើតឯងហៅ ជាតស្រះ អ.ថ. ជា តៈ ស្រះ, ប៉ុន្តែខ្មែរច្រើនហៅ ត្រពាំង ទៅវិញ។ តាមកំណើតពាក្យ គួរសរសេរ ស្រ័ស ព្រោះក្លាយមកពី សំ. សរស៑ ប៉ុន្តែធ្លាប់ប្រើជា ស្រះ មកយូរអង្វែងហើយ)។


t_main: ស្រះស្រង់
t_pron: [ស្រះ-ស្រង់]
t_pos: ន.
t_exam: ស្រះស្រង់។
t_exp:
ឈ្មោះស្រះបុរាណមួយធំល្វឹងនៅខាងមុខប្រាសាទបន្ទាយក្ដី ក្នុងខេត្តសៀមរាប សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ក្នុងសម័យមហានគរស្ដេចចុះស្រង់ក្រសាលមួយដងមួយកាល :


t_main: ស្រៈ
t_pron: [ស្រៈ]
t_source: (បា. សរ; សំ. ស្វរ)
t_poly: ១)
t_exam: [ɑ],-[ɑ:],-[ɔ],-[ɔ:],-[a],-[a:],-[e],-[e:],-[o],-[o:],… ជាស្រៈ។
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរដែលបន្លឺឡើងដោយគ្មានទំនប់ អាចបញ្ចេញសំឡេងខ្លួនឯងបានផង អាចនាំព្យញ្ជនៈឱ្យចេញសំឡេងបាន មានសូរឮតាមរំពងរបស់ព្យញ្ជនៈផង :


t_poly: ២)
t_remark: 1
t_exp:
អក្សរដែលអាចបញ្ចេញសំឡេងខ្លួនឯងបានផង អាចនាំព្យញ្ជនៈឱ្យចេញសំឡេងបាន មានសូរឮតាមរំពងរបស់ព្យញ្ជនៈផង។ ស្រៈសម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលី មាន ៨តួគឺ អ អា, ឥ ឦ, ឧ ឩ, ឯ, ឱ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាសំស្ក្រឹតមាន ១៣តួគឺ អ អា, ឥ ឦ, ឧ ឩ, ឫ ឬ, ឭ, ឯ, ឰ, ឱ, ឳ; ថែមស្រៈ ឮ មួយដោយឡែកមកទៀតជា ១៤តួ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាខ្មែរ (សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ), រាប់ស្រៈផ្សំជាមួយនឹងនិគ្គហិតនិងវិសជ៌នីយផង, មាន ២១តួគឺ អ អា អិ អី អឹ អឺ អុ អូ អួ អើ អឿ អៀ អេ អែ អៃ អោ អៅ អុំ អំ អាំ អះ; រាប់ទាំង ឫ ឬ ឭ ឮ និងស្រៈ ឰ, ឪ, ឳ ផង ជា ២៨តួ។ ស្រៈទាំងនេះ, លើកតែ ឫ ឬ ឭ ឮ និង ឪ ចេញ, ចែកជា ២យ៉ាងគឺ ស្រៈសុទ្ធដែលចេញសំឡេងតាមទំនើងខ្លួនឯង ហៅ ស្រៈពេញតួ (ត្រូវសរសេរពេញតួ) : អ អា ឥ ឦ ឧ ឪ ឬ ឩ ឯ ឰ ឱ ឳ; អ អា។ល។ អុំ អំ អាំ អះ; (ចំពោះស្រៈ ឧ បុរាណសរសេរដាក់សញ្ញាត្រីសព្ទ (៊) ពីលើ ឧ៊ អ.ថ. អុក, ប៉ុន្តែតមក ឈប់ប្រើសញ្ញានេះ នៅតែត្រឹម ឧ; មើលក្នុង និទាន Introduction ផង)។ ស្រៈមិនពេញតួដែលប្រើផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈហៅ ស្រៈផ្សំ ត្រូវសរសេរគំនូសដូច្នេះ | ា ិ ី ឹ ឺ ុ ូ ួ ើ ឿ ៀ េ ែ ៃ ោ ៅ ុំ ំ ាំ ះ, ផ្សំជា ក កា កិ កី កឹ កឺ។ល។ កុំ កំ កាំ កះ; ឬ ផ្សំជាមួយនឹងស្រៈ អ ពេញតួជា អ អា អិ អី អឹ អឺ។ល។ អុំ អំ អាំ អះ ផងក៏បាន។ ស្រៈផ្សំទាំង ២១តួនេះ កាលបើគ្រូបង្រៀនសិស្សឱ្យរៀនផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈ អឃោសៈ ត្រូវបង្គាប់សិស្សឱ្យអានជាសូរសំឡេងតូចថា ក ស្រៈ អ ក, ក ស្រៈ អា កា, ក ស្រៈ អិ កិ, ក ស្រៈ អី កី, ក ស្រៈ អឹ កឹ, ក ស្រៈ អឺ កឺ។ល។ ក ស្រៈ អុំ កុំ, ក ស្រៈ អំ កំ, ក ស្រៈ អាំ កាំ, ក ស្រៈ អះ កះ (ត្រូវឱ្យសិស្សសរសេរស្រៈជា | ា ិ ី ឹ ឺ។ល។ ុំ ំ ាំ ះ)។ បើផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ ត្រូវបង្គាប់សិស្សឱ្យអានជាសូរសំឡេងធំដូចជាមានសញ្ញាត្រីស័ព្ទ (៊) នេះនៅពីលើ ប៉ុន្តែពុំត្រូវឱ្យប្រើត្រីស័ព្ទផ្សំជាមួយផងទេ គ្រាន់តែឱ្យសិស្សអានបញ្ចេញសំឡេងឱ្យឮធំប៉ុនគ្នានឹងសំឡេងព្យញ្ជនៈ ឃោសៈ ប៉ុណ្ណោះ គឺត្រូវឱ្យអានផ្សំថា គ ស្រៈ អ៊ គ, គ ស្រៈ អ៊ា គា, គ ស្រៈ អ៊‍ិ គិ, គ ស្រៈ អ៊‍ី គី, គ ស្រៈ អ៊‍ឹ គឹ, គ ស្រៈ អ៊‍ឺ គឺ។ល។ គ ស្រៈ អ៊ុំ គុំ, គ ស្រៈ អ៊ំ គំ, គ ស្រៈ អ៊‍ាំ គាំ, គ ស្រៈ អ៊ះ គះ (ត្រូវឱ្យសិស្សសរសេរស្រៈជា | ា ិ ី ឹ ឺ។ល។ ុំ ំ ាំ ះ មិនត្រូវឱ្យដាក់ត្រីស័ព្ទផ្សំផងទេ)។ គ្រូបង្រៀនសិស្សឱ្យផ្សំស្រៈជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈតាមសំឡេងតូចធំបែបនេះ ទើបត្រឹមត្រូវតាមរបៀបការសិក្សាអក្សរខ្មែរតាំងពីក្នុងបុរាណកាលរៀងមក; ទាំងសិស្សសោត ក៏អាចចេះអក្សរខ្មែរទៀងទាត់ច្បាស់លាស់ផង។ ត្រង់ព្យញ្ជនៈឃោសៈគ្រប់តួ គ្រូគួរប្រយ័ត្នកុំឱ្យសិស្សអានល្អៀងសំឡេង ត្រង់បែបផ្សំជាមួយនឹងស្រៈសំឡេងធំ ៥តួគឺ អ៊ា អៀ អ៊ុំ អ៊ំ អ៊ាំ (គា គៀ គុំ គំ គាំ, ទា ទៀ ទុំ ទំ ទាំ, នា នៀ នុំ នំ នាំ ... នេះ)។


t_main: ស្លា
t_pron: [ស្លា]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណាំមួយប្រភេទ ដើមមូលស្រលួតត្រង់ ផ្លែមានរសចត់ ប្រើការទំពាផ្សំជាមួយនឹងម្លូបៀក ជាគ្រឿងរម្ងាប់ក្លិនមាត់។


t_main: ស្លាក
t_pron: [ស្លាក]
t_source: (សម្ដីក្លាយមកពី បា. សលាកា; សំ. ឝលាកា)
t_pos: ន.
t_exp: សំបុត្រជាកំណត់តូចៗ ជាគ្រឿងសម្គាល់ឈ្មោះជាដើម; ឆ្នោត; ទីវ; ខ្នាច់ :
t_notes: (ម.ព. សលាក ផង)។
t_exam:
សរសេរស្លាក, បិទស្លាកជាសម្គាល់; ចាប់ស្លាក; ដាក់ស្លាកជាសម្គាល់កុំឱ្យច្រឡំ (ព.កា.) រីការបោះឆ្នោត ត្រូវកុំបញ្ឆោត បន្លំស្លាកគ្នា ត្រូវបោះត្រង់ៗ ផ្ចង់រាល់អាត្មា ទើបលោកហៅថា ស្លាកត្រូវតាមច្បាប់។


t_main: ស្លាកំញាន
t_pron: [ស្លា-កំ-ញ៉ាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្លាមួយប្រភេទ ដើមធំជាងស្លាធម្មតា សម្បុរដូចដើមដូង ស្លឹករង្វើលៗ ផ្លែទ្រវែង សំបកផ្លែទន់ ប្រើការស៊ីស្លាបានតែកាលដែលនៅខ្ចី។


t_main: ស្លាក់
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្លាក់]
t_pos: ន.
t_exam: ពុលស្លាក់។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូច ដើមស្រដៀងនឹងត្រប់ ជាឈើពុលបណ្ដាលឱ្យវង្វេងស្មារតី ក្លាយទៅជាឆ្កួតក៏មាន; មាន ២ប្រភេទគឺ ស្លាក់ក្រហម ស្លាក់ផ្កាក្រហម; ស្លាក់ស ស្លាក់ផ្កា ស :


t_main: ស្លាជម
t_pron: [ស្លា-ជម]
t_pos: ន.
t_exp:
កំណាត់ដើមចេកស្រស់ដែលចិតប៉ែកខាងលើបំផុតឱ្យមានរាងជ្រលម ហើយមូរស្លឹកម្លូដោតកន្លាស់ខ្ទាស់បង្កោងបន្តិចជាបីជ្រុងឬជាបួនជ្រុង ប្រើក្នុងពិធីរៀបព្រះពិស្ណុការជាដើម។


t_main: ស្លាជ្វា
t_pron: [ស្លា-ជ្វា]
t_pos: ន.
t_exp:
ជ័រខាប់ស្អិតកករឹង សម្បុរខ្មៅ រសល្វីង កើតអំពីការរំងាស់សំបកឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងពពេល សម្រាប់ប្រើការផ្សំនឹងកំបោរបៀកម្លូស៊ីស្លា, សំបកសុទ្ធមិនបាច់រំងាស់ ប្រើស៊ីស្លាក៏បាន; ឈើនុ៎ះឯង ក៏ហៅដើម ស្លាជ្វា ដែរ។


t_main: ស្លាឈ្មោល
t_pron: [ស្លា-ឈ្មោល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ដើមមូលតូច សណ្ឋានស្រដៀងនឹងត្រថុកតែសាច់រឹងជាង ស្លឹកវែងៗជាសំណុំកញ្ចុំតែខាងលើ, កាច់ខ្នែងដាំដុះ, គេច្រើនដាំជាលម្អ។


t_main: ស្លាតម្ពុល
t_pron: [ស្លា-តំ-ពុល]
t_pos: ន.
t_exp: ផ្លែស្លាដែលគេគរផ្អាប់ទុកយូរបន្តិចឱ្យត្រាតែរលួយសំបក។
t_notes:
(ព.ផ្ទ. ស្លាខ្ចី, ស្លាស្លឹង។ ធ្លាប់ប្រើជា ដំពុល, តំពុល,ឬទំពុល ក៏មាន, គួរឈប់ប្រើបែបនុះ, ត្រូវប្រើ តម្ពុល នេះ វិញ ទាំងត្រឹមត្រង់តាមកំណើតពាក្យ ផង ទាំងសំនៀងក៏នៅតែដដែលផងដែរ)។


t_main: ស្លាតាឱន
t_pron: [ស្លា-តា-អោន]
t_pos: ន.
t_notes: (កុំច្រឡំនឹងពាក្យ ត្រឱន ន. ដែលជាឈ្មោះត្រី)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតចសារជាតិមួយប្រភេទ ដើមស្រដៀងនឹងស្លា តែសាច់ខាងក្រៅជាខ្លឹមរឹងច្រើនដុះក្នុងព្រៃទំនាបដងជ្រោះ ប្រើការធ្វើរនាបជាប់បានយូរ, មានសម្បូណ៌នៅខេត្តព្រះសីហនុនិងខេត្តកោះកុង (ហៅត្រឹមតែ តាឱន ឬ ត្រឱន ក៏បាន)។


t_main: ស្លាត្រួយ
t_pron: [ស្លា-ត្រួយ]
t_pos: ន.
t_exp:
កញ្ចប់ស្លឹកចេកស្រស់ខ្ទាស់កន្លាស់រាងតូចស្រួចចុងដើមស្មើគ្នា មានដាក់ម្លូស្លាខាងក្នុង សម្រាប់ប្រើក្នុងការបុណ្យទានតាមសណ្ដាប់ខ្មែរសម័យបុរាណ។


t_main: ស្លាធម៌
t_pron: [ស្លា-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយកំណាត់ធាងចេកឬកូនចេកតូច មានជើង មានដោតម្លូស្លានិងផ្កា សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងបូជាឬជាលម្អក្នុងវេលានិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃសូត្រព្រះបរិត្ត។


t_main: ស្លាបច្រវា
t_pron: [ស្លាប-ច្រ-វ៉ា]
t_pos: ន.
t_exam: អន្លក់ស្លាបច្រវា។
t_exp:
ស្មៅទឹកមួយប្រភេទ ស្លឹកស្ដើងរាងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លាបច្រវាអុំ សាច់ស្រួយខ្ញោក ធាងក៏ស្រួយដែរ ប្រើជាអន្លក់បាន :


t_main: ស្លាបព្រា
t_pron: [ស្លាប-ព្រា]
t_poly: ១)
t_exam: ស្លាបព្រាបាយ, ស្លាបព្រាបបរ។
t_exp:
ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាវែក តែតូចល្មមលូកចូលក្នុងរង្វះមាត់បានសម្រាប់ប្រើការដួស, កោយ, ចូកភោជនាហារបរិភោគជាជំនួសម្រាមដៃ :


t_main: ស្លាប់
t_pron: [ស្លាប់]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exp: អស់ខ្យល់ដង្ហើម, អស់ជីវិត; មិនធ្វើចលនា មិនដំណើរការដូចធម្មតា :
t_exam: គាត់ស្លាប់ដោយជរាពាធ; មនុស្សស្លាប់។
t_notes:
(វេវ. បរិនិព្វាន; សោយទិព្វជង្គត, សោយទិវង្គត; សោយពិរាល័យ; សុគតឬសុរគត; ក្ស័យ, ក្សិណក្ស័យ; ទទួលអសញ្ញកម្មឬទទួលអសញ្ញភាព; ទទួលមរណភាព; ទទួលអនិច្ចធម្ម; ទទួលអនិច្ចកម្ម; ធ្វើកាលកិរិយា; រលត់, រលត់ខន្ធ, រំលាងខន្ធ, ធ្លាយខន្ធ, ធ្លាយសង្ខារឬបែកធ្លាយសង្ខារ; បាត់បង់; ដើរ; ផុត, ផុតរលត់; ដាច់ខ្យល់, អស់ដង្ហើម; ងាប់; តាយសាក; តាយហោង; ស្មឹង, តាយស្មឹង; តេន ប្រើតាមថ្នាក់ ខ្ពស់, កណ្ដាល, ទាបនិងសាមញ្ញ ព.ផ្ទ. រស់)។


t_main: ស្លាយ
t_subscrip: 3
t_pron: [ស្លាយ]
t_source: (អ. slide)
t_pos: ន.
t_exam: ពន្យល់សិក្ខាកាមដោយប្រើស្លាយ។
t_exp:
ផ្នែកតូចមួយនៃរូបភាពនៅលើមជ្ឈដ្ឋានថ្លា (ដាក់នៅក្នុងស៊ុម) ដែលអាចឱ្យគេមើលឃើញរូបភាពនៅលើអេក្រង់បាន នៅពេលបញ្ចាំងពន្លឺមកលើវា :


t_poly: ២)
t_exam: សំនៀងរបស់ស្លឹកប្រហាក់ប្រហែលនឹងសំនៀងមនុស្សហួចដែរ។
t_exp:
ស្លឹកឈើស្រស់ប្រើសម្រាប់ផ្លុំជាបទភ្លេងម្យ៉ាង ដែលជាស្លឹកមានសរសៃរស់ គ្មានរោម អាចបត់បានមិនបាក់ មានសាច់រលោង ដូចជាស្លឹកក្រវាន់ ស្លឹកពួច ស្លឹកជ្រៃក្រឹម ជាដើម :


t_main: ស្លឹកក្រាស់
t_pron: [ស្លឹក-ក្រាស់]
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកខ្លះហៅជីរស្លឹកក្រាស់ថា ជីរក្រអូប ជីរត្រចៀកដំរី ជីរទ្រមឹង ឬជីរទ្រមាំង។
t_exp:
តិណជាតិម៉្យាងមានស្លឹកមូលធំក្រាស់ រឹមស្លឹកមានរាងជាធ្មេញរណារ។ ដើមនិងស្លឹកវាមានរោមឆ្មារៗ គេប្រើជាគ្រឿងទេសនិងជាឱសថ :


t_main: ស្លឹកគ្រៃ
t_pron: [ស្លឹក-គ្រៃ]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លម្ជូរបង់គល់ស្លឹកគ្រៃ, អំបិលម្ទេសដាក់គល់ស្លឹកគ្រៃ។
t_exp:
តិណជាតិមួយប្រភេទ ជាដំណាំស្រុកស្លឹកវែងៗ ក្លិនប្រហើរឈ្ងុយ ដុះបែកជាគុម្ព, ស្លឹកនិងគល់ប្រើការជាគ្រឿងផ្សំឱ្យម្ហូបមានរសឆ្ងាញ់ :


t_main: ស្លឹកទេស
t_pron: [ស្លឹក-ទេស]
t_pos: ន.
t_exp:
(វ.វិចិ.) គ្រឿងប្រដាប់ដៃមួយប្រភេទ ជាខ្សែដៃដែលលម្អដោយក្បាច់សន្លឹកជាច្រើនធ្វើពីលោហៈ រាងជាផ្លិតបើកស្ទើរពាក់កណ្ដាលរង្វង់ដាំត្បូង៣ឬ៥គ្រាប់ ចងភ្ជាប់នឹងខ្សែទម្លាក់ជារំយោលព័ទ្ធជុំវិញកដៃចំនួន២ខ្សែម្ខាង សម្រាប់ឱ្យអ្នករបាំបុរាណខ្មែរពាក់នៅផ្នែកខាងចុងផុតនៃកដៃ។


t_main: ស្លឹកពោធិ៍
t_pron: [ស្លឹក-ពោ]
t_poly: ១)
t_exam: ស្លឹកពោធិ៍កណ្ដឹងវិហារ។
t_exp:
ប្រដាប់មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹកពោធិ៍ ធ្វើដោយបន្ទះស្ពាន់ស្ដើងជាដើម សម្រាប់ដាក់បន្តោកភ្ជាប់នឹងចុងគ្រាប់កណ្ដឹង ដើម្បីឱ្យត្រូវខ្យល់បក់ប៉ះមកអង្រួនកណ្ដឹងឱ្យលាន់ឮ :


t_poly: ៣)
t_exp:
(វ.វិចិ.) គ្រឿងអលង្ការមួយយ៉ាងធ្វើពីបន្ទះលោហៈ មានសណ្ឋានដូចក្បាច់ចក្កច័ន (ចតុកោណស្មើ) ដោយមានរចនាជាក្បាច់ផ្សេងៗ សម្រាប់ដាក់ភ្ជាប់លើសង្វារព័ន្ធត្រង់កន្លែងខ្វែងនៅផ្នែកខាងមុខលើចុងដង្ហើម។


t_main: ស្លឹករឹត
t_pron: [ស្លឹក-រឹត]
t_pos: គុ., ន.
t_notes: (ម.ព. ទ្រាំង{¥¥}២{££})។
t_exp:
សន្លឹកសាស្ត្រាផលិតពីស្លឹកទ្រាំងយកមកកែច្នៃតាមវិធីផ្សេងៗ។ ស្លឹករឹតដែលចាររួចត្រូវបានយកមកចងក្រងជាសាស្ត្រាក្បួនខ្នាតផ្សេងៗ ទាក់ទងនឹងអត្ថបទធម៌អាថ៌របស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ច្បាប់ទូន្មាន របាក្សត្រទាក់ទងនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្បួនទស្សន៍ទាយ ក្បួនព្យាបាលជំងឺ និងក្បួនវេទមន្តផ្សេងៗ ...។


t_main: ស្លឹង
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្លឹង]
t_pos: ន.
t_exam: បួនស្លឹងជាមួយបាទ។
t_exp:
ឈ្មោះរូបប្រាក់សម្រាប់ចាយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ជាន់បុរាណមានរូបក្ដាម, ជាន់បន្ទាប់មកមានត្រារូបហង្សម្ខាងរូបប្រាសាទម្ខាង, តម្លៃ ២០សេន :


t_poly: ២)
t_exam: ពួកបារគូសូត្រស្លុតីថ្វាយជ័យមង្គល។
t_exp:
ខ្មែរប្រើចំពោះតែពាក្យឃ្លោងឃ្លា សម្រាប់ពួកព្រាហ្មណ៍សូត្រថ្វាយជ័យមង្គល ចំពោះព្រះមហាក្សត្រក្នុងព្រះរាជពិធីណាមួយ :


t_main: ស្លោក
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្លោក]
t_source: (សំ. ឝ្លោក; បា. សិលោក)
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីសរសើរ, ពាក្យសរសើរ; ពាក្យកាព្យសម្រាប់សូត្រសរសើរគុណ; ឆន្ទ, គាថា ជាភាសាសំស្ក្រឹតឬបាលី; កេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ។


t_poly: ២)
t_exam: មានពាក្យសុភាសិតថា កុំយកពាក្យស្លោកផ្ទឹមនឹងគម្ពីរ។
t_notes: (ម.ព. សម្លោក និង សិលោក ផង)។
t_exp:
ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅពាក្យរៀលសម្រាប់ទាយលក្ខណៈមនុស្សជាដើម ដូចជា ជំហរសិង្ហ សម្លឹងខ្លា សំឡេងស្អា ភ្នែកមាន់ព្រៃ (ទាយថា មនុស្សម្នាក់បើប្រកបព្រមដោយលក្ខណៈទាំង ៤យ៉ាងនេះ ជាអ្នកមានបុណ្យ មានអំណាចចិត្តមុត) :


t_main: ស្វច្ឆន្ទ
t_pron: [ស្វ័ច-ឆ័ន]
t_source: (សំ.; បា. សច្ឆន្ទ)
t_pos: គុ., ន.
t_exam: មនុស្សស្វច្ឆន្ទ។
t_notes: (ប្រើជា សច្ឆន្ទ ក៏បាន។ បើស្ត្រីជា ស្វច្ឆន្ទាឬសច្ឆន្ទា)។
t_exp:
ដែលមានសេចក្ដីពេញចិត្តចំពោះខ្លួនឯង ឬចំពោះអំពើរបស់ខ្លួន; ដែលតាមទំនើងចិត្តខ្លួន; អ្នកដែលប្រព្រឹត្តតាមទំនើងខ្លួនឯងបាន, អ្នកដែលជាអធិបតីលើខ្លួនឯង; សេរី, សេរីភាព, ស្វៃរិន, អត្តាធីន :


t_poly: ២)
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់មួយប្រភេទមានសណ្ឋានខ្វែងបួនជ្រុង ប៉ែកខាងចុងសណ្ឋានជាកែងស្មើភាគគ្នាទាំងបួន 卍 សម្រាប់អ្នកប្រទេសឥណ្ឌាពួកខ្លះប្រើជាសញ្ញាតាមដោយសន្មតិ ... (សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ស្វស្តិក ផ្សាយពេញលោក)។


t_main: ស្វា
t_pron: [ស្វា]
t_pos: ន.
t_exam: ស្វាក្រិស, ស្វាខោ, ស្វាព្រាហ្មណ៍, ស្វាអង្គត់។ល។
t_exp:
សត្វព្រៃមួយពួក រូបរាងស្រដៀងនឹងមនុស្ស, ជាសត្វរពឹសរប៉ិលរប៉ូច សាវ៉ា ក្រឡិចក្រឡុច; មានច្រើនប្រភេទ ខ្លះមានកន្ទុយ ខ្លះឥតកន្ទុយ :


t_poly: b
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរមកដោយស្រួល, ដោយសួស្ដី, ដោយសុវត្ថិភាព, ដោយសេចក្ដីរីករាយ; ការទទួលភ្ញៀវដោយសេចក្ដីរីករាយ, ដោយរាក់ទាក់។ ពាក្យសម្រាប់ពោលទៅរកភ្ញៀវដែលទើបចូលមកដល់ភ្លាម, មានសេចក្ដីថា "មកស្រួលហើយ!" (ប្រើជា ស្វាគតំ! ក៏បាន)។


t_main: ស្វាគតំ!
t_pron: [ស្វា-គៈ-ត័ង]
t_source: (សំ.,បា. < សុ "ប្រពៃ, ល្អ; ស្រួល" + អាគតំ "មក, ដែលមក", សុ > ស្វ)
t_pos: ឧ.
t_exam: ស្វាគតំ! ស្វាគតំ! អញ្ជើញមកៗ! ឬអញ្ជើញៗ!
t_exp:
មកស្រួលហើយ! ពាក្យសម្រាប់បន្លឺដោយសេចក្ដីត្រេកអររួសរាយរាក់ទាក់ទៅរកភ្ញៀវដែលទើបចូលមកដល់ភ្លាម, មានសេចក្ដីថា "មកស្រួលហើយ!, អញ្ជើញមកស្រួលហើយ! ...", និយាយផ្ទួនពីរដងក៏បាន :


t_main: ស្វាង្គ
t_pron: [ស្វាង-គៈ] ឬ [ស្វាង]
t_source: (សំ. < សុ "ល្អ, ប្រពៃ" + អង្គ "អង្គ, អវយវៈ, រូប", សុ > ស្វ)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានរូបឆោមល្អ, សមរម្យ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា ស្វាង្គា)។
t_exam:
(ព.កា.) ស្វាង្គស្វាង្គា ស្វាមីភរិយា មានភ័ព្វបវរ តាំងពីចាប់ដៃ ជាគូស្រករ មានចិត្តត្រេកអរ ចំពោះបុណ្យទាន។


t_main: ស្វាង្គនា
t_pron: [ស្វាង-គៈ-នា]
t_source: (សំ. < សុ "ល្អ, ប្រពៃ" + អង្គនា "ស្ត្រី", សុ > ស្វ)
t_pos: ន.
t_exp: ស្ត្រីមានរូបល្អ, នាងឆើតឆោម :
t_exam:
(ព.កា.) រីស្វាង្គនា បើមានវិទ្យា គ្រប់គ្រាន់ប្រពៃ រមែងមានយស ខ្ពង់ខ្ពស់ពេកក្រៃ សឹងមានតម្លៃ កម្រមានប្រៀប។


t_main: ស្វាញាក់ចិញ្ចើម
t_pron: [ស្វា-ញាក់-ចិញ្-ចើម]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) ផ្លេកបន្ទោរដែលចេញពន្លឺព្រិចៗព្រើតៗរឿយៗ មានអាការៈស្រដៀងនឹងស្វាញាក់ចិញ្ចើម, ប្រាកដតែនៅវេលាមានភ្លៀងក្នុងរាត្រី (ហៅ មហារីក ក៏បាន)។


t_main: ស្វាធីន
t_pron: [ស្វា-ធីន]
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលប្រព្រឹត្តតាមទំនើងចិត្តខ្លួនបាន, ដែលស្រេចតែនឹងខ្លួនឯង; អ្នកដែលជាអធិបតីលើខ្លួនឯង (អត្តាធីន) :
t_exam: មនុស្សស្វាធីន។
t_source:
(សំ. < ស្វ "ខ្លួនឯង" + អធីន "ដែលតាមអំពើចិត្ត; ដែលស្តិតនៅក្នុងអំណាច; ការស្ថិតនៅក្នុងអំណាច"; បា. សាធីន < ស + អធិន)


t_poly: ២)
t_exp: ខ្មែរហៅសំដៅតែ "ឆ្កែព្រៃ" :
t_exam:
ចចកស្វានស្វា។ (ព.កា.) សម័យបុរាណ ក្នុងព្រៃស្មសាន មានពួកស្វាននៅ ចាំស៊ីសាកសព ស្រស់ៗឆៅៗ សម័យឥឡូវ មិនដូចព្រេងនាយ។


t_main: ស្វាយ
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្វាយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើដំណាំដើមធំ ផ្លែកាលនៅខ្ចីឬចាស់ច្រើនតែជូរ លុះដល់ទុំច្រើនតែផ្អែម សម្រាប់ប្រើបរិភោគបានតាមការ, មានច្រើនប្រភេទស្ទើររាប់ឈ្មោះពុំអស់ :

t_exam:
ស្វាយកែវ, ស្វាយក្បាលដំរី, ស្វាយខ្ទិះ, ស្វាយចេក, ស្វាយទុរេន, ស្វាយពងត្រង, ស្វាយពុំសែន, ស្វាយមាស, ស្វាយមីង, ស្វាយស។ល។


t_poly: ២)
t_exp:
(វេជ្ជ.) កាមរោគម៉្យាងបង្កឡើងដោយមេរោគ ដែលឆ្លងតាមការរួមភេទនិងពីម្ដាយទៅទារកក្នុងផ្ទៃដែលមានរោគសញ្ញាច្រើនបែប។


t_main: ស្វាយចន្ទី
t_pron: [ស្វាយ-ចាន់-ទី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទស្លឹកខ្ចីប្រើជារបោយឬជាអន្លក់បាន, ផ្លែលៀនចុងគ្រាប់លេចចេញមកខាងក្រៅ វេលាទុំមានក្លិនក្រអូបឆួលឆ្ងិតបន្តិច មានជ័របន្តិចៗ អាចបរិភោគបាន, បើគេចេះផ្សំគ្រឿងញាំ មានជីវជាតិឆ្ងាញ់ពីសាគ្រាន់បើដែរ, ជាដំណាំមិនសូវរើសដី, សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ គ្រាប់ស្វាយចន្ទីស្ងួតមានតម្លៃ គួរប្រជាពលរដ្ឋពេញចិត្តដាំឱ្យបានច្រើនឡើង ព្រោះជាសេដ្ឋកិច្ចបន្ទាប់បន្សំមួយប្រភេទក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងដែរ :

t_exam:
គ្រាប់ស្វាយចន្ទីលីងមានរសឈ្ងុយឆ្ងាញ់ សម្រាប់បរិភោគមុន នាំឱ្យការបរិភោគភោជនាហារមានរសឆ្ងាញ់ជាងធម្មតា (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ខ្យូវ គេនិយាយថា ដើមខ្យូវ, ផ្លែខ្យូវ, គ្រាប់ខ្យូវ)។


t_main: ស្វាយព្រៃ
t_pron: [ស្វាយ-ព្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្វាយដែលដុះឯងក្នុងព្រៃ ផ្លែតូចៗរាងត្រមុល មានជ័រច្រើន កាលនៅខ្ចីមានរសជូរខ្លាំង វេលាទុំមានក្លិនក្រអូប អន់ជូរ ល្មមបរិភោគបាន ដើមចាស់មានខ្លឹមគេច្រើនប្រើការធ្វើក្ដារក្រាលផ្ទះឬក្ដារងឿជាដើម។


t_main: ស្វាយរៀង
t_pron: [ស្វាយ-រៀង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយរបស់កម្ពុជា ដែលបង្កើតឡើងក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង ក្នុងឆ្នាំ១៩២២ហើយមានក្រុងស្វាយរៀងជាទីរួមខេត្ត។


t_main: ស្វាហាបតិ
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្វា-ហា-ប៉ៈ-តិ]
t_pos: ឧ.
t_notes: (ម.ព. ស្វាហៈ ផង)។
t_exp:
ពាក្យឧទានក្នុងការសូត្រសែកមន្តអាគមឬសូត្ររម្ងាប់ (ច្រើនប្រើ ស្វាហាបតិ៍) សំដៅសេចក្ដីថា "សូមគោរពព្រះអគ្និ!" ឬ "សូមអញ្ជើញព្រះអគ្និ!" ឬថា "សូមឱ្យក្ដៅដូចភ្លើង!, សូមឱ្យឆេះដូចភ្លើង!, ច្រើនប្រើជាពាក្យផ្ដើមឬជាពាក្យបញ្ចប់មន្តអាគម, ដូចជា ឱមសិទ្ធីស្វាហាបតិ៍ ស្ដាប់បង្គាប់អញជាគ្រូបាធ្យាយ! ...។


t_main: ស្វាហៈ
t_pron: [ស្វា-ហៈ]
t_source: (សំ. ស្វាហា)
t_poly: ១)
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យឧទាន (ប្រើតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍) សម្រាប់បន្លឺក្នុងវេលាគោរពការបូជាទេវតាឬបូជាព្រះអគ្និ, មានសេចក្ដីថា "សូមគោរព!" ឬថា "សូមឱ្យមានតេជះ!; សូមឱ្យមានជោគជ័យ!"។


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ស្វាហាបតិឬស្វាហាបតិ៍ ផង)។
t_exp:
ពាក្យប្រើក្នុងការសូត្រសែកមន្តអាគមស្ដោះផ្លុំឬសូត្ររម្ងាប់, ច្រើនតែប្រើជាពាក្យផ្ដើម ឬជាពាក្យបញ្ចប់មន្តអាគម, សំដៅសេចក្ដីដូចខាងលើ ក៏មាន, សំដៅសេចក្ដីថា "គេថាត្រូវហើយ!, និយាយត្រូវហើយ!" ក៏មាន (បទសន្ធិជា សុ + អាហ, សុ > ស្វ), ដូចជា ឱមសិទ្ធី ស្វាហៈ! ...; ប្រើជា ស្វាហាយ ឬ ស្វាហាយៈ (< សុ + អា + ហាយ) "ឱ្យបាត់ទៅ!; ឱ្យជាសះស្បើយទៅ!" ក៏មាន, ជា ស្វាហាបតិ៍ (ស្វាហាប់) "សូមគោរពព្រះអគ្និ!" ឬ "សូមឱ្យក្ដៅដូចភ្លើង!, ឱ្យឆេះដូចភ្លើង!" ក៏មាន។


t_main: ស្វិតចៅ
t_pron: [ស្វិត-ចៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ មាឌតូច ពួកចាបយំឮសូរសព្ទស្រមៃហាក់ដូចជាពាក្យថា ស្វិតចៅៗ! ... ឬថា ស្វិតទេចៅៗ! ... (មានរឿងព្រេងបរម្បរា តំណាលថាសត្វនេះ មានដើមកំណើតមកពីដូនចាស់ម្នាក់ ដែលចៅប្រុសកំលោះវាយសម្លាប់ ព្រោះខឹងដោយឱ្យអាំងសាច់ស្រស់មួយដុំ ស្វិតតូចខុសពីប្រក្រតីដើម ក៏ចាប់ប្រកាន់ថា ជីដូនលបបរិភោគខ្លះបានជានៅសល់តិច; ជីដូនប្រាប់ថា ស្វិតទេចៅ! ... ក៏ពុំជឿ ...)។


t_poly: ២)
t_exam: កិច្ចសន្យាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលសំណើនិងស្វីការត្រូវគ្នា។
t_exp:
(ច្ប.) ការសម្ដែងឆន្ទៈដែលបុគ្គលម្នាក់ៗបានបញ្ចេញការយល់ព្រមរបស់ខ្លួនចំពោះសំណើដែលបុគ្គលដទៃបានស្នើមកខ្លួន ដើម្បីបង្កើតកិច្ចសន្យា :


t_poly: ២)
t_exam: ក្រោយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកឆ្នាំ១៩២៩ ម៉ូសូលីនីបានអនុវត្តនយោបាយស្វ័យធនភាពនៅប្រទេសអ៊ីតាលី។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចបិទជិតនៃប្រទេសមួយដែលមានការគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ហើយរស់នៅដោយពឹងផ្អែកលើធនធានរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ :


t_main: ស្វ័យនិយោជន៍
t_pron: [ស្វៃ-និ-យោច]
t_poly: ១)
t_exp:
(សេ.ហិ.) ការប្រកបការងារឬមុខរបររកចំណូលផ្ទាល់ខ្លួនដោយមិនពាក់ព័ន្ធនឹងប្រាក់ឈ្នួលឬប្រាក់បៀវត្សដែលផ្ដល់ដោយនិយោជកឬរដ្ឋតាមកិច្ចសន្យាការងារ។


t_poly: ២)
t_exp:
(សេ.ហិ.) កម្មករនិយោជិតនៃវិស័យសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ អ្នកប្រកបវិជ្ជាជីវៈសេរី អាជីវករ ឬកសិករដែលមិនមានលក្ខណសម្បត្តិជានិយោជក។


t_main: ស្វ័យអត្ថបទ
t_pron: [ស្វៃ-អ័ត-ថៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ផ្នែកនៃអត្ថបទ (សញ្ញា ពាក្យ ឃ្លា រូបភាព...) ដែលបានរក្សាទុកក្នុងកម្មវិធីហើយយើងអាចបញ្ចេញមកប្រើបាននៅពេលក្រោយ។


t_main: ស្អប់
t_pron: [ស្អប់]
t_pos: កិ.
t_exp: មិនស្រឡាញ់, ទាស់ចិត្ត មិនចង់ឱ្យប៉ះអារម្មណ៍ :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ស្រឡាញ់)។
t_exam:
ស្អប់មិនចង់ឃើញមុខ។ ពាក្យកាព្យថា ខ្លៅរែងស្អប់ចេះ ខ្សត់ឥតចំណេះ ស្អប់អ្នកមានទ្រព្យ ស្រីស្រាលប្រចណ្ឌ រែងស្អប់ខ្ញុំគាប់ ពាលពិតឥតច្បាប់ រែងស្អប់ប្រដៅ។ ... (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_pos: គុ.
t_exp: ដែលតាក់តែងគ្រឿងប្រដាប់ស្អាតល្អឥតឆ្គង :
t_exam:
(ព.កា.) ប្រាសាទស្អាងស្អាត សម្រាប់ព្រះបាទ បរមបពិត្រ ស្ដេចគង់ប្រក្រតី ក្សត្រថ្លៃទ្រង់ឫទ្ធិ ទ្រង់កាន់ទសពិធ ប្រព្រឹត្តទៀងទាត់។


t_main: ស្អាន
t_pron: [ស្អាន]
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ស្អាត ថា ស្អាតស្អាន គឺស្អាតប្រពៃ ស្អាតបាត :
t_exam:
ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជាស្រីស្រស់កល្យាណ រូបឆោមស្អាតស្អាន គួរចាប់ស្នេហ៍ស្និទ្ធ ទាំងមានវិទ្យា ប្រាជ្ញាថ្លាពិត ទាំងមានគំនិត ជ្រៅជ្រះផងទៀត។


t_main: ស្អី
t_pron: [ស្អី]
t_pos: សព្វ.
t_exp:
(ព.សា.) ពាក្យជាបុច្ឆាសព្វនាមប្រើឃ្លាតក្លាយមកពី សត្វអ្វី? មានអត្ថន័យថា សត្វអ្វី?, ការណ៍អ្វី?, អ្វី?, ច្រើននិយាយថា ស្អីហ្នឹង?, មិនដឹងជាស្អីទេ?, តាមតែស្អីក៏ដោយ។


t_main: ស្អុង
t_pron: [ស្អុង]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វល្អិតមួយប្រភេទ ពួកម្រោម ពួកយុកនៅអាស្រ័យមូលគ្នាក្នុងរូងឬរន្ធឈើ, មានជ័រធុំក្លិនឈ្ងៀមឆ្អិតខ្លាំង, រំងាស់ចំហុយយកញើសធ្វើជាថ្នាំលាបកមរមាស់ឆាប់ជា, កាកឬដុំជ័រប្រើការធ្វើចន្លុះបាន ហៅថា ចន្លុះស្អុង មានក្លិនឈ្ងៀមណាស់។


t_main: ស្អែក
t_subword: ចំណីល្អកុំទុកស្អែក
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ការអ្វីដែលគួរធ្វើត្រូវធ្វើភ្លាមៗទៅ (ដូចជាចំណីល្អ កុំទុកចាំដល់ស្អែក ត្រូវតែបរិភោគឱ្យហើយទៅ ក្រែងលោខានមិនបានបរិភោគ)។


t_main: ស្អំ
t_subscrip: 1
t_pron: [ស្អំ]
t_pos: កិ.
t_exam: ស្អំជើង; ស្អំឫសដូងបាត; ស្អំទឹកកកលើពោះ, ស្អំសរសៃដោយម៉ាស៊ីនស្អំ។
t_exp:
កម្ដៅផ្ទាល់លើសាច់ដែលហើមឬដែលជាំ ដើម្បីឱ្យស្រកឬកុំឱ្យហើម; កម្ដៅផ្ទាល់ដល់សាច់ដែលពិការឱ្យបាត់ឈឺ ឱ្យរួញ, ឱ្យស្វិត; ប្រើមធ្យោបាយផ្សេងទៀត ដើម្បីបំបាត់ការឈឺចាប់ :


t_main: ស្អំ
t_subscrip: 2
t_pron: [ស្អំ]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លស្អំ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកល្អិត ក្លិនស្អុយបន្តិចៗ, ប្រើការជាអន្លក់ឬជាបន្លែបាន តាមដោយចំណូលដែលធ្លាប់បរិភោគ :


t_main: ស្អំ
t_subscrip: 3
t_pron: [ស្អំ]
t_pos: ប.
t_exam: កន្លែងស្អាតស្អំ, ធ្វើការស្អាតស្អំ; មនុស្សស្អាតស្អំ។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ស្អាត ថា ស្អាតស្អំ គឺស្អាតសមរម្យ, ស្អាតមិនទាស់ភ្នែក; មិនសៅហ្មង, មិនមានមន្ទិល (ដោយប្រការណាមួយ) :


t_main: ស៊ង
t_subscrip: 2
t_pron: [ស៊ង]
t_pos: ន.
t_exp: កញ្ចប់ធ្វើដោយស្លឹកចេកស្រស់ជាដើមមានសណ្ឋានជ្រលមមានស្រទាប់ហូតទាញចេញបាន សម្រាប់ដាក់ស្លាបារី :
t_exam: ស៊ងមាស, ស៊ងប្រាក់, ស៊ងស្ពាន់។
t_notes:
(ស៊ងស្លា, មាន២ បែបគឺ ស៊ងតូច ស៊ងដាក់ម្លូបៀកនិងស្លាចំណិត, ថ្នាំឬមានបារីផង ស៊ងធំ ស៊ងដាក់ស្លឹកម្លូព្រមទាំងកំបោរ, ស្លាជ្វា, ស្លា, ថ្នាំ។ ចួនធ្វើដោយមាស, ប្រាក់, ស្ពាន់ មានសណ្ឋានជ្រលមដែរ តែឥតស្រទាប់ឬថតហូតទេ សម្រាប់ដាក់ម្លូឬបារី)។


t_pos: ន.
t_exam: សៀតស៊យនៅផ្នួងសក់ (សម្រាប់ស្ត្រីដែលទុកសក់បួង)។
t_exp:
ប្រដាប់មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្នៀតសក់ ធ្វើដោយមាស, ប្រាក់, ទង់ហ៊្វា, ទង់ដែង, ស្ពាន់, ស្នែងជាដើម សម្រាប់កៀសកៀរប្រមុំឬពង្រាបសក់បួងឬកួចផ្នួងសក់ :


t_main: ស៊ី
t_subscrip: 1
t_pron: [ស៊ី]
t_pos: កិ.
t_notes: (ពាក្យនេះក៏ប្រើចំពោះសត្វដែរ ដូចជា គោស៊ីស្មៅ)។
t_exp:
(ព.សា.) ដាក់អាហារក្នុងមាត់ ទំពា ហើយលេបចូល, បរិភោគភោជនាហារ។ និយាយចំពោះអ្នកបរិភោគ, ប្រើតាមថ្នាក់បុគ្គលដូច្នេះគឺ សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ថា សោយ (ខ្មែរបុរាណប្រើ ស្វោយ) ; សម្រាប់បព្វជិតថា ឆាន់; សម្រាប់មន្ត្រីធំថា ពិសាក្រយា; សម្រាប់មន្ត្រីតូចនិងសាធារណជនដែលគួរគោរពថា ពិសា; សម្រាប់សាធារណជនធម្មតាឬជនស្មើគ្នាថា ហូប; ពាក្យកណ្ដាលថា បរិភោគ; សម្រាប់សាធារណជនអ្នកតូចជាង, និយាយគួរសមថា អាស្រ័យ : មើលនាំគ្នាអាស្រ័យបាយទៅ!; ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់សាធារណជនថា ស៊ី (បុរាណថា ឆី) ; ពាក្យលំអុតសម្រាប់កូនតូចថា ញ៉ាំ; ពាក្យសាមញ្ញទ្រគោះមើលងាយថា ច្រាស, ច្រាសច្រំ, បុះ, បុះច្រាស, សុល, អំពះ! និយាយចំពោះខ្លួនឯងជាអ្នកបរិភោគ បើនិយាយតាមថ្នាក់ដូច្នេះគឺ ក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ដ្រក្សត្រិយ៍ថា ទទួលព្រះរាជទាន; ក្នុងទីចំពោះមុខឥស្សរជនក្រៅពីក្សត្រិយ៍ ឬចំពោះមុខសាធារណជន ដែលគួរគោរពថា ទទួលទាន; ចំពោះមុខសាធារណជនយ៉ាងកណ្ដាលថា បរិភោគ; ចំពោះគ្នាស្មើថា អាស្រ័យ ឬថា ស៊ី; ចំណែកខាងបព្វជិតថា ឆាន់ (ដូចជាអ្នកដទៃនិយាយចំពោះមករកខ្លួនដែរ) :

t_exam:
អាត្មាឆាន់រួចហើយ; ឥស្សរជននិយាយពីខ្លួនឯងជាអ្នកបរិភោគទៅរកសាធារណជនតូចជាងថាអាស្រ័យ, ឬនិយាយដោយគួរសមថា ទទួលទាន!ល។


t_main: ស៊ី
t_subscrip: 2
t_subword: ស៊ីរះសងខាង
t_pron: [ស៊ី-រះ-សង-ខាង]
t_exp: ចេះរេបែរលៃលកយកប្រយោជន៍ឱ្យបានពីមនុស្សទាំងពីរខាង :
t_exam:
(ព.ទ.បុ.) នាងតីស្មាគាង ស៊ីរះសងខាងមិនឱ្យឃ្នើសចិត្ត និយាយពីអ្នកដែលចេះផ្គាប់ចិត្តមនុស្សទាំងពីរខាង ដែលទាស់អធ្យាស្រ័យគ្នា មិនឱ្យអាក់អន់ចិត្តយកលើខ្លួនផង ឱ្យកើតប្រយោជន៍មកលើខ្លួនផង ដូចជាស្រីម្នាក់ឈ្មោះ តី ដែលមានប្ដីពីរចេះផ្គាប់ចិត្តប្ដីទាំងពីរនាក់មិនឱ្យអាក់អន់។


t_main: ស៊ី
t_subscrip: 2
t_subword: ស៊ីលៀសរអៀសខ្លួន
t_exam: គោដំបៅខ្នង ក្អែកហើររំលង រំភាយកន្ទុយ នេះដែរ។
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) គេឥតបើថាចំមកលើខ្លួនសោះទេប៉ុន្តែសម្ដីនោះត្រូវត្រង់រឿងខ្លួន ក៏កើតរអៀសខ្លួនឯង, ជួនកាលឆ្លើយឆ្លងតបតទៅគេភ្លាមក៏មាន; ត្រូវគ្នានឹងសម្ដីថា :


t_main: ស៊ីកា
t_pron: [ស៊ី-កា]
t_source: (អ. zika)
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺស៊ីកាមិនទាន់មានថ្នាំព្យាបាលនោះទេ។
t_exp:
ជំងឺដែលឆ្លងតាមសត្វមូសឬតាមការរួមភេទ ដែលធ្វើឱ្យមានពិការភាពដល់ទារកក្នុងផ្ទៃ។ ជំងឺនេះរាលដាលក្នុងអំឡុងទសវត្សឆ្នាំ ២០១០នឹងបន្តមក :


t_main: ស៊ីណូវីត
t_pron: [ស៊ី-ណូ-វីត]
t_source: (បារ. synovite)
t_pos: ន.
t_exam: បើអ្នកជំងឺសង្ស័យថាខ្លួនមានជំងឺស៊ីណូវីតសូមពិគ្រោះជាមួយនឹងគ្រូពេទ្យចៀសវាងការប្រើថ្នាំដោយខ្លួនឯង។
t_exp:
រលាកទឹកសន្លាក់, ជំងឺមានសភាពស្រួចស្រាល់ ឬរ៉ាំរ៉ៃដែលធ្វើឱ្យស្ងួត ឬមានសារធាតុរាវមិនប្រក្រតីដូចជា ឈាម ទឹករងៃ ឬអាចមានឧស្ម័ន :


t_main: ស៊ីនេម៉ាទិក
t_pron: [ស៊ី-នេ-ម៉ា-ទិក]
t_source: (បារ. cinématique)
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃមេកានិកសិក្សាពីចលនានៃប្រព័ន្ធចំណុចរូបធាតុដោយមិនអាស្រ័យទៅនឹងកម្លាំងដែលមានអំពើលើប្រព័ន្ធឡើយ។


t_main: ស៊ីប
t_pron: [ស៊ីប]
t_source: (បារ. cible)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើលំហាត់បាញ់ស៊ីប។
t_exp:
វង់បាញ់, បន្ទះម្យ៉ាងមានរាងមូលសំប៉ែតសម្រាប់ឱ្យអ្នកធ្វើលំហាត់តម្រង់បាញ់ចំចំណុចគោលដៅដែលស្ថិតនៅចំកណ្ដាល :


t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់ចុចច្របាច់ឱ្យឮសំឡេងចេញពីរថយន្ត ឬទោចក្រយានយន្ត ជាសញ្ញាឱ្យជៀសពីផ្លូវ ដើម្បីជាដំណឹងឱ្យអ្នកនៅតាមដងផ្លូវជៀសទៅម្ខាង ទុកចន្លោះឱ្យយានយន្តបើកបរទៅដោយឥតឧបសគ្គ។


t_main: ស៊ីភីយូ
t_pron: [ស៊ី-ភី-យូ]
t_source: (អ. CPU=Central Processing Unit)
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ឧបករណ៍បណ្ដុំសៀគ្វីដែលធ្វើការងារបីយ៉ាងគឺ ត្រួតពិនិត្យដំណើរការកុំព្យូទ័រ, ធ្វើប្រមាណវិធីបែបតក្កវិទ្យានិងនព្វន្ត, ទទួលធាតុចូលនិងបង្កើតធាតុចេញ។


t_main: ស៊ីមេទ្រី
t_pron: [ស៊ី-មេ-ទ្រី]
t_source: (បារ. symétrie)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលឆ្លុះគ្នា, ដែលឆ្លើយគ្នាពិតប្រាកដនៃទ្រង់ទ្រាយ ទំហំ និងទីតាំងនៃវត្ថុពីរដែលនៅទល់មុខគ្នាឬវិលជុំវិញអ័ក្ស។


t_main: ស៊ីរ៉ូប៍
t_pron: [ស៊ី-រ៉ូ]
t_source: (បារ. Sirop)
t_pos: ន.
t_exam: ស៊ីរ៉ូប៍ខាប់, ស៊ីរ៉ូប៍រាវ, ស៊ីរ៉ូប៍ក្រូចឆ្មារ។
t_exp:
ទឹកស្អិតមានរសផ្អែម លាយដោយមានគ្រឿងផ្សំមានស្ករ សឬស្ករក្រាមនិងរសជាតិផ្លែឈើជាដើម ប្រើជាគ្រឿងផឹក (ភេសជ្ជៈ) :


t_main: ស៊ីស្តូសូម
t_pron: [ស៊ី-ស្តូ-សូម] (ជើង ត)
t_source: (បារ.schistosome)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រូនបង្កជំងឺស៊ីស្តូសូម រស់នៅក្នុងសរសៃវ៉ែនធំ វ៉ែនពោះវៀន និងវ៉ែននៃភ្នាសសើមច្រមុះរបស់សត្វ។
t_exp:
ជំងឺបង្កដោយព្រូនស៊ីស្តូសូម៉ា ស្ថិតក្នុងសន្តានស៊ីស្តូសូម៉ាទីដេ។ ជំងឺនេះកើតចំពោះគោ ក្របី ចៀម ពពែ សេះ ជ្រូក ឆ្កែ ឆ្មា និងមនុស្ស :


t_main: ស៊ុកគ្រលុក
t_pron: [ស៊ុក-គ្រ-លុក]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលច្របូកច្របល់; ខ្ជីខ្ជា, ឥតសណ្ដាប់ធ្នាប់; កញ្ជះកញ្ជាយ :
t_exam:
ធ្វើការស៊ុកគ្រលុក; មនុស្សស៊ុកគ្រលុក។ សប្បុរសយល់ដោយមុខ ស៊ុកគ្រលុកពេកពុំជា កំណាញ់ក្រៅតម្រា សោតសឹងអាប់ប្រយោជន៍យស (សាស្ត្រាច្បាប់កេរ្តិ៍កាល)។


t_main: ស៊ុបខ្នរ
t_pron: [ស៊ុប-ខ្នរ]
t_pos: ន.
t_exam: ម្សៅស៊ុបខ្នរ និងដុំស៊ុបខ្នរ ជួយឱ្យម្ហូបមានរសជាតិឆ្ងាញ់។
t_exp:
គ្រឿងផ្សំស្រេចម្យ៉ាង ផ្សំពីសាច់មាន់ឬសាច់ជ្រូក មានលក្ខណៈជាម្សៅឬដុំ ប្រើជាគ្រឿងស៊ុបឬសម្លជាដើម ទុកប្រើតាមត្រូវការ :


t_main: ស៊ុម
t_subscrip: 1
t_pron: [ស៊ុម]
t_source: (ស. សរសេរជា ជុ៍ម ឬ ទ្រុម អ.ថ. ស៊ុម)
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើស៊ុមទទួលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត។
t_exp:
ខ្លោងដែលរចនាដោយស្លឹកទន្សែឬដោយស្លឹកឈើស្រស់ជាដើម មានសណ្ឋានជាខ្លោងទ្វារ ធ្វើជាលំអក្នុងវេលាធ្វើបុណ្យ ឬទទួលឥស្សរជនជាដើម :


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលប្រថុយ, ដែលហ៊ាន :
t_exam:
ចិត្តស៊ូ គឺចិត្តដែលហ៊ានប្រថុយ, ចិត្តដែលប៉ិនទ្រាំ។ (ព.កា.) ស៊ូខំតស៊ូ ធ្វើតាមគំរូ អ្នកប្រាជ្ញព្រេងនាយ ស៊ូដាច់ស៊ូបង់ ព្រោះបង់ពណ្ណរាយ ស៊ូកុំឱ្យក្លាយ ទៅជាទុជ៌ន។


t_main: ស៊ែវីស៊ីត
t_pron: [ស៊ែ-វី-ស៊ីត]
t_source: (បារ. servicite)
t_pos: ន.
t_exp:
រលាកមាត់ស្បូន, អាការៈអាំងហ្វិចស្យុងនៃមាត់ស្បូនដែលបណ្ដាលមកពីផ្សិត, បាក់តេរី,... មានលក្ខណៈរលាក ក្រហម ធ្លាក់ស ជួនកាលបង្កឱ្យរមាស់និងឈឺផ្សាផ្នែកខាងក្រៅនៃប្រដាប់បន្តពូជនិងអាចបង្កឱ្យធ្លាក់ឈាមតិចៗនៅពេលរួមសង្វាស។


t_main: ហ
t_pron: [ហ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៣១នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៦ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [h] ជាព្យញ្ជនៈដើមក ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស អឃោសៈ។


t_main: ហង
t_pron: [ហង]
t_pos: សព្វ.
t_exam: នែហង!, ហងឯងទៅណា?។
t_notes: (ព.សា. ថា អ្ងែងនិយាយថា, ចុះអ្ងែងធ្វើអី?)។
t_exp:
មេ, ឯង។ ពាក្យសម្រាប់អ្នកធំឬចាស់និយាយទៅរកស្រីដែលតូចទាបជាងខ្លួនឬនិយាយដោយស្មោះស្មើទៅរកស្រីស្មើភាពនឹងខ្លួន :


t_main: ហង្ស
t_pron: [ហង់]
t_source: (សំ.បា. ហំស)
t_pos: ន.
t_exp:
ក្ងានព្រៃ។ បក្សីពួកសកុណជាតិមានក្រញាំជើងព្រែកជាប់គ្នារូបរាងដូចក្ងានប៉ុន្តែមានចំពុះរៀវស្រួចខាងចុងបន្តិចមាន កមូលវែងច្រើនតែមានសម្បុរស្លាប សភ្លឺឬសម្បុរស្លាបលឿងក៏មានខ្លះហៅថាសុវណ្ណហង្ស, ជាសត្វហើរបានខ្ពស់ត្រដែតកាត់ឆ្លងទីឆ្ងាយៗចូលចិត្តហើរចុះហែលទឹករកចំណីក្នុងទឹកវាហែលទឹកពង់កវាសមណាស់, មើលទៅឃើញខ្ញង់គួរពេញចិត្តចង់គយគន់, ហេតុនេះបានជាមានកាព្យបុរាណថា ល្អនេះពេញល្អ គន់មើលទៅក មូលដូចកហង្ស គន់មើលទៅមុខ មុខមូលក្រឡង់ គួរឱ្យតែចង់មើលហើយមើលទៀត។ មានកវីនិពន្ធក្នុងគម្ពីរលោកនីតិថា ថីរមតិបុ, ខុរមតិធំ, ហឹរមតិបំ, ហំរមតិបោ "ស្ត្រីត្រេកអរចំពោះបុរស, ភិក្ខុមានសីលស្រស់ត្រេកអរចំពោះធម៌, ក្របីត្រេកអរចំពោះភក់ថាបវរ, សត្វហង្សនិករត្រេកអរចំពោះស្រះឈូក"។ សត្វហង្សនេះច្រើនកើតមាននៅក្នុងប្រទេសមានអាកាសធាតុត្រជាក់ល្មមជាសត្វព្រៃពុំមែនជាបសុសត្វទេ។ មានចាស់ទុំខ្លះនិយាយតំណាលថាក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងសម័យពីដើមនៅខេត្តកំពង់សោម (ខេត្តព្រះសីហនុសម័យបច្ចុប្បន្ន) មានហ្វូងសត្វហង្សហើរមកចុះលេងទឹកម្ដងៗដែរ, ប៉ុន្តែក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះពុំដែលបានឮគេនិយាយថាមានហង្សទេ។


t_main: ហដ្ដចោរក
t_pron: [ហ័ត-ដៈ-ចោ-រ៉ក់]
t_source: (សំ. ហដ្ដ "ផ្សារ; ទីលេងមហោស្រព; ទីប្រជុំជន" + ចោរក" អ្នកលួច, អ្នកឆក់")
t_pos: ន.
t_exp: ចោរអ្នកលួចឆក់យកអីវ៉ាន់គេក្នុងផ្សារឬក្នុងទីតាំងរបស់សម្ងាចឱ្យមហាជនមើល :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ហដ្ដចោរក វារែងលបឆក់ ទ្រព្យគេឥតក្រែង ច្រើនតែគេចាប់ បានខ្លួនពុំលែង ទ្រព្យឆក់ជាក់ស្ដែង ជាព័ស្ដុនៅដៃ។ រួចពីជាប់គុក នៅតែលុយលុក ឆក់ទៀតទាំងថ្ងៃ ត្រូវកូនប្រុសស្រី ជៀសកុំប្រាស្រ័យ នឹងជនចង្រៃ នេះដោយដាច់ខាត។


t_poly: ២)
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធទស្សនវិជ្ជាយោគៈដែលជាការហ្វឹកហាត់និងលត់ដំរាង កាយ និងចិត្តឱ្យមានតុល្យភាព ដោយប្រើវិធីផ្សេងៗ ដូចជាការធ្វើសមាធិ ការហាត់ប្រាណ ជាដើម ហើយដែលមានកម្រិតស្រាលជាងប្រព័ន្ធវិធីយោគៈផ្សេងៗទៀត។


t_main: ហត្ថខ្នាត
t_pron: [ហ័ត-ខ្នាត]
t_pos: ន.
t_exp:
រង្វាស់ប្រវែងមួយហត្ថដែលជាខ្នាតសម្រាប់ជាងឈើក្នុងបុរាណសម័យ (ប្រវែងកន្លះម៉ែត្របារាំងសែស) ហៅ វឌ្ឍកីហត្ថឬហត្ថមជ្ឈិមបុរសក៏បាន។


t_main: ហត្ថបាស
t_pron: [ហ័ត-ថ្បាស]
t_source: (បា.; សំ. ហស្ដ "ដៃ" + បាឝ "អន្ទាក់")
t_pos: ន.
t_exam: ភិក្ខុគង់ហត្ថបាស, ប្រគេនអីវ៉ាន់លោកហត្ថបាស។
t_exp:
អន្ទាក់ដៃ។ ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនាប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះរង្វាស់ប្រវែង២ហត្ថមួយចំអាម; មានបែបកំណត់២យ៉ាងគឺសម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃអង្គុយឬឈរប្រជុំគ្នាធ្វើសង្ឃកម្មផ្សេងៗឱ្យគិតពីទីបំផុតខាងក្រៅអវយវៈរាល់ខ្លួនចូលមកអស់ម្ខាង១ហត្ថនៅសល់ចន្លោះ១ចំអាមគឺឱ្យឃ្លាត១ចំអាមពីគ្នារួមជា២ហត្ថ១ចំអាម។ សម្រាប់ប្រគេនរបស់ឆាន់ដល់បព្វជិត, ចំណែកខាងទាយកឬទាយិកាឱ្យគិតពីទីបំផុតខាងក្នុងអវយវៈចូលទៅ, ចំណែកខាងបដិគ្គាហកៈឱ្យគិតពីទីបំផុតខាងក្រៅអវយវៈចូលមករួមទាំងពីរខាងឱ្យបាន២ហត្ថ១ចំអាម។ ខ្មែរហៅភិក្ខុសង្ឃដែលគង់ជាគណបូរកៈក្នុងឧបសម្បទាកម្មជាដើមថាហត្ថបាសដែរ :


t_main: ហត្ថលេខ
t_pron: [ហ័ត-ថៈ-ឡេក]
t_pos: ន.
t_exp:
សញ្ញាឬគំនូសដែលគេធ្វើឬចុះផ្នែកខាងក្រោមលិខិត សន្លឹកឯកសារជាដើមសម្រាប់ជាសម្គាល់តាងឱ្យហត្ថលេខាឬឈ្មោះបុគ្គលខ្លួនឯងដើម្បីបញ្ជាក់ថា លិខិតឬសន្លឹកឯកសារនោះបានត្រួតពិនិត្យត្រឹមត្រូវនិងបង្ការការក្លែងបន្លំ។


t_main: ហត្ថលេខា
t_subscrip: 1
t_pron: [ហ័ត-ថៈ-ឡេ-ខា]
t_pos: ន.
t_exam: ចុះហត្ថលេខា (ចុះស៊ីញេ)។
t_notes: (គួរកុំច្រឡំ ហស្ដ ជា ហស្ថ).
t_exp:
សម័យបច្ចុប្បន្ននេះប្រើសំដៅការចុះនាមដោយដៃខ្លួនឯង គឺឈ្មោះរបស់ខ្លួនដែលខ្លួនបានសរសេររួចហើយ ដោយដៃខ្លួនឯងតាមចំណាំរៀងមក; សព្វថ្ងៃនេះប្រើពាក្យ ហត្ថលេខា តាមសម័យនិយមរបស់ប្រទេសកម្ពុជាឯករាជ្យ អព្យាក្រឹតទៅហើយ; (រ.ស.) ជា ព្រះហស្ដលេខា; ទ្រង់ឡាយព្រះហស្ដលេខា។ល។ :


t_main: ហត្ថលេខាឌីជីផល
t_pron: [ហ័ត-ថៈ-ឡេ-ខា-ឌី-ជី-ថល]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ទិន្នន័យដែលភ្ជាប់នឹងសារអេឡិចត្រូនិកដើម្បីបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណនៃហត្ថលេខីឌីជីថលនិងផ្ទៀងផ្ទាត់ស្ថានភាពដើមនៃសារអេឡិចត្រូនិកដែលហត្ថលេខីឌីជីថលបានចុះហត្ថលេខា។


t_main: ហត្ថលេខាអេឡិចត្រូនិក
t_pron: [ហ័ត-ថៈ-ឡេ-ខា-អេ-ឡិច-ត្រូ-និច]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) រាល់ហត្ថលេខាដែលបានបង្កើតឡើងតាមមធ្យោបាយអេឡិចត្រូនិកសម្រាប់ប្រើប្រាស់កំណត់អត្តសញ្ញាណរបស់ហត្ថលេខី ដូចជាហត្ថលេខាឌីជីថលជាដើម។


t_main: ហត្ថិលិង្គ
t_pron: [ហ័ត-ថិ-លឹង]
t_source: (បា. <ហត្ថី "ដំរី" + លិង្គ "ភេទ, បែបភាព"; សំ. ហស្តិន៑ > ហស្ដី + លិង្គ)
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វបក្សីមួយប្រភេទមាឌធំសម្បើមមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងដំរីមានចំពុះមានក្រញាំជើងធំមាំមានចំអេងស្លាបធំវែងអាចឆាបឆក់សត្វធំៗមានម្រឹគជាដើមយកធ្វើជាចំណីរបស់វាបាន មានកំណើតនិងលំនៅនាទ្រូងព្រៃហិមពាន្ត។​ វាតែងហើរចេញមករកឆាបឆក់ចំណីឯប្រទេសជិតៗព្រៃហិមពាន្តមួយដងមួយកាល; មានរឿងតំណាលថាសត្វហត្ថិលិង្គនេះឯងវាបានឆាបឆក់ព្រះនាងទេវីជាព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទបរន្តបៈវានាំយកព្រះនាងទៅដាក់លើប្រគាបឈើព្រះនាងទេវីក៏ប្រសូតព្រះរាជបុត្រគឺឧទេនកុមារដែលតមកបានសោយរាជ្យតសន្តតិវង្សពីព្រះវរបិតាមានព្រះកិត្តិនាមថាព្រះបាទឧទេនទ្រង់ជ្រាបមន្តវិជ្ជាខាងការហៅដំរីព្រៃមានល្បីក្នុងផ្ទៃរឿងនិទានជាប់មានជាប្រពៃណីឱ្យព្រះមហាក្សត្រិយ៍ពុទ្ធសាសនិកយកព្រះបរមនាមនោះ មកតាំងជាឋានន្តរ គឺងារនៃពួកមន្ត្រីដែលមានមុខងារនាទីជាអ្នករក្សាដំរីព្រះរាជទ្រព្យក្នុងរជ្ជកាលសម័យបុរាណមានពាក្យថាឧទេនៗមានភក្ដីឧទេន, ជំនិតឧទេន, ឧទេនស្នេហាជាដើម។ ឃើញថាក្នុងសម័យព្រេងនាយនោះមានមហាបក្សីហត្ថិលិង្គនេះពិតមែន (ប្រើជា ហត្ថីលិង្គ ឱ្យមានសំឡេងវែងតាមការស្រួលមាត់ហៅក៏បាន)។


t_pos: គុ.
t_exp: ដែលត្រូវតែប្រហារជីវិតបង់ :
t_exam: ចោរហនេយ្យុំចោរកំណាចដែលត្រូវតែសម្លាប់ចោល។
t_notes:
(និយាយក្លាយឃ្លាតទៅទៀតជា ចោរហន្ទយុំ ក៏មាន។ អ.ថ. ហ័ន-ទៈ-យុង ប៉ុន្តែបើចង់ឱ្យត្រឹមត្រូវកុំប្រើ ហន្ទយុំ គួរប្រើ ហនេយ្យុំ វិញ)។


t_main: ហសាភិប្រាយ
t_pron: [ហៈ-សា-ភិ-ប្រាយ]
t_pos: ន.
t_exp: ការនឹកចង់សើច; ការមានបំណងដើម្បីសើចលេងសប្បាយ; បំណងក្នុងការរីករាយសប្បាយ :
t_exam: បព្វជិតមិនគួរបណ្ដោយចិត្តឱ្យមានហសាភិប្រាយក្នុងពេលណាមួយឡើយ។
t_source:
(សំ. < ហស ឬ ហស៑ "សើច; រីករាយ" + អភិប្រាយ "បំណង; ចំណង់; សេចក្ដីប្រាថ្នា"; បា. ហសាធិប្បាយ < ហស + អធិប្បាយ)


t_main: ហសិកា
t_pron: [ហៈ-សិ-កា]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: សំណើច, សំណើចក្អាកក្អាយសប្បាយភ្លេចខ្លួន :
t_exam:
កុំធ្វើហសិកាភ្លេចខ្លួន ក្រែងគ្រោះមកជួននៅនាលោកីយ៍។ (ព.កា.) ថាៈ ហៃនាងកញ្ញា ធ្វើហសិកា ត្រូវគិតមុខក្រោយ គិតការណ៍រាក់ជ្រៅ ពុំត្រូវបណ្ដោយ ឱ្យចិត្តទន់ខ្សោយ ត្រអាលភ្លេចខ្លួន។


t_main: ហា
t_subscrip: 1
t_subword: ហាហៅ
t_pron: [ហា-ហៅ]
t_exp: ស្រែកហៅ :
t_exam:
(ព.កា.) អ្នកមានពូជផៅ ឃើញភ្ញៀវហាហៅ ចៅរ៉ៅរាក់ទាក់ ចរចាស្មោះស្មើ អើពើដោយស្ម័គ្រ ហៅលោកហៅអ្នក តាមការប្រាស្រ័យ។


t_main: ហាត់ប្រាណ
t_subword: ល្បែងហាត់ប្រាណ
t_pron: [ល្បែង-ហាត់-ប្រាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ល្បែងដែលនាំឱ្យយឺតសរសៃ, ឱ្យស្រួលខ្លួន, ឱ្យមានកម្លាំងច្រើន ឱ្យថ្នឹកក្នុងការលើកទម្ងន់ជាដើម; ល្បែងបុរាណយ៉ាងដូចទាញព្រ័ត្រ, ចោលឈូង, លោតអន្ទាក់, ទាត់សីជាដើម; ល្បែងសម័យឥឡូវដូចយ៉ាងហាត់ពត់ខ្លួន, ទាត់បាល់, វាយកូនគ្លី, ហាត់លោតតោងជាដើម។


t_main: ហាត់ព្យាម
t_pron: [ហាត់-ព្យាម]
t_pos: កិ.
t_exp: ព្យាយាមហាត់, ហាត់ដោយយកចិត្តទុកដាក់ :
t_exam:
(ព.កា.) ឧស្សាហ៍ហាត់ព្យាម រមែងមាននាម ថាអ្នកសម្ភី ពុំសូវមានអន់ ច្រើនចេះខ្ទេចខ្ទី ឡើងជាមុនី ក៏សឹងតែមាន។


t_poly: ៣)
t_exam: ជណ្ដើរថ្មភក់នៃប្រាសាទភ្នំបាខែងទទួលរងហានិភ័យដោយកត្តាធម្មជាតិ និងមនុស្សដើរឡើងចុះ។
t_exp:
(វ.វិចិ.) ហេតុឬបញ្ហាប្រឈមផ្សេងៗដែលអាចនាំឱ្យបាត់បង់ឬខូចខាតនូវបុរាណវត្ថុសិល្បៈ ប្រាសាទបុរាណនិងស្ថានីយបុរាណវត្ថុវិទ្យា :


t_main: ហាសកថា
t_pron: [ហា-សៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) នាដកអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធ តាក់តែងជារឿងល្ខោន ដែលដំណើររឿងប្រកបដោយឈុតឆាក កំប្លុកកំប្លែង ធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ផ្ទុះសំណើច។


t_main: ហាសរស
t_pron: [ហា-សៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធចេះបង្ហាញសកម្មភាពកំប្លុកកំប្លែង ធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ សើចសប្បាយរីករាយ។ នៅក្នុងរឿងធនញ្ជ័យ ធនញ្ជ័យរើសអាចម៍សេះច្រកថង់យាមយកទៅជូនសេដ្ឋីកណ្ដាលចំណោមមន្ត្រី។ នៅក្នុងរឿងអាឡេវ អាឡេវចាប់ម៉ែឪវារៀបការដើម្បីបានស៊ីនំគម នំអន្សម...។


t_main: ហាហា
t_subscrip: 2
t_pron: [ហា-ហា]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យបន្លឺដោយអស្ចារ្យឬដោយមានសេចក្ដីទុក្ខព្រួយខ្លាំង (ព.កា.) ឬ (ព.ទេ.) ; ត្រូវនឹងពាក្យខ្មែរថាយី!, យីអើ!, យីអើហ្ន៎!, ឰ!, ឰយា!)។


t_main: ហិតូបត្ថម្ភ
t_pron: [ហិ-តូ-ប៉ាត់-ថ័ម]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) ការគ្រប់គ្រងលើជនដែលមានសមត្ថភាពតិចតួចពេកក្នុងការយល់ដឹងនិងវិនិច្ឆ័យអំពីលទ្ធផលតាមផ្លូវច្បាប់នៃសកម្មភាពរបស់ខ្លួនដោយសារមានវិបត្តិខាងបញ្ញាស្មារតី។


t_main: ហិមពាន្ត
t_pron: [ហិ-មៈ-ពាន]
t_source: (បា. ហិមវន្តុ "មានទឹកសន្សើម" > ហិមវន្ត; ខ្មែរប្រើ វ > ព, ព > ពា)
t_pos: ន.
t_exp: ប្រទេសឬភ្នំមានទឹកសន្សើម :
t_exam: ព្រៃហិមពាន្ត, ភ្នំហិមពាន្ត។
t_notes:
(ម.ព. ហិមៈ ផង។ ខ្មែរប្រើក្លាយជា ហេមពាន្ត ក៏មាន, ប្រើក្លាយឃ្លាតទៅទៀតជា ហេម្បូពាន្ត ក៏មាន, ព.កា. ប្រើជា ហិមវ័ត, ហេមវ័ត, ហិមវ័ន្ត, ហេមវ័ន្ត, ហេមវា ក៏មាន; សម័យសព្វថ្ងៃនេះលេចឮឈ្មោះក្នុងសកលលោកថា ហិមាល័យឬហិមាលយា)។


t_main: ហិមវ័ត
t_subscrip: 2
t_pron: [ហិ-មៈ-វ័ត]
t_pos: ន.
t_exp: ភ្នំហិមពាន្ត :
t_exam:
ភ្នំហិមវ័ត (ព.កា.) ហិមវ័ត-ហិមវ័ន្ត-និងហេមវា មានន័យដូចគ្នាតែមួយបែប ជាវេវចនៈសម្រាប់អែប អែបនែបលែបខាយជាជើងកាព្យ។ ជួនប្រើជាពាក្យហេមពាន្ត ឱ្យមានសម្ផស្សស្រស់មិនសាប កវីប្រើតាមលំអានកាព្យ កំណាព្យសម្បូរណ៍សម្ដីប្រើ។


t_main: ហិមវ័ត
t_subscrip: 3
t_pron: [ហិ-មៈ-វ័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
នាមទេវតាជាបិតានៃនាងឧមា; ព្រោះហេតុនេះបានជានាងឧមាមាននាមផ្សេងទៀតថាហេមវតីឬហៃមវតី "ធីតាឬបុត្រីនៃហិមវ័ត" (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។


t_main: ហិមាល័យ
t_pron: [ហិ-ម៉ា-ឡៃ]
t_source: (សំ.បា. <ហិម "ទឹកសន្សើម" + អាលយ "លំនៅ" = លំនៅនៃទឹកសន្សើម)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ហិមៈ)។
t_exp:
ឈ្មោះដងភ្នំច្រើនសង្កាត់ជាប់តៗគ្នារាំងព្រំដែនប្រទេសឥណ្ឌា ពីទិសខាងកើតទៅទិសពាយ័ព្យ នៅក្នុងចន្លោះនៃក្បាលទន្លេព្រហ្មបុត្រនិងទន្លេឥណ្ឌុសឬស៊ិន្ទ (ក្នុងសម័យបុរាណហៅភ្នំហិមវ័តឬភ្នំហិមវ័ន្ត, ខ្មែរច្រើនហៅភ្នំហិមពាន្តឬហេមពាន្ត) ពួកអ្នកភូមិសាស្ត្របានពិនិត្យមើលដោយគ្រឿងវាស់ សម័យបច្ចុប្បន្នឃើញបណ្ដោយដងភ្នំនេះ២ ២៥០គីឡូម៉ែត្រ, ត្រង់កំពូលដែលខ្ពស់ៗជាងគេខ្លះមានកម្ពស់៨ ៨៦០ម៉ែត្រ, ខ្លះខ្ពស់៨ ៥៨១ម៉ែត្រ, ខ្លះខ្ពស់៨ ៥៨០ម៉ែត្រ; កំពូលក្រៅពីនេះក៏សុទ្ធសឹងតែខ្ពស់ៗ ត្រដឹមត្រដែតចុះតាមលំដាប់ៗគ្នា, ជាដងភ្នំមានឈ្មោះលេចឮប្រាកដពេញសកលលោក ...។


t_main: ហិរញ្ញ
t_pron: [ហិ-រ៉ាញ់]
t_source: (បា. ឬ សំ.)
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exam: ហិរញ្ញទ្រព្យ។
t_exp:
ប្រាក់ឬមាស, ប្រាក់មាសឬមាសប្រាក់ (ទោះនៅជាសាច់ប្រាក់ឬសាច់មាសក្ដីដែលរម្លាយសិតជារូបប្រាក់រូបមាសសម្រាប់ចាយក្ដី) :


t_main: ហិរញ្ញប្បទាន
t_pron: [ហិ-រ៉ាញ់-ញ័ប-ប៉ៈ-ទាន]
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) ការផ្ដល់ហិរញ្ញវត្ថុ ការឱ្យខ្ចី ការផ្ដល់ប្រាក់ ការផ្ដល់ទុន ឬការផ្ដល់ឱ្យនូវធនធានសម្រាប់ទ្រទ្រង់ដំណើរការអនុវត្តគម្រោងធុរកិច្ចណាមួយ។


t_main: ហិរញ្ញប្បទាន
t_subword: ហិរញ្ញប្បទានបំណុល
t_pron: [ហិ-រ៉ាញ់-ញ័ប-ប៉ៈ-ទាន-បំ-ណុល]
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) ការកៀរគរធនធានហិរញ្ញវត្ថុ តាមរយៈការបោះពុម្ពផ្សាយនិងលក់នូវមូលបត្របំណុលដូចជាសញ្ញាបណ្ណនិងបណ្ណបំណុលដទៃទៀតនៅក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុឬផ្សារទុន។


t_main: ហីន
t_subword: ហីនល័ក្ខណ៍
t_pron: [ហី-នៈ-ល័ក]
t_pos: ន.
t_exp: ល័ក្ខណ៍ថោកទាប; ដែលមានល័ក្ខណ៍ថោក, ថោកឫក, ខាតល័ក្ខណ៍ (ព.កា.) ថា :
t_exam:
រីឯហីនល័ក្ខណ៍ នោះមានបីថ្នាក់ មួយគេឥតហៅ ខ្លួនដើរជជ្រក-មមកចូលទៅ នេះប្រាជ្ញលោកហៅ ថាហីនលក្ខណា។ ពីរឥតគេសួរ ការណ៍គួរពុំគួរ ខ្លួនចេះតែថា ប៉ោចៗម្នាក់ឯង ឥតក្រែងនរណា អ្នកប្រាជ្ញលោកថា កិរិយាហីនល័ក្ខណ៍។ បីពោលអួតខ្លួន អួតពេកផ្ទួនៗ អួតហួសវោតវគ្គ អ្នកឮគេទ្រាន់ ស្ទើរផ្ទាន់ឱ្យអាក់ រាប់ថាហីនល័ក្ខណ៍ មានបីប្រការ។


t_main: ហីនយាន
t_subscrip: 2
t_pron: [ហី-នៈ-យាន]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. មហាយាន ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះលទ្ធិឬពួកពុទ្ធសាសនិកដែលជាគូគ្នានឹងមហាយានកើតមានឡើងដោយពួកមហាយានសន្មតហៅ, សំដៅសេចក្ដីថា"យានតូចឬមានធម៌ជាយាននាំសត្វដ៏តូច"; ហៅថេរវាទីឬទក្ខិណនិកាយក៏បាន។


t_main: ហឹប
t_pron: [ហឹប]
t_source: (ស. ហីប អ.ថ. ហ៊ីប)
t_pos: ន.
t_exam: សំពត់អាវមួយហឹបធំ, ប្រាក់មួយហឹបដែកតូច។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើ, ដោយដែក, ដោយស្ពាន់ជាដើម មានសណ្ឋានបែបឡាំង មានគម្រប មានត្រចៀក មានថតឬឥតថតក៏មាន មានសោឬឥតសោក៏មាន សម្រាប់ដាក់វត្ថុផ្សេងៗ :


t_main: ហឹរ
t_pron: [ហឹល]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានរសផ្សាក្ដៅឆួល (ដូចយ៉ាងរសម្ទេសខ្មាំង, ម្រេច) :
t_exam:
រសហឹរ, សម្លហឹរ (និយាយក្លាយជា ហើរ ក៏មាន ប៉ុន្តែមិនដែលសរសេរទេ ដូចជាខ្នុរ, ឆ្នាំកុរ, សម្បុរ ដែលនិយាយក្លាយជាខ្នោរ, ឆ្នាំកោរ, សម្បោរនោះដែរ)។


t_main: ហឺប
t_pron: [ហឺប]
t_source: (យ.)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកក្មេងលេងហឺប (សព្វថ្ងៃនេះគ្មានទេ)។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទលេងដោយទម្លាក់កាសឬសេនលើដុំឥដ្ឋលើបន្ទះក្បឿងឬក្ដារឱ្យរមៀលទៅ, មានគំនូសដីជាកម្រិតទី, ជាល្បែងក្មេង :


t_main: ហឺយ!
t_pron: [ហឺយ]
t_pos: ឧ.
t_exam: ហឺយ!មកណេះ; ហឺយ!កុំចូលមក!
t_exp:
នែ!ពាក្យសម្រាប់ហៅគ្នាឬប្រើជាសញ្ញាហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើអ្វីៗ (ជាសម្ដីទ្រគោះពុំសមគួរ ប្រើចំពោះតែទៅរកអ្នកតូចទាបឬកូនក្មេង) :


t_main: ហុត
t_subscrip: 1
t_subword: ហុតាចារ្យ
t_pron: [ហ៊ុ-តា-ចា]
t_pos: ន.
t_exp:
អាចារ្យអ្នកចេះធ្វើហុតកម្ម, អាចារ្យអ្នកចេះបូជាភ្លើង (ទាំងអស់នេះសុទ្ធតែជាលទ្ធិផ្សេងពីលទ្ធិពុទ្ធសាសនា)។


t_main: ហុត
t_subscrip: 2
t_subword: ហុតទឹកសម្លឹងកាក
t_exam: ខ្ញុំទំនុកបម្រុងវាដោយស្មោះត្រង់ពិតៗមិនមែនហុតទឹកសំដៅកាកទេ។
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ឱ្យអ្វីៗឬទំនុកបម្រុង, ផ្គត់ផ្គង់សម្លឹងសំដៅប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនឬបម្រុងនឹងឱ្យបានមកជាកូនប្រសាជាដើម :


t_poly: ២)
t_exp: ដែលនៅកំលោះឬនៅក្រមុំសុទ្ធសាធ :
t_exam:
(ព.កា.) កំលោះហូតថ្នាក់ ត្រូវយល់ឱ្យជាក់ នូវមាត្រាច្បាប់ កូនគេក្រមុំ កុំហ៊ានពាល់ចាប់ ពុំបានទេស្លាប់ ប្រយោជន៍លោកីយ៍។ ក្រមុំហូតថ្នាក់ ត្រូវរក្សាលក្ខណ៍ ប្រយ័ត្នអប្រីយ៍ ត្រូវប្រើឫកពា ចរិយាកូនស្រី ទោះនឹងស្រដី ឱ្យត្រូវបែបបទ។


t_main: ហូតពន្ធ
t_pron: [ហូត-ពន់]
t_pos: កិ.
t_exp: យកពន្ធទំនិញដោយគិតតាមតម្លៃដើមនិងចំនួនរបស់ :
t_exam:
គយហូតពន្ធក្នុងមួយរយយកបី (ដូចយ៉ាងត្រីឆ្អើរថ្លៃដើម១ចង្កាក់១០រៀលក្នុង១០០ចង្កាក់ គយហូតយកតែ៣ចង្កាក់ គឺយកពន្ធ៣០រៀល)។


t_main: ហូប
t_pron: [ហូប]
t_pos: កិ.
t_exam: អ្នកហូបបាយហើយឬនៅ?, ឯងរាល់គ្នាម៉េចក៏មិននាំគ្នាហូបបាយឱ្យហើយពីថ្ងៃពីភ្លឺទៅ?។
t_exp:
បរិភោគភោជនាហារ (ស៊ី)។ សម្ដីសម្រាប់ហៅការបរិភោគនៃមនុស្សស្មើភាពនឹងខ្លួនឬតូចជាងខ្លួន ដោយសេចក្ដីគួរសម, ជាសម្ដីខ្ពស់ជាងពាក្យអាស្រ័យ ទាបជាងពាក្យពិសា :


t_main: ហូល
t_pron: [ហូល]
t_pos: ន.
t_exam: ហូលប្រុស, ហូលស្រី។
t_exp:
ឈ្មោះសំពត់សូត្ររបស់ខ្មែរ ត្បាញដោយសូត្រចងគាធ លើកជាគោម ជាក្រឡាក្បាច់រចនាវិចិត្រផ្សេងៗ តាមចំពោះនិងសេចក្ដីពេញចិត្តនៃអ្នកត្បាញ ជាការយ៉ាងល្អិតធ្វើដោយផ្ចិតផ្ចង់មមឹះមមៀវរបស់ស្ត្រីខ្មែរ :


t_main: ហូល
t_subword: ហូលជរ
t_pron: [ហូល-ជ]
t_pos: ន.
t_exp: ហូលដែលត្បាញលើកជាក្បាច់ជរត្រង់ជាយ។ (ព.កា.) ថា :
t_exam:
មេបាស្លៀកហូលជរ សម្ដីខ្ទរប្រកាន់ច្បាប់ ឱ្យត្រូវតាមទម្លាប់ សណ្ដាប់ធ្នាប់ទម្រង់ការ។ ពីបូរាណព្រេងព្រឹទ្ធ ត្រូវតែគិតតាមវោហារ ចាស់ទុំជាអាចារ្យ ទើបកិច្ចការបានចម្រើន។


t_main: ហួង
t_subscrip: 1
t_pron: [ហួង]
t_pos: កិ.
t_exp: ទាមយក, តោងទាម, ខារខាំង :
t_exam: ហួងយកទ្រព្យសម្បាច់; ហួងប្រយោជន៍ឱ្យបានតែខ្លួនម្នាក់ឯង។
t_source:
(ស. ហ្វង អ.ថ. ហួ៎ង "រក្សា, គ្រប់គ្រងរក្សា, ថែទាំ មិនចង់ឱ្យ"ឬហ្វ់ង អ.ថ. ហួង "កួចកាន់ តោងទាម មានកង្វល់ទៅរក")


t_main: ហួង
t_subscrip: 3
t_pron: [ហួង]
t_source: (ស.)
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះរូបប្រាក់សម័យបុរាណសម្រាប់ចាយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ តម្លៃ១០សេន :
t_exam: ពីរហួងជាមួយស្លឹង បួនស្លឹងជាមួយបាទ (=៨០សេន)។
t_notes:
(ប៉ុន្តែក្នុងរជ្ជកាលខ្លះគិតតម្លៃមួយហួងត្រឹមតែ៧សេនកន្លះ, ពីរហួងជាមួយស្លឹង=១៥សេន, បួនស្លឹងជាមួយបាទ=៦០សេន។ ចាស់ទុំពីដើមច្រើនប្រដៅកូនចៅថាដូចជា បានប្រាក់មួយហួងមួយស្លឹងត្រូវសន្សំទុក កុំចាយវាយកញ្ជះកញ្ជាយពេក!)។


t_main: ហួយ
t_pron: [ហួយ]
t_source: (ចិ. ហូយហួយ)
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកលេងហួយច្រើនតែផ្សងយល់សប្នឬស្វែងរកគ្រូចេះយឹតចេះខាប។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទមានដើមកំណើតអំពីពួកចិន លេងដោយចេញរូបមាន៣៦រូបណាមួយ ឬចេញតួអក្សរ, តួលេខ៣៦តួ តួណាមួយ, ចេញក្នុងមួយថ្ងៃពីរពេល ព្រឹកម្ដងល្ងាចម្ដង ឱ្យពួកអ្នកចូលចិត្តលេងចាក់ផ្សងតាមសំណាង, ជាល្បែងនាំឱ្យមនុស្សទាំងឡាយញៀនជាប់ចិត្តមិនងាយលែងលេង, នាំឱ្យខាតវេលាធ្វើការរបរនិងការសិក្សា ហិនហោចទ្រព្យសម្បត្តិមិនភ្ញាក់ខ្លួន (មានតែក្នុងសម័យពីដើម) :


t_main: ហៀន
t_pron: [ហៀន]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: ខ្យងហៀន។
t_exp:
ឈ្មោះខ្យងគោកមួយប្រភេទ រាងត្រមៀចសម្បុរស កាលណាបញ្ចេញខ្លួនពីក្នុងសំបក មានសាច់ពីរដុំវែងៗសណ្ឋានជាស្នែង នៅអាស្រ័យនឹងដើមឈើក្នុងព្រៃត្រជាក់ :


t_main: ហៀវ
t_subscrip: 1
t_pron: [ហៀវ]
t_pos: ន.
t_exp: ចង្កូមសេះឈ្មោល :
t_exam:
សេះដុះហៀវ (ដុះក្នុងកាលដែលពេញទំហំ)។ (ព.ទ.បុ.) សេះញីដុះហៀវ មាន់ញីរងាវ ស្រីច្រៀងខាតល័ក្ខណ៍ (សេចក្ដីងាយមិនបាច់អធិប្បាយ; ប៉ុន្តែក្នុងសម័យនេះសកលលោករាប់អានស្រីចេះច្រៀងពីរោះថា"មានតម្លៃ" មិនបង្អាប់ថា"ខាតល័ក្ខណ៍" ដូច(ព.ទ.បុ.) នេះទេ)។


t_main: ហៀវហោះ
t_pron: [ហៀវ-ហោះ]
t_pos: កិ.
t_exp: ហោះលឿនប្លៀវ, ហោះផ្លេកផ្លោះច្រៀវច្រៃ :
t_exam:
យក្សហៀវហោះ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) យន្តមេឃហៀវហោះ រម្លងចន្លោះ ដងភ្នំនានា ត្រដែតត្រដឹម សន្លឹមនេត្រា ព្ធដ៏វេហាស៍ ដូចក្រៀលបក្សី។ អ្នកជិះក្នុងយន្ត ក្រឡេកគយគន់ មើលមកផែនដី ឃើញឆ្ងាយលន្លឹម គួរព្រឹមហឫទ័យ បែរជាឥតភ័យ ព្រោះអាងគ្រឿងចក្រ។


t_poly: ២)
t_exp:
មធ្យោបាយនិងទំនាក់ទំនងផលិតកម្មដែលជាមូលដ្ឋានសង្គម ដូចជាផ្លូវ ស្ពាន ព្រែកជីក ទំនប់ ប្រឡាយ រោងចក្រអគ្គិសនី ព្រលានយន្តហោះ ជាដើម។


t_main: ហេតុ
t_pron: [ហែត]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_exp:
ការឬដំណើរដែលប្រព្រឹត្តទៅ; ការណ៍; ដំណើរ; រឿង; ទំនង; ដើមទង, ទងគន្លង; ដើមចម; ផ្លូវ; ផ្លូវសេចក្ដី; វិធី; បំណង។


t_main: ហេតុ
t_subword: ហេតុផលសន្ធាន
t_pron: [ហេ-តុ-ផៈ-ឡៈ-សន់-ធាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យតហេតុនិងផល គឺពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងប្រយោគប្រាប់ផល ដែលជាប់តមកពីហេតុ, ប្រើចំពោះពាក្យថាព្រោះ, ព្រោះថា, ព្រោះហេតុនោះបានជា, ដ្បិត, ដ្បិតជា, ដ្បិតថា (ព.វ.)។


t_main: ហេតុ
t_subword: ហេតុវិជ្ជា
t_pron: [ហេ-តុ-វិច-ជា]
t_pos: ន.
t_exp: វិជ្ជាដែលត្រិះរិះរកឱ្យឃើញតាមហេតុ (តក្កវិជ្ជា) :
t_exam:
(ព.កា.) ថាហេតុវិជ្ជា អ្នកប្រាជ្ញនានា ក្នុងលោកទាំងមូល រមែងស្រាវជ្រាវ រាវដោយអនុកូល រកឃើញប្រមូល ប្រមុំតាមពិត។ ហេតុនិងបច្ច័យ មានការប្រាស្រ័យ ជាគូការគិត រាវរកខុសត្រូវ តាមផ្លូវពិនិត្យ បើទាល់ការគិត ពុំអាចរកឃើញ។ល។


t_main: ហេតុការណ៍
t_pron: [ហែត-កា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
រឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងដោយហេតុផ្សេងៗមានដូចជាចោរប្លន់ឬកាប់សម្លាប់គ្នា, ភ្លើងឆេះផ្ទះ, គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ជាដើម។


t_main: ហេតុបច្ច័យ
t_pron: [ហែត-ប៉ាច់-ច័យ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីបានសម្រេចផល, មូល, ឫសគល់នៃរឿង, ឫសគល់នៃលទ្ធផលអ្វីមួយ, ផលដែលកើតពីហេតុអ្វីមួយ, ហេតុការណ៍ដែលមានអ្វីមួយជាមូលដ្ឋាន, ជាដើមហេតុ។


t_main: ហេមន្តជីព
t_pron: [ហេ-ម៉ន់-តៈ-ជីប]
t_pos: ន.
t_exp:
(ជីវ.) ការក្រាំងនៃសត្វប្រភេទខ្លះនៅសិសិររដូវ ដូចជាថនិកសត្វរទច្ឆេទី (កកេរ) ក្រាំងនៅរដូវរងា។ រទច្ឆេទីថនិកសត្វក្រាំងក្នុងរដូវរងាហើយចេះធ្វើសំបុកដោយមែកឈើដូចជា ប្រមា កណ្ដុរ និងប្រចៀវ ជាដើម។


t_main: ហេមាទ្រិ
t_subscrip: 2
t_pron: [ហេ-ម៉ា-ទ្រិ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រាសាទថ្មបុរាណមួយខ្ពស់ត្រដឹម មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងភ្នំយ៉ាងតូចនៅក្នុងកំពែងមហានគរ (នគរធំ) ខាងទិសប៉ែកពាយ័ព្យនៃប្រាសាទបាយ័ន (ក្នុងខេត្តសៀមរាប)។ ប្រាសាទហេមាទ្រិ"ប្រាសាទភ្នំមាសឬប្រាសាទសុមេរុ"នេះព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័ន (មហាក្សត្រខ្មែរក្នុងសម័យមហានគរ) ទ្រង់ចាត់ការឱ្យកសាងក្នុងរវាងសតវត្សរ៍ទី១៦និងទី១៧នៃពុទ្ធសករាជ (ព. ស. ១៥៩២ដល់១៦០៨) ; សព្វថ្ងៃនេះហៅប្រាសាទបាពួនឬបាភួន។


t_main: ហេរិក
t_pron: [ហេ-រិក]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកស៊ើប, ចារបុរស; អ្នកសម្ដែងសេចក្ដីស្និទ្ធស្នាលដើម្បីស៊ើបយកការណ៍ពិត :
t_notes: (បើស្ត្រីជា ហេរិកា)។
t_exam:
(ព.កា.) រីពួកហេរិក មានយោបល់ញឹក សង្កេតហេតុការណ៍ គេប្រើការស៊ើប ដោយនូវវិចារណ៍ ច្រើនតែបានការ-ពិតពុំសូវឃ្វាង។


t_main: ហេលហល
t_pron: [ហេល-ហល]
t_pos: គុ.
t_exam: បរិភោគអាហារច្រើនជ្រុលទាល់តែហេលហល។
t_exp:
ដែលចេះតែប្រែប្រួលៗឬប្រែចុះប្រែឡើង ដោយហេតុតឹងពោះបរិភោគអាហារច្រើនហួសកំណត់ ឬព្រោះអំណាចខ្យល់ធាក់ច្រាល់ឡើង, ហល់ផ្ទៃ :


t_main: ហែម
t_subscrip: 2
t_pron: [ហែម]
t_pos: ន.
t_exam: លើកគ្រោងអដ្ឋិដាក់ក្នុងហែម ហើយនឹងដង្ហែទៅធ្វើឈាបនកិច្ច។
t_exp:
ក្ដារមឈូសរាងខ្លី តូចក្រោមរីកលើ មានគម្របកំពូល វិចិត្រដោយក្បាច់រចនា សម្រាប់ដាក់គ្រោងអដ្ឋិដែលនឹងធ្វើឈាបនកិច្ច (ច្រើនតែដាក់គ្រោងអដ្ឋិឥស្សរជន) :


t_main: ហែហួច
t_pron: [ហែ-ហួច]
t_pos: ន.
t_exam: ពួកក្មេងលេងហែហួច។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយប្រភេទលេងដោយយកផ្លែឈើ ឬយកអ្វីៗមានសណ្ឋានមូលមកចងនឹងខ្សែតូចវែងប្រមាណមួយលូកឬខ្លីជាងនេះ ចាប់ចុងខ្សែគ្រវីលែងបោលពេញកម្លាំងដៃម្ខាងឱ្យលឿនឡើងទៅឯអាកាសខាងលើ ស្រែកថា ហែហួចខ្ពស់គ្រលួចជាងគេ!, បើរបស់អ្នកណាឡើងខ្ពស់ជាងគេ ទុកថាជាឈ្នះ (ជាល្បែងហាត់ចោលឱ្យឡើងខ្ពស់) :


t_main: ហែហៃ
t_pron: [ហែ-ហៃ]
t_pos: កិ.
t_exam: មិនត្រូវខ្លួនមកហែហៃលើរបស់អស់នេះទេ!
t_exp:
ត្រួតត្រាបង្គាប់បញ្ជាលើ; ត្រួតត្រាខារខាំង (ច្រើនប្រើចំពោះតែការត្រួតត្រាលើអ្វីៗដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួនឬដែលជាសាធារណៈ) :


t_main: ហៃរិក
t_pron: [ហៃ-រិក] ឬ [ហែ-រិក]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: ចោរ, ចោរលបលួច :
t_notes: (បើស្ត្រីជា ហៃរិកា)។
t_exam:
(ព.កា.) រីគ្រឿងចាប់ចង គ្រឿងឃុំឃាំងផង គឺពួកហៃរិក វាផ្ដើមបង្កើត ជាគ្រឿងគួរភ្លឹក បើគ្មានហៃរិក គុកក៏មិនមាន។ មូសបង្កើតមុង ហៃរិកព្រយុង ព្រយឹតឈ្លានពាន នាំឱ្យរាជការ នៅស្ងៀមពុំបាន បាបហៃរិកច្រាន ឱ្យសង់គុកចាំ។


