# tb_main

t_main: នាគ
t_subscrip: 4
t_pron: [នាក]
t_poly: ១)
t_exp:
អរិយបុគ្គលដែលបានសម្រេចស្រោតានិងសកិទាគា ក៏ហៅថា នាគ ព្រោះលោកខ្ពើមខ្លាចរអាចំពោះអំពើអាក្រក់ពិតប្រាកដហើយ។


t_main: នាគ
t_subscrip: 5
t_pron: [នាក]
t_pos: ន.
t_exp:
កុលបុត្រដែលមានសេចក្ដីធុញទ្រាន់ចំពោះការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ មានចិត្តជ្រះថ្លាចូលទៅសូមផ្នួសបួសសម្នាក់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏ហៅថា នាគ ព្រោះអ្នកនោះផ្គងគំនិតបម្រុងនឹងប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌សម្រាប់បព្វជិត។


t_main: នាគ
t_subscrip: 9
t_pron: [នាក]
t_pos: ន.
t_exam: បើតាមជំនឿរបស់ជនជាតិចិន ត្រីនាគជាសត្វនាំមកនូវលាភសំណាង។
t_exp:
ឈ្មោះត្រីទឹកសាបមួយប្រភេទ ខ្លួនរាងសំប៉ែតវែង មានស្រកាក្រាស់ៗនិងព្រុយចង្កាពីរ ជាប្រភេទត្រីសម្រាប់ចិញ្ចឹមដាក់តាំងលម្អនៅក្នុងកែវ :


t_main: នាគទណ្ឌ
t_pron: [នា-គៈ-ទ័ន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. នាគទន្ត ផង)។
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់ពាក់ ឬព្យួរ អីវ៉ាន់មានសម្ពៀត តែគួរសរសេរនាគទន្ត ប្រែថា ភ្លុកដំរី ឬដៃកែវ សម្រាប់ដាក់ព្យួរ ខោ អាវ ឬសម្ពៀត។


t_main: នាគបាស
t_pron: [នា-គៈ-បាស]
t_source: (បា.; សំ. នាគបាឝ)
t_poly: ១)
t_exp:
អន្ទាក់ជានាគឬនាគដែលជាអន្ទាក់, ជាចំណង (នាគដែលកើតដោយអំណាចឫទ្ធិផ្លែងសររបស់ឥន្ទ្រជិត; មាននិយាយក្នុងរឿងចម្បាំងរាមកេរ្តិ៍)។


t_main: នាគប្រក់
t_pron: [នាក-ប្រក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះពុទ្ធរូបមួយបែប មានរូបនាគរាជមួយពេនព័ទ្ធបើកពពារគ្របប្រក់ពីលើព្រះអង្គ; ធ្វើតាមរឿងតំណាលកាលដែលនាគរាជឈ្មោះមុចលិន្ទ មកសម្ដែងអាការៈគោរពព្រះអង្គពេញ ៧ថ្ងៃ ក្នុងខាងក្រោយបន្ទាប់ពេលដែលទ្រង់បានត្រាស់អស់ ៣៥ថ្ងៃរួចមកហើយ។


t_main: នាគព័ន្ធ
t_subscrip: 1
t_pron: [នាក-ពាន់]
t_source: (បា. នាគ + ពន្ធ)
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាសាទនាគព័ន្ធ។
t_exp:
ឈ្មោះសិលាប្រាសាទបុរាណមួយ ក្នុងពួកប្រាសាទថ្ម នៅមហានគរ (នគរធំ = អង្គរធំ) ក្នុងខេត្តសៀមរាប មានលទ្ធិពុទ្ធសាសនិកអាចរិយវាទ (លទ្ធិមហាយាន) ជាព័ស្ដុតាង ដោយមានរូប អវលោកិតេស្វរៈ និម្មិតខ្លួនជាសេះវលាហក ស្រង់មនុស្សដែលលង់ទឹកក្នុងមហាសាគរ (ភពវដ្ដសំសារ) ឱ្យរួចរស់មានជីវិត :


t_main: នាគវិថី
t_pron: [នា-គៈ-វិ-ថី]
t_source: (បា. នាគវីថិ; សំ. នាគវីថិ ឬ ព្ធរាវតវីថិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្លូវដំរី គឺផ្លូវដែលព្រះចន្ទ្រចរត្រង់ចន្លោះនៃផ្កាយភរណី គឺផ្កាយយាមនង្គ័ល និងផ្កាយក្រឹត្តិកា គឺផ្កាយកូនមាន់។


t_main: នាគា
t_subscrip: 2
t_pron: [នា-គា]
t_pos: ន.
t_exp: ចម្រៀកឈើទាមដែលគេបោះដែកគោលភ្ជាប់នឹងក្ដារច្រើនបន្ទះឱ្យជាប់គ្នា :
t_exam: បោះនាគាក្ដារមឈូស។
t_notes:
(នាគា នេះ បា. មានន័យថា "នាគទាំងឡាយ", ដោយស្មានទៅ, ប្រហែលជាចាស់ទុំក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយប្រៀបចម្រៀកឈើវែងៗ នេះថាដូចជាពស់សន្ធឹងខ្លួនស្ដូកៗនោះទេដឹង? ដ្បិតមានពាក្យដែលប្រៀបប្រដូចទៅនឹងនាគឬពស់នោះក៏ក្រែលដែរ ដូចជា ផ្សិតពពារនាគរាជ, ដើមឆ្អឹងពស់ ជាដើម)។


t_main: នាង
t_subscrip: 1
t_pron: [នាង]
t_pos: ន.
t_exam: ដង្កូវនាង, ចិញ្ចឹមនាង, ឱ្យចំណីនាង។
t_exp:
ដង្កូវសូត្រ គឺដង្កូវដែលកើតអំពីពងមេអំបៅជាដង្កូវបញ្ចេញសូត្រព័ទ្ធសម្បុកបាំងខ្លួនបាត់, នោះសម្បុកឯងហៅថា សម្បុកនាង ដែលគេសម្រេចឱ្យកើតបានមកជាសរសៃសូត្រ :


t_poly: ២)
t_exam: ព្រះនាងពិម្ពាយសោធរា; នាងទេវី; នាងសាមាវតី; នាងវិសាខា។ល។
t_exp:
សម្រាប់ហៅមនុស្សស្រី ដែលមានអាយុតិចក្ដី ច្រើនក្ដី សូម្បីមានយសស័ក្ដិខ្ពស់ក្ដី, ជាពាក្យតំណាលក្នុងរឿងរ៉ាវណាមួយ :


t_main: នាងច្រាល
t_pron: [នាង-ច្រាល]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាសាទស្អាងស្អាតត្រកាល លំហនាងច្រាល បញ្ចេញលម្អថ្លៃថ្លា ...។
t_exp:
បង្គោលឈើខ្លឹមឬថ្មមានសណ្ឋានច្រើនតែមូលៗ ប្រើជាគ្រឿងលម្អសម្រាប់ដាក់រាយបញ្ឈរដង្ហែកឹងលើខ្នងព្រំដំបូលប្រាសាទ, វិហារជាដើម ជាគ្រឿងរចនាមួយប្រភេទរបស់ខ្មែរក្នុងបុរាណសម័យ, សព្វថ្ងៃនេះ ក៏នៅមានប្រើខ្លះដែរ :


t_main: នាងដែង
t_pron: [នាង-ដែង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើធំមួយប្រភេទ ពួកឈើទាលមានសាច់ក្រហមចាស់ ស្រដៀងនឹងឈើទាលដែរ ប៉ុន្តែសាច់រឹងជាងឈើទាល មិនមានជ័រដូចឈើទាលទេ សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងទព្វសម្ភារៈដូចឈើទាលដែរ។ នាងដែងនេះ ច្រើនមានក្នុងខេត្តកំពតប៉ែកខាងលិច និងក្នុងស្រុកកំពង់សោម, នៅបរិវេណក្រុងព្រះសីហនុ ក៏សម្បូរឈើនេះដែរ។


t_main: នាងនក់
t_subscrip: 2
t_pron: [នាង-នក់]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ត្រចៀកកាំ ផង)។
t_exp:
កម្អួតសត្វត្រចៀកកាំ ដែលវាក្អួតក្នុងវេលាវាខំប្រឹងរមាត់ពង; ប្រើជាថ្នាំត្រជាក់បំបាត់ក្រវល់ក្រវាយ, ជារបស់មានតម្លៃណាស់; ពាក្យសៀមហៅថា រ៉័ងណុក "សម្បុកសត្វស្លាប", ខ្មែរខ្លះហៅក្លាយមកជា នាងនក់ ខ្លះក៏ហៅ រ៉័ងណុក តាមសៀមដែរ ច្រើនមាននៅក្បែរឈូងសមុទ្រ ឬនៅកោះក្នុងសមុទ្រ។


t_main: នាងនាគ
t_pron: [នាង-នាក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរបុរាណមួយមេ ជាបទភ្លេងធំ សម្រាប់លេងក្នុងពិធីមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍ តាមថ្នាក់ដែលត្រូវលេងបន្ទាប់បទភ្លេងព្រះថោង។


t_main: នាដករស
t_pron: [នា-ដៈ-កៈ-រស់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធចេះតុបតែងរៀបរៀងដំណើររឿងឱ្យមានឈុតនិងឆាក ឈុត ដើម្បីសម្ដែងជាសិល្បៈទស្សនីយភាព។


t_main: នាដកអក្សរសិល្ប៍
t_pron: [នា-ដៈ-កៈ-អាក់-ស-សិល]
t_pos: ន.
t_exam: នៅក្នុងនាដកអក្សរសិល្ប៍ មាននាដ្យកថា ហាសកថា ទារុណកថា ជាដើម។
t_exp:
(អ.សិ.) អត្ថបទអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធ តែងឡើងដោយរៀបចំឱ្យមានឈុតនិងឆាក សម្រាប់យកទៅសម្ដែងសិល្បៈល្ខោន :


t_main: នាដ្យកថា
t_pron: [នា-ដ្យៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exam: រឿងសំបុកឥតមេបារបស់លោក ហង្ស ធន់ហាក់ ជានាដ្យកថា។
t_exp:
នាដកអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលកវី អ្នកនិពន្ធតាក់តែងជារឿងល្ខោន ដោយលើកយករឿងវិបត្តិ ទំនាស់របស់មនុស្សក្នុងសង្គមនៃសម័យកាលណាមួយ ទោះជារឿងវិបត្តិទាំងនោះពិតក្ដី មិនពិតក្ដី មកធ្វើជាប្រធានរឿង ដោយបង្កើតបរិយាកាស តឹងតែង ធូរស្រាល ជ័យជម្នះ បរាជ័យ ស្លាប់រស់ កម្សត់ ភិតភ័យ តក់ស្លុត កំប្លែង :