t_main: ហៃសាន
t_pron: [ហៃ-សាន]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្លឹមហៃសាន។
t_exp:
ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទ មានផ្កាលឿង សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាអង្កាញ់ស្ទើរចាប់ច្រឡំ មានរសល្វីង, មានខ្លឹមខ្មៅសាច់រឹង, ប្រើធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគបានច្រើនប្រភេទ :


t_main: ហៃអើ!
t_subscrip: 1
t_pron: [ហៃ-អើ]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យបន្ទរក្នុងល្បែងអុំទូកងប្រណាំងជាដើម, ប្រើក្នុងវេលាប៉ប្រះទូក (អ្នកម្នាក់ស្រែកថា) ទូក-ងផ្កាចារ (អ្នកទាំងអស់ស្រែកព្រមគ្នាថា) ហៃអើៗ! (ប្រើសំឡេងយឺត ហៃ-អើ ហៃ-អើ)។


t_main: ហោ
t_subscrip: 3
t_pron: [ហោ]
t_pos: គុ.
t_exam: សង្ឃាដីឡើងសាច់ហោមួយផ្ទាំង; ដេរប្រយ័ត្នកុំឱ្យហោ!
t_exp:
ដែលមានសាច់ប៉ោងឬជ្រួញខ្លះដោយអន្លើមិនរាបស្មើ (ចំពោះតែវត្ថុមានសាច់ទន់ យ៉ាងដូចសំពត់ឬក្រដាសជាដើម ដែលដេរឬបត់, ខ្ចប់ជាជាន់) :


t_main: ហោគ្រឿង
t_pron: [ហោ-គ្រឿង]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ទីរទុកគ្រឿងទ្រង់សម្រាប់ព្រះរាជាឬមន្ទីរសម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់សោយព្រះក្រយាស្ងោយ (ធ្វើក្នុងព្រះបរមរាជវាំង)។


t_main: ហោច
t_subword: ទឹកឡើងត្រីស៊ីស្រមោច ដល់ទឹកហោចស្រមោចស៊ីត្រី
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) អ្នកមានបុណ្យស័ក្ដិឬអ្នកមានទ្រព្យច្រើនដែលប្រើអំណាចជិះជាន់អ្នកតូចទាប, លុះដល់ខ្លួនមានសភាពជាអ្នកទន់ខ្សោយ, បែរជាអ្នកតូចទាបលែងគោរពកោតខ្លាចអាចធ្វើឫកគ្រហើដាក់វិញ (មានន័យស្រដៀងគ្នានឹង (ព.ទ.បុ.) ថា កង់ត្រាចកង់ធ្នង់ ដែរ)។


t_main: ហោចទៅ
t_pron: [ហោច-ទៅ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: ដោយហោចទៅ សូម្បីតែឧសដុតក៏ក្រដែរ។
t_exp:
យ៉ាងតិចណាស់ទៅ, យ៉ាងក្រណាស់ទៅឬដោយតិចណាស់ទៅ, ដោយពិបាករកណាស់ទៅ (ត្រូវប្រើពាក្យ សូម្បី, សព្វបើ, គ្រាន់តែ, ទុកជា នេះ ពាក្យណាមួយបន្ទាប់ជាដរាប) :


t_main: ហោជាង
t_pron: [ហោ-ជាង]
t_pos: ន.
t_exam: ហោជាងស្លឹក, ហោជាងឈើ, ហោជាងបាយអ, ហោជាងបេតុង; ហោជាងប្រាសាទ, ហោជាងវិហារ។
t_source:
(ស. ហូជាង អ.ថ. ហូ៎ឆាង “ត្រចៀកដំរី “ ប្រើជាឈ្មោះបន្ទះក្ដារផ្គុំភ្ជាប់គ្នាធ្វើជារូបឆាកមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងត្រចៀកដំរី)

t_exp:
របាំងដាក់ត្រង់ខាងក្រោមចុងដំបូលគ្រឹះវិហារឬសាលាជាដើម មានសណ្ឋានបីជ្រុងស្មើភាគឬស្រួចខាងលើជាងបន្តិច ធ្វើជាឋានលាតក៏មាន ឆ្លាក់ឬគូរជាក្បាច់រចនាក៏មាន :


t_main: ហោណាំង
t_pron: [ហោ-ណាំង]
t_source: (ស. ហ្ចន័់ង អ.ថ. ហ៎ណ័ង "ផ្ទះសម្រាប់អង្គុយលេងឬសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ")
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្ទះតូចទទឹងពីខាងមុខ តភ្ជាប់ពីផ្ទះធំមក បណ្ដោយប្រវែងគ្នានឹងទទឹងផ្ទះធំ សម្រាប់អង្គុយឬដេករំហើយសម្រាកកាយឬសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ។


t_main: ហោព្រះ
t_subword: ហោព្រះអដ្ឋិ
t_pron: [ហោ-ព្រះ-អ័ត-ឋិ]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ទីរតម្កល់ព្រះអដ្ឋិនៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យនិងព្រះអដ្ឋិនៃក្សត្រាក្សត្រីទាំងឡាយ (ធ្វើក្នុងព្រះបរមរាជវាំង)។


t_pos: ន.
t_exp:
ការបូជារោង គឺការតាំងហោមពិធីមុនបង្អស់ក្នុងពេលចូលរោងពិធីបុណ្យធំ ឬពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍, គេត្រូវឱ្យអ្នកភ្លេងលេងបទតន្ត្រីឈ្មោះហោមរោង មុនបទភ្លេងឯទៀត។ អ្នកភ្លេងស្រុកខ្លះហៅក្លាយឃ្លាតថា ភ្លេងហ៊ុមរោង, ខ្លះហៅក្លាយមកទៀតថា ភ្លេងឃុំរោង; គួរហៅ ហោមរោងវិញ ទើបត្រឹមត្រង់តាមប្រភពរបស់ពាក្យ។


t_main: ហោរ
t_pron: [ហោ]
t_source: (ពាក្យឃ្លាតក្លាយមកពី សំ. ហោរា)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកចេះហោរាសាស្ត្រឬអ្នកចេះតារាសាស្ត្រ, ហិណ្ឌិក :
t_exam:
ក្បួនហោរ, ទំនាយហោរ។(ព.កា. ថា ពួកហោរព្យាករ ថាបុត្របវរ កបដោយលក្ខណា នៅជាគ្រហស្ថ នឹងបានឡើងជា ចក្រពត្រា-ធិរាជអង្គឯក។ បើទ្រង់ព្រះផ្នួស នឹងបានឡើងហួស ដល់ធម៌ដ៏ប្លែក គឺជាព្រះពុទ្ធ វិសុទ្ធក្រៃពេក ជាសាស្ដាឯក តែមួយក្នុងលោក។ ពួកហោរថ្វាយទំនាយចំពោះព្រះសិទ្ធត្ថកុមារ)។


t_main: ហោរ
t_subword: ភូតនៅហោរចោរនៅជាង
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ធម្មតាហោរច្រើនតែភូតកុហកផ្សំខ្លះ, ធម្មតាជាងមាសប្រាក់ច្រើនតែលបគៃកិបយកមាសប្រាក់ដែលគេយកមកជួលឱ្យធ្វើគ្រឿងមាសប្រាក់ខ្លះ (ប៉ុន្តែបើតាមពិត, មិនមែនសុទ្ធតែដូច្នោះទាំងអស់គ្នាទេ)។


t_main: ហោរា
t_pron: [ហោ-រ៉ា]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
កម្រិតវេលា, កម្រិតរាសី, ដំណើរនៃចក្ករាសី; ម៉ោង; ជតាឬជាតា, ជតារាសី; លក្ខណៈ; លេខា។ សព្វថ្ងៃ ពាក្យនេះក៏មានន័យសម្គាល់អ្នកចេះហោរាសាស្ត្រ ដូចពាក្យ ហោរ ដែរ។


t_main: ហំ
t_pron: [ហំ]
t_pos: គុ.
t_exp: មាំ, មាំមួន, មាំសាច់ហាប់; សំណំ :
t_exam:
មាឌហំ, រាងហំ។ (ព.កា.) អ្នកប្រុសមាឌហំ ទាស់តែមិនខំ រកស៊ីធ្វើការ ដល់ពេលប្រពន្ធ ចម្អិនអាហារ ទើបចូលមកស្ដារ ពមញាត់ពមញាត់។ កូនប្រុសទាំងឡាយ អ្នកកុំរាយមាយ ឥតប្រឹងនឿយហត់ កើតជាកូនប្រុស ត្រូវខំខាំមាត់ កាន់ការឱ្យស្ទាត់ កុំធ្វើលែនលន។


t_main: ហៈ
t_pron: [ហៈ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ឬ, អេះ?; (ព.សា.) អ‌៊ីចេះ?) :
t_exam:
ដូច្នេះទេហៈ?ឯណោះទេហៈ? មាតាបិតាត្រូវសង្គ្រោះបុត្រធីតាដោយស្ថានប៉ុន្មានយ៉ាងហៈអ្នក? (ប្រើក្នុងការទេសនាបុច្ឆាវិស្សជ្ជនា)។


t_main: ហ័តហោង
t_pron: [ហ័ត-ហោង]
t_source: (សំ.បា. ហត "បៀតបៀន ដែលត្រូវគេបៀតបៀន")
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលស្ងាត់គួរខ្លាច ព្រោះតែងតែមានសត្រូវចាំបៀតបៀន :
t_notes: (ម.ព. ព្រៃ{¥¥}១{££})។
t_exam:
ព្រៃហ័តហោង។ (ព.កា.) ថានាព្រៃហ័តហោង សឹងមានគោតខ្លោង សាហាវយង់ឃ្នង កុំទៅម្នាក់ឯង កណ្ដែងកន្លង ចរចូលម្ដងៗ ត្រូវឱ្យមានគ្នា។ បើមានគ្រោះកាច ដែលគួរតែខ្លាច ព្រោះការពាធា នៃសត្វសាហាវ ឬជនពាលា ចរចូលឥតគ្នា រែងភិតភ័យខ្លាំង។


t_main: ហ័វ
t_subscrip: 1
t_pron: [ហៅ]
t_source: (សំ.បា. ហវឬហវ៑)
t_pos: កិ.
t_exp:
បន្លឺសម្ដីចេញឈ្មោះ, ស្រែកដង្ហោយចំឈ្មោះ; ពោលពាក្យចេញឈ្មោះ; ឱ្យឈ្មោះ (ខ្មែរបុរាណប្រើជាហាវ, សម័យសព្វថ្ងៃនេះប្រើជា ហៅ។


t_main: ហ!
t_pron: [ហ]
t_pos: ឧ.
t_exam: ហលើក!
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការហុច, ក្នុងការប្រគល់អ្វីៗឱ្យគ្នាឬប្រើក្នុងការតឿនជាសញ្ញាឱ្យស្រុះគ្នា; ប្រើបានចំពោះតែទៅរកបុគ្គលអ្នកតូចជាងឬស្មើគ្នា។ ហ ជាពាក្យបង្អូសវែងសម្រាប់តឿនឱ្យស្រុះគ្នាឬឱ្យអ្វីៗយ៉ាងយឺតមិនប្រញាប់មិនបង្ខំ :


t_main: ហ្មត់ចត់
t_pron: [ម៉ត់-ចត់]
t_source: (ស. ហ្មតចត អ.ថ. ហ្មុតចុត)
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ស្អាត, បរិសុទ្ធ, ប្រពៃ, ឥតមន្ទិល; ត្រឹមត្រូវ; គ្រប់គ្រាន់; ដែលគួរដល់ការ :
t_exam:
មនុស្សហ្មត់ចត់, ចិត្តហ្មត់ចត់, គំនិតហ្មត់ចត់; ធ្វើការហ្មត់ចត់, ចេះហ្មត់ចត់ (សរសេរជា ម៉ត់ចត់ ក៏មាន តែ ម.ប្រ. ច្រើនតែប្រើតាមប្រភពដើមថា ហ្មត់ចត់ នេះឯង)។


t_main: ហ្មប
t_pron: [ម៉ប]
t_source: (ស. ហ្ម្ចប អ.ថ. ហ្មប)
t_pos: កិ.
t_exam: ពួកមន្ត្រីធំតូចអង្គុយហ្មបត្រៀបត្រាក្នុងក្រឡាព្រះគំនាល់។
t_exp:
អង្គុយបត់ជើងច្រត់ដុំដៃទាំងពីរលើទីផ្ទៃឱនបន្ទាបខ្លួនចុះ ឬអង្គុយបត់ជើងដាក់ដុំដៃទាំងពីរលើជង្គង់ឱនបន្ទាបខ្លួនបញ្ឆៀងបន្តិចទៅខាងឆ្វេង (បែបបទអង្គុយគាល់ឥស្សរជនមានក្សត្រិយ៍ជាដើម) :


t_main: ហ៊‌ិះ
t_pron: [ហ៊ិះ]
t_pos: ឧ.
t_exp:
សូរលាន់មាត់ដោយមិនគាប់ចិត្ត, ដោយស្អប់, ដោយធុញទ្រាន់, ដោយមានទុក្ខព្រួយ, ...ឬសូរសើចតិចៗ (លាន់មាត់ឮហ៊‍ិះឬហ៊ិក៏មាន)។


t_main: ហ៊ីង
t_pron: [ហ៊ីង]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វមួយប្រភេទសន្តានកង្កែប តែសណ្ឋានមាឌត្រមុលបំប៉ោងខ្លួនបាន, បង្កប់ខ្លួននៅក្នុងដីសើមឬក្នុងគំនរស្លឹកឈើសើម កាលណាមានភ្លៀង ចេញមកខាងក្រៅ តែងស្រែកយំឮសូរខ្លាំងហួសមាឌ; ហ៊‌ីងមាន៣ប្រភេទ។ (ព.កា.) ថា :

t_exam:
ហ៊‌ីងខែដើមឆ្នាំ ភ្លៀងធ្លាក់សស្រាំ ចេញយំអឺងអាប់ យំពុំដឹងខ្លួន ថាគេនឹងចាប់ យកទៅសម្លាប់ ងាប់ព្រោះតែមាត់។ ជនពាលច្នោះដែរ ពោលពាក្យបៀតបែរ ឥតការទៀងទាត់ និយាយព្រតៗ ដោយក្ដីភ្លាំងភ្លាត់ ស្លាប់ដោយសារមាត់ រអិលឥតគ្រឿងទប់។


t_main: ហ៊ីប៉ូតែក
t_pron: [ហ៊ី-ប៉ូ-តែក]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) សិទ្ធិប្រាតិភោគប្រត្យក្សមួយប្រភេទដែលផ្ដល់ឱ្យម្ចាស់បំណុលនូវសិទ្ធិទទួលការសងចំពោះសិទ្ធិលើបំណុលរបស់ខ្លួនដោយមានអាទិភាពលើម្ចាស់បំណុលឯទៀតចំពោះអចលនវត្ថុដែលបានដាក់ជាប្រាតិភោគនៃកាតព្វកិច្ចដោយកូនបំណុលឬតតិយជនដោយមិនផ្ទេរការកាន់កាប់។


t_main: ហ៊‌ឹង
t_subscrip: 2
t_pron: [ហ៊ឹង]
t_pos: ន.
t_exam: ពួកក្មេងលេងហ៊‌ឹង។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងក្មេងប្រុសមួយប្រភេទ លេងឆ្កឹះវាយកំណាត់ឈើឬកំណាត់ឫស្សីមួយវែងមួយខ្លី ...អ្នកចាញ់ត្រូវរត់លើទីមានកំណត់បញ្ចេញសំឡេងឮហ៊‍ឹង!មិនឱ្យដាច់សូរ :


t_main: ហ៊‌ឹង
t_subscrip: 3
t_subword: ហ៊‌ឹងអារក្ស
t_pron: [ហ៊ឹង-អា-រ៉ាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្ដារហ៊‌ឹងដាក់តោកអារក្សឬដាក់ដូងទុំច្រុះនិងគ្រឿងបូជាអារក្ស ជាគ្រឿងសម្គាល់ថាជាកន្លែងលំនៅនៃខ្មោចអារក្ស (របស់ប្រជាជនខ្លះអ្នកប្រកាន់ជឿខ្មោចអារក្ស)។


t_main: ហ៊‌ឺៈ!
t_pron: [ហ៊ឺៈ]
t_poly: ១)
t_pos: ឧ.
t_exam: ហ៊ឺៈយកចុះ!; ហ៊ឺៈលើក!
t_exp:
ហ!, ហ៏!; ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការហុចអ្វីៗឱ្យគ្នាឬឱ្យសញ្ញាឱ្យប្រឹងលើករបស់ធ្ងន់ជាដើម (ចំពោះតែទៅរកមនុស្សតូចជាងឬស្មើភាពគ្នា) :


t_main: ហ៊ូពាន់
t_pron: [ហ៊ូ-ពាន់]
t_source: (ស. ហ្វ័ព័ន អ.ថ. ហួ៎ផាន់ "នាយពាន់")
t_pos: ន.
t_exp:
មេទ័ពឬមន្ត្រីអ្នកត្រួតពលរាប់ពាន់។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងសម្គាល់ក្នុងបណ្ដាស័ក្ដិមន្ត្រី មានអត្ថន័យថាជាអ្នកមានអំណាចត្រួតពលបានប៉ុណ្ណោះៗពាន់ (ក្នុងកាលដែលមានសឹកសង្គ្រាម) :

t_exam:
ស័ក្ដិ៩ហ៊ូពាន់, ស័ក្ដិ១០ហ៊ូពាន់ (មានអំណាចត្រូវត្រួតពលបានចំនួន៩ពាន់, ចំនួន១០ពាន់នាក់) និយាយកាត់ខ្លីថាស័ក្ដិ៩ពាន់, ស័ក្ដិ១០ពាន់ ប៉ុន្តែកាលណាសរសេរតែងប្រើហ៊ូពាន់ជាដរាប។


t_main: ហ៊ោ
t_pron: [ហ៊ោ]
t_pos: កិ.
t_exam: ហ៊ោយកជ័យ, ហ៊ោសប្បាយ, ហ៊ោក្រេវៗ។
t_exp:
ស្រែកបន្លឺសូរសព្ទឮខ្ពស់គ្រលួចស្រួចឡើងឬស្រែកបន្លឺសូរសព្ទគឹកកងខ្ពស់គ្រលួចស្រួចឡើងព្រមគ្នាយកជ័យឬដោយសេចក្ដីរីករាយក្នុងការលេងកម្សាន្តសប្បាយជាដើម :


t_main: ហ៊ៅ
t_subword: ឈរហ៊ៅ
t_pron: [ឈ-ហ៊ៅ]
t_pos: កិ.
t_exp:
ឈរឱបដៃស្ងៀមមិនស្ដីថាអ្វី គ្រាន់តែសម្ដែងខ្លួនឱ្យលោកអ្នកធំឃើញ ហើយលោកនឹងសួរឱ្យដឹងការណ៍។ (ព.ប្រ.) ឈរធ្មឹងមិនស្ដី។


t_main: ឡ
t_subscrip: 1
t_pron: [ឡ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៣២នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៧ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [l] ជាព្យញ្ជនៈជើងធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរលំហូរ ឃោសៈ។


t_main: ឡ
t_subscrip: 2
t_pron: [ឡ]
t_pos: ន.
t_exam: ឡឥដ្ឋ, ឡក្បឿង, ឡធ្យូង។
t_exp:
គុកឬជើងក្រានធំទូលាយ បិទភ្ជិតទុកឱ្យមានប្រហោងតែត្រង់កន្លែងដែលត្រូវទុក សម្រាប់ដុតឥដ្ឋជាដើមបង្ហប់កម្ដៅឱ្យឆ្អិន :


t_pos: គុ.កិ.
t_exp: (ព.ប្រ.) ដែលខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ អាប់អន់លេចឮសាយសុសសព្វទិសទី :
t_exam:
កេរ្តិ៍ឈ្មោះស្អុយឡប់។ (ព.កា.) កេរ្តិ៍ឈ្មោះស្អុយឡប់ ទោះលាបទឹកអប់ ក៏កែមិនឡើង ទោះបីមានបុណ្យ យសស័ក្ដិធ្លាប់ថ្កើង ប្រើឫកចើងម៉ើង ក៏ឡើងមិនរួច។


t_poly: b
t_exam: យកបញ្ហានេះមកធ្វើជាឡប់ឡែ។
t_exp:
អ្វីៗដែលគេប្រើសម្រាប់លាក់បាំង បង្វែងដាន ដោះសាជាដើម; ដែលត្រឡប់ត្រឡិន សាចុះសាឡើង(ចំពោះពាក្យសម្ដី ក្នុងន័យដូចខាងដើម) :


t_main: ឡាន
t_subscrip: 1
t_pron: [ឡាន]
t_pos: ន.
t_exam: ឡាននាឡិកា។
t_exp:
រមូរដែកមានសណ្ឋានជាចម្រៀកឬជាបន្ទះតូចកាលណាមួលរឹតឱ្យតឹងមានកម្លាំងប្រឹងរលារវាតចេញ សម្រាប់ញ៉ាំគ្រឿងចក្រឱ្យដើរជាដើម :


t_main: ឡាន
t_subscrip: 3
t_pron: [ឡាន]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.ប្រ.) រថយន្ត :
t_exam:
បើកឡាន, ជិះឡាន (រថយន្តឥតមានឡានសោះទេ ប៉ុន្តែហៅតាមរូបរថតូចៗ មានទ្រង់ទ្រាយដូចរថយន្ត មានឡានមួលឱ្យតឹងរត់រអិលទៅបាន សម្រាប់កូនក្មេងលេង, រូបរថនោះគេនាំយកពីប្រទេសក្រៅមកលក់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា តាំងពីកាលដែលមិនទាន់មានរថយន្តមែនទែនមកដល់នៅឡើយ, លុះតមកមានរថយន្តមកដល់ជាដំបូង ខ្មែរក៏នាំគ្នាហៅ ឡាន រាល់មាត់ជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃ, សម្ដីក្នុងផ្លូវការ គួរលែងហៅ ឡាន គួរហៅ រថយន្ត វិញ, បើមានគេសួរ យើងអាចឆ្លើយរួច, ដោះស្រាយបានដោយងាយ តាមប្រភពនៃពាក្យនេះ)។


t_pos: ន.
t_exp: ព្រះបរមនាមឬព្រះនាម ដែលក្សត្រិយ៍ទ្រង់ចុះដោយព្រះហស្ដព្រះអង្គ :
t_exam: ធ្វើចុតហ្មាយក្រាបបង្គំទូលសូមឡាយ។
t_notes:
(ច្រើនប្រើពាក្យ ឡាយព្រះហស្ដ, ឡាយព្រះហស្ដលេខា ។ ម.ព. ហត្ថ និង ហស្ដ ផង; គួរកុំច្រឡំសរសេរ ឡាយព្រះហស្ថឬឡាយព្រះហស្ថលេខា ព្រោះ បា. ហត្ថ, សំ. ហស្ដ)។


t_main: ឡាយឡុង
t_pron: [ឡាយ-ឡុង]
t_source: (ស. លេហ្ល័ង អ.ថ. ឡេហ្ល័៎ង)
t_pos: កិ.
t_exam: ឡាយឡុងរបស់, លក់ឡាយឡុង។
t_exp:
លក់របស់ដោយបើកឱកាសឱ្យអ្នកទិញដេញថ្លៃគ្នា អ្នកណាហ៊ានថ្លៃជាងគេបានអ្នកនោះ (លក់ជារាជការឬដោយមានអនុញ្ញាតពីរាជការ) :


t_main: ឡាវ
t_subscrip: 1
t_pron: [ឡាវ]
t_pos: ន.
t_exam: ឡាវចាក់ប្រេង។
t_exp:
បំពង់មានមាត់រីក ប៉ែកខាងក្រោមស្ដួចរៀវតូចសម្រាប់ស៊កក្នុងមាត់ដបជាដើម ចាក់ប្រេងឬទឹកកុំឱ្យហៀរចេញមកខាងក្រៅ :


t_main: ឡាស៊ែ
t_pron: [ឡា-ស៊ែ]
t_source: (បារ. laser)
t_pos: ន.
t_exam: ឧបករណ៍ឡាស៊ែ; រស្មីឡាស៊ែ។
t_exp:
(រូប.) ឧបករណ៍សម្រាប់ផលិតពន្លឺក្ដៅខ្លាំង ដែលគេប្រើប្រាស់សម្រាប់កាត់លោហវត្ថុរឹងនិងសម្រាប់ការងារផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ; រស្មីពន្លឺដែលចេញពីឧបករណ៍នេះ :


t_main: ឡិន
t_pron: [ឡិន]
t_source: (ស. ហ្លេន អ.ថ. ហ្លេ៎ន)
t_pos: ន.
t_exp:
ចៅទួត។ ខ្មែរប្រើស្ទើរជាបរិវារសព្ទ សម្រាប់និយាយបានតែផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ចៅ ថា ចៅឡិន គឺចៅទួតឬចៅដែលជាប់ក្រសែញាតិឆ្ងាយទៅហើយ :

t_exam:
(ព.កា.) ត្រកូលញាតិផៅ ពីកូនដល់ចៅ រៀងដល់ចៅឡិន គួរប្រុងប្រយ័ត្ន កុំឱ្យហោចហិន គំនិតឱ្យឆ្អិន កុំឱ្យឃ្លៀងឃ្លាត។ ពូជពង្សធ្លាប់ខ្ពស់ ធ្លាប់មានស័ក្ដិយស ត្រូវរក្សាជាតិ កុំធ្វើលែនលន ឱ្យបង់មារយាទ ត្រូវយោងវង្សញាតិ ដោយក្ដីឃ្មាតខ្មី។ ខ្លួនបានធំថ្កើង កុំឱ្យចើងម៉ើង ឱ្យញាតិប្រុសស្រី គេធុញគេទ្រាន់ គេស្អប់មិនស្ដី សូវបង់អ្វីៗ កុំឱ្យបង់ឈ្មោះ។


t_main: ឡិមឡុម
t_pron: [ឡិម-ឡុម]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលចាប់ចុងព្រយុងដើមស្រមូលប្រឡិមប្រឡុំ :
t_exam:
(ព.កា.) សម្ដីឡិមឡុម; គំនិតឡិមឡុម; និយាយឡិមឡុម។ ត្រូវហាត់និយាយ កុំធ្វើរាយមាយ ឡិបឡុបឡិមឡុម កុំប្រើឫកពា ចច្រិមចច្រុម កណ្ដាលជំនុំ ឱ្យគេធុញទ្រាន់។ ការចេះព្រោះហាត់ សម្ដីព្រោះមាត់ ធ្លាប់ថ្នឹកគ្រប់គ្រាន់ បើឥតបានហាត់ រែងនឹកពុំទាន់ និយាយច្រើនភ័ន្ត នែៈៗញយៗ។ សម្ដីជាឯក ត្រូវការជជែក ពាក្យពេចន៍មិនខ្សោយ បើអន់សម្ដី និយាយច្រើនធ្លោយ បាត់មុខបាត់ក្រោយ នែៈៗច្រំដែល។


t_main: ឡឹប
t_pron: [ឡឹប]
t_pos: កិ.
t_exp: លួចកិបបន្លំលាក់ទុកខ្លះ, កិបបំបាត់យកខ្លះ។ និយាយថា ស៊ីឡឹប ក៏បាន :
t_notes: (ម.ព. ស៊ី{¥¥}១{££})។
t_exam:
ឡឹបប្រាក់រាជការ, ឡឹបប្រាក់ពន្ធ (ព.កា.) កុំប្រើកលឡឹប លៃលកកាញ់កិប បំបាត់បំបែរ យើងកើតជាមនុស្ស ស្រីប្រុសជាតិខ្មែរ ដឹងខុសត្រូវដែរ ត្រូវកាន់ទៀងត្រង់។ ព្រះពុទ្ធត្រាស់ថា សត្វក្នុងលោកា រាល់រូបរាល់អង្គ បើចង់បានសុខ ត្រូវខំផ្ចិតផ្ចង់ កាន់ធម៌ត្រង់ៗ សុខកើតមានឯង។


t_main: ឡឺត
t_pron: [ឡឺត]
t_source: (ស. លើត អ.ថ. ឡឺត "លើសលែង ខ្ពស់, ខ្ពង់ខ្ពស់ យ៉ាងល្អ ប្រសើរ")
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលតម្លើងឫកឬលេងឫកហួសភាពខ្លួន, ដែលសម្ដែងឫកពាឬអាការៈកិរិយាខ្ពស់ហួសប្រមាណខ្លួន :
t_exam:
ឫកឡឺត, មនុស្សឡឺត (ព.សា.)។ (ព.កា.) ពន្យល់កុំឱ្យធ្វើឫកឡឺតថា កុំធ្វើឫកឡឺត ក្រឱងក្រអឺត ឱ្យគេមើលងាយ ទោះជនធំតូច ទោះជនសម្ទាយ អ្នកផងទាំងឡាយ គេស្អប់ឫកឡឺត។


t_main: ឡុកឡាក់
t_subscrip: 2
t_pron: [ឡុក-ឡាក់]
t_pos: ន.
t_exam: ឡុកឡាក់ជាល្បែងរបស់យួនចិន។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទមានគ្រាប់ ៣សណ្ឋានបួនជ្រុងស្មើភាគ មានភ្នែកដូចមេអាប៉ោង, អ្នកដែលជាមេដាក់គ្រាប់ទាំងបីក្នុងចានមានគម្រប ហើយចាប់អង្រង់, អ្នកចាក់ត្រូវចាក់លើផ្ទាំង សំពត់ឬផ្ទាំងក្រដាស មានរូបដោយស្មានតាមស្ម័គ្រចិត្ត :


t_main: ឡុកអៅ
t_pron: [ឡុក-អៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) ការបិទសហគ្រាសឬគ្រឺះស្ថានទាំងមូលឬផ្នែកណាមួយដោយនិយោជកក្នុងឱកាសដែលមានវិវាទការងារក្នុងករណីដែលមានការបដិសេធសេចក្ដីសម្រេចរបស់អាជ្ញាកណ្ដាល។


t_main: ឡុងចុង
t_pron: [ឡុង-ចុង]
t_source: (ចិ.)
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ទាំងអស់ ដែលខាតបង់ឬខូចខាតទាំងអស់ :
t_exam:
ខាតឡុងចុង; មិនកើតការទេឡុងចុងអស់ទៅហើយ! (ព.កា.) ខាតបង់ឡុងចុង បាត់ដើមទាំងស្រុង លង់ព្រោះយល់ឃ្វាង តទៅខាងមុខ ត្រូវគិតត្រូវរាង កុំគិតឱ្យឃ្វាង ដូចកាលមុនទៀត។


t_main: ឡុងបុត
t_pron: [ឡុង-បុត]
t_source: (ស. រ្ចើបត អ.ថ. រឿបុត កាណូត៍ Canot)
t_pos: ន.
t_exp: កាណូត មានរូបសណ្ឋាននិងឈ្មោះផ្សេងៗ :
t_exam:
ឡុងបុតក្ដោង, ឡុងបុតចែវ, ឡុងបុតយន្ត ឬ ឡុងបុតម៉ាស៊ីន, ឡុងបុតស្រង់ ឬ ឡុងបុតជួយជីវិត, ... (ខ្មែរសម័យបុរាណហៅ សំប៉ាន មានរូបសណ្ឋានដូចឡុងបុតដែរ សម្រាប់ប្រើការជាជំនួយឬជាគ្រឿងកំដរសំពៅ)។


t_main: ឡុងសុង
t_subscrip: 1
t_pron: [ឡុង-សុង]
t_source: (ស. រ្ចងទ្រង អ.ថ. រ៉ងសុង "រងទ្រង់")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបែបទម្រង់សក់មួយប្រភេទនៃបុរស កាត់ចៀរជើងសក់មូល សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាសម្បួរទេសឬផ្កាក្ទម្ពប៉ែកខាងលើទុកឱ្យមានភាពវែងក្រពុំ :

t_exam:
កាត់សក់ឡុងសុង។ (ព.កា.) ថា សម័យព្រេងនាយ ប្រុសខ្មែរទាំងឡាយ កាត់សក់ឡុងសុង គេរាប់អានថា សមរូបសមទ្រង់ បែបនោះពុំគង់ នៅយូរប៉ុន្មាន។ មនុស្សប្រុសនិងស្រី នៅនាលោកីយ៍ តាក់តែងខ្លួនប្រាណ តាមកាលសម័យ និយមរាប់អាន តាំងពីបូរាណ រៀងដល់ឥឡូវ។ បណ្ឌិតឃើញថា ការតែងកាយា តាមលោកតម្រូវ ទោះសមទោះឆ្គង ទោះត្រូវពុំត្រូវ ពីដើមឥឡូវ សន្មតថាល្អ។


t_main: ឡុងសុង
t_subscrip: 2
t_pron: [ឡុង-សុង]
t_source: (ស. លងស្រង អ.ថ. ឡុងសុ៎ង "ចុះស្រង់", សៀមមួយម៉ាត់ ខ្មែរមួយម៉ាត់ ផ្សំគ្នា)
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះបទភ្លេងពិណពាទ្យមួយមេ សម្រាប់លេងថ្វាយក្នុងវេលាដែលព្រះរាជាទ្រង់ស្នាន (ទ្រង់ស្រង់) :
t_exam:
លេងភ្លេងឡុងសុង (លេងភ្លេងស្ដេចស្រង់) ; ឬលេងក្នុងវេលានិមន្តភិក្ខុសង្ឃស្រង់ទឹកក្នុងថ្ងៃសង្ក្រាន្តជាដើមក៏ប្រើខ្លះដែរ។ (ព.កា.) ថា មហាក្សត្រិយ៍ឬសង្ឃ នៅពេលត្រូវស្រង់ ទឹកដោយកម្សាន្ត ក្នុងកាលចូលឆ្នាំ ជាថ្ងៃសង្ក្រាន្ត ហៅថាពេលស្នាន មានភ្លេងឡុងសុង។ សម័យសព្វថ្ងៃ បើចង់កែខៃ គួរហៅភ្លេងស្រង់ ចម្រើនសិរី មង្គលអស់អង្គ ទោះក្សត្រិយ៍ទោះសង្ឃ ប្រសិទ្ធសួស្ដី។


t_main: ឡុលៗ
t_pron: [ឡុល-ឡុល]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exam: និយាយឡុលៗ; សម្ដីឡុលៗ។
t_exp:
ដែលមានសូរក្អុលៗ ឬគ្រលរមិនច្បាស់ ព្រោះអណ្ដាតធំពេកឬព្រោះពិការអណ្ដាត, រឹងអណ្ដាតឬក៏ព្រោះនិយាយទាំងកំពុងមានអ្វីនៅពេញក្នុងមាត់ :


t_main: ឡូជីស្ទិក
t_pron: [ឡូ-ជី-ស្ទិច]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រុមហ៊ុនទទួលធ្វើសេវាឡូជីស្ទិក។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ដំណើរការឬសកម្មភាពនៃការគ្រប់គ្រងធនធាន (ម្ហូប អាហារ សម្ភារៈ បរិក្ខារ សត្វ។ល។) ដោយទទួលរក្សាទុក និងបញ្ជូនទៅកាន់ទីតាំងណាមួយដែលគេតម្រូវ។ ដំណើរការឬសកម្មភាពក្នុងប្រព័ន្ធឡូជីស្ទិក មានការវេចខ្ចប់ ការដឹកជញ្ជូន ការស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងជាដើម :


t_main: ឡូញ
t_pron: [ឡូញ]
t_pos: គុ.
t_exam: ឡូញហើយ! វិនាសហើយ!, អស់កើតជាការហើយ!
t_notes: (ប្រើជា ក្បាលឡូញ ក៏មាន អស់កើតជាក្បាលឡូញអីហើយ! ព.សា.)។
t_exp:
(ព.បុ.) មូលស្រួចជ្រលមសណ្ឋានគូទត្រល់ (សម័យឥឡូវមិនដែលប្រើ)។ (ព.សា.) មិនឡូញទេ មិនកើតទេ, មិនផេះទេ។ ជួនកាលប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ខូច, វិនាស; មិនកើតការ" ក៏មាន :


t_main: ឡូតូ
t_pron: [ឡូ-តូ]
t_source: (បារ. loto)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ លេងដោយការទាញយកគ្រាប់មានលេខចេញដោយចៃដន្យជាបន្តបន្ទាប់ សម្រាប់ឱ្យអ្នកលេងម្នាក់ៗតម្រៀបគ្រាប់នីមួយៗនៅលើក្រឡាមានលេខក្នុងផ្ទាំងក្រដាស(ឬបន្ទះក្ដារ) រៀងៗខ្លួន, អ្នកដាក់គ្រាប់បានពេញក្រឡាមុនគេជាអ្នកឈ្នះ។


t_main: ឡូយ
t_pron: [ឡូយ]
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exam: មនុស្សឡូយ, គំនិតឡូយ; កុំឡូយពេក!
t_notes: (ម.ព. ឡូយថូយ)។
t_exp:
ស្អាត សង្ហា : ស្លៀកពាក់ឡូយ, រាងឡូយ។ ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីមកពីពាក្យ ឡូយថូយ ដែលពីមុនគេសំដៅសេចក្ដីថា "ផ្ដាស, ផ្ដេសផ្ដាស" :


t_main: ឡើងចាង
t_pron: [ឡើង-ចាង]
t_pos: កិ., គុ.
t_exp: បានចិត្តទ្រើសឃ្នង, ទ្រនង់មិនសូវកោតក្រែង, មិនសូវស្ដាប់បង្គាប់ :
t_exam:
ថ្នមកូនហួសពេក ទាល់តែឡើងចាងអស់; វាឡើងចិត្តឡើងចាងច្រងេងច្រងាងអស់ទៅហើយ ឥតស្ដាប់បង្គាប់ទេ!; មាតាបិតា មិនស្ដីមិនថា មិនគិតរាក់ជ្រៅ បណ្ដោយឱ្យកូន រហូតដល់ចៅ ឡើងចាងឃោរឃៅ ប្រដៅអស់កើត។


t_main: ឡើយ
t_pron: [ឡើយ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp:
ជាដាច់ខាត។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើរៀងខាងចុងពាក្យបដិសេធ កុំ, គ្មាន, ពុំ, មិន, អង្គឺ, ឥត, ឥតអង្គឺមាន, ...ដូចជា :

t_exam:
កុំឡើយ, កុំឱ្យឡើយ; គ្មានអ្វីសោះឡើយ, ពុំបានឡើយ; មិនដែលឃើញឡើយ; អង្គឺខ្ញុំឡើយ (ព.បុ.) ឥតមានអ្នកណាម្នាក់ទៅឡើយ; ឥតអង្គឺមានឡើយ។


t_main: ឡើយ
t_subword: ឡើយនីលែង
t_pron: [ឡើយ-នី-លែង]
t_pos: ធ.
t_exp: (ព.បុ.) ពាក្យជា និទ្ធារណៈ គឺដកយកពីក្នុងចំនួនមកនិយាយ) បណ្ដា, ជំនុំ, លាំ :
t_exam: ខ្ញុំមានកូនប្រាំនាក់សុទ្ធតែប្រុស, ឡើយនីលែងកូនទាំងនោះ កូនម្នាក់មិនចេះអក្សរ។
t_notes:
(សម័យឥឡូវមិនដែលប្រើ, ប្រើញឹកញយតែពាក្យ បណ្ដា; ឯពាក្យ ជំនុំ ប្រើរង្វើលៗ ដូចជា នារី ២០ នាក់នាំគ្នាទៅងូតទឹកទន្លេ, បណ្ដានារីទាំង ២០ នាក់នោះ, ក្រពើគោះម្នាក់ស្លាប់ទៅ, នារី ១៩ នាក់ត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ដោយសំណោកខ្លាំងក្រៃ ព្រោះអាឡោះអាល័យនាងដែលស្លាប់ បណ្ដា នេះជា និទ្ធារណៈ ប្រើជាជំនួស ឡើយនីលែង និង ជំនុំ, លាំ ដែលបុរាណធ្លាប់ប្រើ ព.វ. កុំប្រើ ក្នុងបណ្ដា, ក្នុងជំនុំ, ក្នុងលាំ, ក្នុងឡើយនីលែង)។


t_main: ឡើយ
t_subword: ឡើយហោង
t_pron: [ឡើយ-ហោង]
t_pos: ធ.
t_exp: សោះហោង :
t_exam:
(ព.កា.) រីពាក្យកាព្យថា ឡើយនៃ, ឡើយណា និងពាក្យឡើយហោង កវីប្រើផ្សំកុំឱ្យចួនឆ្គង បើឱ្យហ្មត់ហ្មង គួរកុំសូវប្រើ។


t_main: ឡេមឡឺម
t_subword: ប្រាជ្ញពុំស្មើប្របបាក់ស្លឹកត្រចៀកខ្លបពុំស្មើឡេមឡឺម
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) អ្នកមានចំណេះពុំស្មើនឹងអ្នកផ្គាប់ផ្គុនអែបអម អ្នកបម្រើនឿយហត់ខ្លបខ្លាចជានិច្ច ពុំស្មើនឹងអ្នកមកធ្វើឡេមឡឺមៗម្ដងៗ (ចំពោះតែការលម្អៀង, បើមិនលម្អៀង ពុំពិតដូច្នោះទេ)។


t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ដោយអែបអប :
t_exam:
រកស៊ីឡែបឡប។ (ព.កា.) រីមនុស្សឡែបឡបច្រើនតែអែបអប ពោលចាក់បណ្ដោយ ប្រើពាក្យប្រចុប ត្រឡប់មុខក្រោយ កាលបើគេឱ្យ នេះនោះដើរចេញ។


t_main: ឡោម
t_pron: [ឡោម]
t_source: (ស. ល្ចម អ.ថ. ឡម់)
t_pos: កិ.
t_exp: ព័ទ្ធឬចោមជុំវិញ, ចោមព័ទ្ធជុំវិញ :
t_exam:
ឡោមជុំជិត, កងទ័ពឡោមបន្ទាយបច្ចាមិត្ត។ (ព.កា.) មេទ័ពឈ្លាសស្ទាត់ សត្រូវឡោមព័ទ្ធ ក៏ឥតភ្លាំងភ្លឹក មិនស្លុតមិនស្លន់ មិនភ័ន្តវរវឹក ពួកខ្មាំងសន្ធឹក ក៏វាយតបាន។ ជាមេជំនាញ ឈរបង់ជំទាញ នាំពលឱ្យហ៊ាន ទប់ទ័ពសត្រូវ អស់ផ្លូវរុករាន ពុំអាចទន្ទ្រាន រុកចូលមកទៀត។


t_main: ឡៅ
t_subscrip: 2
t_pron: [ឡៅ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ដែលស្រែកហៅឮច្បាស់ឆ្ពោះត្រង់ក្នុងទីមើលគ្នាឃើញឬដែលនិយាយឮខ្លាំងៗ ច្បាស់ៗ :
t_exam: ស្រែកហៅឡៅ, និយាយឡៅៗ។
t_source:
(ស. ល់ៅ អ.ថ. ឡាវ់ កិ."និយាយរាប់រៀបរឿងរ៉ាវប្រាប់, ថ្លែងរឿងរ៉ាវឱ្យអ្នកដទៃស្ដាប់, និយាយតំណាលរឿងរ៉ាវប្រាប់ សូត្ររៀន, ទន្ទេញ")


t_main: ឡាំបាដា
t_pron: [ឡាំ-បា-ដា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះចង្វាក់ភ្លេងមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសប្រេស៊ីល ដែលគូរាំប្រុសស្រីទាំងពីរនាក់កាន់ដៃគ្នាជាប់និងបង្វិលខ្លួនយ៉ាងរហ័ស។


t_main: អ
t_subscrip: 1
t_pron: [អ]
t_pos: ន.
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី៣៣នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៨ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [ʔ ] សូរមាត់ មានទីបន្លឺនៅចន្លោះខ្សែសំឡេង។


t_main: អក
t_subscrip: 3
t_pron: [អក]
t_pos: ន.
t_exp:
អជ្ឈុបាតកសត្តមួយប្រភេទ សម្បុរខ្លួនខ្មៅស្រអាប់ មាឌធំកន្តុលបន្តិចជាងកុកខ្មៅ, ឆាបចាប់មច្ឆជាតិជាចំណី; កាលណាព្រាត់គូឬព្រាត់កូន ស្រែកយំគ្រលួចសង្រេងសង្រៃហើរឆ្វៀលឆ្វាត់ខ្ពស់ៗ ទាបៗ ប្រះប្រាណ គួរឱ្យស្រងេះស្រងោចអាណោចអាធម្ម (ហៅ អក តាមសូរវាយំ) :

t_exam:
គេតែងនិយាយប្រៀបថា កើតទុក្ខធំយំបោកខ្លួន ឬយំប្រះប្រាណដូចជាអក (ព.កា.) សត្វអកជាសត្វមានចិត្តស្មោះ អាឡោះអាល័យហួសទំនង នៅពេលដែលព្រាត់បាត់គូគ្រង ទោះព្រាត់រំលងកាលយូរថ្ងៃ។ ស្រែកយំរង្គំមិនសូវស្រាក ក្រៀមក្រំលំបាកពន់ពេកក្រៃ ជួនកាលបោកខ្លួនឱ្យក្សិណក្ស័យ សង្រេងសង្រៃដល់ស្គាំងស្គម។ មនុស្សខ្លះកើតទុក្ខដូចជាអក ច្រើនខកខូចចិត្តដល់ខ្លួនទ្រម ទោះគេពន្យល់ក៏ពុំព្រម រញមត្រាតែមានជំងឺ។


t_main: អក
t_subscrip: 4
t_pron: [អក]
t_pos: ន.
t_exam: កំបោរកន្លះអក, អកកំបោរលង់ហិន, អកកំបោរប្រាក់។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយលោហជាតិផ្សេងៗឬធ្វើដោយប្រាក់, មាសជាដើម មានរាងច្រឡោឬមានសណ្ឋានដូចបំពង់តូច មានមេមានគម្រប សម្រាប់ដាក់កំបោរបៀកម្លូ :


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមិនដឹងឧបការគុណដែលគេបានធ្វើហើយ :
t_exam:
មនុស្សអកតញ្ញូ (ប្រើបានទាំងបុរសទាំងស្ត្រី), ចិត្តអកតញ្ញូ (ព.កា.) ថា អកតញ្ញូ ព្រះពុទ្ធជាគ្រូ ទ្រង់ត្រាស់ប្រាប់ថា ទោះលើកផែនដី ទាំងមូលឱ្យវា ពុំស្កប់ចិន្តា នៅតែរករឿង។ ឬមួយបែបទៀតថា អកតញ្ញូ បំភ្លេចគុណូ- បការៈចោល ទោះអ្នកផ្គត់ផ្គង់ មានគុណជាគោល វាតែងតែថ្កោល ទោសជានិរន្តរ៍។ ព្រះពុទ្ធត្រាស់ថា ទោះលើកពសុធា ឱ្យវាគ្រប់គ្រាន់ វាឥតត្រេកអរ នៅតែបំភ័ន្ត បង្អាប់បង្អន់ បំភ្លេចគុណគាប់។


t_main: អកប្បិយ
t_subword: អកប្បិយមំសៈ
t_pron: [អៈ-ក័ប-ប៉ិ-យ៉ៈ-មុ័ង-សៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
សាច់ដែលមិនគួរបរិភោគ (យ៉ាងដូចសាច់ដំរី, សេះ, ពស់, ខ្លាជាដើម ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់ហាមមិនឱ្យបព្វជិតឆាន់)។


t_main: អករ៍
t_subscrip: 2
t_pron: [អក]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ហៅស្ត្រីមានអាយុច្រើន ដែលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិតទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសតាំងឱ្យមានយសធំជាង យាយ, ចាស់, ទុំ ទាំងពួង ប៉ុន្តែឥតនឿយដោយធ្វើការអ្វីទេ គ្រាន់តែចូលក្រាបបង្គំគាល់ តាមពេលកំណត់ក្នុងព្រះរាជពិធីទំាងពួងម្ដងៗ, ក្រៅពីវេលានោះ គ្រាន់តែនាំក្សត្រីឬចៅចមក្នុងព្រះបរមរាជវាំងទៅមកដោយកិច្ចណាមួយម្ដងៗប៉ុណ្ណោះ។ អករ៍ នេះរមែងជ្រើសរើសយកព្រះស្នំចាស់ៗ ក្នុងរជ្ជកាលមុនៗមកឱ្យធ្វើ ព្រោះជាអ្នកដឹងបែបបទទំនៀមទម្លាប់ច្រើន (សរសេរក្លាយជា អក ក៏មាន)។ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី (ព្រះបរមកោដ្ឋ) ទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសតាំងស្ត្រីទី អករ៍ ៩នាក់, ទី យាយ ១២នាក់, ទី ចាស់ ៤នាក់, ទី ទុំ ៤នាក់, រួមជា ២៩នាក់។ អករ៍ ៩នាក់នោះតាំងជាទី លោកព្រះ ១, ទី អ្នកព្រះ ៤, ទី អ្នក ៤គឺ ទី ១លោកព្រះអករ៍ចមក្សត្រី (ជាអធិបតី), ២អ្នកព្រះអករ៍មង្គលក្សត្រី, ៣អ្នកព្រះអករ៍ជាតីឧត្តម, ៤អ្នកព្រះអករ៍ធីតាភិរម្យ, ៥អ្នកព្រះអករ៍បទុមវង្សា; ៦អ្នកអករ៍រាជានុពង្ស, ៧អ្នកអករ៍រាជវង្សឧត្តលា, ៨អ្នកអករ៍ឯកអគ្គកញ្ញា, ៩អ្នកអករ៍សុតាជាតី។ យាយ ១២នាក់នោះតាំងជាទី លោកអ្នកយាយ ៤, ទី អ្នកយាយ ៤, ទី យាយ ៤គឺ ១លោកអ្នកយាយស្រីពិលាស, ២លោកអ្នកយាយឱភាសសួនស័ក្ដិ, ៣លោកអ្នកយាយនារីអន័គ្ឃ, ៤លោកអ្នកយាយវរលក្ខណ៍អនេក; ៥អ្នកយាយទេពកោមល, ៦អ្នកយាយកុសលភិសេក, ៧អ្នកយាយបវរអតិរេក, ៨អ្នកយាយឯកអគ្គក្សត្រី; ៩យាយបុរាណរាជ្យរម្យ, ១០យាយសមស័ក្ដិព្រឹទ្ធ, ១១យាយព្រេងសុចរិត, ១២យាយព្រឹទ្ធជរា។ ទី ចាស់ បួននាក់គឺ ១ចាស់រាជអមច្ចា, ២ចាស់បរិវារក្សត្រ, ៣ចាស់ជាបរិស័ទ, ៤ចាស់ចាត់បុរី។ ទី ទុំ ៤នាក់គឺ ១ទុំទទួលផ្ចង់, ២ទុំប្រុងប្រក្រតី, ៣ទុំគាប់ភក្ដី, ៤ទុំខ្មីបម្រើ។ ហៅដោយរួបរួមទាំង ៤ពួកថា អករ៍, យាយ, ចាស់, ទុំ :

t_exam:
(ព.កា. ឱ្យងាយចាំ) អករ៍យាយចាស់ទុំ ដែលព្រះបរម- កោដ្ឋក្សត្រិយ៍ក្សាន្ត ទ្រង់ប្រោសប្រទាន ងារទាំងប៉ុន្មាន ដើម្បីឱ្យបាន ទុកជាព្រះកេរ្តិ៍។ ក្នុងកាលខាងមុខ គួរជនចាំទុក ឱ្យបានឋិតថេរ កុំឱ្យបាត់សូន្យ គួរកូនចៅខ្មែរ កុំហ៊ានបង្វែរ បំបែរបំបាត់។


t_main: អកអំបុក
t_pron: [អក-អំ-បុក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះពិធីមួយប្រភេទ មានការសម្រក់ទៀនលើស្លឹកចេកស្រស់ផ្សងមើលទឹកភ្លៀងក្នុងឆ្នាំភ្នែក បន្ទាប់ឆ្នាំនោះ, បន្ទាប់ពីសម្រក់ទៀនមក នាំគ្នាអកអំបុក, ធ្វើក្នុងវេលាយប់នៃថ្ងៃ ១៥កើតខែកត្តិក (ហៅ ពិធីសំពះព្រះខែ ក៏បាន)។ ចំណែកខាងព្រះរាជពិធី ធ្វើក្នុងវេលាយប់នោះដែរ, រួមជាមួយគ្នានឹងព្រះរាជពិធីចុះផែ, ក្នុងវេលារសៀលដល់ល្ងាចមានប្រណាំងទូក, វេលាយប់មានបណ្ដែតប្រទីបជ្វាលា, អុជពន្លឺរំសេវផ្សេងៗមានកាំជ្រួចជាដើម ...។ ហៅដោយរួបរួមថា ព្រះរាជពិធីចុះផែ កំណត់ ៣ថ្ងៃ គឺថ្ងៃ ១៤, ១៥, កើតនិង ថ្ងៃ ១រោចខែកត្តិក :

t_exam:
(ព.កា.) ថា ថ្ងៃអកអំបុក ពួកខ្មែរអ្នកស្រុក តែងធ្វើពិធី ហៅអកអំបុក សូមសុខសួស្ដី តាមប្រពៃណី បុរាណព្រេងព្រឹទ្ធ។


t_main: អកាល
t_pron: [អៈ-កាល]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: កាលមិនគួរ, កាលខុសប្រក្រតី; ដែលខុសកាល, ដែលពុំជួកាល :
t_notes: (ព.ផ្ទ. កាល)។
t_exam:
វេលានេះជាអកាល។ (ព.កា.) ជនទាំងអម្បាល គួរស្គាល់អកាល និងកាលវេលា ដែលគួរប្រព្រឹត្ត ឱ្យបានសមជា អ្នកមានប្រាជ្ញា ស្មារតីរឹងប៉ឹង។


t_main: អកាល
t_subword: អកាលមរណៈ
t_pron: [អៈ-កា-ឡៈ-មៈ-រៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
មរណៈក្នុងកាលមិនសមគួរ, សេចក្ដីស្លាប់មិនត្រូវតាមកាលធម្មតា គឺស្លាប់ដោយអំណាចឧបច្ឆេទកកម្មចូលមកផ្ដាច់ផ្ដិលជីវិត។


t_main: អកិរិយវាទ
t_pron: [អៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ៈ-វាត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ព. ផ្ទ . កិរិយវាទ)។
t_exp:
ការពោលពាក្យថាបុណ្យបាបដែលធ្វើមិនមែនហៅថាធ្វើទេ គឺថាធ្វើបុណ្យធ្វើបាបមិនមែនបានបុណ្យបានបាបទេ, សម្ដីបដិសេធបុណ្យបាបថាធ្វើទៅឥតអំពើ; អ្នកមិនជឿបុណ្យបាប។


t_pos: គុ.
t_exp: អាក្រក់, ដែលជាបាប; ដែលមិនឈ្លាស :
t_notes: (ព.ផ្ទ. កុសល)។
t_exam:
អំពើអកុសល។ (ព.កា.) រីអកុសល ជាកម្មតែងផ្ដល់ ក្ដីទុក្ខលំបាក ឱ្យដល់អ្នកធ្វើ មិនឈប់មិនស្រាក កម្មនោះស្រកាក គួរជនផងខ្លាច។ ផ្ទុយពីកុសល ដែលតែងតែផ្ដល់ ក្ដីសុខមិនកាច កម្មនេះល្អលន់ ជាបុណ្យអង់អាច បានជាអ្នកប្រាជ្ញ ពេញចិត្តចង់ធ្វើ។ ជនជឿផលកម្ម មានស្មារតីចាំ ប្រព្រឹត្តអំពើ កុសលកល្យាណ ក្សេមក្សាន្តឥតបើ មានមោះហ្មងលើ មនោទ្វារឡើយ។


t_main: អកុសល
t_subword: អកុសលកម្មបថ
t_pron: [អៈ-កុ-សៈ-ឡៈ-កាំ-ម៉ៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_exp:
គន្លងនៃអំពើអាក្រក់ (ផ្លូវបាប, ផ្លូវទុច្ចរិត មាន ១០យ៉ាងគឺ កាយទុច្ចរិត ៣, វិចីទុច្ចរិត ៤, មនោទុច្ចរិត៣)។


t_main: អក្កោសវត្ថុ
t_pron: [អ័ក-កោ-សៈ-វ័ត-ថុ]
t_source: (បា.; សំ. អាក្រោឝ + វស្តុ)
t_pos: ន.
t_exp:
វត្ថុនៃការជេរឬវត្ថុជាគ្រឿងជេរ គឺពាក្យជេរប្រដូចថា អាសត្វ!, អាក្របី!; អាឆ្កែ!, អាជ្រូក!, អានរក!, អាប្រេត! ជាដើម។


t_main: អក្ខណៈ
t_pron: [អ័ក-ខៈ-ណៈ]
t_source: (បា. អក្ខណ; សំ. អក្សណ)
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទះលើអក្ខណៈ, មនុស្សមិនស្គាល់អក្ខណៈ។
t_notes: (ព.ផ្ទ. ខណៈឬក្សណៈ)។
t_exp:
ស្របក់, កាលឬវេលាដែលមិនមែនជាឱកាស, ដែលឃ្វាងចាកប្រយោជន៍, ដែលមិនសមប្រកប; វេលាមិនល្អ; ពេលប្រទះលើគ្រោះកាច :


t_main: អក្ខធូត
t_pron: [អ័ក-ខៈ-ធូត]
t_source: (បា.​​ អក្ខធុត្ត;​​ ​សំ. អក្សធូត៌)
t_pos: ន.
t_exp: អក្ខទេវី ឬ ជូតការ, ជូតការី :
t_notes: (បើស្ត្រីជា អក្ខធូតីឬអក្ខធុត្តី)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា ព្រះពុទ្ធត្រាស់ថា អក្ខធូតា ទោះប្រុសទោះស្រី រែងតែលង់ខ្លួន ផ្ទួនដោយទុក្ខភ័យ វិនាសហិនហៃ ចង្រៃរួបរឹត។ គួរសាធុជន តាំងចិត្តឱ្យធ្ងន់ ក្រាស់ដោយការគិត ឱ្យស្គាល់រាក់ជ្រៅ ក្នុងមួយជីវិត ជនស្លាប់គំនិត រមែងរងទុក្ខ។ ឬមួយបែបទៀតថា រីធូតមានបី មួយអ្នកលេងស្រី មួយអ្នកលេងស្រា មួយអ្នកប្រព្រឹត្ត អំពើពាលា លេងស៊ីសងគ្នា ហៅអក្ខធូត។


t_main: អក្ខរ
t_pron: [អ័ក-ខៈ-រ៉ៈ]
t_source: (បា. អក្ខរ; សំ.អក្សរ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ ផង)។
t_exp:
ស្នាមគំនូសមានតួរាងផ្សេងៗសម្រាប់ប្រើសរសេរកត់ពាក្យសម្ដីនិងសេចក្ដីទាំងពួងប្រើមិនចេះអស់ (អក្សរ) ចែកជាពីរពួកគឺ ស្រៈ និង ព្យញ្ជនៈ។


t_main: អក្ខរកោវិទ
t_pron: [អ័ក-ខៈ-រ៉ៈ-កោ-វិត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកឈ្លាសក្នុងអក្សរសាស្ត្រ :
t_exam:
អក្ខរកោវិទមានគំនិតឆ្ពោះត្រង់អក្សរសាស្ត្រជានិច្ច (ស្ត្រីជា អក្ខរកោវិទា ឬ អក្ខរកោវិទី) (ព.កា.) ថា អក្ខរកោវិទ រែងតែរិះគិត ឆ្ពោះត្រង់អក្សរ របស់ជាតិខ្លួន ឱ្យបានបវរ មានចិត្តត្រេកអរ ស្មោះឆ្ពោះត្រង់ជាតិ។


t_main: អក្ខរប្បភេទ
t_pron: [អ័ក-ខៈ-រុ័ប-ប៉ៈ-ភេត]
t_source: (បា.; សំ. អក្សរប្រភេទ)
t_pos: ន.
t_exp:
បែបអក្សរដែលចែកជាគូៗ តាមសូរសំឡេងជាទំនាស់នឹងគ្នា; មាន ៥គូ ឬ ១០ប្រភេទគឺ សិថិល "អក្សរមានសំឡេងធូរ" គឺអក្សរដែលឥតខ្យល់ ហ លាយ, មាន ១០តួ គឺ ក គ, ច ជ, ដ ឌ, ត ទ, ប ព និង ធនិត "អក្សរមានសំឡេងតឹង" គឺអក្សរដែលមានខ្យល់ ហ លាយផងមាន ១០តួគឺ ខ ឃ, ឆ ឈ, ឋ ឍ, ថ ធ, ផ ភ (សំឡេង សំ. និង បា. ថា ក្ហៈ, គ្ហៈ; ច្ហៈ, ជ្ហៈ; ដ្ហៈ, ឌ្ហៈ; ត្ហៈ, ទ្ហៈ; ប្ហៈ, ព្ហៈ ជាគូ ១; ទីឃៈ "អក្សរមានសំឡេងវែង" និង រស្សៈ "អក្សរមានសំឡេងខ្លី" ជាគូ១; គរុ "អក្សរមានសំឡេងធ្ងន់ឬយូរ" និង លហុ "អក្សរមានសំឡេងស្រាលឬរហ័ស" ជាគូ ១; និគ្គហិត "អក្សរដែលមាននិគ្គហិតឬដំលើ" និង វិមុត្ត "អក្សរដែលមានសូរសំឡេងហាមាត់បន្តិច" ជាគូ ១; សម្ពន្ធ "អក្សរដែលចងបទភ្ជាប់គ្នាជាសន្ធិ, ដូចជា រាជាណាចក្រ" និង វវត្ថិត "អក្សរដែលកាត់ញែកចេញពីបទសន្ធិ, ដូចជា រាជអាណាចក្រ " អាណាចក្ររបស់ព្រះរាជា ជាគូ ១(ព.វ.)។


t_main: អក្ខរា
t_pron: [អ័ក-ខៈ-រ៉ា]
t_source: (បា. ពហុ.របស់ អក្ខរ "អក្សរ")
t_poly: ១)
t_exp:
អក្សរទាំងឡាយ, អក្សរគ្រប់តួ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យឬប្រើជាឋានន្តរស្មៀន, ដូចជា ឃុនវិចិត្រអក្ខរា, ហ្លួងវិសេសអក្ខរា ជាដើម)។


t_main: អក្ខោហិណី
t_pron: [អ័ក-ខោ-ហិ-នី]
t_source: (បា. ឬ សំ.)
t_pos: ន.
t_exam: កងទ័ពមួយអក្ខោហិណី។
t_notes: (ហៅ អក្ខោភិនី ក៏បាន។ បែបប្រើក្នុងបុរាណសម័យ)។
t_exp:
កងទ័ពជើងគោកមួយក្បួនធំ (មហាចតុរង្គសេនា) មានទាហានថ្មើរជើង ១០៩៣៥០, ទាហានសេះ ៦៥៦១០, ដំរី ២១៨៧០, រថ ឬរទេះ ២១៨៧០និងយុទ្ធភណ្ឌគ្រប់ព្រម :


t_main: អក្សរ
t_subscrip: 1
t_subword: អក្សរគ្រវាត់
t_pron: [អ័ក-ស-គ្រ-វាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
អក្សរដែលមានជើង រ គ្រវាត់ឬក្រវាត់ព័ទ្ធពីក្រៅ គឺអក្សរដែលផ្សំជាមួយនឹងជើង រ ឬផ្ញើជើង រ ដូចជា ក្រ, គ្រ, ច្រ, ជ្រ ជាដើម។


t_main: អក្សរ
t_subscrip: 1
t_subword: អក្សរប្រកប
t_pron: [អ័ក-ស-ប្រ-កប]
t_pos: ន.
t_exp:
អក្សរដែលសរសេរពីខាងចុងពាក្យ ឥតចេញសំឡេង, ខ្មែរដូចជា កក, កង, ចក, ចង ជាដើម; បា. ឬ សំ. ដូចជា ហរ៑, អន៑, ករ៑, កម៌ន៑, វិទ៑, វិទ្យុត៑ ជាដើម។


t_main: អក្សរកាត់
t_pron: [អ័ក-ស-កាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យដែលគេកាត់យកតែតួអក្សរដើមមកតម្រៀបគ្នា ដើម្បីសម្គាល់ពាក្យពេញលេញនៃពាក្យណាមួយ ដោយតួអក្សរកាត់នោះមានប្រើចំណុចមួយ (.) នៅជាប់តួរបស់វា ដូចជាពាក្យ អង្គការសហប្រជាជាតិ អក្សរកាត់ អ.ស.ប. (អក្សរកាត់ គេអាចហៅថា ពាក្យអក្សរកាត់ឬអក្សរសង្ខេប)។


t_main: អក្សរខម
t_pron: [អ័ក-ស-ខម]
t_pos: ន.
t_exp:
អក្សរខ្មែរ (ហៅតាមសៀមដែលយកអក្សរខ្មែរទៅប្រើ, លុះចំណេរកាលតមក ខ្មែរហៅអក្សរមូលដែលមានសណ្ឋានតួរាងខ្លាំងៗបន្តិច បែបភាពខុសគ្នាអំពីអក្សរមូលធម្មតាខ្លះថា អក្សរខម ឬ តួខម, បើចារឬសរសេរតួរាងបែបនោះ ប៉ុន្តែតូចៗ ហៅថា កូនខម)។


t_main: អក្សរសិល្ប៍
t_pron: [អ័ក-ស-សិល]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) ផ្នែកមួយនៃអក្សរសាស្ត្រ ដែលអ្នកនិពន្ធលើកពីបញ្ហាមនុស្ស បញ្ហាសង្គមមកចោទនិងដោះស្រាយដោយប្រើសិល្ប៍វិធី។


t_main: អគតិ
t_pron: [អៈ-គៈ-តិ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ការពុំគួរប្រព្រឹត្ត, សេចក្ដីលម្អៀង :
t_exam:
លុះក្នុងអគតិ, វិនិច្ឆ័យក្ដីដោយអគតិ។(ព.កា.) ថា រីជនសោសិ លុះក្នុងអគតិ ណាមួយឥតដឹង លុះកម្មឱ្យផល ទើបធ្វើភ្នែកស្លឹង គន់គិតរំពឹង ដឹងខ្លួនថាខុស។ គួរអស់ជនផង កុំធ្វើកន្លង ទោះស្រីទោះប្រុស ទោះធំទោះតូច គួរខ្លាចកំហុស អំពើឆ្គងខុស គួរចៀសវាងឆ្ងាយ។

t_notes:
(អគតិ "សេចក្ដីលម្អៀង" មាន ៤ យ៉ាងគឺ ១- ឆន្ទាគតិ សំ.បា. < ឆន្ទ + អគតិ សេចក្ដីលម្អៀងព្រោះស្រឡាញ់; ២- ទោសាគតិ បា. < ទោស + អគតិ; សំ. ទោឞ + អគតិ សេចក្ដីលម្អៀងព្រោះស្អប់; ៣- មោហាគតិ សំ.បា. < មោហ + អគតិ សេចក្ដីលម្អៀងព្រោះល្ងង់, ព្រោះពុំយល់ការខុសត្រូវ; ៤- ភយាគតិ សំ.បា. < ភយ + អគតិ សេចក្ដីលម្អៀងព្រោះខ្លាចបុណ្យខ្លាចអំណាចឬខ្លាចចិត្តគេ)។


t_main: អគន្ធក
t_subword: អគន្ធកបុស្ប
t_pron: [អៈ-គ័ន-ធៈ-កៈ-បុស]
t_pos: ន.
t_exp: ផ្កាឥតក្លិន :
t_exam:
ផ្កាច្បា, សិរមាន់, ចេកទេស, ...ជាអគន្ធកបុស្ប។ ព.កា. ថា អគន្ធកបុស្ប មានព័ណ៌ត្រសុស ប៉ុន្តែឥតក្លិន ដូចអ្នកចេះច្រើន មារយាទហោចហិន បានខាងតែប៉ិន និយាយព្រោកប្រាជ្ញ។ ខាងធម៌និងសីល រោយរាយរេចរិល អាប់ឥតអំណាច មានត្រឹមតែឈ្មោះ ថាជាអ្នកប្រាជ្ញ អ្នកខ្លៅកោតខ្លាច បំពេញលាភឱ្យ។


t_main: អគុណ
t_pron: [អៈ-គុន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: សភាពមិនមែនជាគុណ (ទោស) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា រីជនពាលស៊ុន ពុំស្គាល់អគុណ ថាគួរចៀសវាង ចេះតែប្រព្រឹត្ត តាមចិត្តពុំរាង ជីកគាស់រំលាង រំលើងឫសគល់។ ទោះប្រាជ្ញប្រាយប្រាប់ នៅតែពុំស្ដាប់ ងងឹតងងល់ ងងើលចចើង ឡើងចាងឥតយល់ ធម៌ព្រះទសពល ស្រោចស្រង់ពុំរូច។


t_main: អគោចរ
t_pron: [អៈ-គោ-ច]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ទីដែលមិនគួរទៅ; ទីដែលបព្វជិតពុំគួរទៅ។ លំនៅពេស្យា, លំនៅស្ត្រីមេម៉ាយ, លំនៅស្ត្រីចាស់ក្រមុំ, លំនៅភិក្ខុនី, លំនៅបណ្ឌក, ទីប្រជុំផឹកសុរា ឬ រោងលក់សុរា ទាំង ៦កន្លែងនេះជាអគោចរ, បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកពុំគួរទៅឡើយ (ព.ពុ.)។ (ព.ផ្ទ.) គោចរ។


t_main: អគោចរ
t_subword: អគោចរដ្ឋាន
t_pron: [អៈ-គោ-ចៈ-រ៉័ត-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exam: (ព.កា.) អគោចរដ្ឋាន គួរតែខានកុំត្រាច់ចរ ព្រោះក្រែងកើតវឹកវរ ដល់ថ្នាក់មរណ៍ក៏សឹងមាន។
t_notes: (ព.ផ្ទ. គោចរដ្ឋាន)។
t_exp:
ឋានឬភូមិជាអគោចរ; ដោយបរិយាយ, តាមតែទីណាៗក៏ដោយ ដែលយល់ថាពុំគួរត្រាច់ចរទៅ ក៏សុទ្ធតែជា អគោចរដ្ឋាន ទាំងអស់ :


t_main: អគ្គ
t_pron: [អ័ក-គៈ]
t_pos: គុ.
t_exp:
ខ្ពស់, ខ្ពង់ខ្ពស់, ខ្ពស់បំផុត; លើស, លើសលន់, លើសលុប, ឧត្តម, ប្រសើរ, ប្រសើរបំផុត, ផុតថ្នាក់, ផុតលេខ; ឯក, ជាឯក, យ៉ាងឯក; ធំ, ធំចម្បង, ធំបណ្ដាច់, មុន, មុនបំផុត; មានតម្លៃ; ថ្មោង។


t_main: អគ្គទេសាភិបាល
t_pron: [អ័ក-គៈ-ទេ-សា-ភិ-បាល]
t_poly: ១)
t_exp:
ឋានន្តរមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ដែលរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមហាអំណាចណាមួយ ចាត់តាំងឱ្យទៅត្រួតត្រាស្រុកចំណុះ ដូចយ៉ាងមន្ត្រីបារាំងដែលត្រួតត្រាឥណ្ឌូចិន ក្នុងសម័យមុនឯករាជ្យជាដើម។


t_poly: ២)
t_exam: អគ្គទេសាភិបាលធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា; អគ្គទេសាភិបាលអូស្ត្រាលី។
t_exp:
អ្នកគ្រប់គ្រងជាន់ខ្ពស់នៃស្ថាប័នខ្លះ; អ្នកដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ក្នុងប្រទេសខ្លះ (ដែលជាតំណាងរបស់ព្រះមហាក្សត្រឬព្រះមហាក្សត្រីនៃចក្រភពអង់គ្លេស) :


t_main: អគ្គព្រះរាជអាជ្ញា
t_pron: [អ័ក-គៈ-ព្រះ-រាច-អាច-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកដែលកាន់អំណាចធំជាងគេនៅមហាអយ្យការ គឺអគ្គព្រះរាជអាជ្ញា បន្ទាប់មក គឺអគ្គព្រះរាជអាជ្ញារង។
t_exp:
អ្នកកាន់អាជ្ញាជាន់ខ្ពស់ជាងព្រះរាជអាជ្ញា។ ចៅក្រមដែលជាប្រមុខនៃអយ្យការអមតុលាការជាន់ខ្ពស់។ ព្រះរាជអាជ្ញាដែលជាប្រមុខមហាអយ្យការ :


t_main: អគ្គរដ្ឋទូត
t_pron: [អ័ក-គៈ-រ័ត-ឋៈ-ទូត]
t_pos: ន.
t_exam: ឯកអគ្គរដ្ឋទូតបរទេសប្រចាំនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
t_exp:
(វិ.ន.) អ្នកតំណាងខាងការទូតរបស់រដ្ឋមួយនៅបរទេស ដែលមានតំណែង (ឋានន្តរសក្ដិ) ខ្ពស់ជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសដែលប្រកាន់របបសាធារណរដ្ឋ :


t_poly: ២)
t_exp:
(វិ.ន.) អ្នកតំណាងខាងការទូតរបស់រដ្ឋមួយនៅបរទេស ដែលមានតំណែង (ឋានន្តរសក្ដិ) ខ្ពស់ជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសដែលប្រកាន់របបរាជានិយម។


t_main: អគ្គានុរក្ស
t_pron: [អ័ក-គា-នុ-រ័ក]
t_pos: ន.
t_exp:
អនុរក្សធំ, អ្នកត្រួតមើលការខុសត្រូវទូទៅ, អ្នកឃ្លាំមើលពុតឬកិរិយាមារយាទអ្នកធ្វើការផ្សេងៗកុំឱ្យធ្វេសប្រហែសក្នុងមុខការ។


t_main: អគ្គិភ័យ
t_pron: [អ័ក-គិ-ភៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រោះភ័យដោយមានភ្លើងឆេះមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន ហើយអាចបង្កើតមហន្តរាយដល់ទ្រព្យសម្បត្តិ បរិស្ថាន និងជីវិតមនុស្ស។


t_main: អគ្គិសនីវិទ្យុពេទ្យ
t_pron: [អ័ក-គិ-សៈ-នី-វិត-ទ្យុ-ពែត]
t_poly: ២)
t_exp:
អ្នកអគ្គិសនីវិទ្យុរោគវិនិច្ឆ័យនិងអ្នកវិទ្យុតិកិច្ឆា (វិធីព្យាបាលរោគ ការព្យាបាលរោគ ដោយកាំរស្មីអ៊ិចឬកាំរស្មីផ្សេងៗទៀត។


t_main: អគ្នន្យុត្បាត
t_pron: [អ័ក-គ្ន័ន-យុត-ត្បាត]
t_source: (សំ. < អគ្និ "ភ្លើង" + អន្យ "ដទៃ" + ឧត្បាត "ការធ្លាក់ចុះ")
t_pos: ន.
t_exp: ភ្លើងដែលធ្លាក់ចុះពីអាកាស; ថ្មអាចម៍ផ្កាយ, ឧក្កាបាត, កេតុធ្លាក់ :
t_exam:
(ព.កា.) (សម្រាប់កវីប្រើតាមត្រូវការ) អគ្នន្យុត្បាត យូរៗឃ្លាតៗ កើតមានម្ដងៗ ចាស់ទុំប្រាប់ថា គួរអស់ជនផង កុំភ័យកុំផ្សង ព្រោះធម្មតាទេ។


t_main: អគ្នន្យ័ស្ត្រ
t_pron: [អ័ក-គ្ន័ន-យ័ស]
t_source: (សំ. < អគ្និ "ភ្លើង" + អន្យ "ដទៃ" + អស្ត្រ "អាវុធ")
t_pos: ន.
t_exp: កាំភ្លើង។ សម្រាប់ប្រើតែក្នុងកាព្យ តាមដោយពួកកវីត្រូវការប្រើ, ដូចជាកាព្យថា :
t_exam:
រីអគ្នន្យ័ស្ត្រ ជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ សម្រាប់ការពារ ស្រុកទេសខ្លួនប្រាណ កើតមានដោយសារ ពួកជនបរិវារ រដ្ឋរាជ្យផ្ដួចផ្ដើម។ ប្រសិនបើមនុស្ស ទាំងស្រីទាំងប្រុស មានចិត្តជោកសើម ដោយទឹកមេត្តា រាល់តែដង្ហើម អ្នកណានឹងផ្ដើម បង្កើតធ្វើអ្វីៗ។ អគ្នន្យ័ស្ត្រមាន ព្រោះក្ដីឈ្លានពាន នៃជនប្រុសស្រី ដែលដាច់មេត្តាករុណាពិសី នៅនាលោកីយ៍ ទើបមានគ្រឿងនេះ។


t_main: អគ្និ
t_subword: អគ្និមណី
t_pron: [អ័ក-គ្និ-មៈ-នី]
t_source: (សំ. អគ្និមណិ)
t_pos: ន.
t_exp:
កែវកើតពន្លឺភ្លើង; កែវមណីជោតិរស (សន្មតប្រើតាមសម័យនិយម, ហៅកែវអំពូលអគ្គិសនីឬកែវឆ្លុះ (ពិល) ថា អគ្និមណី ឬ អគ្គិមណី ក៏គួរ)។


t_main: អគ្និ
t_subword: អគ្និវាណ
t_pron: [អ័ក-គ្និ-វាន]
t_pos: ន.
t_exp:
កូនសរដែលក្ដៅ ឬ ភ្លឺព្រោងដូចជាភ្លើង; គ្រាប់កាំភ្លើងដែលបែកផ្ទុះចេញជាភ្លើង (ហៅគ្រាប់ផ្ទុះ ឬ គ្រាប់បែកក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្នថា អគ្និវាណ ក៏គួរ)។


t_main: អឃោស
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-ឃោ-សៈ]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. ឃោសឬឃោសៈ)។
t_exp:
(ព.វ.) អក្សរដែលមានសំឡេងមិនគឹកកង, មាន ១១តួគឺ ក ខ, ច ឆ, ដ ឋ, ត ថ, ប ផ; ស, បើរាប់ ឝ, ឞ តាម សំ. ផ្សំផងជា ១៣តួ។


t_main: អឃ៌
t_subword: សម្ដេចព្រះអឃ៌អគ្គមហេសី
t_pron: [សំ-ដាច់-ព្រះ-អ័រ-អ័ក-គៈ-មៈ-ហេ-សី]
t_pos: ន.
t_notes: (ប្រើក្លាយជា អាឃ៌ ក៏មាន ដូចជា ព្រះអាឃ៌អគ្គមហេសី)។
t_exp:
ព្រះអគ្គមហេសីថ្លៃថ្លា គឺខត្តិយានីជាព្រះអគ្គមហេសីដែលបានមុទ្ធាភិសេករួមរាជាសនៈជាមួយនឹងព្រះរាជាជាព្រះរាជស្វាមី។


t_main: អង់ដូមេទ្រីត
t_pron: [អង់-ដូ-មេ-ទ្រីត]
t_source: (បារ. endométrite)
t_pos: ន.
t_exam: អង់ដូមេទ្រីតទាមទារឱ្យមានការព្យាបាលត្រឹមត្រូវដើម្បីជៀសវាងនូវផលវិបាកច្រើនយ៉ាង។
t_exp:
(វេជ្ជ.) រលាកភ្នាសក្នុងនៃស្បូន ដៃស្បូន ដែលមានលក្ខណៈស្រួចស្រាល់ឬរ៉ាំរ៉ៃជាពិសេសអាចកើតមានក្រោយពេលសម្រាល ក្រោយពេលរលូតកូន ឬក្រោយពេលដាក់កងក្នុងស្បូន :


t_main: អង់ដូមេទ្រីយ៉ូស
t_pron: [អង់-ដូ-មេ-ទ្រី-យ៉ូស]
t_source: (បារ. endométritose)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(វេជ្ជ.) វត្តមានជាលិកាភ្នាសក្នុងស្បូននៅទីតាំងខុសប្រក្រតី ដូចជានៅក្នុងដៃស្បួន(trompe de Fallope) សាច់ដុំស្បូន(myomètre) ឬនៅក្រៅស្បូនជាដើម។


t_main: អង់តាកទិក
t_pron: [អង់-តាក-ទិច]
t_source: (បារ. Antarctique)
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ឈ្មោះទ្វីបមួយនៅកណ្ដាលប៉ូលខាងត្បូង មានទំហំជាង ១៤លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលគ្របដណ្ដប់ស្ទើរតែទាំងមូលដោយទឹកកក :

t_exam:
អង់តាកទិកជាទ្វីបដែលមនុស្សបានរុករកឃើញចុងក្រោយបង្អស់ ស្ថិតនៅដាច់ស្រយាលជាងគេ ត្រជាក់ជាងគេនិងគ្រោះថ្នាក់ជាងគេ។


t_main: អង់ទីប្យូទិក
t_pron: [អង់-ទី-ប្យូ-ទិក]
t_source: (បារ. antibiotique)
t_pos: ន.
t_exam: គ្រូពេទ្យបានជ្រើសរើសឱសថអង់ទីប្យូទិកមួយប្រភេទមកព្យាបាលជំងឺរលាកបំពង់ក។
t_exp:
(វេជ្ជ.) សារធាតុឱសថមានប្រភពពីធម្មជាតិឬពីសារធាតុគីមីឬការធ្វើសំយោគដែលមានសកម្មភាពអាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ឬបំផ្លាញពពួកបាក់តេរីឬផ្សិត។ ពាក្យសាមញ្ញច្រើនហៅថាថ្នាំផ្សះ :


t_main: អង់អាច
t_pron: [អង់-អាច]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលអាចហាន, ក្លាហាន, ឥតញញើត, ឥតក្រែង, ឥតភ្លឹក :
t_exam:
មនុស្សអង់អាច, សម្ដីអង់អាច, ចិត្តអង់អាច។ (ព.កា.) ធម្មតាអ្នកប្រាជ្ញ មានចិត្តអង់អាច កាន់ធម៌សុចរិត ទោះគេបង្ខំ បំភ័ន្តគំនិត ឱ្យកាន់ទុច្ចរិត សូវស្លាប់មិនកាន់។


t_main: អង្ក
t_pron: [អង់-កៈ]
t_source: (សំ.បា. អង្ក ឬ អង្កន)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់, គ្រឿងចំណាំ; ស្នាម, ស្នាមគំនូស; ត្រា, ស្នាមត្រា; លេខទំព័រឬអក្សរប្រាប់ទំព័រ, អង្កា (ឱង្កា)។


t_main: អង្កត់
t_pron: [អង់-កត់]
t_pos: ន.
t_exp: កន្ទុយឧសឬកំណាត់ឈើតូចខ្លី :
t_exam:
អង្កត់ឧស, អង្កត់ឈើ។ (ព.កា.) រូបប្រាណស្រស់ៗ ស្រាប់តែលោអស់ ជីវិតសូន្យឈឹង ជារូបស្ដឹងស្ដូក ឥតផ្អូកឥតដឹង ដេកផ្ងារសន្ធឹង ដូចជាអង្កត់។ អង្កត់ឧសឈើ គេអាចយកធ្វើ- ការកើតតាមបទ ប្រើជានេះនោះ តាមពេលក្រខ្សត់ ឯរូបរលត់ ឥតខ្លឹមសារឡើយ (ព.ពុ.)។


t_main: អង្កត់ខ្មៅ
t_subscrip: 1
t_pron: [អង់-កត់-ខ្មៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកខ្មៅ ស្លឹកជុកជិតស្រដៀងនឹងខ្ចាស់តែស្រួចៗបន្តិចជាងស្លឹកខ្ចាស់, គេច្រើនគាស់យកមកដាំក្នុងផើង ថែទាំទុកជាគ្រឿងតាំង។


t_main: អង្កត់ត្រង់
t_pron: [អង់-កត់-ត្រង់]
t_pos: ន.
t_exp:
(គណិត.) ផ្នែកនៃបន្ទាត់មួយដែលស្ថិតនៅចន្លោះចំណុចពីរនៅលើបន្ទាត់នោះ (ក្នុងករណីខ្លះដោយរួមបញ្ចូលចំណុចទាំងពីរផង)។


t_main: អង្ករ
t_pron: [អង់-ក]
t_pos: ន.
t_exp: គ្រាប់ស្រូវឬគ្រាប់ធញ្ញជាតិដែលបុកឬកិនយកអង្កាមឬយកសំបកចេញហើយ :
t_exam:
អង្ករខ្សាយ, អង្ករដំណើប, អង្ករពោត។ (ព.កា.) អសារក្ដីបី បណ្ដាំមេជី ព្រេងព្រឹទ្ធប្រដៅ អង្ករសសុទ្ធ ចម្អិនឱ្យឆៅ ពិសីហើយខ្លៅ ប្រាជ្ញឥតមារយាទ (សាស្ត្រារាជនេតិ)។


t_main: អង្ករ
t_subword: ចាក់អង្ករយកអង្កាម
t_pron: [ចាក់-អង់-ក-យក-អង់-កាម]
t_pos: កិ.
t_exp:
(ព.ទុ. បុ.) បោះបង់ប្រយោជន៍ធំ បែរទៅយកឯប្រយោជន៍តូចវិញ ឬបោះបង់មនុស្សល្អ បែរទៅរាប់រកយកមនុស្សអាក្រក់ជាគ្នាវិញ។


t_main: អង្កា
t_pron: [អង់-កា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: លេខឬអក្សរដែលសរសេរឬចាររៀងតាមលំដាប់មិនឱ្យច្រឡំទំព័រ, លេខទំព័រឬអក្សរប្រាប់ទំព័រ :
t_notes: (ម.ព. អង្ក)។
t_exam:
អង្កា ១, អង្កា ២, ...ឬ អង្កា ក, អង្កា កា, ... (ខ្មែរច្រើនហៅក្លាយជា ឱង្កា ប្រើចំពោះតែសាស្ត្រាស្លឹករឹត, ស្លឹកត្នោតឬក្រាំង)។


t_main: អង្កាញ់
t_subscrip: 1
t_pron: [អង់-កាញ់]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លផ្កាអង្កាញ់។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទផ្កាលឿង ខ្លឹមខ្មៅ មានរសល្វីង, ផ្កានោបឬក្រពុំស្រុសហើយពូតច្របាច់យករសល្វីងចេញខ្លះប្រើជាបន្លែស្លបាន រាប់អានថាជាថ្នាំរម្ងាប់រោគផង :


t_main: អង្កាន់
t_pron: [អង់-កាន់]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: ស្ទៃអង្ករប្រមូលអង្កាន់។
t_notes: (ម.ព. កន្ទក់អង្កាន់ ផង)។
t_exp:
គ្រាប់ស្រូវដែលបុកឬជាន់មិនទាន់របកសំបកចេញ នៅសល់ខ្លះបន្តិចបន្តួចលាយជាមួយនឹងអង្ករដែលអុំយកអង្កាមនិងកន្ទក់ចេញហើយ :


t_main: អង្កឹ
t_pron: [អង់-កឹ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: អង្កឹខ្ញុំទេ មិនមែនខ្ញុំទេ, អង្កឹដឹងទេ មិនដឹងទេ។
t_notes: (ម.ព. អង្គឺ ផង)។
t_exp:
សម្ដីបដិសេធក្លាយមកពី អង្គឺ "មិន, ពុំ, ឥត" ជាសម្ដីអ្នកស្រុកក្រៅឆ្ងាយនៅចុងកាត់មាត់ញកពួកខ្លះ បើអ្នកដែលមិនធ្លាប់ឮក៏ពុំអាចដឹងជាថាអ្វី :


t_main: អង្កៀមងៀត
t_pron: [អង់-កៀម-ងៀត]
t_pos: ន.
t_exam: បទអង្កៀមងៀត ឬ បទឆ្មាអង្កៀមងៀត។
t_exp:
ឈ្មោះបទសូត្រមួយយ៉ាង មានលំនាំសំឡេងរលាក់រលែក គ្រហឹមផ្អឹបធ្មេញប្រៀបប្រដូចនិងសូរសំឡេងឆ្មាកំពុងអង្កៀមត្រីងៀត គ្រហឹមបណ្ដើរ :


t_main: អង្កោល
t_pron: [អង់-កោល]
t_source: (បា.; សំ. អង្កោដ)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកហ្មពេទ្យខ្មែរច្រើនយកខ្លឹមអង្កោល, អង្កាញ់, ហៃសាន ផ្សំជាថ្នាំឆ្នាំងឱ្យផឹករម្ងាប់រោគសរសៃ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើខ្លឹមមួយប្រភេទ សាច់ស្រាយសម្បុរលឿង ខ្លឹមក្រហមក្រមៅ មានរសល្វីង ផ្លែទុំក្រហមក្រមៅ មានក្លិនឆ្អាប ប៉ុន្តែបើច្របាច់យកសំបកចេញហើយលាយច្របល់ដោយគ្រឿងប្រហើរឈ្ងុយ មានគល់ស្លឹកគ្រៃជាដើម បរិភោគបាន :


t_main: អង្កាំ
t_pron: [អង់-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: អង្កាំកែវ, អង្កាំមាស, អង្កាំចាន. ស្បែកជើងផ្ទាត់ប៉ាក់អង្កាំចាន, ចងដៃអង្កាំមាស។
t_exp:
គ្រាប់មូលតូចឬល្អិត មានប្រហោងដោតខ្សែបាន, ធ្វើដោយកែវ, ដោយមាសជាដើម; សម្រាប់ប្រើជាកម្រងឬប៉ាក់វិចិត្រការផ្សេងៗ ឬក៏ប្រើជាគ្រឿងប្រដាប់កាយស្ត្រីក៏មាន :


t_main: អង្ក្រង
t_pron: [អង់-ក្រង]
t_pos: ន.
t_exp:
សុខុមសត្តពួកស្រមោច សម្បុរក្រហមជើងវែងៗ នៅអាស្រ័យនឹងរុក្ខជាតិឬលតាជាតិ ប្រមូលក្រសោបស្លឹកឈើរស់ធ្វើសំបុក, ខាំឈឺផ្សា, កាលណាខាំ មានបញ្ចេញទឹកមូត្រមកផង, ជាសត្វស្រុះគ្នាណាស់; មាន ២ប្រភេទគឺ អង្ក្រងទឹក ឬ អង្ក្រងប្រផេះ, អង្ក្រងភ្លើង។


t_main: អង្ក្រង
t_subword: ស្រុះគ្នាដូចអង្ក្រង
t_exp: (ព.ប្រ.) ស្រុះគ្នាជាឯកច្ឆន្ទ (មិនមើលបំណាំមិនប្រចាំគ្នា) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា គួរជនប្រុសស្រី នៅនាលោកីយ៍ មានសាមគ្គី ដូចជាអង្ក្រង រ៉ាប់រងនាទី ឱ្យមានវុឌ្ឍី សុខសាន្តបវរ។ សាមគ្គីភេទ បង្កើតជាហេតុ ការណ៍លម្អក់ពណ៌ ខូចខាតប្រយោជន៍ ហោចទាំងអំណរ គុណគាប់បវរ វិនាសសូន្យបង់៕។


t_main: អង្ក្រេមអង្ក្រម
t_pron: [អង់-ក្រេម-អង់-ក្រម]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. មក្លាំ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិតូចមួយប្រភេទដើមសាច់ស្វិត ស្លឹកសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹកអម្ពិល ដើមនិងស្លឹកមានរសផ្អែមឈ្លេមឡមៗ គ្រាប់ផ្លែតូចៗមូលៗ កាលណាទុំមានសម្បុរខ្មៅមួយកំណាត់ក្រហមមួយកំណាត់ ។


t_main: អង្គ
t_subscrip: 1
t_pron: [អង់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
អវយវៈ, រូប, តួរូប, កាយ, រាងកាយ, ខ្លួន, ខ្លួនប្រាណ; ភាគ; ចំណែកនៃរាងកាយ; ប្រភេទ; សេចក្ដីដែលចែកឱ្យឃើញចំនួន; រូបសេចក្ដី; លក្ខណៈ; ហេតុ, ការណ៍, ដើមហេតុ។


t_main: អង្គ
t_subscrip: 1
t_subword: អង្គប្បច្ចង្គ
t_pron: [អង់-គ័ប-បុ័ច-ច័ង]
t_pos: ន.
t_exp: អវយវៈតូចនិងធំ, ប៉ែកឬភាគតូចធំនៃរាងកាយ។
t_source:
(បា. < អង្គ + បតិ-អង្គ, បតិ > បច្ច; សំ. អង្គប្រត្យង្គ ឬ អង្គប្រត្យាង្គ < អង្គ + ប្រតិ-អង្គ, ប្រតិ > ប្រត្យ)


t_main: អង្គ
t_subscrip: 1
t_subword: អង្គសីល
t_pron: [អង់-សិល]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រភេទប្រាប់ដំណើរដាច់ឬជាប់សីល (ដូចយ៉ាង បាណាតិបាត មានអង្គ ៥គឺ ១សត្វមានជីវិត; ២ដឹងថាសត្វមានជីវិត; ៣គិតនឹងសម្លាប់; ៤តាំងព្យាយាមនឹងសម្លាប់; ៥សត្វស្លាប់ដោយព្យាយាមនោះ)។


t_poly: ២)
t_exp: ខ្មែរសម័យបុរាណហៅថ្មដែលធ្វើជារូបសិវលិង្គថា អង្គ (ហៅកាត់ខ្លីមកពីពាក្យ អង្គជាត)។
t_notes:
(ថ្មរូបឧមាយោនី និមិត្តនាងឧមា ថា បំពង់ខ្ចី; ទឹកដែលស្រោចលើថ្មទាំងពីរប្រភេទនោះ សូមពរស្រីសួស្ដី ... ហៅថា ទឹកអង្គបំពង់ខ្ចី។ ក្នុងសម័យដែលខ្មែរកំពុងកាន់សាសនាព្រាហ្មណ៍ពេញទី, ឥស្សរជននិងប្រជាជន ច្រើនជីកស្រះសាងអង្គទុកជាទីគោរពក្នុងទីប្រជុំជនមួយៗ សឹងនៅមានរូបនិងឈ្មោះជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃនេះច្រើនអន្លើ ដូចយ៉ាង អង្គតាសោម, អង្គតារាជ, អង្គស្នួល ជាដើម)។


t_main: អង្គ
t_subscrip: 2
t_subword: ទឹកអង្គបំពង់ខ្ចី
t_pron: [ទឹក-អង់-បំ-ពង់-ខ្ចី]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកដែលគេស្រោចលើថ្មជាសិវលិង្គនិងឧមាយោនីហើយត្រងយកមក ដែលក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនាជឿថាជាទឹកស័ក្ដិសិទ្ធិប្រកបដោយពរស្រីសួស្ដី។


t_main: អង្គ
t_subscrip: 3
t_pron: [អង់]
t_pos: ន., សព្វ.
t_notes: (ម.ព. រូប ផង)។
t_exp:
នាក់; រូប; ខ្លួន; ទ្រង់; លោក (សម្រាប់ប្រើចំពោះតែព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះពុទ្ធរូប, ព្រះអរហន្ត, ក្សត្រិយ៍, ទេវតាស័ក្ដិធំ, បព្វជិតថ្នាក់ខ្ពស់, ...) :

t_exam:
ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ, ...ក្សត្រិយ៍ពីរព្រះអង្គ; មហាថេរច្រើនអង្គ (ប្រើពាក្យ រូប ក៏បាន) ; លុះព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបហេតុនោះហើយ ...។ល។ សម្រាប់ហៅព្រះរាជបុត្រ, ព្រះរាជនត្តាថា ព្រះអង្គម្ចាស់, អ្នកអង្គម្ចាស់។ សម្រាប់ហៅជនដែលជាប់វង្សក្សត្រិយ៍ឆ្ងាយមកហើយថា ព្រះអង្គ, ព្រះវង្ស។


t_main: អង្គការ
t_pron: [អង់-កា]
t_pos: ន.
t_exam: អង្គការនយោបាយ, អង្គការរបស់រដ្ឋ។
t_exp:
បែបផែន, របៀបរៀបចំកិច្ចការដែលរដ្ឋឬក្រុមរាជការណាមួយបង្កើតឡើងដើម្បីប្រព្រឹត្តទៅកាន់សេចក្ដីចម្រើន; ទីកន្លែងចាត់ការធំៗ :


t_main: អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល
t_pron: [អង់-កា-មិន-មែន-រ័ត-ឋា-ភិ-បាល]
t_pos: ន.
t_exp:
សង្គមស៊ីវិលមួយប្រភេទដែលជាអង្គការមិនមែនសមាជិកភាព បង្កើតឡើងដើម្បីធ្វើសកម្មភាពដោយស្ម័គ្រចិត្ត ក្នុងគោលបំណងរួមចំណែកអភិវឌ្ឍផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច‑សង្គម។


t_main: អង្គការសហប្រជាជាតិ
t_pron: [អង់-កា-សៈ-ហៈ-ប្រ-ជា-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp:
អង្គការរបស់ប្រជាជាតិរួមគ្នា, អង្គការអន្តរជាតិ ឬជាតិនានាដែលស្ម័គ្រចិត្តប្រតិបត្តិតាមធម្មនុញ្ញសហប្រជាជាតិ ដើម្បីរក្សាការពារនូវសន្តិភាពនៃពិភពលោក។


t_main: អង្គញ់
t_subscrip: 1
t_pron: [អង់-គញ់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមធំរឹង ផ្លែធំវែងៗក្នុងផ្លែមួយៗមានគ្រាប់ច្រើន គ្រាប់ធំៗរាងមូលសំប៉ែត កាលណាទុំមានសាច់រឹង, សម្រាប់យកមកលេងល្បែងមួយប្រភេទ ហៅថា ល្បែងអង្គញ់។


t_main: អង្គញ់ស្វា
t_pron: [អង់-គញ់-ស្វា]
t_pos: ន.
t_exam: អង្គញ់ស្វាមានដុះច្រើនណាស់នៅក្រុងព្រះសីហនុ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ, ស្លឹកធំៗស្រួចខាងដើមនិងខាងចុងបន្តិច បណ្ដោយនិងទទឹងស្លឹក ២០សង់ទីម៉ែត្រ, ផ្លែពាំគ្រាប់ជាសង្កាត់ជាប់គ្នា ផ្លែមួយៗពីរគ្រាប់ក៏មានបីគ្រាប់ក៏មាន, មានគ្រាប់មូលៗទំហំ ៣សង់ទីម៉ែត្រ, គ្រាប់ទុំមានទ្រង់ទ្រាយនិងសម្បុរក្រហមក្រមៅរលោង ដូចគ្រាប់អង្គញ់សុទ្ធសាធ គ្រាន់តែតូចជាងគ្រាប់អង្គញ់ប៉ុណ្ណោះ, ប៉ុន្តែបើទុកឱ្យយូរទៅមានស្វិតខ្លះ, អង្គញ់ស្វានេះច្រើនដុះក្នុងព្រៃភ្នំនិងព្រៃស្រោង, ដុះបែកជាគុម្ពក៏មាន, ជាឈើមានប្រយោជន៍ប្រើការរាយរងបាន, ប្រើជាឧសក៏បានការណាស់, ផ្លែទុំជ្រុះគ្រាប់នៅរនោចខែកក្ដិកនិងខ្នើតខែមិគសិរ :


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ប្រ.) ខ្មែរហៅស្វាមួយប្រភេទ មាឌធំ ឥតកន្ទុយ ថា ស្វាអង្គទ (ហៅប្រៀបដោយពានរឈ្មោះ អង្គទ ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍)។


t_main: អង្គធាតុសមាស
t_pron: [អង់-គៈ-ធាត-សៈ-ម៉ាស]
t_pos: ន.
t_exam: អង្គធាតុសមាសមានចំនួនរហូតដល់រាប់លាន ហើយចេះតែកើនជាលំដាប់។
t_exp:
អង្គធាតុសុទ្ធដែលមានម៉ូលេគុលផ្សំពីអាតូមនៃធាតុគីមីពីរឬច្រើនប្រភេទផ្សេងគ្នានៅក្នុងសមាមាត្រកំណត់មួយ ដូចជា ទឹកសុទ្ធ អំបិល ស្ករ អាស៊ីដជាដើម :


t_main: អង្គធាតុសុទ្ធ
t_pron: [អង់-គៈ-ធាត-សុត]
t_pos: ន.
t_exp:
អង្គធាតុដែលមានប្រភេទម៉ូលេគុលតែមួយហើយមិនអាចញែកចេញដោយវិធីវិភាគបន្ទាន់ និងមានថេររូប ដូចជាមានសីតុណ្ហភាពរំពុះ សីតុណ្ហភាពកំណក និងម៉ាសមាឌជាក់លាក់។


t_main: អង្គនភា
t_pron: [អង់-នៈ-ភា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) អង្គទាំងឡាយដែលមាននៅក្នុងលំហអវកាស ដូចជាផ្កាយ ភព រូបធាតុ អន្តរផ្កាយ (ឧស្ម័ននិងកម្ទេចផ្សេងៗ) កាំរស្មីអវកាសជាដើម។


t_main: អង្គនា
t_pron: [អង់-គៈ-នា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ស្ត្រី, នាង :
t_exam:
(ព.កា.) ពួកនាងកញ្ញា ជាអង្គនា កំពុងពេញរៀន ខំប្រឹងសង្វាត មិនខ្ជិលអៀនប្រៀន មានចិត្តជាប់ញៀន ឆ្ពោះការសិក្សា។ គំនិតមារយាទ ពុំដែលឃ្លៀងឃ្លាត ខុសចាកក្រឹត្យា ជាស្រីចុះបែប សណ្ដាប់ចរិយា ពេញជាកញ្ញា ត្រឹមត្រូវគួររាប់។


t_main: អង្គមេឃ
t_pron: [អង់-មេក]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) អង្គទាំងឡាយដែលនៅក្នុងមេឃ ដូចជាព្រះអាទិត្យ ភព រូបធាតុនានា (ឧស្ម័ននិងកម្ទេចផ្សេងៗ) កាំរស្មីអវកាសជាដើម ដែលស្ថិតនៅក្នុងដែនលំហនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។


t_main: អង្គរ
t_subscrip: 1
t_pron: [អង់-គ]
t_pos: ន.
t_exam: អង្គរធំ នគរធំ (មហានគរបុរាណក្នុងខេត្តសៀមរាប)។
t_exp:
ពាក្យប្រើឃ្លាតក្លាយមកពី នគរ "ក្រុង, រាជធានី" ហៅចំពោះតែក្រុងនិងសិលាប្រាសាទបុរាណខ្លះ ឬទីតំបន់ជាដើមខ្លះក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :


t_main: អង្គរ
t_subscrip: 1
t_subword: ភ្លេងអង្គររាជ
t_pron: [ភ្លេង-អង់-គ-រាច]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរមួយប្រភេទ មានដើមកំណើតនៅអាណាខេត្តនគររាជ ដែលក្លាយលំនាំបទឃ្លាតពីលំនាំដើមខ្លះ ហៅថា អង្គររាជក្លាយ (នគររាជក្លាយ) ; ដែលតាំងពីក្នុងបុរាណសម័យយូរហើយ, អ្នកស្រុកជើងព្រៃបំប្លែងកែលំនាំបទឱ្យឃ្លាតផ្សេងខ្លះពីលំនាំដើម ហៅថា អង្គររាជជើងព្រ (នគររាជជើងព្រៃ)។


t_main: អង្គរ
t_subscrip: 2
t_pron: [អង់-គ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.បុ.) ទីដីជាទួលធំប៉ុន្តែទាបទេ នៅជិតមាត់បឹងធំជ្រៅ មានដើមឈើធំៗខ្ពស់ៗ ជាព្រៃស្ងាត់ គេហៅព្រៃនិងបឹងនោះថា ព្រៃអង្គរ, បឹងអង្គរ ទោះបីចំណេរកាលតមក គេកាប់ព្រៃនោះធ្វើជាចម្ការទៅហើយ ក៏គេនៅតែហៅថា ចម្ការព្រៃអង្គរ, បឹងអង្គរ ឬ បឹងព្រៃអង្គរ តាមឈ្មោះដើមនោះដែរ។


t_main: អង្គា
t_subscrip: 2
t_pron: [អង់-គា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ផ្កាសម្បុរលឿងក្លិនក្រអូបឆ្ងាញ់ ប៉ុន្តែក្រអូបស្រាល, ចេញផ្កាក្នុងកាលដែលរង្គោះស្លឹកអស់ហើយលាស់ជាថ្មី ក្នុងរវាងខែចេត្រពិសាខ; បើកាត់មែកដែលរង្គោះស្លឹកអស់ហើយឬដែលកំពុងចេញផ្កានោបនោះ យកមកត្រាំទឹកក្នុងដបផ្កា អាចចេញត្រួយនិងផ្កាបានយូរថ្ងៃ ដាក់ជាគ្រឿងតាំងរុងរឿងណាស់ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ អង្គាលឿង ខ្លះហៅ អង្គាសីល)។


t_main: អង្គាដី
t_pron: [អង់-គា-ដី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើស្រុក មានដើមខ្ពស់ស្រោង សំបកក្រាស់ ស្លឹកតូចៗរង្វើលៗ ចេញពីធាង ផ្កាព័ណ៌សក៏មានក្រហមក៏មាន, ផ្កានិងស្លឹកខ្ចីស្រុសប្រើជាអន្លក់ឬធ្វើជាបន្លែស្លស្រឡក់បាន, ជាឈើឆាប់លូតលាស់ខ្ពស់ងាយ។


t_main: អង្គាបុស្ប
t_pron: [អង់-គា-បុស]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកឆែកៗ ស្រួចៗ រង្វើលៗ ចេញពីធាង ផ្កាព័ណ៌សសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាច្រនៀង មានក្លិនក្រអូបឈ្ងប់ខ្លាំង, កាលណាស្ងួតក្រៀម បើដុតឬលាយនឹងថ្នាំជក់ មានក្លិនធុំដូចក្លិនអាភៀន ច្រើនដុះលើដំបូក; គេច្រើនដាំក្នុងវត្តឬក្នុងភូមិប្រើជាលំអដោយម្លប់និងផ្កា។


t_main: អង្គារ
t_subscrip: 4
t_pron: [អង់-គា]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះយាមទី ៣នៃត្រៃយាម :
t_exam:
ព្រះសក្យមុនីទ្រង់ចូលបរិនិញ្វននៅថ្ងៃអង្គារយាមអង្គារក្នុងបច្ចូសសម័យថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែពិសាខឆ្នាំម្សាញ់ ...។


t_main: អង្គឺ
t_subword: អង្គឺមាន
t_pron: [អង់-គឺ-មាន]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: ខ្ញុំនឹងដែលបានឃើញរបស់នោះ សូម្បីតែម្ដងក៏ឥតអង្គឺមាន។
t_exp:
ពុំដែលមាន, មិនដែលសោះ, ទេសោះ។ ប្រើពាក្យ ឥត ពីខាងដើមផងក៏មាន (សេចក្ដីនៅជាបដិសេធដូចដែល) : ឥតអង្គឺមាន ឥតដែលមាន, ទេសោះ (ច្រើនតែប្រើពាក្យ ក៏ ផ្សំពីខាងដើម) :


t_main: អង្គុកអង្គុល
t_pron: [អង់-គុក-អង់-គុល]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ដែលខ្សឹកខ្សួលប៉ផ្អែបជ្រប់មុខ, ដែលកើតទុក្ខជ្រប់ :
t_exam:
យំអង្គុកអង្គុល, កើតទុក្ខអង្គុកអង្គុល។ (ព.កា.) កម្ចាត់ទុក្ខថា ការកើតទុក្ខជ្រុល អង្គុកអង្គុល មមុលមិងមាំង អ្នកមានប្រាជ្ញា គួរតែប្រឆាំង កុំឱ្យចិត្តគាំង ក្នុងក្ដីសោកសៅ។ ព្រះពុទ្ធប្រាប់ថា ត្រូវប្រើប្រាជ្ញា ដេញទុក្ខចេញក្រៅ ត្រូវកុំប្រមូល- ទុក្ខឱ្យក្ដួលក្ដៅ ដេញយូរៗទៅ គង់ទុក្ខឃ្លាតបាន។ ព្រោះក្ដីកើតទុក្ខ តែងដេញក្ដីសុខ ឱ្យឃ្លាតចាកប្រាណ សុខនៅពុំកើត ដ្បិតទុក្ខរុញច្រាន កម្ចាត់ទុក្ខបាន ហៅថាមានសុខ។


t_main: អង្គុយ
t_subscrip: 2
t_subword: អង្គុយចាំតែ
t_pron: [អង់-គុយ-ចាំ-តែ]
t_exp: (សំនួន.) (ព.ប្រ.) រង់ចាំតែ, ចេះតែ (ហាក់ដូចជាអង្គុយរង់ចាំតែ) :
t_exam:
មិនគិតធ្វើការរកស៊ីនឹងគេ អង្គុយចាំតែសុំគេ!; គ្មានអ្នកណានឹងអង្គុយតែឱ្យញយៗទេ!; ឥតធ្វើការអ្វីសោះ អង្គុយតែស្ដីឱ្យគេ! (ព.សា.)។ (ព.កា.) ថា ខ្លួនឥតធ្វើអ្វី អង្គុយតែស្ដី ត្រួតត្រាលើគេ បន្ទោសញយៗ ថែមៗទ្វេទ្វេ ត្រង់ខ្លួនទទេ ឥតអៀនឥតខ្មាស។


t_main: អង្គុល
t_subscrip: 1
t_pron: [អង់-គុល]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលសំយុងមុខងងុលចុះក្រោម :
t_exam:
ស្រវឹងអង្គុល, សំយុងមុខអង្គុល; មុខយារអង្គុល។ (ព.កា.) ស្រវឹងអង្គុល យារមុខងងុល ជជ្រុលជជ្រក តេងតាងពេញផ្លូវ ស្ទើរទៅស្ទើរមក ជួនស្រែកគំហក ដាក់កូនប្រពន្ធ។ សើយលាត់ឥតខ្មាស ស្ដីអាសអាភាស ឥតក្រែងចិត្តជន ដែលគេឈរមើល រចល់ច្រើនលន់ កម្លាំងថយអន់ ទ្រេតទ្រោតទ្រីបទ្រាប។ អ្នកប្រាជ្ញពោលថា អ្នកស្រវឹងស្រា រែងមានសភាព អាប់ឱនថយថោក ជ្រោកជ្រាកទន់ទាប ថែមទាំងញ៉ាំងលាភ ឱ្យថយផងដែរ។


t_main: អង្គំ
t_pron: [អង់-គំ]
t_pos: ន.
t_exam: អង្គំដែក, រឹតដោយអង្គំ។
t_exp:
ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាដង្កាប់មាំ មានគ្រឿងរឹតឬបន្ធូរបាន សម្រាប់ចាប់រឹតអ្វីៗដែលធ្វើដោយដែកជាដើម ឱ្យរឹងមិនឱ្យរង្គើក ដើម្បីរូសរម្លីងឬឆាបជាដើម :


t_main: អង្គ្រ័ក្ស
t_pron: [អង់-គ្រ័ក]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អង្គរក្ស)។
t_exp:
ពាក្យសាមញ្ញ (គ្រាន់តែនិយាយ មិនដែលសរសេរទេ) ប្រើក្លាយឃ្លាតមកពីពាក្យ អង្គរក្ខ ឬ អង្គរក្ស "អ្នករក្សាអង្គ, ទាហានរក្សាអង្គព្រះរាជា"។


t_main: អង្ឃើល
t_pron: [អង់-ឃើល]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលចេញអាការៈងងើលលើកដាក់ៗ, ទើលងើល :
t_exam:
ដើរអង្ឃើលចុះអង្ឃើលឡើង; ដំណើរអង្ឃើលៗ។ (ព.ប្រ.) គំនិតអង្ឃើល, ចិត្តអង្ឃើល, មនុស្សអង្ឃើល, ឫកពាអង្ឃើល គឺគំនិត, ចិត្ត, មនុស្ស, ឫកពាងងើល, ចចើល ឥតក្រែង។ (ព.កា.) ជនពាលងងើល ចេះតែអង្ឃើល ឥតគិតខុសត្រូវ ប្រទូស្តប្រទាំង ប្រឆាំងរាំងផ្លូវ ក្លាយជាសត្រូវ ជាតិសាសន៍ក៏មាន។ កើតជាមនុស្ស គួរស្គាល់ត្រូវខុស កុំដើរបំពាន បំពារលើច្បាប់ សម្រាប់ទូន្មាន ផ្លូវចិត្តឱ្យបាន សាន្តសុខស្ងប់ឡើយ។


t_main: អង្រុត
t_pron: [អង់-រុត]
t_pos: ន.
t_exp:
នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីមូលៗ មានរាងក្រឡូម តូចខាងមាត់លើធំគាយខាងក្រោម សម្រាប់រុតឬក្រុងមច្ឆជាតិ។


t_main: អង្រែ
t_pron: [អង់-រែ]
t_pos: ន.
t_exp: ប្រដាប់សម្រាប់បុកទង្គិចទៅក្នុងត្បាល់ :
t_exam:
អង្រែបុកស្រូវ, អង្រែត្បាល់ថ្ម, អង្រែត្បាល់ជាន់។ (ព.ប្រ.) ថា សត្វទាំងឡាយរមែងទង្គុកទង្គិចដោយសេចក្ដីទុក្ខដូចជាអង្រែនិងត្បាល់។ (ព.កា.) ពន្យល់ឱ្យមនុស្សស្គាល់ក្ដីទុក្ខដែលទង្គុកទង្គិចដូចអង្រែនិងត្បាល់ថា អង្រែនិងត្បាល់ ប្រតាប់ប្រញាល់ ទង្គិចឥតស្ងួន ប្រៀបដូចពួកសត្វ រងទុក្ខផ្ទួនៗ រាល់រូបរាល់ខ្លួន ចៀសវាងមិនផុត។


t_main: អង្សា
t_subscrip: 3
t_pron: [អង់-សា]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រាសិចក្រ និង រាសី ផង)។
t_exp:
(ព.ហ.) ឈ្មោះមាត្រារង្វាស់ល្វែងរាសី ... (៣០អង្សាជា ១រាសី, ១២រាសីជា ១រាសិចក្រ ឬ ១ចក្ររាសី មាន ៣៦០អង្សា ...)។


t_main: អង្សា
t_subscrip: 5
t_pron: [អង់-សា]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ជតា ផង)។
t_exp:
ពាក្យហៅថ្ងៃទាំង ៧តាំងពីអាទិត្យដល់សៅរ៍ ដែលតម្រូវនឹងឆ្នាំកំណើតតាមជតារបស់មនុស្ស (តាមក្បួនព្រាហ្មណ៍) ហៅថា អង្សា ឬ អង្សាកំណើត គឺតម្រូវដោយកំណត់ថា ឆ្នាំជូតនិងឆ្នាំមមែ អង្សាអាទិត្យ; ឆ្នាំឆ្លូវ, វក អង្សាចន្ទ្រ; ឆ្នាំខាល, រកា អង្សាអង្គារ; ឆ្នាំថោះ, ច អង្សាពុធ; ឆ្នាំរោង, កុរ អង្សាព្រហស្បតិ៍; ឆ្នាំម្សាញ់ អង្សាសុក្រ; ឆ្នាំមមី អង្សាសៅរ៍; តាមចាស់ៗ ធ្លាប់ចំណាំមកថា មនុស្សចាស់ជរា ដល់វេលានឹងស្លាប់ ច្រើនតែស្លាប់ក្នុងថ្ងៃអង្សារបស់ខ្លួនឬក្នុងថ្ងៃដើមអង្សា (មុនថ្ងៃអង្សា១ថ្ងៃ) ឬក៏ក្នុងថ្ងៃចុងអង្សា (ក្រោយថ្ងៃអង្សាមួយថ្ងៃ), មិនសូវលើសខ្វះឆ្ងាយពីនេះប៉ុន្មានទេ។


t_main: អង្ស័ក
t_pron: [អង់-ស័ក]
t_source: (សំ.បា. អំស "ស្មា", អំសក ឬ អំសិក "ដែលទាក់ទងឬជាប់ដោយស្មា")
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. វត្ថពន្ធ ផង)។
t_exp:
កាសាវពស្ត្រមួយយ៉ាងសម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកសម័យសព្វថ្ងៃពាក់ពាតលើស្មាខាងឆ្វេងព័ទ្ធមកក្រោមក្លៀកខាងស្ដាំ ប្រើជាទ្រនាប់ញើសពីខាងក្នុងឧត្តរាសង្គ, ជាគ្រឿងបរិក្ខាររាយរង ឬបរិក្ខារពិសេស ប្រើក៏បាន មិនប្រើក៏បាន ព្រោះគ្រឿងបរិក្ខារនេះ ពុំមែនជាពុទ្ធានុញ្ញាតទេ ...ដូចគ្នានឹង វត្ថពន្ធទ្រូងដែរ ប្រើក៏បាន មិនបាច់ប្រើក៏បាន ជាចីវររាប់ចូលក្នុង បរិក្ខារចោឡៈ ដែលអដ្ឋកថាប្រាប់ថា បព្វជិតប្រើច្រើនប៉ុន្មានក៏បាន ឥតមានកំហុសទេ (ព.វិ.)។


t_main: អចលនៈ
t_subword: អចលនវត្ថុ
t_pron: [អៈ-ចៈ-ឡៈ-ណៈ-វ័ត-ថុ]
t_pos: ន.
t_exp: (ម.ព. អចលនទ្រព្យ)។
t_notes:
(គួរប្រើជា អចលវត្ថុ វិញ ព្រោះ អចល ជា គុ., អចលន ជា ន., ដែលពុំគួរផ្សំជាមួយនឹងវត្ថុ ជា ន. ដែរ, ឬប្រើ អសង្ហារិមវត្ថុ វិញក៏បាន)។


t_main: អចលា
t_pron: [អៈ-ចៈ-ឡា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ប្រឹថពី, ពសុធា, ផែនដី :
t_exam:
(ព.កា.) សព្វសត្វធម្មតា នៅលើអចលា មហាប្រឹថពី សឹងមានបំណង ប៉ងឱ្យមានក្ដី សុខរាល់រាត្រី មិនឱ្យអាប់អន់។ ខ្លះបែរជាឃ្វាង ធ្វើខុសច្រងាង ស្លើតស្លក់ស្លោស្លន់ យល់ខុសជាត្រូវ ដើរតាមផ្លូវភ័ន្ត ពុទ្ធារហន្ត ប្រដៅពុំកើត។


t_main: អចិត្តិភាព
t_pron: [អៈ-ចិត-តិ-ភាប]
t_source: (សំ. អចិត្តិ)
t_pos: ន.
t_exp: ភាវៈឬដំណើរភ្លេចស្មារតី, ការភ័ន្តស្មារតី; ដំណើរស្រឡាំងកាំង :
t_exam:
(ព.កា.) សម្រាប់ឱ្យប្រុងស្មារតីថា អចិត្តិភាព តែងមានដរាប ព្រោះក្ដីប្រមាទ ទ្វេធ្វេសស្មារតី មិនខំសង្វាត បណ្ដោយឱ្យឃ្លាត រវាតការចាំ។


t_main: អចិន្ត្រៃយ៍
t_pron: [អៈ-ចិន-ត្រៃ]
t_source: (បា. អចិន្តេយ្យ; សំ. អចិន្ត្យ, អចិន្តនីយ)
t_poly: ១)
t_pos: គុ.
t_exp:
ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាថា អចិន្ត្រៃយ៍ មាន ៤យ៉ាងគឺ វិស័យរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, វិស័យនៃឈាន, ផលនៃកម្ម, ការគិតអំពីលោក ឬ គំនិតនៃសត្វលោក (ទាំង ៤យ៉ាងនេះជាដំណើរហួសវិស័យគំនិត)។


t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលពុំគួរគិត, ដែលពុំអាចគិតឃើញ, ដែលហួសវិស័យគំនិត (បើទុកជាខំប្រឹងគិតយ៉ាងណាក៏ពុំអាចឃើញដោយសព្វគ្រប់បាន), ហេតុឬដំណើរដែលពុំគួរគិត។


t_main: អចេលកៈ
t_pron: [អៈ-ចេ-ឡៈ-កៈ]
t_source: (សំ. អចេលក)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកអចេលកៈមានតែក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។
t_notes: (ម.ព. ទិគម្ពរ ផង)។
t_exp:
អ្នកមិនស្លៀកសំពត់ គឺអ្នកបួសពួកតិរ្ថិយដែលតមមិនស្លៀកសំពត់ ដោយប្រកាន់តាមលទ្ធិថាការប្រព្រឹត្តដូច្នេះ ជាគ្រឿងកម្ចាត់សេចក្ដីលោភជាដើម (អ្នកបួសអាក្រាត) :


t_main: អចេស្ដា
t_pron: [អៈ-ចែស-ស្ដា]
t_source: (សំ. អចេឞ្តា)
t_pos: ន.
t_exp: ដំណើរឥតចេស្តា គឺដំណើរទន់ខ្សោយ, អស់កម្លាំង, អស់ការប្រឹងប្រែង; ដំណើរកម្រើកអវយវៈមិនកើត :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ចេស្តា)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា បណ្ឌិតលោកថា រីអចេស្តា នាំចិត្តនិងកាយ ឱ្យអន់ទន់ខ្សោយ រាយមាយរសាយ កិច្ចការទាំងឡាយ រមែងកើលគាំង។


t_main: អច្ចុត
t_subword: អច្ចុតតាបស
t_pron: [អ័ច-ចុត-តា-បស់]
t_pos: ន.
t_exp:
តាបសឬឥសីអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ខ្ជាប់ខ្ជួន (នាមឥសីមួយរូបក្នុងរឿងមហាវេស្សន្តរជាតក ដែលជូជកបញ្ឆោតឱ្យប្រាប់ផ្លូវទៅចួបនឹងព្រះវេស្សន្តរ)។


t_main: អច្ច័យទាន
t_pron: [អ័ច-ចៃ-ទាន]
t_poly: ១)
t_exam: ការកាត់បន្ថយអច្ច័យទាននិងការកំណត់ចំណែកមត៌កតាមមត៌កសាសន៍។
t_exp:
(ច្ប.) ប្រទានកម្មដែលម្ចាស់បណ្ដាំធ្វើទៅឱ្យមនុស្សម្នាក់ឬច្រើននាក់នូវទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនតាមមរតកសាសន៍ :


t_main: អច្ឆន្នបុបា្ឆណ្ឌជាតិ
t_pron: [អ័ច-ឆន់-ណៈ-បុប-ផាន-ឌៈ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp:
(ជីវ.) ពពួករុក្ខជាតិដែលមានគ្រាប់នៅខាងក្រៅ មិនឋិតនៅក្នុងអូវែ និងលូតលាស់នៅលើស្រការបស់កោនគ្មានសម្បកការពារ ដូចជាពពួកស្រល់ជាដើម។


t_main: អច្ឆរិយរស
t_pron: [អ័ច-ឆៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះលើកយកតួអង្គអរូបី (ទេវៈ យក្ស ខ្មោច ព្រាយបិសាច...) តួអង្គសត្វឬសកម្មភាពអស្ចារ្យផ្សេងៗមកបញ្ចូលក្នុងស្នាដៃរបស់ខ្លួន ដើម្បីធ្វើឱ្យដំណើររឿងមានលក្ខណៈអស្ចារ្យហួសពីការពិត ដូចជាតួអង្គចេះជ្រែកទឹក ជ្រែកដី ហោះហើរ ដើរលើអាកាស បែងភាគ កាឡាខ្លួន ជាដើម។


t_main: អច្ឆិទ្រព្រឹត្តិ
t_pron: [អ័ច-ឆិត-ទ្រៈ-ព្រឹត]
t_source: (សំ. អច្ឆិទ្ទវ្ឫត្តិ; បា. អច្ឆិទ្ទវុត្តិ)
t_pos: ន.
t_exp: ការប្រព្រឹត្តមិនដាច់, ដំណើរធ្វើការងារជាប់ជានិច្ច (ច្រើននិយាយតែពីការល្អ) :
t_exam:
មនុស្សមានអច្ឆិទ្រព្រឹត្តិតែងបានសម្រេចប្រយោជន៍សមតាមបំណង។ (ព.កា.) ថាអច្ឆិទ្រព្រឹត្តិ ជនជាបណ្ឌិត ពេញចិត្តរាល់ប្រាណ រមែងកាន់យក ពុំឱ្យខាតខាន ព្រោះនាំឱ្យបាន ប្រយោជន៍ខ្ពង់ខ្ពស់។


t_main: អជ្ឈាស័យ
t_pron: [អ័ច-ឈា-សៃ]
t_source: (បា. អជ្ឈាសយ < អធិ "សង្កត់" + អា-សយ "ដេកអាស្រ័យនៅ, ដេកក្រាញនៅ", អធិ > អជ្ឈ; សំ. អធ្យាឝយ)
t_pos: ន.
t_exp:
សភាវៈដែលដេកអាស្រ័យនៅក្នុងចិត្ត (អធ្យាស្រ័យ) គឺបំណង, ចំណង់ចិត្ត, ចំណុចចិត្ត; អារម្មណ៍ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. អធ្យាស្រ័យ ជាង)។


t_main: អញ
t_pron: [អាញ់]
t_poly: ១)
t_pos: សព្វ.
t_exam: ឯងទៅចុះ អញមិនទាន់ទៅទេ!
t_exp:
ខ្ញុំ (ជាអញ្ញត្រសព្ទ)។ ពាក្យសម្រាប់ហៅខ្លួនឯង ជាសម្ដីកូនក្មេង និយាយទៅរកកូនក្មេងផងគ្នា ឬមនុស្សចាស់និយាយទៅរកកូនក្មេង, និយាយទៅរកមនុស្សស្មើភាពដែលស្និទ្ធស្នាល ឬក៏អ្នកធំនិយាយទៅរកអ្នកតូចដោយស្និទ្ធស្នាល :


t_poly: ២)
t_exam: អញខ្ញុំ; អញខ្ញុំព្រះអង្គ; អញខ្ញុំម្ចាស់ ខ្ញុំ; ខ្ញុំព្រះអង្គ; ខ្ញុំម្ចាស់។
t_notes: (ព. បុ. ប្រើតែក្នុងសម័យព្រេងនាយ។ អញឯង គឺខ្ញុំឯង)។
t_exp:
ខ្មែរបុរាណព្រេងនាយប្រើជាពាក្យខ្ពស់, មានពាក្យក្នុងសិលាចារឹកថា វ្រះកម្រតាងអញ (វ្រះ-ក័ម-ម៉្រៈ-តាង-អាញ់) គឺព្រះតេជព្រះគុណរបស់ខ្ញុំ ឬលោកអ្នកធំរបស់ខ្ញុំ :


t_main: អញ្ចង
t_pron: [អាញ់-ចង]
t_pos: ន.
t_exam: ដឹកអញ្ចង។
t_exp:
នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទមានក្រឡាដូចមង តែមានដងទាំងពីរខាង សម្រាប់កាន់ដឹកវាត់ឱ្យជាប់មច្ឆជាតិក្នុងទឹកមានជម្រៅល្មមដើរបាន :


t_main: អញ្ចាញ
t_subscrip: 1
t_pron: [អាញ់-ចាញ]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមអញ្ចាញច្រើនដុះក្នុងទំនាប ឬ ក្នុងព្រៃរនាម។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមតូច មែកសាងញ៉ាង ស្លឹករង្វើលៗ ផ្កាលឿង ផ្លែមូលៗស្តួចខាងក្បាល សណ្ឋានកដប វេលាទុំមានសម្បុរលឿង ផ្លែចាស់ប្រើការធ្វើជាតំណាប់បាន :


t_main: អញ្ជុល
t_pron: [អាញ់-ជុល]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.បុ.) ម្ជុល :
t_exam:
អញ្ជុលទុកឱ្យគង់ ប្រាក់ក្នុងថង់ទុកឱ្យជា ប្រើខ្ញុំមើលចិត្តវា ទោះកាចជាមើលឱ្យស្តែង (សាស្ត្រាច្បាប់កេរ្តិ៍កាល)។


t_main: អញ្ជើញ
t_pron: [អាញ់-ជើញ]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exam: អញ្ជើញសម្ដេច, អញ្ជើញព្រះអង្គម្ចាស់, អញ្ជើញអស់លោក, អញ្ជើញពួកចាស់ទុំ; ...។
t_notes: (ចំពោះបព្វជិតប្រើពាក្យថា និមន្ត)។
t_exp:
ជូនដំណឹងឬហៅរកដោយគោរព ចំពោះឥស្សរជនជាគ្រហស្ថមានក្សត្រិយ៍ជាដើម ឬចំពោះសាធារណជនជាគ្រហស្ថដែលត្រូវប្រើពាក្យគួរសមទៅរក :


t_poly: ៣)
t_exam: ព្រះតេជព្រះគុណអញ្ជើញទៅណា?, អញ្ជើញលោកចូល!, អញ្ជើញពិសា! ...។
t_exp:
ប្រើជាជំនួយកិរិយាសព្ទពួកខ្លះ សម្រាប់និយាយទៅរកជនដែលត្រូវគោរព, ចំពោះក្សត្រិយ៍ ប្រើពាក្យថា ស្ដេចយាង ក៏មាន (តាមគួរដល់ដំណើរសេចក្ដី) :


t_main: អញ្ជ័ន
t_pron: [អ័ញ-ជ័ន]
t_pos: ន.
t_exam: គេច្រើនដាំអញ្ជ័នឱ្យវារឡើងរបងភូមិ ឬឱ្យវារឡើងតោរណៈភូមិ។
t_source:
(សំ.បា. អញ្ជន "ការបន្តក់ទឹកថ្នាំ; ថ្នាំទឹកសម្រាប់បន្តក់; ថ្នាំបន្តក់ភ្នែក; ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ; ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ; ...")

t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ដើមទន់ល្អួត ស្លឹកមូលៗល្អិតៗ ផ្កាមានព័ណ៌ផ្សេងៗ ប៉ុន្តែក្នុងកម្ពុជរដ្ឋច្រើនតែព័ណ៌ខៀវស្រស់ :


t_main: អញ្ញត្រតា
t_pron: [អ័ញ-ញ៉ាត់-ត្រៈ-តា]
t_pos: ន.
t_exp:
សំអាងជាក់ស្ដែង, ការអាងទីអាស្រ័យ, សំអាងថាខ្លួននៅទីផ្សេងក្នុងវេលាព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយដែលបានកើតឡើង, ការដោះសា។


t_main: អញ្ញត្រសព្ទ
t_pron: [អ័ញ-ញ៉ាត់-ត្រៈ-ស័ប]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សព្ទដោយឡែក គឺពាក្យខ្លះដែលសរសេរខុសពីបែបប្រើអក្សរ ខុសពីសំឡេងនិយាយ (ដើម្បីរក្សាបែបដើមឱ្យគង់នៅ), ដូចជា នេះ, នោះ, ស្តេច, សម្ដេច, ស្រេច, សម្រេច, អញ, អ្នក (មានសំឡេងជា និះ, នុះ, ស្ដាច់, សំដាច់, ស្រាច់, សម្រាច់, អាញ់, នាក់) ; ឬសូរអានឮផ្សេងពីសំឡេងអក្សរខ្មែរដូចជា ខែមីនា (មី-នា) ថា មី-ណា, ព័ត៌មាន (ព័រ-តៈ-ម៉ាន) ថា ព័រ-ដ-មាន, វត្តមាន (វ័ត-តៈ-ម៉ាន) ថា វ័ត- តៈ-មាន ជាដើម នេះក៏ជា អញ្ញត្រសព្ទដែរ ពីព្រោះអានឮសូរតាមទម្លាប់ផ្សេងពីសូរស័ព្ទរបស់អក្សរខ្មែរ :

t_exam:
(ព.កា. ប្រាប់មិនឱ្យហ៊ានកែឬលុបអញ្ញត្រសព្ទ) អញ្ញត្រសព្ទ ប្រើតាមទម្លាប់ ចាស់ព្រឹទ្ធព្រេងនាយ សរសេរយ៉ាងនេះ គេស្ដីឱ្យក្លាយ សូរសព្ទឃ្លាតឆ្ងាយ ពីការសរសេរ។ ដូចអញថាអាញ់ ពួកប្រាជ្ញមិនក្នាញ់ មិនហ៊ានបំបែរ មិនលុបលាងចោល មិនថ្កោលទោសដែរ បែបនេះពាក្យខ្មែរ សឹងមានក្រាស់ក្រែល។ ទោះជនជាតិណា នៅក្នុងលោកា ក៏គេពុំដែល ហ៊ានលុបលាងចោល ព្រោះថ្កោលថាក្អែល ថាជាដំណែល ខុសគួរលុបឡើយ។


t_main: អញ្ញទិដ្ឋិ
t_pron: [អ័ញ-ញ៉ៈ-ទិត-ឋិ]
t_poly: ២)
t_exam: អញ្ញទិដ្ឋិកើតឡើងនៅក្នុងវិស័យអាណាចក្រ។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ទស្សនៈ ជំនឿ ឬដំណើរយល់ឃើញផ្ទាល់ខ្លួន ដែលផ្ទុយឬប្រឆាំងទៅនឹងគោលការណ៍ឬទស្សនៈរបស់សាសនាផ្លូវការឬពេញនិយមណាមួយ :


t_main: អញ្ញវាទកម្ម
t_pron: [អ័ញ-ញ៉ៈ-វា-ទៈ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សម្ដីពោលគេចកែផ្សេងទីទៃពីការណ៍ពិត គឺបើគេសួរពីរឿងអ្វីមួយ ខ្លួនក៏បែរជាឆ្លើយឬនិយាយបន្លែបន្លប់ពីរឿងឬពីហេតុដទៃទៅវិញ :

t_exam:
អ្នកជាប់ចោទឬអ្នកធ្វើជាសាក្សីគេ ត្រូវឆ្លើយឬត្រូវនិយាយតាមការណ៍ពិត មិនត្រូវធ្វើអញ្ញវាទកម្មឡើយ ទើបរាប់ថាជាមនុស្សកាន់សុចរិតពិតត្រង់។


t_main: អញ្ញោបត្ថម្ភិត
t_pron: [អ័ញ-ញោ-បុ័ត-ថ័ម-ភិត]
t_source: (បា. អញ្ញុប— ឬ អញ្ញូប—, អញ្ញោប— < អញ្ញ "ដទៃ, ឯទៀត" + ឧបត្ថម្ភិត "ដែលគេទំនុកបម្រុង", ឧ > ឩ ឬ ឧ> ឱ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលនៅក្នុងការទំនុកបម្រុងនៃអ្នកដទៃ; ប្រទេសដែលមានក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ប៉ុន្តែនៅក្នុងការទំនុកបម្រុងនៃប្រទេសដទៃ (ប្រើជា អញ្ញូបត្ថម្ភិត ក៏បាន, ឧ > ឩ)។


t_main: អដ្ដប្រតិភូ
t_pron: [អ័ត-ដៈ-ប្រៈ-តិ-ភូ]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកធានារឿងក្ដី, អ្នកថៈណាយក្ដី, អ្នកកាន់ក្ដី, ស្មាក្ដី :
t_notes: (ម.ព. ប្រតិភូ ផង)។
t_exam:
(ព.កា.) អដ្ដប្រតិភូ ត្រូវជាវិញ្ញូ ដឹងការណ៍ខុសគាប់ កុំល្មោភតែលាភ ក្រសាវប្រញាប់ កាន់ក្ដីខុសច្បាប់ ស្លាប់ប្រយោជន៍ខ្លួន។


t_main: អដ្ឋ
t_subword: អដ្ឋរស្ស
t_pron: [អ័ត-ឋៈ-រ៉ស់]
t_pos: គុ.
t_exp: ប្រាំបីជ្រុង :
t_exam:
វិហារអដ្ឋរស្ស ឈ្មោះវិហារមួយធំលើភ្នំព្រះរាជទ្រព្យ (ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ; អ្នកខ្លះធ្លាប់សរសេរជា អដ្ឋារស "១៨" ឥតពាក្យថា "ជ្រុង")។


t_main: អដ្ឋង្គិកមគ្គ
t_pron: [អ័ត-ឋ័ង-គិ-កៈ-ម័ក]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះសង្ឃទូន្មានឱ្យពុទ្ធបរិស័ទយកអដ្ឋង្គិកមគ្គ ធ្វើជាមាគ៌ាជីវិត។
t_exp:
ផ្លូវដែលប្រកបដោយអង្គប្រាំបីដែលជាផ្លូវកណ្ដាល បានដល់សីល សមាធិ បញ្ញា ជាផ្លូវប្រតិបត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួនឱ្យចេញផុតពីសេចក្ដីទុក្ខ (ម.ព. សម្មាមគ្គ) :


t_main: អដ្ឋបរិក្ខារ
t_pron: [អ័ត-ឋៈ-ប-រ៉ិក-ខា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងប្រើប្រាស់៨យ៉ាង សម្រាប់ព្រះពុទ្ធនិងបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកត្រូវមានគឺ សង្ឃាដី, ឧត្តរាសង្គ (ចីពរ), អន្តរវាសក (ស្បង់), កាយពន្ធនៈ (វត្ថពន្ធចង្កេះ), បាត្រ (ព្រមទាំងស្លោកនិងយោគផង), កាំបិតកោរ (ព្រមទាំងថ្មសំលៀងផង), ម្ជុល (ព្រមទាំងបំពង់ម្ជុលនិងចេសផង), តម្រងទឹក (ទាំងតួនិងសំពត់សម្រាប់ត្រងផង) ; ឯបរិក្ខារក្រៅពីនេះក៏ជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ដែរ ហៅថា បរិក្ខារពិសេស ពុំរាប់ថាជាអដ្ឋបរិក្ខារឡើយ (ព.វិ.)។ (ម.ព. បរិក្ខារ ផង)។


t_main: អដ្ឋបាន
t_pron: [អ័ត-ឋៈ-បាន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹក៨ប្រភេទ ដែលបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកគួរឆាន់ក្នុងវេលាវិកាលបាន គឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែស្វាយ, ដោយផ្លែព្រីង, ដោយផ្លែចេកមានគ្រាប់, ដោយផ្លែចេកឥតគ្រាប់, ដោយផ្លែស្រគំ, ដោយផ្លែច័ន, ដោយមើមឬឫសនៃជលជាតិមានក្រឪឈូកជាដើម, ដោយផ្លែមាក់ប្រាង។ មាន ៨ប្រភេទដទៃទៀតគឺទឹកដែលធ្វើដោយផ្លែសង្ឃរ៍, ដោយផ្លែពុទ្រាតូច, ដោយផ្លែពុទ្រាធំ, ដោយទឹកដោះគោរាវ, ដោយប្រេងល្ងជាដើម, ដោយទឹកដោះស្រស់, ដោយទឹកបបរ, ដោយរសជាតិនៃវត្ថុស្រស់ពួកខ្លះមានបន្លែជាដើម (សម្រាប់បព្វជិតមានជំងឺ)។ ហៅចំពោះឈ្មោះមួយៗ ឬហៅត្រឹមតែ ទឹកបាន ប៉ុណ្ណេះក៏បាន។


t_main: អឌ្ឍគោល
t_pron: [អ័ត-ឍៈ-គោល]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ផ្នែកពាក់កណ្ដាលនៃផែនដីខណ្ឌចែកដោយខ្សែអេក្វាទ័រ។ ផែនដីត្រូវបានចែកជាអឌ្ឍគោលខាងជើងនិងអឌ្ឍគោលខាងត្បូង។


t_poly: ៤)
t_exp:
(រ.ស.) ប្រើក្លាយតាមរជ្ជសម័យ, សូម្បីជណ្ដើរប្រាសាទឬដំណាក់ក្សត្រិយ៍ ដែលមានសណ្ឋានមិនដូចព្រះចន្ទកន្លះភាគទេក៏ហៅ អឌ្ឍចន្ទ ដែរ។


t_main: អឌ្ឍព្យញ្ជនៈ
t_pron: [អ័ត-ឍៈ-ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ]
t_pos: ន.
t_exam: អឌ្ឍព្យញ្ជនៈឬព្យញ្ជនៈកន្លះ មាន [j], [w], ...។
t_remark: 1
t_exp:
(ភាសា.) សូរព្យញ្ជនៈដែលពេលបន្លឺ ខ្យល់ដែលរត់ចេញពីសួតមិនប៉ះនឹងផ្ទៃគុហាមាត់ អណ្ដាត ធ្មេញទេ។ អឌ្ឍព្យញ្ជនៈឬព្យញ្ជនៈកន្លះ ជាព្យញ្ជនៈដែលមានរង្វះខ្យល់កម្រិត៣។ គេអាចហៅវាម្យ៉ាងទៀតថា អឌ្ឍស្រៈឬស្រៈកន្លះ :


t_main: អណ្ដាត
t_subscrip: 1
t_pron: [អន់-ដាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ជិវ្ហា គឺអវយវៈមួយយ៉ាងនៅក្នុងមាត់ជាអាយតនៈខាងក្នុង ជាគូគ្នានឹងរសដែលជាអាយតនៈខាងក្រៅសម្រាប់គ្រលៀសគ្រលៀវ ... (រ.ស. ហៅ ព្រះជិវ្ហា)។


t_main: អណ្ដាតគោ
t_pron: [អន់-ដាត-គោ]
t_pos: ន.
t_exam: ឫសអណ្ដាតគោ ពេទ្យខ្មែរបុរាណច្រើនប្រើផ្សំជាថ្នាំឆ្នាំង ...។
t_exp:
ឈ្មោះតិណជាតិគោកមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹករង្វើលៗ សណ្ឋានជាស្លឹករុក្ខជាតិគគ្រាតស្អិត (ស្រដៀងនឹងផ្ទៃអណ្ដាតគោ) :


t_main: អណ្ដាតសមុទ្រ
t_pron: [អន់-ដាត-សៈ-ម៉ុត]
t_pos: ន.
t_exam: ដើររើសអណ្ដាតសមុទ្រដែលរលកបោកផាត់មកទើរលើដីនារ។
t_exp:
ឆ្អឹងទ្រូងត្រីមឹកមានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងអណ្ដាត សម្បុរស សាច់រឹងច្រាញគគ្រាតៗ ប្រើការជាថ្នាំត្រជាក់ ឬប្រើការដុសខាត់លោហជាតិជាដើម :


t_main: អណ្ដើក
t_subscrip: 1
t_pron: [អន់-ដើក]
t_pos: ន.
t_exp:
អដ្ឋិចម្មសត្តពួកមួយ មានស្នូកនិងពោះ (ទ្រូង) ក្រាស់រឹងសណ្ឋានជាក្រឡាៗ មានជើងបួន ខ្លីៗ ក្បាលនិងជើងលឹបលៀនបាន, មានឈ្មោះផ្សេងៗតាមលក្ខណៈរូបសណ្ឋានគឺ អណ្ដើកក្អែក, អណ្ដើកបិទមុខ ឬ អណ្ដើកក្បិតមុខ, អណ្ដើកព្រេច, អណ្ដើកសង្កល់។ល។


t_main: អណ្ដើក
t_subscrip: 1
t_subword: ម្ដាយអណ្ដើក
t_pron: [ម្ដាយ-អន់-ដើក]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) ម្ដាយណាដែលគ្រាន់តែបង្កើតកូនមកហើយក៏បោះបង់ចោលមិនបីបាច់រក្សា, អ្នកប្រាជ្ញលោកពោលដោយឧបមាថា ម្ដាយនោះឯងដូចជាមេអណ្ដើកដែលគ្រាន់តែបញ្ចេញស៊ុត ហើយក៏កកាយដីលុបកប់ស៊ុតហើយបោះបង់ចោលឥតនឹកនាដូច្នោះដែរ; លទ្ធិពុទ្ធពោលថា ទោះបីយ៉ាងនេះក៏ដោយ មាតានោះក៏ឈ្មោះថាជា ម្ដាយ នៃកូននោះហើយ, កាលបើកូននោះបានស្គាល់ថាជា ម្ដាយបង្កើតរបស់ខ្លួន ក៏ត្រូវតែកូននោះជា កតវេទី ឬ កតវេទិនី ចំពោះម្ដាយនោះដែរ។

t_notes:
(ព.ផ្ទ. ម្ដាយមាន់ មានអត្ថន័យថា ម្ដាយដូចជាមេមាន់។ ឧបជ្ឈាយ៍អណ្ដើក និង ឧបជ្ឈាយ៍មាន់ ក៏មានន័យដូចគ្នានឹង ម្ដាយអណ្ដើក, ម្ដាយមាន់ ដែរ)។


t_main: អណ្ដើកហ្លួង
t_pron: [អន់-ដើក-លួង]
t_pos: ន.
t_exam: អណ្ដើកហ្លួងជាប្រភេទឧរង្គសត្វដែលជាអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ។
t_exp:
អណ្ដើកមួយប្រភេទមានសម្បុរខ្មៅ ក្បាលរាងទ្រវែងនិងច្រមុះស្រួចជាងអណ្ដើកប្រភេទផ្សេងទៀត, ជាប្រភេទល្មូនជិតផុតពូជ :


t_main: អណ្ដើរ
t_pron: [អន់-ដើ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.បុ.) ជណ្ដើរ (គួរនឹងយកសេចក្ដីថា បានជាហៅ អណ្ដើរ ព្រោះសម្រាប់ដើរបង្អន់ជើងឡើងចុះ; បានជាហៅ ជណ្ដើរ ព្រោះសម្រាប់ជាន់ដើរឡើងចុះ; ប៉ុន្តែតាមលក្ខណៈនិងសណ្ឋាន, ពាក្យទាំងពីរនេះមានសេចក្ដីត្រូវគ្នាតែមួយយ៉ាង គឺសំដៅសេចក្ដីថា "ប្រដាប់មានកាំជាជាន់ៗឬជាថ្នាក់ៗ សម្រាប់ឡើងចុះ" ប៉ុណ្ណោះឯង; សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ច្រើនប្រើពាក្យ ជណ្ដើរ ជាង)។


t_main: អណ្ដែង
t_pron: [អន់-ដែង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីរំអិល ក្បាលសំប៉ែត មានពុកមាត់ មានធ្មុងពីរ មានពិស កាលណាមុតសាច់មនុស្សឈឺចាប់ពើត; ត្រីអណ្ដែងមាន ២ប្រភេទគឺ អណ្ដែងងាំង មាឌតូចជាងអណ្ដែងទន់ ក្បាលធំទ្រងាងសាច់ហាប់; អណ្ដែងទន់ មាឌធំជាងអណ្ដែងងាំងសាច់ទន់ជ្រាយ។


t_main: អណ្ដែត
t_subword: អណ្ដែតរំពេ
t_pron: [អន់-ដែត-រំ-ពេ]
t_pos: កិ.
t_exp:
(ព.ប្រ.) ចេញឃ្លាតចាកជាតិភូមិឬលំនៅដើម ដើរខ្ចាត់ភ្លាត់ដាច់សង្វែងពីទីមួយទៅទីមួយ ប៉ុន្តែមិនមានសេចក្ដីលំបាកពេកទេ (ប្រៀបដូចសត្វរំពេ ដែលហើរលើលំហសមុទ្រ)។


t_main: អណ្ណាម
t_pron: [អ័ន-ណាម]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសអណ្ណាម, ព្រះរាជាក្រុងអណ្ណាម, ជាតិអណ្ណាម, ពួកអណ្ណាម។
t_exp:
ឈ្មោះដែនឬប្រទេសមួយក្នុងប្រជុំឥណ្ឌូចិន មានក្រុងវ៉េជារាជធានី, មនុស្សដែលមានសញ្ជាតិក្នុងប្រទេសនោះក៏ហៅ អណ្ណាម ដែរ :


t_main: អតិ
t_subword: អតិវិសេសគុណនាម
t_pron: [អៈ-តិ-វិ-សេ-សៈ-គុ-ណៈ-នាម]
t_pos: គុ.
t_exp:
គុណនាមដែលមានដំណើរប្លែកក្រៃលែងជាងប្រក្រតី, ដូចជា ខ្ពស់សន្លឹម, ជ្រៅស្រឡូង ជាដើម; សន្លឹម, ស្រឡូង ជា អតិវិសេសគុណនាម។


t_main: អតិថូបករណ៍
t_pron: [អៈ-តិ-ថូ-ប៉ៈ-ក]
t_poly: ១)
t_exp:
(ប.ព.) កុំព្យូទ័រឬឧបករណ៍ដែលភ្ជាប់ទៅបណ្ដាញមួយ ហើយប្រើប្រាស់ប្រភពនានា (ទិន្នន័យ ឯកសារ ...) របស់កុំព្យូទ័រឬឧបករណ៍មួយទៀត។


t_poly: ២)
t_exp:
(ប.ព.) កម្មវិធីក្នុងកុំព្យូទ័រមួយដែលទទួលយកឬស្នើសុំទិន្នន័យពីកម្មវិធីក្នុងកុំព្យូទ័រមួយទៀតនៅលើបណ្ដាញ។


t_main: អតិសទ្ទតា
t_pron: [អៈ-តិ-ស័ត-ទៈ-តា]
t_pos: ន.
t_exp: (ភាសា.) សទ្ទតាពីរផ្សេងគ្នាដែលមានសូរច្រឡំគ្នាត្រង់ទីតាំងសូរខ្លះ ក្នុងពាក្យ :
t_remark: 1
t_exam:
ភាសាអាល្លឺម៉ង់មានសទ្ទតា /t/, /d/ប្លែកគ្នា ប៉ុន្តែក្នុងពាក្យ rad និងពាក្យ rat, d និង t មានសូរច្រឡំគ្នា ទើបគេសន្មតយក [T] ជាអតិសទ្ទតាសម្រាប់តាង។


t_main: អតីតកាល
t_pron: [អៈ-តី-តៈ-កាល]
t_pos: ន.
t_exam: ទៅហើយ, ឱ្យហើយ, បានឱ្យ, បានឱ្យហើយ (ព.វ.)។
t_exp:
កាលដែលកន្លងទៅហើយ។ កាលប្រាប់ដំណើរដែលកន្លងទៅហើយ, ដែលរួចហើយ (ខ្មែរប្រើពាក្យ ហើយ ពីខាងចុង ឬប្រើពាក្យ បាន ពីខាងដើមជាគ្រឿងសម្គាល់) :


t_main: អតីតភាព
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-តី-តៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: អតីតភាពការងាររបស់មន្ត្រីរាជការ, ប្រាក់បំណាច់អតីតភាពការងាររបស់និយោជិត។
t_exp:
រយៈពេលដែលបានបំពេញការងារ គិតចាប់ពីពេលដែលបានតែងតាំង, អត្ថប្រយោជន៍ឬតួនាទីដែលនិយោជិតទទួលបានដោយសាររយៈពេលបំពេញការងារយូរ :


t_main: អត់
t_subscrip: 1
t_subword: អត់ឱន
t_pron: [អត់-អោន]
t_pos: កិ.
t_exp: បន្ទន់ចិត្តអត់ទ្រាំ; ខំទ្រាំអត់ មិនប្រកាន់ទោស :
t_exam:
(ព.កា.) ថា អត់ឱនឥតទោស ធ្វើចិត្តសន្តោស បង្កើតជាទ្រព្យ មេត្រីជាញាតិ រក្សាដល់ស្លាប់ ចៀសក្ដីពុំគាប់ ជាគន្ធពិដោរ។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: អត់
t_subscrip: 1
t_subword: អត់ឱ្យ
t_pron: [អត់-អោយ]
t_pos: កិ.
t_exp: ទ្រាំឱ្យ, បណ្ដោយឱ្យ :
t_exam:
អត់ឱ្យគេថាសិនចុះ!ល។ (ព.កា.) អត់ឱ្យបណ្ដោយឱ្យឡើងចាង តែក្នុងរវាងកាលដ៏ខ្លី អត់ឱ្យយូរពេកច្រើនអប្រីយ៍ ស្ដីថាហួសពេកច្រើនបានទោស។ អត់ឱ្យយ៉ាងច្រើនត្រឹមបីដង កុំឱ្យកន្លងព្រោះសន្តោស ក្រែងនឹងប្រែក្លាយជារឿងថ្លោស នាំឱ្យរឱស្ឋកែលែងកើត។


t_main: អត្ត
t_subword: អត្តានុវាទភ័យ
t_pron: [អ័ត-តា-នុ-វា-ទៈ-ភៃ]
t_source: (បា. < អត្ត + អនុវាទ "ការពោលទោស; ការតិះដៀល" + ភយ)
t_pos: ន.
t_exp:
ភ័យអំពីការតិះដៀលខ្លួនឯង គឺការខ្លាចក្រែងខ្លួនធ្វើអំពើអាក្រក់ហើយ នឹងកើតក្ដៅក្រហាយនឹកស្ដាយក្រោយស្រឡេតចិត្ត។


t_main: អត្តទត្ថនិយម
t_pron: [អ័ត-តៈ-ទ័ត-ថៈ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) គំនិតដែលគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមចិត្តវិទ្យា ទស្សនៈមួយដែលយល់ថា ជានិច្ចកាល មនុស្សត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយដោយសារតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ តាមសីលវិជ្ជា អត្តទត្ថនិយមគឺទស្សនៈមួយដែលយល់ថា ក្នុងភាពសមហេតុផល ជានិច្ចកាល មនុស្សត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយដោយសារតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។


t_main: អត្តនោមតិភាព
t_pron: [អ័ត-តៈ-ណោ-ម៉័ត-តិ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: ការយល់ថាព្រះអាទិត្យរះនៅទិសខាងកើតនិងលិចនៅទិសខាងលិចគឺជាអត្តនោមតិភាពរបស់មនុស្ស។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ប្រធានវិស័យភាព អត្ថិភាពនៃអ្វីមួយដោយផ្អែកលើទស្សនៈឬអារម្មណ៍របស់បុគ្គលជាជាងផ្អែកលើហេតុការណ៍ខាងក្រៅឬភស្តុតាង :


t_main: អត្តសញ្ញាណជាតិ
t_pron: [អ័ត-តៈ-ស័ញ-ញ៉ាន-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp: លក្ខណៈពិសេសនៃជាតិមួយ ដែលគេច្រើនប្រើវត្ថុនានាជាតំណាង :
t_exam:
អត្តសញ្ញាណជាតិនៃកម្ពុជា គឺមាន ប្រាសាទអង្គរវត្ត ទង់ជាតិ ភ្លេងជាតិ ព្រះសង្ហារ។ ក្រៅពីនេះមានប្រភេទសត្វនិងរុក្ខជាតិចំនួនប្រាំពីរទៀត គឺដើមត្នោត ផ្ការំដួល ផ្លែចេកពងមាន់ ត្រីគល់រាំង អណ្ដើកហ្លួង ត្រយង និងគោព្រៃ។


t_main: អត្ថ
t_pron: [អ័ត]
t_source: (បា.; សំ. អថ៌)
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រយោជន៍; សេចក្ដី; សេចក្ដីពន្យល់; ពាក្យប្រែស្រាយ; សេចក្ដីចម្រើន; គតិ; រឿង, ហេតុ, ការណ៍; ដំណើរ; ផល; ផលប្រយោជន៍; បំណង; សេចក្ដីប្រាថ្នា; ទ្រព្យ, សម្បត្តិ; របស់; វត្ថុ; អីវ៉ាន់; កិច្ច, កិច្ចការ; ធុរៈ, រវល់; ...។


t_main: អត្ថ
t_subword: អត្ថបដិរូប
t_pron: [អ័ត-ថៈ-ប៉ៈ-ដិ-រូប]
t_source: (បា. អត្ថ "សេចក្ដី, ន័យ" + បដិរូប > អត្ថប្បដិរូប "ប្រដូច, ប្រៀបធៀប")
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អត្ថានុរូប)។
t_exp:
សេចក្ដីប្រៀបធៀប, ន័យប្រដូច គឺន័យរបស់ពាក្យដែលបង្វិលបញ្ចៀសពីន័យត្រង់ៗ ដូចជាពាក្យថា "ស៊ី" តាមអត្ថានុរូប គឺន័យត្រង់ៗទៅតាមដំណើរដើមថា "បរិភោគភោជនាហារ" តែបើគេយកទៅប្រើជាសេចក្ដីប្រៀបប្រដូចវិញ បែរជាមានន័យផ្សេងពីន័យដើម ដូចជា "ស៊ីគ្នា" គឺសមគ្នា, ត្រូវគ្នា, "ស៊ីថ្លៃ" គឺយកតម្លៃច្រើន។ "ស៊ីថោក" គឺយកតម្លៃថោក យ៉ាងនេះជាដើម ហៅថា អត្ថបដិរូប (គួរប្រើជា អត្ថប្បដិរូប)។


t_main: អត្ថគាហក
t_pron: [អ័ត-ថៈ-គា-ហៈ-កៈ]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ឈ្មោះសម្គាល់អ្នកប្រើប្រាស់ដើម្បីចូលទៅប្រើកុំព្យូទ័រ បណ្ដាញកុំព្យូទ័រ ឬអ៊ីនធឺណិត។ ពេលខ្លះ គេត្រូវការប្រើ (ព័ត៌មានជាមួយលេខសម្ងាត់មុននឹងអាចប្រើប្រាស់កុំព្យូទ័រឬអ៊ីនធឺណិតបាន)។


t_main: អត្ថបទ
t_pron: [អ័ត-ថៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីអធិប្បាយនៃរឿងអ្វីនីមួយៗ; សេចក្ដីជាខ្លឹមសាររបស់អ្នកនិពន្ធ; សេចក្ដីដែលចុះផ្សាយក្នុងសារព័ត៌មានផ្សេងៗ។


t_poly: ២)
t_exam: អត្ថរូបនៃអត្ថបទមានដូចជា ការផ្ដើមរឿង ដំណើររឿង ការបញ្ចប់រឿងជាដើម។
t_exp:
(អ.សិ.) ទម្រង់រូប រចនាសម្ព័ន្ធ រចនាបថ ឃ្លា ល្បះ ពាក្យពេចន៍នៃអត្ថបទដែលមានសារៈសំខាន់ក្នុងការតែងនិពន្ធ :


t_main: អត្ថានុរូប
t_pron: [អ័ត-ថា-នុ-រូប]
t_source: (បា. អត្ថ "ន័យ, សេចក្ដី" + អនុរូប "សមទៅតាម, ត្រូវតាមទំនង")
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អត្ថបដិរូប)។
t_exp:
ន័យរបស់ពាក្យដែលសមទៅតាមសេចក្ដី, ន័យរបស់ពាក្យត្រង់ៗ, ន័យដែលមិនបង្វិលបញ្ចៀសខុសឃ្លាតចាកសេចក្ដីដើម គឺពាក្យដែលមិនប្រើជាសេចក្ដីប្រៀបប្រដូច។


t_main: អត្ថិភាព
t_pron: [អ័ត-ថិ-ភាប]
t_source: (បា. អត្ថិភាវ; សំ. អស្តិភាវ)
t_pos: ន.
t_exp: ភាវៈមាន, ភាពនៃអ្វីៗដែលមាន, ការមាន :
t_notes: (ព.ផ្ទ. នត្ថិភាព)។
t_exam:
កាលពីដើម គាត់ធ្លាក់ចុះក្នុងនត្ថិភាព, ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ គាត់បានចូលក្នុងអត្ថិភាពហើយ។ (ព.កា.) ថា រីនត្ថិភាព បានសាបរលាប រលាយបាត់ទៅ ទើបអត្ថិភាព បានជ្រាបចូលជ្រៅ ពីថ្ងៃនេះទៅ នឹងរីកមុខមាត់។ អត្ថិភាពកើត ចាកដើមកំណើត គឺការនឿយហត់ ព្យាយាមរឹងប៉ឹង ខំប្រឹងខំអត់ ធ្វើអ្វីប្រាកដ- ជាធ្វើនោះមែន។


t_main: អត្ថិភាពនិយម
t_pron: [អ័ត-ថិ-ភាប-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: អត្ថិភាពនិយមគឺជាទស្សនវិជ្ជាស្ដីអំពីមនុស្ស។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ចលនា ឬ ទំនោរទស្សនវិជ្ជាដែលផ្ដោតការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើអត្ថិភាពបុគ្គល សេរីភាពបុគ្គល និង ជម្រើសបុគ្គល :


t_main: អត្រា
t_subword: អត្រានិរប្រវេសន៍
t_pron: [អ័ត-ត្រា-និ-រៈ-ប្រ-វេស] ឬ [អ័ត-ត្រា-និ-ប្រ-វេស]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ចំនួនជននិរប្រវេសន៍ដែលចាកចេញពីតំបន់ឬប្រទេសដើមណាមួយធៀបនឹងប្រជាជនសរុបនៃតំបន់ឬប្រទេសដើមនោះ ក្នុងរយៈពេលណាមួយ។


t_main: អត្រា
t_subword: អត្រាមរណៈ
t_pron: [អ័ត-ត្រា-មៈ-រៈ-ណៈ] ឬ [អ័ត-ត្រា-ម-រ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exam: អត្រាមរណៈជាស្តង់ដាសម្រាប់វាស់កម្រិតបច្ចេកទេសសុខាភិបាលនៃប្រទេសឬតំបន់ណាមួយ។
t_exp:
(ភូមិ.) ចំនួនមនុស្សស្លាប់ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសឬតំបន់ណាមួយតាមឯកតាភាគរយ ភាគពាន់ ឬ ភាគលានក្នុងរយៈពេលណាមួយ :


t_main: អត្រា
t_subword: អត្រាស្លាប់ដុល
t_pron: [អ័ត-ត្រា-ស្លាប់-ដុល]
t_pos: ន.
t_exam: អត្រាស្លាប់ដុលក្នុងក្រុងនេះមាន៤,៣‰។
t_exp:
(ភូមិ.) ចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបក្នុងឆ្នាំណាមួយ ធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនសរុបប្រចាំឆ្នាំនោះ។ ជាទូទៅ អត្រានេះគិតជាភាគពាន់ :


t_main: អត្រាកម្ម
t_pron: [អ័ត-ត្រា-កំា]
t_pos: ន.
t_exp:
(គីមី.) បច្ចេកទេសកំណត់រកកំហាប់នៃសូលុយស្យុងមិនស្គាល់មួយ ដោយការបន្ថែមសូលុយស្យុងស្តង់ដារហូតដល់ចំណុចស្រេច។


t_poly: ២)
t_exp:
(ភូមិ.) ចំណងរួមភ្ជាប់សញ្ជាតិទៅនឹងរដ្ឋនិងឋានៈនៅក្នុងគ្រួសារ ហើយដែលបង្កើតឱ្យមានសិទ្ធិនិងករណីយកិច្ច។ ទិន្នន័យសំខាន់ៗរបស់អត្រានុកូលដ្ឋាន មានដូចជាការកើត ការស្លាប់ ការរៀបការជាដើម។


t_main: អថព្វ
t_pron: [អៈ-ថ័ប]
t_source: (បា. អថព្វ, អថព្វន ឬ អាថព្វន; សំ. អថវ៌ណ ឬ អាថវ៌ណ)
t_pos: ន.
t_exam: មន្តអថ៌ន, បញ្ចុះអថ័ន។
t_notes: (ប្រើជា អថ័ព្វន៍ ក៏បាន)។
t_exp:
ឈ្មោះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ជាអ្នកផ្ដើមបង្កើតលទ្ធិបូជាភ្លើងនិងអថព្វវេទ។ ខ្មែរសម័យបុរាណច្រើនហៅក្លាយជា អថ័ន មកពីពាក្យសំស្ក្រឹត អាថវ៌ន៑ កាត់ វ៌ ចេញនៅត្រឹមតែ ន៑, ប្រើជាឈ្មោះមន្តអាគមពួកមួយសម្រាប់សូត្រសែកហៅឬបណ្ដេញភូតបិសាចជាដើម និងពិធីបូជាបញ្ចុះគោលចារឹកសន្មតថាជាជយភូមិ :


t_main: អទាយាទ
t_pron: [អៈ-ទា-យាត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមិនមានអំណាចត្រូវបានទ្រព្យសម្បាច់ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា អទាយាទា)។
t_exam:
កូនអទាយាទ។ (ព.កា.) ថា ខ្លួនជាអទាយាទ កុំវាតអាទ្យដណ្ដើមទ្រព្យ ត្រូវស្គាល់ក្ដីខុសគាប់ តាមផ្លូវច្បាប់ប្រាប់ពន្យល់។


t_main: អទារុណ
t_subword: អទារុណកម្ម
t_pron: [អៈ-ទា-រុ-ណៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp: អំពើស្លូត; អំពើល្អ :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ទារុណកម្ម)។
t_exam:
អទារុណកម្មជាអំពើ សុភាពស្មោះស្មើគួរពេញចិត្ត អស់ជនប្រុសស្រីគួរផ្ដេកផ្ដិត ដ្បិតនឹងផ្ដល់ផលប្រសើរឱ្យ។ (ព.កា.) ផ្ទុយគ្នានឹងទារុណកម្ម ដែលនាំឱ្យបានក្ដីទន់ខ្សោយ បើបានជាជ្រុលកុំបណ្ដោយ ក្រោយៗត្រូវរាងចាលរអា។


t_main: អទិដ្ឋ
t_subword: អទិដ្ឋមិត្ត
t_pron: [អៈ-ទិត-ឋៈ-មិត]
t_pos: ន.
t_exp:
មិត្តមិនដែលឃើញគ្នា គឺអ្នកដែលរាប់អានគ្នាជាមិត្ត ប៉ុន្តែមិនដែលបានចួប មិនដែលបានឃើញគ្នាសោះ គ្រាន់តែបានផ្ញើសំបុត្រឬផ្ដាំដំណឹងទៅវិញទៅមករកគ្នា ឬក៏ផ្ញើទ្រព្យរបស់ភ័ស្ដុភារអ្វីៗទៅវិញទៅមកដោយអ្នកដទៃ។


t_main: អទិតិ
t_pron: [អៈ-ទិ-តិ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះនាមរបស់ទេពធីតាមួយអង្គ នៅឋានសួគ៌មានបុត្រឈ្មោះអាទិត្យ ឬសូរ្យទិត្យក្នុងចំណោមបុត្រជាច្រើន (តាមលទ្ធិបុរាណ ឬលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។


t_main: អទិស្សមាន
t_pron: [អៈ-ទិស-សៈ-ម៉ា-ណៈ] ឬ [អៈ-ទិស-សៈ-ម៉ាន]
t_source: (បា.)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមើលពុំឃើញ; ដែលពុំប្រាកដ :
t_exam:
(ព.កា.) អទិស្សមាន សឹងមានរូបប្រាណ ប៉ុន្តែកំបាំង ខ្លះមានភាពខ្សោយ ខ្លះមានភាពខ្លាំង ខ្លះកាន់សច្ចំ ខ្លះដាច់មេត្តា។ ខ្លះរាប់អានមនុស្ស វៀរចាកក្ដីខុស អំពើពាលា ព្រះពុទ្ធទតឃើញ នៅសព្វទិសាទ្រង់ទូន្មានថា ឱ្យវៀរទុច្ចរិត។


t_main: អទេវនិយម
t_pron: [អៈ-ទេ-វៈ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp: (ទស្សនៈ.) លទ្ធិឬជំនឿដែលបដិសេធអត្ថិភាពរបស់អាទិទេព :
t_exam:
ពួកអទេវនិយម ដូចជាកាល់ម៉ាក្ស ជាដើមជឿថា អាទិទេពមិនមានអត្ថិភាពទេ គឺគ្រាន់តែជាការបង្កើតឡើងពីគំនិតរបស់មនុស្សតែប៉ុណ្ណោះ។


t_main: អទ្ធា
t_pron: [អ័ត-ធា]
t_source: (បា.; សំ. អធ្វន៑)
t_pos: ន.
t_exp: កាល, សម័យ; ផ្លូវ, អធ្វា, ផ្លូវឆ្ងាយ :
t_exam:
(ព.កា.) ដើរតាមអទ្ធា ត្រូវតែមានគ្នា ម្នាក់ឯងពុំសម ទោះខំស្រូតរូត ដោយក្ដីបារម្ភ ដើរទាំងបង្ខំ ព្រោះខ្លាចមានគ្រោះ។


t_main: អទ្ធាន
t_pron: [អ័ត-ធា-នៈ] ឬ [អ័ត-ធាន]
t_source: (បា.; សំ. អធ្វាន)
t_poly: ១)
t_exp: ផ្លូវ, ផ្លូវឆ្ងាយ :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ទៅកាន់អទ្ធាន ត្រូវតែឱ្យមាន ជនផងជាគ្នា ជាមិត្រតាមផ្លូវ កុំទៅឯកា ក្រែងជាពុំជា គ្រាន់បានគ្នាជួយ។ល។


t_main: អធម
t_pron: [អៈ-ធំ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សអធម; របស់អធម, ទំនិញអធម។
t_exp:
ថយថោកឬថោកថយ, ថោកទាបឬទាបថោក; ដែលមិនរុងរឿង; លាមក; សាបរលាប; រម៉េះរម៉ោះ; រប៉ិចរប៉ី; រាយរង; បន្ទាប់បន្សំ :


t_main: អធម្ម
t_subword: អធម្មវាទី
t_pron: [អៈ-ធ័ម-មៈ-វា-ទី]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកនិយាយខុសធម៌, ខុសច្បាប់ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា អធម្មវាទិនី)។
t_exam:
(ព.កា.) អធម្មវាទី និយាយញាំញី ព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រោះលាភជិះជាន់ ភ័ន្តភ្លេចសិក្ខា លែងកាន់រក្សា ថាឥតអៀនខ្មាស។ ពោលតាមទំនើង ដែលចិត្តខ្លួនទើង ពាយងាយផ្ដេសផ្ដាស ខុសខ្លះត្រូវខ្លះ ច្រឡេសច្រឡាស ព្រោះឥតក្ដីខ្មាស ហៅអលជ្ជី។


t_main: អធិក
t_pron: [អៈ-ធិ-ក]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exp:
ក្រៃ, ក្រៃលែង; លើស, លើសលែង, លើសលន់; ពន់ប្រមាណ; ពេក, ពេកក្រៃ; ដែលថែម, បន្ថែម; ដែលបំពេញ; ដែលបង្គ្រប់; ផ្ទួន :

t_exam:
ច្រើនអធិក ច្រើនក្រៃ; ដ៏អធិក ដ៏ក្រៃលែង; បីអធិក ច្រើនពេកក្រៃ, ច្រើនពន់ប្រមាណ។ (ព.កា.) កងទ័ពបីអធិក មុខគួរឱ្យភ្លឹក ភ្លាំងភ្លេចស្មារតី ប្រជានិករ ទាំងប្រុសទាំងស្រី អ្នកមានកូនខ្ចី តែងភ័យជាងគេ។ (សរសេរក្លាយជា អធឹក ក៏មាន សម្រួលតាមសម្ផស្សកាព្យ។


t_main: អធិក
t_subword: អធិកមាស
t_pron: [អៈ-ធិ-កៈ-មាស]
t_pos: ន.
t_exp:
ខែលើក គឺខែអាសាឍ ទី២ដែលលើកបង្គ្រប់តាមចន្ទគតិ (ខែអាសាឍទី ១ហៅ បឋមាសាឍ, អធិកមាសហៅ ទុតិយាសាឍ មាន ៣០ថ្ងៃដូចគ្នា; ក្នុងឆ្នាំនោះមាន ១៣ខែ ហៅថា ឆ្នាំមានអធិកមាស)។


t_main: អធិក
t_subword: អធិកសុរទិន
t_pron: [អៈ-ធិ-កៈ-សុ-រ៉ៈ-ទិន]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្ងៃមួយដែលលើកបន្ថែមត្រង់ខែកុម្ភៈតាមសុរិយគតិ (តាមធម្មតា, ខែកុម្ភៈមាន ២៨ថ្ងៃ, កាលណាមានអធិកសុរទិនទៅជាមាន ២៩ថ្ងៃ)។


t_main: អធិកអធម
t_pron: [អៈ-ធិក-អៈ-ធំ]
t_pos: ន.
t_exp: ខ្មែរប្រើពាក្យនេះចំពោះតែពិធីបុណ្យឬពិធីអ្វីមួយ ដែលរុងរឿងផង រម៉េះរម៉ោះឬរប៉ិចរប៉ីរាយរងខ្លះផង :
t_notes: (ម.ព. អធិក និង អធម)។
t_source:
(សំ.បា. អធិក "ក្រៃលែង, លើសលែង, លើសលន់, រុងរឿង, ហ៊ឹកហ៊ាក់" + អធម "ថយថោក, ថោកទាប មិនរុងរឿង, រម៉េះរម៉ោះ, រប៉ិចរប៉ី, រាយរង, បន្ទាប់បន្សំ ...)

t_exam:
ធ្វើបុណ្យសីមាអធិកអធម ៧ យប់ គម្រប់ ៧ ថ្ងៃ គឺធ្វើបុណ្យសីមានោះ មានរបៀបរៀបចំរុងរឿងហ៊ឹកហ៊ាក់ផង មានល្បែងរបាំរម៉េះរម៉ោះនិងការលក់ដូរចេកអំពៅនំចំណីជាដើម រប៉ិចរប៉ី រាយរង ពេញពាសនៅទីជិតៗនោះផង; បើមិនមានលក្ខណៈដូច្នោះទេ ពុំគួរហៅថា អធិកអធម ឡើយ; (ព.កា.) ថា គេធ្វើបុណ្យសព មានអ្វីទាំងគ្រប់ អធិកអធម ទាំងថ្លៃទាំងថោក តាមគេនិយម អ្នកតូចអ្នកធំ ឈូឆរតាមពេល។


t_main: អធិការ
t_subscrip: 1
t_pron: [អៈ-ធិ-កា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការបំពេញកុសលដ៏ក្រៃលែង (មហាបរិច្ចាគ) ; អំណាច; សិទ្ធិ ឬសិទ្ធិភាព; ការគ្រប់គ្រង; ការបង្គាប់បញ្ជា, បញ្ជាការ; មុខការ; មុខក្រសួង; ទីធ្វើរាជការ; ភារៈ; ច្បាប់, ច្បាប់បញ្ញត្ត; ចំពូកសេចក្ដី; ដំណើរសេចក្ដី។


t_main: អធិការបតី
t_pron: [អៈ-ធិ-កា-ប៉ៈ-ដី]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រមុខដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់មានងារជាអធិការបតី។
t_exp:
អ្នកគ្រប់គ្រង ត្រួតត្រា និងទទួលការខុសត្រូវក្នុងឋានៈតួនាទីខ្ពស់។ គេច្រើនប្រើចំពោះថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស ក្នុងឋានៈជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមួយចំនួន :


t_main: អធិជ្យោតិស
t_pron: [អៈ-ធិ-ជ្យោ-តិស]
t_source: (សំ. —តិឞ)
t_pos: ន.
t_exp: ពន្លឺខ្លាំងក្រៃ; ពន្លឺដែលភ្លឺខ្លាំងចាំងភ្នែក; ពន្លឺព្រះអាទិត្យ :
t_exam:
(ព.កា.) ភ្លើងហ្វាររថយន្ត ភ្លឺចាំងពេកពន់ មើលយូរពុំបាន អធិជ្យោតិស ហាក់ដូចជាច្រាន សម្លឹងពុំបាន ព្រោះចាំងភ្នែកខ្លាំង។


t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើអធិដ្ឋាន។
t_exp:
ការតាំងចិត្ត, ការតាំងចិត្តនឹកតម្រង់ចំពោះ; ការតាំងចិត្តសំបូងសង្រូងឬការសំបូងសង្រូងដោយចិត្តនឹក; ការនឹកផ្សង, ការតាំងចិត្តប្រាថ្នា :


t_main: អធិបតីភាព
t_pron: [អៈ-ធិ-ប៉ៈ-ដី-ភាប]
t_poly: ១)
t_exp: ភាពនៃជនជាអធិបតី; មុខងារ, ឋានន្តរ, អំណាចរបស់អធិបតី :
t_exam:
ប្រជុំគណៈរដ្ឋមន្ត្រីក្រោមអធិបតីភាពនៃនាយករដ្ឋមន្ត្រី; ធ្វើពិធីសម្ពោធសាលារៀនក្រោមអធិបតីភាពនៃលោករដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំជាតិ។


t_main: អធិបតេយ្យ
t_pron: [អៈ-ធិ-ប៉ៈ-តៃ]
t_pos: ន.
t_exp: អធិបតីភាព, ភាវៈនៃបុគ្គលជាអធិបតី, ឥស្សរភាព, អំណាចដាច់ខាតលើខ្លួនតាមគន្លងច្បាប់បើកសិទ្ធិឱ្យ :
t_exam: ប្រទេសឯករាជ្យ មានអធិបតេយ្យពេញលក្ខណៈ។
t_source:
(បា. < បធិបតី + ភាវ, ដោយអំណាច ឯយ្យ-បច្ច័យត្រូវលុប ឥ របស់ តិ ចេញ ផ្សំជា អាធិបតេយ្យ, ប៉ុន្តែខ្មែរយើងធ្លាប់ប្រើជា អធិបតេយ្យ តាមស្រួលមាត់យូរហើយ)

t_notes:
(បើផ្សំជាមួយនឹងសព្ទឯទៀត ត្រូវប្រើជា អាធិបតេយ្យ តាមលំនាំវេយ្យាករណ៍បាលីបាន ដូច ធម្មាធិបតេយ្យ, លោកាធិបតេយ្យ, ប្រជាធិបតេយ្យ ជាដើម។ ម.ព. អធិប, អធិបតី ផង)។


t_main: អធិបតេយ្យភាព
t_pron: [អៈ-ធិ-ប៉ៈ-តៃ-យៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រោយពីបានទទួលឯករាជ្យពីបារាំង ប្រទេសកម្ពុជាមានអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ។
t_exp:
(វិ.ន.) អំណាចខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងរដ្ឋដែលមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រង កំណត់និងត្រួតពិនិត្យកិច្ចការនានារបស់រដ្ឋ ដោយគ្មានការជ្រៀតជ្រែកពីអ្នកដទៃ :


t_main: អធិភូ
t_pron: [អៈ-ធិ-ភូ]
t_pos: ន.
t_exp: អធិបតី :
t_exam:
(ព.កា.) លោកអធិភូ ធំជាងអស់គ្រូ ក្នុងការសិក្សា ឯគ្រូទាំងអស់ ត្រូវស្ដាប់បញ្ជា បង្គាប់យ៉ាងណា ត្រូវធ្វើយ៉ាងនោះ។


t_main: អធិមត្ត
t_pron: [អៈ-ធិ-ម៉ាត់]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលពុំអាចរាប់បាន, ដែលរាប់ពុំអស់, លើសលន់, ហួសប្រមាណ :
t_exam:
ច្រើនអធិមត្ត ច្រើនរាប់ពុំអស់ (ច្រើនប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ) កងទ័ពអធិមត្ត មានការប្រតិបត្តិ តាមច្បាប់យោធា បើនាយជាធំ បង្គាប់បញ្ជា ឱ្យធ្វើយ៉ាងណា ត្រូវធ្វើយ៉ាងនោះ។


t_main: អធីន
t_pron: [អៈ-ធីន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលពឹងផ្អែក, ដែលផ្អែកលើ, ដែលអាស្រ័យ, ដែលអាងឬអែបអាង; ដែលស្ថិតនៅក្នុងអំណាច; ដែលងាយស្ដីប្រដៅ (ប្រើជា ន. ក៏បាន)។


t_main: អធ្រាត្រ
t_pron: [អ័ត-ធ្រាត]
t_source: (សំ.ក្ល.)
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំ. អធ៌រាត្រិ ឬ រាត្រ "ពាក់កណ្ដាលយប់"; អឌ្ឍរត្ត ឬអឌ្ឍរត្តិ :
t_exam:
ធ្វើការយប់តាំងពីព្រលប់ដល់អធ្រាត្រ។ (ព.កា.) លង់លុះអធ្រាត្រ ហៅឆន្ទអមាត្យ មកគិតនៃបាន ព្រះស្ដែងយកសេះ កម្លាំងហៅហាន ចងគ្រឿងនូវអាន នាំមកថ្វាយថ្វាត់។ កាព្យបទផ្ចាញ់មារបុរាណ។


t_main: អធ្រាត្រ
t_subword: រំលងអធ្រាត្រ
t_pron: [រំ-លង-អ័ត-ធ្រាត]
t_pos: ន.
t_exam: ម៉ោង១រំលងអធ្រាត្រ។
t_exp:
ពេលក្រោយអធ្រាត្រដែលសន្មតជាថ្ងៃបន្ទាប់។ ប៉ុន្តែក្បួនខ្នាតខ្មែរបុរាណបានកំណត់ថ្ងៃបន្ទាប់ចាប់ពីពេលព្រលឹមមើលក្រយៅបាតដៃឃើញ :


t_main: អធ្វ័ន
t_pron: [អ័ត-ធ្វាន់]
t_source: (សំ. អធ្វន៑; បា. អទ្ធា)
t_pos: ន.
t_exp: ផ្លូវ, ដងផ្លូវ :
t_exam:
កណ្ដាលអធ្វ័ន ឬ កណ្ដាលអធ្វា កណ្ដាលផ្លូវ។ (ព.កា.) ចុល្លធនុគ្គហ៍ ដើរស្រួលជាសុខ តាមដងអធ្វ័ន ហេតុតែបុព្វកម្ម តាមផ្ដល់ឱ្យភ័ន្ត ប្រទះចោរប្លន់ កណ្ដាលអធ្វា។ល។ (រឿងចុល្លធនុគ្គហបណ្ឌិតត្រូវចោរសម្លាប់កណ្ដាលផ្លូវ)។


t_main: អន
t_subscrip: 1
t_pron: [អន]
t_source: (ស.)
t_pos: គុ.
t_exp: ទន់, ស្រទន់ :
t_exam:
សម្បុរអន សម្បុរស្រទន់, សម្បុរស្រគាំ; ខៀវអន ខៀវខ្ចី។ (ព.កា.) សម្រាប់កវីប្រើតាមត្រូវការ, ដូចជាកាព្យថា កញ្ញាឈ្មោះអន និងនាងគូកន ពាក់អាវអនខ្ចី ដំណើរញ៉ែងញ៉ង ញ៉ិកញ៉ក់ល្វតល្វៃ មុខមាត់ប្រិមប្រីយ៍ សម្ដីស្រទន់។ ឬមួយបែបទៀតថា ទ្រង់ទ្រាយស្រឡន ឆវីវណ្ណអន មុខមាត់ស្រស់បស់ ពេញទាំងសព៌ាង្គ រូបរាងទាំងអស់ សុទ្ធសឹងតែស្រស់ ឥតទាស់ភ្នែកឡើយ។


t_main: អន
t_subscrip: 2
t_pron: [អន]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយបែប :
t_exam: ភ្លេងអន។
t_notes:
(គេលេងនៅពេលដែលត្រូវសុំឱ្យកូនស្រីចេញពីល្វែងចន្ទន៍ខាងក្នុងមកក្រាបផ្ទឹមជាមួយនឹងកូនប្រុសជាគូគ្នា, ប្រើក្នុងពិធីអាវាហមង្គល; គេច្រៀងថា អនអើយស្រីអន សុំបើកវាំងនន អញ្ជើញអនមកផ្ទឹម លុះផ្ទឹមរួចហើយ អញ្ជើញសន្សឹម ដើរចូលតែត្រឹម ល្វែងចន្ទន៍ខាងក្នុង។ល។ រាយទំនុកយ៉ាងណានោះ ស្រេចនឹងការឈ្លាសវៃស្ទាត់ជំនាញរបស់អ្នកច្រៀងដែលច្រៀងរាយទំនុកមិនឱ្យឆ្គង)។


t_poly: ២)
t_exp: (ព.ប្រ.) ស្ត្រីមានរូបល្អ, នាងមានលំអ, នាងឆើតឆោម :
t_exam:
អនង្គថ្លៃ, អនង្គមាសស្ងួន, កែវអនង្គ (ព.កា.) អនង្គមាសថ្លៃ ចុះនាងសព្វថ្ងៃ ធ្វើការងារអ្វី នៅជាកញ្ញា ឬមានប្ដីសី ចូរនាងស្រដី ប្រាប់តាមពិតមក។ល។


t_main: អនង្គណ
t_pron: [អៈ-ណ័ង-គៈ-នៈ] ឬ [អៈ-ណ័ង-គន់]
t_source: (បា. < អន៑ "មិនមាន, ពុំ, ឥត" + អង្គណ "ទួល; កិលេស"; សំ. អន៑ + អង្គន)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលឥតកិលេស; អ្នកដែលឥតកិលេស (អរហន្ត) ; ដែលឥតសៅហ្មង; អ្នកបរិសុទ្ធ :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ព្រះពុទ្ធអរហន្ត ជាអនង្គណ លើសលន់កន្លង ទាំងជាស្រែបុណ្យ នៃអស់ជនផង ព្រោះក្ដីសៅហ្មង ប្រាសចេញអស់ហើយ។ នរណាបានទាន់ ពុទ្ធារហន្ត តែងបានសុខស្បើយ ជួនបានសម្រេច មគ្គផលកន្តើយ អាចឆ្លងដល់ត្រើយ គឺនិញ្វនហោង។


t_main: អនញ្ញ
t_pron: [អៈ-ណ័ញ-ញ៉ៈ] ឬ [អៈ-ណ័ញ]
t_source: (បា. < អន៑ "ពុំ, មិន, មិនមែន, ឥត" + អញ្ញ "ដទៃ, ឯទៀត"; សំ. អនន្យ < អន៑ + អន្យ)
t_pos: គុ.
t_exam: គាត់ជាអនញ្ញ ឥតមិត្រសម្លាញ់ ឬគ្នីគ្នាឡើយ គាត់នៅម្នាក់ឯង កណ្ដែងកន្តើយ មានទុក្ខឥតស្បើយ ព្រោះគាត់ជរា។
t_notes: (ឥត្ថី. អនញ្ញា)។
t_exp:
ដែលពុំមែនដទៃ, មិនមែនផ្សេងគ្នា គឺដែលត្រូវគ្នា, តែមួយ, តែបែបមួយ, តែម្នាក់។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ តាមដោយកវីត្រូវការប្រើ, ដូចកាព្យថា :


t_main: អនត្តា
t_pron: [អៈ-ណុត-តា]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមិនមែនជារបស់ចិត្ត, ដែលមិនលុះក្នុងអំណាចចិត្ត; ដែលឥតខ្លឹមសារ។
t_source:
(បា. < អន៑ "ពុំ, មិន, មិនមែន, ឥត" + អត្តា "ចិត្ត; ខ្លួន"; សំ. អនាត្មន៑ < អន៑ + អាត្មន៑ ឬ និរាត្មន៑ < និស៑ > និរិ "មិន, មិនមែន" + អាត្មន៑)


t_main: អនត្ថ
t_subword: អនត្ថការី
t_pron: [អៈ-ណ័ត-ថៈ-កា-រ៉ី]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលធ្វើអំពើឥតប្រយោជន៍ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា អនត្ថការិកា)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា អនត្ថការី រែងមានសម្ដី ចាក់ចុចនាយអាយ តែងញ៉ាំងការណ៍ពិត ឱ្យងាកឃ្លាតឆ្ងាយ អ្នកស្ដាប់ជិនណាយ លែងចង់ឮទៀត។


t_main: អនត្ថ
t_subword: អនត្ថវាទី
t_pron: [អៈ-ណ័ត-ថៈ-វា-ទី]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលច្រើនតែនិយាយសម្ដីឥតប្រយោជន៍យកជាការពុំបាន :
t_notes: (បើស្ត្រីជា អនត្ថវាទិនី)។
t_exam:
(ព.កា.) អនត្ថវាទី ច្រើនប្រើសម្ដី ឥតគិតមុខក្រោយ ស្ដីផ្លោៗទៅ ខុសឆ្គងក៏ដោយ ស្ដីគ្រាន់តែឱ្យ ធ្លាយចេញពីមាត់។


t_main: អនន្តភាព
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-ណន់-តៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) លក្ខណៈមួយក្នុងចំណោមលក្ខណៈផ្សេងៗរបស់អាទិទេព ដែលថា អាទិទេពគឺជាអនន្ត ដោយសារតែអាទិទេពមិនចងដោយពេលវេលា និងថា អាទិទេពមានអត្ថិភាពនៅក្នុងអតីតកាល មានអត្ថិភាពនៅក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល និងតែងតែមានអត្ថិភាពនៅក្នុងអនាគតកាល។


t_main: អនន្តរិយកម្ម
t_pron: [អៈ-ណន់-តៈ-រ៉ី-យ៉ៈ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
អំពើបាបធ្ងន់ឱ្យផលមិនរំលងជាតិទី២; មាន៥យ៉ាងគឺ ការពិឃាតមាតា, ពិឃាតបិតា, ពិឃាតព្រះអរហន្ត, ការធ្វើព្រះសរីរកាយព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធឱ្យដោរឬឱ្យពុរពងព្រះលោហិត, ការបំបែកសង្ឃ (ព.ពុ.)។


t_main: អនភិសិត្តរាជ
t_pron: [អៈ-នៈ-ភិ-សិត-តៈ-រាច]
t_pos: ន.
t_exp: ព្រះរាជាដែលពុំទាន់បានអភិសេកនៅឡើយ (ក្សត្រិយ៍គ្រងរាជ្យ)។
t_notes: (ព.ផ្ទ. អភិសិត្តរាជ, មុទ្ធាភិសិត្តរាជ)។
t_source:
(បា. < អន៑ "មិន, ពុំ, ឥត" + អភិ "ចំពោះ; ក្រៃលែង" + សិត្ត "ដែលស្រោចហើយ" + រាជ "ស្តេច"; សំ. អនាភិឞិក្ដរាជ < អន៑ + អភិ + ឞិក្ដ + រាជ)


t_main: អនរិយ
t_pron: [អៈ-ណៈ-រ៉ិ-យៈ]
t_source: (បា. < អន៑ "មិន, ពុំ, ឥត" + អរិយ "ប្រសើរ; ល្អ" ឬ សំ. < អន៑ + អាយ៌)
t_pos: គុ.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អរិយ, អារ្យឬអរិយៈ, អារ្យៈ)។
t_exp:
ដែលមិនមែនជាអរិយៈ; ដែលពុំប្រសើរ; មិនល្អ; ថោកទាប; ដែលមិនចម្រើន; ដែលមិនចុះរបៀប, ឆ្គង, ខ្ជីខ្ជា (សរសេរជា អនរិយៈ ឬ អនារ្យៈ ក៏បាន)។


t_main: អនរិយជន
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-ណៈ-រ៉ិ-យៈ-ជន់]
t_pos: ន.
t_exp: (ប្រវត្តិ.) ជនរស់នៅក្នុងសង្គម ដែលមិនមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង វប្បធម៌ និងរបៀបរស់នៅជឿនលឿន :
t_exam:
ពួករ៉ូម៉ាំងបានប្រើពាក្យ «អនរិយជនឬអនារ្យជន» សម្រាប់ហៅក្រុមមនុស្សមួយចំនួនដូចជា កុលសម្ព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់, សែលធ៍, អ៊ីបេរី ជាដើម។


t_main: អនវទ្យ
t_pron: [អៈ-នៈ-វ័ត]
t_source: (សំ. អនវទ្យ; បា. អនវជ្ជ)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលឥតទោស :
t_exam:
មនុស្សអនវទ្យ, អំពើអនវទ្យ (ព.កា.) រីមនុស្សអនវ័ទ្យ គ្នាបានជាភ្លាត់ និយាយឆ្គាំឆ្គង ម្ដងមុនដំបូង ពុំមែនយង់ឃ្នង គួរតែរំលង កុំចាប់កំហុស។


t_main: អនវ៉ន
t_pron: [អន-វ៉ន]
t_source: (ស. អ៌្ចនវ្ចន អ.ថ. អន់វ៉ន)
t_pos: កិ.
t_exp: អង្វរ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ តាមដោយកវីត្រូវការ) :
t_exam:
(ព.កា.) ថាខ្ញុំឱ្យគូកន ទៅជួយអនវ៉ន គេច្រើនដងហើយ គេមិនព្រមស្ដី និយាយរកឡើយ គេធ្វើកន្តើយ ឥតឆ្លើយថាអ្វី។ (ក្រៅពីកាព្យ ត្រូវប្រើ អង្វរ តាមធម្មតាវិញ)។


t_main: អនស្ចារ្យ
t_pron: [អៈ-ណ័ស-ស្ចា]
t_source: (សំ. អនាឝ្ចាយ៌ < អន៑ + អាឝ្ចាយ៌;​​ បា. អនច្ឆរិយ < អន៑ + អច្ឆរិយ)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមិនមែនជាអស្ចារ្យ, ដែលមិនគួរទះដៃស្ងើច, ដែលមិនគួរស្ងើច :
t_exam:
ហេតុការណ៍នេះជាអនស្ចារ្យ ពុំគួរស្ងើចប៉ុន្មានទេ។ (ព.ទេ.) ថា ព្រះសព្វញ្ញូជាបរមគ្រូទ្រង់ត្រាស់ប្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ, រីភ្លៀងបោក្ខរព័រ្សដែលបង្អុរចុះមកក្នុងគ្រានេះជាអនស្ចារ្យ ដ្បិតអញតថាគតបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធប្រាកដក្នុងលោកហើយ, ន៏កាលដែលអញតថាគតកើតជាស្ដេចវេស្សន្តរ ពុំទាន់បានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ ភ្លៀងដ៏បវរបង្អុរចុះមកក្នុងកណ្ដាលប្រជុំញាតិ ឱ្យរវាតចាកក្ដីក្រោធចាស់ចេញចាកខន្ធសន្តាននោះទើបបានពេញជាអស្ចារ្យ។ល។ (ព.កា.) ធៀបព្រះពុទ្ធតម្រាស់ក្នុងវេស្សន្តរជាតកនោះថា ហៃភិក្ខុទាំងឡាយ ភ្លៀងអុរធ្លាក់ខ្ចាយ ជាបោក្ខរព័រ្ស គ្រាន់តែឱ្យញាតិ អញមានអំណរ គេថាបវរ ប៉ុន្តែអនស្ចារ្យ។ល។


t_main: អនាកុល
t_pron: [អៈ-ណា-កុល]
t_source: (សំ.បា. អនាកុល < អន៑ + អាកុល)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមិនច្រឡូកច្រឡំ, មិនច្របូកច្របល់, មិនសៅហ្មង, មិនមានទោស :
t_notes: (ម.ព. អាកូល ផង)។
t_exam:
អំពើអនាកូល។ (ព.កា.) ថា អនាកូលជាគោលនៃក្ដីសុខ មិនសុកមម៉ុកដោយក្ដីព្រួយ មិនញ៉ាំងចិត្តជនឱ្យរញ្ជួយ រង្គើរង្គំរង្គាលឡើយ។


t_main: អនាគត
t_pron: [អៈ-ណា-គត់]
t_source: (សំ.បា. < អន៑ "មិន, មិនទាន់" + អាគត "មក" = កាលដែលមិនទាន់មក)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលនៅឯមុខ :
t_exam: ប្រយោជន៍អនាគត, ជាតិអនាគត។
t_notes:
(ព.វ. កាលប្រាប់ដំណើរទៅខាងមុខ; ខ្មែរប្រើពាក្យ នឹង, គង់, គង់នឹង, គង់តែ, គង់តែនឹង, មុខជា, មុខជានឹង ជាគ្រឿងសម្គាល់។ ស្អែកខ្ញុំនឹងទៅ, ការនុះមុខជានឹងសម្រេច សព្ទជា កិរិយា កាលណាបើប្រើពាក្យ នឹង, គង់, មុខជា ...នេះរៀងបន្ទាប់ពីខាងដើម សម្គាល់សេចក្ដីថាជា អនាគតកាល)។


t_main: អនាគម
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-ណា-គំ]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមិនឋិតនៅក្នុងសណ្ដាប់ធ្នាប់ឬក្នុងទម្លាប់, ក្នុងទំនៀមទម្លាប់; ដែលមិនកាន់ទម្លាប់ :
t_exam:
មនុស្សអនាគម (ព.កា.) ថា អនាគម ច្រើននិយម តាមទំនើង តាមចិត្តទើង លះបង់នូវ ទម្លាប់ល្អ បែរជាកាន់ ទម្លាប់ដែល នាំឱ្យក្រ សឱ្យឃើញ ថាជាមនុស្ស ទ្រុស្ដប្រយោជន៍។ ព្រោះទម្លាប់ សឹងមានខុស សឹងមានត្រូវ ខ្លួនតម្រូវ ពារលើខុស តែងតែហោច ពុំសមប៉ង ឃ្វាងបំណង រែងផ្សាខ្លោច ខាតប្រយោជន៍ ដែលគួរបាន ឱ្យខូចបង់។


t_main: អនាគាមី
t_pron: [អៈ-ណា-គា-មិ]
t_source: (បា. < អន៑ "មិន, ពុំ" + អាគាមី "ដែលមក; អ្នកមក"; សំ. —មិន៑ < អន៑ + អាគាមិន៑)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា អនាគាមិនី)។
t_exp:
អ្នកមិនមកកាន់កាមធាតុទៀត គឺអរិយបុគ្គលដែលបានសម្រេចផលទី៣នៃលោកុត្តរធម៌ហើយ, លុះអស់អាយុអំពីជាតិនេះ, តែងតែទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសព្រហ្មលោក បានសម្រេចអរហត្តផលហើយបរិនិញ្វនក្នុងទីនោះ។


t_main: អនាចារ
t_pron: [អៈ-ណា-ចា]
t_source: (សំ. បា. < អន៑ "មិន, ពុំ, ឥត" + អាចារ "ការប្រព្រឹត្ត; មារយាទ; បែបបទ")
t_pos: ន., គុ.
t_exam: ប្រព្រឹត្តអនាចារ, មនុស្សអនាចារ។
t_exp:
ការប្រព្រឹត្តខុសបែបបទ, ដែលខុសសណ្ដាប់ធ្នាប់; ការប្រព្រឹត្តអាក្រក់, ដែលខ្ជីខ្ជា, ដែលពុំសមគួរ; ការឥតមារយាទ; មារយាទអាក្រក់ (ច្រើននិយាយថា) :


t_main: អនាថ
t_subword: អនាថជន
t_pron: [អៈ-ណា-ថៈ-ជន់]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលឥតទីពឹង :
t_exam:
(ព.កា.) អនាថជន គួរកុំទម្រន់ ក្នុងក្ដីក្រទ័ល កុំធ្វើលែនលន ត្រូវខំខ្វាយខ្វល់ ឱ្យត្រាតែដល់ ទីផុតទ័លក្រ។


t_main: អនាថបិណ្ឌិក
t_pron: [អៈ-ណា-ថៈ-បិន-ឌិក]
t_source: (បា.សំ. —បិណ្ឌទ "អ្នកឱ្យដុំអាមិសៈដល់ពួកជនអ្នកឥតទីពឹង គឺអ្នកឱ្យទានដល់ពួកស្មូម")
t_pos: ន.
t_exam: អនាថបិណ្ឌិក និងនាងវិសាខា ជាមហាឧបាសក មហាឧបាសិកា មាននាមល្បីក្នុងពុទ្ធកាល។
t_exp:
នាមពិសេសរបស់មហាសេដ្ឋីម្នាក់ឈ្មោះសុទត្តនៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី, ជាអ្នកកសាងវត្តជេតវ័នឬជេតពន, ជាមហាឧបាសកម្នាក់របស់ព្រះសក្យមុនីគោតមបរមគ្រូ, មានឈ្មោះប្រាកដច្រើនអន្លើក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា :


t_main: អនាទរ
t_subscrip: 1
t_pron: [អៈ-ណា-ទ]
t_pos: ន.
t_exam: ទទួលភ្ញៀវដោយអនាទរ។
t_source:
(សំ.បា. < អន៑ "មិន, ពុំ, ឥត" + អាទរ "សេចក្ដីអើពើ; សេចក្ដីគោរព; ការយកចិត្តទុកដាក់; ការប្រុងប្រយ័ត្ន")