t_main: នាដ្យរស
t_pron: [នា-ដ្យៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exam: នៅក្នុងរឿងផ្កាស្រពោន នាដ្យរសមាននៅក្នុងសកម្មភាព ទំនាស់វិបត្តិរបស់នាងវិធាវីនិងយាយនួនជាម្ដាយ។
t_exp:
តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធចេះបង្ហាញទំនាស់វិបត្តិប្រឆាំងគ្នានៃតួអង្គបដិបក្ខ នៅក្នុងដំណើររឿង ជួនកាលបង្ហាញពីភាពតានតឹង ភាពធូរស្រាល ទុក្ខសោក ដែលនាំឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្តាប់ កម្សត់ ក្ដុកក្ដួល រន្ធត់ អាណិត អាសូរ... :


t_main: នាបី
t_pron: [នា-បី]
t_pos: ធ.
t_exp: រីឯ, ធម្មតាឯ, ដែលហៅថា (សម្រាប់ប្រើតែក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
នាបីហៅគ្រូ ដូចអ្នកនាំផ្លូវ ដើរដោយគន្លង ទោះនឹងឆ្ពោះទៅ ស្រុកតូចធំផង សឹងដូចបំណង នៃចិត្តចិន្តា (សាស្ត្រាច្បាប់ក្រម)។


t_main: នាម
t_subscrip: 1
t_pron: [នាម]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: កិ.
t_exp: ឈ្មោះថា, ហៅថា :
t_exam:
ឱអ្នកអើយ, ខ្ញុំនាមតែថា "ដង្ខៅៗ" ទេ សព្វថ្ងៃនេះនៅល្បីតែឈ្មោះប៉ុណ្ណោះ រីឯទ្រព្យសម្បត្តិវិនាសអស់ហើយគ្មានទេ ...។


t_main: នាម
t_subscrip: 2
t_pron: [នាម]
t_pos: ន.
t_exp:
សម្ដីសម្ដែងនូវឈ្មោះជាគ្រឿងកំណត់សម្គាល់ឱ្យហៅបាន, ដូចពាក្យថា មនុស្ស, សត្វ, ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, ស្រែ, ចម្ការ ជាដើម ហៅថា នាម (ព. វ.)។


t_main: នាម
t_subscrip: 4
t_pron: [នាម]
t_pos: ន.
t_exam: នាំគ្នាទៅរកវាតនាម។
t_exp:
ប្រដាប់នេសាទមច្ឆជាតិ ធ្វើដោយខ្សែធ្មៃមានក្រឡាបួនជ្រុងស្មើ មានខ្សែដៃពីរ មានថ្មសណ្ដូនជើង មានក្រវិលរូតមាត់ សម្រាប់មនុស្សពីរនាក់ជិះលើទូកក្បាលកន្សៃកាន់ចុងប្រដាប់នោះម្ខាងម្នាក់ អុំវាតទូកបញ្ឆៀងទទឹងខ្សែទឹកបណ្ដែតសំរៀមតាមខ្សែទឹក, កាលបើមានត្រីជាប់ ក៏អាចដឹងភ្លាម :


t_main: នាមកិរិយា
t_pron: [នា-មៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_source: (បា. ឬ សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
កិរិយាសព្ទដែលជានាមសព្ទ ឬនាមសព្ទដែលប្រើជាកិរិយាសព្ទផងក៏បាន, ផ្កា ន., ផ្កា កិ.; ផ្លែ ន., ផ្លែ កិ.; ភ្លៀង ន., ភ្លៀង កិ. :

t_exam:
ស្វាយមួយដើមនេះផ្កាច្រើនណាស់, មួយដើមឯណោះក៏កំពុងតែផ្កាច្រើនណាស់ដែរ (កិ.) ; ឆ្នាំនេះ ស្វាយមានផ្លែច្រើនជាងឆ្នាំទៅមិញ (ន.) ; មេឃងងឹតរកកល់ភ្លៀង, ភ្លៀងមកហើយ (កិ.) ; ឆ្នាំនេះមានភ្លៀងច្រើនជាងឆ្នាំមុន (ន.)។

t_notes:
(បើកុំប្រើជានាមកិរិយា ត្រូវប្រើជា កិរិយាសព្ទសុទ្ធ ថា បញ្ចេញផ្កា, បញ្ចេញផ្លែ; មេឃបង្អុរភ្លៀងឬភ្លៀងធ្លាក់ ដូច្នេះវិញ។ ពាក្យថា នាមកិរិយា នេះខ្មែរមានតិចដែរទេ ភាសាបាលីក៏មានខ្លះដែរ, ដូចជា បុប្ផំ ផ្កា ន., បុប្ផតិ បញ្ចេញផ្កា កិ.; ផលំ ផ្លែ ន., ផលតិ បញ្ចេញផ្លែ កិ.។ល)។


t_main: នាមប្បញ្ញត្តិ
t_pron: [នា-ម័ប-ប័ញ-ញ៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ការកំណត់ឈ្មោះ, ការឱ្យឈ្មោះ។ ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណ ច្រើនតែជ្រើសរើសឈ្មោះតាមបង្គាប់ក្នុងក្បួនមហាទក្សា, ឯតាមការណ៍ពិត, ឈ្មោះនោះឥតមានគុណទោសឬសុខទុក្ខល្អអាក្រក់អ្វីទេ គឺតាមតែឱ្យឈ្មោះថាអ្វីក៏បាន, ដូចជាឈ្មោះ កង, កើត, កែវ, គង់, គាំ, ចម្រុង, ចម្រើន, ចាប, ព្រាប, នៅ, រស់, សុខ ជាដើម ពុំមែនសុទ្ធតែពិតដូចឈ្មោះទាំងនោះទេ ប៉ុន្តែទោះបីពុំពិតដូច្នោះក៏ដោយ មនុស្សក្នុងសកលលោក ក៏ច្រើនតែជ្រើសរើសយកឈ្មោះល្អៗឬពីរោះៗមកប្រើដែរ ពីព្រោះចង់ឱ្យកូនចៅបានសមប្រកបដូចឈ្មោះនោះៗ, នេះគឺជាការចាំបាច់របស់មនុស្សស្ទើរតែរាល់រូបក្នុងលោក នឹងបដិសេធចោលក៏ពុំកើត។


t_main: នាមរនាប់
t_pron: [នាម-រ-នាប់]
t_pos: ន.
t_exam: ក្នុងកន្សោមពាក្យ «ភ្លៀងមួយមេ», «អគារពីរខ្នង» មានពាក្យ «មេ» និង «ខ្នង» ជានាមរនាប់។
t_notes: (ម.ព. សំខ្យានុគ្រោះ ផង)។
t_exp:
នាមសម្រាប់បញ្ជាក់ពីឯកតាសម្គាល់មនុស្ស សត្វ វត្ថុ រង្វាស់រង្វាល់ដែលគេប្រើសម្រាប់រាប់។ នាមរនាប់នៅខាងស្ដាំគុណនាមចំនួនជានិច្ច :


t_main: នាមាភិធេយ្យ
t_pron: [នា-មា-ភិ-ធៃ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អភិ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះឬនាមដែលតែងតាំងដាក់ឱ្យហៅវីរជនណាម្នាក់ អំពីសម្នាក់មន្ត្រីមានយសស័ក្ដិ ឬអំពីប្រជានុរាស្ត្រ។ វីរបុរសជានាមាភិធេយ្យ តែងតាំងដាក់ឱ្យហៅនរជនណា ដែលមានចិត្តក្លាហានមោះមុត, ចេះការពារស្រុកទេស មិនឱ្យធ្លាក់ក្នុងកណ្ដាប់ដៃបរទេសគ្រប់គ្រាន់ នឹងចេះគោរពស្រឡាញ់ជនជាតិរួមជាតិដោយមិនលំអៀង។


t_main: នាម៉ឺន
t_pron: [នា-ម៉ឺន]
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើជានាហ្មឺន។
t_notes: (ព. ផ្ទ. រាស្ត្រ។ ម.ព. ក្សត្រឬក្សត្រិយ៍ ផង)។
t_exp:
មន្ត្រីមានបណ្ដាស័ក្ដិ ១០ហ៊ូពាន់ គឺស័ក្ដិមួយម៉ឺន; ពាក្យនេះជាប់មកពីសម្ដីសៀមថា ន៉ាហ្មឺ់ន "ស្រែមួយម៉ឺន", ន៉ាសែន "ស្រែមួយសែន"; បណ្ដាស័ក្ដិមន្ត្រីធំក្នុងសម័យព្រេងនាយយូរមកហើយ ដែលមានមុខងារត្រូវស្ដីត្រួតត្រា ឬត្រូវបានស្រែមួយហ្មឺន, មួយសែន ជាមុខអាករ; ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យនិយាយថា នាហ្មឺននាសែន ឬ ន៉ាហ្មឺនន៉ាសែន ជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃ :


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp: ប្រើក្លាយមកជា កិ. ថា ត្រួតត្រា ក៏មាន :
t_exam: កុំមកនាយកលើខ្ញុំ ...។
t_notes:
(ប្រើជា កិ. បែបនេះតាមទម្លាប់មាត់ដែលនិយាយខុសទេ, គួរលែងប្រើ ត្រូវប្រើថា កុំមកធ្វើជានាយកលើខ្ញុំ ...ដូច្នេះវិញ)។


t_main: នាយកដ្ឋាន
t_pron: [នា-យក់-កាត់-ឋាន]
t_pos: ន.
t_exam: នាយកដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាមានតួនាទីនិងភារកិច្ចរៀបចំគោលនយោបាយ លិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្ត ...។
t_exp:
ផ្នែកដែលស្ថិតនៅក្រោមចំណុះអគ្គនាយកដ្ឋាននៃក្រសួងឬស្ថាប័នណាមួយ។ នាយកដ្ឋាន មានការិយាល័យផ្សេងៗចំណុះច្រើនទៀត :


t_main: នាយកធម៌
t_pron: [នា-យៈ-កៈ-ធ័រ]
t_source: (បា.​ សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: ធម៌របស់នាយក, ធម៌សម្រាប់ជនអ្នកដឹកនាំឬអ្នកត្រួតត្រាអ្នកដទៃ :
t_exam:
បុគ្គលជាបព្វជិតក្ដី គ្រហស្ថក្ដី ដែលធ្វើជាប្រធានត្រួតត្រាលើអ្នកដទៃ គប្បីមាននាយកធម៌ ៦ យ៉ាង ប្រចាំនៅក្នុងសន្តានជានិច្ច គឺ ១-ខមា សេចក្ដីអត់ធន់; ២-ជាគរិយៈ សេចក្ដីភ្ញាក់រលឹករឿយៗ; ៣-ឧដ្ឋានៈ សេចក្ដីឧស្សាហ៍ខ្នះខ្នែង; ៤-សំវិភាគៈ ការចែករលែកឬការរំលែកឱ្យនូវវត្ថុផ្សេងៗ; ៥-ទយា សេចក្ដីអាណិតអាសូរត្រាប្រណីគេ; ៦ ឥក្ខណា ការរំពៃមើលខុសត្រូវ។ (ព.កា.) រីនាយកធម៌ ដ៏បវរទាំងប្រាំមួយ នេះឯងតែងលើកស្ទួយ ឱ្យនាយកមានតម្លៃ។