t_exp:
សេចក្ដីមិនអើពើ; ការពុំគោរព, ពុំយកចិត្តទុកដាក់; ការមិនប្រុងប្រយ័ត្ន; ការពុំនាំពា; ពុំស្រវាស្រទេញ; ដំណើរតោះតើយ, សោះអង្គើយ; ការមើលងាយ :


t_main: អនាទរ
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-ណា-ទ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.វ.) ឈ្មោះដំណើរប្រយោគមួយប្រភេទ ប្រើពាក្យថា កាល, កាលដែល, កាលបើ ជាគ្រឿងសម្គាល់ ហៅថា ប្រយោគអនាទរ, ដូចជា កាលដែលខ្ញុំកំពុងនិយាយអំពីរឿងនុះ, ស្រាប់តែគាត់មកឃាត់ខ្ញុំមិនឱ្យនិយាយតទៅទៀត។


t_main: អនាធិបតេយ្យ
t_pron: [អៈ-ណា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ]
t_source: (បា. < អន៑ + អាធិបតេយ្យ)
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសដែលឋិតនៅក្នុងអនាធិបតេយ្យ មិនអាចញ៉ាំងសេចក្ដីចម្រើនឱ្យកើតបានឡើយ។
t_exp:
ការដែលគ្មានអាធិបតេយ្យ, គ្មានឥស្សរភាព, ដំណើរឥតសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការគ្រប់គ្រង, ភាពនៃប្រជារាស្ត្រដែលមិនមានមគ្គុទ្ទេសក៍ :


t_main: អនាល័យ
t_pron: [អៈ-ណា-ឡៃ]
t_source: (សំ. បា. < អន៑ "មិន, មិនមាន, ពុំ, ឥត" + អាលយ "លំនៅ; បំណង; ...")
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរឥតលំនៅ; អ្នកដែលឥតលំនៅ, ឥតផ្ទះ, ឥតអាល័យ; ដំណើរអស់បំណង, អស់អាល័យ, អស់សេចក្ដីប្រាថ្នា; ព្រះនិញ្វន។


t_main: អនាសវៈ
t_pron: [អៈ-ណា-សៈ-វ៉ៈ]
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលមិនមានអាសវៈ; អ្នកដែលឥតកិលេសជាគ្រឿងត្រាំក្នុងសន្តាន (អរហន្ត)។
t_notes: (វេវ. ក្សីណាស្រពឬខីណាស្រព បើស្ត្រីជា អនាសវា ប្រើជា អនាស្រព ក៏បាន)។
t_source:
(បា. សំ. អនាសវ < អន៑ "មិន, មិនមាន, ពុំ, ឥត" + អាសវ "គ្រឿងត្រាំ, ទឹកតម្រាំ"; សំ. អនាឝ្រវ < អន៑ + អាឝ្រវ, ខ្មែរប្រើ ឝ្រ > ស្រ, វ > ព ជា អនាស្រព)


t_main: អនិមន្តន៍
t_pron: [អៈ-និ-មន់]
t_source: (បា. អនិមន្តន; សំ. អនិមន្ត្រណ)
t_pos: ន.
t_exp: ការមិននិមន្ត, មិនអញ្ជើញ ឬការឥតនិមន្ត, ឥតអញ្ជើញ :
t_notes: (ម.ព. ហីនលក្ខណ៍ ក្នុងពាក្យ ហីន ផង)។
t_exam:
ការទៅផ្ទះគេដោយអនិមន្តន៍ ជាដំណើរហិនលក្ខណ៍។ (ព.កា.) ដំណើរហិនល័ក្ខណ៍ ប្រាជ្ញលោកបញ្ជាក់ អស់អាថ៌សេចក្ដី ឱ្យអស់ជនផង យល់ការណ៍វែងខ្លី កន្លងវិថី ទៅជាសៅដៅ។ ហិនលក្ខណ៍មានបី មួយឥតមានក្ដី ហៅរកឱ្យទៅ ខ្លួនចូលទទ្រប ទៅកាន់លំនៅ នៃជនអ្នកក្រៅ តាមដោយទំនើង។ ពីរឥតគេសួរ ខ្លួនស្ដីយកគួរ ពុំយល់ថាយើង និយាយច្រើនពេក ស្ទើរតែអស់ជើង គេយល់ថាយើង ផ្លោៗឥតបទ។ បីឥតគេអួត ខ្លួនថ្លែងអំនួត អួតខ្លួនស្ទើរហត់ ទាល់តែគេធុញ គេទ្រាំខំអត់ អួតហួសកំណត់ ឱ្យគេអផ្សុក។


t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះអាបត្តិដែលមិនទៀង, មិនទាន់ប្រាកដ គឺនៅក្នុងរវាងអាបត្តិបារាជិក, សង្ឃាទិសេស, បាចិត្តយៈ លុះតែវិន័យធរវិនិច្ឆ័យទៅ ទើបអាចដឹងបាន (ព.វិ.)។


t_main: អនិយម
t_subword: អនិយមសព្វនាម
t_pron: [អៈ-និ-យៈ-មៈ-សប់-ពៈ-នាម]
t_pos: ន.
t_notes: (សព្វថ្ងៃច្រើនហៅថា សព្វនាមមិនច្បាស់)។
t_exp:
សព្វនាមដែលមានសេចក្ដីពុំដាច់ស្រេច, ដូចជាពាក្យថា ណា, ឯណា; ណាមួយ, នីមួយ; អ្វី, អ្វីមួយ; ម្ដេច, ដូចម្ដេច ជាដើម (ព.វ.)។


t_main: អនិស្សយមុត្តក
t_pron: [អៈ-និស-សៈ-យ៉ៈ-មុត-តៈ-កៈ]
t_source: (បា. —មុត្តក)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលមិនទាន់រួចផុតអំពីនិស្ស័យ គឺអ្នកដែលនៅក្នុងបន្ទុកឬក្នុងអំណាចគេទូន្មានប្រៀនប្រដៅស្ដីថា :
t_notes: (ព.ផ្ទ. និស្សយមុត្តក, និស្សយមុត្តិកាឬអនិស្សយមុត្តក៍។ បើស្ត្រីជា អនិស្សយមុត្តិកា)។
t_exam:
បុត្របុរសស្ត្រីដែលនៅក្នុងបន្ទុកមាតាបិតា ជាអនិស្សយមុត្តក; ភិក្ខុខ្ចីវស្សាឬភិក្ខុចាស់សូម្បីបួសបាន ៦០ វស្សាហើយ បើល្ងង់ខ្លៅពុំស្គាល់កិច្ចខុសត្រូវក្នុងវិន័យទេ ជា អនិស្សយមុត្តក។


t_main: អនិស្សយមុត្តក៍
t_pron: [អៈ-និស-សៈ-យ៉ៈ-មុត]
t_pos: ន.
t_exp: (ម.ព. អនិស្សយមុត្តក)។
t_exam:
(ព.កា.) ឱ្យងាយចំាថា អនិស្សយមុត្តក៍ កាលបើចេញផុត ចាកអ្នកគ្រប់គ្រង ត្រូវសុំនិស្ស័យ អ្នកដែលខ្លួនផ្គង នឹងជ្រកនៅផង ទើបអាចនៅបាន។ អនិស្សយមុត្តិកា មានន័យដូចគ្នា កុំបីឈ្លានពាន ត្រូវសុំនិស្ស័យ ទើបខ្លួននឹងមាន ក្ដីសុខសម្រាន្ត តរៀងទៅមុខ។ អ្នកបួសគ្រហស្ថ ដូចគ្នាទាំងអស់ ត្រូវចងចាំទុក បើគ្មាននិស្ស័យ ខុសផ្លូវច្បាប់ស្រុក ក្រមច្បាប់ចាត់ទុក ថាតាមទំនើង។


t_main: អនិស្សរ
t_subword: អនិស្សរភាព
t_pron: [អៈ-និស-សៈ-រ៉ៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp: ភាវៈឬភាពនៃអ្នកដែលមិនមែនជា ឥស្សរៈ; ដំណើរមិនមែនជាធំលើគេ :
t_exam:
(ព.កា.) ប្រើជា អនិស្សរោ, អនិស្សរា, អនិស្សរំ ក៏បាន, ដូចជាកាព្យថា កាលខ្លួននៅក្មេង កុំយកការលេង មកធ្វើជាមុខ ត្រូវខំរៀនសូត្រ កុំស៊ុកគ្រលុក សន្សំទ្រព្យទុក តាមវ័យកុំធ្លោយ។ ដល់ចាស់ជរា អនិស្សរា កម្លាំងថយខ្សោយ ធ្វើអ្វីពុំកើត ភ្លេចមុខភ្លេចក្រោយ គួរកុំបណ្ដោយ ឱ្យខាតវេលា។ អាយុជីវិត ភ្លេចពុំបានគិត អាទិត្យចន្ទ្រា ថ្ងៃស៊ីយប់ស៊ី ខ្ទេចខ្ទីអាត្មា ដល់ពេលអនិច្ចា ទើបភ្ញាក់ខ្លួនព្រើត។ ឬមួយបែបទៀតថា ខ្លួនប្រាណជនចាស់ ទ្រមតាមចំណាស់ អនិស្សរា ធ្វើអ្វីលែងកើត រស់តែមាត់ថា អ្នកមានប្រាជ្ញា គួរកាន់សុចរិត។ តាំងពីខ្លួនក្មេង កុំគិតតែលេង ភ្លាំងភ្លេចការណ៍ពិត លុះដល់ខ្លួនចាស់ ទើបកាន់សុចរិត រូបកាយមិនស្បិត ស្ដាប់ចិត្តចង់ឡើយ។


t_main: អនីកលក្ខណៈ
t_pron: [អៈ-នី-កៈ-ល័ក-ខៈ-ណៈ]
t_source: (បា. —លក្ខណ; សំ. —លក្សណ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សេនាង្គ ក្នុងពាក្យ សេនា និង វាហិនី ផង)។
t_exp:
លក្ខណៈនៃកងទ័ពឬនៃក្បួនទ័ព, មាន ៤ពួកគឺ ១ហត្ថានីក កងទ័ពដំរី; ២អស្សានីក កងទ័ពសេះ; ៣រថានីក កងទ័ពរថឬរទេះ; ៤បត្តានីក កងទ័ពថ្មើរជើង។


t_main: អនុ
t_subword: អនុបុព្វីកថា
t_pron: [អៈ-នុ-ប៉ុប-ពី-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exp:
ការថ្លែងរឿងតាមលំដាប់លំដោយ, ពាក្យពោលរៀបរៀងតាមលំដាប់រឿង, រឿងនិទានតំណាលតាមលំដាប់; (ព.ពុ.) មាន ៥យ៉ាងគឺ ១ទានកថា ការថ្លែងអំពីទាន; ២សីលកថា ការថ្លែងអំពីសីល; ៣សគ្គកថា ការថ្លែងអំពីសួគ៌; ៤កាមាទីនវកថា ការថ្លែងអំពីទោសកាម; ៥នេក្ខម្មានិសំសកថា ការថ្លែងអំពីអានិសង្ឃនៃការចេញចាកកាម (បព្វជ្ជា)។


t_main: អនុ
t_subword: អនុសន្ធិ
t_pron: [អៈ-នុ-សន់-ធិ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការផ្ដើមសម្រួលដំណើរសេចក្ដី, ការផ្ដើមសម្រួលជាមុនសិន ហើយទើបរាយដំណើរសេចក្ដីធំឬសេចក្ដីសំខាន់តទៅ; តំណសេចក្ដីតាមលំដាប់។


t_main: អនុកម្ម
t_pron: [អៈ-នុ-កំា]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(អ.សិ.) ការត្រាប់តាម ការចម្លងតាមស្នាដៃសិល្បៈ អក្សរសិល្ប៍ដែលមានរួចមកហើយ រួចត្រូវបានលើកមកពិពណ៌នាបង្ហាញបញ្ចាំង គូរ ឆ្លាក់ ឱ្យឃើញឡើងវិញ :

t_exam:
រឿងល្ខោន ‹‹អ្នកមានឃ្លានយស›› ជាអនុកម្ម ស្នាដៃរបស់លោក Molière ក្នុងរឿង ‹‹Le Bourgeois gentil homme›› រឿងល្ខោន ‹‹កំណាញ់ក្រៅតម្រា ›› ជាអនុកម្មស្នាដៃរបស់លោក Molière ក្នុងរឿង ‹‹L'Avare››។


t_poly: ២)
t_exp:
តំណែង ឬតួនាទីមន្ត្រីសង្ឃដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងត្រួតត្រាមើលខុសត្រូវរបស់សង្ឃក្នុងខណ្ឌឬស្រុកមួយៗក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ។ អនុគណ ទុកស្មើនឹងអភិបាលខណ្ឌឬស្រុកខាងអាណាចក្រ។


t_main: អនុជ
t_pron: [អៈ-ណុច]
t_pos: ន.
t_exp: (រ.ស.) អ្នកកើតបន្ទាប់ឬអ្នកកើតក្រោយ (ប្អូន) :
t_exam:
ព្រះអនុជ, សម្ដេចព្រះអនុជ (ប្រើតាមទម្លាប់ បានទាំងក្សត្រា, ក្សត្រី; ប៉ុន្តែតាមបែបវេយ្យាករណ៍ បើក្សត្រីជា អនុជា)។


t_main: អនុបទ្រព
t_pron: [អៈ-នុ-ប៉ៈ-ទ្រប់]
t_source: (សំ. អនុបទ្រវ < អន៑ "មិន, ពុំ, ឥត" + ឧបទ្រវ "ឧបទ្រព"; បា. អនុបទ្ទវ < អន៑ + ឧបទ្ទវ)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលឥតឧបទ្រព :
t_exam:
ផ្ទះអនុបទ្រព, ទីនោះជាអនុបទ្រព (ប្រើជា និរុបទ្រព ក៏បាន, ប្រែថា "ឥតឧបទ្រព្យ" ដែរ)។ (ព.កា.) ថា អនុបទ្រព កើតមានព្រោះឈប់ លែងកាន់ទុច្ចរិត ផ្លូវកាយវាចា និងខាងផ្លូវចិត្ត ថែមទាំងអាណិត សព្វសត្វផងទៀត។ ឧបទ្រពចង្រៃ រែងមានច្រើនក្រៃ ព្រោះចិត្តចង្អៀត ប្រព្រឹត្តអាក្រក់ នេះហើយនោះទៀត គ្រោះកាចតែងបៀត អែបចូលមិនស្រាក។


t_main: អនុបវាទនិយម
t_pron: [អៈ-នុ-ប៉ៈ-វា-ទៈ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អនុបវាទ)។
t_exp:
ការនិយមនៅជាកណ្ដាល ឧបេក្ខា ការនិយមនៅជាកណ្ដាលមិនធ្វើសេចក្ដីសម្រេចចិត្តទៅខាងណាឬមិនបញ្ចេញមតិអ្វីទាំងអស់ ក្នុងបញ្ហាឬទស្សនៈអ្វីមួយដែលគេលើកឡើងឬតម្រូវឱ្យមានការបោះឆ្នោតសម្រេច។


t_main: អនុបវាទី
t_pron: [អៈ-នុ-ប៉ៈ-វា-ទី]
t_source: (បា. < អន៑ "មិន, ពុំ, ឥត" + ឧបវាទី ឬ សំ. < អន៑ + ឧបវាទិន៑)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា អនុបវាទិនី)។
t_exp:
អ្នកដែលមិនពេញចិត្តនឹងការពោលតិះដៀល, អ្នកដែលមិនចេះនិយាយតិះដៀលគេ; អ្នកដែលសុខចិត្តនៅស្ងៀមមិនស្ដីថាទៅលើអ្នកណា។


t_main: អនុបសម្បន្ន
t_pron: [អៈ-នុ-ប៉ៈ-សំ-ប័ន]
t_source: (សំ.បា. < អន៑ "មិន, ពុំ, ឥត" + ឧបសម្បន្ន)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលមិនទាន់បានដល់ថ្នាក់ខ្ពស់; អ្នកដែលមិនមែនជាឧបសម្បន្ន គឺសាមណេរនិងបុរសជាគ្រហស្ថ។
t_notes:
(បើស្ត្រីជា អនុបសម្បន្នា គឺសិក្ខមានា, សាមណេរី និងស្ត្រីជាគ្រហស្ថ ព.វិ.។ ព.ផ្ទ. ឧបសម្បន្ន, ឧបសម្បន្នា)។


t_poly: ២)
t_exam: អនុប្បទានភាគហ៊ុន។
t_exp:
(ច្ប.) ការផ្ទេរសិទ្ធិឬទ្រព្យសម្បត្តិរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ដែលជាអនុប្បទាយីទៅឱ្យបុគ្គលម្នាក់ទៀតដែលជាអនុប្បទានិក :


t_main: អនុប្រការ
t_pron: [អៈ-នុ-ប្រ-កា]
t_source: (សំ. អនុ "តូច, រង" + ប្រការ; បា. អនុ + បការ > អនុប្បការ)
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រការតូច, ប្រការរង គឺប្រការតូចៗឬប្រការរងដែលរៀបរៀងតាមលំដាប់នៅក្នុងប្រការនីមួយៗនៃប្រកាសឬបទបញ្ញត្តិជាដើម ដោយមានរៀងតួអក្សរ ក) ..., ខ) ..., គ) ..., ជាដើម ចុះសេចក្ដីដែលញែកចេញពីក្នុងប្រការនោះៗ បញ្ញត្តិនេះមាននិយាយក្នុងប្រការទី ៥ត្រង់អនុប្រការ ក) ...និង ខ) ...នៃប្រកាសក្រសួងនាយករដ្ឋមន្ត្រីលេខ ១១២ន. រ. ចុះថ្លៃទី ១០ខែមេសា ព.ស. ២៥០៣, គ.ស. ១៩៥៩។


t_main: អនុផលព្រៃឈើ
t_pron: [អៈ-នុ-ផល់-ព្រៃ-ឈើ]
t_pos: ន.
t_exp:
ផលិតផលមិនមែនជាឈើហុប ដែលទាញយកពីព្រៃឈើ រួមមានផលិតផលនៃរុក្ខជាតិមិនមែនឈើ ផលប្រមាញ់នៃសត្វព្រៃ និងសេវាកម្មដែលផ្ដល់ដោយព្រៃឈើ ហើយដែលកំណត់ដោយប្រកាសក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ។


t_main: អនុពាល
t_pron: [អៈ-នុ-ពាល]
t_source: (សំ.បា. អនុ "តាម" + ពាល "ល្ងង់")
t_pos: គុ.
t_exam: ចិត្តអនុពាល។
t_notes: (ឯក្នុងគម្ពីរបាលីឃើញប្រើតែ អន្ធពាល "ល្ងង់ងងឹតសូន្យឈឹងដូចជាខ្វាក់"។ ម.ព. អន្ធពាល ក្នុង អន្ធ ផង)។
t_exp:
ដែលល្ងង់ខ្លៅតាមៗគ្នាឬដែលប្រព្រឹត្តតាមជនពាល។ ប៉ុន្តែពុំដែលប្រទះឃើញប្រើក្នុងគម្ពីរបាលីជា អនុពាល ឡើយ ឃើញប្រើខ្លះតែក្នុងសាស្ត្រាសម្រាយបុរាណ :


t_main: អនុមាត្រា
t_pron: [អៈ-នុ-មា-ត្រា]
t_source: (សំ. អនុ តូច, រង" + មាត្រា; បា. អនុ + មត្តា)
t_pos: ន.
t_exp:
មាត្រាតូច, មាត្រារង គឺមាត្រាតូចៗឬមាត្រារងដែលរៀបរៀងតាមលំដាប់នៅក្នុងមាត្រានៃព្រះរាជក្រមឬនៃច្បាប់ជាដើម ចុះសេចក្ដីដែលញែកចេញពីក្នុងមាត្រានោះៗ ដោយរៀងតួអក្សរ ក) ..., ខ) ..., គ) ...ជាដើម :

t_exam:
បញ្ញត្តិនេះមានចែងក្នុងមាត្រាទី ១០ ត្រង់អនុមាត្រា ក) ..., និង ខ) ..., នៃព្រះរាជក្រមលេខ ...ចុះថ្ងៃទី ...ខែ ...ព. ស ... គ. ស ...។


t_main: អនុមានញែក
t_pron: [អៈ-នុ-ម៉ាន-ញែក]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធីនៃការពិចារណាដែលទាញសេចក្ដីសន្និដ្ឋានពីសច្ចភាពសាកលទៅរកសច្ចភាពដោយឡែកៗ ដោយផ្អែកលើតក្កសាស្ត្រ។ សេចក្ដីសន្និដ្ឋានរបស់អនុមានញែក មានសភាពពិតដាច់ខាត ដូចជាមនុស្សទាំងអស់ ជាយថាហេតុនឹងស្លាប់។ សុខ ជាមនុស្ស។ ដូច្នេះ សុខ ជាយថាហេតុនឹងស្លាប់ដែរ។


t_main: អនុមានរួម
t_pron: [អៈ-នុ-ម៉ាន-រួម]
t_pos: ន.
t_exp:
វីធីនៃការពិចារណាដែលទាញសេចក្ដីសន្និដ្ឋានចេញពីសច្ចភាពឬករណីដោយឡែកៗទៅរកសច្ចភាពសាកលឬការធ្វើទូទៅនីយកម្មលើមូលដ្ឋាននៃសច្ចភាពឬក៏ករណីដោយឡែកៗមួយចំនួនផ្អែកលើតក្កសាស្ត្រ។ សេចក្ដីសន្និដ្ឋានរបស់អនុមានរួម ជាទូទៅមានសភាពប្រហែលជាជាងសភាពពិតដាច់ខាត :

t_exam:
ដែកចម្លងអគ្គិសនី ទង់ដែងចម្លងអគ្គិសនី ប្រាក់ចម្លងអគ្គិសនី។ ដែក ទង់ដែង ប្រាក់ ជាលោហៈ។ ដូច្នេះអនុមានរួមគឺ លោហៈទាំងអស់ចម្លងអគ្គិសនី។


t_main: អនុលោម
t_pron: [អៈ-នុ-ឡោម]
t_pos: គុ.
t_exp: តាមរោម គឺបណ្ដោយ; បណ្ដោយតាម, យល់ព្រមតាម, មិនទទឹងទាស់, មិនយល់ទាស់ :
t_exam:
អនុលោមរកគ្នា; គួរអនុលោមខ្លះទៅ! (ព.ផ្ទ. បដិលោម "ច្រាស; ទទឹងទាស់") សូត្រជាអនុលោម បដិលោម "សូត្របណ្ដោយចុះហើយសូត្រច្រាសឡើងមកវិញ"; ឧបជ្ឈាយ៍ឬបព្វជ្ជាចារ្យ ប្រាប់បព្វជ្ជាបេក្ខៈអំពី តចបញ្ចកកម្មដ្ឋាន កម្មដ្ឋានមានស្បែកជាគម្រប់ប្រាំ គឺគ្រប់ប្រាំត្រឹមពាក្យថា តចោ "ស្បែក" ជា អនុលោម ថា កេសា "សក់ទំាងឡាយ", លោមា "រោមទាំងឡាយ", នខា "ក្រចកទាំងឡាយ", ទន្តា "ធ្មេញទាំងឡាយ" តចោ "ស្បែក"; រួចហើយប្រាប់ជា បដិលោម ថា តចោ, ទន្តា, នខា, លោមា, កេសា; ហើយពន្យល់ដោយសព្វគ្រប់ដើម្បីឱ្យបព្វជ្ជាបេក្ខៈយល់ថាជា បដិកូល "គួរខ្ពើម ..." រួចហើយទើបឱ្យបព្វជ្ជាបេក្ខៈស្លៀកដណ្ដប់កាសាវព័ស្ត្រ (ព.វិ.)។ ពាក្យថា អនុលោម បដិលោម នេះទោះសូត្រឬនិយាយក៏ដោយ, អ្នកសូត្រឬអ្នកនិយាយ ក៏អាចប្រើបានតាមត្រូវការ។


t_main: អនុវាត
t_subscrip: 1
t_pron: [អៈ-នុ-វ៉ាត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់ប្រក់គឺចម្រៀកសំពត់វែងៗ ដែលប៉ះតម្រួតគ្នាដេរភ្ជាប់ត្រង់ទីបំផុតជុំវិញនៃត្រៃចីវរ (ដើម្បីឱ្យមាំ, ឱ្យធន់) :

t_exam:
អនុវាតសង្ឃាដី, អនុវាតស្បង់, អនុវាតចីពរ ប្រៀបធៀបនឹងទំនប់ជាភ្លឺជុំវិញថ្នាលសំណាបឬស្រែនៃកសិករនៅមគធរដ្ឋ ... (ព.វិ.)។


t_main: អនុសព្ទ
t_pron: [អៈ-នុ-ស័ប]
t_pos: ន.
t_exp: (ភាសា.) ពាក្យដែលមានន័យចំណុះឱ្យពាក្យមួយទៀតដែលជាមហាសព្ទ :
t_exam:
ក្នុងភាសាខ្មែរ ពាក្យ ឆ្កែ ជាអនុសព្ទ ធៀបនឹងពាក្យ សត្វ ដែលជាមហាសព្ទ, ពាក្យ ម៉ូតូ ជាអនុសព្ទ ធៀបនឹងពាក្យ យានយន្ត ដែលជាមហាសព្ទ,...។


t_main: អនុសារ
t_subscrip: 1
t_pron: [អៈ-នុ-សា]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើតាមអនុសារ; កាន់តាមអនុសារចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ។
t_exp:
លំអាន; ដំណែល; ទំនៀម, ទំនៀមទម្លាប់; ការប្រព្រឹត្តតាមដំណែល, តាមលំអាន, តាមទំនៀមឬតាមបវេណី, តាមបវេណីនិយម :


t_main: អនុស្សរណៈ
t_pron: [អៈ-នុស-សៈ-រ៉ៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exam: ចុះអនុស្សរណៈរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
t_exp:
(វិ.ន.) ឯកសារជាលាយលក្ខណ៍អក្សរនៅក្នុងវិស័យធុរកិច្ចឬការទូត លិខិតផ្លូវច្បាប់ម្យ៉ាងដែលមានចែងអំពីថិរវេលានៃកិច្ចសន្យាឬសេចក្ដីលម្អិតផ្នែកច្បាប់ដទៃទៀត :


t_main: អនុស្សាវនា
t_pron: [អៈ-នុស-សា-វ៉ៈ-ណា]
t_source: (បា.; សំ. អនុ + ឝ្រាវណ)
t_pos: ន.
t_exp:
ការសូត្រប្រកាសសេចក្ដីតាមលក្ខណប្បញ្ញត្តិក្នុងទីប្រជុំឱ្យគេឮរាល់គ្នា។ វាចាដែលសូត្រឬការសូត្រផ្ដៀងជំនុំសង្ឃតាមលក្ខណវិនយប្បញ្ញត្តិ (ព.វិ.)។


t_main: អនុស្សាវរីយ៍
t_subword: អនុស្សាវនាចារ្យ
t_pron: [អៈ-នុស-សា-វ៉ៈ-ណា-ចា]
t_pos: ន.
t_exp:
ភិក្ខុជាអាចារ្យអ្នកសូត្រអនុស្សាវនា; ហៅ អនុស្សាវនក ឬ អនុស្សាវនកៈ ក៏បាន (ហៅតាមទម្លាប់ថា គ្រូសូត្រឆ្វេង)។


t_main: អនុ—
t_pron: [អៈ-នុ—]
t_exp: (ម.ព. អនុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ :
t_exam:
កាព្យនិយាយពី អនុ បុព្វបទ ថា អនុសព្ទនេះ អស់លោកអ្នកចេះ តន្តីភាសា អាចផ្សំជាមួយ នឹងសព្ទនានា ឱ្យច្រើនមហិមា ជាងនេះទៀតបាន។ ជាបុព្វបទ អ្នកប្រាជ្ញកំណត់ តាមដោយលំអាន ពាក្យដែលគួរផ្សំ ច្រើនទៀតនៅមាន អ្នករៀនចូរហ៊ាន ផ្សំចុះតាមគួរ។


t_main: អនេកត្ថសំខ្យា
t_pron: [អៈ-ណេ-ក័ត-ថៈ-ស័ង-ខ្យា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សំខ្យាសព្ទប្រាប់សេចក្ដីថា "ច្រើន" គឺ សត, សហស្ស កុំប្រែថា "រយ, ពាន់" ឱ្យប្រែថា "ច្រើន" ឬថា "អនេក" វិញ, ដូចជា សតបទី, សហស្សបទី "សត្វមានជើងច្រើន" គឺម្រើមព្រះ, ក្អែប; សតតេជះ "មានតេជះច្រើន", សហស្សរំសី "មានរស្មីច្រើន" (ព្រះអាទិត្យ) ; សតបុញ្ញលក្ខណៈ "មានលក្ខណៈនៃបុណ្យច្រើន" (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) ; សហស្សនេត្ត "មានបញ្ញាចក្ខុច្រើន" គឺអាចដឹងនូវហេតុដ៏ច្រើន ក្នុងការគិតមួយរំពេចក៏អាចឃើញភ្លាមៗ (ព្រះឥន្ទ្រ) ; សហស្សធនុ ឬ សហស្សធ្នូ "ធ្នូមានទម្ងន់ច្រើន" ឬក៏ សហស្សត្ថាមធ្នូ "ធ្នូធ្ងន់ច្រើន បើលុះតែកម្លាំងមនុស្សច្រើននាក់ទើបអាចលើករួចឬយឹតបាញ់បាន"។ លក្ខ កុំឱ្យប្រែថា "គ្រឿងចំណាំ, គ្រឿងកំណត់" ឱ្យប្រែថា "សែន, មួយសែន", ដូចជា លក្ខសំវច្ឆរៈ "មួយសែនឆ្នាំ", លក្ខកប្ប ឬ លក្សកល្ប "មួយសែនកប្ប, មួយសែនកល្ប៍"។


t_main: អនោតត្ត
t_pron: [អៈ-ណោ-ត័ត]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះស្រះធំឬបឹងធំមួយក្នុងពួកស្រះធំឬបឹងធំដែលហៅ មហាស្រះ ទាំង ៧ក្នុងទីប្រជុំភ្នំហិមពាន្ត :
t_exam: ស្រះអនោតត្តមានទឹកថ្លាឆ្ងាញ់គួរឱ្យនឹកចង់ផឹកចង់ងូត។
t_notes: (ខ្មែរច្រើនហៅ អនោតត្តស្រះ ឬហៅក្លាយជា អនោតស្រះ ក៏មាន)។
t_source:
(បា. < ន > អន "មិន, ពុំ, ឥត" + ឱ < អវ "ទាប, ចុះ; សព្វ, ទួទៅ" + តត្ត < តប + ត "ក្ដៅ"; សំ. អនវតប្ដ < អន៑ + អវ + តប្ដ < តប + ត "ស្រះធំមានទឹកមិនត្រូវកម្ដៅថ្ងៃ")


t_main: អនោមទស្សី
t_pron: [អៈ-ណោ-ម៉ៈ-ទ័ស-សី]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះនាមព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធមួយព្រះអង្គ បានត្រាស់ក្នុងអតីតកាលយូរអង្វែងណាស់ទៅហើយ ប៉ុន្តែមានសេចក្ដីតំណាលញឹកញយក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា។


t_main: អន័គ្ឃអនេក
t_pron: [អៈ-ន័ក-អៈ-ណែក]
t_pos: គុ.
t_exp: ច្រើនកាត់ថ្លៃពុំបាន, ច្រើនឥតបើគណនា :
t_exam:
(ព.កា.) ឬ (ព.ទេ.) ត្បូងពេជ្រសោភគ្គ ជាទ្រព្យអន័គ្ឃ ពុំអាចកាត់ថ្លៃ ចាស់ថាចម្រើន រាល់យប់រាល់ថ្ងៃ រំងាប់ចង្រៃ ក្នុងផ្ទះលំនៅ។ កើតលាភកើតយស កើតទ្រព្យរបស់ ប្រសើរឥតសៅ បើអ្នកណាមាន អ្នកនោះនឹងទៅ ជាមនុស្សសន្ធៅ សន្ធោថ្កើងថ្កាន (ព.បុ.)។


t_main: អន់
t_subword: អាក់អន់
t_pron: [អាក់-អន់]
t_pos: កិ.
t_exp:
មានថ្នាំងថ្នាក់ចិត្ត, ខឹងសម្បាបន្តិចបន្តួច, អន់ចិត្តមានថ្នាំងថ្នាក់ឬស្រយង់ចិត្ត, តូចចិត្ត, រវាតគំនិតបន្តិចៗ; អន់ចិត្តស្រឡេត។


t_main: អន្ត
t_subword: អន្តធម៌
t_pron: [អន់-តៈ-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ពុ.) ធម៌លាមកឬធម៌អមខាង; មាន ២យ៉ាងគឺ ១កាមសុខល្លិកានុយោគ សេចក្ដីព្យាយាមខំប្រឹងប្រព្រឹត្តវត្តប្រតិបត្តិខ្ជីខ្ជាតាមតែបាន; ២អត្តកិលមថានុយោគ សេចក្ដីព្យាយាមខំប្រឹងប្រព្រឹត្តវត្តប្រតិបត្តិតឹងពេកធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាកហួសហេតុឃ្វាងខុសផ្លូវប្រតិបត្តិល្អ។


t_main: អន្តរ
t_pron: [អ័ន-ដ] ឬ [អន់-តៈ-រ៉ៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ចន្លោះ, រវាង; ដទៃ; រយៈ; ប្រហោង, រូង, រន្ធ; ទោសភ្លាំងភ្លាត់; ឱកាស; ចំណែកឬប៉ែកខាងក្នុង; ចិត្ត, វិញ្ញាណ; សំពត់, សំពត់ស្លៀក។


t_main: អន្តរកម្មនិយម
t_pron: [អន់-តៈ-រ៉ៈ-កាំ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ទស្សនៈរបស់ពួកទ្វិកនិយមដែលអះអាងថា ថ្វីបើចិត្តនិងកាយជាសារធាតុពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នាក៏ដោយ ក៏វាជះឥទ្ធិពលលើគ្នាទៅវិញទៅមកតាមទំនាក់ទំនងហេតុផល :

t_exam:
អន្តរកម្មនិយមយល់ថា ចិត្តនិងកាយជាធាតុពីរឯករាជ្យពីគ្នា ប៉ុន្តែនៅក្នុងជីវិតទាំងមូលកាយនិងចិត្តមានអន្តរកម្មជាមួយគ្នា។


t_main: អន្តរកម្មនិយម
t_subword: អន្តរកម្មនៃបណ្ដាញ
t_pron: [អន់-តៈ-រ៉ៈ-កាំ-នៃ-បន់-ដាញ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ទំនាក់ទំនងទៅវិញទៅមករវាងបណ្ដាញពីរឬច្រើន (ពាក្យនេះអាចសម្គាល់ទៅលើផលិតផល នីតិវិធី ឬបច្ចេកវិទ្យា)។


t_main: អន្តរដ្ឋកា
t_pron: [អន់-តៈ-រ៉ាត់-ឋៈ-កា]
t_source: (បា. អន្តរ + អដ្ឋកា > អន្តរដ្ឋកា; សំ. អន្តរ៑ + អស្តកា > អន្តរស្តកា)
t_pos: ន.
t_exp:
រាត្រីក្នុងរវាង ៨យប់ គឺត្រង់យប់ ១១១២១៣១៤រោចខែមាឃ និងយប់ ១២៣៤កើតខែផល្គុន, រាត្រីទាំង៨នេះ មានទឹកសន្សើមល្អិត ត្រជាក់ជ្រៅជាងរាត្រីឯទៀតៗ ក្នុងហេមន្តរដូវ (ចាស់ទុំថា ត្រជាក់ឆ្ងាញ់)។ ក្នុងរាត្រីឈ្មោះ អន្តរដ្ឋកា នេះហើយដែលមានសេចក្ដីចែងក្នុងវិនយបិដក ចីវរក្ខន្ធកៈថា ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ស្តេចចេញ គង់ក្នុងទីវាលនាវេលាយប់ ដើម្បីពិសោធរងាមើល, ព្រះអង្គដណ្ដប់ចីវរល្បងរងាមើលតាំងពីចីវរមួយដល់ចីវរបួន តាមលំដាប់ពេល, តាំងពីព្រលប់ដល់អរុណរះបំព្រាង, ព្រះអង្គអាចធន់ទ្រាំរងាបានតាមពេល, ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យនឹកសង្វេគ, ទើបទ្រង់អនុញ្ញាតឱ្យពួកភិក្ខុធ្វើសង្ឃាដី ២ជាន់, ចីពរ ១ជាន់, ស្បង់ ១ជាន់; បើសំពត់ស្តើងឬសំពត់ជំនំ ឱ្យធ្វើសង្ឃាដី៤ជាន់, ចីពរ ២ជាន់, ស្បង់ ២ជាន់, ដើម្បីទប់ទល់នឹងរងាក្នុងហេមន្តរដូវ (ន័យដែលថ្លែងនេះ ចំពោះរាត្រីក្នុងជម្ពូទ្វីប (ប្រទេសឥណ្ឌា), ប៉ុន្តែទោះបីក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង ក៏គង់មាន អន្តរដ្ឋកា នេះដែរ, បើយើងល្បងមើល ក៏គង់អាចដឹងបាន)។


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp: បាត់, បាត់ទៅ; ខូច, ខូចបង់, វិនាស, អន្តរាយ :
t_exam: អន្តរធានទ្រព្យធនអស់រលីង។
t_notes:
(ប្រើជាពាក្យជេរគ្នាលេង ដោយសេចក្ដីស្និទ្ធស្នាលស្មោះស្មើក៏មាន ដូចជា អន្តរធាន! មកពីអង្កាល់?; អាអន្តរធាន! កុំមកវីវរជិតអញ! ព.សា.)។


t_main: អន្តរបណ្ដាញ
t_pron: [អន់-តៈ-រ៉ៈ-បន់-ដាញ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ការតភ្ជាប់បណ្ដាញពីរឬច្រើនចូលគ្នាតាមរយៈឧបករណ៍ផ្សេងៗ ដែលជាទូទៅមានតួនាទីធ្វើឱ្យក្លាយជាបណ្ដាញតែមួយដើម្បីអាចឱ្យទិន្នន័យនៃកុំព្យូទ័រមួយនៅលើបណ្ដាញមួយអាចឆ្លងកាត់ទៅកុំព្យូទ័រមួយនៅលើបណ្ដាញមួយទៀត។


t_main: អន្តរប្បញ្ញត្តិ
t_pron: [អន់-តៈ-រ៉័ប-ប័ញ-ញ៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) បទបញ្ញត្តិនៅក្នុងច្បាប់ឬលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តដែលចែងសម្រាប់ឱ្យអនុវត្តនៅក្នុងរយៈពេលអន្តរកាលក្រោយពេលច្បាប់ឬលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តណាមួយចូលជាធរមាន។


t_main: អន្តរាគមនិយម
t_pron: [អន់-តៈ-រ៉ា-គំ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការនិយមសម្របសម្រួល ការពេញចិត្តចូលរួមដោយសេចក្ដីស្ម័គ្រ ការនិយមជួយធានាអះអាងសម្រុះសម្រួល ឬការនិយមចេញពាំងមុខដោយអំណាចក្នុងរឿងអ្វីមួយ។


t_main: អន្តរាយ
t_pron: [អន់-តៈ-រ៉ាយ]
t_source: (សំ.បា. < អន្តរា "ក្នុងពាក់កណ្ដាល; ក្នុងរវាងឬក្នុងចន្លោះ" + អាយ "មក")
t_poly: a
t_exam: ប្រទះលើអន្តរាយ; សូមកុំឱ្យមានអន្តរាយតាមផ្លូវ!
t_exp:
ធម៌ដែលមកក្នុងរវាងនៃចុតិនិងបដិសន្ធិ (ព.ពុ.) ; ហេតុដែលមកជំទាស់ក្នុងចន្លោះឬក្នុងពាក់កណ្ដាល; សេចក្ដីទើសទាក់, ឧបសគ្គការណ៍; ភ័យ; ដំណើរខូចប្រយោជន៍, ការខូចបង់សៀត, សេចក្ដីវិនាស :


t_poly: ២)
t_exam: លោកគ្រូសូត្រសួរអន្តរាយិកធម៌ចំពោះឧបសម្បទាបេក្ខៈ។
t_exp:
រឿងហេតុដែលលោកគ្រូសូត្រចេញទៅក្រៅជំនុំសង្ឃ សួរកុលបុត្រជាឧបសម្បទាបេក្ខៈ ពន្យល់ឱ្យចេះឆ្លើយហើយហៅកុលបុត្រនោះឱ្យចូលមកក្នុងកណ្ដាលជំនុំសង្ឃ សួរម្ដងទៀតរួចហើយទើបសូត្រញត្តិចតុត្ថកម្មវាចាដរាបដល់ចប់ :


t_main: អន្តសយ្យា
t_pron: [អន់-តៈ-សៃ-យ៉ា]
t_source: (សំ. —ឝយ្យា; បា.​ —សេយ្យា)
t_poly: ១)
t_exp: ការដេកក្នុងកាលជាទីបំផុត (ការដេកស្លាប់, ការដេកស្លាប់លើផែនដី) :
t_exam:
(ព.កា.) អន្តសេយ្យា ឥតមានសត្វណា គេចចៀសវាងបាន ដល់កាលកំណត់ មច្ចុរុញច្រាន ឱ្យសត្វផងបាន ដូចៗជាគ្នា។ រីកម្មនិងផល ពុំដែលខានផ្ដល់ ទុក្ខសុខកាចជា ឱ្យឃើញជាក់ស្តែង ជិតពេលមរណា ព្រះពុទ្ធប្រាប់ថា ឃើញតាមផ្លូវចិត្ត។ ឃើញតែម្នាក់ឯង ពុំអាចនឹងថ្លែង ប្រាប់អ្នកនៅជិត បន្ទាប់ពីនោះ ទើបអស់ជីវិត កម្មណានៅជិត ទៅតាមកម្មនោះ (ព.ពុ.)។


t_main: អន្តិម
t_subword: អន្តិមសាសន៍
t_pron: [អន់-តិ-ម៉ៈ-សាស]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យបណ្ដាំឬសំបុត្រជាទីបំផុត (បច្ឆិមសាសន៍) :
t_notes: (ម.ព. ធូមកាលិក ផង)។
t_exam:
(ព.កា.) អន្តិមសាសន៍នៃម៉ែឪ ដែលត្រូវកូនកាន់កុំបំភ្លេច ព្រោះជាបណ្ដាំត្រឹមនោះស្រេច កូនណានឹងគេចកែពុំបាន។ កុំឱ្យជាធូមកាលិក ត្រូវនឹកកុំភ្លេចរាល់រូបប្រាណ ត្រូវកាន់ប្រព្រឹត្តតាមលំអាន បុរាណគឺរឿងទីឃាវុ។


t_main: អន្តេវាសិក
t_pron: [អន់-តេ-វា-សិក]
t_source: (បា.; សំ. អន្តវាសិន៑ ឬ អន្តេវាសិន៑ "អ្នកច្រើនតែនៅក្នុងសម្នាក់ឬក្នុងទីជិតគ្រូ")
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp: សិស្ស, កូនសិស្ស :
t_exam:
អន្តេវាសិក (ដោយសង្ខេប) មាន ៥ ប្រភេទ គឺ ១ បព្វជ្ជន្តេវាសិក សិស្សបំបួស (ឱ្យបានជាសាមណេរ) ; ២ ឧបសម្បទន្តេវាសិក សិស្សសូត្រ (ឱ្យបានជាភិក្ខុ) ; ៣ ឧទ្ទេសន្តេវាសិក សិស្សរៀនបាលី; ៤ និស្សយន្តេវាសិក សិស្សនិស្ស័យ (សិស្សសូមនិស្ស័យនៅអាស្រ័យផង) ; ៥ ធម្មន្តេវាសិក សិស្សរៀនធម៌អាថ៌ឬរៀនចំណេះវិជ្ជាសិល្បសាស្ត្រផ្សេងៗ (ហៅ វិជ្ជន្តេវាសិក, សិប្បន្តេវាសិក ជាដើម តាមរូបសព្ទចំណេះដែលរៀនក៏បាន)។

t_notes:
(ប្រើជា អន្តវាសិនឬអន្តេវាសិន ក៏បាន; សិស្សស្ត្រីជា អន្តវាសិនីឬអន្តេវាសិនី។ ម.ព. អន្តេ, សិស្ស និង អាចារ្យ ផង)។


t_poly: ២)
t_exam: ជាប់អន្តែងៗ ឬ នៅទាក់ជាប់អន្តៃៗ។
t_exp:
និយាយថា អន្តែងៗ ឬ អន្តៃៗ ក៏មាន ចំពោះមែកឈើជាដើមដែលបាក់តែមិនដាច់ធ្លាក់ស្រឡះទេ ដោយនៅទាក់ជាប់នឹងអ្វីបន្តិចបន្តួច :


t_main: អន្តោប្រវេសន៍
t_pron: [អន់-តោ-ប្រ-វេស]
t_poly: ១)
t_exam: ការប្រិតប្រៀបខាងអន្តោប្រវេសន៍, រឿងអន្តោប្រវេសន៍។
t_exp:
ការចូលមកខាងក្នុង។ ការចូលមកក្នុងប្រទេសណាមួយ ដើម្បីតាំងលំនៅជាប្រាកដនៅទីនោះ ដោយឥតត្រឡប់ទៅកាន់ប្រទេសរបស់ខ្លួនវិញ, ដំណើរដែលជនបរទេសចូលមកតាំងលំនៅក្នុងប្រទេស :


t_poly: ២)
t_exam: ច្បាប់ស្ដីពីអន្តោប្រវេសន៍, ទិដ្ឋាការអន្តោប្រវេសន៍។
t_exp:
ដំណើរផ្លាស់ទីរបស់អ្នកដែលមកពីប្រទេសក្រៅចូលទៅកាន់ប្រទេសណាមួយ ក្នុងបំណងតាំងទីលំនៅថ្មី (ប្រើចំពោះបម្លាស់ទីអន្តរជាតិ) :


t_main: អន្ទង
t_pron: [អន់-ទង]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exam: អន្ទងអំបោះ។
t_exp:
នាំសរសៃអំបោះឬសូត្រទៅមកៗ រៀបចំឱ្យមានរបៀបបណ្ដោយគ្នា ហើយមូរដោយក្ដារមូរដាក់ព័ទ្ធមូលនឹងដាម ដើម្បីថ្ករត្បាញ :


t_main: អន្ទង់
t_pron: [អន់-ទង់]
t_pos: ន.
t_exam: អន្ទង់កប់ភក់។
t_exp:
ទីឃជាតិមួយប្រភេទ ខ្លួនមូលវែងសណ្ឋានពស់ ប៉ុន្តែឥតស្រកា មានរំអិល ឥតពិស កើតនៅអាស្រ័យក្នុងទឹកក្នុងភក់ រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកមច្ឆជាតិ :


t_main: អន្ទង់វិត
t_pron: [អន់-ទង់-វិត]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លកកូរស្លឹកអន្ទង់វិត។
t_exp:
ឈ្មោះរុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ដើមសណ្ឋានជាវល្លិ, តាមធម្មតា, មានមែកច្រើនតែមួយគូៗទន្ទឹមគ្នា ស្លឹកក៏មួយគូៗទន្ទឹមគ្នាដែរ មានបន្លាច្រើនតែបួនៗ ដុះចេញត្រង់គល់ទងស្លឹក បើមុតសាច់ឈឺចាប់ពើត, ក្លិនក្រពុល ប៉ុន្តែប្រើស្លឹកបុកធ្វើជាបន្លែឬជាគ្រឿងផ្សំឱ្យកាត់ចម្អាប ស្ល កកូរអន្ទង់ឬត្រីរំអិលបាន :


t_main: អន្ទាក់
t_pron: [អន់-ទាក់]
t_pos: ន.
t_exam: សត្វជាប់អន្ទាក់។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយខ្សែឬដោយចម្រៀកផ្ដៅជាដើម មានក្រវិលរូតបាន សម្រាប់ទាក់, សម្រាប់ដាក់ឱ្យជាប់សត្វទ្វេបាទចតុប្បាទជាដើម :


t_main: អន្ទុ
t_pron: [អន់-ទុ]
t_source: (សំ.; បា. អន្ទុ, អន្ទុក)
t_pos: ន.
t_exp: កជើង; ទន្លីង; ច្រវាក់; ច្រួល; ខ្នោះ, គ្រឿងឃុំខាំង (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ តាមដោយកវីត្រូវការប្រើ) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ជនជាប់អន្ទុក រមែងមានមុខ ស្រពោនស្រពាប់ កើតទុក្ខព្រួយប្រាណ ឥតមានក្ដីស្ងប់ ព្រោះតែទម្លាប់ ខុសចាកផ្លូវច្បាប់។ គឺខ្លួនប្រព្រឹត្ត អំពើទុច្ចរិត ប្រាជ្ញប្រាប់មិនស្ដាប់ ធ្វើតាមទំនើង ពុំស្គាល់រស់ស្លាប់ នរណាបង្គាប់ ខ្លួនធ្វើខ្លួនឯង។


t_main: អន្ទើត
t_pron: [អន់-ទើត]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exam: រលាស់អន្ទើតៗ, ក្ដារស្ពានអន្ទើតៗ។
t_exp:
ដែលមិនមាំ, មិនរឹងប៉ឹង, មិនស៊ប់ ទន់រលាស់ភើតៗ ដោយមានទោលស្តើង មានបណ្ដោយវែង ទាំងរនូតឬគ្រឿងទ្រពីក្រោមក៏រង្វើលឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នា ជាដើម : (ប្រើជា អន្ធើតៗ ក៏មាន) :


t_poly: ២)
t_exp: តាមស្វះស្វែងរកមិនលែង :
t_exam:
អន្ទោលរកសព្វទិសទីក៏រកពុំឃើញ។ (ព.កា.) សព្វសត្វក្នុងលោក សុទ្ធតែវិយោគ ព្រោះការអន្ទោល មានក្ដីនិរាស ព្រាត់ប្រាសជាគោល ទោះចង់រត់ចោល ក៏គ្រាន់តែចង់។ រីព្រះសម្ពុទ្ធ មានញាណមោះមុត បំពេញបំណង ដោយទ្រង់យាត្រា តាមមាគ៌ាត្រង់ ពីព្រោះព្រះអង្គ ជ្រាបការអន្ទោល។


t_main: អន្ធិកា
t_pron: [អន់-ធិ-កា]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: រាត្រី (យប់)។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ តាមដោយកវីត្រូវការប្រើ, ដូចជាកាព្យ (ព.ប្រ.) ថា :
t_exam:
ពេលអន្ធិកា ពន្លឺចន្ទ្រា នាខាងដើមខ្នើត ភ្លឺខ្សោយស្ទើរមើល- អ្វីៗពុំកើត ប្រៀបដូចអ្នកឆើត ឆាប់ឈប់លែងរៀន។ ត្រូវរៀនឱ្យដល់ ថ្នាក់ខ្ពស់និម្មល កុំគេចវេះវៀន មិនដល់កម្រិត កុំខ្ជិលអៀនប្រៀន ត្រូវខំប្រឹងរៀន ប្រណាំងសែងចន្ទ្រ។ ចន្ទ្រដប់ប្រាំកើត ដូចអ្នករៀនឆើត មានចិត្តកួចកាន់ រៀនទាល់ដល់ថ្នាក់- ខ្ពស់ដ៏សំខាន់ កុំឱ្យចាញ់ចន្ទ្រ ដប់ប្រាំកើតឡើយ។ អ្នករៀនរូបណា យល់ក្ដីឧបមា នេះពុំកន្តើយ អ្នករៀនរូបនោះ ឆ្លងឆ្ពោះដល់ត្រើយ- វិទ្យាស្រេចហើយ រមែងក្សេមក្សាន្ត។


t_main: អន្យតិរ្ថីយ៍
t_subword: មនុស្សអន្យតិរ្ថិយ
t_pron: [មៈ-នុស-អន់-ដេ-រ-ថី]
t_pos: ន.
t_exp: មនុស្សក្រៅធម៌ ក្រៅច្បាប់ :
t_exam:
ព.ប្រ. ជាកាព្យថា ជនអន្យតិរ្ថីយ៍ ចិត្តជួអប្រីយ៍ ឥតមានមេត្តា ទោះឃើញអ្នកក្រ ទុគ៌តម្ដេចម្ដា ឥតមានករុណា អាណិតគ្នាសោះ។ កើតមកជាមនុស្ស ទោះស្រីទោះប្រុស ក្រមុំកំលោះ គួរមានមេត្តា ករុណាដៅឆ្ពោះ អ្នកដែលមានគ្រោះ ឱ្យបានសុខផង។


t_main: អន្លឹប
t_pron: [អន់-លឹប]
t_pos: ន.
t_exam: វល្លិអន្លឹប។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រស់មានសាច់ស្អិតល្មួត គេច្រើនបេះយកមកឈ្លីឱ្យទន់ហើយបិទបូសដែលធ្លាយហើយ ឱ្យជក់ខ្ទុះឆាប់សះ :


t_main: អន្លូញ
t_subword: អន្លូញមក្លាំ
t_pron: [អន់-លូញ-ម-ក្លាំ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. មក្លាំ ផង)។
t_exp:
អន្លូញត្បាញចាក់ជាក្រឡាបួនជ្រុងល្អិតៗ លាយព័ណ៌ក្រហមនិងខ្មៅឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងសម្បុរគ្រាប់អង្ក្រេមអង្ក្រមទុំ។


t_main: អន្លូញ
t_subword: អន្លូញស្មើ
t_pron: [អន់-លូញ-ស្មើ]
t_pos: ន.
t_notes: (អន្លូញទាំង ៣ ប្រភេទនេះ ជាសំពត់សម្រាប់ស្លៀកប៉ុកប៉ិនរបស់ប្រជាជនខ្មែរសម័យពីដើម, សព្វថ្ងៃគ្មានទេ)។
t_exp:
អន្លូញត្បាញចម្រុះព័ណ៌អំបោះឬសូត្រចាក់និងអន្ទងខុសគ្នាប៉ុន្តែស្មើភាគគ្នាឬត្បាញចាក់និងអន្ទងលាយសូត្រនិងអំបោះឆ្លាស់ពីរសរសៃៗស្មើគ្នា។


t_main: អន្វយវាចក
t_pron: [អ័ន-វៈ-យៈ-វា-ចៈ-កៈ]
t_source: (បា. < អនុ "តាម", ឧ > វ + អយ "ទៅ ប្រព្រឹត្តទៅ" + វាចក "អ្នកប្រាប់" ឬ សន្ធាន "ការត, តំណ")
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់តសេចក្ដីអនុលោមតាមគ្នា ប្រើពាក្យថា "និង, ទាំង, ផង", ដូចជា អ្នកនិងខ្ញុំ, ទាំងប្រុសទាំងស្រី, នេះផងនុះផង សំ.បា. ប្រើ ច សព្ទ (ព.វ.)។


t_main: អន្សម
t_pron: [អន់-សម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនំធ្វើដោយអង្ករដំណើបខ្ចប់ដោយស្លឹកស្រស់ (តាមធម្មតា ច្រើនប្រើស្លឹកចេក) មានរាងមូលរលស្មើចុងស្មើដើម ចម្អិនដោយស្ងោរឬអាំងក៏មាន។ អន្សម មានច្រើនប្រភេទ។


t_main: អប
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ] ឬ [អ័ប]
t_source: (សំ.បា.)
t_exp:
ពាក្យប្រើសម្រាប់រៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ មានសេចក្ដីថា "ប្រាសចាក, ឃ្លាតចាក, ឃ្វាងចាក; ឆ្ងាយ, ទៅឆ្ងាយ; ត្រឡប់, ត្រឡប់ជា, បែរជា; ផុត, រួចផុត; មិន, ឥត"។


t_main: អប
t_subscrip: 2
t_subword: អបទិស
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ-ទឹស]
t_pos: ន.
t_exp:
កន្លះទិស, ទីឬប៉ែកជាចន្លោះនៃទិស (ដូចយ៉ាងប៉ែកក្នុងរវាងនៃទិសបូព៌និងទិសអាគ្នេយ៍ជាដើម) ; ការធ្វើឱ្យឃ្លាតចេញ; ការបណ្ដេញចេញ។


t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងអាង, សំអាង; ហេតុ; ការបញ្ចៀសឬបញ្ចេរឱ្យចៀសវាងចេញឆ្ងាយ ឬក៏ឱ្យឃ្លាតចេញទៅ, ការបង្វែងឬពង្វាងមិនឱ្យត្រូវត្រង់។


t_main: អប
t_subscrip: 2
t_subword: អបយស
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ-យស់]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលប្រាសចាកយស គឺដែលខូចឈ្មោះ, ដែលឥតគេរាប់, ដែលអាប់មុខ :
t_exam: មនុស្សអបយស។
t_notes:
(សរសេរជា អបយ័ស ក៏មាន មនុស្សអបយ័ស; សម្ដីអបយ័ស សំដៅសេចក្ដីថា "មនុស្សឫកទាប, ឫកថោក; សម្ដីដែលគួរឱ្យគេនឹកអៀនខ្មាសជួស")។


t_main: អបណ្ណកប្បដិបទា
t_pron: [អៈ-បុ័ន-ណៈ-ក័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: អបណ្ណ កប្បដិបទា ជាធម៌ធ្វើអ្នកប្រតិបត្តិឱ្យបានសេចក្ដីសុខក្សេម។
t_exp:
បដិបទាត្រូវ, ប្រតិបត្តិប្រពៃ គឺប្រតិបត្តិត្រូវត្រង់តាមធម៌តាមច្បាប់ ឬប្រតិបត្តិតាមគន្លងធម៌ដែលជាផ្លូវនៃមគ្គផលនិញ្វន :


t_main: អបមង្គល
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ-មង់-គល់]
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សអបមង្គល។
t_exp:
ដែលប្រាសចាកឬឃ្វាងចាកមង្គល គឺដែលឥតមង្គល, ឥតសេចក្ដីចម្រើន; ដែលមិនសមដល់ភ្នែកអ្នកផង; ដែលត្រូវចង្រៃរួបរឹត :


t_main: អបរកាល
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ-រ៉ៈ-កាល]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.វ.) ឈ្មោះកាលមួយយ៉ាងប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹតមានតួនាទីបច្ច័យជាគ្រឿងសម្គាល់ កំណត់ឱ្យប្រែខាងក្រោយកិរិយាអាខ្យាតមិនចេញសម្ដីថា "ហើយ"។


t_main: អបរគោយាន
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ-រ៉ៈ-គោ-យាន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. មហាទ្វីប ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះទ្វីបធំមួយ ក្នុងមហាទ្វីបទាំង ៤(សរសេរជា អបរគោយានៈ ក៏បាន; ច្រើនហៅក្លាយជា អមរគោយាន; សរសេរជា អមរគោយានៈ ក៏បាន)។


t_main: អបរណ្ណជាតិ
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ-រ៉ាន់-ណៈ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp: វត្ថុជាស្បៀងលៀងជីវិតដែលត្រូវបរិភោគខាងក្រោយ។
t_notes: (ព.ផ្ទ. បុព្វន្នជាតិ។ ម.ព. អន្ន ផង)។
t_source:
(សំ.បា. < អបរ "ខាងក្រោយ" + អន្ន "វត្ថុដែលគេត្រូវស៊ី", ដោយអំណាច រ នៅខាងដើម ផ្លាស់ ន្ន ជា ណ្ណ, ឬ បា.មិនបាច់ផ្លាស់ជា ណ្ណ ក៏បាន + ជាតិ "កំណើត")


t_main: អបរាជិត
t_subword: អបរាជិតបល្ល័ង្ក
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ-រ៉ា-ជិ-តៈ-ប៉័ល-ឡ័ង]
t_pos: ន.
t_exp:
បល្ល័ង្កមានជម្នះ, បល្ល័ង្កឈ្នះមារ គឺរតនបល្ល័ង្ក ដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់គង់លើក្នុងរាត្រី ដែលព្រះអង្គបានត្រាស់អនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណ។


t_pos: ន.
t_exp: ការមានជ័យ, ដំណើរឈ្នះ, ជម្នះសត្រូវ :
t_exam: មានអបរាជ័យ (មានជម្នះ)។
t_notes:
(ព.ផ្ទ. បរាជ័យ "ចំណាញ់គឺការចាញ់គេ" អ្នកខ្លះច្រឡំពាក្យ បរាជ័យ "ចាញ់" និង អបរាជ័យ "ឈ្នះ" នេះ ក៏បែរជានិយាយភ្លាត់ ចាញ់ ជា ឈ្នះ, ឈ្នះ ជា ចាញ់ ទៅវិញ; គួរនឹកដល់ពាក្យ បរាជិក បព្វជិតអ្នកចាញ់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា និងពាក្យ អបរាជិក "បព្វជិតអ្នកឈ្នះក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា" ទាំងពីរពាក្យនេះមកធៀប ផង ទើបលែងច្រឡំ)។


t_main: អបរូប
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ-រូប]
t_source: (សំ.)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានរូបប្រែប្លែកខុសពីប្រក្រតីដើម; ដែលប្រែរូបប្រែទ្រង់; ដែលបង់រូបបង់ឆោម :
t_notes: (វេវ. អប្បការ, អប្រការ)។
t_exam:
ស្គមអបរូប (ព.កា.) បើស្ត្រីជា អបរូបា។ (ព.កា.) នែនាងកញ្ញា អបរូបា តើទាស់ពីអ្វី? កាលពីឆ្នាំមុន នាងមានសិរី បណ្ដាកូនស្រី នាងធាត់ជាងគេ។ ដែលទៅឱ្យពេទ្យ ពិនិត្យរកហេតុ ជំងឺឬទេ? បើពុំដែលទៅ ទៅៗមាសមេ កុំបាច់រិះរេ ឱ្យយឺតយូរឡើយ។


t_main: អបលោក
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ-ឡោក]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exp:
ប្រកាសប្រាប់ឱ្យដឹងរាល់គ្នា; ប្រកាសប្រាប់គ្នាឱ្យដឹងដើម្បីប្រគល់អ្វីៗឱ្យដល់អ្នកណាមួយ; ប្រកាសសូមអនុញ្ញាតអំពីក្រុមជំនុំក្នុងសន្និបាត។


t_main: អបហាស
t_subword: អបហាសភាព
t_pron: [អៈ-ប៉ៈ-ហា-សៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp: ភាពឬភាវៈនៃអបហាស :
t_exam:
(ព.កា.) កុំធ្វើអបហាស សើចស្ងួតផ្ដេសផ្ដាស ឱ្យគេរង្កៀស សុជីវធម៌ ថាត្រូវឱ្យចៀស បើគេរង្កៀស ជាហេតុហិនល័ក្ខណ៍។


t_main: អបាយ
t_pron: [អៈ-បាយ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ស្លាប់ទៅកើតក្នុងអបាយ, ធ្លាក់ទៅក្នុងអបាយ; អំពើនេះជាផ្លូវអបាយ។
t_exp:
ទីដែលប្រាសចាកសេចក្ដីចម្រើន, ទីរងទុក្ខ (មានឋាននរកជាដើម) ; សេចក្ដីសាបសូន្យ, សេចក្ដីវិនាស; ដំណើរលិចលង់ក្នុងសេចក្ដីវិនាស (ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅអបាយភូមិបួននិងសេចក្ដីវិនាស) :


t_main: អបាយ
t_subword: អបាយមុខ
t_pron: [អៈ-បា-យ៉ៈ-មុក]
t_pos: ន.
t_exp: ហេតុឬអំពើឬផ្លូវជាប្រធាននៃសេចក្ដីវិនាស :
t_exam:
ពាក្យកាព្យបញ្ជាក់អំពីបាយមុខ ៨ យ៉ាងថា អបាយមុខបួន បើរាប់ផ្ទួនមានប្រាំបី មួយគឺការលេងស្រី ពីរគឺក្ដីសេពសុរា។ បីគឺការចាយវាយ- ទ្រព្យខ្ជះខ្ជាយលើសមាត្រា បួនគឺល្បែងពាលា លេងភ្នាល់គ្នាបង្ហិនធន។ ប្រាំគឺការសេពគប់ ជនឧបទ្រពជាមិត្រពន្ធ ប្រាំមួយគឺជាតិជន ខ្ជិលច្រអូសហួសប្រមាណ។ ប្រាំពីរដើរលេងយប់ ត្រាតែងប់ពុំសូវខាន ប្រាំបីគឺរាប់អាន មើលមហោស្រពត្រាតែញៀន។ ប្រាំបីនេះអ្នកឈ្លាស ខ្លាចវិនាសរែងអៀនប្រៀន ជួនកាលគេចវេះវៀន ព្រោះក្រែងញៀនឈប់ពុំបាន។


t_main: អបុញ្ញាភិសង្ខារ
t_pron: [អៈ-បុញ-ញ៉ា-ភិ-សង់-ខា]
t_pos: ន.
t_exp: អ្វីៗដែលបាបអកុសលរបស់សត្វលោកតាក់តែងឬបង្កើតឱ្យមានឡើង។
t_notes: (ព.ផ្ទ.) បុញ្ញាភិសង្ខារ។
t_source:
(បា. < អបុញ "បាប, អកុសល" + អភិ-សង្ខារ "ការតាក់តែង; ការបង្កើត"; សំ. អបុណ្យាភិសំស្ការ < អបុណ្យ + អភិ-សំស្ការ)


t_main: អបុត្តក
t_pron: [អៈ-ប៉ុត-ដក់] ឬ [អៈ-ប៉ុត-តៈ-កៈ]
t_source: (បា. អបុត្តក; សំ. អបុត្រក)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលគ្មានកូន; អ្នកដែលឥតកូន (ព.កា.) ប្រុសប្រើជា អបុត្តកោ ក៏បាន; ស្រីជា អបុត្តិកា) :
t_exam:
(ព.កា.) ធៀប (ព.ពុ.) អបុត្តកោ អបុត្តិកា ព្រះពុទ្ធត្រាស់ថា ស្ងោរស៊ុតសត្វស៊ី កាលពីបុព្វជាតិ ឱ្យឃ្លាតឥន្ទ្រីយ៍ បានជាទាំងទ្វី អារឥតមានកូន។


t_main: អប់រំ
t_subscrip: 2
t_pron: [អប់-រំ]
t_poly: ១)
t_exam: ព្រះបរមពោធិសត្វបានអប់រំបន្ទុំបារមីអស់កាលយូរអង្វែង។
t_exp:
(ព.ប្រ.) ហាត់ចិត្ត, បង្វឹកចិត្ត; ជួសជុលចំពោះវិជ្ជាឬកិរិយាមារយាទ, ហ្វឹកហាត់ឱ្យស្ទាត់ជំនាញជាងមុន, កែឱ្យបានល្អប្រពៃជាងមុនជាលំដាប់; ខំប្រឹងបំពេញឧបនិស្ស័យឱ្យបរិបូណ៌, ខំកសាងសន្សំបុណ្យកុសលរក្សាទុកពុំឱ្យមានហ្មង, មិនឱ្យមានថ្នាំងថ្នាក់; បន្ទុំបារមី :


t_poly: ២)
t_exp:
បង្រៀន ប្រៀនប្រដៅ ឬបណ្ដុះបណ្ដាលកាយសម្បទា សតិបញ្ញា និងសីលធម៌តាមគ្រប់សកម្មភាពដើម្បីទទួលបានចំណេះដឹង ជំនាញ សមត្ថភាព និងគុណតម្លៃ ហើយក្លាយខ្លួនជាបុគ្គលល្អនិងមានប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង គ្រួសារ សហគមន៍ ប្រទេសជាតិ និងមនុស្សជាតិ។


t_poly: ២)
t_exp:
អំពើបង្កើតឡើងដោយប្រជាជនមួយភាគនៃប្រទេសមួយដើម្បីបំបែកខ្លួនចេញពីការដឹកនាំរបស់រដ្ឋក្នុងគោលបំណងបង្កើតរដ្ឋមួយដាច់ដោយឡែកឬទៅចូលរួមជាមួយរដ្ឋដទៃទៀត។


t_main: អប្បនា
t_subword: អប្បនាសមាធិ
t_pron: [អ័ប-ប៉ៈ-ណា-សៈ-ម៉ា-ធិ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សមាធិ ផង)។
t_exp:
ការតម្កល់ចិត្តស៊ប់មាំឬការទប់ចិត្តឱ្យតាំងនៅស្មើក្នុងអារម្មណ៍ដែលប្រកបដោយអង្គឈាន (ពាក្យប្រើក្នុងកម្មដ្ឋាន)។


t_main: អប្បផរណា
t_pron: [អ័ប-ប៉ៈ-ផៈ-រ៉ៈ-ណា]
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) ការធ្លាក់ចុះនៃកម្រិតថ្លៃជាទូទៅរបស់ទំនិញនិងសេវា ក្នុងប្រទេសឬតំបន់ ក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ ក្នុងពេលដែលអត្រាអតិផរណាធ្លាក់ចុះក្រោមសូន្យភាគរយ។


t_main: អប្បមាទ
t_pron: [អ័ប-ប៉ៈ-ម៉ាត]
t_source: (បា. ឬ សំ.)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. ប្រមាទ)។
t_exp:
សេចក្ដីមិនធ្វេស, មិនប្រហែស ឬមិនធ្វេសប្រហែស; ការមិនធ្វេសស្មារតី; ការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច, ការប្រុងមិនឱ្យភ្លាំងភ្លាត់; ការប្រយ័ត្នមិនធ្វើអំពើអាក្រក់ :

t_exam:
ធ្វើការដោយអប្បមាទ; ប្រតិបត្តិធម៌ច្បាប់ដោយអប្បមាទ; អប្បមាទជាធម៌ចម្បងជាងកុសលធម៌ទាំងពួង ជាមាតានៃសេចក្ដីសុខ-ចម្រើន។


t_main: អប្បមាទ
t_subword: អប្បមាទសម្បាទនៈ
t_pron: [អ័ប-ប៉ៈ-ម៉ា-ទៈ-ស័ម-ប៉ា-ទៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp: ការផ្ដល់ឬបំពេញអប្បមាទ គឺការធ្វើអប្បមាទឱ្យបរិបូណ៌, ឱ្យគ្រប់គ្រាន់, ឱ្យពេញ។ល។ គួររលឹកនឹកដល់ :
t_exam:
កាលព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធជិតនឹងចូលកាន់ខន្ធនិព្វាន ទ្រង់មានព្រះពុទ្ធបណ្ដាំឱ្យចងចាំរាល់គ្នាថា "អ្នកទាំងឡាយ ចូរញ៉ាំងស្មារតីឱ្យបរិបូរដោយអប្បមាទ! ", ទ្រង់ផ្ដាំតែត្រឹមប៉ុណ្ណេះហើយ ក៏ចូលបរិនិព្វានទៅ, គួរពុទ្ធមាមកជននឹកដល់ព្រះបណ្ដាំនេះរឿយៗ!


t_poly: b
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អផ្សុក :
t_exam: អផ្សុកអប្បសាន្ត គឺអផ្សុករសាប់រសល់, អផ្សុកខ្វល់ចិត្ត, អផ្សុកខ្លំាង។
t_notes:
(សរសេរក្លាយជា អប្សាន្ត តាមសូរសម្ដីនិយាយក៏មាន, ប្រើក្លាយមកទៀតជា អផ្សាន ក៏មាន, ត្រូវប្រើ អប្បសាន្តឬអប្សាន្ត កុំប្រើ អផ្សាន ព្រោះក្លាយឃ្លាតឆ្ងាយពីពាក្យដើមណាស់)។


t_poly: ២)
t_exp:
ទឹកប្រាក់ដែលទទួលបានឬយល់ព្រមនៅពេលដែលមានការទូទាត់មុនឥណប្រតិទានកម្រៃដែលបង្វិលឱ្យសងមុនពេលកំណត់ការបញ្ចុះតម្លៃ។


t_main: អប្បិច្ឆ
t_pron: [អ័ប-ប៉ិច-ឆៈ]
t_source: (បា. < អប្ប "តិច" + ឥច្ឆា "សេចក្ដីប្រាថ្នា")
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច; អ្នកដែលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច។
t_notes:
(បុំ. ប្រើជា អប្បិច្ឆោ; ឥត្ថី.ឬបុំ. ពហុ. ជា អប្បិច្ឆា ក៏បាន ដូចជា បុរសអប្បិច្ឆោ, ស្ត្រី អប្បិច្ឆា; ពួកជនអប្បិច្ឆា)។


t_main: អប្បិច្ឆា
t_pron: [អ័ប-ប៉ិច-ឆា]
t_source: (< អប្ប “តិច” + ឥច្ឆា “សេចក្ដីប្រាថ្នា”)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អប្បិច្ឆ ផង)។
t_exp:
សេចក្ដីប្រាថ្នាតិច; ការមិនរវះរវាម, មិនវាតអាទិ៍; ស្ត្រីឬបុរសទាំងឡាយអ្នកមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតិច (ព.កា.)។


t_main: អប្បេសក្ខ
t_pron: [អ័ប-ប៉េ-ស័ក]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានអំណាចតិច, ដែលខ្សោយអំណាចជាងគេ, ដែលតូចជាងគេ :
t_exam: ជនអប្បេសក្ខ។
t_source:
(អប្បេសក្ខ < អប្ប “តិច; តូច” + ឦស “ជាធំ” + អក្ខ ឬ អាខ្យា “ពោល, និយាយ = ដែលគេនិយាយគ្នាថាមានអំណាចតិច”)

t_notes:
(ច្រើនហៅទេវបុត្រឬទេវតាដែលមានស័ក្ដិតូច ទេវបុត្រអប្បេសក្ខ។ ព.កា. ប្រើជា អប្បេសក្ខោ, អប្បេសក្ខា តាមលិង្គនិងវចនៈក៏បាន។ ព.ផ្ទ. មហេសក្ខឬមហេស័ក្ខ)។


t_main: អប្សរ
t_pron: [អ័ប-ប្ស]
t_source: (សំ. អប្សរស៑, អប្សរា; បា. អច្ឆរា "ស្ត្រីមានសម្បុរថ្លាស្រស់, ផូរផង់ឬស្ត្រីមានមុខថ្លាស្រស់បំព្រង")
t_pos: ន.
t_exp: ស្ត្រីសួគ៌ :
t_exam: ស្រីអប្សរ, ស្រីទេពអប្សរ, នាងអប្សរ។
t_notes:
(តាមសេចក្ដីតំណាលក្នុងគម្ពីរព្រាហ្មណ៍ថា ស្ត្រីសួគ៌ពួកមួយដែលផុសឡើងអំពីទឹក ក្នុងកាលដែលកូរទឹកអម្ឫត ប៉ុន្តែតាមការណ៍ពិត មិនមែនដូច្នោះទេ, ដែលហៅថា អប្សរឬអប្សរា នោះដោយសេចក្ដីថា "ស្រីសួគ៌មានសម្បុរភ្លឺថ្លាផូរ ផង់ឬស្រីសួគ៌ឆើតឆោម" ខ្មែរប្រើក្លាយជា អក្សរ ក៏មាន ស្រីអក្សរ, ស្រីទេពអក្សរបវរកញ្ញា គួរលើកលែងប្រើ ត្រូវប្រើ អប្សរឬអប្សរា, អច្ឆរា វិញ)។


t_main: អផលព្រឹក្ស
t_pron: [អៈ-ផៈ-ឡៈ-ព្រឹក]
t_source: (សំ. អផល "ដែលឥតផ្លែ" + វ្ឬក្ស "ឈើ", ខ្មែរប្រើ វ > ព, ឫ> រឹ = ព្រឹក្ស; បា. អផល + រុក្ខ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈើដែលឥតផ្លែ ឬឈើដែលមានផ្កាតែឥតផ្លែ (ហៅ អផលប្រទានព្រឹក្ស ក៏បាន អ.ថ. អៈផៈលុ័ប ប្រៈទានៈ ព្រឹក) "ឈើដែលមិនផ្ដល់ផ្លែឱ្យ" (ឈើដែលឥតផ្លែសោះ)។


t_main: អផាសុក
t_pron: [អៈ-ផា-សុក]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (វេវ. អផាសុ; ព.ផ្ទ. ផាសុក)។
t_exp:
សេចក្ដីមិនសប្បាយ; សេចក្ដីអផ្សុក; សេចក្ដីព្រួយចិត្ត; ដំណើរមិនស្រួលចិត្ត; ដំណើរមិនសូវបានសុខ, ការប្រដាក់ប្រទុក្ខ (ដោយហេតុមានជំងឺតម្កាត់ជាដើម) :

t_exam:
(ព.កា.) សព្វថ្ងៃខ្ញុំមានអផាសុក ក្ដីទុក្ខកង្វល់ផ្ដល់ឥតស្រាក ខ្ញុំខំទ្រាំនៅទាំងលំបាក ណាទុក្ខព្រោះចាកចោលញាតិផៅ។


t_main: អផ្ទង់
t_pron: [អៈ-ផ្ទង់]
t_pos: ន.
t_exam: កើតអផ្ទង់។
t_exp:
ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតត្រង់អង្គជាតបុរស, មុនដំបូង ផ្ដួចឡើងមានខ្ទុះមានគ្រាប់ដូចគ្រាប់មុនតពីនោះមក បណ្ដាលបែកជាដំបៅរទុះៗ ..., ជារោគរឹងត្អឹងពិបាករក្សាឱ្យសះជា :


t_main: អផ្ទាញ
t_pron: [អៈ-ផ្ទាញ]
t_pos: ន.
t_exam: កើតអផ្ទាញ។
t_exp:
ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតត្រង់បបូរមាត់, បណ្ដាលឱ្យរលាកៗ ស្តើងបបូរមាត់, កាលណាត្រូវរសជាតិប្រៃឬហឹរ ក៏ក្ដៅផ្សា :


t_main: អផ្សុក
t_subword: អផ្សុកអប្បសាន្ត
t_pron: [អប់-សុក-អប់-ប្សាន]
t_exp: (ម.ព. អប្បសាន្ត) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា អផ្សុកអប្សាន្ត ស៊ីដេកពុំបាន មានតែកង្វល់ រងទុក្ខលំបាក ព្រោះអកុសល ផលកម្មបកផ្ដល់ ឱ្យមានទុក្ខព្រួយ។ ទុក្ខព្រោះកម្មកាច ឥតនរណាអាច នឹងចូលមកជួយ រំលែកទុក្ខធ្ងន់ ឱ្យអន់រញ្ជួយ មានតែខ្លួនមួយ ទើបជួយខ្លួនបាន។ ដោយការកុសល ដែលខ្លួនខ្វាយខ្វល់ កាន់សីលធ្វើទាន ចម្រើនភាវនា សទ្ធាជាយាន លុះបាននិព្វាន ទើបមានសុខពិត។


t_main: អពទ្ធសីមា
t_pron: [អៈ-ព័ត-ធៈ-សី-ម៉ា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. ពទ្ធសីមា។ ម.ព. សីមា)។
t_exp:
(ព.វិ.) សីមាដែលសង្ឃមិនបាច់សូត្រចងមាន៣យ៉ាង គឺ ១គាមសីមា ព្រំដែនស្រុក; ២ឧទកុក្ខេបសីមា ព្រំដែនដែលសាចទឹកក្នុងទឹកនឹងថ្កល់មិនហូរ; ៣អព្ភន្តរសីមា ព្រំដែនក្នុងព្រៃសុទ្ធដែលវាស់ប្រវែង ៧អព្ភន្តរ គឺ ៤៩ព្យាម ឬ ១៩៦ហត្ថជុំវិញរៀងខ្លួន។


t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីមិនចម្រើន; ហេតុដែលនាំឱ្យវិនាស, ឱ្យអាប់ឱន :
t_exam:
ហេតុ ឬអំពើណាដែលនាំឱ្យវិនាសបើទុកជាសន្មតឬជឿថាជាមង្គល ក៏គង់នៅជាអពមង្គលតាមធម្មតាដូច្នោះឯង, យើងទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែជាអ្នកត្រូវការដោយមង្គល, ប្រយ័ត្ន! ក្រែងលោភ័ន្តច្រឡំលើអពមង្គលទៅវិញ!


t_main: អពយព
t_subscrip: 1
t_pron: [អប់-ព្យប់]
t_source: (សំ.បា. អវយវ; ខ្មែរប្រើ វ > ព)
t_pos: ន.
t_exam: ឈឺសព្វអពយពគ្រប់វេលា ឥតមានអ្នកណាជួយកំដរ បានឃើញឯងមកម៉ែត្រេកអរ ទៅដួសបបរមកឱ្យម្ដាយ!
t_exp:
អវយវៈ, អង្គ, រូបអង្គ, រូបរាង, សព៌ាង្គ, រាងកាយ, ខ្លួនប្រាណ; ចំណែក; ប៉ែកឬចំណែកតូចធំនៃរូបកាយ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) :


t_main: អពយព
t_subscrip: 2
t_pron: [អប់-ព្យប់]
t_source: (ស. អុប-ផៈយ៉ុប)
t_pos: កិ.
t_exp: នាំគ្រួសារឬលើកគ្នាទាំងពួកទាំងក្រុមចេញចោលទីកន្លែងដែលធ្លាប់នៅ ទៅនៅក្នុងទីដទៃ :
t_exam: ស្រុកកើតទុរ្ភិក្ស នាំគ្នាអព្យពទៅនៅក្នុងព្រៃអាស្រ័យមើមដំឡូងបណ្ដោះអាសន្នទៅសិន។
t_notes:
(ខ្មែរសម័យបុរាណក៏មានប្រើដោយសំដៅសេចក្ដីដូច្នោះខ្លះដែរ ប៉ុន្តែច្រើនសរសេរជា អព្យព អ.ថ. អប់ ព្យប់ ប្រើជា កិ.)។


t_main: អពល
t_subword: អពលា
t_pron: [អៈ-ពៈ-លា]
t_pos: ន.
t_exp: ប្រែថា "ស្ត្រី" ក៏បាន ព្រោះជាមនុស្សរមែងតែខ្សោយជាងបុរស :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ខ្លួនវាជាស្រីអពលា កុំជេរវាយគ្នាឥតប្រណី ខ្លួនឯងជាប្រុសគ្នាជាស្រី ឯងធ្វើជាប្ដីត្រូវទ្រាំអត់។ ខុសម្ដងឆ្គងម៉្ងៃកុំប្រកាន់ ក្នាញ់គ្នាន់ដោយចិត្តឥតអំណត់ ទោះបីម្ដេចម្ដាត្រូវខាំមាត់ ទប់ចិត្តកាន់កត់ទើបបានសុខ។


t_main: អព្ភន្តរ
t_subscrip: 1
t_subword: អព្ភន្តរកិរិយា
t_pron: [អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
កិរិយាខាងក្នុង គឺកិរិយាក្រឹតដែលចុះ អន្ត-បច្ច័យ ឬ មាន-បច្ច័យ ជាវិសេសនៈនៃនាមនាម (ពាក្យប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹត)។


t_main: អព្ភន្តរ
t_subscrip: 1
t_subword: អព្ភន្តរត្ថ
t_pron: [អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាត់-ថៈ]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. ពាហិរត្ថឬពាហិរ័ត្ថ)។
t_exp:
រូបសេចក្ដីដែលនៅក្នុងអព្ភន្តរសញ្ញា (លេខក្នុង), ដូចជា កាលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ជិតចូលបរិនិព្វាន ទ្រង់ត្រាស់ផ្ដាំថា "អ្នកទាំងឡាយចូរកុំប្រមាទ! "។


t_main: អព្ភន្តរញ្ញាណ
t_pron: [អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាញ់-ញាន]
t_pos: ន.
t_exp: (ទស្សនៈ.) លទ្ធភាពនៃការយល់ដឹងឬការដឹងអ្វីមួយភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការគិត ការពិចារណា ឬការពិសោធ :
t_exam:
ការយល់ដឹងពីសោភណភាពនៃអ្វីមួយរបស់នរណាម្នាក់ដោយអព្ភន្តរញ្ញាណឬឃើញភ្លាមស្រឡាញ់ភ្លែត គឺជាការស្រឡាញ់បែបអព្ភន្តរញ្ញាណ។


t_main: អព្ភន្តរសញ្ញា
t_pron: [អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ញ-ញ៉ា]
t_source: (បា.ស.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អព្ភន្តរត្ថ និង អព្ភន្តរសព្ទ ផង)។
t_exp:
ពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្ត ដែលពួកវេយ្យាករណបណ្ឌិតក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបបង្កើតឡើង សម្រាប់ប្រើរាំងពាក្យឬសេចក្ដីនីមួយ, មានរូបសណ្ឋានពីរបែបគឺ " " ឬ « » សម័យសព្វថ្ងៃនេះខ្មែរក៏ប្រើដែរ។


t_main: អព្ភន្តរសព្ទ
t_pron: [អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ៈ-ស័ប]
t_pos: ន.
t_exp:
សព្ទក្នុងអព្ភន្តរសញ្ញា គឺពាក្យដែលនៅក្នុងវណ្ណយុត្តិ " " នេះ ឬ « » នេះ, ដូចជា បរាជ័យ "ចាញ់"; អបរាជ័យ "ឈ្នះ; ជម្នះ"។


t_main: អព្ភន្តរសព្ទ
t_subword: អព្ភន្តរញ្ញាណនិយម
t_pron: [អ័ប-ភ័ន-តៈ-រ៉ាញ់-ញាន-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp: (ទស្សនៈ.) លទ្ធិមួយដែលអះអាងថា ពុទ្ធិពិត គឺពុទ្ធិដែលកើតពីអព្ភន្តរញ្ញាណ :
t_exam:
អ្នកអព្ភន្តរញ្ញាណនិយមជាក្រុមដែលយល់ថា អំពើកុសលឬកាតព្វកិច្ចមនុស្សម្នាក់ៗយល់ដឹងបានតាមរយៈអព្ភន្តរញ្ញាណរៀងៗខ្លួន។


t_main: អព្ភាន
t_subscrip: 2
t_pron: [អ័ប-ភាន]
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើអញ្ភន, ឱ្យអញ្ភន, សូត្រអញ្ភន។
t_exp:
(ព.វិ.) ការដែលភិក្ខុសង្ឃមានចំនួនយ៉ាងតិចត្រឹម ២០រូបប្រជុំគ្នាក្នុងសីមា ឱ្យភិក្ខុមួយរូបសូត្រកម្មវាចាប្រកាសសេចក្ដីចំពោះភិក្ខុដែលត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ហើយបាននៅបរិវាសនិងមានត្តគ្រប់កាលកំណត់រាត្រីហើយ ដើម្បីរាប់រកភិក្ខុនោះយកជាគ្នាទុកថាជាអ្នកបរិសុទ្ធដូចដើមវិញ :


t_main: អព្ភាស
t_pron: [អ័ប-ភា-សៈ] ឬ [អ័ប-ភាស]
t_source: (បា.; សំ. អភ្យាស)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បុព្វបទ ក្នុងពាក្យ បុព្វ ផង)។
t_exp:
ការបង្វឹកឬបង្ហាត់; ការដាក់ថែមឬបន្ថែម; ការដាក់ផ្ទួន; ការធ្វើឱ្យមាំ, ឱ្យរឹងប៉ឹង។ ក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលីនិងសំស្ក្រឹតហៅអក្សរដែលថែមមួយតួទៀតពីខាងដើមតាមបែបដែលមានកំណត់ឱ្យប្រើ ដើម្បីឱ្យប្លែកពីប្រក្រតី (ប្រើដាក់ថែមពីខាងដើមបានចំពោះតែអក្សរ សិថិល តាមវគ្គរបស់ខ្លួន; ឯអក្សរក្នុង អវគ្គ មិននិយាយពី សិថិល ទេ, សម្រាប់ភាសាខ្មែរ ប្រើបានតាមគួរដល់ការប្រកប), ដូចជា ទេតិ អព្ភាសជា ទទាតិ " (គេ) ឱ្យ" ជាដើម។ ក្នុងភាសាខ្មែរក៏មានប្រើអព្ភាសច្រើនណាស់, ដូចជា ក្រូសៗ, ខុងៗ, គ្រើមៗ, ឃុកៗ, ច្រែតៗ, ឆតៗ, ត្រុនៗ, ទើមៗ, ទ្រមៗ, ពើមៗ, ភ្លឹមៗ, ភ្លើៗ, វិចៗ, វើកៗ, អព្ភាសជា កក្រូស, កខុង, គគ្រើម, គឃុក, ចច្រែត, ចឆត, តត្រុន, ទទើម, ទទ្រម, ពពើម, ពភ្លឹម, ពភ្លើ, រវិច, រវើក ជាដើម (អព្ភាសសម្រាប់ភាសាខ្មែរ មានទំនងស្រដៀងគ្នានឹង បុព្វបទ ដែរ។


t_main: អព្ភាសបទ
t_pron: [អ័ប-ភា-សៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_exam: ដឹង + អព្ភាសបទ [ប៉] > ប្ដឹង។
t_exp:
(ភាសា.) រូបតាសម្រាប់ប្រើដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយឬកម្លាយលើកម្លាយ សម្រាប់ភ្ជាប់នឹងពាក្យប្ញស។ បញ្ញត្តិនេះត្រូវបានគេសម្គាល់ដោយពាក្យផ្សេងៗគ្នា ដូចជា : បទភ្ជាប់, អព្ភាសបទ, ផ្នត់ :


t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះធុតង្គមួយយ៉ាង ដែលយោគីត្រូវតែសម្រេចឥរិយាបថហាលថ្ងៃ មិនឱ្យត្រូវម្លប់ (ហៅ អព្ភោកាសិកង្គ ឬ អព្ភោកាសិកធុតង្គ ក៏បាន)។


t_main: អព្យព
t_subscrip: 2
t_pron: [អប់-ព្យប់]
t_pos: ន.
t_exam: អព្យពអាមេនី, អព្យពឥណ្ឌា, អព្យពចិន។
t_exp:
(ភូមិ.) ការបែកខ្ញែកគ្នានៃក្រុមមួយឬជាតិសាសន៍មួយ ហើយប្រមូលផ្ដុំគ្នាទៅរស់នៅទីកន្លែងផ្សេងៗនៃពិភពលោក។ ពាក្យចាប់ផ្ដើមប្រើនៅពេលដែលជនជាតិជ្វីហ្វបែកខ្ញែកចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួន។ បច្ចុប្បន្ន ពាក្យនេះមានន័យទូទៅសម្គាល់ដំណើរបែកខ្ញែករបស់ប្រជាជាតិណាមួយនៅក្នុងពិភពលោក :


t_main: អព្យយីភាព
t_pron: [អ័ប-ព្យៈ-យី-ភាប]
t_source: (បា. —ភាវ; សំ. អវ្យយីភាវ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អព្យយៈ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះសមាសឬសមាសនាមក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹតដែលកំណត់ដោយមានឧបសគ្គនិបាតរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើម ហើយប្រើជា នបុំ. ឯកវចនៈ (ព.វ. បា. សំ.)។


t_main: អព្យយៈ
t_pron: [អ័ប-ព្យៈ-យៈ]
t_source: (បា. អព្យយ ឬ —សទ្ទ; សំ. អវ្យយ ឬ —ឝព្ទ "សព្ទដែលមិនវិនាស គឺមិនប្រែប្រួល, មិនប្រែចាកភាពដើម")
t_pos: ន.
t_exp:
និបាតសព្ទ, ឧបសគ្គសព្ទ និងពួកបច្ច័យដែលហៅថា អព្យយបច្ច័យ ជា អលិង្គ សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីនិងសំស្ក្រឹត (ព.វ. បា. សំ.)។


t_main: អព្យាក្រឹតនិយម
t_pron: [អ័ប-ព្យា-ក្រឹត-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: អព្យាក្រឹតនិយមបាននាំមកដល់ការបង្កើតចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។
t_exp:
(វិ.ន.) លទ្ធិឬប្រព័ន្ធនយោបាយដែលប្រទេសមួយប្រកាន់យកគោលការណ៍អព្យាក្រឹតក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសណាមួយ ឬ ក្រុមប្រទេសណាមួយក្នុងគោលបំណងគេចពីការជ្រៀតជ្រែករបស់ប្រទេសមហាអំណាចនិងដើម្បីរក្សាសន្តិភាព :


t_main: អព្យាក្រឹតភាព
t_pron: [អ័ប-ព្យា-ក្រឹ-តៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: រដ្ឋមួយមានសិទ្ធិក្នុងការការពារខ្លួន ដោយមធ្យោបាយយោធាប្រឆាំងនឹងការរំលោភបំពានលើអព្យាក្រឹតភាពរបស់ខ្លួន។
t_exp:
(វិ.ន.) គោលនយោបាយប្រកាន់យកដោយរដ្ឋមួយដែលមិនចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមណាមួយ ដែលមានការពាក់ព័ន្ធនឹងរដ្ឋពីរឬច្រើន។ :


t_main: អព្យាបាទ
t_pron: [អ័ប-ព្យា-បាត]
t_source: (បា.; សំ. អវ្យាបាទ)
t_pos: ន.
t_exp: ការមិនព្យាបាទ គឺការមិនចងគំនុំ, មិនគុំកួន :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ព្យាបាទ)។
t_exam:
អព្យាបាទជាសុចរិតមួយយ៉ាងខាងផ្លូវចិត្ត រាប់បញ្ចូលក្នុងមនោសុចរិតទាំង៣។ (ព.កា.) ថា រីអព្យាបាទ ជាកម្មដ៏ស្អាត កើតក្នុងមនោ ក្នុងពួកសុចរិត វិសិដ្ឋសេដ្ឋោ ព្រះសម្ពុទ្ធោ ទ្រង់ត្រាស់សរសើរ។


t_main: អព្វុទ
t_subscrip: 2
t_pron: [អ័ប-ពុត]
t_pos: ន.
t_exp:
កូនដែលទើបចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃក្នុងសប្ដាហៈទី ២មានអាការៈសណ្ឋានដូចទឹកលាងសាច់; ខ្នែងដែលទើបដុះខ្ចី; ចង្រៃ; ពុតត្បុត។


t_main: អព្វោហារិក
t_pron: [អ័ប-ពោ-ហា-រ៉ិ-កៈ] ឬ [អ័ប-ពោ-ហា-រ៉ិក]
t_pos: គុ.
t_notes: (ព.កា. ប្រើជា អព្វោហារិកា, អព្វោហាកោ, អព្វោហាកំ ក៏បាន)។
t_source:
(បា. < ន > អ "មិន, ពុំ, មិនមាន, ឥត" + វោហារ "ពាក្យ, សម្ដី" + ឥក "ប្រកប, មាន", ផ្លាស់ វ ជា ព > ព្វ ឱ្យមានសំឡេងធ្ងន់ស្មើគ្នានឹង សំ.ព្រោះ សំ.អវ្យាហារិក < អ + វ្យាហារ + ឥក)

t_exp:
ដែលមិនប្រកបដោយវោហារឬដែលមិនមានវោហារ គឺដែលប្រាកដជាមាន ប៉ុន្តែល្អិតណាស់ឬកំបាំងណាស់ពិបាកនិយាយប្រាប់គ្នា ឬនិយាយប្រាប់គ្នាមិនកើត (ដូចជា ថ្មឬក្រួស សឹងមានវត្ថុ ៨យ៉ាងនៅនោះគឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, សម្បុរ, ក្លិន, ចំហាយ, ឱជារស; វត្ថុ ៣យ៉ាងគឺ ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់ ដែលប្រាកដជាមាននៅនាថ្មឬគ្រួសនោះជា អព្វោហារិក ព្រោះគ្រាន់តែមានមែន ប៉ុន្តែល្អិតណាស់កំបាំងណាស់ ពិបាកនិយាយប្រាប់គ្នា។ ពុំនោះដូចសុរាដែលគេដាក់បន្តិចបន្តួចក្នុងសម្ល ផ្សំជាគ្រឿងកាត់ចម្អាប មានក្លិនមិនប្រាកដជាសុរាឡើយយ៉ាងនេះក៏ជា អព្វោហារិក ...។


t_main: អភិ
t_pron: [អៈ-ភិ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exp:
ក្រៃ, ក្រៃលែង, ក្រៃពេក, ពេកក្រៃ, ណាស់, លើសលែង, ឆ្ពោះ, ចំពោះ, ឆ្ពោះត្រង់; សង្កត់; គ្របពីលើ; ...។ កាលបើរៀងភ្ជាប់ជាមួយនឹងសព្ទណា អាចបង្វែរសព្ទនោះឱ្យងាកសេចក្ដីប្លែកពីប្រក្រតីដើមក៏មាន ដូចជា ភូ "កើត; មាន", អភិភូ "គ្របសង្កត់" ជាដើម។


t_main: អភិ
t_subword: អភិធេយ្យ
t_pron: [អៈ-ភិ-ធៃ]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះ; ពាក្យជាគ្រឿងសម្គាល់ (រ.ស.) ប្រើជា នាមាភិធេយ្យ ឬ នាមាភិធៃយ ក៏មាន :
t_exam:
ព្រះនាមាភិធេយ្យ ព្រះនាមក្សត្រិយ៍; ព្រះបរមនាមាភិធេយ្យ ព្រះបរមនាមក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យឬឋានន្តរដែលទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទាន)។


t_main: អភិជ្ឈា
t_subword: អភិជ្ឈាភិភូត
t_pron: [អៈ-ភិច-ឈា-ភិ-ភូត]
t_source: (បា. < អភិជ្ឈា + អភិ-ភូត "គ្របសង្កត់")
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលត្រូវអភិជ្ឈាគ្របសង្កត់ឬជិះជាន់ស៊ប់ :
t_notes: (ឥត្ថី. អភិជ្ឈាភិភូតា)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា រីជនចិត្តស្លូត អភិជ្ឈាភិភូត បែរជាកាចល្មោភ ឥតអៀនឥតខ្មាស ព្រោះតែក្ដីលោភ នាំឱ្យក្រសោប ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ ទោះគេហិនហោច ឈឺចិត្តផ្សាខ្លោច ក៏ដោយឥតស្ងួន កៀរយកប្រយោជន៍ ឱ្យតែបានខ្លួន កាចល្មោភផ្ទួនៗ ឥតក្ដីអៀនខ្មាស។


t_main: អភិណ្ហ
t_subword: អភិណ្ហប្បច្ចវេក្ខណៈ
t_pron: [អៈ-ភិន-ហ័ប-ប៉័ច-ចៈ-វ៉េក-ខៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ពុ.) ការពិចារណាឃើញរឿយៗ, ការរំពឹងឃើញរឿយៗថា "ខ្លួនអញគេចមិនរួចពីជរា, ពីព្យាធិ, ពីមរណៈ, ពីសេចក្ដីព្រាត់ប្រាសនិរាស, ខ្លួនអញមានអំពើល្អអាក្រក់ជារបស់ខ្លួនអញ"។


t_main: អភិទ្រោះ
t_pron: [អៈ-ភិ-ទ្រោះ]
t_source: (សំ. អភិទ្រោហ; ខ្មែរប្រើ ហ > ះ)
t_pos: ន., កិ., គុ.
t_exp: ការកំហែង, គំរាម, សង្កត់សង្កិន, ជំលាបដាក់ :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ចូរកាន់ចិត្តស្មោះ កុំប្រើអភិទ្រោះ ឆ្ពោះជនឥតទោស បើឱ្យហ្មត់ចត់ ត្រូវមានសន្តោស ពុទ្ធោវាទប្រោស ប្រាប់ថាបានសុខ។


t_main: អភិធជមហារដ្ឋគុរុ
t_pron: [អៈ-ភិ-ធៈ-ជៈ-មៈ-ហា-រ័ត-ឋៈ-គុ-រុ]
t_source: (បា. សំ. ស.; បា. អភិទ្ធជ + មហា + រដ្ឋ + គរុ ; សំ. អភិធ្វជ + មហា + រាឞ្ត្រ + គុរុ)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រូនៃមហារដ្ឋដូចជាទង់ដ៏ខ្ពស់។ ឋានន្តរជាសមណស័ក្ដិថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត ឡើងពីថ្នាក់ អគ្គមហាបណ្ឌិត មក, ជាសមណស័ក្ដិដែលរដ្ឋាភិបាលតាំងព្រះមហាថេរជាអ្នកប្រាជ្ញក្នុងសហភាពភូមា។