t_main: នាយចំណង់
t_pron: [នាយ-ចំ-ណង់]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បេក្ខសេនីយ៍)។
t_exp:
នាយទាហានដែលមានចិត្តចង់បម្រុងនឹងឡើងទៅកាន់ឋានន្តរជាអនុសេនីយ៍ត្រី គឺឋានន្តររបស់នាយទាហានដែលនៅក្នុងចន្លោះព្រឹន្ទបាលឯកនិងអនុសេនីយ៍ត្រី ហៅថា បេក្ខសេនីយ៍ ក៏បាន។


t_main: នាយនាវីចំណង់
t_pron: [នាយ-នា-វី-ចំ-ណង់]
t_pos: ន.
t_exp:
នាយទាហានដែលមានចិត្តចង់បម្រុងនឹងឡើងទៅកាន់ឋានន្តរជាអនុនាវីត្រី គឺឋានន្តររបស់នាយទាហានដែលនៅក្នុងចន្លោះនាយចក្របាលបាលឯកនិងអនុនាវីត្រី។


t_main: នារីក្លាហាន
t_pron: [នា-រី-ក្លា-ហាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ត្រីក្លាហាន គឺស្ត្រីជាពលរដ្ឋធម្មតា ដែលស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋានជាទាហាន ក្នុងគ្រាស្រុកទេសមានភ័យអាសន្ន ជាជំនួយដល់ក្រុមទាហានក្នុងក្របខ័ណ្ឌ (ជាគូដៃនឹងជីវពល)។


t_main: នារីផល
t_pron: [នា-រី-ផល់]
t_source: (សំ.បា. នារី "ស្រី" + ផល "ផ្លែ")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមានផ្លែរូបដូចជាស្រីក្រមុំ មានតែក្នុងព្រៃហិមពាន្ត; មានតំណាលក្នុងរឿងបុរាណថា វេលាដែលឈើនេះមានផ្កាផ្លែ, ពួកពិទ្យាធរជ្រួលជ្រើមដណ្ដើមគ្នាបេះផ្កា និងផ្លែឈើនោះ ដោយសេចក្ដីស្នេហាខ្លាំង។


t_main: នាសនង្គ
t_pron: [នា-សៈ-ណាំង-គៈ] ឬ [នា-សៈ-ណាំង]
t_source: (បា. នាសនា + អង្គ > នាសនង្គ)
t_pos: ន.
t_exp:
អង្គនៃសេចក្ដីវិនាស គឺការប្រព្រឹត្តកន្លងសិក្ខាបទ ដែលជាហេតុឱ្យសាមណេរមានទោសត្រូវ ទណ្ឌកម្ម មានការបង្គាប់ឱ្យបោសសម្អាតវត្តនិងការប្រើឱ្យដងទឹកសម្រាប់ប្រើប្រាស់និងទឹកឆាន់ជាដើម ហៅថា ទណ្ឌកម្មនាសនា; ដាក់ទណ្ឌកម្មមិនឱ្យចេញចូលត្រង់ទីនេះឬទីនោះជាដើម ហៅថា សំវាសនាសនា, បើភិក្ខុវិញ ហាមមិនឱ្យរួមសំវាសជាមួយនឹងសង្ឃ ក៏ហៅថា សំវាសនាសនា; សង្ឃត្រូវផ្សឹកចេញឱ្យទៅជាគ្រហស្ថ ហៅថា លិង្គនាសនា; ទណ្ឌកម្មទាំង ៣យ៉ាងនេះ ហៅថា នាសនង្គ "អង្គនៃនាសនា" (ព.វិ.ពុ.)។


t_main: និកម្មភាព
t_pron: [និ-កាំ-មៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: បច្ចុប្បន្ននេះ និកម្មភាពនៅកម្ពុជាបានថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់។
t_exp:
ភាពគ្មានការងារធ្វើកើតឡើងក្នុងស្ថានភាពដែលមនុស្សម្នាក់ដល់អាយុធ្វើការ មានសមត្ថភាពនិងមានបំណងធ្វើការ បានខិតខំស្វែងរកការងារធ្វើ ប៉ុន្តែពុំអាចរកការងារបាន, ភាពគ្មានការងារធ្វើ :


t_main: និកាយ
t_pron: [និ-កាយ]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: ១)
t_exp: ពួក, ក្រុម, ហ្វូង, ប្រជុំ :
t_notes: (ម.ព. ទក្ខិណនិកាយ, ឧត្តរនិកាយ, ធម្មយុត្តិកនិកាយ, មហានិកាយ, ពលនិកាយ, សត្តនិកាយ ជាដើម)។
t_exam:
ការប្រកាន់និកាយហួសហេតុពេកជាប្រភពនៃសាមគ្គីភេទ ទាំងជាមូលដ្ឋានឱ្យកើតមានមានះក្រាស់កម្រនឹងទម្រុឌទម្រោមផងទៀត។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះគម្ពីរសុត្តន្តបិដកដែលចែកចេញជា ៥ពួក គឺ ទីឃនិកាយ, មជ្ឈិមនិកាយ, សំយុត្តនិកាយ, អង្គុត្តរនិកាយ, ខុទ្ទកនិកាយ។ ពួកនីមួយៗដែលមានលទ្ធិផ្សេងគ្នា ឬដែលមានបែបបទ, កិច្ចការផ្សេងគ្នា ក៏ហៅថា និកាយ ដូចពាក្យថា ទក្ខិណនិកាយ, ឧត្តរនិកាយ, ធម្មយុត្តិកនិកាយ, មហានិកាយ, ពលនិកាយ, សត្តនិកាយ ជាដើម។


t_poly: ៣)
t_exp:
ពួកនីមួយៗដែលមានលទ្ធិផ្សេងគ្នា ឬដែលមានបែបបទ, កិច្ចការផ្សេងគ្នា ក៏ហៅថា និកាយ ដូចពាក្យថា ទក្ខិណនិកាយ, ឧត្តរនិកាយ, ធម្មយុត្តិកនិកាយ, មហានិកាយ, ពលនិកាយ, សត្តនិកាយ ជាដើម។


t_main: និក្ខេបបទ
t_pron: [និក-ខេ-ប៉ៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_exam: និក្ខេបបទផ្នែកខាងទស្សនវិជ្ជា; ខ្ញុំបានជូននិក្ខេបបទដល់គណៈមេប្រយោគរួចហើយ។
t_exp:
បទឬមាតិការឿងដែលលើកយកមកដាក់ជាគោល ដើម្បីអធិប្បាយពង្រីកសេចក្ដីឱ្យល្មមស្ដាប់បាន។ ពាក្យនេះ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកសៀវភៅដែលបេក្ខជនតែងឡើងហើយដាក់ជូនឱ្យគណៈមេប្រយោគពិនិត្យក្នុងការប្រឡងយកថ្នាក់បណ្ឌិតផ្នែកវិជ្ជាណាមួយ :


t_main: និគមវចនៈ
t_pron: [និ-គៈ-មៈ-វៈ-ចៈ-ណៈ] ឬ [និ-គំ-មៈ-វៈ-ចៈ-ណៈ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យបន្ថែម គឺសេចក្ដីបញ្ជាក់សង្ខេបខ្លីៗ ត្រួតថែមលើពាក្យដែលបាននិយាយយ៉ាងពិស្ដារពីខាងដើមម្ដងរួចមកហើយ គឺពាក្យពន្យល់ដោយរួបរួមសេចក្ដីចុងក្រោយបង្អស់ :

t_exam:
ធម្មកថិក មុននឹងបញ្ចប់ធម៌ទេសនា តែងតែសម្ដែងនូវនិគមវចនៈដើម្បីញ៉ាំងអ្នកស្ដាប់ឱ្យចងចាំនូវគោលធម៌ដែលលោកបានសម្ដែងមកហើយ។


t_main: និគ្គហិត
t_pron: [និក-គៈ-ហិត]
t_source: (បា. និគ្គហិត ឬ និគ្គហីត)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងសម្គាល់មានរូបសណ្ឋានជាសូន្យមួយយ៉ាងនេះ "០" រាប់ចូលជាព្យញ្ជនៈដែរ, មានសំឡេងដូចតួ "ង" ប្រកបក៏មាន ដូចតួ "ម" ប្រកបក៏មាន។ សំ. និង បា. រាប់និគ្គហិតនេះចូលក្នុងពួកព្យញ្ជនៈសេសវគ្គផងដែរ អានថា អ័ង ឬ អ័ម។ ឯទម្លាប់នៃជនបរទេសខ្លះ គេអានថា អ៊្ហិង ឬ អ៊្ហិម ឱ្យគ្រាន់តែឮសំឡេងដូចគេគ្រហឹមងំក្នុងច្រមុះប៉ុណ្ណោះ ដោយគេយល់ថាអានកុំឱ្យឮច្បាស់ថា អ័ង ឬ អ័ម ដើម្បីឱ្យនិគ្គហិតនេះអាចរលាស់សំឡេងផ្សំនឹងស្រៈ ឥ, ឧ ហើយនិងស្រះឯទៀតខ្លះបានដោយងាយ សម្រាប់ភាសារបស់គេ ...។


t_main: និគ្រន្ថ
t_pron: [និ-គ្រន់]
t_source: (សំ. និគ៌្រន្ថ; បា. និគ្គណ្ឋ "អ្នកដែលប្រាសចាកកិលេសជាគ្រឿងដោតក្រងឬកិលេសជាគ្រឿងចាក់ស្រេះហើយ ...")
t_pos: ន.
t_exp:
បព្វជិតពួកមួយបួសក្រៅសាសនាប្រកាន់លទ្ធិថា ខ្លួនជាមនុស្សកម្ចាត់កិលេសដែលចាក់ស្រេះនៅក្នុងសន្តានឱ្យជ្រះអស់ហើយ (អចេលកៈ ឬ អាជីវក)។


t_main: និគ្រោធារាម
t_pron: [និ-គ្រោ-ធា-រ៉ាម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវត្តមួយនៅក្បែរស្ទឹងរោហិណីជិតក្រុងកបិលវត្ថុ ដែលពួកព្រះញាតិនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រមព្រៀងគ្នាសាងថ្វាយព្រះអង្គ។


t_main: និង
t_pron: [និង] ឬ [នឹង]
t_pos: ឈ.
t_exp:
សព្ទជាសន្ធាន ជាទ្វន្ទ្វសម្រាប់និយាយតពាក្យឬតឃ្លារបះពីមួយទៅមួយ ដែលមានដំណើរសេចក្ដីថា ទាំង, ព្រមទាំង, ផង, នេះផង, នុះផង :

t_exam:
អ្នកនិងខ្ញុំ; គោនិងក្របី; ផ្ទះនេះផ្ទះនុ៎ះនិងផ្ទះឯណោះ; សុខនិងទុក្ខ; ទៅនិងមិនទៅ; ឱ្យនិងមិនឱ្យ; យកចាននិងផ្តិលមកផង។ល។


t_main: និច្ច
t_subword: និច្ចភត្ត
t_pron: [និច-ចៈ-ភ័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
ភត្តដែលមានបម្រុងជានិច្ច, ភោជនាហារដែលបម្រុងទុករាល់ពេលវេលា។ ពាក្យនេះ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកប្រាក់ប្រចាំខែជាតម្លៃបច្ច័យ ៤មានចីវរប្បច្ច័យជាដើម ដែលគេបាន បវារណាចំពោះបព្វជិតក្នុងពុទ្ធសាសនា។


t_main: និច្ច
t_subword: និច្ចសីល
t_pron: [និច-ចៈ-សិល]
t_pos: ន.
t_exp:
សីលដែលរក្សាបានរៀងរាល់ថ្ងៃ ឥតមានកំណត់ថ្ងៃនេះ ឬថ្ងៃនោះ ឬសីលដែលទទួលសមាទានតែម្ដងក្នុងថ្ងៃណាមួយ ក៏អាចតាំងនៅបានជានិច្ចតទៅ វៀរលែងតែអ្នកសមាទាននោះប្រព្រឹត្តកន្លងអង្គរបស់សីល (បានដល់សីល ៥)។


t_main: និត្យ
t_pron: [និត]
t_source: (សំ.; បា. និច្ច)
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ទៀង, ពិត, មែន, រឿយៗ, មិនដែលដាច់; ច្រើនប្រើជា និត្យនៅ ឬនៅនិត្យ គឺនៅមិនដាច់ :
t_exam:
(ព.កា.) ...អនិច្ចំពុំឋិត ពុំថេរនៅនិត្យ យឺនយូរឡើយនៃ ស្លាប់ទៅជាខ្មោចអសោចពេកក្រៃ ឆ្អឹងសាច់សរសៃ ជាព្រះធរណី។ ...(ព្រះត្រៃលក្ខណ៍បុរាណ)។


t_main: និទាឃៈ
t_pron: [និ-ទា-ឃៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: និទាឃរដូវ។
t_exp:
ឈ្មោះរដូវមួយប្រើតាមសុរិយគតិ ជារដូវក្ដៅ មាន៩២ថ្ងៃ រាប់ពីត្រឹមថ្ងៃទី ២១ខែមីនា (ម៉ារ្ស) ដល់ថ្ងៃទី ២១ខែមិថុនា (យូវ៉ាំង) :


t_main: និទានកថា
t_subscrip: 2
t_pron: [និ-ទា-នៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exp:
តំណាលកថាប្រជាប្រិយមួយប្រភេទដែលមានដំណើររឿងនិយាយទាក់ទងនឹងទំនាស់វិបត្តិផ្សេងៗក្នុងសង្គមដូចជា ទំនាស់រវាងមនុស្សក្នុងត្រកូលអ្នកមាននិងមនុស្សក្នុងត្រកូលអ្នកក្រ រវាងបុគ្គលនិងបុគ្គល រវាងក្រុមនិងក្រុម ជាដើម។


t_main: និន្នាការ
t_pron: [និន-នា-កា]
t_source: (បា. និន្ន + អាការៈ)
t_pos: ន.
t_exp: អាការៈដែលទ្រេតទេរទៅ ឬដែលលម្អៀងទៅម្ខាងៗ :
t_exam:
ប្រទេសនេះមាននិន្នាការទៅខាងឆ្វេង, ប្រទេសនោះមាននិន្នាការទៅខាងស្ដាំ, ប្រទេសអព្យាក្រឹតឋិតនៅត្រង់កណ្ដាល ឥតមាននិន្នាការទៅខាងឆ្វេងឬទៅខាងស្ដាំឡើយ។


t_main: និបាត
t_subscrip: 1
t_pron: [និ-បាត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: គម្ពីរនិបាត, គម្ពីរនិបាតជាតក។
t_exp:
ឈ្មោះពួកគម្ពីរសម្ដែងរឿងនិទានរបស់ព្រះពុទ្ធ កាលកើតក្នុងជាតិមុនៗ ជាគម្ពីររាប់បញ្ចូលក្នុងព្រះត្រៃបិដកប៉ែកព្រះសូត្រ ខាងខុទ្ទកនិកាយ :


t_main: និបាតសព្ទ
t_pron: [និ-បា-តៈ-ស័ប]
t_source: (សំ.; បា. និបាតសទ្ទ)
t_pos: ន.
t_exp:
សព្ទសម្រាប់ផ្សំសម្ដីត្រង់ឃ្លារបះនីមួយៗ ជាជំនួយនាមសព្ទនិងកិរិយាសព្ទ ឱ្យមានសេចក្ដីស្រឡះ, ច្បាស់លាស់, ពីរោះស្រួលស្ដាប់។ល។ ដូចពាក្យថា ក៏, ក៏ដោយ, ក៏ដែរ, ក្ដី, ផង, ឯ, បើ, ទោះ, ទោះបី, បើទុកជា, ទើប, ពុំនោះសោត, ដែរ ជាដើម (ព. វ.)។


t_main: និពន្ធនាយក
t_pron: [និ-ពន់-នា-យក់]
t_pos: ន.
t_exam: និពន្ធនាយកទស្សនាវដ្ដី, វេទិកានិពន្ធនាយកសារព័ត៌មានកម្ពុជា។
t_notes: (បើស្ត្រីជា និពន្ធនាយិកា)។
t_exp:
អ្នកទទួលបន្ទុកការបោះពុម្ពផ្សាយ ហើយនិងទទួលខុសត្រូវចំពោះគុណភាពនិងខ្លឹមសារនៃទស្សនាវដ្ដី សារព័ត៌មានជាដើម :


t_main: និព្វាន
t_pron: [និប-ពាន]
t_pos: ន.
t_source:
(មកពី សំ. ថា និស៑ "ចេញ, ចេញផុត, ចេញផុតស្រឡះ; អស់, ឥត" + វាន "ជាឈ្មោះតណ្ហាដែលចាក់ស្រេះ, ទាក់ឆ្វាក់, រួបរឹតក្នុងសន្តានចិត្តសត្វ", និស៑ > និរ៑ + វាន > វាណ = និរ៌ាណ; បា. និ + វាន, ដោយអនុលោមតាម សំ. គឺឱ្យមានសំឡេងធ្ងន់ដូច សំ. ដែរ និ + វាន, វ > ព តម្រួត ព > ព្វ = និព្វាន

t_exp:
មានអត្ថន័យដូច សំ. ដែរ គឺជាឈ្មោះធម្មជាតឬចិត្តដែលចេញផុតស្រឡះចាក វានៈ គឺឥតមានតណ្ហាដែលចាក់ស្រេះទាក់ឆ្វាក់រួបរឹត, ដោយបរិយាយថា អស់មានកម្មដដែលៗ តទៅទៀតហើយ សំដៅចំពោះ ខន្ធនិព្វាន របស់ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្តខីណាស្រព, ប៉ុន្តែពាក្យ និព្វាន ឬ និវ៌ាណ នេះមានមគ្គ ៤ផល ៤ជាសមុទ័យឬជាប្រភពឱ្យកើតបានជា កិលេសនិព្វាន ឬ ក្លេសនិវ៌ាណ ក៏ពុំទាន់ចេញផុតស្រឡះចាកកម្មដដែលៗ នៅឡើយ លុះដល់បញ្ចក្ខន្ធរលត់ហើយ ទើបមានឈ្មោះថា ខន្ធនិព្វាន ឬ ស្កន្ធនិវ៌ាណ អស់មានកម្មដដែលៗតទៅទៀត នៅមានសុទ្ធតែ បរមសុខ ហៅថា ឯកន្តបរមសុខ តែមួយយ៉ាងប៉ុណ្ណោះឯង :

t_exam:
និព្វានជាបរមត្ថធម៌ មានអត្ថន័យសុខុមល្អិតហួសវិស័យនៃសាធារណសត្វបុថុជ្ជន បើលុះតែបុថុជ្ជនអ្នកធុញទ្រាន់នឿយណាយរសាយចិត្ត ឃ្លាតចាកបុនប្បុនក្កម្ម គឺកម្មដដែលៗ ទើបយល់ឃើញព្រឹលៗ ថាមាននិព្វានពិតមែន ...(ព.វិ.ពុ.)។


t_main: និមល
t_pron: [និ-មល់]
t_source: (បា. និម្មល; សំ. និម៌ល)
t_pos: ន.
t_exp: ដែលឥតមន្ទិល, ឥតសៅហ្មង :
t_notes: (ប្រើជា និម្មល ត្រឹមត្រូវជាង និមល)។
t_exam:
(ព.កា.) តាំងពីឃ្លាតចាកនួននិម្មល រៀមរឹងទុក្ខទល់ខ្វល់ក្នុងប្រាណ កិច្ចការសារពើធ្វើពុំបាន នឹកតែកល្យាណសព្វវេលា។


t_main: និមិត្តរូប
t_pron: [និ-មិត-តៈ-រូប]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
រូបជាគ្រឿងកំណត់សម្គាល់ គឺវត្ថុជាតំណាងអ្វីមួយដែលគ្មានរូប ដូចជាជញ្ជីងទុកជាតំណាងនៃសុចរិតយុត្តិធម៌ជាដើម :

t_exam:
ជញ្ជីងជានិមិត្តរូបនៃយុត្តិធម៌, អំបោះចងដៃគូស្វាមីភរិយាថ្មី ទុកជានិមិត្តរូបនៃពរ ៤ ប្រការគឺ អាយុ វណ្ណៈ សុខៈ ពលៈ (បារ. Symbole)។


t_main: និមិត្តរូបារម្មណ៍
t_pron: [និ-មិត-តៈ-រូ-បា-រ៉ម់] ឬ [និ-មិត-រូ-បា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exam: រឿងចចក និង កូនចៀម និមិត្តរូបារម្មណ៍មាននៅក្នុងការតាងសភាវៈខ្លាំង និង សភាវៈទន់ខ្សោយ។
t_exp:
រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ រំលេចឱ្យឃើញជាសញ្ញាភាពដែលជាតំណាងឱ្យមតិ ទស្សនៈណាមួយ :


t_main: និមិត្តសញ្ញា
t_pron: [និ-មិត-តៈ-ស័ញ-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_exam: Fe ជានិមិត្តសញ្ញារបស់ដែក។
t_remark: 1
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់ ជារូប លេខ អក្សរ ប្រើសម្រាប់សម្គាល់ន័យ ជាពិសេសនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ ដូចជាគណិតវិទ្យា តន្ត្រីជាដើម :


t_main: និមិត្តហេតុ
t_pron: [និ-មិត-តៈ-ហែត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: និមិត្តហេតុនៃរោគគ្រុនចាញ់។
t_exp:
ហេតុជាគ្រឿងចំណាំឬសម្គាល់។ សព្វថ្ងៃប្រើពាក្យនេះសំដៅយកអាការៈនៃរោគឬប្រភេទនៃជំងឺ ដែលនាំឱ្យដឹងបានដោយគ្រឿងសម្គាល់ផ្សេងៗ :


t_main: និម្មាបនកម្ម
t_pron: [និម-មា-ប៉ៈ-ណៈ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: គួរស្ងើចសរសើរនូវនិម្មាបនកម្មនៃប្រាសាទនគរវត្ត។
t_exp:
អំពើឬការបង្កើតអ្វីៗដោយឫទ្ធិ។ សិល្បៈផ្នែកខាងការសាង ឬតាក់តែងនូវវត្ថុផ្សេងៗឱ្យបានល្អឆើតឆាយដូចជានិម្មិត :