t_notes:
(ក្នុងបុរាណសម័យ, កាលដែលប្រទេសភូមាមានព្រះមហាក្សត្រិយ៍គ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិនៅឡើយ, ព្រះរាជាទ្រង់តាំងព្រះមហាថេរជាអ្នកប្រាជ្ញធំអង្គណាមួយជា ព្រះអភិធជមហារាជគុរុ ជាមហារាជគ្រូក្នុងព្រះរាជាណាចក្រភូមា; លុះចំណេរកាលមកដល់បច្ចុប្បន្នសម័យនេះ ប្រទេសភូមាមានឯករាជ្យជាសាធារណរដ្ឋ ហៅថា សហភាពភូមា ទៅវិញ, រដ្ឋាភិបាលក៏បំប្លែងសមណស័ក្ដិនេះជា អភិធជមហារដ្ឋគុរុ តាមសម័យនិយម, បានតាំងមហាថេរថ្នាក់ អគ្គមហាបណ្ឌិត ច្រើនរូបក្នុងសហភាពភូមាឱ្យឡើងកាន់សមណស័ក្ដិនេះ។ ដល់មក ព.ស. ២៥០០ រដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋភូមា បានសុំតាំងមហាថេរបរទេស ៤ រូបគឺ មហាថេរ ប្រទេសស្រីលង្កា, ប្រទេសកម្ពុជា, ប្រទេសថៃ, ប្រទេសលាវ ឱ្យមានសមណស័ក្ដិជា អភិធជមហារដ្ឋគុរុ ផងដែរ ដោយមិត្តភាព ទាំងខាងពុទ្ធចក្រទាំងខាងអាណាចក្រ)។


t_main: អភិនេស្ក្រម៍
t_pron: [អៈ-ភិ-នេស]
t_source: (សំ. អភិនិឞ្ក្រមក; បា. អភិនិក្ខមក)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលលះទ្រព្យសម្បត្តិហើយចេញទៅប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ឬអ្នកចេញបួស, បព្វជិត :
t_notes: (ម.ព. អភិនិស្ក្រមណ៍ ផង)។
t_exam:
(ព.កា.) កុំទុកចិត្តបរទេស កុំទុកចិត្តអភិនេស្ក្រម៍ កុំទុកចិត្តអភិប្រាយ ប្រើទំលែងខ្ពស់ រំពឹងឱ្យឆ្ងាយ ស្ដាប់ពាក្យបរិយាយ បណ្ដាំមេជី (សាស្ត្រាច្បាប់រាជនេតិ។


t_main: អភិប្រណិប័តន៍
t_pron: [អៈ-ភិ-ប្រ-ណិ-ប័ត]
t_source: (សំ. អភិ + ប្រណិបតន ឬ ប្រណិបាត)
t_pos: ន.
t_exp: ការសម្ដែងសេចក្ដីគោរពយ៉ាងក្រៃលែង, ការគំនាប់ដោយគោរព :
t_exam:
នៅវេលានោះ ព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទ្រង់ព្រះរាជទានឱកាសឱ្យអស់ប្រជាពលរដ្ឋចូលមកធ្វើអភិប្រណិប័តន៍ចំពោះព្រះអង្គ។


t_main: អភិប្រាយវិជ្ជា
t_pron: [អៈ-ភិ-ប្រាយ-វិច-ជា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ការសិក្សាអំពីទ្រឹស្ដីនិងវិធីសាស្ត្រដែលនិយាយពីការបកស្រាយនិងការយល់ដឹងអំពីអត្ថបទ។ អភិប្រាយវិជ្ជាចែកចេញជាពីរគឺ ទីមួយ ជាវិទ្យាសាស្ត្រនិងវិធីសាស្ត្រស្ដីពីការបកស្រាយបែបវិទ្យាសាស្ត្រនូវអត្ថបទនានាតាមរយៈសំណេរ ជាពិសេស គម្ពីរសាសនា គតិបណ្ឌិតនៅក្នុងអក្សរសាស្ត្រ អត្ថបទទស្សនវិជ្ជា ជាដើម។ ទីពីរ ជាទេវវិជ្ជាស្ដីពីបញ្ញត្តិសាសនាដែលជាមែកធាងនៃទេវវិជ្ជា ហើយដែលទាក់ទងនឹងការពន្យល់ឬការបកស្រាយតាមរយៈពាក្យសម្ដីនូវបញ្ញត្តិ ទ្រឹស្ដី និងគោលការណ៍ខាងសាសនានិងទស្សនវិជ្ជា។


t_main: អភិមង្គល
t_pron: [អៈ-ភិ-មង់-គល់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
មង្គលដ៏ឧត្តម, ហេតុដែលនាំឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើនក្រៃលែង, អភិវុឌ្ឍករណ៍ (ព.កា.) ប្រើជា អភិមង្គល៍ (អៈភិមង់) ក៏បាន :

t_exam:
ព្រះពុទ្ធស្ដេចទ្រង់ ប្រទានអភិមង្គល៍ ដោយព្រះឱវាទ ឱ្យសត្វលោក តាំងចិត្តឱ្យស្អាត កុំឱ្យគ្រោតគ្រាត ច្របូលច្របល់។ ប្រព្រឹត្តប្រតិបត្តិ កម្ចាយកម្ចាត់ ធម៌ជាអកុសល ជម្រះសន្តាន ឱ្យបានលុះដល់ អរិយមគ្គផល ដល់និព្វានហោង។ ឬ មួយបែបទៀតថា អ្នកកាន់សីលគង់ កបដោយអភិមង្គល៍ សព្វទិនរាត្រី ប្រាកចាកឧបទ្រព កបដោយសិរី ចម្រើនសួស្ដី ឥតបីមោះហ្មង។


t_main: អភិរម
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-ភិ-រំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឆត្ររួតមានរំភាយដូចក្លស់ សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងរុងរឿងក្នុងក្បួនហែក្នុងព្រះរាជពិធីណាមួយ (ច្រើនសរសេរ អភិរំ ជាង)។


t_main: អភិលក្ខិតកាល
t_pron: [អៈ-ភិ-ល័ក-ខិ-តៈ-កាល]
t_source: (បា. < អភិ-លក្ខិត "ដែលកំណត់ទុក" + កាល ឬ សមយ; សំ. អភិ-លក្សិត—)
t_pos: ន.
t_exp:
កាលឬសម័យដែលកំណត់ទុក (ដូចយ៉ាងថ្ងៃមាឃបូជា, វិសាខបូជា, ថ្ងៃត្រូវធ្វើទក្ខិណានុប្បទានចំពោះបុព្វបុរស, ថ្ងៃរំឭកគុណឬរំឭកដល់ហេតុណាមួយជាដើម ដែលត្រូវធ្វើរៀងរាល់ឆ្នាំ) :

t_exam:
ថ្ងៃ ១៥ កើតខែមាឃនិងខែពិសាខរៀងរាល់ឆ្នាំ ជាអភិលក្ខិតសម័យ (កាល) នៃការប្រជុំគ្នាធ្វើមាឃបូជា, ធ្វើវិសាខបូជា នៃពុទ្ធសាសនិកជនទាំងបព្វជិតទាំងគ្រហស្ថ។


t_main: អភិវន្ទ
t_pron: [អៈ-ភិ-វ័ន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: កិ.
t_exp: ថ្វាយបង្គំ, គំនាប់, សំពះ, ក្រាបសំពះ ដោយគោរព (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
សូមក្រាបអភិវាទ ឆ្ពោះព្រះលោកនាថ បរមសាស្តា ជាគ្រូនៃមនុស្ស និងពួកទេព្ត្តា ទ្រង់ត្រាស់ទេស្នា ប្រទានឱវាទ។ សូមក្រាបអភិវន្ទ ឆ្ពោះធម៌សោភ័ន តំណាងលោកនាថ សូមធ្វើអភិវន្ទន៍ ឆ្ពោះសង្ឃសីលស្អាត ស្ដាប់ព្រះឱវាទ ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ។


t_main: អភិសមាចារិកវត្ត
t_pron: [អៈ-ភិ-សៈ-ម៉ា-ចា-រ៉ិ-កៈ-វ័ត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.វិ.) វត្តប្រតិបត្តិដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអភិសមាចារ ឬវត្តប្រតិបត្តិរបស់អ្នកប្រកបដោយអភិសមាចារ គឺវត្តប្រតិបត្តិរៀបរយត្រឹមត្រូវ សំដៅសមណសារូបមានការស្លៀកដណ្ដប់រៀបរយនិងការសង្រួមឥរិយាបថទាំង៤ជាដើមរបស់បព្វជិតហៅថា អភិសមាចារិកវត្ត។


t_main: អភិសេក
t_pron: [អៈ-ភិ-សែក]
t_source: (បា.; សំ. អភិឞេក)
t_pos: ន.
t_exam: អភិសេកព្រះ។
t_exp:
ការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខ (លើព្រះសិរ្ស៍លោកអ្នកមានបុញ្ញាភិនីហារ) សន្មតឱ្យឡើងពេញទីជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ។ ការប្រោះព្រំបាចសាចគ្រឿងគន្ធពិដោរថ្វាយពរថ្វាយជ័យចំពោះព្រះពុទ្ធរូបដែលកសាងថ្មី ក៏ហៅ អភិសេក ដែរ :

t_notes:
(ធ្វើតាមដំណើររឿង កាលដែលព្រះសក្យមុនីគោតម ទ្រង់បានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធរួចស្រេចហើយ, ក្នុងវេលាភ្លាមៗនោះ, ពួកទេវតានំាគ្នាមកប្រោះព្រំបាចសាចគ្រឿងគន្ធពិដោរទិព្វថ្វាយពរសព្ទសាធុការថា "ព្រះពុទ្ធឈ្នះមារហើយ! មារមានចិត្តបាបចាញ់ព្រះអង្គហើយ!"។ ពាក្យ អភិសេក នេះខ្មែរប្រើជា កិ. ផងក៏មាន។ ម.ព. មុទ្ធាភិសេក ផង)។


t_main: អភ័ព្វ
t_pron: [អៈ-ភ័ប]
t_source: (បា. អភព្វ; សំ. អភវ្យ, ខ្មែរផ្លាស់ វ ជា ព ប្រើជា អភព្យ ឬ អភ័ព្យ)
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សអភ័ព្វ; ខ្ញុំអភ័ព្វណាស់។
t_notes: (ព.ផ្ទ. ភ័ព្វឬភ័ព្យ)។
t_exp:
ដែលមិនគួរ, ពុំគួរដល់កិច្ចការ, ដែលពុំអាច; ដែលឥតសំណាងល្អ, មានសំណាងតិច; ដែលឃ្វាងចាកប្រយោជន៍ឬឃ្វាងចាកមគ្គផល។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ដែលឥតភ័ព្វ, ដែលមានសំណាងតិច; ដែលទំនុកបម្រុងគេឬធ្វើគុណទៅរកគេហើយច្រើនតែត្រឡប់ជាបានទោសមកវិញ" :


t_poly: c
t_pos: កិ.
t_exp: មិនឱ្យមានភ័យ; មិនឱ្យមានទោស, មិនប្រកាន់ទោស :
t_exam:
សូមអភ័យ ឬ សូមអភ័យទោស គឺសូមកុំប្រកាន់ទោស, កុំចាប់ទោស។ សេចក្ដីគួរពុំគួរ សូមអភ័យទោស បែបសេចក្ដីគោរពសម្រាប់ប្រើក្នុងខាងចុងសំបុត្រ, ចុតហ្មាយ, ដីកាទាំងពួង; ត្រង់ខាងចុងបន្ទាប់ពាក្យ សូម ត្រូវបញ្ចូលពាក្យតាមថ្នាក់បុគ្គល ...សូមព្រះរាជទាន..., ...សូមទ្រង់..., ...សូមមេត្តា...)។


t_main: អភ័យឯកសិទ្ធិ
t_pron: [អៈ-ភៃ-អែក-កៈ-សិត]
t_poly: ១)
t_exam: អភ័យឯកសិទ្ធិរបស់សភា, អភ័យឯកសិទ្ធិរបស់អង្គទូត។
t_notes: (ម.ព. សិទ្ធិ និង ឯកសិទ្ធិ ផង)។
t_source:
(បា. < អភយ "ការឥតន័យ, ការមិនប្រកាន់ទោស, ..." + ឯក "មួយ ដោយឡែក, ផ្សេង ពិសេស" + សិទ្ធិ "អំណាច, ច្បាប់, សេចក្ដីសម្រេចតាមអំណាចច្បាប់")

t_exp:
អំណាចដោយឡែកការពារមិនឱ្យភ័យ; ច្បាប់ពិសេសសម្រាប់ជនមួយរូបឬមួយក្រុម ដែលមិនទូទៅដល់ជនឯទៀត; សេចក្ដីសម្រេចតាមអំណាចច្បាប់ផ្សេងដោយឡែកសម្រាប់លស់លាឱ្យរួចពន្ធ :


t_poly: ៣)
t_exp:
(វិ.ន.) សិទ្ធិទាំងឡាយដែលរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះផ្ដល់ឱ្យដល់អ្នកបេសកកម្មការទូតទាំងអស់ឱ្យរួចផុតពីអំណាចយុត្តាធិការរបស់រដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះ ដោយធានានូវភាពមិនអាចរំលោភបំពានបាននិងការពារនូវការអនុវត្តមុខងាររបស់អ្នកទាំងនោះ។


t_main: អភ្យាគម
t_pron: [អ័ប-ភ្យា-គំ]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: សង្គ្រាម :
t_exam:
(ព.កា.) រដ្ឋតូចរដ្ឋធំ មានអភ្យាគម កើតជាកង្វល់ ប្រជាពលរដ្ឋ រជើបរចល់ រមែងតែដល់ នូវក្ដីទុក្ខព្រួយ។ អភ្យាគមកើត ចេញពីកំណើត នៃហេតុតែមួយ គឺក្ដីរំលោភ នាំឱ្យរញ្ជួយ បង្កក្ដីព្រួយ ដល់រដ្ឋសុខសាន្ត។ រដ្ឋដែលបានសុខ កើតការអុកឡុក ព្រោះទ្រាំពុំបាន ត្រូវតែតទប់ ខំប្រឹងរុញច្រាន ទោះបានពុំបាន ខានទប់ពុំកើត។


t_main: អមគម
t_pron: [អម-គម]
t_source: (ស. អ៌្ចមគ៌្ចម អ.ថ. អម់ខម់ "វៀចវេរ វៀចចុះវៀចឡើង វាសវាង")
t_pos: កិ.
t_exp: អបស្ទប, ទល់ទប់, ជ្រោមជ្រែងឱ្យមាំ, ឱ្យនឹង :
t_exam:
ទឡ្ហអមគមកុំឱ្យរលំ។ (ព.កា.) ថា ជនចាស់ទ្រែមទ្រម ឈើច្រត់អមគម បង្ការក្រែងដួល ចាស់ដួលម្ដងៗ ច្រើនតែពុំស្រួល ជួនស្លាប់ព្រោះដួល ក៏សឹងតែមាន។ គួរចាស់ព្រឹទ្ធា កាលបើជរា ចូលមកទន្ទ្រាន ត្រូវប្រើឈើច្រត់ អមគមគ្រាន់បាន ទឡ្ហទប់រូបប្រាណ កុំឱ្យជ្រុលដួល។


t_main: អមនុស្ស
t_pron: [អៈ-មៈ-នុស]
t_source: (បា.; សំ. អមនុឞ្យ)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកអមនុស្ស; ព្រៃមានអមនុស្សកាន់កាប់។
t_exp:
សត្វអទិស្សមានកាយមិនមែនមនុស្ស គឺទេវតា, ភូត, បិសាច, ខ្មោច, យក្ស, អសុរកាយ, ... (ច្រើនសំដៅភូត, បិសាច, ខ្មោច, អសុរកាយ) :


t_main: អមរ
t_pron: [អៈ-ម៉] ឬ [អៈ-ម៉ៈ-រ៉ៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកទេពនិករអមរកញ្ញា។
t_exp:
ទេវតា (ទេវតាបានជាហៅ អមរ ដោយអត្ថន័យថា "មិនស្លាប់ ឬក្រស្លាប់" សំដៅសេចក្ដីថា "មានអាយុវែង នៅបានយូរអង្វែងឆ្នាំណាស់ទើបស្លាប់") :


t_poly: ២)
t_notes: (ហៅ អមរាវិក្ខេបទិដ្ឋិ ក៏បាន)។
t_exp:
ឈ្មោះមិច្ឆាទិដ្ឋិមួយយ៉ាង ប្រកាន់ប្រើសម្ដីមិនឱ្យដាច់ស្រេចទៅខាងណា គឺប្រកាន់ប្រើសម្ដីបន្លំប្រឡិមប្រឡុំមិនឱ្យប្រាកដ។


t_main: អមាត្យ
t_subscrip: 1
t_pron: [អៈ-ម៉ាត]
t_source: (សំ.; បា. អមច្ច)
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ត្រីអ្នកស្និទ្ធជិតនឹងព្រះរាជា, មន្ត្រីអ្នកប្រឹក្សាកិច្ចការផែនដីជាមួយនឹងព្រះរាជា។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "នាហ្មឺនខ្ញុំរាជការក្នុងព្រះរាជសម្នាក់ ឬខ្ញុំរាជការជិតព្រះអង្គ"។


t_main: អមាវសី
t_pron: [អៈ-ម៉ា-វ៉ៈ-សី]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
រាត្រីដែលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យនិងពន្លឺព្រះចន្ទ្រនៅរួមជាមួយគ្នា ឬរាត្រីដែលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យគ្របបាំងពន្លឺព្រះចន្ទ្រ គឺយប់ខែដាច់ (យប់ ១៤រោច ឬ ១៥រោចនៃខែខាងចន្ទគតិ) :

t_exam:
(ព.កា.) ថា. អមាវាសី ពុំមានរស្មី នៃព្រះចន្ទ្រា ងងឹតសូន្យសុង ឃើញតែតារា ពាសពេញមេឃា មើលគ្នាពុំយល់។ ហៅយប់ខែដាច់ អ្នកប្រាជ្ញសម្រេច ថាទុកដូចកល់ ជនឥតបើគិត គំនិតសល់វ៉ល់ ពុំដឹងពុំយល់ គុណទោសត្រូវខុស។


t_main: អមិត
t_pron: [អៈ-មិ-តៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលរាប់ពុំបាន, រាប់ពុំអស់, ច្រើនឥតគណនា។ អមិតទ្រព្យ, អមិតធន ឬ អមិតភោគ ទ្រព្យច្រើនរាប់ពុំអស់; អ្នកដែលមានទ្រព្យច្រើនឥតគណនា។


t_main: អមិតាភៈ
t_pron: [អៈ-មិ-តា-ភៈ]
t_source: (សំ.បា. < អមិត "ដែលរាប់ពុំបាន, រាប់ពុំអស់, ច្រើនឥតគណនា" + អាភា "ពន្លឺ, រស្មី")
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលមានពន្លឺឬរស្មីរាប់ពុំបាន គឺមានពន្លឺឬរស្មីច្រើនឥតគណនា។ ជានាមព្រះធ្យានិពុទ្ធដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងមហាយានសន្មត :

t_exam:
ព្រះអមិតាភៈ ទ្រង់ប្រតិស្ឋាននៅឯឋានសុខាវតី។ មហាយានិកពួកខ្លះហៅ អមិតាយុស "ព្រះពុទ្ធមានព្រះជន្មរាប់ពុំអស់ គឺមានព្រះជន្មវែងឥតគណនា"; ហៅខ្លីត្រឹមតែ អមិតា; ពួកខ្លះហៅក្លាយជា អមិដា, ខ្លះហៅ អយីដា។ល។ (មានសេចក្ដីពិស្ដារនៅក្នុងគម្ពីរលទ្ធិមហាយាន, ខាងលទ្ធិហីនយានមិនមាននិយាយសោះឡើយ)។


t_main: អមិត្តតាបនា
t_pron: [អៈ-មិត-តៈ-តា-ប៉ៈ-ណា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្ត្រីម្នាក់ជាបុត្រីព្រាហ្មណ៍ ប្រពន្ធតាជូជក មាននិយាយក្នុងរឿងមហាវេស្សន្តរជាតក កណ្ឌទី ៥(ជូជកកណ្ឌ)។


t_main: អមោឃ
t_pron: [អៈ-មោក]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលមិនមែនទទេ, មិនសោះសូន្យ, មិនឥតប្រយោជន៍, មិនឥតអំពើ, មិនឃែតគឺកើតការ, បានការ, មានប្រយោជន៍។ (ព.ផ្ទ.) មោឃ។


t_main: អម្បាយ
t_pron: [អំ-បាយ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: (ព.បុ.) មាល្បាយ :
t_exam:
ឆ្ងាយអម្បាយ, ក្រអម្បាយ; ពិបាកអម្បាយហ្ន៎! (ព.កា.) ឆ្ងាយអ្វីអម្បាយ នេះពេញហៅឆ្ងាយ ឆ្ងាយដាច់សង្វែង សង្សារវដ្ដ ឆ្ងាយយ៉ាងហ្នឹងឯង សព្វសត្វផងតែង វិលកើតវិលស្លាប់)។


t_main: អម្ពិល
t_subscrip: 2
t_pron: [អំ-ពិល]
t_poly: b
t_pos: ន.
t_exam: ឆ្នាំនេះអម្ពិលមានតម្លៃ មួយហាប ២៥ រៀល។
t_exp:
ហៅឈើពួកមួយ មានដើមធំសាច់ស្វិត ស្លឹកល្អិតៗមានរសជូរ, ផ្លែវែងៗ ផ្លែមួយៗ ហៅថា មួយកួរ, ខ្លះមានរសជូរ សម្រាប់ប្រើជាម្ជូរ, ខ្លះមានរសផ្អែមលាយជូរបន្តិចៗសម្រាប់ប្រើជាបង្អែមក៏បាន; ស្លឹកខ្ចីនិងផ្កាប្រើជាបន្លែស្លបាន។ អម្ពិលមានឈ្មោះ ៣ប្រភេទគឺ អម្ពិលក្ដារ ផ្លែធំៗសំប៉ែតៗមានរសជូរច្រើន; អម្ពិលក្ដាម ឬ អម្ពិលអាចម៍ឆ្មា ផ្លែតូចៗមូលៗច្រើនតែមានរសជូរអែមល្មមឆ្ងាញ់; អម្ពិលផ្អែម ច្រើនតែមានផ្លែតូចៗ មានរសផ្អែមលាយជូរបន្តិចបន្តួច។ អម្ពិលទាំង ៣ប្រភេទនេះមានដើមនិងស្លឹកតែបែបមួយ ផ្សេងគ្នាតែសណ្ឋានផ្លែនិងរសជាតិផ្លែ, ជាឈើងាយកើត, រស់នៅបានយូរអង្វែងឆ្នាំ, ជាឈើមានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់មួយយ៉ាងក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, គួរឧស្សាហ៍ដាំនៅទីដីដែលមានទំនងគួរដាំបាន ដូចយ៉ាងក្បែរចិញ្ចើមថ្នល់ជាដើម :


t_main: អម្ពិលទឹក
t_pron: [អំ-ពិល-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exam: របងអម្ពិលទឹក។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ដើមមានបន្លារង្វើលៗ ស្លឹកតូច, សាច់ផ្លែមានរសផ្អែមចត់ល្មមបរិភោគបាន, គ្រាប់ខ្មៅ ងាយបណ្ដុះដាំ, គេច្រើនដាំធ្វើជារបងរស់ នៅបានយូរឆ្នាំ, កាលណាលូតលាស់ហួសប្រមាណ គេកាត់តម្រឹមឱ្យសមរម្យបានដោយងាយ :


t_main: អម្ពិលប្រក់ផ្លែ
t_pron: [អំ-ពិល-ប្រក់-ផ្លែ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះតិណជាតិស្ទើរជាឈើមួយប្រភេទ ដើមរឹង ស្លឹកល្អិតៗ, ដុះហែជាជួរតាមធាង, ផ្លែល្អិតៗចេញស្កះតាមខ្នងធាងហាក់ដូចគេប្រក់, មានរសជាតិល្វីងខ្លាំង; គេច្រើនយកមកស្ងោរផឹកកែរោគគ្រុន។


t_main: អម្ភោ!
t_pron: [អំ-ភោ]
t_source: (បា.)
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ស្រែកហៅមនុស្សក្នុងទីចំពោះមុខ ប៉ុន្តែពុំចេញចំឈ្មោះ, មានសេចក្ដីថា "អ្នកអើយ!, អ្នកទាំងឡាយអើយ!" :

t_exam:
(ព.កា.) អម្ភោ! អស់នាងអ្នកទាំងឡាយ ចូរខំខ្វល់ខ្វាយរៀនវិជ្ជា ទាន់ខ្លួននៅក្មេងមានប្រាជ្ញា ក្លៀវក្លាឆាប់ចាំឆាប់យល់ងាយ។


t_main: អម្ភ័ស
t_pron: [អំ-ភ័ស]
t_source: (សំ. អម្ភស៑)
t_pos: ន.
t_exp: ទឹក :
t_exam:
(ព.កា.) ឈើស្មៅនៅស្រស់ ដោយសារអម្ភ័ស ជួយឱ្យកម្លាំង លូតលាស់ចម្រើន សូម្បីខែប្រាំង អម្ភ័សប្រឆាំង នឹងឧណ្ហភាព។


t_main: អម្រ
t_pron: [អំ-រ៉]
t_pos: ប.
t_exam: ខំប្រឹងតតេះតតោះរកអម្រស់អម្រចិញ្ចឹមអាត្មានិងបុត្រភរិយា។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ អម្រស់ ថា អម្រស់អម្រ របររាយរង, របររប៉ិចរប៉ី (សម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត) :


t_main: អម្រស់
t_subword: អម្រស់អម្រ
t_pron: [អំ-រ៉ស់-អំ-រ៉]
t_exp: (ម.ព. អម្រ) :
t_exam:
(ព.កា.) ថាអម្រស់អម្រ បំបាត់ទ័លក្រ មិនឱ្យឡើងចាង ទោះបីអ្នកដែល តិចព្រេងសំណាង ក៏គង់មានអាង អម្រស់អម្រ។ មនុស្សដេកផ្សងព្រេង កណ្ដោចកណ្ដែង ត្អូញត្អែរថាក្រ ដូចរាជសីហ៍ ហាមាត់ច្រហ ឱ្យម្រឹគបោលស្រ ចូលមាត់នឹងស៊ី។


t_main: អម្រាម
t_pron: [អំ-រាម]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.បុ.) (ដូចគ្នានឹង ម្រាម) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា អម្រាមដៃដប់ លើកឡើងគោរព ឆ្ពោះគុណត្រ័យរត្ន សូមតេជជោគជ័យ និងសួស្ដីភទ្រ កើតមានអភិវឌ្ឍន៍ ជានិច្ចនិរន្តរ៍!


t_poly: ២)
t_exp:
ទម្ងន់ភារកិច្ចដែលបុគ្គលណាមួយត្រូវទទួលខុសត្រូវ, តស៊ូ, ដោះស្រាយបញ្ហាជួយចិញ្ចឹមឬជួយទំនុកបម្រុងផ្ចុងផ្ដើមឧបត្ថម្ភ ទំនុកបម្រុងក៏ហៅថាអម្រែកដែរ :

t_exam:
គ្រួសារខ្ញុំមានសមាជិក ៩ នាក់ក្នុងនោះ បងប្អូនខ្ញុំរៀន ៥ នាក់ ហើយលោកយាយខ្ញុំមានជំងឺផង ត្រូវចំណាយលុយជាច្រើន។ អម្រែកដ៏ធ្ងន់នេះត្រូវឪពុករបស់ខ្ញុំទទួលរ៉ាប់រងតែម្នាក់ឯង។


t_main: អយរថអគ្គិសនី
t_pron: [អៈ-យៈ-រត់-អ័ក-គិ-សៈ-នី]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
យានដែលរត់នៅលើផ្លូវដែក នៅលើផ្លូវធម្មតា ឬថ្ពក់លើខ្សែអគ្គិសនីលើអាកាសដោយប្រើអង់តែន។ យានខ្លះជារថភ្លើងខ្លីៗ មានតែមួយទូឬពីរទូ រត់លើផ្លូវដែក ឬប្រើខ្សែភ្លើងខាងលើដែរ។ ប្រទេសខ្លះ គេប្រើម៉ាស៊ីនម៉ាស៊ូតវិញ ហើយវារត់តែក្នុងទីក្រុងទេ។


t_main: អយស្ម័យ
t_subword: រាជាយស្ម័យយាន
t_pron: [រា-ជា-យុ័ស-ស្មៃ-យាន]
t_pos: ន.
t_exp:
អយស្ម័យយានរបស់រាជការ ឬ អយស្ម័យយានរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល (បើពេញចិត្តចង់ឱ្យភាសាជាតិចម្រើនល្អគួររៀនធ្វើទម្លាប់មាត់ហៅតាមនេះ ព្រោះមិនពិបាកថាពិបាកហៅប៉ុន្មានទេ)។


t_poly: ២)
t_exp: ឈ្មោះក្រុងរបស់ព្រះរាម (ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) :
t_exam: ក្រុងអយុធ្យា ឬ ក្រុងស្រីអយោធ្យា។
t_notes:
(លុះចំណេរតៗមក ក្សត្រិយ៍មន្ត្រីទាំងឡាយក្នុងប្រទេសខ្លះ យកនាមនេះប្រើជាឈ្មោះក្រុងរបស់ខ្លួនក៏មាន ដូចជា បុរីស្រីអយុធ្យា)។


t_main: អយោនិសោមនសិការ
t_pron: [អៈ-យោ-និ-សោ-មៈ-នៈ-សិ-កា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើការដោយអយោនិសោមនសិការ។
t_notes: (ព.ផ្ទ. យោនិសោមនសិការ)។
t_exp:
ការមិនពិចារណាដោយឧបាយឬដោយគំនិតទៀងទាត់, ដោយគំនិតល្អិតល្អ; ដំណើរមិនយកចិត្តទុកដាក់, ការគិតខុសទំនង; ការឥតបើគិត :


t_main: អរគុណ!
t_pron: [អ-គុន]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ទទួលអំណរចំពោះគុណគេក្នុងទីចំពោះមុខ។ តាមធម្មតារបស់អ្នកសុភាពឬអ្នកមានច្បាប់, សូម្បីគ្រាន់តែគេហុចអ្វីបន្តិចបន្តួចឱ្យមកខ្លួន ឬគេគូសឈើគូសកាន់ឱ្យខ្លួនអុជបារីប៉ុណ្ណោះ ក៏ត្រូវបញ្ចេញវាចាអរគុណគេថា អរគុណ! ឬថា អរគុណលោក!, អរគុណអ្នក! ...។


t_pos: ន.
t_exp: ព្រះនាមក្សត្រិយ៍និងនាមមេទ័ពឯទៀតក្នុងរឿងសម័យបុរាណ។
t_notes:
(ខ្មែរយកពាក្យនេះមកប្រើជាឋានន្តរនៃពួកមន្ត្រីខាងក្រសួងចម្បាំង, ប៉ុន្តែប្រើក្លាយជា អរជូនឬអជ៌ូន, ដូចជា ឧកញ៉ាអរជូន អភិបាលស្រុកត្បូងឃ្មុំ និងមន្ត្រីឯទៀត, ដូចជា អរជូនឫទ្ធិរង្គ, ពិភ័ក្ដិអរជូន, ជំនិតអរជូន, ទេពអរជូន, ភក្ដីអរជូន ជាដើម)។


t_main: អរណី
t_pron: [អៈ-រ៉ៈ-ណី]
t_source: (បា.; សំ. អរណិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ពំនួតភ្លើង; ដែកភ្លើង; ថ្មដែកភ្លើង (គ្រឿងមួយប្រអប់សម្រាប់ពួត, វាយ, ដំ, កេះ, ចុច, ទះ, គូស ឱ្យកើតជាភ្លើងអុជចម្លងភ្លើងបាន, ទោះរបស់នោះមានប្រើតាំងពីក្នុងបុរាណសម័យរៀងមកក្ដីជារបស់ទំនើបក្ដី, ហៅ អរណី បានដូចគ្នា)។


t_main: អរហំ
t_pron: [អៈ-រ៉ៈ-ហ័ង]
t_source: (បា. < អរហន្ត; សំ. អហ៌ន្ត៑)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះអរហំ (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។
t_exp:
លោកអ្នកឆ្ងាយចាកកិលេសព្រមទាំងវាសនា គឺអច្ឆរិយមនុស្សដែលបានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ផុតថ្នាក់ ព្រមទាំងកាត់ផ្ដាច់បុព្វចរិយានៃកាយប្រយោគនិងវចីប្រយោគបានផង (ប្លែកគ្នាអំពីខីណាសវបុគ្គលដទៃ) :

t_notes:
(សម្រាប់ពុទ្ធសាវ័កឬព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ប្រើជា អរហន្តឬអរហា; ពុទ្ធសាវិកាជា អរហន្តី; ប៉ុន្តែបើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើម សម្ពុទ្ធឬសម្មាសម្ពុទ្ធ, បាលីប្រើតែ អរហំ ជា អរហំសម្មាសម្ពុទ្ធ; ខ្មែរប្រើតាមបែបនេះក៏មាន ប្រើជា អរហន្ត ក៏មាន ដូចជា ព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធឬព្រះអរហន្តសម្ពុទ្ធ។ ម.ព. អរហន្ត ផង)។


t_main: អរិយ
t_pron: [អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកប្រសើរ; អ្នកមានតម្លៃ, អ្នកដែលគួររាប់រក; អ្នកមានធម៌ឬទំនៀមទម្លាប់ល្អ (នាំឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើន) ; អ្នកមានសភាពស្លូតត្រង់; អ្នកដែលមានបែបបទរៀបរយ; ...។


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ពុ.) អ្នកដែលបានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ តាំងពីថ្នាក់សោតាបត្តិមគ្គរៀងទៅដល់អរហត្តផល (អរិយបុគ្គល)។ មានន័យមួយផ្សេងក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាថា អរិយៈ មាន ៤ប្រភេទគឺ ១អាចារអរិយៈ ឬ អាចារារិយៈ អ្នកដែលមានមារយាទត្រឹមត្រូវ (សូម្បីសត្វតិរច្ឆាន បើមានមារយាទល្អត្រឹមត្រូវ ក៏ហៅ អាចារអរិយៈ បានដែរ) ; ២ទស្សនអរិយៈ ឬ ទស្សនារិយៈ អ្នកដែលមានរូបឆោមលោមព័ណ៌ល្អ មានឥរិយាបថស្រគត់ស្រគំសមរម្យ គួរឱ្យចង់ឃើញចង់មើល; ៣លិង្គអរិយៈ ឬ លិង្គារិយៈ បព្វជិតដែលល្អតែភេទ គឺអ្នកបួសដែលផ្ចិតផ្ចង់ប្រុងប្រយ័ត្នតែត្រង់ការស្លៀកដណ្ដប់ឱ្យត្រឹមត្រូវតាមបែបបទជាសមណសារូប ប៉ុន្តែជាមនុស្សទ្រុស្ដសីល; ៤បដិវេធអរិយៈ ឬ បដិវេធារិយៈ លោកអ្នកបានលុះលោកុត្តរធម៌ (ពុទ្ធាទិបណ្ឌិត)។


t_pos: គុ.
t_exp: ប្រសើរ; ត្រឹមត្រូវ; សុភាព; រៀបរយ; មានបែបបទល្អ; ស្លូតត្រង់; ដែលឥតទោស។
t_notes:
(ប្រើពាក្យ អាយ៌ សរសេរសម្រួលជា អារ្យ អា-រ-យ៉ៈ ផ្លាស់ប្ដូរគ្នាក៏បាន, ដូចជា អរិយជនឬអារ្យជន ជនពួកអារ្យៈ គឺជនមានរបៀបបែបបទទំនៀមសណ្ដាប់ល្អ នាំឱ្យមានសេចក្ដីចម្រើន)។


t_main: អរិយ
t_subword: អរិយទ្រព្យ
t_pron: [អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ទ្រ័ប]
t_pos: ន.
t_exp:
ទ្រព្យដ៏ប្រសើរ; ទ្រព្យរបស់អរិយជន (ពុទ្ធសាសនាសំដៅយកធម៌ ៧យ៉ាងគឺ សទ្ធា, សីលៈ, ហិរិ, ឱត្តប្បៈ, សុតៈ, ចាគៈ, បញ្ញា ហៅថា អរិយទ្រព្យ) :

t_exam:
(ព.កា.) សម្រាប់ឱ្យងាយចាំថា សទ្ធានិងសីលៈ និងហិរិ ឱត្តប្បំ បួននេះជាធនំ រួមសុតៈនិងចាគោ។ បង្គ្រប់ជាប្រាំមួយ បញ្ញាមួយទៀតពុទ្ធោ ប្រទានឱវាទោ ហៅថាទ្រព្យប្រសើរក្រៃ។ ជនណាមានទ្រព្យនេះ ជននោះឯងព្រះចមត្រៃ ប្រទានឱវាទថ្លៃ ថាពុំមែនអ្នកទ័លក្រ។


t_main: អរិយ
t_subword: អរិយវង្ស
t_pron: [អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-វង់]
t_source: (បា. —វំស)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះអរិយវង្ស។
t_notes: (ម.ព. សមណសក្ដិ ផង)។
t_exp:
វង្សនៃអរិយបុគ្គល។ ខ្មែរប្រើជាឋានន្តរនៃសមណសក្ដិទីរាជាគណៈសម្រាប់ទោក្នុងសម័យបុរាណ, សម័យបច្ចុប្បន្នប្រើជាសម្រាប់ត្រី :


t_main: អរិយ
t_subword: អរិយសច្ច
t_pron: [អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-ស័ច]
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីពិតរបស់អរិយបុគ្គល, សេចក្ដីពិតឥតមានល្អៀង។ អរិយសច្ច មាន ៤យ៉ាងគឺ ទុក្ខៈ សេចក្ដីព្រួយលំបាក; សមុទយៈ កំណើតទុក្ខឬហេតុដែលនាំឱ្យកើតទុក្ខ; និរោធៈ សេចក្ដីរលត់ទុក្ខ ឬធម៌សម្រាប់រម្លត់ទុក្ខ; មគ្គៈ ផ្លូវឬឧបាយនៃសេចក្ដីរលត់ទុក្ខ (ហៅដោយរួបរួមថា ចតុរារិយសច្ច (ព.ពុ.)។


t_main: អរិយក
t_pron: [អៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-កៈ]
t_source: (បា. —ក; សំ. អាយ៌ក)
t_pos: ន.
t_exp:
ជនជាតិអរិយៈឬអារ្យៈ គឺពួកជនដែលជា បុព្វបុរសឬជាដើមពូជពង្សនៃពួកហិណ្ឌូ ក្នុងបុរាណសម័យ (ហៅ អរិយជន, អរិយជាតិ, អរិយមនុស្ស ឬ អារ្យកជន, អារ្យកមនុស្ស ក៏បាន; ក្នុងបច្ចុប្បន្នសម័យច្រើនហៅ អាយ៌េន ឬ អាយ៌ែន អ.ថ. អារ យែន)។


t_poly: ២)
t_exp:
(អ.សិ.) បណ្ដុំលក្ខណៈរួមរបស់សង្គមដែលក្នុងនោះមានទាក់ទងនឹងជំនឿ សាសនា សីលធម៌ សីលវិជ្ជា វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកទេស ការគ្រប់គ្រង...ហើយដែលផ្ទុយនឹងសភាពអន់ថយ។ មែកធាងសំខាន់ៗនៃអរិយធម៌ មានវប្បធម៌និងសង្គមធម៌។


t_poly: ២)
t_exp:
ភិក្ខុដែលចេញទៅដោយសត្តាហករណីយ ឬ សត្តាហកិច្ច ត្រូវត្រឡប់មកកាន់អាវាសដែលចាំវស្សាវិញមុនអរុណទី ៧គឺនៅក្រៅអាវាសបាន ៦យប់ (ព.វិ.)។


t_main: អរេ!
t_pron: [អៈ-រេ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ឧ.
t_exp:
ហឺយ!; អ្ហឺយ!; អ្ហ៊េ!; វ៉ឺយ!; នែវ៉ឺយ!; នែអានេះ!; អាខូច!, នែអាខូច!; អាចោរខូច! (ពាក្យអាលបនៈទ្រគោះសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យតាមគួរដល់ការប្រកប)។


t_main: អលង្កត
t_pron: [អៈ-ឡ័ង-កត់]
t_source: (បា.; សំ. អលំក្ឫត)
t_poly: a
t_exp: ដែលធ្វើឱ្យសមរម្យ គឺដែលប្រដាប់តាក់តែងហើយ, ដែលប្រដាប់ឱ្យល្អ, ឱ្យសមរម្យ :
t_exam:
ពួកស្ត្រីទេពអប្សរបវរកញ្ញាសឹងដ៏មានអាត្មាអលង្កតវិភូសិតស្អិតស្អាងដោយអលង្ការប្លែកៗពីគ្នា ...។ គ្រឿងអលង្កត គឺគ្រឿងតែងខ្លួន។


t_main: អលជ្ជី
t_subword: ទៅមករកគ្នាដោយអលជ្ជី
t_pron: [ទៅ-មក-រក-គ្នា-ដោយ-អៈ-ឡ័ច-ជី]
t_exp:
ទៅមករកគ្នាដោយឥតខ្មាស គឺពុំបាច់ហៅរកក៏អាចទៅមករកគ្នាបាន ព្រោះស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាណាស់ (ព.សា.) ច្រើននិយាយថា ទៅមករកគ្នាជាខួបខាលអលជ្ជី ទៅមករកគ្នាជាញឹកញយដោយឥតអៀនឥតខ្មាស)។


t_main: អលសភាព
t_pron: [អៈ-ឡៈ-សៈ-ភាប]
t_source: (បា.សំ. < អលស + ភាវ)
t_pos: ន.
t_exp: ភាពនៃបុគ្គលខ្ជិលច្រអូស, អំពើច្រអូស, ការទំរន់ឬកៀចមិនចង់អើពើនឹងកិច្ចការទាំងពួង :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ឧយ្យាមភាព, វីរិយភាព)។
t_exam:
អលសភាពជាប្រធាននៃសេចក្ដីវិនាស ឬ ជាប្រធាននៃការទ័លក្រ។ (ព.កា.) អលសភាព ជាភាវៈទាប នាំឱ្យខុសខាត ជិះជាន់ផ្លូវចិត្ត ខូចក្ដីឱហាត ព្យាយាមសង្វាត ក៏ឃ្លាតចេញឆ្ងាយ។ ប្រយោជន៍ផ្លូវលោក ផ្លូវធម៌ក៏ស្ទោក ខូចអន្តរាយ ហេតុនេះគួរជន ប្រុសស្រីទាំងឡាយ កុំបីរាយមាយ គួរមានព្យាយាម។ ឬមួយបែបទៀតថា អលសភាព ជាលក្ខណ៍ទន់ទាប ឱ្យទ្រព្យធនខ្សោយ ពុំគួរកូនចៅ បណ្ដែតបណ្ដោយ បើកឱកាសឱ្យ ភាពនេះជាន់ឡើយ។


t_main: អលាភោ
t_subword: អលាភោ!
t_pron: [អៈ-លា-ភោ]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ឥតលាភ!, ខាតលាភ!, ពាក្យឧទានលាន់មាត់ក្នុងវេលានឹកស្ដាយដោយសេចក្ដីតូចចិត្តខ្លាំង ព្រោះឥតលាភ ឬព្រោះខាតលាភ (ព.កា.) ឬ ពហុ. ប្រើជា អលាភា! ក៏បាន)។


t_main: អលិង្គ
t_pron: [អៈ-លិង] ឬ [អៈ-លឹង]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលមិនប្រាកដជាលិង្គអ្វី; ដែលមិនមានគ្រឿងសម្គាល់។ សព្ទដែលឥតភេទ គឺសព្ទដែលមិនមែនជាភេទប្រុស, ភេទស្រី ឬភេទខ្ទើយឡើយ :

t_exam:
ពាក្យថា ផង, ក្ដី, ក៏ដោយ, ដែរ, ទោះ, ទោះបី, បើ ជាដើម ជា អលិង្គ (ព.វ. សំ.បា.)។ សម្រាប់ភាសាខ្មែរ, ពាក្យថា បង, ប្អូន, កូន, ចៅ, សេះ, ដំរី ជាដើមជា អលិង្គ ព្រោះពុំទាន់ប្រាកដជាភេទអ្វីនៅឡើយ, លុះតែមានពាក្យថា ប្រុស, ស្រី, ឈ្មោល, ញី មកផ្សំផង ទើបប្រាកដថាជា បុំ. ឬឥត្ថីលិង្គ សម្រាប់ជាតិលិង្គ (ព.វ.)។


t_pos: គុ.
t_exp: រារែក, ស្ទើរទៅស្ទើរនៅ :
t_exam:
ចិត្តអល់អែក, ដំណើរអល់អែក។ (ព.កា.) បើពេលទំនេរកុំអល់អែក ថ្ងៃនេះជាស្អែកឱ្យខកខាន ស្អែកជាខានស្អែករែងពុំបាន ខានៗច្រើនដងឃែតទទេ។ គេអាទិ៍យើងអាទិ៍កុំទ្រមក់ ដូចជនដេកលក់ព្រោះធ្វេសទ្វេ គេម៉េចយើងម៉េចត្រូវមើលគេ គេដើរយើងដើររត់យើងរត់។ ធ្វើការរកស៊ីកុំចំអៀក ជ្រលៀកឱ្យស្មារតីរលត់ មនុស្សខ្ជិលកុំសេពសមព្រមត់ ត្រូវពត់គំនិតជានិរន្តរ៍។


t_main: អវកដ
t_pron: [អៈ-វៈ-កត់]
t_source: (សំ.)
t_pos: គុ.
t_exam: សេចក្ដីអវកដ, ដំណើរអវកដ; សុខជាអវកដនឹងទុក្ខ។
t_notes: (ប្រើជា អវកុដារ ក៏បាន)។
t_exp:
ដែលមានន័យ, មានដំណើរ, មានទំនង ផ្សេងគ្នា; ដែលជាទំនាស់នឹងគ្នា, ដែលផ្ទុយគ្នា, ដែលទីទៃពីគ្នា, ដែលផ្សេងគ្នា ឬដោយខ្លួនពីគ្នា :


t_main: អវគ្រហៈ
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-វ័ក-គ្រៈ-ហៈ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតប្រើជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរាងដងកណ្ដៀវខ្មែរ (ៜ) នេះ (ហៅថា អវគ្រហៈ “វណ្ណយុត្តជាគ្រឿងធ្វើស្រៈ អៈ ឱ្យខ្ចាត់ចេញ”), សម្រាប់ប្រើតបទសន្ធិជាជំនួសស្រៈ អ, មានវិធីប្រើដូចគ្នានឹង អាប៉ុស្ត្រុហ្វិ៍ Apostrophe បារាំងសែស (') នេះ, ប្រើចំពោះតែភាសាសំស្ក្រឹត, ដូចជា សោ អបិ > សោ ៜ បិ, សោ អហំ > សោ ៜ ហំ, តេ អបិ > តេ ៜ បិ ជាដើម; បើភាសាសំស្ក្រឹតដែលសរសេរជាអក្សរបារាំង ប្រើជា So'pi, so'ham, te'pi។ ខាងភាសាបាលី មិនមានវណ្ណយុត្តនេះឡើយ, ប៉ុន្តែក្នុងវេយ្យាករណ៍ បាលី បើត្រូវការប្រើ (') នេះ (តាមសម័យនិយម) ជា សោ'បិ, សោ'ហំ, តេ'បិ ...ក៏បាន (ដើម្បីឱ្យស្រឡះភ្នែក)។


t_main: អវត្តមាន
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-វ័ត-តៈ-មាន]
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) អាការៈបាត់ការចងចាំនិងអាចឈានដល់ការបាត់ស្មារតីមួយរយៈពេលខ្លី ដោយសារកង្វះឈាមទៅចិញ្ចឹមខួរក្បាល។ (ពាក្យនេះប្រើក្នុងជំនាញជំងឺផ្លូវចិត្ត)។


t_main: អវរុទ្ធ
t_pron: [អៈ-វៈ-រុត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលគេបណ្ដេញឬបំបរបង់; ដែលគេលុបឈ្មោះចោលលែងរាប់រក; ដែលគេលុបឈ្មោះចេញពីរាជការ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា អវរុទ្ធា)។
t_exam:
មនុស្សអវរុទ្ធ។(ព.កា.) ថា មនុស្សមានពុត ជាអវរុទ្ធ គេលុបឈ្មោះចេញ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ថែមគេបណ្ដេញ ឱ្យខ្លួនឃ្លាតចេញ ចាកផ្ទះផងទៀត។ ចំណែកភរិយា ជាអវរុទ្ធា ខូចចោលបង់សៀត ទោះបីម្ល៉ឹងហើយ ក៏នៅតែឆ្លៀត បំបែរបំបៀត រករឿងរ៉ាវគេ។


t_poly: ២)
t_exp:
នាមនៃពោធិសត្វ ដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងមហាយានសន្មតដោយឧប្បត្តិកថាជាទេវតាវិសេសមួយអង្គ ជាអ្នកពិនិត្យមើលសុខទុក្ខជាដើម របស់សត្វលោក ក្នុងសាសនានៃព្រះសក្យមុនីគោតម ព្រមទាំងមើលបីបាច់រក្សាសត្វលោកផង (ធៀបគ្នានឹងមហាព្រហ្មឬវិស្ណុរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍)។ គេច្រើនធ្វើមុខ ៤នៅកំពូលប្រាសាទឬកំពូលចេតិយសម្គាល់ថាជាព្រះភ័ក្ដ្រនៃអវលោកិតេស្វរៈ ដើម្បីការពារភយន្តរាយទាំងពួង, ប៉ុន្តែហៅតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា មុខព្រហ្ម។ ហៅ អវលោកេស្វរៈ ក៏បាន លោកេស្វរៈ ក៏បាន។


t_main: អវស្រ័យ
t_pron: [អៈ-វ៉័ស-ស្រៃ]
t_source: (សំ. អវឝ្រយ; បា. អវស្សយ)
t_pos: ន.
t_exam: សព្វថ្ងៃខ្ញុំបានបងប្រុសជាអវស្រ័យ។
t_exp:
ទីអាស្រ័យ; ទីជ្រកអាស្រ័យ; ទីពំនាក់; ទីពឹងពាក់, ទីពឹងពាក់ពំនាក់អាស្រ័យ; អ្នកជួយទំនុកបម្រុង, អ្នកផ្ចុងផ្ដើម :


t_main: អវិជ្ជមានកម្ម
t_pron: [អៈ-វិច-ជៈ-មា-នៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(វេយ្យាករណ៍) យន្តការនៃការស្ថាបនាទម្រង់អវិជ្ជមាន ពោលគឺការប្រើអវិជ្ជមានបទនៅក្នុងឃ្លាណាមួយ ដើម្បីស្ថាបនាវិជ្ជមានន័យឬអវិជ្ជមានន័យ។


t_poly: ២)
t_exam: អវិជ្ជានាំឱ្យមនុស្សធ្វើអំពើអកុសលឬអំពើបាបជាច្រើនរាប់មិនអស់។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) នៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា អវិជ្ជាមានន័យថា ការមិនដឹងឬមិនយល់ពីធម្មជាតិពិតនៃជីវិតរបស់យើងនិង/ឬធម្មជាតិពិតរបស់វត្ថុ :


t_main: អវិន័យ
t_pron: [អៈ-វិ-នៃ]
t_source: (សំ.បា. អវិនយ)
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សអវិន័យ, ពួកជនអវិន័យ, ស្រុកអវិន័យ, ពួកទាហានអវិន័យ។
t_exp:
ដែលមិនមែនវិន័យ; ក្រៅវិន័យ, ក្រៅច្បាប់; ដែលខុសពីវិន័យ, ខុសច្បាប់; ដែលឥតច្បាប់, ឥតសណ្ដាប់ធ្នាប់, ឥតរបប; ដែលមិនរៀបរយ :


t_main: អវីចី
t_pron: [អៈ-វី-ចី]
t_source: (សំ.បា. អវីចិ "នរកមានអណ្ដាតភ្លើងឥតស្រាក")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរណ្ដៅនរកធំមួយ ក្នុងពួកនរកធំទាំង៨រណ្ដៅ (សត្វដែលមានបាបធ្ងន់ តែងទៅកើតក្នុងនរកនេះ)។ ប្រើតាមទម្លាប់ថា នរកអវិចី ឬ អវិចីនរក។


t_main: អវេក្ខណវិធី
t_pron: [អៈ-វេក-ខៈ-ណៈ-វិ-ធី]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធ ប្រើដោយលើកយកហេតុការណ៍ សកម្មភាពផ្សេងៗ មកបង្ហាញរៀបរាប់ លាតត្រដាងឱ្យឃើញជាក់ស្ដែង ហាក់ដូចជានៅនឹងភ្នែក :

t_exam:
អវេក្ខណវិធីនៅក្នុងរឿងផ្កាស្រពោន (...) នៅខែចេត្រនិងពិសាខ តាមផ្លូវពីក្រុងសៀមរាបទៅអង្គរវត្ត ផ្ការំដួលបញ្ចេញរំភើយពិដោរក្រអូបឈ្ងុយ។


t_main: អសទិសទាន
t_pron: [អៈ-សៈ-ទិ-សៈ-ទាន]
t_source: (បា.; សំ. អសទ្ឫឝ + ទាន)
t_pos: ន.
t_exp:
ទានដែលឥតមានទានដទៃណាមួយប្រដូចបាន គឺទានដែលព្រះមហាក្សត្រិយ៍ទ្រង់មានព្រះរាជានុញ្ញាតឱ្យប្រជានុរាស្ត្រមានសិទ្ធិធ្វើប្រណាំងនឹងព្រះអង្គ។ អសទិសទាននេះក្នុងកាលនៃព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គ មានត្រឹមតែម្ដងគត់ ឥតដែលមានពីរដងឡើយ, មានន័យថា គឺព្រះរាជាទ្រង់មានព្រះរាជបញ្ជាឱ្យចាត់ចែងធ្វើទក្ខិណាទានចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃច្រើនអង្គ មានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន, ទ្រង់ធ្វើក្នុងមួយថ្ងៃ, ប្រជានុរាស្ត្រធ្វើមួយថ្ងៃ, ធ្វើបែបនេះរៀងរាល់ថ្ងៃតៗគ្នា, ព្រះរាជានិងប្រជានុរាស្ត្រចេះតែធ្វើឱ្យមានរបៀបនិងទេយ្យទានប្លែកលើសពីគ្នា, ធ្វើទានបែបនេះយូរថ្ងៃណាស់, ចេះតែឈ្នះគ្នាម្ដងម្នាក់ គឺជួនឈ្នះគ្នាដោយរបៀប ជួនឈ្នះគ្នាដោយទេយ្យទាន, លុះថ្ងៃចុងក្រោយបំផុត ព្រះរាជាទ្រង់ឈ្នះ ព្រោះប្រជានុរាស្ត្រទាល់គំនិតពុំអាចលៃលកឱ្យឈ្នះព្រះអង្គបានឡើយ, ក៏ចប់ស្រេចត្រឹមប៉ុណ្ណោះឯង :

t_exam:
ក្នុងកាលនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ព្រះរាជាក្រុងសាវត្ថី ទ្រង់ធ្វើអសទិសទានឈ្នះប្រជានុរាស្ត្រ ដោយសារមធ្យោបាយឈ្លាសវៃនៃព្រះអគ្គមហេសីទ្រង់ព្រះនាមមល្លិកាទេវី។


t_main: អសទ្ធម្ម
t_pron: [អៈ-ស័ត-ធ័ម]
t_pos: ន.
t_exp: មេថុន, មេថុនសេវនៈ, មេថុនសំវាស :
t_exam: ធ្វើអសទ្ធម្ម, រួមអសទ្ធម្ម។
t_source:
(បា. < អសន្ត "អសប្បុរស" + ធម្ម "ធម៌; ទម្លាប់" អសន្ត > អស, តម្រួត ទ លើ ធ ជា ទ្ធ; អ + សន្ត៑ > អសត៑, ត៑ > ទ៑ + ធម៌ > អសទ្ធម៌)


t_main: អសមត្ថភាព
t_pron: [អៈ-សៈ-ម៉័ត-ថៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: អសមត្ថភាពក្នុងការគ្រប់គ្រង, បុគ្គលិកអសមត្ថភាព, អសមត្ថភាពផ្លូវភេទ។
t_exp:
ការមិនមានចំណេះដឹងឬបទពិសោធគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បំពេញកិច្ចការណាមួយ, ការមិនមានលក្ខណ :គ្រប់គ្រាន់ដូចប្រក្រតី (ដោយប្រការណាមួយ) :


t_main: អសម្ភិន្ន
t_pron: [អៈ-សំ-ភិន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: កិ., គុ.
t_notes: (ព.ផ្ទ. សម្ភិន្ន)។
t_exp:
មិនបែក, មិនធ្លាយ; ដែលមិនបែកឬមិនធ្លាយ; ដែលមិនលាយច្រឡំ, មិនច្រឡំបល់, មិនច្របូកច្របល់; ដែលមិនឈ្លោះប្រកែកបែកបាក់គ្នា។


t_main: អសាកល្យត្ថវាចក
t_pron: [អៈ-សា-ក័ល-យ៉ាត់-ថៈ-វា-ចក់]
t_source: (បា. —វាចក)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីថា "ចួន; ជួនកាល; ចួនណា; ចួនក្រែង, ចួនក្រែងលោ; ចួនជា; ខ្លះ; ណាខ្លះ?; អ្វីខ្លះ?" (ព.វ.) ដូចជា ចួនក៏បាន ចួនក៏ពុំបាន; ជួនកាលឃើញមក ជួនកាលបាត់, ចួនណាត្រូវ ចួនណាខុស។ល។


t_main: អសារ
t_pron: [អៈ-សា]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: a
t_pos: គុ.
t_exam: សម្ដីអសារឥតការ, របស់អសារឥតការ។
t_notes: (ព.ផ្ទ. សារឬសារៈ)។
t_exp:
ដែលឥតខ្លឹម; ឥតប្រយោជន៍, ឥតអំពើ; ដែលមិនកើតការឬមិនបានការ; ដែលមិនខ្ជាប់ខ្ជួន, មិនរឹងប៉ឹង; ដែលគ្មានតម្លៃ; ដែលមិនពិត, ពុំប្រាកដ; ...(ច្រើនប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឥតការ) :


t_poly: b
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: ទុកចោលអសារឥតការ, ខូចអសារឥតការ។
t_exp:
ដែលឥតប្រយោជន៍, ដែលមិនកើតការឬមិនបានការ; ដែលមិនខ្ជាប់ខ្ជួន, មិនរឹងប៉ឹង; ដែលគ្មានតម្លៃ; ដែលមិនពិត, ពុំប្រាកដ :


t_main: អសីត្យានុព្យញ្ជនៈ
t_pron: [អៈ-សី-ត្យា-នុប-ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ]
t_source: (បា. —នុព្យញ្ជន < អសីតិ "៨០" + អនុព្យញ្ជន "លក្ខណៈតូចៗនៃអវយវៈ", អសីតិ > អសីត្យ, អនុ — > អានុ—)
t_pos: ន.
t_exp:
លក្ខណៈតូចៗឬលក្ខណៈរាយរងនៃអវយវៈនាសព៌ាង្គកាយនៃមហាបុរស គឺព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធនិងចក្កវត្តិរាជ (ធម្មតាមហាបុរសគឺលោកអ្នកមានបុញ្ញាភិនីហារខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ជាអច្ឆរិយមនុស្សក្នុងសកលលោក, ដែលទៀងតែបានជាស្តេចចក្រពត្តិ ឬបានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, រមែងតែមានលក្ខណៈនៃមហាបុរស ៣២យ៉ាង មានស្នាមជារូបកង់ដ៏វិចិត្រ ត្រង់កណ្ដាលបាតព្រះបាទាជាដើមហៅថា ទ្វត្តឹសមហាបុរិសលក្ខណៈ "លក្ខណៈនៃមហាបុរស ៣២យ៉ាង" និងលក្ខណៈតូចៗមាន៨០យ៉ាងហៅថា អសីត្យានុព្យញ្ជនៈ "អនុព្យញ្ជនៈ ៨០យ៉ាង"។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២និងអនុព្យញ្ជនៈ ៨០យ៉ាង)។


t_main: អសុទ្ធចិត្ត
t_pron: [អៈ-សុត-ធៈ-ចិត]
t_pos: ន.
t_exam: អសុទ្ធចិត្តកត់សម្គាល់ដោយ សង់ ប៉ូល សាត្រ។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) លក្ខខណ្ឌមួយដែលមនុស្សម្នាក់បង្វែរការយល់ឃើញរបស់នរណាម្នាក់ទៀតចេញពីការណ៍ពិតឬអំណាចជ្រើសរើសនិងជម្រើសនានាក្នុងកម្រិតណាមួយ ដែលគេដឹងថាវាមាន :


t_main: អសុភ
t_subword: អសុភកម្មដ្ឋាន
t_pron: [អៈ-សុប-ភៈ-កាំ-ម៉័ត-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exp:
កម្មដ្ឋានដែលទាញយករូបមិនស្អាត (ដូចយ៉ាងរូបសាកសពហើមប្រេះបែកជាដើម) មកជាអារម្មណ៍ (ពិចារណាឱ្យឃើញថាប្រាកដជាមិនស្អាតគួរខ្ពើមឆ្អើមមែន)។


t_poly: ២)
t_exam: ពួកអសុរ។
t_exp:
អមនុស្សពួកមួយ, ទីទៃពីពួកទេវតា, នៅក្នុងអសុរភព មានវេបចិត្តិអសុរិន្ទជាស្ដេច, ជាសត្រូវនៃពួកទេវនៅឋានត្រ័យត្រិង្ស :

t_notes:
(បើស្ត្រីជា អសុរី, ប៉ុន្តែខ្មែរប្រើក្នុងកាព្យ សំដៅសេចក្ដីថា "អសុរប្រុស"ឬ"យក្សអង់អាច" ក៏មាន, ចួនប្រើជា អសុរា សំដៅចំពោះអសុរប្រុសច្រើននាក់ឬតែម្នាក់ក៏មាន; ចំពោះយក្សប្រុសច្រើននាក់ឬតែម្នាក់ក៏មាន)។


t_main: អសុរ
t_subword: អសុរកាយ
t_pron: [អៈ-សុ-រ៉ៈ-កាយ]
t_pos: ន.
t_exp:
អទិស្សមានកាយច្រើនពួក ជាអបាយសត្វ កើតអាស្រ័យនៅក្នុងមនុស្សលោក ជាពួកនិសាចរ ច្រើនត្រាច់ក្នុងវេលាយប់ រកស៊ីអសុចិវត្ថុមានគំរង់ជាដើម, ជួនកាលពួកខ្លះលងបន្លាចមនុស្សក៏មាន, ខ្លះនៅអែបអាងអាស្រ័យទីកន្លែងដែលមនុស្សអ្នករាប់អានជឿខ្មោចបិសាច ធ្វើឱ្យនៅក៏មាន (ខ្មោចអារក្ស ក៏រាប់ចូលក្នុងពួកអសុរកាយនេះដែរ)។


t_main: អសេក្ខៈ
t_pron: [អៈ-សេក-ខៈ]
t_source: (បា. អសេក្ខ ឬ អសេខ; សំ. អឝៃក្ស)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. សេក្ខៈឬសេខៈ)។
t_exp:
អ្នកដែលអស់កិច្ចក្នុងការសិក្សាហើយ; អ្នកដែលឈប់លែងសិក្សាតទៅទៀតហើយ (ព.ពុ.) ហៅចំពោះព្រះអរហន្ត; ពាក្យក្រៅពីពុទ្ធសាសនា ហៅចំពោះអ្នកដែលបានរៀនអស់ថ្នាក់វិជ្ជាក្នុងសាលារៀនជាន់ខ្ពស់បំផុតហើយ។


t_main: អសេរី
t_pron: [អៈ-សេ-រ៉ី]
t_source: (បា. < អសេរ "មិនមែនអំណាចលើខ្លួន" + ឦ "មាន"; សំ. អស្វៃរិន៑ < អស្វៃរ + ឥន៑)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលមិនមានអំណាចលើខ្លួន, អ្នកដែលនៅក្រោមបង្គាប់គេ។
t_notes:
(ប្រើជា អស្វៃរិន ក៏បាន; បើស្ត្រីជា អសេរិនីឬអស្វៃរិនី វេវ. អនត្តាធីន, បរាធីន ព.ផ្ទ. សេរីឬស្វៃរិន, អត្តាធីន, អាត្មាធីន; សេរិនីឬស្វៃរិនី)។


t_main: អសោក
t_subscrip: 2
t_pron: [អៈ-សោក]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លផ្កាអសោក។
t_notes: (ឈើនេះខ្មែរច្រើនហៅក្លាយជា សោក, គួរហៅ អសោក តាមពាក្យដើមវិញ។ ម.ព. សោក ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកខ្ចីសម្បុរសភាវ ផ្កាសម្បុរក្រហមប្រឿង ក្លិនស្រដៀងនឹងផ្កាអម្ពិល, ត្រួយខ្ចីប្រើជាអន្លក់បាន, ផ្កាប្រើជាបន្លែស្លម្ជូរឬជ្រក់បាន, ជាឈើមានលម្អនិងប្រយោជន៍ដោយឡែក គួរដាំក្នុងវត្តអារាមឬក្នុងភូមិ :


t_main: អសោក
t_subscrip: 3
t_pron: [អៈ-សោក]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះបាទអសោក ឬ អសោករាជ, អសោកមហារាជ។
t_notes: (ហៅ ធម្មាសោក ក៏បាន)។
t_exp:
ព្រះនាមមហាក្សត្រិយ៍មួយព្រះអង្គក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៣នៃពុទ្ធសករាជ ជាក្សត្រិយ៍មានតេជានុភាពច្រើន ជាពុទ្ធសាសនូបត្ថម្ភកៈ បានទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនាដោយពេញព្រះសមត្ថភាព :


t_main: អស់
t_subscrip: 2
t_pron: [អស់]
t_pos: ធ.
t_exam: នៅក្នុងស្រុកនោះអស់កាលយូរ; ដើរផ្លូវអស់មួយយប់មួយថ្ងៃ; ខ្ញុំបាទឈឺ ទៅទទួលទានដំណេកពេទ្យអស់បីខែ ទើបបានជា។
t_exp:
(ព.វ.) ពាក្យជាធ្នាក់ ប្រាប់សេចក្ដីថា "ប្រព្រឹត្តទៅរហូត, លុះដល់, កំណត់ត្រឹម" គឺតាំងនៅឬប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលមានកំណត់ត្រឹមប៉ុណ្ណោះៗ :


t_main: អស្ដង្គត
t_pron: [អស់-ស្ដង់-គត់]
t_source: (សំ. អស្តំគត; បា. អដ្ឋង្គត ឬ អត្ថង្គត)
t_pos: កិ., គុ.
t_exam: ព្រះអាទិត្យអស្ដង្គត ព្រះអាទិត្យលិច។
t_exp:
ដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ធ្លាក់ចុះបាត់ទៅ; លិចបាត់ទៅ; បាត់ពន្លឺទៅ; ដែលដល់នូវភាវៈមិនប្រាកដ; ដែលលិចបាត់ទៅហើយ :


t_main: អស្ដា
t_subscrip: 2
t_pron: [អ័ស-ស្ដា]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. លេខអស្ដា ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងមានសណ្ឋានជាលេខប្រាំបី (៨) សម្រាប់ដាក់លើអក្សរទោលនាំអក្សរនោះឱ្យមានសំឡេងកញ្ឆក់ខ្លីរហ័ស, ដូចជា ក៏បាន, ក៏ដែរ, ក៏ដោយ, ដ៏បវរ, ដ៏ប្រសើរ, ដ៏ហើយដោយមាស, ឰដ៏អាកាស; ហ៏!, ហ៏យកចុះ!, ន៏!, នុ៎ះន៏!, អុញន៏! ជាដើម។


t_main: អស្ដិទស្សនវិជ្ជា
t_pron: [អៈ-ស្ដិ-ទ័ស-សៈ-ណៈ-វិច-ជា]
t_pos: ន.
t_exam: អស្ដិទស្សនវិជ្ជាជាបច្ចេកសព្ទមួយ។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ទស្សនវិជ្ជាដែលសិក្សាអំពីទស្សនវិជ្ជាខ្លួនឯង ពោលគឺសិក្សាពីធម្មជាតិ វិធី គោលបំណង ស្វ័យភាព សត្យានុម័តភាព និងសំណួររបស់ទស្សនវិជ្ជា ព្រមទាំងទំនាក់ទំនងរវាងទស្សនវិជ្ជានិងមុខវិជ្ជាដទៃទៀត :


t_main: អស្មិមានះ
t_pron: [អ័ស-ស្មិ-មា-នះ]
t_source: (បា. អស្មិមាន "សេចក្ដីប្រកាន់ថាអញមាន")
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីប្រកាន់ចិត្តរឹងត្អឹងថាអញថាគេឬថាយើងថាគេមិនព្រមទទួលជឿស្ដាប់អ្នកណា :
t_exam: មនុស្សនុ៎ះមានអស្មិមានះខ្លាំងណាស់; អស្មិមានះជាឫសគល់ ឬ ជាមាតានៃសេចក្ដីវិនាស។
t_notes:
(ព.សា. ប្រើត្រឹមតែ អស្មិ ក៏មាន ដូចជា មានអស្មិ, ប្រកាន់អស្មិ ព.ពុ. ថា អស្មិមានះ, ដោយសង្ខេប, មាន ៣ យ៉ាងគឺ ១- ប្រកាន់ថាស្រេចនឹងអញ គ្មានអ្នកណាដល់អញ; ២- ប្រកាន់ថាគេម៉េចអញម៉េច ដូចៗជាគ្នា; ៣- ប្រកាន់ថាខ្លួនអញថយថោកអាប់អន់ទន់ខ្សោយជាងគេ មិនដល់នឹងគេ គេដោយគេ អញដោយអញ ...។ ម.ព. មានះ ផង)។


t_main: អស្វ
t_subword: អស្វមេធ
t_pron: [អ័ស-ស្វៈ-មេត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះពិធីមហាយញ្ញមួយយ៉ាងគេលែងសេះសមួយឱ្យចេញដើរទៅ, មានព្យុហយាត្រាតាមទៅជាមួយផង សំដៅទៅត្រង់ប្រទេសឬក្រុងដែលគេត្រូវការយកជាចំណុះ ..., ចេញទៅពេញមួយឆ្នាំតាមកាលកំណត់នៃយញ្ញពិធីនោះ ..., លុះដល់ត្រឡប់មកវិញ (ក្នុងខែថ្ងៃត្រូវនឹងខែថ្ងៃ កាលដែលចេញទៅ) គេពិឃាតសេះសនោះធ្វើបូជាយញ្ញ (ជាព្រះរាជពិធីប្រកាសមហាតេជានុភាព យកប្រទេសឯទៀតៗជាចំណុះ នៃព្រះរាជាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាសម័យបុរាណ ដែលប្រតិបត្តិជឿកាន់តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍, មានតំណាលតែក្នុងរឿងរ៉ាវពីព្រេងនាយ)។


t_main: អស្វឃោសៈ
t_subscrip: 2
t_pron: [អ័ស-ស្វៈ-ឃោ-សៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
នាមបព្វជិតពុទ្ធសាសនិក ១រូបខាងពួកមហាយាន ជាអ្នកប្រាជ្ញមាននាមល្បីល្បាញក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាប៉ែកខាងលិច (ក្នុងបុរាណសម័យ) បានតែងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាជាភាសាសំស្ក្រឹតច្រើនគម្ពីរ មានគម្ពីរ ពុទ្ធចរិត ជាដើម ...។


t_poly: ២)
t_exp:
ការដកហូតកម្មសិទ្ធិលើអចលនវត្ថុឬសិទ្ធិប្រត្យក្សលើអចលនវត្ថុរបស់រូបវន្តបុគ្គល នីតិបុគ្គលឯកជន និងនីតិបុគ្គលសាធារណៈ រួមមានដី សំណង់ និងដំណាំដាំដុះសម្រាប់ការស្ថាបនា ស្ដារ និងពង្រីកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តសាធារណៈ ដែលបម្រើផលប្រយោជន៍សាធារណៈនិងផលប្រយោជន៍ជាតិ ព្រមទាំងផ្ដល់នូវសំណងជាមុនដោយសមរម្យនិងយុត្តិធម៌។


t_main: អហង្ការ
t_subword: អហង្ការមមង្ការ
t_pron: [អៈ-ហ័ង-កា-មៈ-ម័ង-កា]
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីប្រកាន់ថាអញ ថារបស់អញ; មានះក្រៃពេក :
t_notes: (ម.ព. មមង្ការ ផង)។
t_exam:
មានអហង្ការមមង្ការតែរៀងរាល់ខ្លួន ឥតអ្នកណាស្ដាប់អ្នកណា; ពួករេហ៍ពលទាំងពីរខាង សុទ្ធតែមានអហំមមំការដូចៗគ្នា។


t_main: អហិ
t_subword: អហិវាតរោគ
t_pron: [អៈ-ហិ-វា-តៈ-រោក]
t_pos: ន.
t_exp:
រោគកើតអំពីខ្យល់មានពិសដូចជាពិសពស់ គឺជំងឺខ្យល់ដែលបណ្ដាលឱ្យចុះផងក្អួតផង (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ អហិវាត ឬ រោគអហិវាត, ជំងឺអហិវាត ក៏បាន; ពាក្យធម្មតាច្រើនហៅ អាសន្នរោគ ឬ ជំងឺខ្យល់, ជំងឺខ្យល់ព្យុះ; (ព.ទ្រ.) ហៅ ជំងឺចុះក្អួត ឬ ជំងឺលោកិយ, ជំងឺរំបល់ ប៉ុន្តែពុំគួរប្រើឡើយ)។


t_main: អហិង្សា
t_pron: [អៈ-ហិង-សា]
t_source: (សំ.បា. អហឹសា ឬ អហេសា)
t_pos: ន.
t_exp: ការមិនបៀតបៀនគេ, ការមិនធ្វើទុក្ខគេឱ្យបានសេចក្ដីលំបាក, ការមិនធ្វើទុក្ខបុកម្នេញគេ :
t_notes: (វេវ. អវិហិង្សា, អវិហេសា។ ព.ផ្ទ. ហិង្សា, វិហិង្សា, វិហេសា)។
t_exam:
មនុស្សត្រូវប្រើប្រាស់សត្វពាហនៈដោយអហិង្សា; ប្រសិនបើសត្វលោកទាំងអស់មានអហេសាដូចគ្នា ក្នុងសកលលោកសមនឹងបរិបូណ៌ដោយសេចក្ដីសុខសម្រាន្តយ៉ាងក្រៃលែង។ (ព.កា.) ប្រាប់ផលអហិង្សា អហិង្សាជាធម៌ដ៏សំខាន់ ប្រសិនបើកាន់បានគ្រប់គ្នា សមលោកទាំងមូលនឹងសះជា ការឈ្លោះទាស់គ្នាក៏នឹងគ្មាន។ ព្រោះអហិង្សាជាធម៌ស្ងប់ ឱ្យរាប់ឱ្យរកគ្នារាល់ប្រាណ អាចនាំឱ្យមានសុខសម្រាន្ត ធ្វើម្ដេចនឹងបានដូចថាអ្ហើយ។ ប្រសិនបើអាចប្រជុំគ្នា ទួទាំងលោកាពុំកន្តើយ ជជែកប្រឹក្សារកកោះត្រើយ បើបានឃើញហើយព្រមកាន់តាម។ ឱ្យអហិង្សាមានរាល់ទ្វីប ភ្លឺដូចប្រទីបនៃលោកភ្លាម នោះលោកទាំងមូលនឹងមាននាម ថាបានរួចផុតចាកហិង្សា។ល។ (ប្រទីបនៃលោក គឺព្រះអាទិត្យ)។


t_main: អហេតុក
t_subword: អហេតុកទិដ្ឋិ
t_pron: [អៈ-ហេ-តុ-កៈ-ទិត-ឋិ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការយល់ឃើញខុសថាសត្វលោកនិងអ្វីៗទាំងអស់ក្នុងលោកសុទ្ធតែឥតមានហេតុឥតមានបច្ច័យតាក់តែងឡើយ (ជាទិដ្ឋិរបស់និគ្រន្ថតិរ្ថិយពួកខ្លះ)។


t_main: អហោ
t_subword: អហោពុទ្ធោ!
t_pron: [អៈ-ហោ-ពុត-ធោ]
t_exp: ឱ ព្រះពុទ្ធ! :
t_exam:
(ព.កា.) ញ៉ាំងចិត្តឱ្យមានសង្វេគ) អហោឱរូបអនិច្ចំ ទុក្ខំមានទាំងអនត្តា បីនេះជាត្រៃលក្ខណា សត្វក្នុងលោកាគេចពុំផុត!; បើគ្រាន់តែដឹងចោលទទេ ចេះតែធ្វេសទ្វេឃ្លាតបរិសុទ្ធិ ធ្វើម្ដេចនឹងបានដល់វិមុត្ត និរោធនិរុទ្ធក្ដីទុក្ខបាន!


t_poly: b
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: រាល់ថ្ងៃរាល់យប់; ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ :
t_exam:
ខំប្រឹងរៀនរាល់អហោរាត្រ ដល់ពេលអធ្រាត្រក៏មិនឈប់ ...។ បើញៀនជាប់ហួសពេកចំពោះល្បែងគួរប្រដៅចិត្តថា កើតទុក្ខជូរមុខឥតមានឃ្លាត អហោរាត្រណាក៏សញ្ជប់ គិតទៅគិតមកឃើញសព្វគ្រប់ គួរឈប់លះលែងល្បែងហ្នឹងទៅ។ ព្រោះបើខំប្រឹងតទៅមុខ ក្ដីទុក្ខនឹងចេះតែងំនៅ គួរគិតឱ្យឃើញការណ៍រាក់ជ្រៅ ណ្ហើយត្រូវលែងទៅកុំអាល័យ!


t_main: អហោសិកម្ម
t_pron: [អៈ-ហោ-សិ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_poly: ១)
t_exp:
កម្មដែលគ្រាន់តែមានហើយចេញឱ្យផលមិនកើត គឺកម្មដែលរលុបរលាយសោះសូន្យទទេទៅ ព្រោះកម្មឯទៀតណាមួយចេញឱ្យផលបំបិទផ្លូវផ្ដាច់មុខ, កម្មដែលអស់កម្លាំងឬអស់អំណាចឱ្យផលពុំកើត ...។


t_main: អា
t_subscrip: 1
t_pron: [អា]
t_source: (ល.ស.)
t_pos: សព្វ.
t_exp:
បុរិសសព្វនាម ជាពាក្យទាប ឥតគួរសម និយាយចំពោះទៅរកមនុស្សប្រុស ដែលជាក្មេងតូចឬមនុស្សតូចទាប, មនុស្សស្មើភាពដែលស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាណាស់, ភឿន, ក្លើ ឬហៅ ចោរ, មនុស្សទោស, សត្វតិរច្ឆាន ... :

t_exam:
អាណា?, អានេះ, អានុះ, អាហ្នឹង, អានោះ, អាឯង; អាណុប, អានាង, អាតូច, អាច្រមក់, អាវ៉ា; អាង៉ែត, អាសម្លាញ់, អាភឿន, អាក្លើ; អាចោរ, អាចោរកំណាច; អាធ្លកសេះអ្នកមានល្បឿនស្មើគ្នានឹងអាខ្មៅសេះខ្ញុំដែរ។ សុន្ទរោវាទ យុវជនទាំងឡាយអើយ! គួរអ្នកកុំហៅគ្នា "អា", គួរហៅគ្នាអ្នក ថា "បង" ថា "ប្អូន" (តាមបង តាមប្អូន) ឬហៅថា "នាយ" គឺ "នាយនេះ, នាយនោះ" ដូច្នេះវិញ ទើបឈ្មោះថាអ្នករាល់គ្នាជាមនុស្សសុភាព ត្រូវតាមក្រឹត្យដែលអ្នកបានរៀនមក!


t_main: អាករ
t_subscrip: 1
t_pron: [អា-ក]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
គំនរ; ពួក, ក្រុម; លោហធាតុផ្សេងៗ; កំណើតលោហធាតុ ឬកំណើតត្បូងផ្សេងៗ; ត្បូងឬលោហធាតុផ្សេងៗ; រ៉ែ; កំណប់ទ្រព្យ។

t_notes:
(ខ្មែរសម័យបុរាណ លុះតែសួយឬពន្ធដែលហូតយកអំពីពួកអ្នកជីករករបរក្នុងដី មានអ្នកជីករកត្បូងជាដើមឬទ្រព្យដែលបានអំពីគាស់កំណប់ ឬក៏ត្បូងនិងលោហធាតុដែលត្រូវហូតយកពីអ្នកទាំងនោះ, បើពុំនោះដែលគេថ្វាយជារាជបណ្ណាការនោះទើបហៅថា អាករ។ ម.ព. សួយ)។


t_main: អាការ
t_subscrip: 1
t_pron: [អា-កា-រ៉ៈ] ឬ [អា-កា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: អាការរោគ, ចេញអាការឱ្យដឹងថាល្អឬអាក្រក់។
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់, លក្ខណៈជាគ្រឿងសម្គាល់, ជាគ្រឿងសង្កេត; រូបរាង, ទ្រង់ទ្រាយ; ភិនភេទ, ភិនភាគ; វិធី, បែបបទ, បែបភាព, លំនាំ; ទំនង; ឫកពា, កិរិយា; សភាព; គុណសម្បត្តិ :


t_main: អាកាស
t_pron: [អា-កាស]
t_source: (បា.; សំ. អាកាឝ)
t_poly: ១)
t_exam: សត្វហើរនាអាកាស, កណ្ដាលអាកាស។
t_exp:
ប្រទេសវាលល្ហល្ហេវធ្លុងត្លេវ, ទីវាលធេងទទេ, ចន្លោះធេងទទេ; លំហមេឃ; ទីឱកាសដែលមានផ្លូវខ្យល់; ចន្លោះដែលមានខ្យល់ចេញចូលបាន :


t_main: អាកាស
t_subword: អាកាសគាមិន
t_pron: [អា-កា-សៈ-គា-មិន]
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា អាកាសគាមិនី វេវ. អាកាសយានិក; ––យានិកា)។
t_exp:
អ្នកដែលទៅតាមអាកាសបាន គឺពួកសត្វដែលហើរបាន (ប្រើដោយសន្មតតាមសម័យនិយម, អ្នកជិះយន្តហោះ ក៏គួរហៅដូច្នេះបានដែរ។


t_main: អាកាស
t_subword: អាកាសានញ្ចាយតន
t_pron: [អា-កា-សា-ណ័ញ-ចា-យ៉ៈ-តៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការផ្គងអារម្មណ៍សំដៅឆ្ពោះត្រង់ទៅរកអាកាស រំពឹងរឿយៗថា "អាកាសឥតមានទីបំផុតៗ ..." (ព.ពុ.) ជាឈ្មោះនៃអរូបជ្ឈានទី ១ក្នុងអរូបជ្ឈាន ៤)។ល។ (ព.កា.) ប្រើជា អាកាសេ "នាអាកាស, ក្នុងអាកាស" ឬ អាកាសោ, អាកាសា "អាកាស" ក៏បាន។


t_poly: ៣)
t_exam: ប្រទេសកម្ពុជានាខែមេសា ពេលថ្ងៃមានអាកាសធាតុក្ដៅខ្លាំង។
t_exp:
(ភូមិ.) ស្ថានភាពនៃបរិយាកាសនៅពេលណាមួយឬនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីនិងនៅកន្លែងណាមួយ ដែលបញ្ជាក់ដោយបាតុភូតឧតុភូតនានា ដូចជាសម្ពាធបរិយាកាស សូរ្យការ សីតុណ្ហភាព សំណើម ទឹកភ្លៀង ពពក ខ្យល់ជាដើម :


t_main: អាកាសធាតុសាស្ត្រ
t_subword: បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ
t_pron: [បំ-រ៉ែ-បំ-រួល-អា-កា-សៈ-ធាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រែប្រួលរយៈពេលវែងនៃអាកាសធាតុរបស់ផែនដី ជាពិសេសការប្រែប្រួលដោយសារការកើនឡើងនៃសីតុណ្ហភាពមធ្យមរបស់បរិយាកាស។


t_main: អាកាសយាន
t_pron: [អា-កា-សៈ-យាន]
t_pos: ន.
t_exp:
យានដែលទៅតាមអាកាសបាន, យន្តហោះ, យានទាំងឡាយណាដែលអាចរក្សាទម្របានក្នុងលម្ហអាកាសដោយបានមកពីផលនៃប្រតិកម្មខ្យល់ក្នុងសម្ពាធបរិយាកាស។


t_main: អាកិណ្ណ
t_pron: [អា-កិន]
t_source: (បា.; សំ.អាកីណ៌)
t_pos: គុ.
t_exam: (ព.កា.) ភូមិនោះមានផ្ទះអាកិណ្ណ ផ្ទះខ្មែរផ្ទះចិន នៅលាយចម្រុះកុះកុំ។
t_exp:
ដែលលាយគ្នា, លាយឡំ, ច្របូកច្របល់, ច្រឡំបល់; កុះ, កុះកុំ; ណែនណាន់, ថ្ដែថ្ដុក, តាន់តាប់ឬណែនណាន់តាន់តាប់; ត្រៀបត្រា; ដេរដាស, ពាសពេញ :


t_main: អាកូល
t_pron: [អា-កូល]
t_source: (សំ.បា. អាកុល)
t_pos: គុ.
t_exam: ចិត្តអាកូលដោយបាប គឺចិត្តច្របូកច្របល់ឬច្រឡូកច្រឡំដោយបាប។
t_exp:
ដែលច្រឡូកច្រឡំ, ច្របូកច្របល់, អាកិណ្ណ; សៅហ្មង; ដែលវីវរ, វឹកវរ; វិលវល់; សុកមម៉ុក; មិងមាំង, មមិងមមាំង, ស្រឡាំងកាំង; តេងតាង, តតេងតតាង; ដែលខ្វល់ខ្វាយ, ខ្នះខ្នែង :


t_main: អាកោ
t_pron: [អា-កោ]
t_pos: ន.
t_exam: នំអាកោ, ចំហុយអាកោ, ពែងអាកោ។
t_exp:
ឈ្មោះនំចំហុយមួយប្រភេទ ធ្វើដោយម្សៅខ្សាយលាយស្ករ ដាក់ក្នុងពែងចំហុយ មានមេដាក់លាយផង ដើម្បីឱ្យឡើងសាច់ធូរៗ :


t_main: អាកោខ្ទិះ
t_pron: [អា-កោ-ខ្ទិះ]
t_pos: ន.
t_exam: អាកោខ្ទិះមានរសជាតិឈ្ងុយឆ្ងាញ់។
t_exp:
ឈ្មោះនំមួយប្រភេទធ្វើពីម្សៅខ្សាយ ស្ករ ច្របល់ជាមួយមេដំបែ ដាក់ចំហុយក្នុងពែងឬចានមួយរយៈ រួចចាក់ខ្ទិះដូងពីលើចម្អិនបន្ត (អាចរោយល្ងម៉ដ្ឋឬសាច់ដូងកោសពីលើនៅពេលឆ្អិន) :


t_main: អាក់ទីណូវិទ្យា
t_pron: [អាក់-ទី-ណូ-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីផលប៉ះពាល់នៃរំភាយរស្មី ជាពិសេសកាំរស្មីស្វាយអ៊ុលត្រា, ក្រហមអាំងប្រា... នៃព្រះអាទិត្យ ក្នុងផ្នែកជីវវេជ្ជសាស្ត្រ។


t_main: អាក្រាត
t_pron: [អា-ក្រាត]
t_poly: a
t_pos: គុ.
t_exam: អាក្រាតធ្លាំង។ (ព.ខ្ព.) (ព.សា.) ស្រាត)។
t_exp:
ដែលលែងខ្លួនធ្លាំងទទេ ឥតស្លៀកដណ្ដប់សោះ ឬដែលគ្រាន់តែដណ្ដប់ ប៉ុន្តែមិនស្លៀកបិទបាំងកេរខ្មាស, ដែលស្រាតធ្លាំង :


t_main: អាក្រី
t_pron: [អា-ក្រី]
t_pos: ប.
t_exam: ពាក្យអាក្រក់អាក្រី, យក្សចិត្តកាចអាក្រក់អាក្រី, កុំលេងអាក្រក់អាក្រីយ៉ាងនេះ!
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អាក្រក់ ថា អាក្រក់អាក្រី គឺមិនសមរម្យ មិនគប្បីសោះ (ជាពិសេសទាក់ទងនឹងសីលធម៌) :


t_main: អាក្រូស្យាណូស
t_pron: [អា-ក្រូ-ស្យា-ណូស]
t_source: (បារ. acrosianose)
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) អាការៈមិនប្រក្រតីរបស់ស្បែក ដោយចុងដៃ ចុងជើង ឡើងពណ៌ខៀវស្លេកជាប្រចាំ។ អាការៈនេះកម្រកើតមាននៅច្រមុះ ត្រចៀក ថ្ពាល់ និងផ្នែកខាងក្រោយនៃដើមដៃ។


t_main: អាក្រោស
t_pron: [អា-ក្រោស]
t_source: (សំ. អាក្រោឝ ឬ អាក្រោឝន)
t_poly: ១)
t_exp: ពាក្យគរហា, ពាក្យនិន្ទា; បណ្ដាសា; ពាក្យជេរប្រទេចឮខ្លាំងៗ; ការស្រែកគំហកឬគំរាម, ការសង្ឃកដាក់។
t_notes:
(ចួនកាល, ក្មេងដែលប្រហែសឱ្យបែករបស់ស្រួយដូចយ៉ាង ក្អមដី, កែវ, ចានជាដើម, ដើម្បីឱ្យក្មេងនោះរាងចាល ចេះប្រុងប្រយ័ត្ន មិនប្រហែសឱ្យបែកទៀត, គេយកបំណែកអំបែងនោះ ចងព្យួរនឹងកក្មេងនោះឱ្យវាដើរបីជុំផ្ទះលំនៅ ស្រែកប្រកាសឱ្យគេរាល់គ្នាឮថា អាក្រោសអើយ ខ្ញុំឱ្យបែកក្អម! ... ការផ្ចាលទោសបែបនេះលើសលប់ណាស់, អ្នកដែលធ្លាប់ប្រកាន់ធ្វើ គួរលើកលែងធ្វើតទៅ)។


t_poly: ២)
t_exam: ស្រែកអាក្រោសឱ្យអ្នកស្រុក អ្នកភូមិឮរាល់គ្នា។
t_exp:
ការស្រែកដោយមានកំហឹងខ្លាំងភ្លេចគិតដល់សេចក្ដីអៀនខ្មាស ប្រកាសទោសអ្នកដែលឈ្លោះប្រកែកនឹងខ្លួន ឱ្យអ្នកស្រុកភូមិផងរបងជាមួយបានឮរាល់គ្នា :


t_main: អាខ្យា
t_pron: [អា-ខ្យា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: នាម, ឈ្មោះ, អធិវចនៈ; ការស្រែកហៅ; ការហៅឈ្មោះ, ការហៅតាមឈ្មោះដែលរៀងក្នុងបញ្ជី :
t_exam:
(ព.កា.) ថា អ្នកទាំងអស់គ្នា ប្រុងស្ដាប់អាខ្យា ឮហើយមូលមក កុំបាច់ឱ្យគេ ពិបាកដើររក ជជ្រកមមក នាំឱ្យខាតការ។


t_main: អាខ្យាន
t_pron: [អា-ខ្យាន]
t_source: (សំ.; បា.​ អក្ខាន)
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រាប់, ការនិយាយប្រាប់; ការបូរបាច់ឬរៀបរាប់ប្រាប់, ការតំណាលប្រាប់; រឿងតំណាល, រឿងនិទានដែលនិយាយតំណាលតៗមក។


t_main: អាគតសញ្ញា
t_pron: [អា-គៈ-តៈ-ស័ញ-ញ៉ា]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
សញ្ញាប្រាប់សេចក្ដីថា មកពី មានរូបសណ្ឋានជាធ្នូ (<) នេះ, សម្រាប់ប្រើប្រាប់សេចក្ដីឱ្យដឹងថា សព្ទនេះមានប្រភពមកពីសព្ទនោះ, ដូចជា ទស្សនាការ < ទស្សន + អាការៈ (ទស្សនាការ មកពី ទស្សន និង អាការៈ) ជាដើម, ជាគូគ្នា នឹង គតសសញ្ញា (>) នេះដែលត្រូវប្រើជា ទស្សន + អាការៈ > ទស្សនាការ (ទស្សន និង អាការៈ ទៅជា ទស្សនាការ)។


t_main: អាគម
t_subscrip: 1
t_pron: [អា-គំ]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_exp:
ការមក, ដំណើរមកដល់; ការរៀនសូត្រ; សេចក្ដីដឹង; ការចេះដឹង; គម្ពីរ, សាស្ត្រឬសាស្ត្រា, ពុទ្ធមន្ត; គាថាដែលរៀនចេះចាំតៗគ្នាមក; របៀន។


t_main: អាគម
t_subscrip: 2
t_pron: [អា-គំ]
t_poly: ១)
t_exp:
(ព.វ.) អក្សរដែលចុះថែមមក, សម្រាប់បាលីភាសា, ដូចជាចតុ + អរិយសច្ច ចុះ រ ថែមមកជា ចតុរ ហើយធ្វើ អ ជា អា > ចតុរារិយសច្ច "អរិយសច្ចបួន"; អក្សរ រ ដែលចុះថែមហៅថា រ អាគម។


t_poly: ២)
t_exam: ចតុ + អង្គ > ចតុរង្គ (រ ជាអាគម), ឆ + អភិញ្ញា > ឆឡភិញ្ញា (ឡ ជាអាគម)។
t_exp:
(ភាសា.) សទ្ទតាដែលឥតទាក់ទងនឹងជាតិសព្ទ កើតឡើងក្នុងពាក្យឬកន្សោមពាក្យខ្លះ ដើម្បីជាវិសាលសូរ ឬ ដើម្បីសម្រួលអំណាន :


t_main: អាគុយ
t_pron: [អា-គុយ]
t_source: (បារ. accumulateur)
t_pos: ន.
t_exam: អាគុយឡាន អាគុយម៉ូតូ។
t_exp:
ឧបករណ៍ផ្ទុកនិងផ្ដល់ចរន្តអគ្គិសនីដែលបានមកពីថាមពលគីមី មានថាមពលច្រើនជាងថ្មពិល មានរាងជាធុងប្រលេពីប៉ែតកែង ទំហំប្រមាណ៣០សង់ទីម៉ែត្រ ឬក៏ធំជាងនេះ :


t_main: អាគូទុយម៉ង់
t_pron: [អា-គូ-ទុយ-ម៉ង់]
t_source: (បារ. acoutumance)​
t_pos: ន.
t_exam: អាគូទុយម៉ង់ថ្នាំងុយដេក តម្រូវឱ្យដំឡើងបរិមាណឱសថ ទើបទទួលបានប្រសិទ្ធភាព។
t_exp:
(វេជ្ជ.) បាតុភូតនៃសរីរាង្គមិនឆ្លើយតបនឹងការប្រើឱសថ គ្រឿងពុល ឬគ្រឿងញៀន ដែលតម្រូវឱ្យប្រើពីកម្រិតទាបទៅខ្ពស់ដើម្បីទទួលបាននូវប្រសិទ្ធភាព :


t_main: អាង
t_subscrip: 1
t_pron: [អាង]
t_pos: កិ.
t_exp: សង្ឃឹមដល់, សង្ឃឹមទៅរក; ពោលដល់; ចង្អុលទៅរក, យកជាគោល, យកជាកសិណឬជាតឹកតាង; ពឹងផ្អែកទៅលើ, យកជាទីពឹង :
t_exam: អាងមានចំណេះ, អាងច្បាប់; អាងសាក្សី, អាងចៅហ្វាយនាយ។
t_notes:
(អ្នកខ្លះប្រើពាក្យ អាង នេះជា ន. ក៏មាន «ការណ៍នេះពិតណាស់ សឹងមានអាង; មានមាត្រាច្បាប់ជាអាង» ។ តាមការពិត, អាង ជា កិ. សំអាង ជា ន. គួរប្រើថា ការណ៍នេះពិតណាស់ សឹងមានសំអាង, មានមាត្រាច្បាប់ជាសំអាង ដូច្នេះវិញ ទើបពេញជាត្រឹមត្រូវ)។


t_main: អាងទន្លេ
t_pron: [អាង-ទន់-លេ]
t_pos: ន.
t_exam: អាងទន្លេមេគង្គលើនៃប្រទេសកម្ពុជា។
t_exp:
(ភូមិ.) តំបន់ភូមិសាស្ត្រដែលកំណត់ដោយព្រំប្រទល់ផ្ទៃជម្រាលទទួលទឹកភ្លៀងបង្កើតជាប្រព័ន្ធទឹកហូរ ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងទឹកលើដីនិងទឹកក្រោមដី។ អាងទន្លេដែលធំ មានអាងទន្លេរង :


t_main: អាចក្ដី
t_pron: [អាច-ក្ដី]
t_pos: សព្វ.
t_exam: អាចក្ដីបួសបាន ១០ វស្សាហើយ ប៉ុន្តែអាចក្ដីមិនចេះទេស្នាទេ ចេះតែសូត្រធម៌។
t_notes: (សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ម.ប្រ., ប្រើតែពាក្យ អាត្មា ជាធម្មតា).
t_exp:
(ស.ស.) (ព.បុ.) ពាក្យជាបុរិសសព្វនាមសម្រាប់បព្វជិតប្រើជាជំនួសឈ្មោះខ្លួន និយាយទៅរកគ្រហស្ថជាសាធារណជន ជាជំនួសពាក្យថា "អាត្មា" (ដោយសេចក្ដីថា "ជាអ្នកដឹងសេចក្ដីខុសត្រូវរាក់ជ្រៅបាន" ឬថា "ជាអ្នកអាចដឹងកិច្ចការក្នុងក្ដី គឺក្នុងវត្តអារាមបាន") :


t_poly: ២)
t_exp: ឧច្ចារៈ (អាចម៍) :
t_exam:
បន្ទោអាចម បន្ទោឧច្ចារៈ។ (ព.កា.) អាចមជាពាក្យសមជាងអាចម៍ ចាស់ទុំសម្រេចថាត្រូវស្ដី ចំពោះបុគ្គលដែលគប្បី គោរពកោតក្រែងរអែងចិត្ត។


t_main: អាចម៍កន្លង់
t_pron: [អាច់-កន់-ឡង់]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) កម្ទេចដែលកើតអំពីខួង, ស្វាន, ខៃ, ក្ដារ (ដោយដែកកណ្ដារ) ជាដើម ស្រដៀងឬដូចកម្ទេចដែលកន្លង់ចោះ (ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា មូលកន្លង់ ឬ កម្ទេចដែកខួង ជាដើម) :

t_exam:
(ព.កា.) ប្រើ អាចម៍ ថា មូល វិញ រីពាក្យណាៗ ខាងដើមមានថា អាចម៍ៗនេះផ្សំ ត្រូវស្ដីថាមូល ខាងដើមទើបសម នឹងក្សត្រិយ៍ឧត្តម ដែលត្រូវកោតក្រែង។ ពាក្យមូលកន្លង់ ជាវាចាផ្ចង់ ដោយក្ដីរអែង គោរពមហាក្សត្រិយ៍ ជាព្រះគម្ដែង ចាស់បូរាណតែង- តែស្ដីយ៉ាងហ្នឹង។


t_poly: ២)
t_exp: ដែលសោះអស់ជាតិដើម ហើយក្ដាំងខះជាដុំៗ ផុយៗ (ចំពោះតែវត្ថុល្អិតផង់) :
t_exam:
ស៊ីម៉ងត៍អាចម៍ក្រពើ ឬស៊ីម៉ងត៍ឡើងអាចម៍ក្រពើ (ស៊ីម៉ងត៍ដែលសោះប្រើការពុំកើត; ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា ស៊ីម៉ងត៍មូលក្រពើ)។


t_main: អាចម៍ក្រចក
t_pron: [អាច់-ក្រ-ចក]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ទិលឬក្អែលដែលនៅជាប់នឹងក្រចក ត្រង់ខាងចុងម្រាម (ព.គ.) ក្អែលក្រចក ឬ មន្ទិលក្រចក; ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា មូលក្រចក ឬ មន្ទិលក្រចក ក៏បាន)។


t_main: អាចម៍ច្រមុះ
t_pron: [អាច់-ច្រ-ម៉ុះ]
t_pos: ន.
t_exp:
សំបោរឬមន្ទិលដែលខះកកនៅក្នុងរន្ធច្រមុះ (ព.គ.) មន្ទិលច្រមុះ; ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា មូលច្រមុះ ឬ មន្ទិលច្រមុះ)។


t_main: អាចម៍ដំរី
t_pron: [អាច់-ដំ-រ៉ី]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.ប្រ.) ឈ្មោះខ្នុរមួយប្រភេទ មានផ្លែតូចៗមូលៗ (ប្រៀបប្រដូចនឹងសណ្ឋានដុំអាចម៍ដំរី) :
t_exam:
ខ្នុរអាចម៍ដំរីផ្លែតូចៗមែន ប៉ុន្តែក្នុងមួយដើមៗមានផ្លែច្រើន ហើយមានរសផ្អែមពិសាណាស់ (ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា ខ្នុរមូលដំរី ឬ ខ្នុរម្រេច)។


t_main: អាចម៍ធ្មេញ
t_pron: [អាច់-ធ្មេញ]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ទិលដែលនៅជាប់នឹងធ្មេញ, សម្អេកធ្មេញ; (ព.គ.) មន្ទិលធ្មេញ; ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ក៏ថា មន្ទិលធ្មេញ ដែរ។


t_main: អាចម៍បន្ទោះ
t_pron: [អាច់-បន់-ទោះ]
t_pos: ន.
t_exp: កម្ទេចឬចម្រៀកដែលកើតពីបិតបន្ទោះឫស្សីឬក៏ផ្ដៅជាដើម :
t_exam:
អញប្រឹងប្រមូលអាចម៍បន្ទោះទុកធ្វើសំបុកមាន់, វាចេះតែមកយកទៅបង្កាត់ភ្លើងអស់! (ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា មូលបន្ទោះ)។


t_main: អាចម៍បំណះ
t_pron: [អាច់-បំ-ណះ]
t_pos: ន.
t_exp: បន្ទះដីដែលរបើកធ្លាក់តម្រួតៗប៉ះលើគ្នាព្រោះភ្ជួរ :
t_exam:
អ្នកចម្ការគេច្រើនភ្ជួរដីពីក្នុងខែរំហើយ ហាលអាចម៍បំណះឱ្យឆ្អិនដី ដើម្បីឱ្យល្អដំណាំ (ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា មូលនង្គ័ល)។


t_poly: ២)
t_exp:
ពន្លឺតូចដែលធ្លាក់រ៉ុយ ឬរតាយៗ ពីផ្ទៃអាកាសខាងលើចុះមកហើយបាត់ទៅវិញ មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងពន្លឺកាំជ្រួចយ៉ាងតូចដែលធ្លាក់ចុះមកខាងក្រោមវិញ :

t_exam:
យប់មិញខ្ញុំឃើញអាចម៍ផ្កាយធ្លាក់ចុះត្រង់ផ្ទះអ្នក, ខ្ញុំនឹកថាអ្នកមុខជានឹងបានកូន (បើធ្លាក់មកធំបន្តិច ច្រើនហៅ ទេពច្យុត)។


t_main: អាចម៍ផ្ចិត
t_pron: [អាច់-ផ្ចិត]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ទិលឬក្អែលដែលកកនៅក្នុងក្រហូងផ្ចិតមនុស្ស (ព.គ.) ហៅ ក្អែលផ្ចិត ឬ មន្ទិលផ្ចិត; ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា មូលផ្ចិត ឬថា មន្ទិលផ្ចិត ក៏បាន)។


t_main: អាចម៍ព្រៃ
t_pron: [អាច់-ព្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) លាមករបស់ទារកទើបនឹងកើត មានពណ៌ខៀវត្នោត ស្អិត និងគ្មានក្លិនដែលជុះចេញមកក្នុងរយៈពេលពី២៤ទៅ៤៨ម៉ោង។


t_main: អាចម៍រុយ
t_pron: [អាច់-រុយ]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.ប្រ.) ស្នាមអុជៗពណ៌ក្រមៅលំនាំនឹងប្រជ្រុយ ដែលមាននៅលើស្បែកមនុស្ស :
t_exam: គាត់ចាស់ណាស់ហើយ បែកអាចម៍រុយពេញខ្លួន (រ.ស. ហៅ ព្រះអាឡកៈ)។
t_notes:
(អាចម៍រុយនុះឯង កាលណាបើឡើងជាកន្ទួលខ្ពស់ៗបន្តិចជាងស្បែក ហៅថា បែកប្រជ្រុយ។ ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ឬព.គ. ទោះបី អាចម៍រុយ ក៏ត្រូវហៅ បែកប្រជ្រុយ ដែរ)។


t_main: អាចម៍ល័ក្ដ
t_pron: [អាច់-លាក់]
t_poly: ១)
t_exp:
កាកល័ក្ដដែលប្រើភ្ជ័រភ្ជាប់ភ្ជិតមាត់ដបនិងស្រោមសំបុត្រជាដើម (ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ) ហៅថា អាចម៍ល័ក្ដបារាំង ឬ កាកល័ក្ដបារាំង។


t_poly: ២)
t_exp:
កាកល័ក្ដស្រម៉ដែលស្ងោររំងាស់អស់ជាតិហើយ, សម្រាប់ប្រើការភ្ជ័រភ្ជាប់អ្វីផ្សេងៗ (ព.គ.) ឬពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា កាកល័ក្ដ)។


t_main: អាចម៍សត្វ
t_subscrip: 1
t_pron: [អាច់-ស័ត]
t_pos: ន.
t_exam: ម្រេចអាចម៍សត្វសម្រាប់ប្រើការផ្សំថ្នាំក្ដៅ។
t_exp:
ឈ្មោះគ្រាប់ម្រេចទុំដែលមានបក្សីពួកខ្លះចឹកស៊ី ហើយបន្ទោវច្ចៈធ្លាក់ចុះមកនៅលើផែនដីគេរើសសន្សំយកមកលាងទឹកឱ្យស្អាតហើយហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួត (ព.គ.) ហៅ ម្រេចស; ពាក្យក្រាបទូលក្សត្រិយ៍ថា ម្រេចមូលសត្វ ឬ ម្រេចវច្ចសត្វ, ម្រេចស ក៏បាន)។ :


t_main: អាចម៍អណ្ដើក
t_pron: [អាច់-អន់-ដើក]
t_pos: ន.
t_exam: មេឃស្រទំពីរបីថ្ងៃ ហាលសំពត់ទទឹកមិនស្ងួតឡើងអាចម៍អណ្ដើកខូចអស់!
t_exp:
(ព.ប្រ.) មន្ទិលមានសម្បុរខ្មៅជាំរទុះៗ ដែលកើតនាវត្ថុផ្សេងៗមានស្លឹកត្នោតឆៅ, កន្ទេលចចូត, សំពត់ទទឹកជាដើម ដោយមានអាកាសធាតុត្រជាក់អួអ័ព្ទ (ប្រៀបប្រដូចនឹងសម្បុរអាចម៍អណ្ដើក) :


t_main: អាចរិយ
t_pron: [អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ]
t_source: (បា.សំ. អាចាយ៌, ខ្មែរសរសេរសម្រួលជា អាចារ្យ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អាចារ្យ ផង)។
t_exp:
អ្នកប្រដៅឬហាត់មារយាទ; អ្នកប្រព្រឹត្តល្អ, អ្នកកាន់ត្រឹមត្រូវ, អ្នកត្រឹមត្រូវ; អ្នកដែលសិស្សត្រូវគោរព, អ្នកធ្វើប្រយោជន៍ដល់សិស្ស, អ្នកបង្រៀនចំណេះគេ, គ្រូ, គ្រូបង្រៀន។


t_main: អាចរិយ
t_subword: អាចរិយវាទ
t_pron: [អា-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ-វាត]
t_pos: ន.
t_exp: វាទៈរបស់អាចារ្យ :
t_exam:
ធម៌វិន័យខាងពួកពុទ្ធសាសនិកជនមហាយានិកជា "អាចរិយវាទ" (ព្រោះប្រកាន់តាមវាទៈនៃអាចារ្យរបស់ខ្លួនៗ), ខាងហីនយានិកជា "ថេរវាទ" (ព្រោះប្រកាន់តាមបែបបឋមសង្គាយនា)។


t_main: អាចារ្យ
t_pron: [អា-ចា]
t_source: (សំ. អាចាយ៌, ខ្មែរប្រើជា អាចារ្យ ដើម្បីឱ្យស្រួលងាយមើល; បា. អាចរិយ)
t_pos: ន.
t_exam: សិស្សមានវិជ្ជាដោយសារអាចារ្យខំប្រឹងបង្រៀន។
t_exp:
អ្នកប្រដៅឬហាត់មារយាទ; អ្នកប្រព្រឹត្តល្អ, អ្នកកាន់ត្រឹមត្រូវ, អ្នកត្រឹមត្រូវ, អ្នកដែលសិស្សត្រូវគោរព, អ្នកធ្វើប្រយោជន៍ដល់សិស្ស, អ្នកបង្រៀនចំណេះគេ, គ្រូ, គ្រូបង្រៀន :

t_notes:
(ម.ព. អាចរិយ ផង។ ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាថា អាចារ្យ មាន ៥ ប្រភេទគឺ១-បព្វជ្ជាចារ្យ អាចារ្យបំបួស គឺភិក្ខុអ្នកបំបួសកុលបុត្រឱ្យបានជាសាមណេរ; ២-ឧបសម្បទាចារ្យ ភិក្ខុអ្នកសូត្រញត្តិចតុត្ថកម្មវាចាឱ្យសាមណេរបានឧបសម្បទាជាភិក្ខុភាព លោកគ្រូសូត្រ; ៣-ឧទ្ទេសាចារ្យ អាចារ្យបង្រៀនបាលី; ៤-និស្សយាចារ្យ អាចារ្យអ្នកឱ្យនិស្ស័យ គឺភិក្ខុអ្នកទទួលភារៈឱ្យសិស្សនៅអាស្រ័យនឹងខ្លួន ផង គ្រូទទួលបន្ទុក; ៥-ធម្មាចារ្យ អាចារ្យអ្នកបង្រៀនធម៌អាថ៌ឬបង្រៀនចំណេះវិជ្ជាសិល្បសាស្ត្រផ្សេងៗ ហៅ វិជ្ជាចារ្យឬវិទ្យាចារ្យ, សិប្បាចារ្យឬសិល្បាចារ្យ ជាដើម តាមរូបសព្ទចំណេះដែលបង្រៀនក៏បាន ម.ព. អន្តេ-វាសិក និង សិស្ស ផង ពាក្យថា អាចារ្យ នេះខ្មែរហៅបានច្រើនយ៉ាងទៅទៀតតាមដំណើរដែលគួរប្រកបហៅ, ដូចជា អាចារ្យកម្មដ្ឋាន គ្រូបង្រៀនកម្មដ្ឋាន រាប់ចូលក្នុង ធម្មាចារ្យ)។


t_main: អាចារ្យវត្ត
t_pron: [អា-ចា-វ័ត]
t_pos: ន.
t_exam: គណៈកម្មការអាចារ្យវត្ត។
t_exp:
ឧបាសកដែលជាប្រមុខក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការផ្សេងៗក្នុងវត្ត (ក្នុងសម័យបុរាណហៅ អារាមិក ឬ អារាមិកជន; សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ លុះតែមន្ត្រីអ្នករាជការរដ្ឋបាលក្នុងនាទីយល់ព្រមផង ទើបធ្វើជាអាចារ្យវត្តបាន) :


t_main: អាចិណ្ណ
t_pron: [អា-ចិន]
t_source: (បា.; សំ. អាចីណ៌)
t_poly: a
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលបានសន្សំឬអប់រំទុកមកហើយ, ដែលធ្លាប់ប្រព្រឹត្ត, ធ្លាប់កាន់, ធ្លាប់ធ្វើ ថ្នឹកមកហើយ; ដែលជាប់ជានិស្ស័យតមកមិនដាច់។


t_main: អាជានេយ្យ
t_subscrip: 2
t_pron: [អា-ជា-នៃ]
t_pos: ន.
t_exp: សេះមានពូជល្អ, សេះមានពូជលឿន; សេះមានល្បឿនលឿនរួសរាន់ទាន់ចិត្ត; សេះល្អដែលបង្ហាត់បានបទ :
t_exam: សេះអាជានេយ្យ។
t_notes:
(បុរាណសរសេរ ជា អាជានៃយ ក៏មាន; ព.កា. ប្រើជា អាជានីយ ក៏បាន។ គម្ពីរពុទ្ធសាសនាប្រាប់សេចក្ដីថា អាជានេយ្យ មាន ៤ ប្រភេទគឺ ១- បុរសអាជានេយ្យ ព្រះពុទ្ធ, ព្រះអរហន្ត បា. បុរិសាជានេយ្យ; ២- ដំរីអាជានេយ្យ ដំរីមង្គលដែលហ្មបង្ហាត់បានបទឬដំរីសឹក បា. ហត្ថាជានេយ្យ; ៣- សេះអាជានេយ្យ សេះលឿនវិសេសដែលបង្ហាត់បានបទ បា. អស្សាជានេយ្យ; ៤- គោអាជានេយ្យ គោឧសភដែលបរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈល្អហើយគេបង្ហាត់បានបទ បា. គោអាជានេយ្យឬគវាជានេយ្យ)។


t_main: អាជីព
t_pron: [អា-ជីប]
t_source: (សំ.បា. អាជីវ, ខ្មែរប្រើផ្លាស់ វ ជា ព > អាជីព)
t_poly: ១)
t_exp: ដំណើរនៅមានជីវិត, ការនៅរស់; ការចិញ្ចឹមជីវិត, ដំណើរធ្វើការរបរចិញ្ចឹមជីវិត :
t_exam:
គាត់មានការលក់ដូរជាអាជីពរបស់គាត់, អ្នករកស៊ីដោយការបំបាត់ប្រវ័ញ្ចន៍ ឈ្មោះថាអ្នកមានអាជីវៈមិនបរិសុទ្ធ (មិច្ឆាជីវៈ)។


t_poly: ២)
t_exp:
(ទស្សនៈ.) លំដាប់តគ្នានៃសកម្មភាពនិងអាកប្បកិរិយាដែលទាក់ទងទៅនឹងការងារបុគ្គលម្នាក់ៗ ទាំងឥរិយាបថ តម្លៃ និងបំណងប្រាថ្នាក្នុងជីវិត។


t_main: អាជីវក
t_pron: [អា-ជី-វក់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
បព្វជិតពួកមួយ អ្នកប្រកាន់លទ្ធិផ្សេងពីពុទ្ធសាសនា, រាប់ចូលក្នុងពួកនិគ្រន្ថតិរ្ថិយ; បើអ្នកបួសភេទស្ត្រីហៅ អាជិវិកា (ក្នុងពុទ្ធកាល មានតែក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា)។


t_main: អាជីវកម្ម
t_pron: [អា-ជី-វៈ-កាំ]
t_poly: ១)
t_exam: ប្រកបអាជីវកម្មខាងឈើព្រៃ។
t_exp:
ការប្រកបមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត; ការចាត់ចែងធ្វើយកផលពីដំណាំ, ពីឈើព្រៃ, ពីព្រះធរណីជាដើម; ទីដីដែលគេប្រកបធ្វើការយកផលនោះៗ :


t_poly: ៣)
t_exp:
(ទស្សនៈ.) សិទ្ធិអំណាចដែលកាន់កាប់ដោយមនុស្សម្នាក់ ស្ថាប័នមួយ ឬរដ្ឋមួយ ដើម្បីចេញបញ្ជាឱ្យគោរព។ សិទ្ធិនេះ បញ្ជាក់ពីកាតព្វកិច្ចមួយដែលអ្នកនៅក្រោមបង្គាប់នៃអាជ្ញានេះត្រូវតែគោរពនិងអនុវត្តតាម។ អាជ្ញា គឺជាប្រភេទមួយនៃអំណាច ប៉ុន្តែអំណាចទាំងអស់មិនមែនសុទ្ធ តែជាអាជ្ញាទេ :

t_exam:
អាជ្ញាអាចគ្រប់គ្រងតែតំបន់និងមនុស្សមួយ ចំនួនដែលស្ថិតនៅក្រោមដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែមិនមែនគ្រប់គ្រងតំបន់និងមនុស្សផ្សេងទៀត ដែលស្ថិតនៅក្រៅដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួនទេ។


t_poly: ២)
t_exp:
សំបុត្រអនុញ្ញាតមានកំណត់កាល គឺកំណត់ត្រឹមប៉ុណ្ណោះខែឬប៉ុណ្ណោះឆ្នាំ ដែលរាជការរដ្ឋបាលចេញឱ្យដល់អ្នកដែលទទួលដេញយកមុខការរបរណាមួយផ្ទាល់ពីរាជការ ឬសំបុត្រដែលរដ្ឋបាលអនុញ្ញាតឱ្យរកស៊ីតែត្រឹមប៉ុណ្ណោះខែ ប៉ុណ្ណោះឆ្នាំ។


t_main: អាជ្ញា
t_subword: អាជ្ញាបើកស្ម័គ្រ
t_pron: [អាច-ញ៉ា-បើក-ស្មាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលកាន់ព្រះបរមរាជឱង្ការចេញទៅខេត្តក្រៅ កត់ឈ្មោះពួកប្រជាពលរដ្ឋដែលស្ម័គ្រចិត្តចូលជាកម្លាំងនៃអស់លោកសេនាបតី មន្ត្រីខាងក្នុង ... (ប្រើតែក្នុងរជ្ជកាលពីដើម)។


t_main: អាជ្ញា
t_subword: អាជ្ញាសិទ្ធិ
t_pron: [អាច-ញ៉ា-សិត]
t_pos: ន.
t_exp:
អំណាចដាច់ខាត គឺអំណាចដែលព្រះរាជាទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទានដល់មេទ័ព ក្នុងកាលមានសង្គ្រាម (ក្នុងរជ្ឋកាលនៃក្សត្រិយ៍ពីបុរាណ មានប្រោសព្រះរាជទានអាវុធណាមួយ ជាព័ស្ដុតាងឱ្យមេទ័ពនោះកាន់ជាសម្គាល់ផង ហៅថា អាវុធអាជ្ញាសិទ្ធិ "អាវុធជាព័ស្ដុតាងនៃអំណាចដាច់ខាត")។


t_main: អាជ្ញា
t_subword: អាជ្ញាហ្លួង
t_pron: [អាច-ញ៉ា-លួង]
t_pos: ន.
t_exam: អាជ្ញាហ្លួងពន្ធស្រូវខេត្តបាទី។
t_exp:
អ្នកដែលកាន់ព្រះបរមរាជឱង្ការចេញទៅកត់ពន្ធ គឺហូតយកពន្ធអំពីរបរនៃពួកប្រជាជនក្នុងរជ្ជសីមា មានស្រូវនិងផលដំណាំផ្សេងៗជាដើម :


t_main: អាជ្ញាកណ្ដាល
t_pron: [អាច-ញ៉ា-កន់-ដាល]
t_poly: ១)
t_exp:
មន្ត្រីដែលទទួលបង្គាប់ពីរាជការមុខក្រសួង ហើយចេញទៅជាកណ្ដាល គឺមិនសមខាងណា, ជាអ្នកពិនិត្យការណ៍ឱ្យឃើញសេចក្ដីពិត។


t_poly: ២)
t_exp:
ជនអព្យាក្រឹតដែលសម្រុះសម្រួលក្នុងដំណើរការផ្សះផ្សារភាគីជម្លោះដោយឈរលើឆន្ទៈសេរីរបស់ភាគីនិងគ្មានការដាក់សម្ពាធ។


t_poly: ៣)
t_exp:
មន្ត្រីកីឡាដែលមានតួនាទីជាកណ្ដាល ជាអ្នកដឹកនាំការប្រកួត ហើយមានអំណាចដាក់ពិន័យព្រមទាំងកំណត់ជ័យលាភីនៃការប្រកួត។


t_main: អាជ្ញានិយម
t_pron: [អាច-ញ៉ា-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ទស្សនៈនយោបាយមួយដែលយល់ថា ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវតែគោរពអាជ្ញាធរជាដាច់ខាត ដោយមិនអនុញ្ញាតឱ្យសួរដេញដោលឡើយ។


t_main: អាជ្ញាភាព
t_subscrip: 2
t_pron: [អាច-ញ៉ា-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភាសា.) អវត្តមានភាពនៃទំនាក់ទំនងដែលមានជាធម្មជាតិ ឬភាពដែលមិនជាប់ទាក់ទងគ្នាផ្ទាល់ជាធម្មជាតិរវាងខ្លឹមសារភាសានិងទម្រង់ភាសា។


t_main: អាជ្ញាសាលា
t_pron: [អាច-ញ៉ា-សា-ឡា]
t_poly: ១)
t_exp:
អ្នកដែលរាជការតាំងឱ្យមានមុខការជាជំនួយតុលាការ ... (ត្រូវបានផលប្រយោជន៍ពីគូក្ដី តាមកំណត់ដែលច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យយក)។


t_poly: ២)
t_exp:
(ច្ប.) មន្ត្រីជំនួយការតុលាការ ទទួលបន្ទុកអនុវត្តកិច្ចការលក់ដោយបង្ខំ អនុវត្តសិទ្ធិប្រាតិភោគ អនុវត្តដោយបង្ខំ អនុវត្តការបញ្ជូនដោយផ្អែកតាមការសម្រេចសេចក្ដីច្បាប់ឬមូលដ្ឋានគតិយុត្តផ្សេងទៀត។


t_main: អាដានា
t_pron: [អា-ដា-ណា]
t_poly: ១)
t_exp:
ពាក្យប្រើកាត់ខ្លីពី អាដានាដិយៈ ដែលជាឈ្មោះព្រះសូត្រឬព្រះបរិត្តមានក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា ហៅថា អាដានាដិយសូត្រ ឬ អាដានាដិយបរិត្ត។


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ត្រស្ដិ ផង)។
t_exp:
តាមរជ្ជប្បវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, នៅថ្ងៃ ១៤រោចខែផល្គុនរៀងរាល់ឆ្នាំ, មានព្រះរាជពិធីមួយធ្វើក្នុងព្រះបរមរាជវាំងក្នុងវេលាយប់ហៅថា ព្រះរាជពិធីបញ្ជាន់ត្រស្ដិ មាននិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃសូត្របាលីអាដានាដិយសូត្រ តាំងពីព្រលប់ទាល់ព្រឹក (សូត្រផ្លាស់គ្នា), មានបាញ់កាំភ្លើងធំយូរៗម្ដងគ្រប់ទិសធំទាំង ៤(បាញ់តាមសង្កាត់ឬថ្នាក់ធម៌), ហៅ កាំភ្លើងអាដានាដិយៈ ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ កាំភ្លើងអាដានា (ប្រើក្លាយមក, ទោះបាញ់កាំភ្លើងធំក្នុងពិធីផ្សេងៗក៏ហៅ កាំភ្លើងអាដានា ដែរ)។ លុះចំណេរកាលយូរមក, ហៅក្លាយឃ្លាតតាមៗគ្នាទៅជា កាំភ្លើងស័ក្ខណា, ប្រើជា កិ. ថា ស័ក្ខណាកាំភ្លើងធំ ដូច្នេះក៏មាន (គួរលើកលែងហៅ ស័ក្ខណា ត្រូវហៅ កាំភ្លើងអាដានា ដូចពីដើមវិញ)។ ព្រះរាជពិធីបញ្ជាន់ត្រស្ដិនោះសម័យឥឡូវហៅ ព្រះរាជពិធីភាណយក្ខ។


t_main: អាដេរ៉ង់
t_pron: [អា-ដេ-រ៉ង់]
t_source: (បារ. adhérence)
t_pos: ន.
t_exam: អស់រយៈពេលយូរក្រោយពីការវះកាត់ក្នុងពោះ ករណីខ្លះអាចកើតមានអាដេរ៉ង់នៃពោះវៀន។
t_exp:
(វេជ្ជ.) ជំនាប់ស្អិត, អាការៈស្អិតជាប់គ្នារវាងសរីរាង្គពីរឬច្រើននៅក្នុងកន្លែងណាមួយនៃសព៌ាង្គកាយដោយមូលហេតុផ្សេងៗ :


t_main: អាឌម្ពរ
t_pron: [អា-ឌ័ម-ពៈ-រៈ] ឬ [អា-ឌ័ម-ព]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្គរធំសម្រាប់វាយឱ្យឮខ្លាំងជាអាណត្តិសញ្ញាក្នុងកាលដែលមានមហាភ័យក្នុងក្រុង ដូចយ៉ាងភ្លើងឆេះផ្ទះច្រើនក្នុងក្រុង ឬមានទ័ពលុកចូលក្រុងជាដើម (ស្គរនេះគេដាក់តែនៅទីខ្ពស់ស្រឡះ ត្រង់កណ្ដាលក្រុង) ; ស្គរសម្រាប់វាយភ្ជុំកងទ័ព, ស្គរទ័ព។


t_main: អាឍ្យចរ
t_pron: [អា-ឍ្យៈ-ច]
t_source: (សំ.)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលធ្លាប់មានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភពីដើមមក គឺដែលធ្លាប់តែមានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភមាំមួនច្រើនតំណមកហើយ :
t_exam:
ត្រកូលអាឍ្យចរ, ពូជពង្សអាឍ្យចរ។ ព.កា. ថា ពូជអាឍ្យចរ ជាផៅបវរ តាំងពីដូនតា ជួនតាំងពីទួត ពីលួតពីលា សឹងមានចរិយា ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ។ ពូជខ្ពង់ខ្ពស់ថ្កើង ទោះបីបានឡើង យសស័ក្ដិម្ដេចកូវ ពុំដែលចើងម៉ើង ពព្រើតខុសផ្លូវ ច្រើនកាន់ត្រឹមត្រូវ គួរយកតម្រាប់។


t_poly: ២)
t_exp:
សារលិខិតដែលបុគ្គលណាមួយ ប្រគល់សិទ្ធិរបស់ខ្លួនទៅឱ្យអ្នកដទៃ ដើម្បីបំពេញកិច្ចការក្នុងនាមរបស់ខ្លួន; លិខិតបង្គាប់ដល់អ្នកកាន់កាប់ប្រាក់ឱ្យបើកប្រាក់តាមចំនួនដែលមានចុះនៅលើលិខិតនោះឱ្យទៅសាមីជន រួចហើយត្រូវឱ្យរក្សាទុកជាព័ស្តុតាងនៃសេចក្ដីបង្គាប់ (លិខិតបើកប្រាក់) ; មុខងារនិងកាតព្វកិច្ចដែលបណ្ដារាស្ត្រប្រគល់ឱ្យទៅបុគ្គលណាមួយ ដើម្បីធ្វើការជាតំណាងខ្លួនក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ។


t_main: អាណត្តិ
t_subscrip: 1
t_subword: អាណត្តិសញ្ញា
t_pron: [អា-ណ័ត-តិ-ស័ញ-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
សញ្ញាតាមដំណើរដែលបានមត់ឬណាត់គ្នារួចហើយ; គ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងតាមដំណើរដែលបានប្រាប់ ឬបង្គាប់រួចហើយ (មានលក្ខណៈឬទំនងថាដូច្នោះៗ)។


t_main: អាណា
t_subword: អាណាប្រជានុរាស្ត្រ
t_pron: [អា-ណា-ប្រ-ជា-នុ-រាស]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រជាជនក្នុងអាណាខេត្ត តាមលំដាប់ថ្នាក់បុគ្គលគឺថ្នាក់ខ្ពស់, កណ្ដាល, ទាប ឬប្រជាជនដែលនៅក្នុងអាណាខេត្តនិងរាស្ត្រប្រជាក្នុងប្រទេសចំណុះ។


t_main: អាណា
t_subword: អាណាប្រយោជន៍
t_pron: [អា-ណា-ប្រ-យ៉ោច]
t_pos: ន.
t_exp:
ផលប្រយោជន៍ផ្សេងៗដែលកើតពីការគ្រប់គ្រងប្រទេស (ផលប្រយោជន៍ជារាជការ) ឬផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកដែលមានអំណាចគ្រប់គ្រងមុខការឬក៏មុខរបរណាមួយ។


t_main: អាណាចក្រ
t_pron: [អា-ណា-ច័ក]
t_pos: ន.
t_exam: អាណាចក្រជាភារៈលើព្រះព្រះមហាក្សត្រ ឬ រដ្ឋាភិបាល ឯពុទ្ធចក្រជាភារៈលើពួកបព្វជិតពុទ្ធសាសនិក។
t_exp:
អំណាចដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងមួយជុំខេត្តដែន ដូចជាកង់រទេះ គឺអំណាចនៃការគ្រប់គ្រងប្រទេសមួយៗផ្សាយទៅជុំវិញប្រទេសនោះ (ពាក្យនេះ ប្រើជាគូគ្នានឹង សាសនចក្ក ឬ ពុទ្ធចក្ក ឬក៏ សាសនចក្រ, ពុទ្ធចក្រ) :


t_poly: ២)
t_exp:
(ប្រវត្តិ.) ទឹកដីកាន់កាប់និងគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ដោយប្រជាជាតិមួយដែលនៅក្រៅពីព្រំដែនរបស់ខ្លួននិងនៅតែផ្សារភ្ជាប់ជាមួយមាតុធានីដោយរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធខាងនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ច។


t_main: អាណានិគមនិយម
t_pron: [អា-ណា-និ-គំ-និ-យំ]
t_poly: ១)
t_exp:
លទ្ធិឬអធ្យាស្រ័យនៃជនខ្លះ ដែលចូលចិត្តតែខាងជ្រៀតជ្រែកវាយដណ្ដើមយកប្រទេសដទៃ មកធ្វើជាស្រុកចំណុះរបស់ខ្លួន។


t_poly: ២)
t_exam: សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង។
t_exp:
(វិ.ន.) ទម្រង់ដោយឡែកមួយនៃប្រព័ន្ធនយោបាយ ឬលទ្ធិនិងការអនុវត្តជាក់ស្ដែង ដែលនៅក្នុងនោះ មហាអំណាចមានលក្ខណៈរឹងប៉ឹងទៅបាន ដោយសារការឈ្លានពាន ការកាន់កាប់ទឹកដី និងប្រជាជននៃប្រទេសដែលគេហៅថាប្រទេសអាណានិគម :


t_main: អាណានិគមកម្ម
t_pron: [អា-ណា-និ-គំ-មៈ-កំា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប្រវត្តិ.) ការធ្វើអាជីវកម្មខាងផលប្រយោជន៍ដោយទាញយកនូវវត្ថុធាតុដើម កម្លាំងពលកម្ម ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ កន្លែងរស់នៅ។ល។ ពីដែនដីមួយសម្រាប់ជាផលប្រយោជន៍ចំពោះមាតុធានីរបស់ខ្លួន តាមរយៈការយកពន្ធដារ ជួនកាលពីនិគមជន ជួនកាលពីក្រុមហ៊ុននានាដែលធ្វើអាជីវកម្មលើធនធានរ៉ែឬធនធានផ្សេងទៀត។


t_main: អាណាប្លាស្មូស
t_pron: [អា-ណា-ប្លា-ស្មូស]
t_source: (បារ. anaplasmose)
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺអាណាប្លាស្មូសគោ។
t_exp:
(កសិ.) ជំងឺបង្កដោយបរាសិតស្ថិតក្នុងសន្តានអឺលីស្យាសេអា ពួកអាណាប្លាស្មា កើតចំពោះគោ ក្របី ចៀម ពពែ ឆ្កែ សេះ បង្កង់ ក្ដាន់ ឈ្លូស ប្រើស អូដ្ឋ ... ប៉ុន្តែគោជាសត្វដែលរងការរាតត្បាតខ្លាំងជាងគេ ពិសេសគឺគោពេញវ័យ :


t_poly: ៣)
t_exp:
(ច្ប.) ការគ្រប់គ្រងបីបាច់ ថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិ រូបកាយរបស់អនីតិជនដែលគ្មានអ្នកអំណាចមេបា ឬរបស់អសមត្ថជន។


t_main: អាណាឡូក
t_pron: [អា-ណា-ឡូក]
t_source: (អ. analogue)
t_pos: ន., គុ.
t_exam: រលកសំឡេងជាសញ្ញាអាណាឡូក។
t_exp:
(ប.ព.) សញ្ញាដែលតម្លៃរបស់វា អាចប្រែប្រួលជាប់ៗគ្នាតាមពេល, ដែលទាក់ទងនឹងប្រព័ន្ធឬគ្រឿងមួយដែលមានរលកសញ្ញាប្រែប្រួលជាប់ៗគ្នាតាមពេល :


t_main: អាណិកជន
t_pron: [អា-ណិ-កៈ-ជន់]
t_source: (បា. < អាណា + ណិក > ឥក + ជន)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកអាណិកជនជាតិចិននៅប្រទេសកម្ពុជា។
t_exp:
ជនដែលនៅក្នុងអំណាចគេ, ជនអ្នកនៅក្រោមអំណាចនៃបុគ្គលដទៃ; ជនជាតិនានាដែលនៅអាស្រ័យប្រកបមុខរបរក្នុងប្រទេសដទៃ :


t_main: អាណិត
t_pron: [អា-ណិត]
t_pos: កិ.
t_exp: នឹកអាសូរ, មានករុណា, នឹកស្រងោចលន្លោចចិត្តទៅរក, នឹកប្រណី :
t_exam:
អាណិតម្ដាយ, អាណិតកូន។ (ព.កា.) រីក្ដីអាណិត បណ្ដាលពីចិត្ត សង្វេគលន្លោច នៅស្ងៀមពុំសុខ ដូចគេបោចរោច ចេះតែអាណោច ចង់ជួយសង្គ្រោះ។


t_main: អាណិត
t_subword: អាណិតអនាថ
t_pron: [អា-ណិត-អៈ-ណាត]
t_pos: កិ.
t_exp: អាណិតអ្នកដែលឥតទីពឹងឬឥតទីពំនាក់; អាណិតអាសូរពន់ពេក :
t_exam:
(ព.កា.) អាណិតអនាថ ឆ្ពោះមនុស្សឥតញាតិ ណាមួយជួយគ្នា ឃើញគ្នាទ័លក្រ កំព្រីកំព្រា គួរសង្គ្រោះគ្នា ឱ្យបានសុខផង។ គ្នាក៏ដូចយើង ចង់សុខចង់ថ្កើង ចង់ឱ្យហ្មត់ហ្មង ប៉ុន្តែកម្មផល ផ្ដល់ខុសបំណង សូម្បីប៉ុនល្អង ក៏កែពុំកើត។


t_main: អាណិត
t_subword: អាណិតអាណោច
t_pron: [អា-ណិត-អា-ណោច]
t_pos: កិ.
t_exp: អាណិតស្រងោចលន្លោចចិត្ត :
t_exam:
(ព.កា.) អាណិតអាណោច ហាក់ដូចជាខ្លោច- ចិត្តឆ្ពោះទៅរក ជនដែលរងទុក្ខ ជជ្រុលជជ្រក មានអ្វីក៏យក ទៅជួយសង្គ្រោះ។


t_main: អាណិតអាសូរ
t_pron: [អា-ណិត-អា-សូ]
t_pos: កិ.
t_exp: អាណិតខ្លោចចិត្តឬអាណិតស្រងោចខ្លោចចិត្ត :
t_exam:
(ព.កា.) អាណិតអាសូរ កាលឮគេថ្ងូរ នៅស្ងៀមពុំសុខ ចង់តែទៅជួយ ឱ្យគេស្រាលទុក្ខ ចិត្តធ្ងន់កណ្ដុក ប៉ផ្អុករឿយៗ។ល។


t_main: អាណោច
t_pron: [អា-ណោច]
t_pos: កិ.
t_exp: ស្រងោចលន្លោចចិត្ត; នឹកអាណិតខ្លោចចិត្ត :
t_exam:
អាណោចចិត្ត។ (ព.កា.) នឹកឃើញចេះតែអាណោចចិត្ត ព្រោះដ្បិតធ្លាប់រាប់អានគ្នាមក ឥឡូវពុំដឹងទៅជ្រក សំណាក់អាស្រ័យនៅទីណា? ឃ្លាតបាត់ទៅហើយតើធ្វើម្ដេច បើលេចដំណឹងខ្លះទៅរ៉ា នឹងបានលៃលកតាមរកគ្នា ឥឡូវទៅជាទាល់គំនិត។


t_main: អាណោចអាធ័ម
t_pron: [អា-ណោច-អា-ធ័ម]
t_pos: កិ.
t_exp: ស្រងោចលន្លោចចិត្តពោរពេញដោយទុក្ខឬចង្អៀតចិត្តណែនតឹងស្ទើរប្រេះទ្រូង :
t_exam: នឹកអាណោចអាធ័មពុំស្រាក។
t_notes:
(ប្រើជា អាធម្ម ក៏មាន, ប៉ុន្តែសព្ទទាំង ២ នេះ មានសេចក្ដីផ្សេងគ្នា គឺ អាធ័ម "ដែលពេញ, ដែលពោរពេញ; ដែលហើមឡើង, ប៉ោងឡើង"; អាធម្ម "ដែលមិនត្រូវត្រង់ផ្លូវធម៌, មិនប្រកបដោយធម៌, មិនតាមយុត្តិធម៌" អាណោចអាធម្ម ស្រងោចលន្លោចចិត្ត ប៉ុន្តែមិនត្រូវចំពោះត្រង់ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា។ ម.ព. អាធ័ម និង អាធម្ម ផង)។


t_main: អាតាបី
t_pron: [អា-តា-ប៉ី]
t_source: (បា.; សំ.អាតាបិន៑)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា អាតាបិនី។ ម.ព. អាតាបៈ ផង)។
t_exp:
អ្នកដែលមានការព្យាយាមកម្ដៅបាប គឺអ្នកដែលខំប្រឹងប្រព្រឹត្តធម៌យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ដើម្បីដុតបំផ្លាញបង់នូវគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត, ដើម្បីឱ្យរីងស្ងួតកិលេស, អ្នកដែលប្រព្រឹត្តតបៈយ៉ាងមុតមាំ។


t_poly: ២)
t_exam: អាតាបៈរបស់យោគី។
t_exp:
ការព្យាយាមកម្ដៅបាបឬកម្ដៅកិលេស គឺការព្យាយាមដ៏មុតមាំដើម្បីដុតបំផ្លាញបង់នូវគ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត, ដើម្បីឱ្យរីងស្ងួតកិលេស; ការប្រព្រឹត្តតបៈយ៉ាងមុតមាំ :


t_main: អាតូមនិយម
t_pron: [អា-តូម-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ទ្រឹស្ដីបុរាណរបស់ដេម៉ូគ្រីត អេពីគួ និងលុយក្រែស ដែលថា ចុណ្ណភាគសុទ្ធល្អិតបំផុត មិនអាចបំបែកតទៅទៀតបាន និងមិនអាចបំផ្លាញបាន គឺជាសមាសភាពមូលដ្ឋាននៃចក្រវាលទាំងមូល។


t_main: អាត់
t_subscrip: 2
t_pron: [អាត់]
t_pos: ន.
t_exam: កើតអាត់, អាត់ស៊ីដៃ។
t_exp:
មេក្រមីដែលកើតនៅក្រោមស្បែកមនុស្ស, មានទឹករងៃថ្លាៗ (បន្តិចបន្តួច) នាំបណ្ដាលឱ្យរមាស់, ច្រើនកើតត្រង់ចង្វែកដៃ, បាតដៃ និងម្រាមដៃជាងកន្លែងឯទៀត :

t_notes:
(អាត់ មាន ២ យ៉ាងគឺ អាត់ទឹក អាត់ដែលមានសុទ្ធតែទឹករងៃថ្លា; អាត់ខ្សែ អាត់ដែលមានខ្សែមានមេជោះយកបាន ដូចជា ជោះអាត់ឱ្យគ្នាបន្តិច!)។


t_poly: ២)
t_exp: ចិត្ត :
t_exam:
នរូអ្នកណា ទោះយកអាត្មា ចូលសាសន៍ពុទ្ធរ័ត្ន ចូលធ្វើឱ្យត្រង់ ដោយនូវបន្ទាត់ ហៅស្វែងសម្បត្តិ យកផ្លូវនិព្វាន (សាស្ត្រាច្បាប់ក្រម)។

t_notes:
(សេចក្ដីអធិប្បាយនៃសុភាសិតនេះថា "បុរសស្ត្រីណាមួយ បើបានប្ដេជ្ញាចិត្ត ចូលកាន់ពុទ្ធសាសនាហើយ ត្រូវប្រតិបត្តិឱ្យត្រង់តាមបន្ទាត់ច្បាប់ព្រះពុទ្ធកុំឱ្យល្អៀង ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកស្វែងរកផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាន) "។


t_poly: ៣)
t_pos: សព្វ.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់ឮបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកនិយាយទៅរកគ្រហស្ថជាសាធារណជន, សំដៅសេចក្ដីថា "ខ្ញុំ, អាចក្ដី" :
t_exam: អាត្មាបួសបាន ៥ វស្សាហើយ។
t_notes:
(បើនិយាយទៅរកក្សត្រិយ៍និងសេនាបតីឬឥស្សរជន អ្នកមានបណ្ដាស័ក្ដិខ្ពស់ ត្រូវប្រើពាក្យថា "អាត្មាភាព" អាត្មាភាពសូមថ្វាយព្រះពរ ...; អាត្មាភាពសូមចម្រើនពរ ...។ ប្រើជាពាក្យទេសនាក្នុងកណ្ដាលប្រជុំពួកពុទ្ធបរិស័ទក៏បាន អាត្មាភាពសូមស្រង់យកសេចក្ដីពីក្នុងគម្ពីរបាលីផ្សេងៗ មកសម្ដែងឱ្យឃើញច្បាស់ ...។ សម្រាប់សាធារណជនទាំងបព្វជិត ទាំងគ្រហស្ថ)។


t_main: អាត្មោបជីវិន
t_pron: [អា-ត្មោ-ប៉ៈ-ជី-វិន]
t_source: (សំ. < អាត្មន៑ "ខ្លួន; ចិត្ត" + ឧបជីវិន៑ "អ្នកចិញ្ចឹមជីវិត"; បា. អត្តូបជីវី < អត្ត + ឧបជីវី)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាស្រ័យកម្លាំងខ្លួន :
t_notes: (បើស្ត្រីជា អាត្មោបជីវិនី។ ប្រើជា អត្តូបជីវី, អត្តូបជីវិនី)។
t_exam:
សព្វថ្ងៃ ខ្ញុំជាអាត្មោបជីវិន ឥតមានពឹងផ្អែកកម្លាំងលើអ្នកណាទេ; (ព.កា.) អាត្មោបជីវិន ជាអ្នកប៉ិនខាងរកស៊ី ទោះបីនឿយវក់វី ក៏ពុំដែលត្អូញមួយម៉ាត់។ ជាជនចេះខំប្រឹង មិនតម្អឹងខ្លាចវិបត្តិ ធ្លាក់ត្រូវហើយកម្ចាត់ នូវទ្រព្យធនឱ្យហិនហោច។


t_poly: ២)
t_exp:
តាមលទ្ធិខ្លះប្រែថា "ព្រលឹង" ក៏មាន, គេនិយាយថា ក្នុងរូបយើងមានអាត្ម័ន, កាលណាយើងដេកលក់ស៊ប់, ចួនកាលអាត្ម័នចេញពីរូប ត្រាច់ចរទៅខាងក្រៅ, លុះដល់វេលា ទើបវិលត្រឡប់ចូលមកក្នុងរូបវិញ (គេថា ព្រលឹងតូច ព្រលឹងធំ តាមទម្លាប់ជឿ)​ :

t_exam:
(ព.កា.) សម្រាប់ឱ្យងាយចាំថា អាត្ម័នអាត្មា ទោះប្រើពាក្យណា ក៏បានដូចគ្នា ទាំងពាក្យអត្តា នេះឯងក៏ជា ពាក្យមានន័យថា ចិត្តឬខ្លួនប្រាណ។ តាមពិតសម្ដី ទាំងពីរទាំងបី នេះមានសន្តាន ប្រភពកំណើត កើតពីដើមធាន អទ៑-ធាតុដែលមាន ន័យប្រែថាស៊ី។ ស៊ីសុខស៊ីទុក្ខ ស៊ីអ្វីគ្រប់មុខ ស៊ីឥតរើសទី អត្តាហ្នឹងឯង ចេញទែងខាងស៊ី ដែលហៅថាស៊ី គឺរងអារម្មណ៍។ អារម្មណ៍គ្រប់មុខ ទោះសុខទោះទុក្ខ ចេះតែសន្សំ ទោះអរទោះខឹង ទោះខ្ជិលទោះខំ ត្រជាក់ក្ដៅងំ ចេះតែទទួល។


t_main: អាទិ
t_subword: អាទិលុប
t_pron: [អា-ទិ-លុប]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.វ.) ការលុបអក្សរដើមនៃពាក្យមួយៗចេញ, ដូចជា ឧបាសក ជា បាសក, ឧបាសិកា ជា សិកា, ឧបាធ្យាយ ជា បាធ្យាយ ជាដើម (ក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលីមានន័យប្លែកៗ ពីនេះទៅទៀត)។


t_main: អាទិ
t_subword: អាទិសង្កេត
t_pron: [អា-ទិ-សង់-កេត]
t_pos: ន.
t_exam: អក្សរអាទិសង្កេត (ហៅ អក្សរសង្ខេប ក៏បាន)។
t_exp:
អក្សរសង្ខេបដែលដកយកតែមួយតួៗខាងដើមពីក្នុងពាក្យមួយៗមកប្រើ, ដូចជា កិ. គឺកិរិយាសព្ទ; គុ. គឺគុណសព្ទ; ន. គឺនាមសព្ទ; ពុ.ស. ឬ ព.ស. គឺពុទ្ធសករាជ; ភ.ព. គឺភ្នំពេញ ជាដើម :


t_main: អាទិ
t_subword: អាទិសព្ទ
t_pron: [អា-ទិ-ស័ប]
t_pos: ន.
t_exp:
សព្ទដែលជាដើម គឺសព្ទមានចំនួនច្រើន ប៉ុន្តែយកតែចំនួនប៉ុណ្ណោះៗមកប្រាប់ថា "មាននេះមួយៗ ជាដើម", ដូចជា សង្ហារិមទ្រព្យមានចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម (ចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម ជាអាទិសព្ទ)។


t_main: អាទិដ្ឋសព្ទ
t_pron: [អា-ទិត-ឋៈ-ស័ប]
t_source: (បា. និង សំ.)
t_pos: ន.
t_exam: ភព, សព, អត្តភាព, អាទីនព, អាទិត្យ ជា អាទិដ្ឋសព្ទ។
t_notes: (ម.ព. អាទេស ផង)។
t_exp:
សព្ទដែលអាទេស គឺសព្ទដែលផ្លាស់អក្សរនេះជាអក្សរនោះតាមវិធីវេយ្យាករណ៍, ដូចជា អានុភាវ ផ្លាស់ វ ជា ព ទៅជា អានុភាព; អា ទិប្ប > អាទិច្ច (ប្ប > ច្ច) ; អទិតិ > អាទិត្យ (តិ > ត្យ) ជាដើម :


t_main: អាទិត្យ
t_subscrip: 2
t_pron: [អា-ទិត]
t_pos: ន.
t_exp:
តាមលទ្ធិបុរាណឬលទ្ធិព្រាហ្មណ៍, អាទិត្យ ឬ អាទិច្ច ថា "បុត្រនៃនាងអទិតិ", ជានាមនៃទេវតាពួកមួយជាបុត្រនាង អទិតិ, បណ្ដាបុត្រទាំងនោះ មានបុត្រមួយឈ្មោះ អាទិត្យ ឬ សូរ្យាទិត្យ ជាទេវបុត្រអ្នកបំភ្លឺលោក ហៅ ព្រះអាទិត្យ។ (គម្ពីរពុទ្ធសាសនាក៏ប្រើពាក្យនេះអនុលោមតាមលទ្ធិបុរាណនោះដែរ)។


t_main: អាទិត្យ
t_subscrip: 5
t_pron: [អា-ទិត]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះនៃសប្ដាហៈ គឺកាលមួយជុំឬមួយខួបនៃថ្ងៃទាំង ៧:
t_exam: មួយអាទិត្យ, ពីរអាទិត្យ ។
t_notes:
(គួរហៅ សត្តាហៈឬសប្ដាហៈ ឬក៏ សប្ដាហ៍ ដូច្នេះវិញ (មួយសត្តាហៈ; ចាំដល់សប្ដាហ៍ក្រោយសឹមទៅ!) ព្រោះខ្មែររាប់ថ្ងៃអាទិត្យជាថ្ងៃទី ១ ទៅគ្រប់ ៧ ត្រឹមថ្ងៃសៅរ៍; ខ្មែរសម័យបុរាណហៅ មួយព្រះចន្ទ្រ ព្រោះរាប់ថ្ងៃចន្ទ្រជាថ្ងៃទី ១, លុះចំណេរកាលតៗមក មួយព្រះចន្ទ្រ ប្រើជាសព្ទអារក្សទៅវិញ)


t_poly: ២)
t_exam: ព្រះអាទិទេព; ព្រះពុទ្ធមិនមែនជាព្រះអាទិទេពទេ ព្រះអង្គគ្រាន់តែជាមនុស្សអស្ចារ្យ។
t_exp:
ពាក្យសន្មតហៅអនុត្តរបុគ្គលដែលគេជឿសម្គាល់ទុកថាជាព្រះជាអ្នកបង្កើតទឹកដីនិងសត្វលោក, ជាអ្នករក្សាការពារនិងឱ្យសុខទុក្ខដល់មនុស្សលោក :


t_main: អាទិទេពវិចារណញ្ញាណ
t_pron: [អា-ទិ-ទេប-វិ-ចា-រៈ-ណៈ-ញាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ជំនឿលើអត្ថិភាពរបស់អាទិទេពដោយផ្អែកលើវិចារណញ្ញាណ និងធម្មជាតិតែប៉ុណ្ណោះ ហើយអះអាងថា អាទិទេពបង្កើតចក្រវាល និងទុកឱ្យវាប្រព្រឹត្តទៅដោយខ្លួនឯងដោយមិនមានឥទ្ធិពលមកលើជីវិត បាតុភូតធម្មជាតិ និងការបង្ហាញបែបអធិធម្មជាតិទេ។


t_main: អាទិភាព
t_pron: [អា-ទិ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្លូវអាទិភាពសម្រាប់រថយន្តក្រុង។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ហេតុការណ៍ឬលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការយកចិត្តទុកដាក់ឬធ្វើប្រព្រឹត្តិកម្មថាអ្វីមួយសំខាន់ជាងអ្វីៗផ្សេងទៀត :


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp: ផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, តាំងផ្ដើមមុន; រៀបរបមុន :
t_exam:
កាលគេអាទិ៍ កាលគេផ្ដួចផ្ដើម, កាលគេរៀបរប ធម្មតាអ្នកជាជាតិ កាលគេអាទិ៍ឱ្យគិតគូរ កុំខ្ជិលដេកទទូរ ដល់ថ្ងៃរះពេញពន្លឺ (សាស្ត្រាច្បាប់កេរ្តិ៍កាល)។


t_main: អាទេស
t_pron: [អា-ទេស]
t_source: (បា.; សំ. អាទេឝ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អាទិដ្ឋសព្ទ ផង)។
t_exp:
ការពន្យល់, សេចក្ដីពន្យល់; ការនិយាយរៀបរាប់ឬបូរបាច់ប្រាប់; ដំណើរថ្លែងការណ៍; ពាក្យបង្គាប់, ការបង្គាប់បញ្ជា; បញ្ញត្តិ, ច្បាប់បញ្ញត្តិ; ការផ្លាស់ប្រែ។ ពាក្យនេះ ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹតនិងបាលី ចំពោះសេចក្ដីថា "ការផ្លាស់រូបអក្សរឱ្យប្លែកចាកភាពដើម" ដូចជា ផ្លាស់ រ > ល ដូចជា បរិពោធ > បលិពោធ "កង្វល់"; វ > ព ដូចជា វ្យញ្ជន > ព្យញ្ជន; កាវ្យ > កាព្យ; វ្យាករណ > "ព្យាករណ "ទំនាយ"; ឆ + វណ្ណរំសិ > ឆព្វណ្ណរង្សី "ព័ណ៌ ៦"; ឆ > ស + វ > ព = សព ដូចជា បុណ្យសព, ហែសព, រម្លាយសព; ត > ដ ដូចជា ទុក្កត > ទុក្កដ (អាបត្តិទុក្កដ)។


t_main: អាទ្យូន
t_pron: [អា-ទ្យូន]
t_source: (សំ.)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានពោះធំកំប៉ោង, ដែលដុះពោះកំប៉ោង; ដែលបរិភោគបានច្រើនហួសប្រមាណ (ស៊ីច្រើន) :
t_exam:
មនុស្សអាទ្យូន (ព.កា.) មនុស្សអាទ្យូន ដុះពោះធំពូន កំប៉ោងដូចហ៊ីង អាហារមួយថាស ស៊ីអស់រលីង ពោះធំត្រពីង នៅតែដដែល។ ឬ មួយបែបទៀតថា រូបរាងអាទ្យូន ប៉ុន្តែមានកូន សុទ្ធតែស្រស់បស់ គាត់មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ថាជាសប្បុរស កូនគាត់ទាំងអស់ សុទ្ធតែបានការ។


t_main: អាធម្ម
t_pron: [អា-ធ័ម]
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សអាធម្ម គឺមនុស្សក្រៅធម៌, ក្រៅច្បាប់។
t_notes: (ម.ព. អធម្ម ផង)។
t_exp:
ពាក្យប្រើក្លាយមកពី បា. អធម្ម "ដែលមិនមែនធម៌, ដែលខុសធម៌, ក្រៅគន្លងធម៌, ខុសច្បាប់" ឬ ក្លាយមកពី សំ. អាធរ្មិក "ដែលមិនប្រកបដោយធម៌, មិនតាមយុត្តិធម៌" :


t_main: អាធារ
t_subscrip: 1
t_pron: [អា-ធា]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់រង, សម្រាប់ទ្រ, គ្រឿងទ្រ; ការទំនុកបម្រុង, ការគាំទ្រ; ការរ៉ាប់រង; សេចក្ដីធន់ទ្រាំ, ទ្រាំទ្រ; អាងឬពាងទឹក; កន្លែងដែលទប់ខាំងទឹក, ស្រះទឹក; ទីដីមានជីជាតិល្អ។


t_main: អាន
t_subscrip: 1
t_pron: [អា-ណៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ, ដង្ហើមចេញ, អស្សាសៈ (ជាគូគ្នានឹង អាបាណ "ខ្យល់ដកដង្ហើមចូល, បស្សាសៈ; អានាបាណ" (< អាន + អាបាណ) "ដង្ហើមចេញនិងដង្ហើមចូល"; ហៅ អានាប្រាណ ក៏បាន)។


t_main: អានន្ទ
t_subscrip: 2
t_pron: [អា-ណន់]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះអានន្ទពុទ្ធុបដ្ឋាក (ហៅ ព្រះមហាអានន្ទ ក៏បាន)។
t_exp:
ព្រះនាមព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ (រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកអសីតិសាវ័ក ៨០) ជាពុទ្ធុបដ្ឋាកនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ :


t_main: អានាបាណ
t_pron: [អា-ណា-ប៉ា-ណៈ]
t_source: (សំ.បា. < អាន "ខ្យល់ដង្ហើមចេញ" + អាបាណ "ខ្យល់ដង្ហើមចូល")
t_poly: ១)
t_exp:
ខ្យល់ដង្ហើមចេញនិងខ្យល់ដង្ហើមចូល។ ក្នុងគម្ពីរកែសព្ទពន្យល់សេចក្ដីថា លោកអ្នកប្រាជ្ញពួកខ្លះយល់ថា អាន (= អស្សាស) "ខ្យល់ដង្ហើមចូល", អាបាណ (=បស្សាស) "ខ្យល់ដង្ហើមចេញ" ដូច្នេះវិញ, ក៏គង់បានសេចក្ដីថា "ខ្យល់ដង្ហើមចូលចេញឬចេញចូលដូចគ្នា គឺប្រើការបានដូចគ្នា (ហៅ អានាប្រាណ ក៏បាន ឬហៅត្រឹមតែ អានាបា ក៏បាន, អ.ថ. អា ណា ប៉ា)។


t_main: អានាហរោគ
t_pron: [អា-ណា-ហៈ-រោក]
t_source: (សំ.បា. អានាហ "ដំណើរទល់ឧច្ចារៈឬបស្សាវៈ" + រោគ "ជំងឺ")
t_pos: ន.
t_exp: រោគទល់ គឺជំងឺទល់ឧច្ចារៈឬបស្សាវៈ, ជំងឺទល់ខ្យល់, ជំងឺទល់ពោះច្រអរ :
t_exam:
ថ្នាំកែអានាហរោគ។ (ព.កា.) អានាហរោគមានម្ដងៗ ពុំគួរផ្សូរផ្សងត្រូវរកថ្នាំ មន្ទីរព្យាបាលមានប្រចាំ ប្រយ័ត្នកុំប្រើថ្នាំព្រៃផ្សៃ។


t_main: អានុភាព–
t_pron: [—អា-នុ-ភាប]
t_exp: (ម.ព. អានុភាព) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ :
t_exam:
គុណានុភាព, បុញ្ញានុភាព, ពលានុភាព, ឥទ្ធានុភាព ឬ ឫទ្ធានុភាព "អានុភាពនៃគុណ, អានុភាពនៃបុណ្យ, អានុភាពនៃកម្លាំង, អានុភាពនៃឫទ្ធិ" ជាដើម។


t_main: អាប
t_pron: [អាប]
t_pos: ន.
t_exam: របៀនចាប់អាប។
t_exp:
ឈ្មោះសិល្បវិទ្យាទុរាចារមួយយ៉ាងរបស់មនុស្សស្រី មានពិធីចងបិសាចឱ្យកាន់កាប់ សម្រាប់ប្រើធ្វើគេឱ្យឈឺចាប់ចុកសៀត :


t_main: អាបឡាប
t_pron: [អាប-ឡាប]
t_pos: គុ.
t_exp: ព្រវីព្រវារ, តតេបតតាប; កខ្វេសកខ្វាស :
t_exam:
ខ្វិនអាបឡាប។ (ព.កា.) ថា ដូចខ្វាក់បាំងស្បែក ដូចកល់តម្ពែក ចង់សូមប្រេងលាប ដូចថ្លង់ស្ដាប់ច្រៀង ទះដៃទាបៗ ដូចខ្វិនអាបឡាប ចង់ចងក្បិនរត់ (សាស្ត្រាច្បាប់រាជនេតិ)។


t_main: អាបោ
t_subword: អាបោធាតុ
t_pron: [អា-ប៉ោ-ធាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ធាតុទឹក គឺធាតុរាវៗ ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងធាតុ ៤យ៉ាង ឬ ៥យ៉ាងគឺ បឋវីធាតុ ធាតុដី, អាបោធាតុ ធាតុទឹក, តេជោធាតុ ធាតុភ្លើង, វាយោធាតុ ធាតុខ្យល់; អាកាសធាតុ ធាតុអាកាស។


t_main: អាប័ទ
t_pron: [អា-បាត់]
t_source: (សំ. អាបទ៑ ឬ សំ. បា. អាបទា)
t_pos: ន.
t_exp: គ្រោះកាច; អន្តរាយ; វិបត្តិ :
t_exam: ប្រទះលើអាប័ទ។
t_notes:
(សម្រាប់ប្រើជាពាក្យកាព្យដោយកវីត្រូវការប្រើ, ដូចកាព្យថា នៅស្ងៀមស្ងាត់ៗ ស្រាប់តែអាប័ទ កើតឡើងភ្លាមៗ នាំឱ្យវាក់វិន ទាក់ទិនទីមទាម គ្រោះកាចគំរាម ឱ្យបង់ធនធាន។ គឺអាបទា ទោះខ្លួនមានគ្នា ក៏ជួយពុំបាន ព្រោះកម្មអាក្រក់ មកឆ្មក់រុញច្រាន ភិតភ័យឥតស្រាន្ត រហាមរងទុក្ខ)។


t_main: អាប់
t_subscrip: 1
t_pron: [អាប់]
t_pos: គុ.
t_notes: (ម.ព. ស្រអាប់, អប្ប, អ័ព្ទ ផង)។
t_exp:
ដែលអន់ឬតិចពន្លឺ, អន់សម្បុរ; ថយលម្អ, មិនរុងរឿង; ថោក, ថោកថយ; សាបរលាប, ទន់ទាប; ខ្សោយ, ទន់ខ្សោយ; តិច, តិចផ្លូវដឹង, យឺតក្រយល់; ដែលឥតគេរាប់។


t_main: អាប់
t_subscrip: 2
t_pron: [អាប់]
t_pos: កិ.
t_exp: ផាត់ប្រាក់កាក់ឬលុយឱ្យទៅអ្នកទិញ :
t_exam:
ខ្ញុំទិញនំអ្នក ២៥ សេន ខ្ញុំឱ្យប្រាក់១រៀលទៅអ្នក ត្រូវអ្នកអាប់ ៧៥ សេនមកឱ្យខ្ញុំ (ពាក្យសាមញ្ញទំនើបថ្មី)។


t_main: អាប់ចុន
t_pron: [អាប់-ចុន]
t_source: (ស. អ័បចន; ល. អ័បចន អ.ថ. អាប់ចុន)​
t_pos: កិ.
t_exp: សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យជាង តាមចំនួនកាព្យដែលមានសម្ផស្សចាប់ចួនតាមដំណើរសេចក្ដីកវីក៏យល់ថាគួរប្រើ, ដូចជា :
t_exam:
កាលខ្លួនមានបុណ្យ ពុំស្គាល់អាប់ចុន ស្រវឹងថ្កើងថ្កាន លុះដល់ធ្លាក់ខ្លួន អស់យសធនធាន ទើបភ្ញាក់វិញ្ញាណ ស្គាល់ភាពអាប់ចុន។ ឥតគេរាប់អាន ព្រោះកម្មរុញច្រាន ឱ្យអស់ស័ក្ដិបុណ្យ ខំប្រឹងរិះរក ប៉ប៉ះប៉ប៉ុន តាមភាពអាប់ចុន ផ្សងបុណ្យព្រេងចាស់។


t_main: អាប់ដេត
t_pron: [អាប់-ដេត]
t_source: (អ. update)​
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) ការបន្ថែមព័ត៌មាន, លក្ខណៈទម្រង់ថ្មីចូលទៅក្នុងកម្មវិធី ឬ ផលិតផលដែលបានចេញផ្សាយរួច ឬដែលមានស្រាប់។


t_poly: b
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ដែលអួអាប់; ដែលប្រឡាក់ប្រឡូស :
t_exam:
ស្លៀកពាក់អាប់ប៉ត្រាប់បង្អាប់ខ្លួននិងជាតិឯង។ (ព.កា.) ស្លៀកពាក់អាប់ប៉ត្រាប់ ខុសទម្លាប់គេនិយម នាំឱ្យអ្នកតូចធំ ជាតិជាមួយអាប់ឱនផង។


t_main: អាប់រេអាក់ស្យុង
t_pron: [អាប់-រ៉េ-អាក់-ស្យុង]
t_source: (បារ. abréaction)
t_pos: ន.
t_exp:
សភាពចិត្តរបស់អ្នកមានវិបត្តិផ្លូវចិត្ត ដែលកើតឡើងវិញនូវស្មារតីចង់ចំាចំពោះហេតុការណ៍ដែលបានភ្លេចបាត់ពីពេលកន្លងមក។


t_main: អាប៉ារថេដ
t_pron: [អា-ប៉ា-ថេត]
t_source: (បារ. Apartheid)
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ប្រព័ន្ធនៃនយោបាយមួយដែលតាំងឡើងនៅប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូងពីឆ្នាំ១៩៤៨ដល់ទសវត្សចុងក្រោយនៃស.វ.ទី២០ដោយឈរលើការប្រកាន់ពូជសាសន៍និងការសង្កត់សង្កិនលើប្រជាជនស្បែកខ្មៅភាគច្រើន ពីសំណាក់ប្រជាជនស្បែកសភាគតិចដែលកាន់អំណាច ដោយមិនឱ្យលាយឡំប្រជាជនស្បែកខ្មៅជាមួយប្រជាជនស្បែកស។


t_main: អាប៉ោង
t_pron: [អា-ប៉ោង]
t_source: (ល.ស. អីប៉ោង អ.ថ. អ៊ីប៉ូង)
t_pos: ន.
t_exam: បាញ់អាប៉ោង គឺបង្វិលមេអាប៉ោងឱ្យវិល។
t_exp:
ឈ្មោះជូតកម្មមួយយ៉ាង លេងស៊ីសងដោយមានមេបង្វិលឱ្យវិលឈរ ហើយគ្របបំបាត់មិនឱ្យឃើញ, លុះបើកគម្របឡើង ទើបដឹងថាត្រូវស៊ីត្រូវសងតាមលក្ខណៈដែលកំណត់ :


t_main: អាប៉ោង
t_subword: ចាក់អាប៉ោង
t_pron: [ចាក់-អា-ប៉ោង]
t_pos: កិ.
t_exp: ដាក់ប្រាក់ក្រយាតំណាងក្នុងល្បែងអាប៉ោង :
t_exam:
(ព.កា.) អាប៉ោងជាជូតកម្មមួយ អ្នកចាក់រងួយព័ទ្ធជុំវិញ ច្រើនតែខាងមេមានចំណេញ អ្នកចាក់ឈ្លក់ចេញប្រាក់ចាក់លេង។ អ្នកចាក់អស់ប្រាក់ពីហោប៉ៅ ជួននៅខ្ចីគ្នាចាក់មិនលែង ចាក់ៗអស់ប្រាក់រលីងធេង ចំបែងមកផ្ទះដេកព្រួយចិត្ត។


t_poly: b
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកមានជំងឺ, មនុស្សអ្នកឈឺ, អ្នកជំងឺ :
t_exam:
(ព.កា.) ជនអាពាធិក ពុំបានបាយទឹក គួរអ្នករក្សា ប្រញាប់ទៅសួរ គ្រូពេទ្យរួសរ៉ា បង្គីបង្គា ច្រើនតែពុំស្រួល។


t_main: អាពាហ៍ពិពាហ៍
t_pron: [អា-ពា-ពិ-ពា]
t_source: (សំ.បា. អាវាហ + វិវាហ ខ្មែរប្រើផ្លាស់ វ ជា ព)
t_pos: ន.
t_exp:
មង្គលការ គូបុរសស្ត្រីដែលបាននាំមកហើយនាំត្រឡប់ទៅវិញ (ពីរលើក) : តាមរូបសព្ទ អាវាហ (អាពាហ៍) ថា "នាំមក", វិវាហ (ពិពាហ៍) ថា "នាំត្រឡប់ទៅវិញ"; តាមអធិប្បាយក្នុងគម្ពីរកែសព្ទថា ការនាំកូនស្រីមកខាងលំនៅកូនប្រុស ហៅថា អាវាហៈ (អាពាហ៍), ការនាំកូនប្រុសត្រឡប់ទៅខាងលំនៅកូនស្រីវិញ ហៅថា វិវាហៈ (ពិពាហ៍) ; ប៉ុន្តែតាមទំនៀមខ្មែរត្រូវនាំកូនប្រុសមកខាងលំនៅកូនស្រីមុន ហៅថា អាពាហ៍ (ត្រូវធ្វើពីល្ងាច), លុះដល់វេលាព្រឹកឡើង នាំកូនស្រីទៅឯរោងខាងកូនប្រុសវិញ ហៅថា ពិពាហ៍; មង្គលការដែលបានធ្វើទាំងពីរបែបនេះទើបហៅថា មង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍; បើបានធ្វើត្រឹមតែ អាពាហ៍ ហៅថា អាវាហមង្គល, បើធ្វើតែ ពិពាហ៍ ហៅថា វិវាហមង្គល :

t_exam:
បានរៀបមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ពេញច្បាប់។ (ព.កា.) បញ្ជាក់សព្ទ អាពាហ៍ និង ពិពាហ៍ ថា អាពាហ៍ប្រែថាការនាំមក នូវប្រុសពន្លកជាគូភ្ងា មកផ្ទះខាងស្រីតាមវេលា ពិពាហ៍ថានាំស្រីទៅវិញ។


t_poly: ២)
t_exp: គ្រឿងឥស្សរិយយសឬគ្រឿងតម្កើងកិត្តិយស (មេដាយ) ហៅថា អាភរណៈ ដែរ :
t_exam:
អាភរណៈអស្សឫទ្ធិ, អាភរណៈសេនា; មុនីសារាភរណៈ ឬ មុនីសារាភរណ៍។ (ព.កា.) អម្ពរស្អាតស្អំ មានអាភរណ៍ផ្សំ ថែមផងរូបប្រាណ សមនឹងយសស័ក្ដិ អន័គ្ឃថ្កើនថ្កាន អ្នកផងរាប់អាន បានពេញមុខមាត់។


t_main: អាភា
t_subword: អាភាមណ្ឌល
t_pron: [អា-ភា-មន់-ឌល់]
t_pos: ន.
t_exp: មណ្ឌលរស្មី :
t_exam:
(ព.កា.) ប្រៀបធៀប អាភា ថា ពន្លឺប្រាជ្ញា ព្រះពុទ្ធហៅថា ពន្លឺឧត្តម ហៅបញ្ញាភា មិនដែលច្រឡំ ពន្លឺតូចធំ ប្រៀបផ្ទឹមពុំបាន។ ពន្លឺអាទិត្យ ផ្សាយធំពេកពិត ពុំអាចរុញច្រាន នូវទោសនិងទុក្ខ ឱ្យឃ្លាតចាកប្រាណ ឱ្យសត្វផងបាន ក្ដីសុខស្ងប់ឡើយ។ ពន្លឺប្រាជ្ញា មានមុខមុតថ្លា កាត់ទុក្ខឱ្យស្បើយ បង្កើតក្ដីសុខ ស្រណុកកន្តើយ នាំសត្វដល់ត្រើយ គឺក្ដីសុខស្ងប់។


t_main: អាភៀន
t_pron: [អា-ភៀន]
t_pos: ន.
t_exam: នៅលើខ្នងភ្នំក្នុងប្រទេសលាវ គេដាំអាភៀនខ្លះដោយអន្លើៗ។
t_exp:
ដំណាំមួយប្រភេទ ដើមតូចៗកម្ពស់ប្រហែលនឹងដើមថ្នាំជក់ឬប្រហែលនឹងដើមស្ពៃដែលចេញផ្កាហើយ, ផ្លែមានជ័រ គេយកជ័រនោះមកកូរឱ្យខាប់សម្រាប់ប្រើការជក់បឺតលេបផ្សែង (នាំឱ្យញៀនជាប់) ឬប្រើការផ្សំថ្នាំកែរោគក៏បាន :


t_main: អាភៀស
t_pron: [អា-ភៀស]
t_source: (ពាក្យប្រើក្លាយឃ្លាតពី សំ.អាវេឝ ន."ការរត់ពួន, ការគេចវេះ, ការភៀសខ្លួន")
t_pos: កិ.
t_exp: គេចវេះភៀសខ្លួន, ភៀសខ្លួនមិនឱ្យគេស្គាល់ :
t_exam: អាភៀសខ្លួនទៅពួននៅក្នុងស្រុកឆ្ងាយ។
t_notes:
(ខ្មែរបុរាណប្រើជា អាពៀស ឃើញថាត្រឹមត្រូវជាង អាភៀស ដ្បិតបំប្លែងមកពី សំ. អាវេឝ, វ > ព, អេ > អៀ, ឝ > ស; បើចង់ឱ្យជិតប្រភពនៃពាក្យ គួរប្រើ អាពៀសឬអាពេស ក៏រឹតតែជិតប្រភពដើមទៅទៀត)។


t_main: អាភេទ
t_pron: [អា-ភេត]
t_source: (សំ. បា. អា + ភេទ "ការបែកសព្វ; ការបែកខ្ចាយឬបែកខ្ញែក; ដំណើរផ្សេងគ្នាឬប្លែកគ្នា")
t_pos: ន.
t_exam: ស្រុកកើតអាភេទ, អាភេទស្រុក, មានអាភេទឱ្យឃើញជាមុន។
t_exp:
ហេតុចម្លែកដែលស្រាប់តែកើតឡើង ឱ្យឃើញជាផ្នូល (ដូចយ៉ាងផ្កាយដុះកន្ទុយជាដើម) ឬអ្វីៗដែលមិនធ្លាប់ឃើញមានសោះ ស្រាប់តែបណ្ដាលកើតមានឡើងជាផ្នូល :


t_main: អាម
t_subscrip: 1
t_pron: [អាម]
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឩម ថា ឩមអាម អាគមដែលមានពាក្យ ឩម ផ្ដើមជាមុន :
t_exam:
ខ្ញុំមិនចេះឩមអាមស្ដោះផ្លុំអ្វីទេ ចេះតែថ្នាំកែរោគតាមបន្ទាល់។ (ព.កា.) អាគមឩមអាម ព្រះពុទ្ធទ្រង់ហាម មិនឱ្យអ្នកបួស រៀនសូត្រកួចកាន់ ក្រណាន់ជ្រុលជ្រួស ភ្លេចគិតសីលផ្នួស ដើរស្ដោះព្រួសគេ។


t_main: អាម
t_subscrip: 2
t_pron: [អា-ម៉ៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.កិ.
t_exp:
ពាក្យឆ្លើយ, ឆ្លើយទទួល "ករុណា, កណា, បាទ, ច៎ាស, ចា, ច៎ា, អើ ...", ដូចជា អាម ភន្តេ! ករុណា ទានប្រោស! (សម្រាប់ប្រើតែខាង សំ. និង បា.)។


t_main: អាមយ
t_pron: [អា-ម៉ៈ-យ៉ៈ]
t_source: (សំ.បា. អាមយ)
t_pos: ន.
t_exp: រោគ, អាពាធ, ព្យាធិ, ជំងឺ :
t_notes: (ព.ផ្ទ. អនាមយឬអនាម័យ; អរោគ, អារោគ្យ)។
t_exam:
ថ្នាំរម្ងាប់អាម័យ (ព.កា.) ខ្លួនអ្នកសព្វថ្ងៃ ពុំមានអាម័យ ទេឬយ៉ាងណា? ប្រសិនបើមាន គួរថែរក្សា ឆាប់ៗរួសរ៉ា ទើបបានស្រួលខ្លួន។


t_main: អាមវាត
t_pron: [អា-ម៉ៈ-វាត]
t_source: (សំ.បា. < អាម "ឆៅ" + វាត "ខ្យល់")
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្យល់ដែលបណ្ដាលឱ្យហើមពោះ, ខ្យល់ហើមពោះ; រោគហើមពោះ (បណ្ដាលអំពីការបរិភោគអាហារឆៅឬព្រោះអាហារមិនរលួយ)។ (ព.កា.) ប្រើជា អាមវាតោ, អាមវាតា តាមចំនួនកាព្យក៏បាន) :

t_exam:
(ព.កា.) ប្រាប់ពីការរក្សាខ្លួនថា រីអាមវាត ជារោគាពាធ ហើមពោះច្រអឹង កើតពីបរិភាគ អាហាររឹងៗ ដែលពុំអាចនឹង រលាយឆាប់បាន។ ពុំនោះកើតព្រោះ អាហារស្រស់ៗ ឆៅទាំងប៉ុន្មាន ដែលក្រ-រលាយ ក៏សឹងតែមាន អ្នកថែទាំប្រាណ ត្រូវស្ទាបស្ទង់មើល។ល។


t_main: អាមសូល
t_pron: [អា-ម៉ៈ-សូល]
t_source: (បា. < អាម "ឆៅ" + សូល "ការចាក់ដោត"; សំ. អាមឝូល)
t_pos: ន.
t_exp: ជំងឺចុកសៀតពោះ, ជំងឺចុកពោះ (បណ្ដាលអំពីការបរិភោគអាហារឆៅជាដើម) :
t_exam:
(ព.កា.) ដាស់តឿនឱ្យស្គាល់អាម័យនិងអនាម័យ អាមសូលជារោគចុកសៀតពោះ កើតព្រោះអាហារស្រស់ឆៅៗ គួរស្ទាបស្ទង់មើលកុំសៅដៅ ជួនមេរោគនៅនោះក៏មាន។ ចាស់ថាថ្នមខ្លួនស្ងួនចំណី ថ្នមស្រីកុំប្រើការឈ្លានពានអាម័យត្រូវចៀសកុំឱ្យមាន ទោះឃ្លានត្រូវមើលសិនសឹមស៊ី។ ត្រូវតែឱ្យមានអនាម័យ រាល់យប់រាល់ថ្ងៃត្រូវសម្ភី រក្សាខ្លួនប្រាណជន្មជីវី ដ្បិតស្លាប់ព្រោះស៊ីក៏សឹងមាន។


t_main: អាមាសយ
t_pron: [អា-ម៉ា-សៈ-យ៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exp: ក្រពះអាហារ, ក្រពះបាយ។
t_source:
(សំ. អាមាឝយ ឬ អាមាឝ្រយ < អាម "ឆៅ; ស្រស់; អាហារថ្មី" + អាឝយ ឬ អាឝ្រយ "ទីអាស្រ័យ, ទីនៅ, លំនៅ"; បា. អាម + អាសយ)


t_main: អាមិស
t_pron: [អា-មិស]
t_source: (បា. អាមិស; សំ. អាមិឞ)
t_pos: ន.
t_exam: ខំប្រឹងសម្លឹងឃើញអាមិសៈ។
t_exp:
សាច់ (ដែលប្រើជាអាហារ) ; នុយ; របស់ជាគ្រឿងទាក់ចិត្តឬជាគ្រឿងជន្លជន្លេញចិត្ត; លាភៈ, សក្ការៈ ឬលាភសក្ការៈ; ទាន, ទេយ្យទាន ឬទេយ្យវត្ថុ; ចតុប្បច្ច័យ; អាហារ :


t_main: អាមីន
t_pron: [អា-មីន]
t_source: (បារ. amine)
t_pos: ន.
t_exam: មេទីលឡាមីនជាអាមីន។
t_remark: 1
t_exp:
(គីមី.) សមាសធាតុសរីរាង្គនិងក្រុមនាទី ដែលមានផ្ទុកអាតូមអាសូតជាគោល ជាមួយទ្វេតាអេឡិចត្រុងសេរី។ រូបមន្តទូទៅគឺៈ R-NH2 (R ជាក្រុមអ៊ីដ្រូកាបួ) :


t_main: អាមីប
t_pron: [អា-មីប]
t_source: (បារ. amibe)
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) បរាសិតឯកកោសិកាមានក្បាល ដងខ្លួន និងកន្ទុយ អាចធ្វើចលនាបានយ៉ាងរហ័ស ដែលជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺមួលឈាម។


t_main: អាមេណ្ឌិតសញ្ញា
t_pron: [អា-មេន-ឌិ-តៈ-ស័ញ-ញ៉ា] ឬ [អា-មេន-ឌិត-ស័ញ-ញ៉ា]
t_poly: b
t_notes: (ហៅ លេខទោ ក៏បាន។ ម.ព. វណ្ណយុត្ត ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានខាងក្បាលឬខាងលើជាលេខ ២ប៉ុន្តែខាងកន្ទុយឬខាងក្រោមទាញចុះ (ៗ) នេះសម្រាប់សរសេររៀងពីខាងមុខពាក្យដែលត្រូវថា ផ្ទួន, ដូចជា ផ្សេងៗ, ទីទៃៗ, បងៗ, ប្អូនៗ ជាដើម, ប៉ុន្តែពាក្យ បា. ដូចយ៉ាង អាបោ អាបោ ជាដើមកុំប្រើ អាបោៗ ត្រូវប្រើ អាបោ អាបោ តាមរូបដើម។


t_main: អាមេណ្ឌិតលេខ
t_subword: អាមេណ្ឌិតសព្ទ
t_pron: [អា-មេន-ឌិ-តៈ-ស័ប]
t_pos: ន.
t_exp:
សព្ទផ្ទួនៗ, ដូចជា បា. អាបោ អាបោ "ទឹកៗ"; ភិយ្យោ ភិយ្យោ, សំ. ភូយស៑ ភូយស៑ "ច្រើនៗ (ច្រើនក្រៃលែង) " ជាដើម; ខ្មែរដូចជា ផ្សេងៗ, ទីទៃៗ; ច្រើនៗ; តិចៗ; ដដែលៗ ជាដើម។


t_main: អាមោទ
t_pron: [អា-មោ-ទៈ]
t_source: (សំ.បា. អាមោទ)
t_poly: a
t_exp:
សេចក្ដីរីករាយច្រើន; គ្រឿងឬក្លិនក្រអូបខ្លាំងឬក្រអូបសាយ, ក្រអូបឈ្ងប់,ដែលរីករាយច្រើន, ដែលមានអំណរខ្លាំង; ក្រអូបខ្លាំង, ក្រអូបសាយ។


t_main: អាមោទ
t_subword: អាមោទកថា
t_pron: [អា-មោ-ទៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exam: អាមោទវាទញាតិរីករាយ ស្រស់ស្រាយសប្បាយទាំងអស់គ្នា ជាភាពឱ្យមានសមគ្គា ដែលជាប្រភពសាមគ្គី។
t_exp:
សម្ដីរួសរាយឬស្រស់ស្រាយ, រាក់ទាក់, ចចាកអារ៉ាក, ចៅរ៉ៅ ដោយមានសេចក្ដីរីករាយ ឬដោយមានអំណរខ្លាំង។ (ព.កា.) :


t_main: អាម៉េរិក
t_pron: [អា-ម៉េ-រិច]
t_source: (បារ. Amérique, អ. America)
t_poly: ១)
t_notes: (ម.ព. មហាទ្វីប ផង)។
t_exp:
(ភូមិ.) ឈ្មោះទ្វីបមួយក្នុងមនុស្សលោក នៅក្នុងចន្លោះលំហនៃមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកនិងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក (រាប់ចូលក្នុងចំនួនមហាទ្វីបទាំង ៥) :

t_exam:
ភូមិភាគនៃទ្វីបអាម៉េរិក ចែកក្នុងភូមិសាស្ត្រជា៣ភាគគឺ អាម៉េរិកខាងជើង, អាម៉េរិកកណ្ដាល, អាម៉េរិកខាងត្បូង។


t_main: អាយ
t_subword: ថានាយថាអាយ
t_pron: [ថា-នាយ-ថា-អាយ]
t_pos: កិ.
t_exp: ថានេះថានោះ, ថានេះហើយថានោះទៀត :
t_exam:
ជួញជិតៗ ជាជាងជួញឆ្ងាយ ជួញរៀងអាយ ចិញ្ចឹមមាតា។ (ព.កា.) ថា ...ហៃកូនមាសម្ដាយ មកអាយឆាប់រ៉ា ម្ដាយនឹងប្រាប់បា ឱ្យដឹងរឿងហេតុ។


t_main: អាយតនិបាត
t_pron: [អា-យ៉ៈ-តៈ-និ-បាត]
t_source: (សំ.បា. អាយត "ដែលញែកឬវាតចេញឱ្យទូលាយ" + និបាត "និបាតសព្ទ")
t_pos: ន.
t_exp:
ទីបំផុតនៃនាមសព្ទដែលសម្រេចដោយវិភត្តិនាមស្រេចហើយឬពាក្យប្រែរបស់វិភត្តិនាម, ដូចជា បុរិស "បុរស" ផ្សំនឹងវិភត្តិនាមជា បុរិសោ "រីបុរស", បុរិសំ "នូវបុរស", បុរិសេន "ដែលបុរស", បុរិសស្ស "ដល់បុរស" ឬ "នៃបុរស" ជាដើម; ឱ, º, ឯន, ស្ស ឬ រី, នូវ, ដែល, ដល់, នៃ ជា អាយតនិបាត (ព.វ.)។ល។

t_exam:
(ព.កា.) បញ្ជាក់ការប្រើអាយតនិបាត និបាតពួកនេះទាំងប៉ុន្មាន អ្នកប្រើស្មានៗច្រើនតែភ្លាត់ នៃ នូវ ដល់ ដោយគួរប្រយ័ត្ន កុំឱ្យវិបត្តិខូចសេចក្ដី។ គួរអ្នកស្រឡាញ់អក្សរជាតិ កុំប្រើឱ្យឃ្លាតចាកវិធី គួរធ្វើសម្ព័ន្ធឱ្យខ្ទេចខ្ទី ឈ្លេចឈ្លីជាមុនសិនសឹមប្រើ។ ពាក្យដល់និងនៃសេចក្ដីផ្សេង ជួនភ័ន្តវង្វែងប្រើសើៗ បែរមានសេចក្ដីប៉ះទៅលើ ក្ដីច្នេះសោះតើជាច្នោះវិញ។


t_main: អាយតនៈ
t_pron: [អា-យ៉ៈ-តៈ-ណៈ]
t_source: (សំ.បា. អាយតន)
t_pos: ន.
t_exp:
លំនៅ; អណ្ដូង; សមោសរណដ្ឋាន; សញ្ជាតិប្រទេស ឬជាតិភូមិ; ហេតុឬការណ៍។ (ព.ពុ.) ភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ, មនោ ទាំង ៦នេះ ហៅថា អាយតនៈ ខាងក្នុង (ហៅឱ្យពេញថា ចក្ខ្វាយតនៈ, សោតាយតនៈ, ឃានាយតនៈ, ជិវ្ហាយតនៈ, កាយាយតនៈ, មនាយតនៈ) ព្រោះជាលំនៅនៃអារម្មណ៍, ជាអណ្ដូងរបស់អារម្មណ៍, ជាទីប្រជុំនៃអារម្មណ៍, ជាជាតិភូមិនៃអារម្មណ៍, ជាហេតុរបស់អារម្មណ៍។ រូប, សំឡេង, ក្លិន, រស, ផោដ្ឋព្វៈ, សភាវធម៌ ទាំង ៦នេះ ហៅថា អាយតនៈខាងក្រៅ (ហៅឱ្យពេញជា រូបាយត នៈ, សទ្ទាយតនៈ, គន្ធាយតនៈ, រសាយតនៈ ផោដ្ឋញ្វយតនៈ, ធម្មា យតនៈ), ព្រោះជាអារម្មណ៍របស់អាយតនៈខាងក្នុងតាមមុខឬតាមនាទី, តាមកន្លែងរាល់ខ្លួន។


t_main: អាយតនៈ
t_subword: ទេវាយតនៈ
t_pron: [ទេ-វា-យ៉ៈ-តៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
លំនៅរបស់ទេវតា (អាស្រមបង់បត់, មន្ទីរធំតូចដែលគេធ្វើចំពោះជាលំនៅនៃទេវតា, ដើមឈើធំឬទីណាមួយដែលជាចេតិយដ្ឋានរបស់ប្រជុំជន ដោយគេសន្មតជឿកាន់ថាជាលំនៅនៃទេវតា។


t_main: អាយតនៈ
t_subword: មុត្តាយតនៈ
t_pron: [មុត-តា-យៈ-តៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ហេតុឬការណ៍ដែលនាំឱ្យរួច (ចាកទុក្ខ)។ល។ (ព.វ.) អាយតនៈ នេះជួនកាលគ្រាន់តែភ្ជាប់មកសម្រួលមាត់ឥតប្រែថាជាអ្វីក៏មាន (ហៅថា បទបូរណៈ ឬ សកត្ថ), ដូចជា កម្មាយតនៈ ការងារ, កិច្ចការ, របរ; អំពើ (ដូចគ្នានឹង កម្ម ទទេដែរ) ; សិប្បាយតនៈ សិប្បៈឬសិល្បៈ, សិល្ប៍ (ដូចគ្នានឹង សិប្ប ទទេដែរ)។


t_main: អាយុ
t_subword: អាយុវឌ្ឍនការណ៍
t_pron: [អា-យុ-វ័ត-ឍៈ-នៈ-កា]
t_pos: ន.
t_exam: សូមអ្នកមានអាយុ, វណ្ណៈ, សុខៈ, ពលៈ!
t_exp:
ហេតុដែលនាំឱ្យចម្រើនអាយុ។ អាយុ, វណ្ណៈ, សុខៈ, ពលៈ អាយុ (វែង), សម្បុរ (កាយល្អ), សេចក្ដីសុខ, កម្លាំង (ពាក្យសម្រាប់ឱ្យពរ) :


t_main: អាយុត្តកៈ
t_pron: [អា-យុត-តៈ-កៈ]
t_source: (បា.អាយុត្តក; សំ. អាយុក្ដក)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រាជាយុត្តកៈ ក្នុង រាជ)។
t_exp:
អ្នកមានមុខងារឬនាទីអ្នកតឿនទារសួយអាករ, ជាអ្នកទារពន្ធឬហូតពន្ធ, ហូតភាស៊ី; អាជ្ញាហ្លួងទារពន្ធ; ស្មៀនកាន់បញ្ជីពន្ធ, ចៅហ្វាយពន្ធឬនាយពន្ធ។ ខ្មែរសម័យបច្ចុប្បន្ន ហៅក្រុមលេខកៈមួយក្រុមធ្វើរាជការក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ប៉ុន្តែហៅ រាជាយុត្តកៈ។


t_main: អាយុស្មន្ត
t_pron: [អា-យុស-ស្មន់]
t_pos: ន.
t_exam: និមន្តទៅណាអាយុស្មន្ត?; និមន្តអាយុស្មន្តមកខាងណេះ!; អាយុស្មន្តសុខសប្បាយទេឬ?។
t_notes: (ម.ព. អាវុសោ ផង)។
t_exp:
អ្នកមានអាយុ។ ពាក្យលំអុតសម្រាប់ហៅមនុស្សក្មេងជាងខ្លួនឬអ្នកដែលតូចជាងខ្លួន, ដែលគេគោរពខ្លួន (ច្រើនប្រើខាងបព្វជិតជាងគ្រហស្ថ) និមន្តទៅណាអាយុស្មន្ត?; និមន្តអាយុស្មន្តមកខាងណេះ! :


t_poly: ២)
t_exp:
ខ្សែធំទន់ឬសំពត់សម្រាប់ប្រើការអង្គុយផ្អែកពិតយោគខ្លួនឱ្យស្រួលសរសៃ, ហៅថា ខ្សែអាយោគ ឬ សំពត់អាយោគ (មានប្រើតែពីក្នុងបុរាណសម័យ; ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនា ក៏មាននិយាយអំពីខ្សែឬសំពត់អាយោគនេះដែរ)។


t_main: អាយោធន
t_pron: [អា-យោ-ធៈ-នៈ] ឬ [អា-យោ-ធន់]
t_source: (សំ.បា. អាយោធន)
t_pos: ន.
t_exp: សង្គ្រាម, ចម្បាំង :
t_exam:
(ព.កា.) ប្រទេសសុខសោត បើមានអាយោធន៍ រដ្ឋរាស្ត្រច្របល់ កិច្ចការប្រយោជន៍ ហិនហោចឥតសល់ ព្រោះតែកង្វល់ ផ្ដល់ឱ្យតាមកាល។ឬមួយបែបទៀតថា កំណើតអាយោធន៍ មានការក្រេវក្រោធ ជាដើមប្រធានទោះម្ខាងខំទប់ ម្ខាងទៀតរុករាន ដោយក្ដីឈ្លានពាន ទន្ទ្រានញាំញី។ ជួនម្ខាងរំលោភ ព្រោះតែក្ដីល្មោភ ចង់បានទឹកដី របស់គេលាំងៗ ឥតអៀនខ្មាសអ្វី ម៉្លោះម្ចាស់ទឹកដី គេអត់ពុំបាន។


t_main: អាយ័ត
t_pron: [អា-យ៉ាត់]
t_source: (សំ.បា. អាយត្ត "ដែលពឹងផ្អែកលើអ្នកដទៃ, ដែលឥតអំណាចលើខ្លួន; បរាធីន ឬ អញ្ញាធីន, អនត្តាធីន")
t_poly: a
t_pos: កិ.
t_exp: ហាមឬដាក់កំហិតយ៉ាងដាច់ខាតចំពោះអ្នកកាន់កាប់ឬអ្នកគ្រប់គ្រង :
t_exam:
អាយ័តពុំឱ្យប្រហែសធ្វេសបណ្ដោយគោឱ្យចូលស៊ីស្មៅក្នុងទីនេះទៀត។ មនុស្សអាយ័តគេ (ព. ម.) មនុស្សកញ្ជះគេ (សរសេរជា អាយ៉ាត់ តាមទម្លាប់ក៏បាន)។


t_main: អាយ៉ៃ
t_pron: [អា-យ៉ៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
សិល្បៈទស្សនីយភាពមួយបែប មានពីរទម្រង់ គឺអាយ៉ៃឆ្លងឆ្លើយ ដែលអ្នកសម្ដែងប្រុសស្រីច្រៀងឆ្លងឆ្លើយគ្នា រួមទាំងកាយវិការរាំ និយាយផ្ដោះផ្ដង ឌឺដងដាក់គ្នា និងអាយ៉ៃរឿង ដែលអ្នកសម្ដែងអាចមានចំនួនតិចឬច្រើនអាស្រ័យទៅតាមសាច់រឿងខ្លីឬវែង។


t_main: អារ
t_subscrip: 2
t_pron: [អា]
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលកាត់ផ្ដាច់ប្រយោជន៍ដែលខ្លួនត្រូវបាន គឺប្រយោជន៍ខាងការបន្តពូជពង្ស និងមាតាបិតុបដ្ឋាន។ អារ នេះជាពាក្យហៅគូស្វាមីភរិយាដែលឥតកូន គឺដែលមិនធ្លាប់មានកូនសោះ, ហៅថា ស្រីអារ, ប្រុសអារ, អារទាំងពីរនាក់ប្ដីប្រពន្ធ, មេគោអារ (ស្រីអារ (ព.ខ្ព.) ថា វញ្ឈា)។


t_main: អារ
t_subscrip: 2
t_subword: ទ្រព្យអារទ្រព្យផុត
t_pron: [ទ្រ័ប-អា-ទ្រ័ប-ផុត]
t_exam: ស្រែនិងចម្ការនោះជាទ្រព្យអារទ្រព្យផុតនៃតា "ក. " យាយ "ច. "។
t_exp:
ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គូស្វាមីភរិយាទាំងពីរនាក់ដែលអារឥតកូន ហើយអ្នកទាំងពីរនោះឥតបានប្រគល់ឱ្យដល់ញាតិឬដល់បុគ្គលណាមួយសោះឡើយ, លុះឥតអំពីអ្នកទាំងពីរនាក់នោះទៅ, ទ្រព្យសម្បត្តិនោះត្រូវបានជាប្រយោជន៍នៃឃ្លាំងព្រះរាជទ្រព្យ ឬជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងរបស់រាជការ គឺត្រូវទុកជាសម្បត្តិរបស់ប្រទេសជាតិតទៅ :

t_notes:
(ពាក្យជាគុណបទនេះ កាលពីដើម អ្នកសរសេរតាមទម្លាប់រៀងខ្លួន គឺសរសេរជា អា ក៏មាន ជា អារ ក៏មាន, តាំងពីនេះតទៅគួរសរសេរជា អារ ចុះ ព្រោះមានអត្ថន័យសមជាង អា)។


t_main: អារក្ខ
t_pron: [អា-រ៉ាក់]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exam: លៀងអារក្ស, អារក្សចូល, រូបអារក្ស, ភ្លេងអារក្ស, សព្ទអារក្ស។
t_exp:
ការបីបាច់, ការថែទាំឬមើលថែទាំ, ការគ្រប់គ្រង, ការកាន់កាប់រក្សា, ការថែរក្សាដោយយកចិត្តទុកដាក់; ដំណើរជួយរក្សាការពារ។ ខ្មែរហៅខ្មោចល្បាក់សា, ខ្មោចមេមត់ឬបិសាច, អសុរកាយដែលកាន់កាប់ ថា អារក្ស សំដៅសេចក្ដីថា "ខ្មោចអ្នកបីបាច់រក្សា" :


t_main: អារក្ខា
t_pron: [អា-រ៉ាក់-ខា]
t_source: (បា.; សំ. អារក្សា)
t_pos: ន.
t_exp:
ការជួយរក្សាការពារឱ្យបានសេចក្ដីសុខស្រួល, ការឃុំគ្រងរក្សាការពារអន្តរាយ, ការមើលថែទាំប្រយ័ត្នមិនឱ្យអន្តរាយកើតឡើងបាន :

t_exam:
កាលបើមានហេតុគួរឱ្យកើតមានអន្តរាយក្នុងទីអាវាស, សង្ឃអាចសូមអារក្ខាអំពីរដ្ឋបាលបាន (តាមគួរដល់អនុញ្ញាតក្នុងវិន័យ)។


t_main: អារក្ស
t_subword: អារក្សត្បាល់
t_pron: [អា-រ៉ាក់-ត្បាល់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយប្រភេទលេងក្នុងវេលាយប់ខែភ្លឺ, មានក្មេងម្នាក់ទទូរសំពត់អង្គុយលើត្បាល់ធំផ្កាប់ ធ្វើជារូបអារក្ស, មានក្មេងច្រើននាក់អង្គុយព័ទ្ធជុំវិញ ច្រៀងទះដៃរាយទំនុក, ក្មេងដែលអង្គុយលើត្បាល់នោះធ្វើអាការៈកិរិយាដូចជាខ្មោចអារក្សចូល (ជាល្បែងលំអក់ព័ណ៌, មានតែក្នុងសម័យពីដើម)។


t_main: អារញ្ញ
t_pron: [អា-រ៉ាញ់]
t_source: (បា.; សំ. អារណ្យ, អារណ្យក)
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលកើតឬមានក្នុងព្រៃ; ដែលនៅក្នុងព្រៃ; ដែលជារបស់ព្រៃ; ដែលជាប់ទាក់ទងដោយព្រៃ។ ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យ អារញ្ញ ជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីរដ្ឋបាលខេត្តក្រៅ ដែលមានព្រៃច្រើន, ដូចជា អារញ្ញសង្គ្រាម, អារញ្ញសេនា ជាដើម។


t_main: អារម្មណ៍
t_pron: [អា-រ៉ម់]
t_source: (បា. សំ.)
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: អារម្មណ៍ល្អ, អារម្មណ៍មិនល្អ, អារម្មណ៍មិនទៀង។
t_notes: (ម.ព. អាយតនៈ ផង)។
t_exp:
គ្រឿងតោង; គ្រឿងព្យួរ; គ្រឿងទាញឬទាញទាក់; គ្រឿងតោងរបស់ចិត្ត; គំនិត; ការដឹង; ...។ ដែលប្រើដោយច្រើន, សំដៅត្រង់ គ្រឿងតោងរបស់ចិត្ត មាន ៦ប្រភេទគឺ រូបារម្មណ៍ (សម្រាប់ភ្នែក), សទ្ទារម្មណ៍ (សម្រាប់ត្រចៀក), គន្ធារម្មណ៍ (សម្រាប់ច្រមុះ), រសារម្មណ៍ (សម្រាប់អណ្ដាត), ផោដ្ឋព្វារម្មណ៍ (សម្រាប់សព៌ាង្គកាយ លើកអាយតនៈ ៥ចេញ), ធម្មារម្មណ៍ (សម្រាប់ចិត្តសុទ្ធ) :