t_main: និម្មិត
t_pron: [និម-មិត]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exp: បង្កើតដោយឫទ្ធិ កាឡាខ្លួន ដំណែងខ្លួន :
t_exam:
នៅក្នុងរឿងមហាវេស្សន្តរជាតក ព្រះឥន្ទ្រនិម្មិតខ្លួនជាព្រាហ្មណ៍មកសុំនាងមទ្រីពីព្រះវេស្សន្តរធ្វើជាភរិយា។


t_main: និម្មិតកម្ម
t_pron: [និម-មិ-តៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp: (អ.សិ.) ការបង្កើតស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ ដោយសំយោគរវាងអនុកម្ម និងនវកម្ម :
t_exam:
រឿងកុលាបប៉ៃលិន ជានិម្មិតកម្មមួយដែលមានជីវភាពសង្គមនៅប៉ៃលិនជាអនុកម្ម និងទស្សនៈផ្សះផ្សារវណ្ណៈដោយមានអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងកម្មករ និងកូនថៅកែត្បូងជានវកម្ម។


t_main: និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិ
t_pron: [និ-យៈ-តៈ-មិច-ឆា-ទិត-ឋិ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីប្រកាន់ខុសថាទៀង គឺយល់ឃើញខុសថាមនុស្សសត្វទាំងអស់ កាលបើស្លាប់ទៅ, ធ្លាប់កើតជាជាតិអ្វី ក៏មកកើតជាជាតិនោះទៀត (ទិដ្ឋិនេះតាមពុទ្ធសាសនាថាមានទោសធ្ងន់)។


t_main: និយាម
t_subscrip: 1
t_pron: [និ-យាម]
t_pos: ន.
t_exam: ភេរវកម្មជាការរំលោភលើនិយាមរបស់សង្គមដែលមានអរិយធម៌។
t_exp:
ស្តង់ដាឬគំរូដែលគេស្គាល់ជាទូទៅ ដូចជានិយាមច្បាប់ជាដើម, ស្តង់ដាឬកម្រិតវាស់អាកប្បកិរិយាឬបំណិនដែលគេទទួលស្គាល់ជាទូទៅនៅក្នុងសហគមន៍ឬសង្គមមួយ :


t_main: និយោជិត
t_pron: [និ-យោ-ជិត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ក្នុងរោងចក្រធ្វើក្រដាសនេះ មាននិយោជិតចំនួន ៤០០ នាក់។
t_exp:
អ្នកដែលគេប្រើឱ្យធ្វើការ; កូនឈ្នួល; ភ្នាក់ងារដែលធ្វើការក្រោមបង្គាប់ចៅហ្វាយនាយក្នុងគ្រឹះស្ថានឯកជនឬក្នុងក្រសួងរាជការ :


t_main: និយ័តភាវូបនីយកម្ម
t_pron: [និ-យ៉ាត់-តៈ-ភា-វូ-បៈ-នី-យៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: និយ័តភាវូបនីយកម្មនៃកិច្ចប្រតិបត្តិការចំណាយថវិកា។
t_exp:
ការផ្លាស់ប្ដូរទិសដៅចំណាយពីខ្ទង់ថវិកាមួយទៅខ្ទង់ថវិកាមួយទៀតនៅក្នុងច្បាប់ស្ដីពីហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងនៅឆ្នាំសារពើពន្ធណាមួយ :


t_main: និរន្តរភាព
t_pron: [និ-រ៉ន់-តៈ-រ៉ៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: ការបង្ហូរកាកសំណល់ពីរោងចក្រចូលទៅក្នុងស្ទឹងធ្វើឱ្យបាត់និរន្តរភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹកនិងរបរនេសាទ។
t_exp:
ភាពដែលឤចកើតមានជាបន្តបន្ទាប់ឥតដាច់ ឬលទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជាបន្តបន្ទាប់ឥតដាច់នៃធនធានសេដ្ឋកិច្ចឬហិរញ្ញវត្ថុ ដោយពុំគិតបញ្ចូលការរក្សាបាន ឬការពង្រីកបាននូវគុណភាព និងវឌ្ឍនភាព :


t_main: និរុត្តិ
t_subscrip: 1
t_pron: [និ-រុត-តិ]
t_source: (បា.; សំ. និរុក្ដិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ការបញ្ចេញសូរសព្ទតាមទម្លាប់នៃការរលាស់អណ្ដាតថាកើត ទោះបីសរសេរត្រូវគ្នា ទាំងអត្ថន័យរបស់ពាក្យ ទោះត្រូវគ្នាតែមួយក៏គង់ឮសូរសព្ទផ្សេងពីគ្នាដែរ :

t_exam:
ពាក្យថា មង្គល ពីរព្យាង្គនេះ អ្នកពុទ្ធសាសនិកក្នុងនានាប្រទេស បញ្ចេញនិរុត្តិឮផ្សេងៗគ្នា តាមទម្លាប់រាល់ជាតិ ព្រោះមានការរលាស់អណ្ដាតថាខុសគ្នា។


t_poly: ២)
t_exp:
កន្លែងនៅជាផ្លូវការសម្រាប់ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស តំណាងប្រទេស តំណាងស្ថាប័នជាតិឬអន្តរជាតិក្នុងរយៈពេលកំណត់នៃអាណត្តិរបស់ខ្លួន។


t_main: និស្សយមុត្តកៈ
t_pron: [និស-សៈ-យ៉ៈ-មុត-តៈ-កៈ]
t_source: (បា. និស្សយមុត្តក)
t_pos: ន.
t_exp:
ភិក្ខុដែលមានវស្សាតាំងពី ៥ឡើងទៅ ហើយចេះវិន័យ មានសេចក្ដីអៀនខ្មាសគ្រប់គ្រាន់ អាចផុតចាកនិស្ស័យរបស់ឧបជ្ឈាយ៍ឬអាចារ្យបាន គឺអាចនៅតាមទំនើងខ្លួនបាន (ព.វិ.)។


t_main: និស្ស័យ
t_subword: សូមនិស្ស័យ
t_pron: [សូម-និស-សៃ]
t_pos: កិ.
t_exp: សូមនៅអាស្រ័យក្រោមឱវាទ និងក្នុងការឧបត្ថម្ភ, ការសង្គ្រោះដោយពុំបណ្ដែតបណ្ដោយ, ពុំមើលបំណាំ :
t_exam:
មានព្រះពុទ្ធប្បញ្ញត្តិថា សាមណេរត្រូវសូមនិស្ស័យនឹងភិក្ខុអ្នកចេះវិន័យ ហើយនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់លោកជានិច្ច (ព.វិ.)។


t_main: នីតិ
t_subword: នីតិក្រម
t_pron: [នី-តិ-ក្រំ]
t_pos: ន.
t_exp:
លំដាប់នៃច្បាប់; ទម្រង់ការរបស់ច្បាប់ គឺរបៀបដែលចៅក្រមត្រូវធ្វើក្នុងការអង្កេតពិនិត្យសាកសួរពីបទល្មើសផ្សេងៗ។


t_main: នីតិរដ្ឋបាល
t_pron: [នី-តិ-រ័ត-ឋៈ-បាល]
t_pos: ន.
t_exp:
កម្រងបទប្បញ្ញត្តិដែលចែងអំពីការប្រព្រឹត្តទៅនៃអំណាចប្រតិបត្តិរបស់រដ្ឋាភិបាល និងអំពីទំនាក់ទំនងរវាងអាជ្ញាធរសាធារណៈនិងប្រជាជន។


t_main: នីតិរដ្ឋប្បវេណី
t_pron: [នី-តិ-រ័ត-ប៉ៈ-វេ-នី] ឬ [នី-តិ-រ័ត-ឋ័ប-ប៉ៈ-វេ-នី]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធានគតិយុត្តទាំងឡាយនៃនីតិឯកជនដែលបញ្ញត្តឱ្យអនុវត្តអំពីគោលការណ៍ទូទៅទាក់ទងទៅនឹងផ្នែករដ្ឋប្បវេណីដែលអនុវត្តចំពោះទំនាក់ទំនងទ្រព្យសម្បត្តិនិងទំនាក់ទំនងញាតិ និងសិទ្ធិលើទ្រព្យសម្បត្តិ។


t_pos: ន.
t_exam: ការស្តារនីតិសម្បទាសេដ្ឋកិច្ច។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ការស្តារ ការកសាងឬការកែលម្អឱ្យមានភាពប្រក្រតីឡើងវិញនូវក្រុមហ៊ុន ស្ថាប័ន ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសង្គម សេដ្ឋកិច្ច ដែលខ្ទេចខ្ទាំខូចខាត :


t_main: នីតិសាធារណៈ
t_pron: [នី-តិ-សា-ធា-រៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធានគតិយុត្តទាំងឡាយដែលចែងអំពីតួនាទីរបស់រដ្ឋនិងការរៀបចំការងាររបស់ខ្លួន ហើយគ្រប់គ្រងលើការប្រព្រឹត្តិទៅរបស់អំណាចសាធារណៈនិងទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋនិងប្រជាជន។


t_main: នីតិឯកជន
t_pron: [នី-តិ-អែក-កៈ-ជន់]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធានទាំងឡាយដែលគ្រប់គ្រងទំនាក់ទំនងគតិយុត្តរវាងបុគ្គលឯកជកនិងឯកជន ក្រុមបុគ្គលនិងក្រុមបុគ្គល ហើយមិនស្ថិតនៅក្រោមនីតិសាធារណៈទេ។


t_main: នីមួយៗ
t_pron: [នី-មួយ-នី-មួយ]
t_pos: សព្វ.
t_exp: មួយៗ, ម្នាក់ៗ :
t_exam:
មនុស្សជាតិនីមួយៗ តែងមានភាសានិងទំនៀមទម្លាប់ផ្សេងៗគ្នា, បុគ្គលនីមួយៗ ត្រូវតែមានវិជ្ជាប្រចាំក្នុងខ្លួន។


t_main: នីវណរធម៌
t_pron: [នី-វៈ-រៈ-ណៈ-ធ័រ]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exam: នីវរណធម៌ជាទំនាស់នៃសមាធិ។
t_exp:
ធម៌រារាំង, ឃាត់ខាំងទប់ចិត្តមិនឱ្យងាកទៅរកអំពើជាកុសល, មាន ៥យ៉ាង គឺ ១- កាមច្ឆន្ទៈ សេចក្ដីប្រាថ្នាឬការពេញចិត្តចំពោះកាម; ២- ព្យាបាទៈ គំនុំឬសេចក្ដីគុំកួនធ្វើឱ្យអ្នកដទៃវិនាស; ៣- ថីនមិទ្ធៈ ការច្រអូសធុញទ្រាន់និងការងងុយដេក; ៤- ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ សេចក្ដីរាយមាយនិងសេចក្ដីរសាប់រសល់ឬក្ដៅក្រហាយក្នុងចិត្ត; ៥- វិចិកិច្ឆា សេចក្ដីសន្ទិះសង្ស័យមិនដាច់ស្រេចក្នុងចិត្ត :