t_main: អារាធក
t_pron: [អា-រ៉ា-ធក់] ឬ [អា-រ៉ា-ធៈ-កៈ]
t_source: (សំ.បា. អារាធក)
t_pos: ន.
t_exam: ភិក្ខុអារាធកៈ ឬ អារាធកភិក្ខុ ភិក្ខុអ្នកអារាធនាភិក្ខុផងគ្នាសុំឱ្យសម្ដែងធម៌ឬសូត្របាតិមោក្ខជាដើម។
t_notes: (ម.ព. អារាធនា ផង)។
t_exp:
អ្នករាប់រក; អ្នកមានសេចក្ដីឱបអរ; អ្នកយកចិត្តយកថ្លើម; អ្នកប្រោសប្រាណ; អ្នកអារាធនា។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅត្រង់ អ្នកអារាធនា ជាង :


t_main: អារាធនា
t_pron: [អា-រ៉ា-ធៈ-នា]
t_source: (សំ.បា. អារាធន)
t_poly: a
t_exp:
សេចក្ដីពេញចិត្ត; ការរាប់រក; ការឱបអរ; ការយកចិត្តយកថ្លើម; ការប្រោសប្រាណ; ការបូជា; សេចក្ដីសម្រេច; ការនិមន្ត, ការអញ្ជើញ :

t_exam:
ពួកឧបាសកឧបាសិកាអារាធនាសីល; អាចារ្យអារាធនាព្រះបរិត្ត, អារាធនាធម៌ទេសនា។ (ព.កា.) អ្នកមានវិជ្ជា ឥតអារាធនា កុំពោលអួតខ្លួន ព្រោះនាំឱ្យសាប បង់ភាពខ្ជាប់ខ្ជួន ចំណេះមាំមួន បែរជាទន់ខ្សោយ។


t_main: អារាម
t_pron: [អា-រ៉ាម]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រទេសឬទីដែលនាំទឹកចិត្តឱ្យរីករាយសប្បាយ គឺ សួន, សួនច្បារ; អាវាសដែលមានសួនច្បារនិងកុដិលំនៅនៃពួកបព្វជិត។


t_poly: ២)
t_exp:
ខ្មែរហៅចំពោះតែទីវត្តរបស់បព្វជិតថា អារាម ឬ វត្តអារាម (ទីវត្តបានជាហៅ អារាម ព្រោះកាលពីក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ គេច្រើនយកសួនច្បារឬឱទ្យានធ្វើជាទីអាវាសសម្រាប់ពួកបព្វជិត ដូចយ៉ាងវត្ត វេឡុវ័ន (ក្នុងពុទ្ធកាល) ជាដើម; ឬពុំនោះក្នុងទីវត្តទាំងពួង គេដាំដើមឈើតូចធំមានរបៀបជាសួនច្បារឬជាឧទ្យាន ជាទីសប្បាយប្លែកជាងភូមិលំនៅរបស់ពួកគ្រហស្ថ, ដោយហេតុនេះទើបហៅថា អារាម "សួន" ឬ "ទីនាំទឹកចិត្តឱ្យរីករាយសប្បាយ, ទីសប្បាយប្លែកជាងភូមិគ្រហស្ថ")។


t_main: អារាម
t_subword: អារាមាធិការ
t_pron: [អា-រ៉ា-ម៉ា-ធិ-កា]
t_pos: ន.
t_exp: ចៅអធិការវត្ត (ហៅ អាវាសាធិការ ក៏បាន) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា អារាមាធិការ ចេះធម៌អាថ៌អ្នកគ្រប់គ្រង ទើបត្រូវតាមទំនង នាយកៈ ធម៌ប្រាំមួយ។ បើខ្វះធម៌ទាំងនោះ ច្រើនមានមោះហ្មងឱ្យព្រួយ ឥតមានអ្នកណាជួយ ត្រូវតែខ្លួនជួយខ្លួនឯង។


t_main: អារាមិក
t_pron: [អា-រ៉ា-មិក]
t_source: (សំ.បា. អារាមិក)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា អារាមិកា)។
t_exp:
អ្នកកាន់កាប់ឬអ្នករក្សាសួន; អ្នកទំនុកបម្រុងផ្គត់ផ្គង់វត្ត (ញោមវត្ត)។ ក្នុងបុរាណសម័យ អារាមិក ឬអារាមិកា សំដៅចំពោះឧបាសកឬឧបាសិកាអ្នកទទួលភារៈទំនុកបម្រុងវត្ត, សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ គួរហៅអាចារ្យវត្តថា អារាមិក ឬ អារាមិកជន។


t_main: អារឹស
t_pron: [អា-រ៉ឹស]
t_source: (សំ. អរិឞ "រោគ, ជំងឺ")
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សអារឹសកូន។
t_exp:
ដែលមិនគង់កូន, ដែលមានកូនពុំគង់ គឺដែលមានកូនច្រើនដងដែរ ប៉ុន្តែមិនគង់ គ្រាន់តែកើតមកនៅមិនបានយូរប៉ុន្មាន ចេះតែស្លាប់ឬគ្រាន់តែកើតមកស្លាប់ភ្លាមៗ :


t_main: អាល
t_subscrip: 2
t_pron: [អាល]
t_pos: គុ.កិ.
t_exam: កុំអាលសិន បង្អង់សិន; កុំអាលទៅ កុំប្រញាប់ទៅ។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើបានតែជាមួយនឹងពាក្យបដិសេធថា កុំ គឺត្រូវមានពាក្យ កុំ នៅពីខាងដើមបន្ទាត់ ទើបប្រើបាន, មានសេចក្ដីថា "ឈប់, បង្អង់, រង់, កុំប្រញាប់" :

t_notes:
(សុភាសិត កុំអាលអួតមុនឱ្យស៊ុនខូចការ ការអ្វីមិនទាន់ប្រាកដ កុំអាលហើបមាត់ថា។ ឬក៏ថា ការអ្វីមិនទាន់កើត កុំអាលរហើតពោលអួតមុន។ មួយយ៉ាងថា មិនទាន់សម្រេចកុំអាលពោលអួត ក្រែងគេព្រួតបំផ្លាញបង់។ មួយយ៉ាងទៀតថា អាថ៌កំបាំងកុំចេញអួត ក្រែងគេប្រកួតមិនឱ្យសម្រេច។ ព.ទ.បុ. ឃ្លានកុំអាលស៊ី។ មានកុំអាលអរ ក្រកុំអាលភ័យ)។


t_main: អាលបន
t_pron: [អា-ឡៈ-ប៉ៈ-ណៈ]
t_source: (សំ.បា. អាលបន)
t_pos: ន.
t_exp:
ការនិយាយស្ដី; ការនិយាយរួសរាយ; រាក់ទាក់; សន្ទនា។ បា. (ព.វ.) ការហៅរកឬនិយាយឆ្ពោះទៅរក, ដូចជា នាង, ឯងមកពីណា? ឬ ឯងមកពីណានាង?; នាង ជា អាលបនៈ (ហៅ សម្ពោធន ក៏បាន សំ.បា. ហៅបានដូចគ្នា)។ ក្នុងវិធីប្រែបាលីឬតែងសេចក្ដីទេសនាមានកំណត់ឱ្យប្រើពាក្យ អាលបនៈ ថា "បពិត្រ, ម្នាល, នែ, ហៃ" បពិត្រព្រះសម្មតិទេព; ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ, នែកូន; ហៃបា។


t_main: អាលាប
t_subword: អាលាបសល្លាប
t_pron: [អា-ឡា-ប៉ៈ-សល់-ឡាប]
t_pos: ន.
t_exp: ការនិយាយចរចារាក់ទាក់ទៅវិញទៅមករកគ្នា :
t_exam:
(ព.កា.) អាលាបកថា បង្កើតជាការប្រាស្រ័យ កើតបានជាបច្ច័យ នៃសេចក្ដីព្រមព្រៀងគ្នា។ អាលាបសល្លាប ជាសភាពសមគ្គា ព្រះពុទ្ធទ្រង់ប្រាប់ថា ជាប័ក្ខពួកសាមគ្គី។


t_main: អាលោកកសិណ
t_pron: [អា-លោ-កៈ-កៈ-សិន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបែបចម្រើនសមថកម្មដ្ឋានមួយយ៉ាង មានវិធីឱ្យសម្លឹងពន្លឺដែលភ្លឺច្បាស់យកជាអារម្មណ៍ រាប់ចូលក្នុងកសិណកម្មដ្ឋាន ១០យ៉ាង (ព.ពុ.)។


t_main: អាល័ក្ស
t_pron: [អា-ឡាក់]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រុមអាល័ក្ស ឬ ក្រុមព្រះអាល័ក្ស។
t_notes: (សម័យបច្ចុប្បន្ន រួមចូលក្នុងក្រុមរាជាយុត្តកៈ; ខ្មែរសម័យបុរាណច្រើនសរសេរជា អាល័ក្ខណ៍ឬអាល័ក្សណ៍)។
t_source:
(សំ. ស.; សំ. អា "ទួទៅ; សព្វគ្រប់"; លក្ស កិ."ឃើញ, សង្កេតឃើញ; ពិចារណា; ពិនិត្យ; កត់, កត់ត្រា, ត្រាទុកឱ្យដឹង; កំណត់ទុក")

t_exp:
ឈ្មោះក្រុមអ្នករាជការមួយក្រុមក្នុងព្រះបរមរាជវាំងមានមុខការជាអ្នកកត់ត្រាប្រាក់ព្រះរាជទ្រព្យផ្សេងៗ ព្រមទាំងការបើកដាក់គ្រប់ចំពូកផង មានការទាក់ទងប្រាស្រ័យគ្នារឿយៗជាមួយនឹងក្រុមព្រះឃ្លាំង :


t_main: អាវ
t_subscrip: 1
t_pron: [អាវ]
t_poly: ១)
t_exp:
សំពត់ដែលគេវាស់កាត់តាមខ្នាតរួចដេរស្រេចហើយ មានតួ មានក មានដៃ មានឡេវ សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងពាក់ស្រោបខ្លួនពីត្រឹមកចុះមក មានបែបនិងឈ្មោះផ្សេងៗ ហៅដោយសង្ខេបមានត្រឹមតែពីរយ៉ាងគឺអាវប្រុស អាវស្រី។


t_poly: ២)
t_exp: ប្រវែងសាច់សំពត់ដែលល្មមកាត់ដេរជាអាវមួយបាន តាមខ្នាតអាវវែងឬខ្លី ក៏ហៅ អាវ ដែរ :
t_exam: សំពត់មួយអាវ (វែង), សំពត់មួយអាវ (ខ្លី)។
t_notes:
(គួរកុំនិយាយថា លុយតិចពេក ទិញកំណាត់មួយអាវមិនបាន; គួរនិយាយថា ប្រាក់តិចពេក ទិញសំពត់មួយអាវមិនបាន គឺកុំប្រើពាក្យ លុយ និងពាក្យ កំណាត់ ព្រោះជាពាក្យទាប នាំឱ្យទ័លក្រឬខ្វះខាតតាមមាត់ថា ...។ ម.ព. សំពត់ ផង)។


t_main: អាវ
t_subscrip: 2
t_pron: [អាវ]
t_pos: ន.
t_exam: អាវយាយសែននៅកោះកុង។
t_exp:
ឈូងសមុទ្រ (ចំពោះតែប៉ែកសមុទ្រដែលលូកចូលមករកផែនដី ត្រង់ទីប្រទល់ចុងបំផុតទន្លេ គឺត្រង់ទីដែលទន្លេហូរចុះទៅចួបនឹងសមុទ្រ, ហៅថា អាវសមុទ្រ) :


t_main: អាវ
t_subscrip: 3
t_pron: [អាវ]
t_poly: ១)
t_pos: គុ.
t_exam: មើមដំឡូងអាវ។
t_notes: (ពាក្យសាមញ្ញនៃអ្នកស្រុកខ្លះថា ដំឡូងខ្លាខាំ)។
t_exp:
ដែលមានសាច់រឹងខុសពីប្រក្រតីដើម (ព្រោះជីកឬគាស់យកមកទុកយូរហួសកំណត់) ទុកជាស្ងោរច្រើនអំពុះឬប៉ុន្មានទឹកក៏មិនរលួយ គ្រាន់តែឆ្អិនប៉ុន្តែច្រុបៗ (ចំពោះតែមើមបែបខ្លះ) :


t_main: អាវធំ
t_pron: [អាវ-ធំ]
t_pos: ន.
t_exam: គាត់ពាក់អាវធំ និងស្លៀកខោជើងវែងមួយឈុត ចូលរួមប្រជុំ។
t_exp:
អាវក្រៅមួយប្រភេទធ្វើពីសាច់ក្រណាត់ក្រាស់ តាមធម្មតាមានដៃវែង សម្រាប់ពាក់ពីលើអាវក្នុង ដូចជាអាវសឺមីសជាដើម, អាវក្រ័រសេ :


t_main: អាវប៉ាក់
t_pron: [អាវ-ប៉ាក់]
t_pos: ន.
t_exam: នារីខ្មែរពាក់អាវប៉ា់ក់ ស្លៀកសំពត់ហូលទៅចូលរួមពិធីបុណ្យ។
t_exp:
អាវស្ត្រីមួយប្រភេទធ្វើពីក្រណាត់ប៉ាក់ស្ដើង និងទ្រាប់ក្រណាត់សាច់ជិតពីក្នុងផង មានដៃវែងឬខ្លី និងច្រើនប្រើខ្សែរូតឬឡេវនៅពីក្រោយ :


t_main: អាវរណ
t_pron: [អា-វៈ-រៈ-ណៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើអាវរណៈ គឺហាមឃាត់។
t_notes: (ប្រើជា អាវរណកម្ម ក៏បាន ធ្វើអាវរណកម្ម)។
t_exp:
គ្រឿងការពារ, រារាំង; គ្រឿងបិទ, បិទបាំង, គ្រឿងរាំង; គ្រឿងទប់, គ្រឿងខាំង, ទំនប់; គ្រឿងហាមឃាត់ ឬ ការហាមឃាត់ :


t_main: អាវសឺមីស
t_pron: [អាវ-សឺ-មីស]
t_source: (បារ. chemise)
t_pos: ន.
t_exam: អាវសឺមីសដៃខ្លី, រដូវនេះអាវសឺមីសលក់ដាច់ខ្លាំង។
t_exp:
អាវមួយប្រភេទជាពិសេសសម្រាប់បុរស ច្រើនធ្វើពីក្រណាត់ស្ដើងៗ មានពណ៌លាតឬចម្រុះ មានដៃវែងឬដៃខ្លី និងមានកនិងឡេវនៅពីមុខ :


t_main: អាវាសែ
t_pron: [អា-វ៉ា-សែ]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ណែលណោល, តែលតោល, ដែលឥតទីពឹងពំនាក់, ដែលសាត់អណ្ដែតទៅមកតាមតែបាន :
t_exam: មនុស្សអាវាសែ; ដើរអាវ៉ាសែ។
t_notes:
(ប្រើជា អវាសែឬអវ៉ាសែ ក៏មាន; បា. អវាស ដែលគ្មានលំនៅ, ដែលឥតមានទីសម្នាក់អាស្រ័យ)។ (ព.កា.) សម្រាប់ឱ្យនឹកឃើញ ជនអាវ៉ាសែ ធ្លាប់ឃើញច្រើនតែ លុបលាងគុណគេ បើគេសង្គ្រោះ ហ៊ានឈ្លោះនឹងគេ ជួនឱ្យទោសទ្វេ ដ៏សឹងតែមាន។


t_main: អាវុធ
t_pron: [អា-វុត]
t_source: (បា.; សំ. អាយុធ)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងប្រហារឬគ្រឿងចម្បាំងផ្សេងៗ ដែលទីទៃពីសស្ត្រា ធ្នូ, ស្នា, កាំភ្លើង, ...ហៅថា អាវុធ; ដាវ, លំពែង, ផ្គាក់, ...ហៅថា សស្ត្រា :

t_exam:
(ព.កា.) ទាហានមោះមុត ដែលមានអាវុធ ជាប់នៅក្នុងដៃ កាលបើបានចួប ចោរកាចចង្រៃ មិនសូវសំចៃ ច្រើនតែគំរាម។ ព្រោះមានអាវុធ សម្រាប់ប្រយុទ្ធ ពុំដែលទីមទាម ប្រទះសត្រូវ ច្រើនតទប់ភ្លាម ស៊ូប្ដូរសាច់ឈាម ពុំដែលរួញរា។ ការពារប្រទេស ពុំដែលមានធ្វេស គួររាស្ត្រប្រជា ជួយឧបត្ថម្ភ គាំទ្រយោធា ដោយក្ដីស្នេហា ស្រឡាញ់ទាហាន។


t_main: អាវុធប្រល័យលោក
t_pron: [អា-វុត-ប្រ-ឡៃ-លោក]
t_pos: ន.
t_exam: អាវុធនុយក្លេអ៊ែ អាវុធជីវសាស្ត្រ អាវុធគីមី ជាប្រភេទអាវុធប្រល័យលោក។
t_exp:
អាវុធទាំងឡាយដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិតមនុស្សអស់យ៉ាងច្រើន ឬបណ្ដាលឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់រចនាសម្ព័ន្ធសិប្បនិម្មិត (មានអគារជាដើម) រចនាសម្ព័ន្ធធម្មជាតិ (មានភ្នំជាដើម) ឬជីវមណ្ឌល :


t_main: អាវុធហត្ថ
t_pron: [អា-វុត-ហ័ត]
t_pos: ន.
t_exam: ពួកអាវុធហត្ថបានប្រតិបត្តិការយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់។
t_notes: (ហៅ ខ្មាន់អាវុធ ក៏បាន។ ម.ព. សស្ត្រ ផង)។
t_exp:
អ្នកកាន់អាវុធ; ទាហានដែលមានអាវុធក្នុងដៃ គឺសេនាទាហានពួកមួយដែលប្រដាប់ដោយអាវុធ ជាអ្នកដើរត្រួតត្រាការពារនិងរក្សាសេចក្ដីសុខសាន្តក្នុងស្រុក :


t_main: អាវុសោ
t_pron: [អា-វុ-សោ]
t_source: (បា.; សំ. អាយុឞ្មន៑ ឬ អាយុឞ្មន៑្ត)
t_pos: សព្វ.
t_exp:
(ព.វិ.) សព្ទមានសេចក្ដីថា "អ្នកមានអាយុ" (ដូចគ្នានឹង អាយុស្មន្ត, អាយស្មន្ត, អាយស្មា ដែរ) ; សម្រាប់ភិក្ខុចាស់វស្សានិយាយទៅរកភិក្ខុខ្ចីវស្សាជាង ឬនិយាយទៅរកសាមណេរ (ប្រើបានទាំង ឯក, ទាំង ពហុ.)។ បព្វជិតនិយាយទៅរកគ្រហស្ថជាសាធារណជនឬដែលស្និទ្ធស្នាលថា អាវុសោ ក៏បាន :

t_exam:
និមន្តទៅណាអាវុសោ?, និមន្តឆាន់ទៅអាវុសោ!; នែអាវុសោ, ការនេះមិនមែនជាភារៈរបស់លោករាល់គ្នាទេ; អាវុសោ អ្នកបានសមាទានសីលហើយឬ? (ព.ទេ.)។


t_main: អាវ៉ូកាចេរ
t_pron: [អា-វ៉ូ-កា-ចេ]
t_source: (បារ. Avocatier)
t_pos: ន.
t_exp:
(កសិ.) ឈ្មោះឈើជាដំណាំមួយប្រភេទ មានដើមធំ ស្លឹកមានទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងស្លឹកសាលព្រឹក្ស ប៉ុន្តែស្ដើងទន់, ផ្លែវាហៅ អាវ៉ូកាត៍។ សព្វថ្ងៃ គេនិយមហៅថា ផ្លែប៊័រ។


t_main: អាស
t_subword: អាសតាងខ្ទើយ
t_pron: [អាស-តាង-ខ្ទើយ]
t_notes: (ម.ព. ចើក)។
t_exp:
(ព.ប្រ.) ទទួលរ៉ាប់រងជួយឈ្លោះប្រកែកឬជជែកវែកដៃ ដោយខុសមុខខុសទំនង (ដូចជាស្រីអាសទទួលភារៈជាជំនួសខ្ទើយ) ; និយាយថា ចើកតាងខ្ទើយ ក៏បាន។


t_main: អាសគ្រាម
t_pron: [អា-សៈ-គ្រាម]
t_source: (សំ. អាឝា "បំណង" + គ្រាម "ស្រុក, អ្នកស្រុក")
t_pos: គុ.
t_notes: (ពាក្យអាសគ្រាម ក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរនេះ ប្រើអក្សរសង្ខេប ថា ព.អា.)។
t_exp:
ដែលគួរឱ្យអៀនខ្មាស, ឱ្យរឹងខ្លួន, ពុំគួរនឹងនិយាយ, ពុំគួរនឹងថា មានថាដល់កេរ្តិ៍ខ្មាសឬចំអាសចំអូងជាដើម (ប្រើចំពោះតែវាចា) :

t_exam:
(ព.កា.) រំលឹក សម្ដីអាសគ្រាម ចាស់ទុំហាមយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ ថាត្រូវតែប្រយ័ត្ន កុំភ្លាត់មាត់និយាយស្ដី។ ទោះបីពាក្យគន្លាស់ ជាទំនាស់ពុំគាប្បី ត្រូវតមកុំស្រដី ជនប្រុសស្រីគេជ្រេញចិត្ត។


t_main: អាសង្កា
t_pron: [អា-សង់-កា]
t_source: (បា.; សំ. អាឝង្កា)
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីសង្ស័យខ្លាំង; ការនឹកពិភាល់ខ្លាំង; សេចក្ដីរង្កៀសខ្លាំង; ដំណើរដិតចិត្តឬចាប់មន្ទិលទៅរក :
t_notes: (ម.ព. សង្កា{¥¥}១{££} ផង)។
t_exam:
មានអាសង្កា; ខ្ញុំមានអាសង្កាទៅលើឈ្មោះ ...។ ព.កា. បញ្ជាក់ឱ្យរិះរេមើលសិន បើមានអាសង្កា កុំអាលថាឱ្យគេដឹង ត្រូវរិះរេរំពឹង ស្ទង់មើលហេតុឱ្យជាក់សិន)។


t_main: អាសនៈ
t_pron: [អា-សៈ-ណៈ]
t_source: (សំ.បា. អាសន)
t_pos: ន.
t_exp: ទីអង្គុយ, កន្លែងអង្គុយ, កម្រាលឬប្រដាប់សម្រាប់អង្គុយ :
t_exam:
អង្គុយលើអាសនៈស្មើគ្នា។ (ព.កា.) ច្រើនប្រើ អាសន៍ ជាង កុំអាលច្រឡាស អង្គុយដើមអាសន៍ រួចបែរជាថយ ចុះមកចុងអាសន៍ ឱ្យខ្មាសស្ដាយក្រោយ ប្រយ័ត្នកុំធ្លោយ ឱ្យខ្សោយភាពខ្លួន។


t_poly: c
t_pos: ន.
t_exp: ទីជិត; ហេតុឬដំណើរ, ការធុរៈដែលមានទីជិត, ប្រថុចប្រថំ, បន្ទាន់, ប្រញឹកខ្លាំង, មមាញឹក, ទាន់ហន់ :
t_exam:
មានអាសន្ន។ កុំអាលអាសន្នពេក!; ចុះអាសន្នទៅណាភ្លាមៗ?។ (ព.កា.) បញ្ជាក់អំពីមាន អាសន្ន ឱ្យប្រុងស្មារតី បើមានអាសន្ន កុំអាលភ័យស្លន់ ត្រូវប្រុងស្មារតី រំពឹងដង្វិន ឱ្យដឹងសេចក្ដី រាក់ជ្រៅវែងខ្លី រួចលៃលកភ្លាម។ល។


t_main: អាសន្នរោគ
t_pron: [អា-សន់-ណៈ-រោក]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
រោគទាន់ហន់ គឺជំងឺរហ័ស ដែលចាប់ឈឺភ្លាម ច្រើនតែស្លាប់ភ្លាមៗ។ ខ្មែរច្រើនហៅសំដៅចំពោះ អហិវាតរោគ ថា អាសន្នរោគ (គួរប្រយ័ត្នកុំនិយាយថា អាសន្តរោគ (អា សន់ តៈ រោក) ព្រោះនិយាយភ្លាត់បែបនេះខុសទេ)។


t_poly: ២)
t_exp:
ជំងឺឆ្លងរាករូសស្រួចស្រាល់បណ្ដាលមកពីបាក់តេរីនៅក្នុងអាហារឬទឹកមិនស្អាត ដែលបណ្ដាលឱ្យខ្សោះជាតិទឹកពីរាងកាយនិងធ្វើឱ្យមនុស្សស្លាប់ភ្លាមៗបើមិនមានការព្យាបាលទាន់ពេល។


t_main: អាសភិវាចា
t_pron: [អា-សៈ-ភិ-វា-ចា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: វាចាជារបស់ឧសភបុរស, សម្ដីរបស់មហាវីរបុរស ដែលខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតឥតមានបុគ្គលណាមួយប្រៀបផ្ទឹមបាន :
t_exam:
ព្រះមហាសត្តនាមសិទ្ធត្ថ កាលទ្រង់ទើបប្រសូតចាកព្រះឧទរនៃព្រះមាតាភ្លាម បែរព្រះភក្ដ្រឆ្ពោះទៅឧត្តរទិសឈាន ៧ ជំហាន ព្រះអង្គទ្រង់បន្លឺនូវអាសភិវាចាថា "អាត្មាអញជាកំពូលនៃលោក! អាត្មាអញជាបុគ្គលប្រសើរជាងគេក្នុងលោក! អាត្មាអញជាចម្បងជាងគេទាំងអស់ក្នុងលោក! ជាតិនេះជាកំណើតចុងក្រោយបំផុតរបស់អាត្មាអញ! អំណើះតទៅមុខ អាត្មាអញលែងកើតទៀតហើយ!"។


t_main: អាសយដ្ឋាន
t_subword: អាសយដ្ឋានវេប
t_pron: [អា-សៈ-យ៉ាត់-ឋាន-វេប]
t_pos: ន.
t_exam: http://www.rac-academy.edu.kh ជាអាសយដ្ឋានវេប/វេបសាយរបស់រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា។
t_remark: 1
t_exp:
(ប.ព.) ការប្រមូលផ្ដុំ ទីតាំងប្រមូលផ្ដុំ ឬកន្លែងប្រមូលផ្ដុំទំព័រវេបនៅលើបណ្ដាញកុំព្យូទ័រឬអ៊ីនធឺណិត ដែលរក្សាទុកដោយអង្គការ ស្ថាប័នរដ្ឋ ឯកជន ឬបុគ្គលម្នាក់ៗ។ បញ្ជាក់ : ទីតាំងឬកន្លែងនៅទីនេះគឺជាកុំព្យូទ័រ :


t_main: អាសវ
t_pron: [អា-សៈ-វ៉ៈ]
t_source: (សំ.បា. អាសវ ឬ សំ. អាស្រវ)
t_poly: ១)
t_exp:
គ្រឿងត្រាំ; ទឹកតម្រាំ; ទឹកដម; ស្រាត្រាំ គឺសុរាឬមេរ័យកើតពីទឹកអំពៅឬទឹកឃ្មុំ, ទឹកត្នោតជាដើមដែលត្រាំគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ; គ្រឿងជ្រក់, ទឹកជ្រក់; គ្រឿងសៅហ្មង, ហេតុមោះហ្មង; ឧបទ្រព, ចង្រៃ។


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ឱឃ{¥¥}២{££} ផង)។
t_exp:
(ព.ពុ.) កិលេសជាគ្រឿងត្រាំ គឺកិលេសធម៌ដែលត្រាំនៅក្នុងសន្តាន, មាន ៤យ៉ាងគឺ ១កាម ហៅថា កាមាសវៈ; ២ភព ហៅ ភវាសវៈ; ៣ទិដ្ឋិ ហៅ ទិដ្ឋាសវៈ; ៤អវិជ្ជា ហៅ អវិជ្ជាសវៈ។


t_main: អាសអាភាស
t_pron: [អាស-អា-ភាស]
t_source: (សំ.)
t_pos: គុ.
t_exam: សម្ដីអាសអាភាស, និយាយពាក្យអាសអាភាស។
t_notes: (ម.ព. អាភាស ផង)។
t_exp:
ដែលចេញពាក្យស្រីអាសហួសហេតុដែលពុំត្រូវនិយាយ គឺដែលចេញថាដល់កេរ្តិ៍ខ្មាស, ដែលជាពាក្យអាសគ្រាម, ដែលចេញដំណើរចំអាសចំអូង (ប្រើចំពោះតែវាចា) :


t_main: អាសា
t_subscrip: 3
t_subword: អាសាស្ម័គ្រ
t_pron: [អា-សា-ស្មាក់]
t_pos: ន.
t_exam: កងអាសាស្ម័គ្រ។
t_exp:
អ្នករាជការស៊ីវិលឬប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញ ដែលស្ម័គ្រចិត្តចូលខ្លួនជួយជាកម្លាំងដល់កងទាហាន សម្រាប់ជួយការពារស្រុកទេសក្នុងពេលមានភ័យអាសន្នដោយមានសម្លៀកបំពាក់និងសស្ត្រាវុធដូចជាទាហាន :


t_main: អាសាឍ
t_pron: [អា-សាត]
t_source: (សំ. អាឞាឍ; បា. អាសាឡ្ហ)
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះខែទី ៨តាមចន្ទគតិ មាន ៣០ថ្ងៃ :
t_exam: ខែអាសាឍ។
t_notes:
(ប្រើក្លាយជា អាសាធ ក៏មាន; ហៅ អាសាឍមាសឬអាសាឡ្ហមាស ក៏បាន "ខែអាសាឍ"។ បើឆ្នាំដែលមានលើកខែ តាមអំណាចចន្ទគតិ ត្រូវលើកត្រង់ខែអាសាឍនេះឱ្យជាពីរខែ, ខែអាសាឍមុនហៅ បឋមាសាឍឬប្រថមាសាឍ "អាសាឍទី ១", ខែអាសាឍក្រោយហៅ ទុតិយាសាឍឬទ្វិតីយាសាឍ "អាសាឍទី២"; មាន ៣០ ថ្ងៃដូចគ្នាទាំងពីរខែ)។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះនក្សត្រឫក្សមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងឈើច្រត់, មាន ២យ៉ាងគឺ បុញ្វសាឍ ឬ បុញ្វសាឡ្ហ "ផ្កាយអាសាឍមុន" (ផ្កាយទី ១៨), ឧត្តរាសាឍ ឬ ឧត្តរាសាឡ្ហ "ផ្កាយអាសាឍក្រោយ" (ផ្កាយទី ១៩), រួមនក្សត្រឫក្សទាំង ២នេះហៅថាអាសាឍា ឬ អាសាឡ្ហា។


t_poly: ២)
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.វ.) ឈ្មោះវិធីឬដំណើរមួយយ៉ាងរបស់វិភត្តិបញ្ចមីអាខ្យាតប្រាប់សេចក្ដីប៉ុនប៉ង, ប្រាប់សេចក្ដីអង្វរ; មានកំណត់ពាក្យថា "ចូរ, ចូរឱ្យ, សូម, សូមឱ្យ " ចូរឱ្យសព្វសត្វទាំងឡាយបានសេចក្ដីសុខ!; សូមអស់លោក-អ្នកទាំងឡាយអត់ទោសខ្ញុំបាទ!


t_main: អាសិរ្ពិស
t_pron: [អា-សេ-រ-ពឹស]
t_poly: ១)
t_exp: ពស់មានពិស :
t_exam: ពស់វែកជាអាសិរ្ពិស។
t_notes: (ប្រើជា អាសិរពិសឬអាសីរពិស ក៏មាន)។
t_source:
(សំ. អាឝិរ្វិឞ < អាឝិស៑ "ចង្កូម" + វិឞ "ពិស", ព្រោះមានអក្សរ វ នៅខាងចុងត្រូវផ្លាស់ ស៑ ជា រ៑ > អាឝិរ្វិឞ ឬប្រើជា អាឝីវិឞ ក៏មាន, អាឝី ថា "ចង្កូម" ដែរ; ខ្មែរផ្លាស់ ឝ ជា ស, វ ជា ព > អាសិរ្ពិស; បា. អាសីវិស ខ្មែរផ្លាស់ វ ជា ព > អាសីពិស "សត្វមានពិសត្រង់ចង្កូម")


t_main: អាសេតូន
t_pron: [អា-សេ-តូន]
t_source: (បារ. acétone)
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) សារធាតុអាស៊ីដសរីរាង្គកើតឡើងដោយសារអុកស៊ីដកម្មអាស៊ីដខ្លាញ់ក្នុងសព៌ាង្គកាយដែលជាធម្មតាមានបរិមាណតិចតួចនៅក្នុងឈាមនិងទឹកមូត្រ។


t_main: អាស្បេស្តូស
t_pron: [អា-ស្បេ-ស្តូស] (ជើង ត)
t_source: (បារ. asbéstose)​
t_pos: ន.
t_exp:
ជំងឺធូលីសួតម៉្យាងបង្កឡើងដោយការដកដង្ហើមស្រូបចូលផង់អាម៉្ញង់, ផង់ម៉ាញេស្យូមស៊ីលីកាត, ផង់ដែកអុកស៊ីដ ... ដែលប្រើក្នុងឧស្សាហកម្ម។


t_main: អាស្រម
t_pron: [អា-ស្រំ]
t_source: (សំ. អាឝ្រម; បា. អស្សម)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកឥសីតែងធ្វើអាស្រមនៅក្នុងព្រៃ។
t_exp:
កន្លែងនៅសម្រាប់ធ្វើចិត្តឱ្យស្ងប់រម្ងាប់, លំនៅសម្រាប់រម្ងាប់រាគាទិក្កិលេស គឺខ្ទមឬកុដិលំនៅរបស់តាបស, ឥសី, យោគី :


t_main: អាស៊ីដកាបុកស៊ីលិក
t_pron: [អា-ស៊ីត-កា-បុក-ស៊ី-លិក]
t_pos: ន.
t_exam: អាស៊ីដអាសេទិកជាអាស៊ីដកាបុកស៊ីលិក។
t_remark: 1
t_exp:
(គីមី.) សមាសធាតុសរីរាង្គមួយ ដែលមានផ្ទុកក្រុមកាបុកស៊ីល ហើយមានរូបមន្តទូទៅ R-COOH (R ជាក្រុមអ៊ីដ្រូកាបួ) :


t_main: អាស៊ីត
t_pron: [អា-ស៊ីត]
t_source: (បារ. ascite)​
t_pos: ន.
t_exp:
(វេជ្ជ.) ទាចទឹក វត្តមានទឹកនិងអេឡិចត្រូលីតនៅក្នុងភ្នាសពោះបណ្ដាលមកពីមូលហេតុច្រើនយ៉ាងដូចជា ក្រិនថ្លើម របេងភ្នាសពោះ ជំងឺបេះដូង...។


t_main: អាស៊ីមុត
t_pron: [អា-ស៊ី-មុត]
t_source: (បារ. azimuth)​
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) មុំនៅក្នុងប្លង់ដេកដែលផ្គុំឡើងដោយអង្កត់ភ្ជាប់ពីចំណុចសង្កេតទៅចំណោលផ្កាយណាមួយទៅលើជើងមេឃនិងបន្ទាត់ទិសខាងជើងភូមិសាស្ត្រដោយគិតតាមទ្រនិចនាឡិកា។


t_main: អាហារូបករណ៍
t_pron: [អា-ហា-រូ-ប៉ៈ-ក]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងឧបករណ៍ដើម្បីអាហារ; ប្រាក់ដែលបើកឱ្យនិស្សិត ដើម្បីទំនុកបម្រុងឬទប់ទល់នឹងថ្លៃអាហារក្នុងពេលកំពុងរៀនសូត្រ។


t_main: អាហារូបត្ថម្ភ
t_pron: [អា-ហា-រូ-ប៉័ត-ថ័ម]
t_pos: ន.
t_exp:
ការជួយទំនុកបម្រុងដោយអាហារ; ការចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាហារ។ល។ដំណើរការនៃការផ្ដល់ឬការទទួលបាននូវអាហារចាំបាច់សម្រាប់សុខភាពនិងការលូតលាស់។


t_main: អា!
t_pron: [អា]
t_pos: ឧ.
t_exam: អា! អ្វីហ្ន៎!; អា! ដូច្នោះទេឬ?; អា! អញ្ជើញមក! ...។
t_exp:
ពាក្យលាន់មាត់ដោយការងឿងឆ្ងល់, ដោយការភ័ន្តច្រឡំ; ដោយការភ័យស្លន់, ដោយភ្ញាក់ ឬដោយបានយល់សេចក្ដីជាក់ច្បាស់; ដោយអំណរជាដើម :


t_main: អិចសង់ទ្រីស៊ីតេ
t_pron: [អិច-សង់-ទ្រី-ស៊ី-តេ]
t_source: (បារ. exentricité)​​
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ផលធៀបរវាងចម្ងាយថេរពីផែនដីដែលស្ថិតនៅលើគន្លងរបស់ខ្លួនទៅនឹងចំណុចនឹងពីរនៃអ័ក្សធំ និងប្រវែងអ័ក្សធំនោះ។


t_pos: ន., គុ., កិ.
t_notes: (ម.ព. ឫស្យា និង ឥស្សា ផង)។
t_exp:
ពាក្យនេះ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ឫស្យា, សេចក្ដីឈ្នានីស, សេចក្ដីច្រណែន, ការរិះគន់គេដោយមានសេចក្ដីច្រណែនឬឈ្នានីស" :

t_exam:
ខ្ញុំឥតមានឥច្ឆាទៅរកអ្នកណាទេ, សម្ដីឥច្ឆា គឺសម្ដីឈ្នានីសឬច្រណែន, កុំឥច្ឆាគេ! គឺកុំឈ្នានីសគេ! ឬកុំច្រណែននឹងគេ!


t_main: ឥដ្ឋ
t_subscrip: 1
t_pron: [អិត]
t_poly: ១)
t_exam: ឥដ្ឋព័ណ៌, ឥដ្ឋស, ឥដ្ឋខ្មៅ, ឥដ្ឋចាន។
t_exp:
បន្ទះកម្រាលដែលធ្វើដោយស៊ីម៉ងត៍ ឬដោយដីមានចានជាដើម មានព័ណ៌ផ្សេងៗ ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ក៏ហៅ ឥដ្ឋ ដែរ :


t_poly: ២)
t_exam: ផ្ទះឥដ្ឋ, កំពែងឥដ្ឋ; ឥដ្ឋកម្រាល។
t_exp:
ដីស្អិតដែលធ្វើជារាងសណ្ឋានផ្សេងៗ ហើយហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតរួចដុតឱ្យឆ្អិន សម្រាប់ប្រើការរៀបកជាផ្ទះលំនៅជាដើម :


t_main: ឥដ្ឋ
t_subscrip: 1
t_subword: ឥដ្ឋតាន់
t_pron: [អិត-តាន់]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទះឃើញ ខឿនប្រាសាទមួយសាងសង់ពីឥដ្ឋតាន់ ខឿនប្រាសាទច្រើនសង់ពីឥដ្ឋតាន់។
t_exp:
ប្រភេទឥដ្ឋម្យ៉ាង ដែលមានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង មានសាច់តាន់ឬមានប្រហោងតូច និងមានកម្រាស់ស្តើងជាងឥដ្ឋប្រហោងពាក់កណ្ដាល ជាទូទៅប្រើសម្រាប់រៀបជាជញ្ជាំងឬសំណង់ផ្សេងៗ :


t_main: ឥដ្ឋ
t_subscrip: 1
t_subword: ឥដ្ឋប្រហោង
t_pron: [អិត-ប្រ-ហោង]
t_pos: ន.
t_exam: ឥដ្ឋប្រហោងនិងឥដ្ឋតាន់ផលិតពីដីមួយចំនួននាំចូលពីបរទេស។
t_exp:
ប្រភេទឥដ្ឋម្យ៉ាងមានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង មានប្រហោងខាងក្នុង មានកម្រាស់ក្រាស់ជាងឥដ្ឋប្រហោង ជាទូទៅប្រើសម្រាប់រៀបជាជញ្ជាំងឬសំណង់ផ្សេងៗ :


t_main: ឥដ្ឋការ៉ូ
t_pron: [អិត-កា-រ៉ូ]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្ទះខ្ញុំក្រាលការ៉ូពណ៌ពងមាន់។
t_exp:
ឥដ្ឋកម្រាលធ្វើពីដីឥដ្ឋសដុត មានផ្ទៃរលោងប្រកបដោយពណ៌ផ្សេងៗ ប្រើក្រាលក្នុងទីលំនៅ ឬបិទភ្ជាប់ជញ្ជាំង។ ជួនកាលគេហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ ការ៉ូ ប៉ុណ្ណោះ :


t_main: ឥណ
t_subword: ឥណបរិភោគ
t_pron: [អ៊ិ-ណៈ-ប-រ៉ិ-ភោក]
t_pos: ន.
t_exp:
បរិភោគដោយជាប់បំណុល គឺការប្រើប្រាស់ឬឆាន់ចតុប្បច្ច័យដោយពុំបានពិចារណាតាមលក្ខណប្បច្ចវេក្ខណៈ (សម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិក)។


t_poly: ៣)
t_exp:
(សេ.ហិ.) ប្រាក់ ទំនិញ ឬសេវាសម្រាប់ឱ្យគេខ្ចី ដែលអ្នកខ្ចីយល់ព្រមទូទាត់សងជាមួយនឹងការប្រាក់តាមកាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់នាពេលខាងមុខ។


t_poly: ៤)
t_exp:
(សេ.ហិ.) វិធីដែលអ្នកខ្ចីទទួលបានប្រាក់ ទំនិញ ឬសេវាដោយយល់ព្រមទូទាត់សងជាមួយនឹងការប្រាក់តាមកាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់នាពេលអនាគត។


t_poly: ២)
t_exp:
(សេ.ហិ.) រយៈពេលសងបំណុលសរុប ដោយគិតចាប់ពីពេលដែលកិច្ចព្រមព្រៀងបំណុល កិច្ចព្រមព្រៀងឥណទានឬកិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីពីការផ្ដល់ឥណទានចូលជាធរមានរហូតដល់បំណុលត្រូវបានសងអស់។


t_main: ឥណ្ឌា
t_pron: [អិន-ឌា]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សិន្ធុ, សិន្ធវ និង ហិណ្ឌូ ផង ដែលធ្លាប់សរសេរជា ឥណ្ឌៀ នោះត្រូវលែងប្រើតទៅទៀត)។
t_exp:
ឈ្មោះភូមិប្រទេសមួយប៉ែកធំទូលាយក្នុងទ្វីបអាស៊ី, មានទន្លេឥណ្ឌុល (សិន្ធុ) ឱបពីខាងលិច, ដែលក្នុងបុរាណសម័យហៅថា ប្រទេសសិន្ធវៈ ឬ សិន្ធព, ហៅអ្នកប្រទេសនោះថា សិន្ធវៈ ឬ សិន្ធព ដែរ ឬហៅ សិន្ធូ ក៏មាន, លុះចំណេរកាលតមក ហៅក្លាយជា ហិណ្ឌូ, តមកទៀតហៅ ឥណ្ឌូ; អង់គ្លេសហៅប្រទេសនោះថា ឥណ្ឌា, បារាំងសែសហៅ អ័ងដឺ, ហៅរួមទាំងភូមិប្រទេសដែលក្នុងសម័យបុរាណហៅ ជម្ពូទ្វីប, ត្រង់ភាគកណ្ដាលហៅ មជ្ឈិមប្បទេស ឬ មធ្យមប្រទេស នោះផង, ជាប់ជាពាក្យប្រើក្នុងភូមិសាស្ត្រនៃសាកលលោកសព្វថ្ងៃនេះជាក់ប្រាកដថា ប្រទេសឥណ្ឌា។


t_main: ឥណ្ឌូស៊ីន
t_pron: [អិន-ឌូ-ស៊ីន]
t_source: (បារ. អ័ងដូស្ហ៊‍ីន៉ឺៈ Indochine)
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ឈ្មោះភូមិប្រទេសមួយប៉ែកធំក្នុងទ្វីបអាស៊ីនៅត្រង់ចន្លោះប្រទេសឥណ្ឌានិងប្រទេសចិន គឺ ប្រទេសឥណ្ឌូស៊ីន, សម័យពីមុន មាន ៨អន្លើគឺ ប្រទេសភូមា, ម៉ាលក្កា, សៀម, ខ្មែរ, កូស័ងស៊ីន, អណ្ណាម, តុងក័ង, លាវ។ បើតាមកំណើតពាក្យនេះគួរប្រើជា ឥណ្ឌូចិន, ប៉ុន្តែខ្មែរធ្លាប់ប្រើជា ឥណ្ឌូស៊ីន ថ្នឹកមកយូរហើយ។ សម័យតមក កូស័ងស៊ីនប្រែឈ្មោះជា វៀតណាមខាងត្បូង, អណ្ណាមជា វៀតណាមកណ្ដាល, តុងក័ងជាវៀតណាមខាងជើង។ ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយហៅប្រទេសឥណ្ឌូស៊ីននេះ, ត្រង់ប៉ែកខាងលិចនិងប៉ែកកណ្ដាល, ថា សុវណ្ណភូមិ "ផែនដីមាស, ប្រទេសមាស" ឬ "ជ្រោយមាស"។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ៣នៃពុទ្ធសករាជ, ព្រះអរហន្តពីរអង្គគឺសោណត្ថេរ និង ឧត្តរត្ថេរ បានមកប្រកាសពុទ្ធសាសនានៅសុវណ្ណភូមិ តាមព្រះរាជនិមន្តនៃព្រះបាទធម្មាសោក និងថេរបញ្ជានៃព្រះមហាមោគ្គល្លីបុត្តតិស្សត្ថេរ (មានសេចក្ដីពិស្តារនៅក្នុងពុទ្ធសាសនប្បវត្តិ)។


t_pos: គុ.កិ.
t_exp: មិន. ពុំ, អត់ :
t_exam: ឥតដឹង, ឥតបានឮ, ឥតដើមទុន។
t_notes:
(កុំប្រើពាក្យបដិសេធ ឥត, មិន, ពុំ, អត់ នេះជា ឥត— ក៏ទេ, មិន— ក៏ទេ ដូច្នេះឡើយ, ដូចជា ខ្ញុំឥតដែលបានឃើញរបស់នោះ សូម្បីតែម្ដងក៏ទេ ប្រើយ៉ាងនេះខុសទាំងស្រុង ព្រោះ ក៏ទេ ជាពាក្យបដិសេធដែរ; បើប្រើជា ឥត—ទេ —ក៏ទេសោះ ដូច្នេះបាន, ដូចជា ខ្ញុំឥតដែលបានឃើញរបស់នោះទេ សូម្បីតែម្ដងក៏ទេសោះ ពាក្យបដិសេធ ក៏ទេ សម្រាប់ប្រើតែជាមួយនឹងពាក្យ នឹង គឺ នឹង—ក៏ទេ, ត្រូវប្រើជា ដូចជា ខ្ញុំនឹងដែលបានឃើញរបស់នោះ សូម្បីតែម្ដងក៏ទេ!)។


t_main: ឥត្ថាគារ
t_pron: [អិត-ថា-គា]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_notes: (វេវ. អន្តេបុរៈ)។
t_exp:
ល្វែងឬបន្ទប់សម្រាប់ព្រះអគ្គមហេសីឬសម្រាប់ភរិយានៃឥស្សរជន, ផ្ទះឬទីដែលមានសុទ្ធតែស្ត្រីស្នំ; ទីខាងក្នុងព្រះរាជវាំង។


t_main: ឥត្ថី
t_pron: [អិត-ថី]
t_source: (បា.; សំ. ស្ត្រី "មនុស្សដែលបុរសគួរចង់បាន, មនុស្សដែលជាគូនឹងបុរស")
t_pos: ន.
t_exp: ស្ត្រី, ស្រី។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ កាលបើកវីត្រូវការប្រើ, ដូចជា :
t_exam:
ឥត្ថីបុរស ជាតិខ្មែរទាំងអស់ ធ្វើការជួយរដ្ឋ ស្ទុះស្ទារទែង ខ្នះខ្នែងតាមបទ ធ្វើការប្រាកដ ជាធ្វើមែនៗ។ ស្ម័គ្រចិត្តខ្លួនឯង ពុំមែនខ្លាចក្រែង អំពីកំណែន សមិទ្ធិច្រើន កើតកើនក្នុងដែន រដ្ឋខ្មែរមែនទែន ដូចផ្សិតខែភ្លៀង។ សម័យអង្គរ ប្រទេសខ្មែរឈរនឹងថ្កល់ឥតល្អៀង សម័យសង្គម និយមធម៌ទៀង កម្ពុជាឥតជ្រៀង ជ្រេទ្រេតទ្រោតឡើយ។


t_main: ឥទ្ធិ
t_pron: [អិត-ធិ]
t_source: (បា.; សំ. ឫទ្ធិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឫទ្ធិ គឺសេចក្ដីសម្រេច; សេចក្ដីចម្រើន; ដំណើរកើតការ; អានុភាព, អំណាច, អានុភាពដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិឬជាក់ស្ដែង; អស្ចារ្យ; អានុភាពក្រៃលែងជាងធម្មតា ...។


t_main: ឥទ្ធិបាទ
t_pron: [អិត-ធិ-បាត]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ពុ.) គុណធម៌ប្រៀបដូចជាជើងឬដូចជាជំហាននៃសេចក្ដីសម្រេច, នៃសេចក្ដីចម្រើន; មាន ៤យ៉ាង ១ឆន្ទៈ បំណង; ២វីរិយៈ ព្យាយាម; ៣ចិត្តៈ គំនិត (ចេះតែរស់រវើក) ; ៤វីមំសា ការពិចារណា, ល្បងមើល, ពិសោធមើល; ប្រឡង។ ឥទ្ធិបាទទាំង ៤នេះជាធម៌សំខាន់បំផុតរបស់សត្វលោក (ទាំងផ្លូវលោកទាំងផ្លូវធម៌) :

t_exam:
(ព.កា.) ថា យើងគួរសង្វាត បំពេញឥទ្ធិបាទ ឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ គង់នឹងសម្រេច ប្រយោជន៍ឃើញទាន់- ភ្នែកនាបច្ចុប្បន្ន ពុំដែលឃ្វាងឡើយ។


t_main: ឥន្ទ
t_subscrip: 2
t_pron: [អិន]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះនាមទេវរាជជាអធិបតីនៃពួកទេវតាក្នុងឋានត្រៃត្រិង្សសួគ៌ ទាំងជាអ្នកមានអំណាចត្រួតត្រាលើពួកទេវតានៅឋានចាតុម្មហារាជិកសួគ៌ផង, ជាទេវរាជស័ក្ដិសិទ្ធិវិសេសមួយអង្គ ក្នុងពួកទេវតាជាទីគោរពរបស់ពួកព្រាហ្មណិក, ទាំងពួកពុទ្ធសាសនិក ក៏តែងតែគោរពចំពោះទៅរកទេវរាជអង្គនេះ តាមកាលដ៏គួរម្ដងៗដែរ :

t_exam:
ព្រះនាមព្រះឥន្ទមានច្រើន, (ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.) ប្រើព្រះនាមថា កោសិយ, ឥន្ទកោសិយ, ឥន្ទទេព, ឥន្ទទេវរាជ, ឥន្ទរាជ, ឥន្ទរាជា, ឥន្ទ្រា, ឥន្ទ្រាធិរាជ, អមរិន្ទ, អមរេន្ទ្រ, វជិរបាណី, វជិរហត្ថ, វជិរាវុធ, វជ្រាយុធ, វាសវ, សុជម្បតី ជាដើម អាចប្រើតាមសេចក្ដីត្រូវការ។


t_main: ឥន្ទធនូ
t_subscrip: 1
t_pron: [អិន-ធៈ-នូ]
t_source: (បា.ឥន្ទធនុ; សំ.ឥន្ទ្រធនុស៑)
t_pos: ន.
t_exp: ធ្នូព្រះឥន្ទ។
t_notes:
(ព.កា. ប្រើជា ឥន្ទចាបឬឥន្ទចាបៈ, ឥន្ទិស្សាស, ឥន្ទាវុធឬឥន្ទ្រាយុធ ក៏បាន ប្រែថា "ធ្នូព្រះឥន្ទ" គឺ ឥន្ទធនូ ដែរ)។


t_main: ឥន្ទធនូ
t_subscrip: 2
t_pron: [អិន-ធៈ-នូ]
t_poly: a
t_exam: ឥន្ទធនូចុះ មានឥន្ទធនូ។
t_exp:
ពន្លឺនាផ្ទៃមេឃមានសណ្ឋានកោងស្រដៀងនឹងរាងដងធ្នូដែលយឹតពេញកម្លាំង តែងកើតមានត្រង់ទិសផ្ទុយគ្នានឹងវង់ព្រះអាទិត្យ កើតដោយរស្មីព្រះអាទិត្យចាំងប៉ះនឹងពពកហើយចូលទៅក្នុងតំណក់ទឹកភ្លៀងឬស្រទាប់ភ្លៀងព្ធដ៏អាកាល បញ្ចេញព័ណ៌ ៧យ៉ាងគឺ ព័ណ៌ស្វាយ, ខៀវលាយស្វាយនិងក្រហមប្រឿង, ខៀវ, បៃតង, លឿង, លឿងចាស់, ក្រហម ប្រាកដដល់ភ្នែកអ្នកមើលឃើញ, ជាសញ្ជាតិរស្មីមួយបែបដ៏ល្អនាផ្ទៃអាកាស (បើចង់ឃើញពន្លឺដូចឥន្ទធនូ ត្រូវឈរព្រួសទឹកឱ្យខ្លាំងពីខាងចំហៀងផ្ទុយគ្នានឹងវង់ព្រះអាទិត្យ នឹងឃើញព័ណ៌ ៧យ៉ាងដូចព័ណ៌ឥន្ទធនូសុទ្ធសាធ គ្រាន់តែមិនមានសណ្ឋានកោងធំដូចឥន្ទធនូប៉ុណ្ណោះ) :


t_poly: b
t_exam: ស្ពាយឆៀងឥន្ទធនូ។
t_exp:
(ព.ប្រ.) ខ្មែរហៅផ្ទាំងសំពត់តូចវែង មានព័ណ៌ឆ្លាស់គ្នា, ជាឥស្សរិយាភរណៈ សម្រាប់ឥស្សរជនស្ពាយឆៀង ថា ឥន្ទធនូ ដែរ :


t_main: ឥន្ទនិល
t_subscrip: 2
t_pron: [អិន-ទៈ-និល]
t_pos: ន.
t_exam: ឥន្ទនិលជារុក្ខជាតិអម្រឹតបុស្ប ផ្ការីកនៅបានយូរថ្ងៃ។
t_notes: (ហៅថា ផ្កាក្រដាស ក៏មាន)។
t_exp:
ឈ្មោះរុក្ខជាតិមួយប្រភេទ ដើមសណ្ឋានជាវល្លិរឹង, ផ្កាជាចង្កោមៗ សម្បុរស្វាយខ្ចីក៏មាន សម្បុរក្រហមទុំក៏មាន ជាអគន្ធកបុស្ប, ជាឈើដាំឱ្យលូតឡើងទ្រើងបាន, គេច្រើនដាំក្បែរផ្ទះលំនៅយកជាម្លប់ឬដាំធ្វើជាខ្លោងទ្វារ :


t_poly: ២)
t_exam: ព្រះបាទសម្ដេចព្រះរាជឱង្ការបរមបពិត្រកម្ពុជាធិបតីស្រីឥន្ទ្រប្រ័ស្ថបុរីរ័ត្នរាជធានី ...។
t_exp:
ខ្មែរសម័យមហានគរ (នគរធំ) ប្រើពាក្យនេះជាវិសេសនាមឬជាគោរមនៃក្រុមមហានគរ, ច្រើនប្រើក្នុងព្រះបរមរាជសាសន៍ ឬព្រះបរមរាជឱង្ការថា :

t_notes:
(ប្រើពាក្យនេះតាំងអំពីបានព្រះខ័នរាជ្យ ដែលមានសេចក្ដីតំណាលថា ព្រះឥន្ទ្រយកមកប្រទានទុកជាកេរ្តិ៍ជាសស្ត្រាដ៏វិសេសសម្រាប់កម្ពុជរដ្ឋ)។


t_main: ឥន្ទវង្ស
t_pron: [អិន-ទៈ-វង់]
t_source: (បា. ឥន្ទវំស < ឥន្ទ "ព្រះឥន្ទ" + វំស" ប៉ី; ខ្លុយ; ស្រឡៃ"; សំ. ឥន្ទ្រវំឝ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឆន្ទឬកាព្យមានលំនាំសូរសំឡេងបទប្រៀបដូចជាសូរសព្ទប៉ីឬស្រឡៃនៃព្រះឥន្ទ។ ជាឈ្មោះឆន្ទឬគាថាមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើបានងាយខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ឬប្រើជាភាសាខ្មែរក៏បាន ប៉ុន្តែពិបាកតែងណាស់; បួនបាទគឺបួនឃ្លាកាព្យជាមួយគាថា, ក្នុងបាទមួយៗ មាន ១២អក្សរ, ត្រង់អក្សរទី ១, ២, ៣និងទី ៤, ៥, ៦ជា ត-គ ណៈ គឺគណៈដែលមានអក្សរទី ១និងទី ២ជាគរុទី ៣ជា លហុ (គរុដើម គរុកណ្ដាល លហុចុង) ; ត្រង់អក្សរទី ៧, ៨, ៩ជា ជ គណៈ គឺគណៈ ដែលមានអក្សរទី ១និងទី ៣ជាលហុ ទី ២ជាគរុ (លហុដើម គរុកណ្ដាល លហុចុង) ; ត្រង់អក្សរទី ១០, ១១, ១២ជា រ គណៈ គឺគណៈដែលមានអក្សរទី ១និង ទី ៣ជាគរុ ទី ២ជាលហុ (គរុដើម លហុកណ្ដាល គរុចុង) ; ទាំងបួនបាទ មានកំណត់ដូចគ្នា (ពាក្យប្រាប់មេឥន្ទវិសច្ឆន្ទនេះថា សាយិន្ទវំសា ខលុ យត្ថ តា ជរា)។


t_main: ឥន្ទវជិរច្ឆន្ទ
t_pron: [អិន-ទៈ-វៈ-ជិ-រ័ច-ឆ័ន]
t_source: (បា. ឥន្ទវជិរ; សំ.ឥន្ទ្រវជ្រ "អាវុធពេជ្ររបស់ព្រះឥន្ទ្រ")
t_pos: ន.
t_exp:
ឆន្ទឬកាព្យមានដំណើរសូរសព្ទបទដ៏រុងរឿងប្រៀបប្រដូចអាវុធពេជ្ររបស់ព្រះឥន្ទ។ ជាឈ្មោះឆន្ទឬគាថាមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើបានងាយខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីឬប្រើជាភាសាខ្មែរក៏បាន ប៉ុន្តែពិបាកតែងណាស់, បួនបាទគឺបួនឃ្លាកាព្យជាមួយគាថា, ក្នុងបាទមួយៗមាន ១១អក្សរ, ត្រង់អក្សរទី ១, ២, ៣និងទី ៤, ៥, ៦ជា ត-គណៈ គឺគណៈដែលមានអក្សរទី ១និងទី ២ជាគរុ ទី ៣ជាលហុ (គរុដើម គរុកណ្ដាល លហុចុង) ; ត្រង់អក្សរទី ៧, ៨, ៩ជា ជ-គណៈ គឺគណៈដែលមានអក្សរទី ១និង ទី ៣ជាលហុ ទី២ជាគរុ (លហុដើម គរុកណ្ដាល លហុចុង) ; ត្រង់អក្សរទី ១០និងទី ១១ជាគរុ; ទាំងបួនបាទ មានកំណត់ដូចគ្នា (ពាក្យប្រាប់មេឥន្ទវជិរច្ឆន្ទនេះថា ឥន្ទាទិកា តា វជិរា ជគា គោ)។


t_main: ឥន្ទ្រជិត
t_subscrip: 2
t_pron: [អិន-ទ្រៈ-ជិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះកាព្យឬបទមួយប្រភេទ ហៅថា កាព្យឥន្ទ្រជិត ឬ បទឥន្ទ្រជិត មានលក្ខណៈដូចគ្នានឹងបទព្រហ្មគីតិប៉ុន្តែមានដំណើរបទលោតៗ (ច្រើនហៅ បទឥន្ទជិត ជាង)។


t_main: ឥន្ទ្រកីល
t_pron: [អិន-ទ្រៈ-កិល]
t_source: (សំ.; បា. ឥន្ទខីល)
t_poly: ១)
t_exp:
សសរគោល; គោលដែលបោះឬដាំទុកជាគ្រឿងសម្គាល់ផ្ចិតកណ្ដាលឬព្រំប្រទល់នៃដី, នគរ, ដែន, ខេត្ត, ស្រុក ជាដើម; ធរណីទ្វារធំៗ។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះដុំថ្មដែលជាគោលត្រង់កណ្ដាលឬជាផ្ចិតនៃខណ្ឌសីមា ហៅថា សីមាឥន្ទ្រកីល ឬហៅកាត់ខ្លីថា សីមាកីល ក៏បាន; ដុំថ្មនេះពុំរាប់ថាជានិមិត្តនៃខណ្ឌសីមាឡើយ។ ថ្មគោលនេះប្រហែលជាក្នុងបុរាណសម័យ, កាលដែលមានប្រើសីមាធំៗនៅឡើយ, លោកបោះទុកជាគ្រឿងសម្គាល់ទីពាក់កណ្ដាលឬផ្ចិតនៃសីមារបស់លោកទេដឹង (?), ក្នុងវិន័យឥតមាននិយាយ។


t_main: ឥន្ទ្រិយ
t_subscrip: 1
t_pron: [អិន-ទ្រី]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: សង្រួមឥន្ទ្រិយ។
t_exp:
ភាវៈជាធំ, ឥស្សរភាព; អានុភាព, អំណាច; គុណានុភាពឬគុណសម្បត្តិរបស់ព្រះឥន្ទ្រឬដែលជាប់ទាក់ទងអំពីព្រះឥន្ទ្រមក; រូបកាយ; កម្លាំង, កម្លាំងកាយ; សេចក្ដីដឹង, ប្រាជ្ញា; អារម្មណ៍; មុខការ, នាទី; អាយតនៈខាងក្នុង, ប្រសាទឬប្រសាទរូប :


t_main: ឥន្ទ្រិយ
t_subscrip: 2
t_pron: [អិន-ទ្រី]
t_pos: ន.
t_exp:
សព្ទនេះមានន័យច្រើនយ៉ាងណាស់, (ព.ពុ.) ប្រាប់ថាអ្វីដែលជាធំតាមមុខតាមនាទីរបស់ខ្លួនឬដែលមានបែបភាពផ្សេងដោយឡែកហៅថា ឥន្ទ្រិយ, ដូចជា ភ្នែក ហៅ ចក្ខុន្ទ្រិយ; ត្រចៀក ហៅ សោតិន្ទ្រិយ; ច្រមុះ ហៅ ឃានិន្ទ្រិយ; អណ្ដាត ហៅ ជីវ្ហិន្ទ្រិយ; កាយ ហៅ កាយិន្ទ្រិយ; មនោ ឬ ចិត្ត ហៅ មនិន្ទ្រិយ (ព្រោះអាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦នេះជាធំក្នុងការទទួលអារម្មណ៍តាមនាទីរបស់ខ្លួន ជាជំនួសគ្នាពុំបាន)។ ស្ត្រី ហៅ ឥត្ថិន្ទ្រិយ; បុរស ហៅ បុរិសិន្ទ្រិយ (ព្រោះជាធំដោយមានបែបភាពទីទៃពីគ្នា)។ ជីវិត ហៅ ជីវិតិន្ទ្រិយ (ព្រោះជីវិតជាធម្មជាតធំមួយយ៉ាងរបស់សត្វលោក)។ សេចក្ដីសុខ ហៅ សុខិន្ទ្រិយ; សេចក្ដីទុក្ខ ហៅ ទុក្ខិន្ទ្រិយ; សោមនស្ស ហៅ សោមនស្សិន្ទ្រិយ; ទោមនស្ស ហៅ ទោមនស្សិន្ទ្រិយ; ឧបេក្ខា ហៅ ឧបេក្ខិន្ទ្រិយ (ព្រោះធម្មជាតទាំងនេះ សុទ្ធតែមាននាទីជាធំដោយឡែកពីគ្នា)។ សទ្ធា ហៅ សទ្ធិន្ទ្រិយ; វីរិយៈ :ហៅ វីរិយិន្ទ្រិយ; សតិ ហៅ សតិន្ទ្រិយ; សមាធិ ហៅ សមាធិន្ទ្រិយ; បញ្ញា ហៅ បញ្ញិន្ទ្រិយ (ព្រោះធម៌ទាំងនេះសុទ្ធតែមាននាទីទីទៃពីគ្នា)។ ពាក្យកាព្យសរសេរជា ឥន្ទ្រីយ៍ ដើម្បីឱ្យស្រួលអានក៏បាន :

t_exam:
(ព.កា.) ស្រគត់ឥន្ទ្រីយ ជាទីជ្រះថ្លា ទោះបីជនណា ក៏តែងពេញចិត្ត។ សង្រួមឥន្ទ្រីយ៍ តាជីដូនជី និងបព្វជិត ស្រគត់ស្រគំ សមរម្យមែនពិត ចេញចរឆ្ងាយជិត គេរែងគោរព។


t_main: ឥន្ទ្រិយ
t_subscrip: 2
t_subword: ឥន្ទ្រិយាង្គ
t_pron: [អិន-ទ្រិ-យាង]
t_pos: ន.
t_exp:
អង្គនៃឥន្ទ្រិយឬឥន្ទ្រិយដែលចែកជាពួក, មាន ៣យ៉ាងគឺ ភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, ស្បែក ហៅ ជ្ញានេន្ទ្រិយ (< ជ្ញាន "ការដឹង" + ឥន្ទ្រិយ "ភាវៈជាធំ") ; ក, ដៃ, ជើង, វច្ចមគ្គ, បស្សាវមគ្គ ហៅ កម៌េន្ទ្រិយ (< កម៌ "កិច្ចការ, ការងារ" + ឥន្ទ្រិយ) ; ចិត្ត ហៅ អន្តរេន្ទ្រិយ (< អន្តរ "វិញ្ញាណ" + ឥន្ទ្រិយ) ; រួមជាអង្គនៃឥន្ទ្រិយ ៣យ៉ាងឬប្រភេទនៃឥន្ទ្រិយ ១១យ៉ាង (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណិក)។


t_main: ឥន្ទ្រី
t_pron: [អិន-ទ្រី]
t_source: (សំ. ឰន្ទ្រិ អ.ថ. អែន-ទ្រី "ក្អែក")
t_poly: ១)
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ មានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងរអាត ប៉ុន្តែមាឌធំសម្បើម; ជាពួកបក្សីមំសភ័ក្ខ; មាននិយាយក្នុងរឿងបុរាណថាច្រើនមាននៅទីប្រជុំភ្នំហិមពាន្ត (ហិមាល័យ)។

t_notes:
(ពាក្យនេះខ្មែរសម័យបុរាណសរសេរជា ឥន្ទ្រីយ ក៏មាន; ប្រហែលជាប្រតិដ្ឋយកសេចក្ដីថា "បក្សីធំសម្បើម" ឬថា "បក្សីមានអំណាច" ទេដឹង? ម.ព. ឥន្ទ្រិយ ផង)។


t_poly: ២)
t_remark: 1
t_exp:
ពួកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសម័យបច្ចុប្បន្នច្រើនហៅបក្សីមួយប្រភេទដែលភាសាបារាំងសែសហៅ អែគ្លើ (Aigle) ថា សត្វឥន្ទ្រី។


t_main: ឥន្ទ្រិយរូបារម្មណ៍
t_pron: [អិន-ទ្រិ-យ៉ៈ-រូ-ប៉ា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលធ្វើឱ្យឥន្ទ្រិយនានា (ចាប់ពីពីរឡើងទៅ) របស់អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ទទួលអារម្មណ៍រំភើប :

t_exam:
ឥន្ទ្រិយរូបារម្មណ៍ក្នុងរឿងទុំទាវ (...) ទុក្ខម្នោទោម្នេញក្នាញ់ឆុរឆាវ កន្ត្រាក់បានដាវស្ទុះចូលជុំ ចូលចាប់ចាក់កាប់ឥតជំនុំ ចងទុំក្រញឹកស្លើតស្លាបសេក។ (...) គេចាប់វាយដំក្រំសព្វសាច់ ឈាមហូរមិនដាច់បែកសិរសី ឈាមកកខាន់ស្ទះបម្រះស្ដី ផ្ដែផ្ដាំទាវស្រីប្ដីលាប្អូន។ (...)។


t_main: ឥរិយា
t_pron: [អិ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_source: (បា.; សំ. ឦយ៌ា)
t_pos: ន.
t_exam: សម្ដែងឥរិយាប្លែក បញ្ចេញឫកប្លែក។
t_exp:
អាការៈកម្រើក; ការកម្រើកអង្គាវយវៈ មានលើកដៃជើងជាដើម, ការផ្លាស់ប្រែលំនាំមានងាកបែរជាដើម; ឫក, ឫកពា, កិរិយា, លំនាំឫកពា :


t_main: ឥរិយាបថ
t_pron: [អិ-រ៉ិ-យ៉ា-បត់]
t_source: (បា.; សំ. ឦយ៌ាបថ)
t_pos: ន.
t_exp: ផ្លូវឬគន្លងនៃឥរិយា គឺការដើរ, ឈរ, អង្គុយ, ដេក :
t_notes: (ម.ព. ឥរិយា ផង)។
t_exam:
(ព.កា.) ឱ្យរក្សាឥរិយាបថទាំងបួន ឥរិយាបថបួន គួរជនប្រុងខ្លួន តាមសុជីវធម៌ ត្រឹមត្រូវទៀងទាត់ បែបបទបវរ នឹងមានអំណរ មិននឹកស្ដាយក្រោយ។


t_main: ឥរិយាបថនិយម
t_pron: [អិ-រ៉ិ-យ៉ា-បត់-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ទ្រឹស្ដីដែលអះអាងថា ឥរិយាបថមនុស្សនិងសត្វអាចត្រូវបានបកស្រាយក្នុងលក្ខខណ្ឌមួយដោយមិនគិតអំពីគំនិតឬអារម្មណ៍ និងអះអាងថា ចិត្តវិបល្លាស គេអាចព្យាបាលបានតាមរយៈការផ្លាស់ប្ដូរគំរូឥរិយាបថផ្សេងៗ។ ក្នុងន័យទូលាយ ឥរិយាបថនិយម គឺជាទស្សនៈដែលយល់ថា ឥរិយាបថគឺជាមូលដ្ឋានក្នុងការយល់ដឹងអំពីបាតុភូតចិត្ត។


t_main: ឥសិ
t_subword: ឥសិគិលិ
t_pron: [អ៊ិ-សិ-គិ-លិ]
t_source: (សំ. ឫឞិគិរិ "ភ្នំឫសី")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះភ្នំមួយក្នុងពួកភ្នំក្រុងរាជគ្រឹះក្នុងមគធរដ្ឋ គឺរដ្ឋពិហារជាប់គ្នានឹងឧត្តរប្រទេស (ប្រទេសឥណ្ឌាសព្វថ្ងៃនេះ) មាននិយាយតំណាលក្នុងឥសិគិលិសូត្រ។


t_main: ឥសិ
t_subword: ឥសិគិលិសូត្រ
t_pron: [អ៊ិ-សិ-គិ-លិ-សូត]
t_source: (បា. --សុត្ត)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសូត្រមួយក្នុងសុត្តន្តបិដកនិយាយអំពីព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ៥០០អង្គដែលនៅអាស្រ័យនាភ្នំឥសិគិលិ (ក្នុងកាលពីព្រេងនាយ)។


t_main: ឥសិ
t_subword: ឥសិបតនៈ
t_pron: [អ៊ិ-សិ-ប៉ៈ-តៈ-ណៈ]
t_source: (សំ. ឫឞិបតន ឬ--ម្ឫគ--)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ឈ្មោះភូមិប្រទេសមួយកន្លែងនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាប៉ែកកណ្ដាល ជាទីដែលព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រជាបឋមទេសនារបស់ព្រះអង្គ (ទីនោះសម័យបច្ចុប្បន្ននេះហៅ សាន៌ាថ Sarnath នៅជិតក្រុងពារាណសី)។


t_main: ឥសីភទ្ទ
t_pron: [អ៊ិ-សី-ភ័ត]
t_source: (បា. សំ.; បា. ឥសិ "ឥសី" + ភទ្ទ "ចម្រើន; កល្យាណ"; សំ. ឫឞិ + ភទ្រ)
t_pos: ន.
t_exp: ឋានន្តរមន្ត្រីចាងហ្វាងក្រុមបារគូបុរោហិត, ទី ឧកញ៉ាឬទី សម្ដេច ក៏មាន :
t_exam: ឧកញ៉ាឥសីភទ្ទ ឬ សម្ដេចឥសីភទ្ទ។
t_notes:
(ចួនប្រើពាក្យ ព្រះ ផ្សំ ផងក៏មាន ដូចជា ឧកញ៉ាព្រះឥសីភទ្ទឬសម្ដេចព្រះឥសីភទ្ទ; ក្នុងបុរាណសម័យចួនកាលប្រើជា ឧកញ៉ាឥសីភទ្ទាធិបតីឬឧកញ៉ាឥសីភទ្រាធិបតី ក៏មាន)។


t_main: ឥសុការ
t_pron: [អ៊ិ-សុ-កា]
t_source: (សំ. ឥឝុ; បា. ឧសុ "ព្រួញ" + ការ "អ្នកធ្វើ")
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកធ្វើព្រួញ; អ្នកធ្វើគ្រឿងបាញ់គ្រប់យ៉ាង (មានធ្នូ, ស្នា ជាដើមព្រមទាំងសរគឺព្រួញនិងគ្រាប់សម្រាប់បាញ់ ផង)។


t_main: ឥសុការស្ថាន
t_pron: [អ៊ិ-សុ-កា-រ៉ៈ-ស្ថាន]
t_pos: ន.
t_exp: កន្លែងធ្វើគ្រឿងបាញ់ :
t_exam:
(ព.កា.) ធៀប (ព.ពុ.) ដែលប្រដៅថាឱ្យប្រឹងហាត់ពត់ចិត្តវៀចឱ្យទៅជាត្រង់ដោយយកតម្រាប់ឧសុការ ឧសុការពត់ព្រួញវៀចឱ្យត្រង់ ជនមានរូបអង្គគួរពត់ចិត្ត ដែលវៀចឱ្យត្រង់យល់ការណ៍ពិត បណ្ឌិតគួរត្រាប់ឧសុការ។


t_main: ឥសូរ
t_subscrip: 2
t_pron: [អ៊ិ-សូ] ឬ [អី-សូ]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះសិវៈ; អ្នកធំ; អ្នកដែលជាចម្បងលើសអស់អ្នកផង, ម្ចាស់លើគេ, ម្ចាស់ផែនដី (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ) ; ចៅហ្វាយធំ។ ព្រះឥសូរ ព្រះសិវៈ (ព្រះឥសូរ ឬ ព្រះសិវៈ នេះជាទេវតាឬជាព្រះស័ក្ដិសិទ្ធិវិសេសមួយអង្គរបស់ពួកព្រាហ្មណិក) :

t_exam:
(ព.កា.) ថា ឥសូរនារាយណ៍និងព្រះព្រហ្ម អ្នកជឿនិយមថាស័ក្ដិសិទ្ធិ ឯព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ពិនិត្យ ឃើញថាការណ៍ពិតផ្សេងទៅវិញ។ ទ្រង់ឃើញអដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាផ្លូវជៀងជាក់ត្រង់រលេញ ទើបលះចោលផ្លូវអមខាងចេញ ចំណេញបានត្រាស់ពោធិញ្ញាណ។


t_main: ឥសូរ
t_subscrip: 3
t_pron: [អ៊ិ-សូ] ឬ [អី-សូ]
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្មែរសម័យបុរាណប្រើពាក្យ ឥសូរ ឬ ឦសូរ នេះជាគោរមព្រះបរមនាមនៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យក្នុងរជ្ជកាលខ្លះក៏មាន, ដូចជា ក្សត្រិយេសូរ, បរមេសូរ (តមកក្លាយជា បរមីសូរ ក៏មាន) រាមេសូរ, នរេសូរ (< សំ. ក្សត្រិយ, បរម, រាម, នរ + ឦឝរ) ជាដើម; ប្រើជាឋានន្តរមន្ត្រីក៏មាន, ដូចជា ពិពិធឦសូរ, ឥសូរមេត្រី, ឥសូរសម្បត្តិ ជាដើម។


t_main: ឥស្សរៈ
t_subword: ជំនាន់ឥស្សរៈ
t_pron: [ជំ-នាន់-អ៊ិស-សៈ-រ៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exam: កង់នេះចាស់ណាស់តាំងពីជំនាន់ឥស្សរៈ។
t_exp:
សម័យដែលមានចលនាឥស្សរៈនាទសវត្សរ៍១៩៤០។ (ព.សា.) ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ពាក្យនេះគេប្រើសំដៅដល់កាលកន្លងពីមុនយូរមកហើយ :


t_main: ឥស្សា
t_pron: [អ៊ិស-សា]
t_source: (បា.; សំ. ឦឞ៌្យា ឬ ឦឞ៌‍ា)
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីច្រណែន; សេចក្ដីឈ្នានីស (ឫស្យា) :
t_exam:
បែកចាកមិត្រព្រោះឥស្សា (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. ឫស្យា ជាង)។ (ព.កា.) ថា ឥស្សាឫស្យាដូចជាគ្នា និន្ទាឈ្នានីសអ្នកដទៃ ជាតួអកុសលពុំប្រពៃ ជាធម៌ព្រៃផ្សៃកុំសន្សំ។ ផ្ដល់ផលអាក្រក់ឱ្យញាតិមិត្រ បែកគ្នាពិតៗពិបាកផ្សំ ព្រោះយល់ខុសជ្រុលភ័ន្តច្រឡំ ពុំសមមនុស្សកាន់ឫស្យាឡើយ។


t_main: អីវ៉ែ
t_pron: [អី-វ៉ែ]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ អីវ៉ាន់ ថា អីវ៉ែអីវ៉ាន់ អីវ៉ាន់ថោកខ្លះថ្លៃខ្លះឬអីវ៉ាន់រាយរង, អីវ៉ាន់រញ៉ឹករញ៉ុក, រប៉ិចរប៉ីនេះខ្លះនោះខ្លះ។


t_main: ឦស–
t_pron: [—អ៊ី-សៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យកាព្យឬឋានន្តរមន្ត្រី, ខ្មែរបុរាណច្រើនរៀង ឦស ភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃដែលមានចុងសព្ទជាស្រៈ អ, ផ្លាស់ ឦស ជា ឯស តាមវិធីសន្ធិសំស្ក្រឹត, ប្រើជា គុ. ក៏មាន, ប្រើជា សកត្ថ ឬ បទបូរណៈ គឺគ្រាន់តែរៀងភ្ចាប់មកសម្រួលពាក្យមិនសំដៅសេចក្ដីរបស់សព្ទ ឦស ក៏មាន, ដូចជា នគរេស "ក្រុងធំ" ឬ "ក្រុង"; នរេស "អ្នកដែលជាម្ចាស់នៃនរជន" ព្រះរាជា។ (ព.កា.) ថា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរេស ជ័យជេស្ឋគ្រប់គ្រងរាជរដ្ឋា មានព្រះតម្រាស់ឱ្យសេនា ចូលមកគ្រប់គ្នាក្នុងវាំងជ័យ។ ពានរេស "ស្ដេចពានរ"; ភូបេស "ព្រះរាជា"; ភូមេន្ទ្រេស "រាជាធិរាជ" ឬ "ព្រះរាជា"; រាជាធិបេស "អធិបតីតាងព្រះនេត្រព្រះកាណ៌នៃព្រះរាជា"; វង្សាធិបេស "អធិបតីរាជវង្ស" ឬ "អធិបតីរក្សាព្រះរាជវង្សានុវង្ស"។ល។ (លោក-អ្នកខ្លះដែលពេញចិត្តប្រើតាមសំនៀងលាវ-សៀម, ក៏សរសេរជា នគរេត, នរេត, ភូបេត, ភូមេន្ទ្រេត, រាជាធិបេត, វង្សាធិបេត ទៅអស់ ព្រោះលាវ-សៀមអានតួ ស ប្រកបមានសំឡេងជា ដ ឬ ត ប្រកបទៅវិញ; តាមការណ៍ពិត, គួរអានតាមសំឡេងអក្សរជា សំនៀងភាសាជាតិរៀងខ្លួនជាការត្រឹមត្រូវល្អ)។


t_main: អឹមអៀម
t_pron: [អឹម-អៀម]
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exam: មនុស្សអឹមអៀម, សម្ដីអឹមអៀម; និយាយអឹមអៀម។
t_notes: (និយាយថា អិមអៀន ក៏មាន, តាមទម្លាប់ប្រើ)។
t_exp:
ដែលចេះតែស្ងៀមក្រអឹមអៀនប្រៀន, មិនសូវស្ដីនិយាយ ឬដែលច្រើនតែនិយាយរហ៊ឹមៗ ស្ទើរមិនហើបមាត់ (ដោយមានសេចក្ដីអៀនច្រើន) :


t_main: អឹមអៀម
t_subword: អឹមអៀមស្ងៀមជាជាងស្ដី ស៊ីចេកខ្ចីជាជាងនៅមាត់ទទេ
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) បើឃើញថាពុំគួរនិយាយកុំនិយាយ, មានអ្វីបន្តិចបន្តួចនៅជិតគួរបរិភោគទៅកុំរង់ចាំភោជនាហារដែលមិនដឹងជានៅឯណាឬមិនដឹងជាអង្កាល់នឹងបាននោះ :

t_exam:
(ព.កា.) បើមិនប៉ិនស្ដី អឹមអៀមវាហី ជាការស្រួលជាង និយាយខុសៗ ប្រុសគួរចៀសវាង ទោះបីនាងៗ ក៏គួរច្នោះដែរ។ សម្ដីជាឯក ទោះចេះដឹងប្លែក ប៉ុន្តែនៅក្បែរ អ្នកប្រាជ្ញជ្រៅជ្រះ កុំស្ដីបង្វែរ ការណ៍ពិតឱ្យបែរ ជាឆ្គងទៅវិញ។


t_main: អឺយ
t_subscrip: 1
t_pron: [អឺយ]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់កែមស៊ែម ប្រើក្នុងកាព្យឬសម្រាប់ស្រែកបង្អូសសំឡេងឱ្យវែងរលាក់រលែកតាមលំនាំបទប្រើក្នុងខាងដើមសង្កាត់ចម្រៀង, ប្រើក្នុងខាងចុងចប់; ប្រើសំឡេងខ្ពស់ជា អឺ៎យ ក៏មាន តាមលំនាំសំឡេងដែលត្រូវប្រើ។

t_notes:
(គួរប្រយ័ត្នក្នុងការប្រើពាក្យ អឺយ និងពាក្យ អើយ អ្ហើយ ក្នុងកាព្យនិងចម្រៀង, គឺកុំថា អឺយ ជាអើយឬអើយ ជា អឺយ ឡើយ, ដូចជាកាព្យថា បងអើយម្ដេចឡើយក៏មិនស្ដី ...ត្រូវថា បងអ្ហើយ ឬបងង៉ើយ ទើបចួនគ្នានឹង ឡើយ, កុំថា បងអឺយ ដែលត្រូវចួនគ្នានឹង ឡឺយ, ទៅវិញ កាព្យមានពាក្យ អើយ អ្ហើយ ថា ឱលោកតាអើយ សុំកុំឆ្លងឆ្លើយ ទៅរកវាអី ព្រោះវាកោងកាច កំណាចអប្រីយ៍ ក្រោយកុំស្រដី ទៅរកវាទៀត។ ត្រូវថា តាអ្ហើយ កុំថា តាអឺយ ឬតារ៉ើយ កាព្យប្រើពាក្យ អឺយ ខាងចុងចប់ថា កាព្យនេះប្រែចេញពីបាលី ខ្ញុំរាយសេចក្ដីតាមជើងកាព្យ ឱ្យចាប់ចួនគ្នាជាដរាប រាបសាចែងចប់ប៉ុណ្ណេះអឺយ។ ដូចគ្នានឹង ...ប៉ុណ្ណេះឯង ឬប៉ុណ្ណេះហោង ឬក៏ ប៉ុណ្ណេះហើយ ដែរ។ ពាក្យ អឺយ នេះជួនកាលប្រើសំឡេងថា អ្ហឺយ ក៏មាន សម្រាប់ស្រែកហៅគ្នាពីចម្ងាយ, ដូចជា បងអឺយ! អឺះបង! បងឆ្លើយថា អឺះ! បើស្រែកហៅបង្អូសសំឡេងខ្ពស់វែង ត្រូវសរសេរជា អឺ៎៎យ, អឺ៎៎ះ ក៏បាន។ ម.ព. អឺះ, អ៊ឺះ, អើយ ផង)។


t_poly: b
t_exam: ប្រុសអឺរ៉ុប, ស្រីអឺរ៉ុប; ជាតិអឺរ៉ុប។
t_exp:
ជាតិមនុស្សអ្នកមានពូជកំណើតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបនោះ ប៉ុន្តែសាធារណជនជាតិខ្មែរច្រើនតែហៅថា អឺរ៉ុបៗ ដូចគ្នា :


t_main: អឺះ!
t_pron: [អឺស]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យឆ្លើយដោយឥតគោរព ទទួលពាក្យហៅចំពោះមករកខ្លួន, ជាជំនួសពាក្យ បាទ! ឬ ចាះ!; ជាដើម, ដូចជាកូនហៅម្ដាយថា ម៉ែ!, ម្ដាយឆ្លើយថា អឺះ! ឬប្រើទាំងស្រែកហៅទាំងឆ្លើយពីចម្ងាយក៏បាន, ដូចជា អឺះបង!, ឆ្លើយថា អឺះ! (ប្រើសំឡេងខ្ពស់វែងថា អឺ៎៎ះ! ក៏មាន)។ បើទីជិតប្រើជា អ‌៊ឹះ! ក៏មាន (ព.សា.)។


t_main: អុក
t_subscrip: 2
t_pron: [អុក]
t_pos: កិ.
t_exp:
ចាប់កូនចត្រង្គប៉ែកខាងខ្លួនមួយកូនទង្គិចលើក្ដារចត្រង្គត្រង់ក្រឡាដែលត្រូវអុក ស្រែកថា អុក! (ច្រើនប្រើសំឡេងខ្ពស់វែង អុ៎ក!)។


t_main: អុក
t_subscrip: 2
t_subword: អុកអន្តរជាតិ
t_pron: [អុក-អន់-តៈ-រៈ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ល្បែងអុកដែលមានក្រឡាតម្រៀបកូននិងក្រឡាដើរខុសពីអុកខ្មែរ ដូចជាស្ដេចនៅទល់មុខគ្នា, ត្រីនៅជាប់នឹងជួរស្ដេចហើយបកនៅក្រឡាចុងបំផុត, នាងដើរបានវែងទៅគ្រប់ទិស, គោលដើរបានវែងទៅតែទិសខ្វែង...។ល។


t_main: អុងប៉ាង
t_pron: [អុង-ប៉ាង]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exam: អុងប៉ាងតៀជីវ, អុងប៉ាងគឹងតាំង។ល។
t_exp:
ចៅសង្កាត់ជាតិចិនអ្នកកាន់កាប់កិច្ចការរាជការសង្កាត់ ត្រួតត្រាប្រជាជនជាតិចិន ដែលនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ជាអ្នកស្ដាប់បង្គាប់ចៅហ្វាយស្រុក (អភិបាលស្រុក) ឬ អធិបតីរាជការក្រុមមឿង (អភិបាលក្រុង) :


t_main: អុជ
t_pron: [អុច]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exp: ដុតឱ្យឆេះមានអណ្ដាតភ្លើងឡើង :
t_exam: អុជចង្កៀង។
t_notes: (ធ្លាប់សរសេរជា អុច មកយូរហើយ ប្រើតាមទម្លាប់នោះក៏បាន)។
t_source:
(បា. ឧជ្ជល; សំ. ឧជ្វល "ឆេះទ្រលោម ភ្លឺរុងរឿង; ភ្លឺសន្ធោ, ភ្លឺសន្ធោសន្ធៅ", ខ្មែរលុបជើង ជ ឬ ជើង វ និងតួ ល ទុកត្រឹមតែ ឧជ ប្រើជា អុជ)


t_poly: ២)
t_exp: ដុតមិនមានអណ្ដាតភ្លើង :
t_exam:
អុជបីប៉ុយ ឬ អុជបីរណ្ដៅ ដាក់ប៉ុយទន្សែជាដើមលើស្បែក (មនុស្ស) បីអន្លើ, ត្រង់កន្លែងដែលត្រូវដាក់ហើយដុតឱ្យឆេះប៉ុយទាំងបីនោះ ដើម្បីឱ្យជារោគសរសៃ (តាមទម្លាប់ខ្មែរខ្លះដែលធ្លាប់ប្រើ)។


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលញុះញង់ចាក់រុកនាយអាយឱ្យក្ដៅចិត្តខ្លាំង :
t_exam:
សម្ដីអុជអាល។ (ព.កា.) សម្ដីអុជអាល រែងនាំបណ្ដាល ឱ្យកើតវិវាទ ឬបើពុំនោះ ក៏ត្រឹមបែកឃ្លាត ទោះញាតិនិងញាតិ ក៏អាចបែកគ្នា។ ខូចការប្រាស្រ័យ លុះយូរខែថ្ងៃ រីករាលទៅជា បែកសាមគ្គី ដែលព្រះភគវា ទ្រង់ត្រាស់ប្រាប់ថា នឹងមានវិនាស។ សម្ដីអុជអាល ចង្រៃត្រកាល ទោះបីអ្នកឈ្លាស អាចក្លាយជាខ្មៅ មួម៉ៅផ្ដេសផ្ដាស មន្ត្រីឬរាស្ត្រ ដើរទាសខុសផ្លូវ។


t_main: អុត
t_pron: [អុត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរោគពួកមួយ មាន ៣ប្រភេទគឺ អុតធំ អុតក្ដាម និងអុតស្វាយ ដែលកើតនៅលើស្បែកមនុស្សចេញក្រហមផេរស្រដៀងនឹងកញ្ជ្រឹល :

t_exam:
អុតជាជំងឺគួរតែខ្លាច ព្រោះរោគនេះកាចរុករានឆ្លង ពេលណាឮថាមានម្ដងៗ ជនផងត្រូវស្ដាប់បញ្ជាពេទ្យ។ ប្រញាប់ចាក់ថ្នាំបង្ការភ្លាម ធ្វើតាមបម្រាមកុំបណ្ដែត- បណ្ដោយឱ្យកើតទៅជាហេតុ នាំឱ្យរោគអុតឆ្លងពេញពាស។


t_main: អុត
t_subword: អុតធំ
t_pron: [អុត-ធំ]
t_pos: ន.
t_exam: អុតព្រៃនេះមានឈ្មោះផ្សេងគ្នាតាមលក្ខណសណ្ឋានដែលកើតគឺ អុតបាយ, ផ្លែភ្លាំង, ក្រោះរមាស ជាដើម។
t_exp:
អុតដែលកើតព្រោះពេទ្យជោះ ឬកើតឯងហៅថាអុតព្រៃ ជាជំងឺឆ្លង មានអានុភាពក្លាខ្លាំង អាចញ៉ាំងមនុស្សអ្នកកើតឱ្យវិនាសជីវិតក៏មាន, ឱ្យពិការអវយវៈមានខ្វាក់ភ្នែកជាដើមក៏មាន, ឱ្យមានស្នាមរទុះត្រង់មុខឬសព្វសព៌ាង្គកាយក៏មាន (ហៅដោយបញ្ចៀសថា ផ្កាឈើ, កើតផ្កាឈើ) :


t_poly: ២)
t_exam: ជួនកាលជំងឺអុតក្ដាមឆ្លងទៅមនុស្សផងដែរ។
t_exp:
ជំងឺឆ្លងម៉្យាងដែលច្រើនកើតនៅលើសត្វមានចង្វែកជើង ធ្វើឱ្យមានដំបៅរលួយចង្វែកជើង ក្រចកជើង មាត់ និងកន្សោមដោះ។ វាធ្វើឱ្យសត្វឈឺពិបាកដើរនិងពិបាកស៊ីចំណី :


t_main: អុបឆឺយ
t_pron: [អុប-ឆឺយ]
t_source: (ស. អបជេយ អ.ថ. អុបឆឺយ "អប់ជើយ")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្រល់កន្ទុយដំរី សំបកមានក្លិនក្រអូប ប្រើជាគ្រឿងផ្សំថ្នាំឬផ្សំធ្វើគ្រឿងក្រអូបបាន; មាន៣ប្រភេទគឺ អុបឆឺយសៀម, អុបឆឺយទេស, អុបឆឺយយួន (អុបឆឺយយួននេះល្អជាងប្រភេទឯទៀត)។


t_main: អុហ្វសិត
t_pron: [អុស-សិត]
t_source: (អ. Offset)
t_pos: ន.
t_exp: វិធីបោះពុម្ពដោយប្រើបន្ទះស័ង្កសីដែលផ្ដិតរូបនិងអក្សរអំពីហ៊្វីលថត :
t_exam:
អុហ្វសិតមានប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់ខាងការបោះពុម្ព ព្រោះមិនបាច់រៀបពុម្ពទៀត គេធ្វើតែម្ដងប៉ុណ្ណោះ ក៏អាចប្រើការបានតៗទៅ។


t_main: អុះ!
t_subword: អុះឱ!
t_pron: [អុះ-អោ]
t_pos: ឧ.
t_exp: ពាក្យទួញឬពិលាប :
t_notes: (សរសេរជា ឧះឱ ឬឧ៎ះអោ៎! ក៏បាន។ ប្រើជា ឱះឱ!ឬអោ៎ះអោ៎! ក៏មាន)។
t_exam:
អុះឱ! មាសម្ដាយអើយ! ...។ (ព.កា.) ថ្លែងក្ដីទុក្ខឬពិលាប អុះឱក្ដីទុក្ខ! ពីនេះទៅមុខ តើបានអ្នកណា នឹងជួយផ្គត់ផ្គង់ បម្រុងមាតា កាលមានបុត្រភ្ងា ធូរចិត្តធូរថ្លើម។ ពីថ្ងៃនេះទៅ គ្រាន់តែរស់នៅ ដោយដកដង្ហើម ក្ដីព្រាត់ប្រាសបុត្រ ស្រយុតសម្បើម អុះឱដង្ហើម ខ្ញុំអស់ថ្ងៃណា!


t_poly: ២)
t_exam: រវល់តែអុកចត្រង្គទាល់ៗល្ងាច គ្មានរកស៊ីធ្វើការអ្វីទេ!
t_exp:
(ព.ប្រ.) អុកចត្រង្គ ចាប់កូនចត្រង្គប៉ែកខាងខ្លួនមួយកូនទង្គិចលើក្ដារចត្រង្គត្រង់ក្រឡាដែលត្រូវអុក ស្រែកថា អុក! (ច្រើនប្រើសំឡេងខ្ពស់វែង អុ៎ក!)។ ជួនកាលលេងចត្រង្គក៏ហៅ អុកចត្រង្គ ដែរ :


t_main: ឧកញ៉ា
t_pron: [អុក-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យប្រើជាឋានន្តរស័ក្ដិនៃមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ជាងទី ព្រះ សំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកចេះត្រួតត្រាមុខការក្នុងក្រសួងឬនាទីរបស់ខ្លួន" (មកពី ពាក្យខ្មែរ ឧក ឬ អុក "ត្រួតត្រាពេញអំណាច" + បា. ញា "ដឹង; ចេះ; ស្គាល់"), ប្រើតាមលំដាប់ថ្នាក់ស័ក្ដិធំតូចថា លោកអ្នកឧកញ៉ា ..., អ្នកឧកញ៉ា ..., ឧកញ៉ា ... (មាននិយាយក្នុងច្បាប់ទម្រង់ស័ក្ដិ)។ មានអត្ថកោវិទខ្លះយល់ថា ឧក ក្លាយមកពី សំ. ឧ. "ព្រះព្រហ្ម; ព្រះឥសូរ" + បា. ញា "ដឹង; ចេះ; ស្គាល់" សំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកស្គាល់ការគោរពព្រះព្រហ្មឬព្រះឥសូរ" (តាមលទ្ធិខ្មែរសម័យបុរាណ) ; អត្ថកោវិទខ្លះយល់ថា ឧក ក្លាយមកពី សំ. ឧក្ដ "ពោល, ស្ដី, និយាយ, ថា" + បា. ញា សំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកស្គាល់ការស្ដីនិយាយ" (ការយល់ទាំងពីរយ៉ាងក្រោយនេះក៏បានសេចក្ដីដោយឡែកដែរ គង់នៅប្រើជា ឧកញ៉ា ដូចគ្នា ផ្សេងគ្នាតែសេចក្ដីប៉ុណ្ណោះ)។ កាលក្នុង ព.ស. ២៤៥៨គ.ស. ១៩១៤គណៈកម្មការបង្កើតវចនានុក្រមខ្មែរ បានផ្ដើមប្រឹក្សាគ្នាជាដំបូងបង្អស់ អំពីអក្សរ ៤តួគឺ ឧ៊, ឪ, ឱ, ឪ (អុក, អុវ ឬ អូវ, អោ, អៅ) នេះ ក៏បានយល់ព្រមគ្នាជាឯកច្ឆន្ទថា ឧ៊ បុរាណយក (៊) នេះដែលហៅថា សក់ក មកដាក់ពីលើជាតួប្រកបជាជំនួស ក (ឧក) ត្រូវលែងប្រើ ត្រូវប្រើ ឧកវិញ (ឧកហ្មឺន ...ឧកញ៉ា)។ ឱ ដែលប្រកបនឹង យ ជា ឱយ ឬ អោយ នេះត្រូវកុំប្រើត្រូវប្រើ ឱ្យ ដូចពីដើមទុកថាជា អញ្ញត្រសព្ទ! ឪ និង ឪ ដែលយកចុងឬកន្ទុយ វ មកដាក់ពីលើជា ឪ, ឪ (អុវ, អៅ) ត្រូវទុកឱ្យនៅដូចពីដើម។ សៀមសម័យបុរាណយកពាក្យ ឧក ទៅប្រើជា អក, សរសេរជា អ្ចក ប្រើជាពាក្យនាំមុខឋានន្តរមន្ត្រីគ្រប់ថ្នាក់ជា អ្ចកហ្មឺន, អ្ចកខុន អ្ចកហ្ល្វង, អ្ចកព្រះ, អ្ចកញា (អកហ្មឺន, អកឃុ៎ន, អកហ្លួង, អកផ្រះ, អកយ៉ា)។ អ្ចក នេះសៀមប្រើជាពាក្យហៅបិតាមាតាថា ព្ច់អ្ចក, េមេ់អ្ចក ផងក៏បាន (អ.ថ. ផអក, ម៉ែអក "ឪពុកបង្កើត, ម្ដាយបង្កើត")។ លាវប្រើពាក្យ ព់អ្ចក, េមេ់អ្ចក នេះជាសម្ដីសម្រាប់បព្វជិតហៅឧបាសកឧបាសិកា ផងក៏បាន។


t_main: ឧកហ្លួង
t_pron: [អក-លួង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ឧកញ៉ា)។
t_exp:
ពាក្យប្រើជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីពួកសូទ្រៈ (អ្នកងារ) ក្នុងសម័យបុរាណ, មាននាទីជាអ្នកត្រួតត្រាពួកសូទ្រៈគ្នាឯង ប៉ុន្តែនៅក្រោមបង្គាប់មន្ត្រីមុខក្រសួងដែលខ្លួនត្រូវឡើង។ សៀមសម័យបុរាណប្រើជា អ្ចកហ្ល្វង អ.ថ. អក-ហ្លួង (ឧកហ្លួង) ប៉ុន្តែមិនប្រើចំពោះពួក សូទ្រៈ ទេ។


t_main: ឧកាសៈ!
t_pron: [អ៊ុ-កា-សៈ]
t_source: (បា.សំ.; បា. ឱកាស)
t_pos: ឧ.
t_exp: (ម.ព. ឧកាស!) :
t_exam:
ឧកាសៈ! បាទយុគលំ នមាមិហំ ខ្ញុំអរឱនអង្គ ក្រួញក្រាបអភិវាទ ព្រះបាទពុទ្ធពង្ស ទាំងគូរ័ត្នរុង-រឿងឫទ្ធិរង្សី។ល។ (កាព្យសរសើរព្រះបាទបុរាណ)។


t_main: ឧកាស!
t_pron: [អ៊ុ-កា-សៈ]
t_source: (បា. ស.; បា. ឱកាស)
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យគោរពសម្រាប់ផ្ដើមមុនបង្អស់ក្នុងវេលារៀបនឹងសូមអ្វីៗ ឬប្រកាសសេចក្ដីណាមួយ, ដោយសេចក្ដីថា "សូមគោរព!; សូមទាន!, សូមទានគោរព!; សូមមេត្តា!, សូមមេត្តាប្រោស!; ទានប្រោស, សូមទានប្រោស!" (សម្រាប់ប្រើតែខាងសាសនា តាមសេចក្ដីពេញចិត្តឬធ្លាប់ប្រើ) :

t_exam:
(ព.កា.) សម្រាប់ឱ្យប្រើពាក្យ ឧកាសៈ! និង ឱកាសៈ! ថា ឧកាសៈ! យើងខ្ញុំ សូមបង្គំឆ្ពោះត្រ័យរ័ត្ន សូមយើងមានវិវឌ្ឍន៍ និងក្ដីសុខស្ងប់សព្វកាល។ សូមឱ្យមានទ្រព្យធន ច្រើនលើសលន់ពន់វិសាល សូមគុណអភិបាល ប្រជាជាតិឱ្យឃ្លាតទុក្ខ។ ឬថា ឱកាសៈ! យើងខ្ញុំ មកជួបជុំព្រមព្រៀងគ្នា សូមពោលពាក្យប្ដេជ្ញា ថានឹងកាន់ចិត្តសច្ចំ។ ចំពោះប្រទេសជាតិ មាតុភូមិរាជបល្ល័ង្ក ពុទ្ធសាសនំ យើងសូមកាន់ដោយគោរព។


t_main: ឧក្កដ្ឋ
t_pron: [អ៊ុក-ក័ត-ឋៈ]
t_source: (បា. ឧក្កដ្ឋ; សំ. ឧត្ក្ឫឞ្ត)
t_pos: គុ.
t_notes: (ម.ព. ឧក្រិដ្ឋ ផង)។
t_exp:
ឧក្រិដ្ឋ គឺធ្ងន់, យ៉ាងធ្ងន់; ធំ, យ៉ាងធំ; តឹង, យ៉ាងតឹង, យ៉ាងតឹងតែង, យ៉ាងរឹតត្បិត; ខ្ពស់, យ៉ាងខ្ពស់; ឧត្តម, ប្រសើរផុត; ចម្បង; កន្លង, ក្រៃលែង, លើសលែង, លើសលន់; ល្អប្រពៃ; ល្អកន្លង។


t_main: ឧក្កដ្ឋិសព្ទ
t_pron: [អ៊ុក-ក័ត-ឋិ-ស័ប]
t_source: (បា. និង សំ. ក្ល.; បា. ឧក្កដ្ឋិសទ្ទ; សំ. ឧត្ក្ឫឞ្តិ + ឝព្ទ "សំឡេងខ្ពស់គ្រលួចឡើងលើ")
t_pos: ន.
t_exp: សូរហ៊ោ :
t_exam:
មហាជនមានសេចក្ដីអស្ចារ្យខ្លាំងក៏ធ្វើឧក្កដ្ឋិសព្ទជាឯកប្បហារ។ (ព.កា.) ឧក្កដ្ឋិសព្ទ លាន់ឮអឺងអាប់ តើមានការណ៍អ្វី សូរស័ព្ទចម្លែក ជ្រែកសោតិន្ទ្រីយ៍ គួរគ្នាយើងម្នី- ម្នារត់ទៅមើល។ ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ ប្រាប់ថាឥតការណ៍ ប្លែកទេកុំផ្អើល ពួកក្មេងលេងឈូង ទេតើកុំព្រើល ឱ្យរត់ទៅមើល វាលេងត្រង់ណា?។


t_poly: b
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: យ៉ាងធ្ងន់; យ៉ាងធំ; យ៉ាងតឹង :
t_exam:
ប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋ ឬ កាន់ឧក្រិដ្ឋ ប្រព្រឹត្តឬកាន់យ៉ាងតឹង។ល។ (ព.កា.) រីពាក្យឧក្រឹដ្ឋ ប្រើបានតាមចិត្ត ផ្សំនឹងគុណទោស ឆ្ពោះភាពធ្ងន់តឹង ប្រឹងឬសន្តោស ដែលហួសកំណោស ហៅឧក្រឹដ្ឋបាន។


t_main: ឧគ្គហនិមិត្ត
t_pron: [អ៊ុក-គៈ-ហៈ-និ-មិត]
t_source: (បា.; សំ. ឧទ្គ្រហ + និមិត្ត)
t_pos: ន.
t_exam: កើតឧគ្គហនិមិត្ត (ព.ពុ.)។
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់ដែលអ្នកចម្រើនកសិណកម្មដ្ឋានសង្កេតយកបាន គឺរូបកសិណដែលជាក់ច្បាស់ដល់ដួងចិត្តនៃយោគីទោះធ្មេចភ្នែកទៅក៏នៅតែឃើញជាក់ច្បាស់ដូចកាលដែលបើកភ្នែកសម្លឹង :


t_poly: ២)
t_exam: សីលឧច្ចា។
t_exp:
(ព.ពុ.) ឈ្មោះសិក្ខាបទទី៨នៃអដ្ឋង្គិកសីល ឬឈ្មោះសិក្ខាបទទី៩នៃសីលដប់ (ហៅឱ្យពេញថា ឧច្ចាសយនមហាសយនៈ) មានការវៀរទីដេកដ៏ខ្ពស់ដ៏ប្រសើរដែលទាស់នឹងបញ្ញត្តិ (ហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ ឧច្ចា ក៏បាន) :


t_main: ឧច្ឆេទ
t_subword: ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ
t_pron: [អ៊ុច-ឆេ-ទៈ-ទិត-ឋិ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការយល់ឃើញថាមនុស្សសត្វទាំងអស់សុទ្ធតែស្លាប់ទៅហើយសូន្យលែងកើតទៀត (ព.ពុ.) រាប់ចូលក្នុងពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិមានទោសធ្ងន់)។


t_main: ឧជ្ឈាន
t_pron: [អ៊ុច-ឈាន]
t_source: (បា.; សំ. ឧទ្ធ្យាន)
t_pos: ន.
t_exp: ការសម្លឹងរំពៃទោសដើម្បីរិះគន់គេ, ការនិយាយអាក្រក់ពីគេ, ការពោលទោសគេ, ការនិយាយដើមគេ; សេចក្ដីរិះគន់គេ :
t_exam:
(ព.កា.) កុំប្រើឧជ្ឈាន ព្រោះនាំឱ្យមាន កំហុសលើខ្លួន បើបានជាជ្រុល ម្ដងហើយកុំផ្ទួន ក្រែងលោគាប់ជួន ដល់បង់កេរ្តិ៍ឈ្មោះ។


t_main: ឧដុង្គ
t_subscrip: 2
t_pron: [អ៊ុ-ដុង]
t_pos: ន.
t_notes: (គួរសរសេរឧត្តុង្គ អ.ថ. អ៊ុត-ដុង, ប៉ុន្តែធ្លាប់ប្រើជា ឧដុង្គ យ៉ាងនេះយូរមកហើយ)។
t_exp:
ឈ្មោះរាជធានីចាស់មួយរបស់កម្ពុជរដ្ឋ ស្ថិតនៅត្រង់ចន្លោះទិសពាយ័ព្យនិងទិសឧត្តរនៃក្រុងភ្នំពេញ ជានគរមុននគរភ្នំពេញសព្វថ្ងៃនេះ :

t_exam:
ក្រុងឧដុង្គមានភ្នំព្រះរាជទ្រព្យជាលម្អមើលពីចម្ងាយទៅឃើញត្រដែតត្រដឹម (ហៅឱ្យពេញថា ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ ឬ ក្រុងឧដុង្គឮជ័យ។


t_main: ឧដ្ឋាន
t_pron: [អ៊ុត-ឋាន] ឬ [អ៊ុត-ឋា-ណៈ]
t_source: (បា. ឧដ្ឋាន; សំ. ឧត្ថាន ឬ ឧត្សាន)
t_pos: ន.
t_exp:
ការក្រោក; ការក្រោកពីដេក; សេចក្ដីព្យាយាមក្លៀវក្លា, សេចក្ដីខំប្រឹងពេញកម្លាំង សេចក្ដីក្រវើនក្រតើនធ្វើការដោយមិនខ្ជិលច្រអូស :

t_exam:
មនុស្សមានឧដ្ឋានៈ តែងចួបប្រទះប្រយោជន៍ជាដរាបពុំដែលខាន។ (សុភាសិត) អ្នកមានឧដ្ឋាន តែងបានទ្រព្យធន។ (ព.កា.) ឧដ្ឋានគឺព្យាយាម មិនទីមទាមដោយក្ដីខ្ជិល មិនក្រាញឱ្យរេចរិល អាចរំកិលបង្វិលការ។ ជាគុណធម៌ថ្លៃ អ្នកឈ្លាសវៃមានវិចារណ៍ ពុំដែលមានថ្លោះការ ព្រោះដោយសារមានឧដ្ឋាន។


t_main: ឧដ្ឋាន
t_subword: ឧដ្ឋានសម័យ
t_pron: [អ៊ុត-ឋា-ណៈ-សៈ-ម៉ៃ]
t_pos: ន.
t_exp: សម័យដែលត្រូវក្រោក; សម័យដែលត្រូវខំប្រឹងប្រែងធ្វើកិច្ចការដោយពេញកម្លាំង :
t_exam:
(ព.កា.) ប្រទះឧដ្ឋានសម័យ ត្រូវប្រឹងកែខៃឱ្យទាន់គេ កុំនៅទម្រន់ដោយធ្វេសទ្វេ គេភ្ញាក់ពីដេកយើងត្រូវភ្ញាក់។ គេផ្ដើមកិច្ចការយើងត្រូវផ្ដើម កុំអើតអើមត្រាតែខ្លួនធ្លាក់ ព្រយុងចំហុងផុងខូចល័ក្ខណ៍ រអាក់រអួលដួលសន្លប់។ល។


t_main: ឧណ្ណា
t_pron: [អ៊ុន-ណា]
t_source: (បា.សំ. ឧណ៌ា)
t_pos: ន.
t_exp:
រោមចៀម, រោមពពែឬរោមសត្វចតុប្បាទពួកចៀមពួកពពែ; សរសៃពីងពាង; រោមប្រជុំចិញ្ចើម គឺរោមដែលដុះនៅត្រង់ចន្លោះចិញ្ចើមទាំងពីរ។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះវត្តធំមួយក្នុងក្រុងភ្នំពេញ, មានចេតិយបុរាណធំមួយនៅខាងក្រោយឧបោសថាគារ មានចេតិយធំបន្ទាប់ ៥ព័ទ្ធជុំវិញ តភ្ជាប់នឹងចេតិយធំ; ក្នុងចេតិយធំនោះ តាមសេចក្ដីតំណាលថា គេបញ្ចុះរោមប្រជុំចិញ្ចើមនៃព្រះមហាថេរមួយអង្គមាននាមពុំប្រាកដ ...។ លុះដល់មកពុទ្ធសករាជ ២៤២៣សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជព្រះនាម ទៀង (សុវណ្ណកេសរៈ) បានបញ្ចុះព្រះបរមសារីរិកធាតុនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធមួយព្រះអង្គតូចក្នុងចេតិយធំកណ្ដាល, ព្រះបរមធាតុនោះ ព្រះសិរីសុមង្គលាចារ្យ ជាសង្ឃនាយកនៅលង្កាទ្វីបបានចាត់មហាថេរមួយរូបឈ្មោះ នាថវីរិយ ឱ្យនាំមកថ្វាយ (តាមអក្សរចារឹក នៅលើមាត់ទ្វារចេតិយទាំងគូខាងមុខចេតិយធំ)។ ពាក្យនេះខ្មែរប្រើជា (រ.ស.) ថា ព្រះឧណ្ណាលោម "រោមប្រជុំចិញ្ចើមព្រះសម្ពុទ្ធឬក្សត្រិយ៍" (ដែលកម្រមនុស្សណាមាន)។


t_main: ឧណ្ហ
t_subword: ឧណ្ហមាត្រ
t_pron: [អ៊ុន-ហៈ-មាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់ស្ទង់មើលធាតុអាកាស ដើម្បីឱ្យដឹងក្ដៅត្រជាក់; កែវស្ទង់របស់ពេទ្យសម្រាប់ស្ទង់មើលនូវអាការៈក្ដៅត្រជាក់ក្នុងរូបកាយអ្នកជំងឺ។


t_poly: ២)
t_exam: ក្រុមឧតុនិយម។
t_exp:
ឈ្មោះក្រុមរាជការមានភារកិច្ចខាងការពិនិត្យនូវបាតុភូត ដែលកើតមានតាមរដូវឰដ៏បរិយាកាសដូចជា ផ្គរ, ភ្លៀង, រន្ទះ, ខ្យល់ព្យុះ, អ័ព្ទជាដើម :


t_poly: ៣)
t_exp:
(ភូមិ.) ផ្នែកមួយនៃភូមិរូបវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីធាតុទាំងឡាយរបស់ធាតុអាកាស (សីតុណ្ហភាព កំណកអាកាស ខ្យល់ សម្ពាធ...) និងស្រាវជ្រាវអំពីលំនាំទាំងឡាយនៃចលនាប្រែប្រួលផ្សេងៗរបស់បរិយាកាស។


t_main: ឧត្តមគតិ
t_pron: [អ៊ុត-ដំ-គៈ-តិ]
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សមានឧត្តមគតិ រមែងបានជាទីស្រឡាញ់នៃមហាជន។
t_exp:
គតិឧត្តម គឺដំណើរកើតល្អ; ចិត្តគំនិតខ្ពង់ខ្ពស់ អធ្យាស្រ័យដែលដុះដាលចេញមក ដើម្បីរិះរកសេចក្ដីសុខ ចម្រើន, គោលបំណងចង់ឱ្យបានល្អប្រពៃ, ... :


t_main: ឧត្តមគតិរឿង
t_pron: [អ៊ុត-ដំ-គៈ-តិ-រឿង]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) តម្លៃអប់រំនៃស្នាដៃដែលជាគំនិត ទស្សនៈ ជំហរ សតិអារម្មណ៍របស់អ្នកនិពន្ធ ដែលស្ដែងឡើងតាមរយៈសកម្មភាពរបស់តួអង្គ ដំណើររឿង ឬវគ្គណាមួយនៃស្នាដៃ។


t_main: ឧត្តរ
t_pron: [អ៊ុត-ដ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ខ្ពស់; លើ; ឆ្វេង; ក្រោយ; ខាងលើ; ខាងខ្ពស់; ខាងជើង; ខាងឆ្វេង; ខាងចុង; ខាងក្រោយ :
t_exam: ទិសឧត្តរ ទិសខាងជើង។
t_notes:
(ព.កា. ប្រើជា ឧត្តរៈ, ឧត្តរា, ឧត្តរោ, ឧត្តរំ ក៏បាន តាមគួរដល់ការប្រកប; ផ្លាស់ រ ជា ល > ឧត្តល, ឧត្តលា, ឧត្តលោ ក៏បាន អ.ថ. អ៊ុត-ដល់, អ៊ុត-តៈ-ឡា, អ៊ុត-តៈ-ឡោ)។


t_main: ឧត្តរិ
t_subword: មនុស្សឧត្តរិ
t_pron: [មៈ-នុស-អ៊ុត-តៈ-រ៉ិ]
t_pos: ន.
t_exp:
មនុស្សវិសេសក្រៃលែងជាងមនុស្សធម្មតា (ឧត្តរិមនុស្ស)។ ខ្មែរប្រើជា "មនុស្សអ្នកអួតអាងហួសហេតុ, មនុស្សភូតភរ"។


t_main: ឧត្តរិ
t_subword: ឧត្តរិភង្គ
t_pron: [អ៊ុត-តៈ-រ៉ិ-ភ័ង-គៈ] ឬ [អ៊ុត-តៈ-រ៉ិ-ភ័ង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសម្លខាប់មួយប្រភេទ (លោកអ្នកចេះបាលីខ្លះយល់ថា សម្លការី ប៉ុន្តែតាមសេចក្ដីពន្យល់ក្នុងវិន័យថា ឧត្តរិភង្គ នេះជា ព្យញ្ជនាហារ គឺជាម្ហូបខាប់ឬម្ហូបគោក បែបដូចជា ម្ហូបភ្លា ទេដឹង?)។


t_main: ឧត្តរិ
t_subword: ឧត្តរិមនុស្ស
t_pron: [អ៊ុត-តៈ-រ៉ិ-មៈ-នុស-សៈ]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះអរហន្តជាឧត្តរិមនុស្សក្នុងលោក។
t_exp:
មនុស្សអ្នកមានគុណវិសេសលើសលែងជាងមនុស្សធម្មតា គឺមនុស្សអ្នកបានសម្រេចធម្មវិសេសមានឈានជាដើម រហូតដល់មគ្គផលនិញ្វន :


t_main: ឧត្តាស
t_pron: [អ៊ុត-តា-សៈ]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exam: ដើរក្នុងព្រៃជ្រៅ ក្រឡេកមើលទៅ ឃើញសត្វរមាស ឈរស្ពឹងពីមុខ ក៏កើតឧត្រាស ឃើញក្ដីវិនាស នៅជិតបង្កើយ។
t_notes: (វេវ. ឧត្រាស)។
t_exp:
សេចក្ដីខ្លាចខ្លាំង, សេចក្ដីតក់ស្លុត។ សរសេរជា ឧត្តាសៈ ឬ ឧត្រាសៈ ក៏បាន សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យតាមដោយកវីត្រូវការប្រើ :


t_main: ឧត្បាត
t_pron: [អ៊ុត-ត្បាត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន., គុ.
t_exp: ហេតុឬភាពអាក្រក់ដែលបណ្ដាលកើតឡើងខុសពីធម្មតា; ផ្នូលនៃគ្រោះកាច, នៃហេតុអាក្រក់; អាភេទ; ចង្រៃ :
t_exam:
កើតឧត្បាតក្នុងស្រុក។ សត្វឧត្បាត, មនុស្សឧត្បាត, សម្ដីឧត្បាត សត្វ, មនុស្ស, សម្ដីដែលជាអាភេទឬជាផ្នូល, ជាចង្រៃ (ដូចជាគោមានជើង ៥, មនុស្សត្រងិលដៃទាំងពីរ គឺគ្មានដៃទាំងពីរពីកំណើត, សម្ដីពួកក្មេងដែលបណ្ដាលជាផ្នូលអាក្រក់ ជាដើម)។ (ព.កា.) បញ្ជាក់ពី ឧត្បាត ថា ពុទ្ធសាសនា មានន័យចែងថា ឧត្បាតចង្រៃ កើតមានព្រោះកម្ម ដែលពុំប្រពៃ ឥតមានហេតុអ្វីក្រៅពីកម្មឡើយ។ កម្មចាស់ឬថ្មី ជាកម្មអប្រីយ៍ ដែលសត្វធ្វើហើយ កម្មនោះផ្ដល់ផល ឱ្យពុំកន្តើយ កម្មនោះអស់ហើយ ក៏លែងផ្ដល់ផល។


t_poly: ២)
t_exp: ប្រទេសជាទីបំផុតត្រឹមទឹកទ្រដី, ផ្ទៃផែនដីដែលមានទឹកជាទីបំផុតគឺទីបំផុតនៃទឹកទ្រដីទល់នឹងខ្យល់ទ្រទឹក :
t_exam: សីមាដែលសង្ឃបានសន្មតហើយដោយត្រឹមត្រូវ អាចជ្រួតជ្រាបដល់ឧទកបរិយន្ត។
t_notes:
(ព.វិ. តាមលទ្ធិពុទ្ធិកថា ទឹកទ្រដីខ្យល់ទ្រទឹក, កាលបើមានហេតុអ្វីមួយដែលជាអស្ចារ្យខ្លាំង ក៏បណ្ដាលឱ្យផែនដីត្រង់ទីណាមួយ កម្រើកញាប់ញ័រដល់ឧទកបរិយន្ត គឺកម្រើកពីលើចុះទៅក្រោមដល់ត្រឹមទឹកទ្រដី)។


t_main: ឧទក
t_subword: ឧទកវារី
t_pron: [អ៊ុ-ទៈ-កៈ-វា-រី]
t_pos: ន.
t_exp:
ទឹកសម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់ស្រង់ (សំ.បា. ឧទក "ទឹក", វារិ "ទឹក" ដែរ ប៉ុន្តែខ្មែរផ្សំប្រើសន្មតជាពាក្យខ្ពស់)។


t_main: ឧទយ
t_subscrip: 2
t_pron: [អ៊ុ-ទៈ-យៈ]
t_pos: ន.
t_exp: ឋានន្តរនៃមន្ត្រី :
t_exam:
ដូចជា ឧទ័យធិរាជ (< ឧទយ + អធិរាជ, គួរជា ឧទយាធិរាជ),ឧទ័យវង្សា, វង្សាឧទ័យ, ធម៌ឧទ័យ, ជំនិតឧទ័យ, ភក្ដីឧទ័យ។


t_main: ឧទាន
t_subscrip: 1
t_pron: [អ៊ុ-ទាន]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: បញ្ចេញឧទានកណ្ដាលប្រជុំជន។
t_source:
(សំ. < ឧត៑ > ឧទ៑ "ខ្ពស់; ឮខ្លាំង" + អាន៑ "ការដកដង្ហើមចេញ"; បា. < ឧ + ទ- អាគម + អាន "ការបញ្ចេញសំឡេងឮខ្លាំង")

t_exp:
ការបន្លឺ, ការកម្ទរ គឺការបន្លឺឬកម្ទរសម្ដីឮខ្លាំងៗ ដោយមានអំណរឬទុក្ខព្រួយ, ដោយមានសេចក្ដីអស្ចារ្យ, ដោយមានកំហឹងជាដើម :


t_main: ឧទាន
t_subscrip: 2
t_pron: [អ៊ុ-ទាន]
t_pos: ន.
t_exam: គម្ពីរឧទាន។
t_exp:
(ព.ពុ.) ឈ្មោះគម្ពីរសុត្តន្តបិដកមួយផ្នែក ក្នុងពួកខុទ្ទកនិកាយ ដែលនិយាយអំពីឧទានកថានៃ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ :


t_main: ឧទានសញ្ញា
t_pron: [អ៊ុ-ទា-នៈ-ស័ញ-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_exam: ឱ! ពុទ្ធោ ពុទ្ធោ!; ឱ! រូបអើយរូប! លំបាកអ្វីម្ល៉េះទេ!; អុញន៏! ខូចអស់រលីង!; ទៅៗ!
t_notes: (ម.ព. វិម្ហយៈ)។
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់របស់ឧទានឬរបស់វិម្ហយៈ, ជាពាក្យសន្មតហៅវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងរបស់អ្នកប្រទេសអឺរ៉ុប (!) នេះសម្រាប់ប្រើដាក់ពីខាងចុងពាក្យឧទានអស្ចារ្យជាដើម, ដូចជា :


t_main: ឧទានសព្ទ
t_pron: [អ៊ុ-ទា-នៈ-ស័ប]
t_poly: ១)
t_exp: សព្ទជាឧទាន; សូរសំឡេងឧទាន :
t_exam:
(ព.កា.) ឧទានសព្ទ សម្ដីថ្លែងប្រាប់ ឱ្យបានដឹងថា បន្លឺឮៗ ជាសព្ទសញ្ញា អ្នកឮយល់ថា ព្រួយឬត្រេកអរ។ ព្រះពុទ្ធគ្រប់អង្គ បានត្រាស់ភ្លាមទ្រង់ បន្លឺអំណរ ថាអញបានរួច ផុតការណ៍វឹកវរ ជរានិងមរណ៍ ក៏អស់មានហើយ។ ដ្បិតអញបានឆ្លង រួចផុតរំលង សាគរដល់ត្រើយ អម្រឹតនិញ្វន ត្រឹមជាតិនេះហើយ ឱសុខស្ងប់អើយ យូរណាស់ទើបបាន!ល។


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.វ.) សូរលាន់មាត់ឬសម្រែកសត្វជាដើម, ដូចជា អា៎!, អូ៎យ!, យី!, យីអើ!; ខ្វកៗ! ចេចៗ! ជាដើមហៅថា ឧទាន ក៏បាន (ប្រើអក្សរសង្ខេបក្នុងវចនានុក្រមនេះ ថា ឧ.)។


t_main: ឧទុម្ពរ
t_pron: [អ៊ុ-ទុម-ព]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ល្វា :
t_exam:
ឧទុម្ពរជាពួកវនស្បតិព្រឹក្ស, គេតែងយកឈើឧទុម្ពរមកធ្វើជារាជាសនៈក្នុងព្រះរាជពិធីរាជាភិសេកតាមរជ្ជប្បវេណីយូរអង្វែងមកហើយ ...។


t_main: ឧទ្ទាន
t_pron: [អ៊ុត-ទាន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ការចង; ការដោតក្រង; បំណង; ត្រណោត; ចង្កោម; ចង្កោមឬកម្រងសេចក្ដី; បញ្ជីមាតិកាឬបញ្ជីរឿង :
t_exam:
ឧទ្ទាននៃបព្វជ្ជាខន្ធកៈ បញ្ជីមាតិកានៃបព្វជ្ជាខន្ធកៈ (បុរាណរៀបរៀងឧទ្ទានតែត្រង់ទីបំផុតនៃសេចក្ដីឬរឿងមួយៗ)។


t_main: ឧទ្ទាម
t_pron: [អ៊ុត-ទាម]
t_source: (សំ. ឧត៑ > ឧទ៑ + ទម; បា. ឧ + ទម "ដែលមានដំបូន្មានរើឡើង")
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលអស់ទូន្មានបាន, ដែលបង្វឹកមិនកើត; ដែលឡើងកម្លាំងឡើងចិត្ត, ទ្រើសកម្លាំងទ្រើសចិត្ត, ទ្រើសឃ្នង, ឡើងចាងមិនស្ដាប់ឱវាទមិនស្ដាប់ច្បាប់; ខ្មាំងចំពោះរាជការផែនដី :

t_exam:
(ព.កា.) កូនប្រុសទម្រើស ទាល់តែឡើងទ្រើស ទៅជាឧទ្ទាម នាំឱ្យរដ្ឋា- ភិបាលគំរាម វាមិនស្ដាប់តាម ម៉ែឪព្រួយខ្លាំង។ ជួននាំបះបោរ ជួនទៅជាចោរ ឃោរឃៅប្រឆាំង គួរម៉ែឪស្ដាយ កូនប្រុសត្រឡាំង មិនគួរភ័ន្តភាំង ដល់ម្ល៉ឹងទៅសោះ។ ឧទ្ទាមឡើងចាង ព្រោះវាមានអាង ព្រៃជួយរំដោះ ពេលថ្ងៃលាក់ខ្លួន ពេលយប់ផុតគ្រោះ វាចូលភូមិព្រោះ អ្នកភូមិខ្លាចវា។


t_main: ឧទ្ទិស
t_pron: [អ៊ុត-ទឹស]
t_source: (បា.; សំ. ឧទ្ទិឝ)
t_pos: កិ.
t_exp: សំដៅទៅរក, សំដៅចំពោះ, ឆ្ពោះត្រង់, តម្រង់ទៅរក; បម្រុងត្រង់, បម្រុងចំពោះ, ធ្វើបម្រុងឬដើម្បី :
t_exam:
ឧទ្ទិសសង្ឃ គឺចំពោះសង្ឃ។ ឧទ្ទិសផលបុណ្យចំពោះទៅមតកបុគ្គល គឺបញ្ចេញវាចាផ្សាយផលបុណ្យចំពោះទៅអ្នកដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ។ (ព.កា.) ពុទ្ធសាសនា ឱ្យបុត្រធីតា ឬញាតិសន្តាន ឧទ្ទិសភាគផល កុសលបុណ្យទាន ឆ្ពោះអ្នកចែកឋាន បាត់បង់ទៅហើយ។


t_main: ឧទ្ទោសិត
t_subword: ឧទ្ទោសិតបាល
t_pron: [អ៊ុត-ទោ-សិ-តៈ-បាល]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នករក្សាឃ្លាំងដាក់របស់, ឆ្មាំឃ្លាំងដាក់អីវ៉ាន់ :
t_exam:
(ព.កា.) បញ្ចាក់អំពីចរិយានៃ ឧទ្ទោសិតបាល ថា ឧទ្ទោសិតបាល ពុំត្រអាលប៉ុន្មានទេ ប្រយ័ត្នឥតធ្វេសទ្វេ ខ្លាចក្រែងគេលួចរបស់។ រាល់ថ្ងៃរែងព្រួយគិត ខំពិនិត្យទ្រព្យទាំងអស់ ជួនក្រែងមានរលស់ ឬ គង់នៅសព្វគ្រប់ទេ។


t_main: ឧទ្ធទេហិក
t_pron: [អ៊ុត-ធៈ-ទេ-ហិក]
t_source: (បា.ឧទ្ធទេហិក; សំ. ឱធ៌្វទេហិក អ.ថ. អោរ-ធ្វៈ—)
t_pos: ន.
t_exp: ទានដែលធ្វើចំពោះមតកបុគ្គល ត្រង់ថ្ងៃដែលបុគ្គលនោះទទួលមរណភាព :
t_exam:
ធ្វើឧទ្ធទេហិកចំពោះមាតា (លទ្ធិពុទ្ធសាសនា សំដៅទក្ខិណានុប្បទាន)។ (ព.កា.) សម្រាប់អ្នកពេញចិត្តធ្វើ ឧទ្ធទេហិក ជាទក្ខិណានុប្បទានថា ឧទ្ធទេហិក ជាទានរំលឹក គុណុត្តមា នៃបុព្វជន មាតាបិតា ជីដូនជីតា ដែលចែកឋានទៅ។ ជាទក្ខិណា- ទានដ៏ថ្លៃថ្លា ឧទ្ទិសសំដៅ បើបានទទួល ជាភ័ព្វកូនចៅ អាចបានបុណ្យក្រៅ ពីនោះទៅទៀត។


t_main: ឧទ្ធរណ៍
t_subscrip: 2
t_pron: [អ៊ុត-ធ]
t_poly: a
t_exp:
ឈ្មោះសាលាឬសាលតុលាការទី ២សម្រាប់រើជំនុំជម្រះអធិករណ៍ដែលគូក្ដីម្ខាងពុំសុខចិត្តនឹងសេចក្ដីវិនិច្ឆ័យនៃចៅក្រមសាលាដំបូង ហើយប្ដឹងសុំឱ្យរើជំនុំកាត់សេចក្ដីម្ដងទៀត :

t_exam:
សាលាឧទ្ធរណ៍, ប្ដឹងឧទ្ធរណ៍។ (ព.កា.) សាលាដំបូងវិនិច្ឆ័យ កាត់ក្ដីត្រឹមត្រូវដោយយុត្តិធម៌ ប៉ុន្តែអ្នកចាញ់ឡើងឧទ្ធរណ៍ នាំវរឱ្យខូចឈ្មោះចៅក្រម។ ឧទ្ធរណ៍រើសើជម្រះទៅ ឃើញនៅដូចមុនឥតច្រឡំ ប៉ុន្តែអ្នកក្ដីថាពុំសម ក៏ខំឡើងសាលវិនិច្ឆ័យ។


t_main: ឧទ្យាន
t_pron: [អ៊ុត-ទ្យាន]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ឧយ្យាន)។
t_source:
(សំ.< ឧត៑ > ឧទ៑ + យាន; បា. ឧយ្យាន "ទីសម្រាប់កម្សាន្តមានដើមឈើខ្ពស់ៗ ដែលគេចូលដល់ គេដើរបណ្ដើរងើយមើលលើបណ្ដើរ")

t_exp:
សួនដែលមានឈើខ្ពស់ៗ មានផ្កាផ្លែនិងលម្អគួរឱ្យចង់ដើរមើលកម្សាន្តចិត្ត, សួនមានឈើជាម្លប់សម្រាប់ដើរលេងកែអផ្សុក (ខ្មែរច្រើនប្រើក្លាយជា ឱទ្យាន)។


t_main: ឧទ្យានជាតិ
t_pron: [អ៊ុត-ទ្យាន-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp:
តំបន់ធម្មជាតិនៅក្នុងដែនដីគោកនិង/ឬដែនទឹកដែលត្រូវបានកំណត់ដើម្បីការពារធនធានជីវៈចម្រុះ ធនធានវប្បធម៌ទុកជាមូលដ្ឋានកម្សាន្តនិងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ។


t_main: ឧបកថាវិធី
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-កៈ-ថា-វិ-ធី]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) វិធីតែងនិពន្ធមួយបែបដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដោយនិយាយរៀបរាប់ព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយមិនទាន់ចប់សេចក្ដីផងក៏ផ្អាកមួយខណៈ ហើយក៏ចាប់និយាយរៀបរាប់ព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីមួយទៀតបន្ត :

t_exam:
ឧបកថាវិធីនៅក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ ខ្សែទី៤ ដើមដំបូង អ្នកនិពន្ធនិយាយអំពីព្រះរាមត្រាច់ចររកនាងសីតា បន្ទាប់ពីក្រុងរាពណ៍ឆក់យកទៅ។ ដំណើររឿងនេះមិនទាន់ដឹងសេចក្ដីអស់ផង ស្រាប់តែអ្នកនិពន្ធបែរទៅជានិយាយអំពីរឿងទូភីស្ដេចក្របីបង្កើតចម្បាំងជាមួយនឹងពាលីស្ដេចស្វាទៅវិញ។


t_main: ឧបករណ៍
t_subscrip: 3
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ក]
t_poly: ១)
t_exp: គ្រឿងចក្រឬគ្រឿងម៉ាស៊ីនដែលប្រើក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះក៏ចាត់ជា ឧបករណ៍ ដែរ :
t_exam:
(ព.កា.) មុខការរបរ ត្រូវមានឧបករណ៍ ទុកជាជំហរ បើខ្វះឧបករណ៍ អំណរសាទរ ក៏ពុំបវរ ផុតមុខផុតក្រោយ។ មាននេះខ្វះនោះ មុខការលេះលោះ ពុំផ្ដល់អំណោយ ទោះបីផ្ដល់ខ្លះ ទ្រព្យធនក៏ខ្សោយ គួរជនកុំធ្លោយ ឱ្យខ្វះឧបករណ៍។


t_main: ឧបការី
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-កា-រ៉ី]
t_source: (បា.; សំ. ឧបការិន៑)
t_poly: ១)
t_exp: អ្នកទំនុកបម្រុង, អ្នកផ្គត់ផ្គង់ឬផ្ចុងផ្ដើម :
t_notes: (បើស្ត្រីជា ឧបការិណីឬឧបការិនី)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា ឧបការី ឧបការិណី គួរជនកុំធ្លោយ បំភ្លេចគុណគេ ក្រែងខ្លួននឹងខ្សោយ ត្រូវធ្វើអំណោយ តបគុណគេវិញ។ អ្នកលុបគុណគេ កន្តើយធ្វេសទ្វេ ពុំដែលចំណេញ ច្រើនតែហិនហោច ទ្រព្យធនប្រាសចេញ ទើបនឹកទន្ទេញ ដោយក្ដីស្ដាយក្រោយ។


t_main: ឧបកិច្ច
t_subscrip: 2
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-កិច]
t_poly: a
t_exam: ធ្វើឧបកិច្ចស្ទោះសំបកឈើធ្វើថ្នាំ។
t_exp:
ការបំប្លែងដំណើរ, បំប្លែងកិច្ច; ការបំបៀតបំបែរកិច្ច; ការនិយាយបញ្ឆៀងតម្រូវតាមដំណើរដែលត្រូវការ, ការធ្វើដោយសន្មតិ, សន្មតិតាមត្រូវការ :


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp: និយាយបញ្ឆៀងតម្រូវតាមដំណើរដែលត្រូវការ, ធ្វើដោយសន្មតិ, សន្មតតាមត្រូវការ :
t_exam:
មុននឹងជីកយកឫសឈើនុះ ត្រូវតែឧបកិច្ចសិន; និយាយឧបកិច្ចយកអ្នកតាធ្វើសម្លាញ់ (ព.កា.) ប្រើជា ឧបក្រឹត្យ ក៏បាន (ព.កា.) បញ្ជាក់ពាក្យ ឧបកិច្ច និងពាក្យ ឧបក្រឹត្យ ថា ឧបកិច្ចនិងពាក្យឧបក្រឹត្យ អ្នកប្រើពេញចិត្តប្រើពាក្យណា ទាំងពីរនេះមានន័យដូចគ្នា ចង់ប្រើពាក្យណាក៏ប្រើចុះ។


t_main: ឧបក្កិលេស
t_pron: [អ៊ុ-បុ័ក-កិ-ឡែស]
t_source: (បា.; សំ. ឧបក្លេឞ)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងសៅហ្មង, សេចក្ដីមិនបរិសុទ្ធ, មន្ទិល, មន្ទិលសៅហ្មង; គ្រឿងសៅហ្មងចិត្ត; គ្រឿងនាំឱ្យស្រអ័ព្ទ, ឱ្យអ័ព្ទពន្លឺ, ឱ្យអ័ព្ទអន់ :

t_exam:
ផ្សែង, ពពក, អ័ព្ទ ជាដើម ជាឧបក្កិលេសនៃព្រះអាទិត្យព្រះចន្ទ; អភិជ្ឈា, ព្យាបាទ, សេចក្ដីក្រោធ ជាដើម ជាឧបក្កិលេសនៃចិត្ត។


t_poly: ២)
t_exp: ការលុកលុយ, ការចូលលុក :
t_exam:
ឧបក្រមនៃពួកខ្មាំង។ (ព.កា.) ពួកខ្មាំងខិតខំ ធ្វើឧបក្រម រុករានភូមិស្រុក នៅពេលគេដេក កំពុងលន់លក់ វាចូលសម្រុក ទាល់តែមានគ្រោះ។


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលពោលទោសគេ, ដែលតិះដៀលគេ :
t_exam:
ពាក្យឧបក្រោស គឺពាក្យតិះដៀលគេ។ (ព.កា.) កុំធ្វើឧបក្រោស ឱ្យកើតជាទោស បង្ខាតប្រយោជន៍ ច្រើនមានកំហុស នាំឱ្យហិនហោច ឈឺចិត្តផ្សារខ្លោច ព្រោះតែឧបក្រោស។


t_poly: ២)
t_exp:
ការប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សាមួយឬច្រើនក្នុងគោលបំណងបង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ស្ថាប័នឬនាំឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់បូរណភាពនៃដែនដី។


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ពុ.) អកុសលកម្មពីព្រេងនាយដែលជាប់តាមមកចេញមុខឱ្យផលផ្ដាច់ជីវិតឱ្យមានអាយុខ្លី (ដូចយ៉ាងស្លាប់ដោយធ្លាក់ពីលើចុងឈើ, ដោយលង់ទឹក, ដោយដំរីព្រេចជាដើម)។


t_main: ឧបច្ឆេទក—
t_subword: ឧបច្ឆេទកកម្ម
t_pron: [អ៊ុ-បុ័ច-ឆេ-ទៈ-កៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp: (ព.ពុ.) អកុសលកម្មពីព្រេងនាយដែលអន្ទោលជាប់តាមមកចេញមុខឱ្យផលផ្ដាច់ជីវិត :
t_notes: (វេវ. ឧបឃាតកកម្ម ព.ផ្ទ. ឧបត្ថម្ភកកម្ម)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា រីឧបច្ឆេទកកម្ម រង់ចាំផ្ដល់ផលផ្ដាច់ជីវិត គឺទោសបាណាតិបាតពិត ដែលញ៉ាំងជីវិតគេឱ្យខ្លី។ បាណាតិបាតកម្មកាច អាចផ្ដាច់ជីវិតកូនក្មេងខ្ចី មិនឱ្យរស់យូរតើព្រោះអ្វី? ព្រោះថ្វីដៃខ្លួនក្នុងបុព្វេ។


t_main: ឧបជាតិច្ឆន្ទ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ជា-តិច-ឆ័ន]
t_source: (សំ.បា. ឧបជាតិ + ឆន្ទ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឆន្ទឬកាព្យមានលំនាំសូរសព្ទបទលាយគ្នាដោយឥន្ទវជីរនិងឧបេន្ទវជីរ គឺត្រង់បាទទី១និងទី ៤ដូចឧបេន្ទវជិរច្ឆន្ទត្រង់បាទទី ២និងទី ៣ដូចឥន្ទវជិរច្ឆន្ទ។ ជាឈ្មោះឆន្ទឬគាថាមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីដោយងាយស្រួល ឬប្រើជាភាសាខ្មែរក៏បាន ប៉ុន្តែពិបាកតែងណាស់; បួនបាទ គឺបួនឃ្លាកាព្យជាមួយគាថា, ក្នុងបាទមួយៗ មាន ១១អក្សរ; ត្រង់បាទទី ១និងទី ៤: អក្សរទី ១, ២, ៣, ជា ជ គណៈ គឺគណៈដែលមានអក្សរទី ១និងទី ៣ជាលហុ ទី ២ជាគរុ, អក្សរ ទី ៧, ៨, ៩ក៏ជា ជ គណៈ ដែរ (អក្សរទី ១, ៣, ៧, ៩ជាលហុ ទី ២, ៨ជាគរុ) ; អក្សរទី ៤, ៥, ៦ជា ត គណៈ គឺគណៈដែលមានអក្សរទី ១និងទី ២ជាគរុ ទី ៣ជាលហុ (គរុដើម គរុកណ្ដាល លហុចុង); ត្រង់បាទទី ២និងទី ៣: អក្សរទី ១, ២, ៣, ជា ត គណៈ, អក្សរទី ៤, ៥, ៦, ក៏ជា ត គណៈ ដែរ; អក្សរទី ៧, ៨, ៩ជា ជ គណៈ; អក្សរទី ១០, ១១ជា គរុ; បាទទី ១និងទី ៤ដូចគ្នា, បាទទី ២និងទី ៣ដូចគ្នា (ពាក្យប្រាប់មេឧបជាតិច្ឆន្ទនេះថា អនន្តរោទី រិតលក្ខណាចេ, បាទា វិមិស្សា ឧបជាតិយោ តា, ឯវំ កិលញ្ញាសុបិ មិស្សតាសុ, វទន្តិ ជាតី ស្វិទមេវ នាមំ)។


t_main: ឧបជីវិក
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិក]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលចូលនៅអែបអាងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសារគេឱ្យទទេៗ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា ឧបជីវិកា)។
t_exam:
ពួកឧបជីវិក; (ព.កា.) ឧបជីវិក រាល់ពេលបាយទឹក គិតតែពោះខ្លួន មួយឆ្អែតមួយឆ្អែត ឱ្យតែគ្រប់ធួន ពុំសូវនឹកស្ងួន ប្រណីគេឡើយ។


t_main: ឧបជីវិន
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ជី-វិន]
t_source: (សំ. ឧបជីវិន៑; បា. ឧបជីវី)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលរស់ដោយសារគេចិញ្ចឹម :
t_exam:
(ព.កា.) ថាឧបជីវី ខ្ជិលពុំរកស៊ី ដោយអាងតែគេ ចិញ្ចឹមរាល់ថ្ងៃ ឥតបីរិះរេ ឱ្យបួសថាទេ ព្រោះខ្ជិលរៀនធម៌។ អ្នកបួសក៏ដែរ បើគ្មានចិត្តបែរ រកសីលបវរ គិតតែពីឆាន់ ដោយក្ដីត្រេកអរ ឃ្លាតចាកសីលធម៌ ក៏ពុំប្រពៃ។


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ពុ.) ព្រះថេរៈ ដែលភិក្ខុឬសាមណេរសូមនិស្ស័យប្រគល់ខ្លួនឱ្យលោកត្រួតត្រាស្ដីថា ទូន្មានបង្រៀនប្រដៅតាមច្បាប់ពុទ្ធសាសន គឺលោកគ្រូអ្នកពិនិត្យមើលការខុសត្រូវរបស់សទ្ធិវិហារិក (ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនាថា លុះតែភិក្ខុដែលមានវស្សាយ៉ាងតិចត្រឹម ១០ហើយ ចេះធម៌វិន័យល្មមដល់ឋានៈជាឧបជ្ឈាយ៍ ទើបអាចធ្វើជាឧបជ្ឈាយ៍ បាន)។


t_main: ឧបញ្ញាសកថា
t_pron: [អ៊ុ-បុ័ញ-ញ៉ា-សៈ-កៈ-ថា]
t_source: (បា. ឬ សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យប្រាប់ដំណើរទំនង ឬពាក្យបូរបាច់ប្រាប់ក្នុងខាងដើមនៃគម្ពីរឬសៀវភៅ; ពាក្យផ្ដើម, អារម្ភកថា (ដែលប្រើសេចក្ដីវែង)។


t_main: ឧបត្ថម្ភធន
t_pron: [អ៊ុ-ប៉័ត-ថ័ម-ភៈ-ធន់]
t_pos: ន.
t_exam: រាជរដ្ឋាភិបាលបានផ្ដល់ឧបត្ថម្ភធនតាមរយៈការលើកលែងពន្ធនាំចូលជីកសិកម្ម-ដើម្បីជួយសម្រាលបន្ទុកកសិករ។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ធនធានដែលរដ្ឋាភិបាលផ្ដល់ឱ្យស្ថាប័ន ក្រុម ឬបុគ្គល ជាទូទៅក្នុងរូបភាពជាហិរញ្ញប្បទាននិង/ឬការអនុគ្រោះពន្ធ ដើម្បីលើកកម្ពស់សមត្ថភាពប្រកួតប្រជែង សុខុមាលភាពសង្គម ឬផលប្រយោជន៍សាធារណៈ :


t_main: ឧបត្ថម្ភិកា
t_subword: ឧបត្ថម្ភកកម្ម
t_pron: [អ៊ុ-បុ័ត-ថ័ម-ភៈ-កៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp: កុសលកម្មពីព្រេងនាយដែលចេញមុខទំនុកបម្រុងឱ្យបានសេចក្ដីសុខ ចម្រើន :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ឧបឃាតកកម្ម, ឧបបីឡកកម្ម ព.ពុ.)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា រីឧបត្ថម្ភកកម្ម ជួយគាំទ្រសត្វឱ្យបានសុខ ទំនុកបម្រុងឱ្យរីកមុខ និរទុក្ខនិរភ័យជានិរន្តរ៍។ កម្មនេះជាតួបុណ្យកុសល រែងផ្ដល់ផលល្អមិនអាប់អន់ មានភាពជាកម្មដ៏សោភ័ណ ផ្ដល់សុខគ្រប់គ្រាន់ឱ្យសប្បាយ។ មិនត្រឹមតែផ្ដល់សុខឱ្យកូន អាចជូនក្ដីសុខឱ្យដល់ម្ដាយ អាពុកនិងញាតិផងទាំងឡាយ ឱ្យបានសប្បាយដោយសារផង។


t_main: ឧបទេស
t_subword: ឧបទេសបុរាណ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស-បុ-រ៉ាន]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យប្រៀនប្រដៅបុរាណ :
t_exam:
(ព.កា.) ឧបទេសបុរាណ ដែលចាស់ព្រេងបាន ពន្យល់ទុកមក គួរបច្ឆាជន គន់គិតរាវរក កុំបីកាន់យក សេចក្ដីព្រាវៗ។ ម្យ៉ាងថា ធ្វើការធ្វេសៗ គ្មានឧបទេស ពីគ្រូណាសោះ ច្រើនតែភ្លាំងភ្លាត់ វិបត្តិការនោះ បើពុំដូច្នោះ ក៏គង់មានឆ្គង។


t_main: ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ទេស-អ័ក-ស-សិល]
t_pos: ន.
t_exam: ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍មានសុភាសិត ទូន្មានកថា ល្បើកកថា សុន្ទរកថា ឧបារម្ភកថា។
t_exp:
(អ.សិ.) អត្ថបទអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរៀងឡើងសម្រាប់អប់រំទូន្មានប្រៀនប្រដៅ ជនានុជន កុលបុត្រ កុលធីតាឱ្យប្រព្រឹត្តតាមក្រឹត្យក្រមសីលធម៌ ដោយពុំមានលក្ខណៈជាច្បាប់ ជាបទបញ្ជា ជាការដាក់កំហិត ជាការបង្ខិតបង្ខំនោះទេ :


t_main: ឧបធិក
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ធឹក] ឬ [អ៊ុ-ប៉ៈ-ធិ-កៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកឆបោក, អ្នកបោកប្រាស់, អ្នកប្រវ័ញ្ចន៍, អ្នកបំបាត់គេ :
t_notes: (ប្រើស្ត្រីជា ឧបធិកា)។
t_exam:
(ព.កា.) ថា ឧបធិកនឹកតែពីបោកប្រាស់ ទោះបីចាស់ហើយក៏មិនចាល ថែមទាំងបានស្រីខូចត្រកាល ឧបធិកាជាប្រពន្ធ។ រឹតតែត្រូវគ្នាជាធ្លុងមួយ មិនព្រួយរកស៊ីយល់ថាធ្ងន់ ដូចគ្នាទាំងទ្វីប្ដីប្រពន្ធ ទុជ៌នទាំងនេះឥតក្រែងច្បាប់។ ជាប់គុកច្រើនដងក៏មិនខ្មាស ច្រឡាសត្រូវតែតម្រួតចាប់ ចាប់ចុះកុំឱ្យតែសម្លាប់ ចាប់ញយបោកញយជាប់គុកញយ។


t_main: ឧបនាហៈ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ណា-ហៈ]
t_source: (សំ.បា. ឧបនាហ)
t_pos: ន.
t_exp: ដំណើរចងកំហឹង, ការផ្ងំកំហឹងឱ្យងំនៅជានិច្ច, ការចងគំនុំឬចងពៀរ :
t_exam:
ឧបនាហៈជាឧបក្កិលេសនៃចិត្ត តែងធ្វើចិត្តឱ្យក្ដៅពុំសូវស្រាក (ព.ពុ.)។ (ព.កា.) ប្រើជា ឧបនាហ៍ ក៏បាន, ដូចជាកាព្យថា ឧបនាហ៍ជាភ្នក់ភ្លើងដ៏ធំ ចេះតែក្ដៅងំនៅជានិច្ច មិនឆាប់ក៏យូរតែងទង្កិច នាំឱ្យលង់លិចបែកសាមគ្គី។ បើខឹងឆេវឆាវតែមួយភ្លែត មិនកជាហេតុក្ដៅវក់វី កំហឹងក៏ស្រាលស្រាកឃ្លាតពី គំនុំគុំកួនទៅឯងៗ។


t_main: ឧបនិធាន
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-និ-ធាន]
t_pos: ន.
t_exp:
កិច្ចសន្យាដែលអ្នកខ្ចីប្រាក់ប្រគល់អសង្ហារិមភណ្ឌឱ្យម្ចាស់បំណុលប្រើប្រាស់ ដើម្បីកាត់ការប្រាក់និងរំលស់ដើមប្រាក់ខ្លះ។


t_main: ឧបនិស្ស័យ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-និស-សៃ]
t_source: (បា. ឧបនិស្សយ)
t_pos: ន.
t_exp:
កុសលធម៌ដែលដេកឬអាស្រ័យនៅក្នុងខន្ធសន្តាន គឺកុសលដែលបានកសាងសន្សំអប់រំទុកមក, សំណាង, ភ័ព្វព្រេងសំណាង; ចំណុចចិត្ត :

t_exam:
មានឧបនិស្ស័យបរិបូណ៌ មានកុសលក្រាស់ក្រែល។ ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនាថា ឧបនិស្ស័យ មាន ៣ យ៉ាងគឺ ១- ទានូបនិស្ស័យ សំណាងដែលបានសាងទុកមក ដោយការបរិច្ចាគទ្រព្យធ្វើទាន; ២- សីលូបនិស្ស័យ សំណាងដែលបានសាងទុកមកដោយការរក្សាសីល; ៣- ភាវនូបនិស្ស័យ សំណាងដែលបានសាងទុកមកដោយភាវនា។


t_main: ឧបបីឡកកម្ម
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ប៉ី-ឡៈ-កៈ-កាំ]
t_source: (បា.; សំ. ឧបបីឌក + កម៌ន៑)
t_pos: ន.
t_exp: អកុសលកម្មពីព្រេងនាយ ដែលជាប់តាមមកផ្ដល់បៀតបៀនឱ្យបាននូវសេចក្ដីទុក្ខលំបាកវិនាសទ្រព្យធនជាដើម :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ឧបត្ថម្ភកកម្ម)។
t_exam:
ត្រូវឧបបីឡកកម្មមកផ្ដល់ឱ្យវិនាសហិនហោច។ (ព.កា.) ថា រីឧបបីឡកកម្ម គយឃ្លាំបៀតបៀនផ្ដល់ក្ដីទុក្ខ តាមហេតុដែលធ្វើស៊ុកគ្រលុក ញ៉ាំងសុខឱ្យប្រាសចេញពីគេ។ ប្រភពមកពីវិហេសា ជាកម្មខ្លាំងក្លាក្នុងបុព្វេ តាមមកផ្ដល់ផលមិនតិចទេ ធ្វើគេយ៉ាងណាផ្ដល់យ៉ាងនោះ។


t_main: ឧបភោគ
t_subword: ឧបភោគភណ្ឌ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ភោ-គៈ-ភ័ន]
t_pos: ន.
t_exp: របស់ឬអីវ៉ាន់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជិតៗខ្លួន (ហៅ ឧបភោគព័ស្ដុ ឬ ឧបភោគវត្ថុ ក៏បាន) :
t_exam:
(ព.កា.) បញ្ជាក់ពី ឧបភោគបរិភោគ ដែលត្រូវតែមាន គ្រឿងឧបភោគនិងបរិភោគ ក្នុងលោកគេតែងតែផ្គត់ផ្គង់ បើគ្មានភណ្ឌៈនេះបម្រុង ផ្ចុងផ្ដើមជានិច្ចនឹងវិនាស។ ទោះបីអ្នកបួសរស់ដោយសារ សីលផ្នួសធម៌អាថ៌ក៏រទាស រទែងសុំគេដោយឥតខ្មាស គ្រាន់តែមិនផ្ដាសប៉ុណ្ណោះឯង។ គួរសុំទើបសុំបើមិនគួរ ពុំហ៊ានសួរឱ្យគេចំបែង សុំគេតាមភាពជាគម្ដែង ឈ្មោះថាអ្នកស្វែងមួយបែបដែរ។


t_main: ឧបមា
t_pron: [អ៊ុ] ឬ [អុ-ប៉ៈ-ម៉ា]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: a
t_exam: មានឧបមាថា ...; មានឧបមាដូចជា ...។
t_notes: (ក្នុងសេចក្ដីធំ ប្រើជាគូគ្នានឹងពាក្យ ឧបមេយ្យ)។
t_exp:
សេចក្ដីប្រៀប, សេចក្ដីប្រៀបធៀប, ការប្រៀបប្រដូច, ការប្រដូច, ការប្រៀបផ្ទឹម, ការទាញយកដំណើរឬហេតុជាដើមមកប្រៀប, មកប្រដូច ឱ្យងាយយល់ :


t_main: ឧបមា
t_subword: ឧបមាជោតកៈ
t_pron: [អ៊ុ] ឬ [អុ-ប៉ៈ-ម៉ា-ជោ-តៈ-កៈ]
t_pos: ន.
t_exam: (ព.កា.) ថា ឧបមាកុំថាអប្បមា ប្រសិនបើថាខូចសេចក្ដី ព្រោះមានប្រភពជាបាលី គួរស្ដីឱ្យត្រូវតាមអក្សរ។
t_exp:
(ព.វ.) ពាក្យបំភ្លឺសេចក្ដីដោយឧបមាឬប្រាប់សេចក្ដីឧបមា, ប្រើពាក្យថា "ដូចជា, ប្រៀបដូចជា, ដូចយ៉ាង, យ៉ាងណាមិញ, ដូចម្ដេចមិញ" :


t_main: ឧបមាន
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ា-ណៈ] ឬ [អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ាន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ឧបមា (ព.កា.)។
t_notes:
(ពាក្យ ឧបមា និង ឧបមាន ទាំងពីរនេះជាវេវចនៈប្រើជាជំនួសគ្នាបាន ប៉ុន្តែ ឧបមាន ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ, ទាំងពាក្យ ឧបមាឧបមេយ្យ និង ឧបមានុបមេយ្យ ក៏ជាវេវចនៈនឹងគ្នាដែរ)។


t_main: ឧបមានរូបារម្មណ៍
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ា-ណៈ-រូ-បា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យឃើញការប្រៀបធៀបពាក្យដូច ដូចជាហាក់ដូចជា ធៀបនឹង ប្រៀបបាននឹង រូហាន ... ដែលអ្នកនិពន្ធបានលើកឡើង ដូចជា (...) ទុំថាខ្លួនបងដូចរាជសីហ៍-ខ្លួននាងទាវស្រីដូចគុហា។ (...)។


t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីដែលគួរប្រៀបធៀបគ្នាបាន, សេចក្ដីជាគូគ្នានឹងឧបមា :
t_notes: (ប្រើក្លាយជា ឧបមៃយ ក៏មាន)។
t_exam:
អ្នកត្បាញសំពត់ចេះតែជឿនការទៅមុខ, យ៉ាងណាមិញ; អាយុរបស់សព្វសត្វចេះតែលឿនទៅមុខ ក៏យ៉ាងនោះដែរ (សេចក្ដីក្នុងសង្កាត់ដើមជា ឧបមា, សង្កាត់ចុងជា ឧបមេយ្យ)។


t_main: ឧបមេយ្យ
t_subword: ឧបមេយ្យជ្ជោតកៈ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ម៉ៃ-យ៉័ច-ជោ-តៈ-កៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់បំភ្លឺសេចក្ដីឧបមេយ្យ ឬប្រាប់សេចក្ដីឧបមេយ្យ; ប្រើពាក្យថា "ក៏យ៉ាងនោះឯង, ក៏យ៉ាងនោះដែរ, ក៏ដូច្នោះឯង, ក៏ដូច្នោះដែរ" (ព.វ.)។


t_main: ឧបយុវរាជ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-យុ-វៈ-រាច]
t_source: (បា. ឬ សំ. ស.)
t_pos: ន.
t_exp: ក្សត្រិយ៍ដែលកំពុងទ្រង់ព្រះយៅវ៍ (ក្សត្រិយ៍ កំលោះ) ដែលមានឋានៈជាឧបរាជទី ១ឬឧបរាជស្ដាំ :
t_exam:
ព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុវរ្ម័ន ជាព្រះមហាក្សត្រិយ៍ប្រទេសកម្ពុជាទ្រង់ប្រកបដោយព្រះទសពិធរាជធម៌, ដោយហេតុឋិតនៅក្នុងរាជសម្បត្តិ ព្រះអង្គពុំអាចញ៉ាំងប្រទេសជាតិដែលកំពុងច្របូកច្របល់ ព្រោះតែ មានគណៈបក្សច្រើនហួសប្រមាណ ឱ្យមានដំណើរប្រកបដោយវឌ្ឍនភាពបាន, ទ្រង់ក៏បានសម្រេចព្រះរាជហ្ឫទ័យប្រកាសដាក់រាជ្យនៅថ្ងៃទី២ មីនា ព.ស. ២៤៩៩ គ.ស. ១៩៥៥ ស្តេចចុះមកទទួលព្រះតំណែងជា សម្ដេចព្រះឧបយុវរាជវិញ ដោយបានបង្កើតអង្គការចលនាបង្រួបបង្រួមជាតិមួយ ឱ្យឈ្មោះថា "សង្គមរាស្ត្រនិយម" ជាលទ្ធិសង្គមនិយមពុទ្ធសាសនា ដែលមានព្រះអង្គជាព្រះអគ្គមហាប្រធាន ហើយដែលមានលក្ខន្តិកៈ ចុះថ្ងៃទី២២ មីនា ព.ស. ២៤៩៩ គ.ស. ១៩៥៥ បើកឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់ឋានៈ ចូលជាសមាជិក។ តាំងពីអង្គការនេះបានកើតប្រាកដឡើង ក្រោមការដឹកនាំដ៏វាងវៃបំផុតរបស់ព្រះអង្គ, សមិទ្ធិគ្រប់វិស័យក៏បានរីកចម្រើនកើនឡើងជាលំដាប់, ប្រជាពលរដ្ឋទាំងបព្វជិតទាំងគ្រហស្ថ ក៏មានស្វាមីភ័ក្ដិទទួលគោរពយ៉ាងក្រៃលែង បានប្រកបដោយសុខសន្តិភាពជានិច្ចនិរន្តរ៍; ប្រជាពលរដ្ឋដែលមានរដ្ឋសភាជាតំណាង ព្រមទាំងព្រះរាជរដ្ឋាភិបាលបានថ្វាយព្រះឋានៈព្រះអង្គជាសម្ដេចព្រះប្រមុខរដ្ឋតរៀងមក។ល។


t_main: ឧបយោគ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-យោក]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_exp:
ការប្រកបចូលគ្នា; ការសមប្រកប, សេចក្ដីកើតការ, ការសម្រេចប្រយោជន៍; ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅស្រួល; ការប្រើប្រាស់។


t_main: ឧបរាជ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-រ៉ាច] ឬ [អុ-ប៉ៈ-រ៉ាច]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ព្រះរាជាបន្ទាប់ គឺក្សត្រិយ៍ដែលមានរាជស័ក្ដិរងបន្ទាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ :
t_exam: សម្ដេចព្រះឧបរាជ ឬសម្ដេចព្រះមហាឧបរាជ។
t_notes:
(តាមបវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, នាទីរបស់សម្ដេចព្រះមហាឧបរាជជាឋានៈសម្រាប់ត្រី ទាំងមន្ត្រីធំតូចសម្រាប់ព្រះអង្គ ក៏តាំងក្នុងឋានៈសម្រាប់ត្រីដែរ។ ម.ព. សមណសក្ដិ)។


t_main: ឧបរោធ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-រោត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ការបិទ, ការរាំង, ការខ្ទប់, ការខាំង; ការបិទឬខ្ទប់ផ្លូវមិនឱ្យចេញចូលបាន :
t_exam:
ធ្វើឧបរោធ។ (ព.កា.) កុំធ្វើឧបរោធ ឱ្យកើតក្ដីក្រោធ នាំឱ្យបែកគ្នា នៅភូមិជាមួយ ត្រូវជួយរក្សា ឱ្យមានសុខា កើតសាមគ្គី។ សាមគ្គីជាមូល ឱ្យមានសុខស្រួល មិនខ្ទាំខ្ទេចខ្ទី ចម្រើនធនទ្រព្យ គួរគាប់ពេញទី គួរជនសម្ភី ប្រាស្រ័យរកគ្នា។


t_main: ឧបលិង្គ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-លិង]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exam: មានឧបលិង្គឱ្យឃើញជាមុន។
t_exp:
ផ្នូលអាក្រក់, ផ្នូលគ្រោះកាចឬចង្រៃ គឺផ្នូលដែលបណ្ដាលឱ្យឃើញមុនថានឹងមានគ្រោះកាចឬនឹងមានចង្រៃចូលមកឱ្យទោស :


t_main: ឧបលិង្គ—
t_subword: ឧបលិង្គសមុដ្ឋាន
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-លិង-គៈ-សៈ-មុត-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exp: សមុដ្ឋាននៃឧបលិង្គ :
t_exam:
ប្រើជា (ព.កា.) ថា ឧបលិង្គសមុដ្ឋាន ចេញឱ្យឃើញបានថាពុំស្រួល នាំឱ្យវរចិត្តឆ្អិតក្ដៅក្ដួល រំជួលជូរមុខជាទុក្ខក្រៃ។ គិតជួយរំដោះគ្រោះឱ្យផង ដើម្បីឱ្យឆ្លងផុតចង្រៃ បើរង់បង្អង់ឱ្យយូរថ្ងៃ ក្រែងលោចង្រៃរួបរឹតបាន។


t_main: ឧបវាទ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-វាត]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: a
t_exp: ការពោលតិះដៀល, ការពោលទោស; ពាក្យតិះដៀល, ពាក្យពោលទោស :
t_exam:
(ព.កា.) ដាស់ស្មារតី ឧបវាទជាពាក្យគួរចៀសវាង បើភ្លាត់គួររាងលែងពោលទៀត ព្រោះជាសម្ដីនាំចង្អៀត បើចេះតែឆ្លៀតនាំព្រួយចិត្ត។


t_main: ឧបវេសន៍
t_subword: វេលាឧបវេសន៍
t_pron: [វេ-លា-អ៊ុ-ប៉ៈ-វេស]
t_pos: ន.
t_exp: វេលាសម្រាក :
t_exam:
(ព.កា.) ធ្វើការងារធ្ងន់ កុំឱ្យជក់លន់ ត្រូវមានឧបវេសន៍ មួយដងមួយកាល សម្រាលកុំធ្វេស ព្រោះធ្វេសប្រហែស នាំឱ្យមានរោគ។ ជំងឺជិះជាន់ ផឹកថ្នាំមិនគ្រាន់ តែងនាំឱ្យស្ទោក ធ្វើការលែងកើត ដ្បិតឈឺជាំជោក បានជាចាស់លោក ហៅរោគសង់ផ្ទះ។


t_main: ឧបសគ្គ
t_subscrip: 1
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ស័ក]
t_source: (បា. ឧបសគ្គ; សំ. ឧបសគ៌)
t_pos: ន.
t_exp: ឧបទ្រព, ចង្រៃ; គ្រឿងទើសទាក់, គ្រឿងជំទាស់, គ្រឿងរារាំងដំណើរ :
t_exam:
ពីម្សិលមិញ ខ្ញុំមកមិនរួច ព្រោះមានឧបសគ្គ។ (ព.កា.) ឧបសគ្គជាថ្នាក់នាំជំទាស់ រារាំងឱ្យងាស់ស្ទោកកិច្ចការ ទោះជនកំពុងកាន់ធម៌អាថ៌ អាចារ្យក៏ដោយដូចជាគ្នា។


t_main: ឧបសគ្គ
t_subscrip: 2
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ស័ក]
t_pos: ន.
t_exam: អតិកល្យាណ, អតិជាតបុត្ត; អនុគ្រោះ, អនុជ, អនុជាតបុត្ត; អភិរោធ, អភិវន្ទ, អភិវាទ។ល។
t_notes: (ម.ព. បុព្វបទ)។
t_exp:
(ព.វ.) ឈ្មោះសព្ទពួកមួយ សម្រាប់ប្រើចំពោះតែជាបុព្វបទរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមនាមសព្ទនិងកិរិយាសព្ទតាមគួរដល់ការប្រកប, ដូចជា អតិ, អនុ, អភិ ជាដើម :


t_main: ឧបសម្ប័ទ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ស័ម-ប័ត]
t_source: (សំ.បា. ឧបសម្បទា, ឬ សំ.ឧបសម្បទ៑ ក៏មានខ្លះ)
t_poly: a
t_exam: បានឧបសម្ប័ទ សម្រេចឧបសម្បទានៅវេលា ...។
t_exp:
ការដល់នូវភាពជាភិក្ខុ ឬការបានជាភិក្ខុភាព គឺការបួសជាភិក្ខុ ឬការបំបួសសាមណេរឱ្យបានជាភិក្ខុ (ដោយញត្តិចតុត្ថកម្មវាចាតាមលក្ខណប្បញ្ញត្តិក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនា) :


t_poly: ២)
t_exam: ឧបសម្ព័ន្ធនៃសន្ធិសញ្ញា, អនុក្រឹត្យនិងឯកសារឧបសម្ព័ន្ធ។
t_exp:
(ច្ប.) លិខិតភ្ជាប់ទៅនឹងលិខិតសំខាន់មួយ ដើម្បីបំពេញលិខិតសំខាន់នេះ ឬដើម្បីបញ្ជាក់ថាលិខិតសំខាន់នេះត្រឹមត្រូវ :


t_main: ឧបសេនាបតី
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-សេ-ណា-ប៉ៈ-ដី]
t_source: (សំ.បា. ឧបសេនាបតិ)
t_pos: ន.
t_exp: សេនាបតីបន្ទាប់, សេនាបតីរង ឬជំទប់សេនាបតី :
t_exam:
ក្នុងមហាសន្និបាតនោះ មានអស់លោកសេនាបតីនិងឧបសេនាបតី នូវអស់មន្ត្រីជាលំដាប់ និងជនានុជនជាច្រើនប្រហែលជាងមួយពាន់នាក់។


t_main: ឧបហាស
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ហាស]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ការសើចសប្បាយ, ការសើចក្អាកក្អាយ; ការរីករាយសប្បាយឥតបើគិត :
t_exam:
ធ្វើឧបហាស។ (ព. កា) ពេលគេឈឺចាប់ ឬមានគេស្លាប់ កុំធ្វើឧបហាស ត្រូវមើលមុខក្រោយ កុំធ្លោយផ្ដេសផ្ដាស រីឯឧបហាស សម្រាប់ពេលផ្សេង។


t_main: ឧបហេតុ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ៈ-ហែត] ឬ [អុប-ប៉ៈ-ហែត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ហេតុជិត, ហេតុដែលប្រាកដនៅមុខ, ដំណើរឬទំនងដែលបណ្ដាលឱ្យឃើញនៅមុខ :
t_exam:
មានឧបហេតុឱ្យឃើញច្បាស់។ (ព.កា.) ឧបហេតុចម្លែកស្ដែងពិតៗ ពិនិត្យសង្កេតទៅឃើញច្បាស់ បើតាមធ្លាប់ដឹងថាល្អណាស់ ចាស់ៗតែងទាយថាមានលាភ។


t_main: ឧបាទវ៍
t_pron: [អ៊ុ-បាត]
t_source: (ពាក្យប្រើក្លាយមកពី បា. ឧបទ្ទវ)
t_pos: ន.
t_exp: ឧបទ្រព :
t_exam:
មានឧបាទវ៍។ (ព.កា.) ឧបាទវ៍ក៏គឺឧបទ្រព ងងឹតដូចយប់ពុំប្រាកដ ជាតួចង្រៃកើតពីបទ ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិតឥតមានក្រែង។ យើងមើលឧបាទវ៍ពុំឃើញច្បាស់ ព្រោះក្រាស់ដោយក្ដីភ័ន្តវង្វេង សុចរិតជាធម៌ដាច់សង្វែង ប្រព្រឹត្តជាក់ស្ដែងគ្មានឧបាទវ៍។


t_main: ឧបាទាន
t_subscrip: 1
t_subword: ឧបាទានសមុទ័យ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ា-ទា-នៈ-សៈ-មុ-ទៃ]
t_pos: ន.
t_exp: កំណើតនៃឧបាទាន, ហេតុដែលនាំឱ្យកើតឧបាទាន :
t_exam:
(ព.ពុ.) តណ្ហាជាឧបាទានសមុទ័យ។ (ព.កា.) ធៀបបដិច្ចសមុប្បាទ ជា (ព.ពុ.) ឧបាទានមានព្រោះតែតណ្ហា ឱ្យទាក់ទងគ្នាទៅរកភព ប្រតោងព្រយឹតឥតមានឈប់ រីភពទាក់ទងទៅរកជាតិ។ ឯជាតិជរាហើយនិងមរណ៍ ឈរតោងយឹតគ្នាពុំដែលឃ្លាត ទុក្ខសោកក៏មានតជាអាទិ៍ បដិច្ចុប្បាទជាប់តគ្នា។ មានអវិជ្ជាជាប្រភព ងងឹតដូចយប់គ្រប់វេលា ឱ្យសត្វកើតស្លាប់បន្តគ្នា កើតស្លាប់ស្លាប់កើតជាប់មិនដាច់។ ...។


t_main: ឧបាទិសេសនិញ្វន
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ា-ទិ-សេ-សៈ-និប-ពាន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការរលត់កិលេសនៅសល់ខន្ធ គឺការបានសម្រេចអរហត្តផល (ហៅ សឧបាទិសេសនិញ្វន ឬ កិលេសនិញ្វន ក៏បាន, ជាគូគ្នានឹង អនុបាទិសេសនិញ្វន ឬ ខន្ធនិញ្វន (ព.ពុ.)។


t_main: ឧបាយ
t_pron: [អ៊ុ-បាយ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ល្បិច, ល្បិចល្បង, កិច្ចកល; ផ្លូវគំនិត; កលមាយា :
t_exam:
មានឧបាយល្អ, ប្រើឧបាយ។ (ព.កា.) ឧបាយកម្ចាយប្រាប់ការណ៍ពិត ប៉ុន្តែគំនិតស្រួចស្រាល់ជាង បើមានប្រាជ្ញាក្លាវៃវាង ច្រើនតែមិនឃ្វាងចាកប្រយោជន៍។


t_main: ឧបាយ
t_subword: ឧបាយកោសល្ល
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ា-យ៉ៈ-កោ-សល់]
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីឈ្លាសវៃក្នុងការប្រើឧបាយ :
t_exam:
ឈ្នះសឹកដោយឧបាយកោសល្លរបស់សេនាប្រមុខ។ (ព.កា.) ឧបាយកោសល្ល រមែងតែផ្ដល់ នូវជ័យជម្នះ គួរពួកយោធា មានស្រីតេជះ សម្ភីកុំលះ ឧបាយកោសល្ល។


t_main: ឧបាយាស
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ា-យ៉ាស]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីចង្អៀតចិត្ត, សេចក្ដីតឹងចិត្តខ្លាំង, សេចក្ដីតានតឹងចិត្ត :
t_exam:
មានឧបាយាស (ហៅ ឧបាយាសធម៌ ឬ ឧបាយាសភាព ក៏បាន។ (ព.កា.) ថា ឧបាយាសកើតពីជរា-មរណៈដែលជាធម៌រួបរឹត សម្ពុទ្ធសាស្ដាទ្រង់ពិនិត្យ ឃើញពិតឥតល្អៀងឃ្លៀងឃ្លាតឡើយ។


t_main: ឧបារម្ភកថា
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ា-រ៉ម់-ភៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exp:
(អ.សិ.) ឧបទេសអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធសរសេរអត្ថបទជាពាក្យរាយឬជាពាក្យកាព្យរិះគន់ គុណវិបត្តិនៃសីលធម៌ នយោបាយ ជាពិសេសរិះគន់បុគ្គលក្នុងសង្គម ដូចជានៅក្នុងរឿងតាថេននិងចៅសនជាដើម។


t_main: ឧបាសក
t_subscrip: 2
t_pron: [អ៊ុ-បា-សក់]
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា ឧបាសិកា, ហៅកាត់ខ្លីថា សិកា "គ្រហស្ថស្រី")។
t_exp:
(ព.ពុ.) អ្នកដល់ព្រះរត្នត្រ័យជាទីពឹងឬជាទីរឭក គឺគ្រហស្ថដែលចូលកាន់ពុទ្ធសាសនាស៊ប់ ហើយកាន់សីលធម៌ខ្ជាប់ខ្ជួនតាមច្បាប់សម្រាប់ពុទ្ធសាសនិកជនជាគ្រហស្ថ (ខ្មែរហៅកាត់ខ្លីថា បាសក សំដៅសេចក្ដីថា "គ្រហស្ថ"។


t_main: ឧបាសក
t_subscrip: 2
t_subword: ឧបាសកសីល
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ា-សៈ-កៈ-សិល]
t_pos: ន.
t_exp: សីលសម្រាប់ឧបាសក គឺនិច្ចសីល, ឧបោសថសីលឬអតិរេកសីល (សីល ៥, សីល ៨ឬ សីល ១០) :
t_exam:
(ព.កា.) ឧបាសកផ្ទុយគ្នាពីទាយក ដែលគ្រាន់តែជក់ចិត្តឱ្យទាន ប៉ុន្តែគេអាចហៅរួមបាន បាសកទាយកទាយិកា។ ព្រោះសុទ្ធតែពួកសប្បុរស មានចិត្តស្រស់បស់ឆ្ពោះសាស្នា កាន់សីលឱ្យទានរួបរួមគ្នា សាមគ្គីសមគ្គាបង្កើតសុខ។


t_main: ឧបាហន
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ា-ហៈ-ណៈ] ឬ [អ៊ុ-ប៉ា-ហន់]
t_source: (បា.; សំ. ឧបាហន៑)
t_pos: ន.
t_exp: (ព.ខ្ព.) ឬ (ព.កា) ស្បែកជើងឬស្បែកជើងមួយសម្រាប់ :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ឧបាហនាធ្វើដោយស្បែក ប្លែកគ្នាពីពាក្យបាទុកា ដែលមានពុទ្ធប្បញ្ញត្តិថា ភិក្ខុសាមណេរមិនត្រូវប្រើ។ បាទុកាប្រែថាទ្រនាប់ជើង រដ្ឋយើងសព្វថ្ងៃមិនសូវប្រើ ព្រោះឮខ្លេកខ្លូកពុំជាបើ ស្រាប់តែលែងប្រើឯងៗទៅ។


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ពុ) នេះជាប័ក្ខពួកនៃព្រហ្មវិហារធម៌បួន, រាប់រួមគឺ មេត្តា ការរាប់អានជិតដិតស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នា, ករុណា ការអាណិតអាសូរគ្នាទៅវិញទៅមក, មុទិតា ការរីករាយជានិច្ចចំពោះសេចក្ដីសុខ ចម្រើននៃអ្នកដទៃ, ឧបេក្ខា ការតាំងចិត្តជាកណ្ដាលៗស្មើៗ។ ព្រហ្មវិហារធម៌ទាំងបួននេះ ជាប្រភពនៃសន្តិភាពនិងវឌ្ឍនភាពក្នុងលោក ... :

t_exam:
(ព.កា.) ថា មេត្តា-ករុណា-មុទិតា ឧបេក្ខាទាំងបួននេះសោភា ប្រសិនបើជនទាំងអស់គ្នា អាចកាន់រក្សាឱ្យដិតដល់។ សមលោកទាំងមូលបានសុខស្ងប់ ត្រឡប់ជាឥតជ្រួលច្របល់ ព្រោះធម៌បួននេះបញ្ចេញផល ផ្ដល់សន្តិសុខឱ្យជានិច្ច។ សូម្បីដាច់តែមេត្តាមួយ ទុក្ខព្រួយតែងតែប៉ះទង្គិច ឈឺចាប់ក្ដៅផ្សាជាងឃ្មុំទិច លិចលង់ហិនហោចជាអនេក។


t_main: ឧបេក្ខាបារមី
t_pron: [អ៊ុ-ប៉េក-ខា-បា-រ៉ៈ-ម៉ី]
t_pos: ន.
t_exp:
បារមីមួយក្នុងចំណោមបារមីទាំង១០ដែលព្រះពោធិសត្វក្នុងជាតិជាព្រះនារទបានបំពេញ ដោយការតាំងចិត្តនៅជាកណ្ដាល មិនល្អៀងទៅខាងណា។


t_main: ឧបេន្ទវជិរច្ឆន្ទ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉េន-ទៈ-វៈ-ជិ-រ៉័ច-ឆ័ន]
t_source: (បា. ឧបិន្ទវជិរ ឬ ឧបេន្ទវជិរ; សំ. ឧបេន្ទ្រវជ្រ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ឥន្ទវជិរច្ឆន្ទ)។
t_exp:
ឆន្ទឬកាព្យមានដំណើរសូរសព្ទបទលាំៗគ្នានឹងឥន្ទវជិរច្ឆន្ទ។ ជាឈ្មោះឆន្ទឬគាថាមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីដោយងាយ, ឬប្រើជាភាសាខ្មែរក៏បាន ប៉ុន្តែពិបាកតែងណាស់; បួនបាទ គឺបួនឃ្លាកាព្យជាមួយគាថា, ក្នុងបាទមួយៗ មាន ១១អក្សរ, ត្រង់អក្សរ ទី ១, ២, ៣ជា ជ គណៈ គឺគណៈដែលមានអក្សរទី ១និងទី ៣ជាលហុ ទី ២ជាគរុ, អក្សរ ទី ៧, ៨, ៩គឺជា ជ គណៈ ដែរ (អក្សរទី១, ៣, ៧, ៩ជាលហុ ទី ២, ៨ជាគរុ) ; ត្រង់អក្សរទី ៤, ៥, ៦ជា ត គណៈ គឺគណៈដែលមានអក្សរទី ១និងទី ២ជាគរុ ទី ៣ជាលហុ (គរុដើម គរុកណ្ដាល លហុចុង) ; ត្រង់អក្សរទី ១០និងទី ១១ជា គរុ; ទាំងបួនបាទមានកំណត់ដូចគ្នា (ពាក្យប្រាប់មេឧបេន្ទវជិរច្ឆន្ទនេះថា ឧបាទិកា សា វ ជ តា ជ គា កោ)។


t_main: ឧបោសថាគារ
t_pron: [អ៊ុ-ប៉ោ-សៈ-ថា-គា]
t_source: (បា. < ឧបោសថ + អគារ)
t_pos: ន.
t_exp:
រោងឧបោសថ៍ គឺអគារដែលមានពទ្ធសីមា សម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃប្រជុំគ្នាធ្វើសង្ឃកម្មមានឧបោសថកម្មនិងបវារណាកម្មជាដើម សព្វថ្ងៃនេះខ្មែរហៅ ឧបោសថាគារ ថា វិហារ តាមទម្លាប់ហៅតៗគ្នាមក, វិហារ នេះកាលបើមាន ពទ្ធសីមា ហើយ លុះតែសង្ឃបានឱ្យសូត្របាលីញត្តិទុតិយកម្មវាចាមួយចប់សន្មតតាមពុទ្ធានុញ្ញាតរួចហើយ ទើបឡើងជាឧបោសថាគារពេញលក្ខណៈបាន។ ក្នុងអាវាសមួយត្រូវសន្មត ឧបោសថាគារ ឱ្យមានតែមួយ បើមានពីរត្រូវសូត្រដកឈ្មោះ ឧបោសថាគារមួយចេញ (ព.វិ.) ក្នុងឧបោសថក្ខន្ធកៈ។


t_pos: ន.
t_exp: អ្នករក្សាឧបោសថសីល :
t_notes: (បើស្ត្រីជា ឧបោសថិកា)។
t_exam:
(ព.កា.) ថ្លែងពីអធ្យាស្រ័យនៃឧបោសថិក ក្នុងថ្ងៃមួយយប់មួយ ឧបោសថិក គេអាចបង្វឹក ចិត្តឱ្យឃ្លាតឆ្ងាយ ពីកាមគុណ មិនឱ្យរាយមាយ កិច្ចការសម្ទាយ គេឈប់មិនធ្វើ។ ថ្ងៃមួយយប់មួយ ឈប់គិតមិនព្រួយ គេតាំងចិត្តស្មើ នឹកឆ្ពោះតែសីល ហើយនិងអំពើ អ្វីដែលគួរធ្វើ ទើបធ្វើតាមគួរ។


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលបណ្ដាលកើតឡើង; ដែលប្រតិដ្ឋផ្សំ, ដែលសន្មតថា :
t_exam:
ពាក្យឧប្បត្តិក, សេចក្ដីឧប្បត្តិក។ (ព.កា.) សម្ដីឧប្បត្តិកឡើងឯងៗ គួរក្រែងកុំអាលប្រញាប់ថា- តាមភ្លាមត្រូវតែពិចារណា បើពិតសឹមថាកុំធ្វេសធ្លោយ។ ដ្បិតពាក្យឧប្បត្តិកសឹងតែភ្លាត់ ចេញតែពីមាត់ជនកម្សោយ មនុស្សល្ងង់ជ្រុលជឿលុះថ្ងៃក្រោយ នាំឱ្យអ្នកផងមើលងាយ។


t_main: ឧភតោ
t_subword: ឧភតោសុជាត
t_pron: [អ៊ុ-ភៈ-តោ-សុ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលកើតអំពីមាតាបិតាមានពូជពង្សស្មើគ្នា :
t_exam:
ក្សត្រិយ៍ឧភតោសុជាត (ក្សត្រិយ៍សុទ្ធ)។ (ព.កា.) ធៀប រីព្រះមហាសត្ត ព្រះនាមសិទ្ធត្ថ ឧភតោសុជាត តព្រះរាជវង្ស មហាក្សត្រិយ៍នរនាថ តាំងពីព្រះបាទ ឱកាកៈមក។


t_main: ឧភតោ
t_subword: ឧភតោសុទ្ធិសរណគមន៍
t_pron: [អ៊ុ-ភៈ-តោ-សុត-ធិ-សៈ-រ៉ៈ-ណៈ-គំ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.វិ.) ត្រៃសរណគមន៍ ដែលបរិសុទ្ធទាំងអ្នកឱ្យទាំងអ្នកទទួល គឺពោលបាលីត្រឹមត្រូវទាំងពីរនាក់ (សរណគមន៍សម្រាប់សាមណេរ)។


t_main: ឧភយ
t_pron: [អ៊ុ-ភៈ-យៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exp: ទាំងពីរ, ទាំងគូ :
t_notes: (ព.កា. ប្រើជា ឧភយៈ, ឧភ័យ, ឧភយា, ឧភយោ, ឧភយំ ក៏បាន)។
t_exam:
(ព.កា.) ខ្ញុំឃើញយាយតា ទាំងឧភយា បណ្ដើរគ្នាទៅ តាដោយឈើច្រត់ យាយទូលផ្លែព្នៅ គាត់ប្រាប់ថាទៅ ធ្វើបុណ្យឆ្លងថ្នល់។ ខ្ញុំឮថាគាត់ សំដៅទៅវត្ត ឥឡូវបានដល់ ទៅវត្តស្រេចហើយ កំពុងខ្វាយខ្វល់ ធ្វើបុណ្យឆ្លងថ្នល់ ដូចថាហើយតើ។ ឬមួយបែបថា រាជបុត្រា ទាំងឧភយា នាំគ្នាចេញទៅ រករៀនវិជ្ជា នាប្រទេសក្រៅ ព្រះទ័យសំដៅ វិជ្ជាពាណិជ្យ។


t_main: ឧភយ
t_subword: ឧភយត្ថេនកៈ
t_pron: [អ៊ុ-ភៈ-យ័ត-ថេ-ណៈ-កៈ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ថេយ្យសំវាស និង ថេយ្យសំវាសកៈ)។
t_exp:
(ព.វិ.) អ្នកលួចទាំងពីរបែប គឺលបលួចកោរសក់កោរពុកមាត់ ពុកចង្កាហើយស្លៀកដណ្ដប់កាសាវព័ស្ត្រខ្លួនឯងធ្វើខ្លួនជាសាមណេរផង ថែមទាំងក្លែងធ្វើជាភិក្ខុទៀតផង, បុគ្គលបែបនេះជាថេយ្យសំវាសកៈ ហើយពុំអាចបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាបានឡើយ។


t_main: ឧភយោរាជ
t_pron: [អ៊ុ-ភៈ-យោ-រាច]
t_source: (សំ. បា. ស.; សំ. បា. ឧភយ "ទាំងពីរ" + រាជ "ព្រះរាជា" ខ្មែរប្រើ យ > យោ = "ព្រះរាជាទាំងពីរព្រះអង្គ")
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សមណសក្ដិ ផង)។
t_exp:
ក្សត្រិយ៍ដាក់រាជ្យ គឺក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យដែលផ្ទេររាជសម្បត្តិប្រទានទៅព្រះរាជបុត្រឬទៅក្សត្រិយ៍ជាព្រះរាជវង្សអង្គណាមួយឱ្យសោយរាជ្យជាតំណាងព្រះអង្គ ហើយទ្រង់ទទួលរាជស័ក្ដិជាក្សត្រិយ៍កណ្ដាលជួយដាស់តឿនក្រើនរំឭកក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យនិងក្សត្រិយ៍ឧបរាជទាំងពីរព្រះអង្គ ឱ្យស្ថិតនៅក្នុងទសពិធរាជធម៌ជាដើម :

t_exam:
សម្ដេចព្រះឧភយោរាជ (តាមបវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, នាទីរបស់សម្ដេចព្រះឧភយោរាជជាឋានៈសម្រាប់ទោ ទាំងមន្ត្រីធំតូចសម្រាប់ព្រះអង្គក៏តាំងក្នុងឋានៈសម្រាប់ទោដែរ។


t_main: ឧមា
t_subscrip: 3
t_subword: ឧមានិមិត្ត
t_pron: [អ៊ុ-ម៉ា-និ-មិត]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សិវលិង្គ ក្នុង សិវៈ និង អង្គ{¥¥}២{££})។
t_exp:
ថ្មដែលឆ្លាក់ជារូបនិមិត្តនៃនាងឧមា (ខ្មែរក្នុងបុរាណសម័យច្រើនហៅថ្មនោះថា បំពង់ខ្ចី ជាគូគ្នានឹងថ្ម សិវលិង្គ ដែលហៅថា អង្គ។


t_main: ឧម្មង្គ
t_pron: [អ៊ុម-ម៉ង] ឬ [អ៊ុម-ម៉ុង]
t_source: (បា.; សំ. ឧន្មាង្គ?)
t_pos: ន.
t_exp: រូងដែលជីកលុងក្នុងដីឬក្នុងភ្នំជាផ្លូវដើរបាន :
t_exam:
ជីកឧម្មង្គ, ដើរក្នុងឧម្មង្គ, ឧម្មង្គផ្លូវអយស្ម័យយាន (ព.សា.) ច្រើនហៅ អុងមុង្គ)។ (ព.កា.) បញ្ជាក់ឱ្យអានថា អ៊ុមម៉ង់ (បទពំនោល) រីផ្លូវអយស្ម័យយាន ខ្លះតែងតែមាន ឧម្មង្គក្នុងភ្នំដែលទើស។ ព្រោះចៀសមិនផុតត្រូវជ្រើស យល់ថាអាចរើស យកត្រង់តួភ្នំនេះចុះ។ គេគាស់រំលើងថ្មនុះ គេចោះទម្លុះ ឱ្យកើតជាផ្លូវឧម្មង្គ។ អយស្ម័យយានបើកត្រង់ ចូលតាមឧម្មង្គ ចេញផុតពីភ្នំទៅស្រួល។


t_main: ឧម្មត្តកោ
t_pron: [អ៊ុម-មុ័ត-តៈ-កោ]
t_pos: គុ.
t_exp: (ម.ព. ឧម្មត្តក) :
t_exam:
(ព.កា.) ថា ប្រុសឧម្មត្តកោឈរនៅធ្មឹង រំពឹងពីអ្វីពុំស្ដីថា ស្រាប់តែមានស្រីឧម្មត្តិកា ស្ទុះឆ្លាមកវាយប្រុសនោះដួល។


t_main: ឧយ្យាមភាព
t_pron: [អ៊ុយ-យា-មៈ-ភាប]
t_source: (បា. ឧយ្យាម; សំ. ឧទ្យាម + ភាវ)
t_pos: ន.
t_exp: ភាវៈនៃព្យាយាម, សេចក្ដីខំប្រឹង, វីរិយភាព :
t_notes: (វេវ. វីរិយភាព ព.ផ្ទ. អលសភាព)។
t_exam:
មានឧយ្យាមភាព, រៀនសូត្រដោយឧយ្យាមភាព។ (ព.កា.) ឧយ្យាមភាព ញ៉ាំងការទន់ទាប ឱ្យឡើងខ្ពស់បាន កម្ចាត់ក្ដីទុក្ខ មិនឱ្យរុករាន ទោះបីទុក្ខមាន ក៏មានស្ដើងស្ដួច។


t_main: ឧយ្យោធិក
t_pron: [អ៊ុយ-យោ-ធិ-កៈ] ឬ [អ៊ុយ-យោ-ធិក]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: ទីដែលគេកំពុងច្បាំងគ្នា, សមរភូមិ, រណដ្ឋាន, រណភូមិ, យុទ្ធដ្ឋាន :
t_exam:
មានពុទ្ធប្បញ្ញត្តិហាមមិនឱ្យភិក្ខុទៅកាន់ឧយ្យោធិកជារណដ្ឋានឡើយ; ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិនេះជាសាធារណៈដល់សហធម្មិកឯទៀតផងដែរ (ព.វិ.)។


t_main: ឧរង្គសត្វ
t_pron: [អ៊ុ-រ៉ង់-គៈ-ស័ត]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ពពួកល្មូន, សត្វដែលមានសីតុណ្ហភាពឈាមផ្លាស់ប្ដូរទៅតាមសីតុណ្ហភាពខាងក្រៅ ស្បែកមានស្រកា ឬបន្ទះតូចៗរឹង និងធ្វើចលនាដោយលូន។


t_main: ឧរច្ឆ័ទ
t_pron: [អ៊ុ-រ៉ាច់-ឆាត់]
t_pos: ន.
t_exp: គ្រឿងរារាំងទ្រូងឬគ្រឿងការពារទ្រូង គឺក្រោះ, អាវក្រោះ។
t_source:
(បា.ឧរច្ឆទ < ឧរ "ទ្រូង" + ឆទ "បិទ; បាំង; រាំង"; សំ.ឧរឝ្ឆទ < ឧរស៑ + ឆទ, ស៑ > ឝ៑; ឬ សំ. < ឧរស៑ "ទ្រូង" + ត្រាណ "ទីពំនាក់; គ្រឿងការពារ" បា. ឧរត្តាណ < ឧរ + តាណ)


t_main: ឧរា
t_pron: [អ៊ុ-រ៉ា]
t_source: (បា. ឧរ; សំ. ឧរស៑)
t_pos: ន.
t_exp: ទ្រូង (ព.កា.) ប្រើជា ឱរា ក៏មាន, តាមស្រួលមាត់) :
t_notes: (រ.ស. ព្រះឧរាឬព្រះឱរា)។
t_exam:
ហៃកូនពុំងា ម្ដាយតឹងឱរា ស្ទើរប្រេះសញ្ជែក ត្រូវកូនស្ដាប់ម្ដាយ កុំឱ្យទឹកភ្នែក- ម្ដាយហូរច្រើនពេក ណាកូនមាសម្ដាយ។ កាព្យមួយយ៉ាងថា គេរត់ចោលទៅ ឧរាឯងក្ដៅ ឈឺផ្សាឥតស្រាក នៅតែម្នាក់ឯង កណ្ដែងលំបាក អញត្រូវសម្រាក ឯណាទៅអើយ! (អ្ហើយ, កុំថា អឺយ)។


t_main: ឧរុបតី
t_pron: [អ៊ុ-រុ-ប៉ៈ-ដី]
t_source: (សំ. ឧរុបតី < ឧរុ "ផែនដី; ធំបំផុត" + បតិ "ម្ចាស់" = ម្ចាស់ផែនដី)
t_pos: ន.
t_exp: ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ, ព្រះរាជា :
t_exam:
(ព.កា.) ក្សត្រិយ៍ក្សាន្តឧរុបតី ទ្រង់ឃ្មាតខ្មីរក្សារដ្ឋ ពុំដែលធ្វេសភ្លាំងភ្លាត់ ទ្រង់ប្រយ័ត្នជានិរន្តរ៍។ ទ្រង់កាន់រាជធម៌ ដ៏បវរពុំឱ្យអន់ ប្រព្រឹត្តពុំដែលភ័ន្ត ភ័យអាសន្នសាបសូន្យឈឹង។


t_poly: ២)
t_exp: សម្រាប់ប្រើជា (ព.ប្រ.) ធៀបអ្វីៗឬមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ថាដូចជា ឱរ៉ៃ, :
t_exam:
ដូច (ព.កា.) ថា ហៃស្ងួនឱរ៉ៃថ្លៃកម្សត់ គួរអត់ទ្រាំទៅកុំសោកឡើយ ធ្វើម្ដេចយើងកើតក្នុងលោកហើយ កោះត្រើយនៅត្រង់សីលនិងធម៌។ គួរយើងខំស្រាវជ្រាវរាវរក ជ្រើសយកតែគុណដ៏បវរ គង់យើងនឹងបាននូវអំណរ ដែលសីលនិងធម៌ផ្ដល់សុខឱ្យ។


t_main: ឧសភ
t_subscrip: 1
t_subword: រថេសភ
t_pron: [រៈ-ថេ-សប់]
t_source: (បា.)
t_exp: (ម.ព. រថេសភៈ) :
t_exam:
មទ្រីទេវីនាងទូលថា បពិត្របិតារថេសភ ខ្ញុំម្ចាស់សូមតាមទៅគោរព ព្រះវេស្សន្តរជាស្វាមី។ (តាមសេចក្ដីក្នុងមហាជាតក៍ ទានកណ្ឌ)។


t_main: ឧសភ
t_subscrip: 1
t_subword: ឧសភរាជ
t_pron: [អ៊ុ-សៈ-ភៈ-រាច]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ដេចគោ គឺគោឈ្មោលដែលជាចម្បងជាងគោទាំងពួង។ ខ្មែរហៅគោព្រះរាជទ្រព្យសម្រាប់ទឹមក្នុងព្រះរាជពិធីវប្បមង្គល (ច្រត់ព្រះនង្គ័ល) ថា គោឧសភរាជ ដោយសំដៅសេចក្ដីថា "គោព្រះរាជទ្រព្យ" ឬ "គោឧត្តម, គោមង្គល"។


t_main: ឧសា
t_pron: [អ៊ុ-សា]
t_source: (សំ. ឧឞ‍ា)
t_pos: ន.
t_notes: (វេវ. បុព្វណ្ហកាល, បុព្វណ្ហសម័យ, អរុណោទ័យ)។
t_exp:
ពន្លឺបំព្រាងជិតព្រឹក, វេលាភ្លឺស្រាង, ពេលបំព្រាង, ពេលក្រហមឯកើត (ហៅ ឧសាកាល, ឧសាសម័យ ឬ ឧសាប្រភាត ក៏បាន)។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ដូចជា :

t_exam:
នៅពេលឧសា ដែលព្រះសុរិយា បញ្ចេញរង្សី អស់ទាំងជនផង ទោះប្រុសទោះស្រី ទោះទាំងបក្សី ក៏ភ្ញាក់ពីដេក។ ធ្លាប់ធ្វើការអ្វី ជាប្រក្រតី តាមដោយចិត្តត្រេក ទោះការនោះធ្ងន់ ពេកពន់ស្កះស្អេក ធម្មតាវែកញែក ឱ្យខានពុំបាន។


t_main: ឧសុម
t_subword: ឧសុមរថ
t_pron: [អ៊ុ-សុ-ម៉ៈ-រត់]
t_pos: ន.
t_exp: រថដែលលឿនដោយកម្លាំងឧស្ម័ន (ពាក្យសន្មតប្រើតាមសម័យនិយម) :
t_exam:
(ព.កា.) ឧស្ម័នសំខាន់ខាងចំហាយ ឱ្យចេញផ្សព្វផ្សាយគាំពារធាតុ ទោះមនុស្សទោះសត្វកាលបើឃ្លាតឧស្ម័នហើយប្រាសចាកជីវិត។ ព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ពន្យល់ថា កាលណាឧស្ម័នអស់សូន្យពិត អាយុវិញ្ញាណក៏គ្មានឫទ្ធិ៍ ជីវិតក៏សូន្យកាយស្តូកស្ដឹង។ គេបោះបង់ខុសពីកាលមុន ទោះបីមានគុណគួរគេដឹង ជារូបដេកស្តូកឥតការប្រឹង ស្តូកស្តឹងដូចកល់អង្កត់ឧស។