t_main: នីវ៉ូទឹកសមុទ្រ
t_pron: [នី-វ៉ូ-ទឹក-សៈ-ម៉ុត]
t_pos: ន.
t_exam: ភូមិនេះមានកម្ពស់ត្រឹមតែ ៥០ម៉ែត្រលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។
t_exp:
កម្ពស់មធ្យមរបស់ទឹកសមុទ្ររវាងទឹកជោរនិងនាច ដែលគេប្រើធ្វើជាចំណុចសូន្យ សម្រាប់វាស់រយៈកម្ពស់កន្លែងដទៃទៀត :


t_main: នីហរ័ណ
t_pron: [នី-ហៈ-រ័ណ]
t_source: (បា. នីហរណ "ការនាំទៅ, ការដឹកនាំចេញ")
t_pos: ន.
t_exam: ខ្ញុំប្រកបមុខរបរខាងនីហរ័ណ (បារ. Export)។
t_remark: 1
t_exp:
ជំនួញនាំចេញ, ជំនួញខាងដឹកនាំទំនិញចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួនទៅលក់ឯប្រទេសក្រៅ, មុខរបរពាណិជ្ជកម្មខាងដឹកនាំវត្ថុផ្សេងៗទៅលក់ឯបរទេស :


t_main: នីឡុង
t_pron: [នី-ឡុង]
t_source: (បារ. Nylon)
t_pos: ន.
t_exam: សំពត់នីឡុង, ខ្សែនីឡុង។
t_exp:
ឈ្មោះវត្ថុធាតុមួយប្រភេទ ដែលផ្សំធ្វើឡើងដោយជាតិឧស្ម័នមួយបែប ហៅថា អាសូត តាមរបៀបវិទ្យាសាស្ត្រ សម្រាប់ធ្វើឱ្យកើតបានជាវត្ថុផ្សេងៗមានសំពត់ជាដើម :


t_main: នឹង
t_subscrip: 3
t_pron: [នឹង]
t_pos: ធ.
t_exp:
ពាក្យប្រាប់ដំណើរសម្រេចនូវអំពើ, សម្រាប់ប្រើនិយាយនាំមុខនាមស័ព្ទ មានន័យថា ដោយ; ជាមួយ, ដោយសារ; ព្ធដ៏, នៅត្រង់ :

t_exam:
ដួសសម្លនឹងវែក, ដាំបាយនឹងឆ្នាំង, កាប់ឈើនឹងប៉ូវថៅ គឺដួសសម្លដោយវែក, ដាំបាយដោយឆ្នាំង, កាប់ឈើដោយប៉ូវថៅ; ទៅនឹងខ្ញុំ, នៅនឹងគេ, ដេកនឹងគេ, ស៊ីនឹងគេ គឺទៅជាមួយនឹងខ្ញុំ, នៅជាមួយនឹងគេ, ដេកដោយសារគេ, ស៊ីដោយសារគេ; ព្យួរអាវនឹងដៃកែវ, បោះដែកគោលនឹងជញ្ជាំង គឺព្យួរអាវព្ធដ៏ដៃកែវ, បោះដែកគោលនៅត្រង់ជញ្ជាំង។ល។


t_main: នឹង
t_subscrip: 4
t_pron: [នឹង]
t_pos: ធ.
t_exam: ពីម្សិលមិញ គេបាននិយាយនូវពាក្យនេះនឹងខ្ញុំថា ... (ពីម្សិលមិញ គេបាននិយាយនឹងខ្ញុំថា ...)។
t_notes: (ធៀបនឹងបាលីថា ហិយ្យោ សោ មំ ឯតទវោច ប្រែដូចឧទាហរណ៍ខាងលើ)។
t_exp:
អកថិតកម្ម គឺកម្មរងបន្ទាប់ពីពាក្យជា កថិតកម្ម ដែលនិយាយថា នូវ គឺ នូវ ជាទី ១នឹង ជាទី ២ដើម្បីកុំឱ្យថា នូវ ទាំង២ដង :


t_main: នឹងនួន
t_subscrip: 1
t_pron: [នឹង-នួន]
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exp:
ដែលសង្រួមប្រុងប្រយ័ត្ន នូវឥន្ទ្រិយបានយ៉ាងរម្យទម មិនភ្លើតភ្លើន, ដែលមានឥរិយាបថយ៉ាងស្រគត់ស្រគំ មិនរហើររហាយ។


t_main: នុ៎ះ
t_pron: [នុះ]
t_pos: សព្វ.
t_exp:
ហ្នឹង; ពាក្យសម្រាប់និយាយចង្អុលនាមសព្ទដែលនៅឃ្លាតឆ្ងាយច្រើនពីខ្លួនតែមើលទៅឃើញ, ជាពាក្យមានសូរសំឡេងខ្ពស់ស្រួចជាងពាក្យថា នុះ និង នោះ, ដូចពាក្យថា :

t_exam:
អ្នកណានុ៎ះ?; អ្នកណាដើរនុ៎ះ?; នុ៎ះន៏!; នុ៎ះហើយ; នុ៎ះឯង; នេះផ្ទះរបស់ខ្ញុំ, នុ៎ះផ្ទះរបស់ប្អូនប្រុសខ្ញុំ, ឯណោះផ្ទះបងស្រីខ្ញុំ។


t_main: នឿក
t_pron: [នឿក]
t_source: (យ.)
t_pos: ន.
t_exp:
អារក្សទឹក គឺខ្មោចអារក្សទឹក (ខ្មោចទឹក) ; មានពាក្យតំណាលថា ជួនកាលឃើញដូចជាសំណាញ់ ឬដូចជាសារាយអណ្ដែតទឹកមកព័ទ្ធព័ន្ធមនុស្សក្នុងទឹក ពន្លិចស្លាប់ទៅ, បើស្រង់ខ្មោចបានមក ឃើញសាច់ស្លាំងឥតឈាម; ជួនកាលឃើញជារូបឯទៀតផ្សេងៗ; ឮថានៅទន្លេមេគង្គ ទៅខាងខេត្តក្រចេះ, ស្ទឹងត្រែង ច្រើនមានរឿងនេះ, ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះហៅថា សេ, ខ្លះហៅ ខ្មោចសេ។


t_main: នេសជ្ជិកង្គៈ
t_pron: [នេ-សាច់-ជិ-កាំង-គៈ]
t_source: (បា. នេសជ្ជិកង្គ)
t_pos: ន.
t_exp:
អង្គរបស់ភិក្ខុអ្នកប្រព្រឹត្តឃាត់នូវឥរិយាបថដេកហើយស៊ូទ្រាំនៅដោយឥរិយាបថអង្គុយឬដើរ, ឈរជាប្រក្រតី (ឈ្មោះធុតង្គទី ១៣ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣) (ព.ពុ.)។


t_main: នែបនិត្យ
t_pron: [នែប-និត]
t_pos: កិ.
t_exp: អែបជិត, ផ្ដេកផ្ដិត, កៀកឱប, អែបជិតមិនដាច់ :
t_notes: (ម.ព. និត្យ ផង)។
t_exam:
(ព.កា.) ឱកែវកល្យាណ ធ្វើម្ដេចនឹងបាន ប្អូនមកនែបនិត្យ រួមរ័កមេត្រី ដោយក្ដីស្នេហ៍ស្និទ្ធ ឱ្យបានដូចចិត្ត ដែលបងប៉ុនប៉ង។


t_main: នោម
t_subscrip: 2
t_pron: [នោម]
t_source: (នាមកិរិយា)
t_pos: កិ.
t_exp:
បន្ទោបង់ទឹកនោម; ពាក្យរាបសាថា បត់ជើងតូច ឬ ដោះទុក្ខសត្វតូច; ពាក្យខ្ពស់ថា បន្ទោបស្សាវៈ ឬ បន្ទោបង់បស្សាវៈ។


t_main: នោះ
t_pron: [នុះ]
t_pos: សព្វ.
t_exam: សំបុត្រនោះ, សេចក្ដីនោះ, ផ្ទះនោះ, អ្នកនោះ។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់បង្ហាញ, សម្រាប់ចង្អុលអ្វីៗដែលនៅឆ្ងាយ តែប្រាកដ; ជាពាក្យមានសូរសំឡេងស្មើនឹង នុះ ប៉ុន្តែទាបជាង នុ៎ះ, ដូចជា :


t_main: នំ
t_pron: [នំ]
t_source: (បា. ខាទនីយ ឬ ខាទនីយាហារ)
t_pos: ន.
t_exp:
ចំណីដែលគេធ្វើដោយអង្ករឬដោយម្សៅជាដើមចម្អិនឱ្យនៅស្រស់មានទឹកឬគោកក៏មាន ឱ្យក្រៀមក៏មាន មានប្រភេទនិងឈ្មោះផ្សេងៗ រាប់ចូលក្នុងពួកចំណីឬបង្អែមគ្រប់មុខ)។


t_main: នាំ
t_subword: នាំផ្លូវ
t_pron: [នាំ-ផ្លូវ]
t_pos: កិ.
t_exp: ជូននរណាម្នាក់ ដែលមិនស្គាល់ផ្លូវ ឱ្យទៅដល់គោលដៅរបស់គេ :
t_exam:
(ព.កា.) ព្រះឥន្ទ្រនាំផ្លូវ ទេវបុត្រចាំនៅ ហែព្រះរាជា ព្រះព្រហ្មកាន់ក្លស់ បាំងមហាក្សត្រា ស្រីទេពកញ្ញា កាន់ផ្លិតផាត់ថ្វាយ។


t_main: នាំពា
t_pron: [នាំ-ពា]
t_pos: កិ.
t_exp: អើពើ, យកចិត្តទុកដាក់, ស្រវាស្រទេញ :
t_exam:
នៅស្ងៀមពុំនាំពា គឺនៅស្ងៀមពុំស្ដី ពុំរវល់។ ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ ហៃកែវពុំងា ម្ដេចមិននាំពា នៅស្ងៀមដល់ណា បើមិនគទេ ចូរលាន់វាចា ថាម៉េចក៏ថា ឱ្យឮមកចុះ។(សាស្ត្រាល្បែងច្រើនរឿង)។


t_main: នាំអាទិ៍
t_pron: [នាំ-អាត]
t_pos: កិ.
t_exp: នាំផ្ដើមមុន; ផ្ដួចផ្ដើមសេចក្ដីមុន; ផ្ដើមហេតុឬផ្ដើមដំណើរមុន (ប្រើជា អាទ្យ ក៏បាន, អ.ថ. អាត) :
t_exam:
នាំអាទិ៍ឱ្យធ្វើ; នែ, កុំនាំអាទិ៍អ្ហឺ!; ខ្ញុំកំពុងតែធ្វើការស្រាប់តែគេនាំអាទិ៍មកនិយាយបែកសាពីនេះហើយពីនោះទៀត ខាតការអស់។


t_main: ន្អាលនឹង
t_pron: [ន្អាល-នឹង]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ដើម្បីនឹង, ប្រយោជន៍នឹង, នឹងបាន, ប្រញាប់នឹង :
t_exam:
នាំគ្នាអាស្រ័យបាយឱ្យឆាប់បន្តិចទៅ, រួចហើយន្អាលនឹងចាប់ធ្វើការតទៅទៀត; ថ្ងៃកាន់តែល្ងាចណាស់ហើយ, យើងខំប្រឹងបង្ហើយការហ្នឹងឱ្យហើយស្រេចទៅ ន្អាលនឹងទៅផ្ទះ។


t_main: ប
t_pron: [ប]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២១នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងវគ្គទី៥។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [b] ជាព្យញ្ជនៈបបូរមាត់ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ឃោសៈ។


t_main: បក
t_subscrip: 1
t_pron: [បក]
t_pos: កិ.
t_exam: បកសំបក, បកស្រោប។
t_exp:
យកសំបក, យកស្រោម ឬយកអ្វីៗដែលរុំ ដែលស្រោបចេញ ដើម្បីនឹងសម្ដែងអាការៈខាងក្នុងឱ្យឃើញច្បាស់ ឬដើម្បីនឹងយកស្រោម, យកសំបកជាដើមនោះ :


t_main: បក
t_subscrip: 1
t_subword: បកស្បែក
t_pron: [បក-ស្បែក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះពិធីបុណ្យមួយបែប ដោយគេនិមន្តព្រះថេរៈរូបណាមួយមកទាញយកសំពត់ដែលគេក្រាបទទូរអស់ទាំងខ្លួន ឱ្យលោកសូត្រធម៌បណ្ដើរទាញសំពត់នោះបណ្ដើរ ទាញសន្សឹមៗ លៃឱ្យល្មមតែសូត្រធម៌ចប់សំពត់នោះក៏ផុតចេញអស់ពីលើខ្លួនទាយកដែរ គេហៅពិធីបុណ្យនេះថា បកស្បែក ឬឆាកបកស្បែក, គេជឿតាមទម្លាប់ជាបរម្បរាតៗគ្នាមកថា នឹងអស់មានឧបទ្រពអពមង្គលអ្វីតទៅទៀតហើយ។ល។ ពិធីបុណ្យនេះជាប្រពៃណីនិយម ពុំមែនជាពុទ្ធសាសននិយមទេ, សម័យសព្វថ្ងៃនេះ អ្នកជឿពិធីនោះនៅខ្លះដែរ ប៉ុន្តែមានចំនួនតិច។


t_main: បកតិនាម
t_pron: [ប៉ៈ-កៈ-តិ-នាម]
t_source: (បា.; សំ. ប្រក្ឫតិ + នាមន៑)
t_pos: ន.
t_exp:
នាមប្រក្រតី គឺឈ្មោះកំណើត, ដូចជា បកតិនាម ប្រាជ្ញ, គោត្តនាម ព្រហ្ម (ព្រហ្ម -ប្រាជ្ញ ឬ ប្រាជ្ញ -ព្រហ្ម) ...។


t_main: បក្ខព័ន្ធ
t_pron: [ប៉ាក់-ព័ន]
t_source: (បា. សំ.ក្ល.)
t_pos: ន.
t_exam: បក្ខព័ន្ធនៃសាធារណរដ្ឋ, បក្សព័ន្ធខាងសង្គ្រាម, បក្សព័ន្ធខាងសន្តិភាព។
t_exp:
ការចងបាច់គ្នាជាពួកជាក្រុមបក្ខពួក។ សព្វថ្ងៃពាក្យនេះប្រើសំដៅយកអ្នកដែលមានចិត្តស្ម័គ្រ ឬមានសេចក្ដីស្រឡាញ់ដោយស្មោះត្រង់ចំពោះមនុស្សឬចំពោះកិច្ចការណាមួយ :


t_main: បក្ខសម្ព័ន្ធ
t_pron: [ប៉ាក់-សំ-ព័ន]
t_source: (បា. ឬ សំ. ក្ល.)
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសនេះមានបក្ខសម្ព័ន្ធដ៏រឹងប៉ឹងណាស់ សត្រូវមិនអាចនឹងចូលលុកលុយជិះជាន់បានតាមអំពើចិត្តទេ។
t_exp:
ការចងបាច់គ្នាជាពួកជាក្រុម ដើម្បីពង្រឹងកម្លាំងឱ្យបានរឹងប៉ឹងមុតមាំ; ពួកមនុស្សឬប្រជាពលរដ្ឋដែលប្រមូលផ្ដុំគ្នាជាពួកដើម្បីប្រឆាំងទប់ទល់នឹងខ្មាំងសត្រូវ :


t_poly: ២)
t_exp:
អំពើរបស់អ្នករាជការសាធារណៈឬពលរដ្ឋទទួលអាណត្តិសាធារណៈដោយការបោះឆ្នោតដែលផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ទៅអ្នកដទៃដោយខុសច្បាប់នៅក្នុងឱកាសធ្វើលទ្ធកម្មសាធារណៈ។


t_main: បក្សី
t_pron: [ប័ក-សី]
t_source: (សំ. បក្សិន៑ > បក្សី; បា. បក្ខី)
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វមានស្លាប (សត្វស្លាប)។ ខ្មែរយើងច្រើនហៅចំពោះតែសត្វស្លាបញី; ប៉ុន្តែ សំ. បក្សិណី; បា. បក្ខិនី «សត្វស្លាបញី»។


t_main: បង
t_subscrip: 1
t_subword: បងធម៌
t_pron: [បង-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកឯទៀតដែលមានអាយុច្រើនស្រករនឹងបងរបស់ខ្លួន នឹងយកជាមិត្រសម្លាញ់មិនសម ព្រោះមានអាយុមិនស្មើគ្នា ក៏សុំគ្នាជាបងជាប្អូន រាប់អានគ្នាតាមធម៌ ទុកស្មើបងប្អូនបង្កើត ហៅថា បងធម៌, ប្អូនធម៌។


t_main: បង់ក
t_pron: [បង់-ក]
t_pos: កិ.
t_exp:
ពាក់សំពត់លើស្មាម្ខាងសំយុងមកខាងមុខនិងទៅខាងក្រោយ, ហៅថា បង់កស្មាម្ខាង។ ដាក់សំពត់លើស្មាទាំងពីរ សំយុងចុងទាំងពីរមកខាងមុខឬទៅខាងក្រោយ, ហៅថា បង់កស្មាទាំងពីរ។


t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះអំពើអពមង្គលជាអកុសលមួយបែបធ្វើស្ត្រីលីវ មិនឱ្យអ្នកណាត្រូវការដណ្ដឹងជាភរិយាគឺឱ្យនៅជាស្ត្រីព្រៅឥតប្ដីអស់មួយជីវិត, រាប់ថាជាវិទ្យាអាក្រក់ក្រៃលែង (គ្រាន់តែបានឮគេតំណាល) សព្វថ្ងៃនេះសាបរលាបស្ទើរតែមិនមានវិទ្យាចង្រៃនេះទៅហើយ។


t_main: បង់បត់
t_pron: [បង់-បត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ទេព្រក្ស, អ្នកតា នៅព្រៃធំ ឬនៅដើមឈើធំ ឬក៏នៅភ្នំ, នៅទួលធំ, នៅកោះ ដែលមនុស្សអ្នកប្រកាន់ជឿៗថា មានឫទ្ធិស័ក្ដិសិទ្ធិ (ប្រហែលជាក្លាយមកពីពាក្យថា បាំងបាត់ ទេដឹង? ដ្បិតមានគេនិយាយតំណាលថា ទេព្រក្ស ឬអ្នកតាទាំងនោះ ជួនកាលបំបាំងទ្រព្យរបស់មនុស្សណាមួយដែលធ្វើទាស់ខុសឱ្យបាំងបាត់មើលមិនឃើញ, លុះតែអង្វរករបន់ស្រន់ត្រូវ ទើបឱ្យមើលឃើញវិញ; អ្នកស្រុកខ្លះ ហៅថា អស់លោក)។


t_main: បង់បោយ
t_pron: [បង់-បោយ]
t_pos: កិ.
t_exp: ដើរយោលដៃ :
t_exam:
(ព.ទ.បុ.) បង់បោយមិនប្រមើលប្រាណ ប្រកល់ចង្ក្រានមិនប្រមាណនឹងឆ្នាំង សេចក្ដីថា ធ្វើអ្វីៗលើសលប់ហួសប្រមាណហួសមាត្រ មិនលៃស្ទង់ឱ្យសមនឹងបែបភាពទ្រព្យធនរបស់ខ្លួន, ដូចយ៉ាងអ្នកក្រីក្រខ្សត់ខ្សោយទន់ថយ ហ៊ានចូលដណ្ដឹងកូនស្រីអ្នកមានទ្រព្យ ឬអ្នកមានយសស័ក្ដិជាដើម, ប្រហែលដូចជាអ្នកដើរបង់បោយរលាស់ដៃហួសមាឌ, ឬពុំនោះដូចជាអ្នកប្រកល់ចង្ក្រានធំពេក មិនលៃឱ្យល្មមនឹងឆ្នាំងតូចដូច្នោះឯង។ កុំសរសេរ បង្បោយ ពីព្រោះខុសវគ្គគ្នា តម្រួត ង លើ ប ជា ង្ប ពុំបានទេ។


t_main: បង់សៀត
t_pron: [បង់-សៀត]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលអសារឥតការ, ដែលបោះបង់ចោល :
t_exam: ខូចបង់សៀត, ដាក់ចោលបង់សៀត ឬខូចបង់ម្សៀត។
t_notes:
(សរសេរជា បង្សៀត ក៏បាន ពីព្រោះ ស ជា អវគ្គ អាចនៅក្រោម ង បាន, ដូចជា ពង្ស, អង្សា ជាដើមនោះដែរ។ ម.ព. ម្សៀត ផង)។


t_poly: ២)
t_exam: បង្កកទ្រព្យសម្បត្តិពួកភេរវករ។
t_exp:
បញ្ឈប់ឬឃាត់ទុកតាមច្បាប់និងជាផ្លូវការនូវការប្រើប្រាស់ឬចរាចរសាច់ប្រាក់, គណនីធនាគារ, ទ្រព្យសម្បត្តិជាដើម :


t_main: បង្កក់
t_subword: បង្កក់ឆ្មប
t_pron: [បង់-កក់-ឆ្មប]
t_pos: កិ.
t_exp: រៀបពិធីមង្គលឱ្យឈ្មោះកូនខ្ចី ព្រមទាំងជូនរង្វាន់ដល់ឆ្មបផង។
t_notes:
(ព.ខ្ព. ឬ រ.ស. ហៅ នាមគ្គហណមង្គល "មង្គលកំណត់នាម, មង្គលឱ្យឈ្មោះ"។ មង្គលនេះគេធ្វើក្នុងកាលដែលកូនកើតហើយបាន ៣ ថ្ងៃឬ៧ ថ្ងៃក៏មាន)។


t_main: បង្កក់
t_subword: បង្កក់ប្រសិទ្ធិ
t_pron: [បង់-កក់-ប្រ-សិត]
t_pos: កិ.
t_exp:
រៀបហោមពិធីបូជាប្រសិទ្ធីដើម្បីឱ្យមានស្រីសួស្ដី ជោគជ័យតេជះ ឱ្យបានសម្រេចប្រយោជន៍សមតាមបំណងដែលផ្គងឡើងក្នុងចិត្ត (ធ្វើតាមទម្លាប់ជំនឿ)។


t_main: បង្កង
t_pron: [បង់-កង]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វអដ្ឋិចម្មជាតិពួកមួយ មានជើងវែងៗមានតង្កៀប, មានព្រុយត្រង់ពោះ, ក្បាលស្រួច, មានពុកមាត់វែងរឹងហៅថា ពុកបង្កង, ជាសត្វកើតនៅក្នុងទឹកសាបក៏មាន នៅក្នុងទឹកប្រៃក៏មាន, មានរូបសណ្ឋានផ្សេងៗគ្នា។


t_main: បង្កាត់
t_subscrip: 3
t_pron: [បង់-កាត់]
t_pos: ន.
t_exam: ឈ្លូសជាប់បង្កាត់។
t_exp:
ឈ្មោះនេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ មានក្រឡាធំៗជាងក្រឡាបន្តឹង, មានដង, មានខ្សែរួតក្រសោបសម្រាប់ដាក់ឱ្យជាប់សត្វចតុប្បាទ :


t_main: បង្កាន់ដៃ
t_pron: [បង់-កាន់-ដៃ]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: បង្កាន់ដៃស្ពាន។
t_exp:
ប្រដាប់មានសណ្ឋានជាស្នួ ជារបាំងសម្រាប់ចាប់កាន់នឹងដៃ ដើម្បីនឹងអបអងទប់ខ្លួនកុំឱ្យភ្លាត់ជើង, កុំឱ្យដួល, កុំឱ្យធ្លាក់ឬកុំឱ្យស្ញើបញញើត :


t_main: បង្កាន់ដៃ
t_subword: បង្កាន់ដៃព្រៃ
t_pron: [បង់-កាន់-ដៃ-ព្រៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
លិខិតបណ្ដោះអាសន្នដែលចេញឱ្យជាជំនួសបង្កាន់ដៃទៅសិន ហើយនឹងចេញបង្កាន់ដៃត្រឹមត្រូវឱ្យជាខាងក្រោយ ហៅ បង្កាន់ដៃបណ្ដោះអាសន្ន ក៏បាន។


t_main: បង្គន់
t_pron: [បង់-គន់]
t_pos: ន.
t_exp:
កន្លែងបិទបាំងសម្រាប់បន្ទោឧច្ចារៈ បស្សាវៈ (ប្រហែលជាក្លាយមកពីពាក្យថា បាំងគន់) គឺបាំងមិនឱ្យគេគន់មើលឃើញទេដឹង?)។


t_main: បង្សុកូល
t_subscrip: 2
t_pron: [ប័ង-សុ-កូល] ឬ [ប័ង-ស្កូល]
t_poly: a
t_exp:
សំពត់ដែលគេចោលលើគំនរសំរាមជាដើម ប្រឡាក់សៅហ្មងដោយអាចម៍ដី, ដោយធូលីដែលបព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ទស់ដោយសម្គាល់ថាជារបស់ឥតម្ចាស់ ព្រោះគេបោះបង់ចោល លែងត្រូវការហើយទាញយកមកផ្សែផ្សំធ្វើជាចីវរប្រើប្រាស់តាមពុទ្ធានុញ្ញាត (ចំពោះតែសំពត់មានព័ណ៌សឬលឿង ដែលល្មមយកមកជ្រលក់សម្រួលព័ណ៌បាន; រាប់ថាជាសំពត់ថ្លៃថ្លាវិសេស សម្រាប់បព្វជិតអ្នកមានសន្តោសស្ងប់រម្ងាប់)។ លុះដល់មកក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ សូម្បីសំពត់ដែលទាយកគេពាក់ឬគ្របលើក្ដារមឈូសជាដើម គេនិមន្តឱ្យបព្វជិតទាញយកទៅទីចំពោះមុខគេ ឬកំបាំងពីមុខគេ ក៏ហៅសំពត់បង្សុកូល ដែរ។


t_poly: b
t_pos: កិ., គុ.
t_exp:
ខ្មែរយើងប្រើតាមទម្លាប់ប្រទេស, ហៅដំណើរដែលគេនិមន្តភិក្ខុសាមណេរ ឱ្យចាប់កាន់អំបោះ ឬផ្ទាំងសំពត់ដែលតភ្ជាប់ពីសាកសព ឬពីអដ្ឋិធាតុមកសូត្រធម៌ អនិច្ចាវត សង្ខារា ... ក៏ហៅ បង្សុកូល ដែរ; ច្រើនប្រើជា កិ. ឬ គុ. ថា និមន្តលោកបង្សុកូល, ធម៌បង្សុកូល; បើក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ច្រើនប្រើពាក្យថា និមន្តលោកសត្តប្បករណ៍, ជាពាក្យហៅដោយកាត់ខ្លីក្លាយមកពីពាក្យថា និមន្តលោកសូត្រសត្តប្បករណាភិធម្ម គឺនិមន្តលោកសូត្រព្រះអភិធម្ម៧គម្ពីរ (ដោយសង្ខេប)។ល។


t_main: បង្ហា
t_subscrip: 1
t_pron: [បង់-ហា]
t_pos: ន.
t_exp:
របាំងបណ្ដោះអាសន្ន សម្រាប់ជ្រកភ្លៀង ជ្រកថ្ងៃ មានសណ្ឋានតែមួយចំហៀងដំបូលផ្ទះ; រោងមានដំបូលតែមួយចំហៀង (ប្រហែលជាពីដើមគេហៅថា បាំងហា គឺប្រក់បាំងតែដំបូលម្ខាង មើលទៅឃើញដូចជាគេហាមាត់ចង្គ្រុងដូច្នេះទេដឹង?)។


t_main: បង្អុរ
t_pron: [បង់-អុល]
t_pos: កិ.
t_exp:
ធ្លាក់ភ្លៀង, និយាយក្លាយជា បង្អោរ ក៏មាន, កុំសរសេរតាម ពីព្រោះពាក្យ បង្អោរ នេះដូចជា ឆ្នាំកុរ, កណ្ដុរ, ខ្នុរ, សម្បុរ និយាយថា ឆ្នាំកោរ, កណ្ដោរ, ខ្នោរ, សម្បោរ ដូច្នោះដែរ, បើគ្រាន់តែនិយាយជាពាក្យសាមញ្ញក៏មិនជាអ្វីឡើយ, កុំសរសេរតាមហ្នឹង។


t_main: បង្អែក
t_subscrip: 2
t_pron: [បង់-អែក]
t_pos: គុ.
t_exam: មន្ទីរពេទ្យបង្អែកស្នួល។
t_exp:
មន្ទីរពេទ្យដែលអាចផ្ដល់សេវាសុខភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋចន្លោះពី ៦ដល់២០ម៉ឺននាក់ និងរយៈពេលធ្វើដំណើរពីលំនៅស្ថានទៅកាន់ទីនោះតិចជាង៣ម៉ោង :


t_main: បច្ចន្តប្រទេស
t_pron: [ប៉័ច-ច័ន-តៈ-ប្រ-ទេស]
t_source: (បា. សំ.; បា. បច្ចន្តប្បទេស; សំ. ប្រត្យន្តប្រទេឝ)
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រទេសជាចុងនៃប្រទេសធំៗ។ ក្នុងគម្ពីរវិន័យខាងព្រះពុទ្ធសាសនា មានសេចក្ដីចង្អុលប្រាប់បញ្ជាក់ដោយដាច់ខាតថា ប្រទេសទាំងប៉ុន្មានក្រៅអំពី មធ្យមប្រទេស គឺប្រទេសឥណ្ឌាភាគកណ្ដាលចេញ ហៅថា បច្ចន្តប្រទេស ទាំងអស់; ឯមធ្យមប្រទេសនោះ ហៅថា ជម្ពូទ្វីប វិញក៏បាន។


t_main: បច្ចាមិត្ត
t_pron: [ប៉័ច-ចា-មិត]
t_source: (បា. បច្ចាមិត្ត; សំ. ប្រត្យមិត្រ ឬ ប្រត្យាមិត្រ)
t_pos: ន.
t_exp: អមិត្ត, សត្រូវ :
t_exam:
បច្ចាមិត្តតូចតាច អាចនឹងបង្កឱ្យកើតជាទោសសត្រូវធំបាន, ដូចជាបូសទ្រនិចតូចមួយ ឬដូចជារលកកែវតូចមួយ អាចនឹងក្លាយទៅជាជំងឺធ្ងន់បានដូច្នោះដែរ។


t_main: បច្ចុប្បន្ន
t_pron: [ប៉័ច-ចុប-បន់]
t_pos: ន.
t_exp: ពេលដែលកំពុងតែមាននៅទីចំពោះមុខ គឺពេលឥឡូវនេះ។
t_source:
(បា. បតិ "ចំពោះមុខ" តិ > ច, តម្រួតជើង ច ជា ច្ច > បច្ច + ឧប្បន្ន "ដែលកើតមាន, ដែលតាំងនៅ" > បច្ចុប្បន្ន; សំ.ប្រត្យុត្បន្ន)


t_main: បច្ចេករស
t_pron: [ប៉័ច-ចេ-កៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exam: ក្នុងបច្ចេករស មានកាព្យរស ប្រលោមរស នាដករស។
t_exp:
តម្លៃអត្ថបទដែលកើតចេញពីបច្ចេកទេសតែងនិពន្ធរបស់កវី អ្នកនិពន្ធក្នុងការតាក់តែងអត្ថបទជាពាក្យកាព្យ ជាពាក្យរាយ ជារឿងល្ខោនជាដើម :


t_main: បច្ចេកវិជ្ជា
t_pron: [ប៉័ច-ចេ-កៈ-វិច-ជា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិជ្ជាផ្នែកខាងសិល្បៈនិងខាងមុខរបរទូទៅ ដែលញែកចែកដាច់មុខដោយឡែកៗពីគ្នា ដូចជាវិជ្ជាខាងគំនូរ, កសិកម្ម, ឧស្សាហកម្មជាដើម។


t_main: បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន
t_pron: [ប៉័ច-ចេ-កៈ-វិត-ទ្យា-ព័រ-ដ-មាន]
t_pos: ន.
t_exp:
បច្ចេកទេសតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ដែលប្រើសម្រាប់បង្កើត, ទទួល, រក្សាទុក, ប្រតិបត្តិ និងចែករំលែកព័ត៌មានតាមរយៈគ្រឿងអេឡិចត្រូនិករាប់បញ្ចូលទាំងកុំព្យូទ័រ, ទូរសព្ទ, ទូរទស្សន៍, វិទ្យុជាដើម។


t_main: បច្ចេកៈ
t_pron: [ប៉័ច-ចេ-កៈ]
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exp: ដែលផ្សេង, ទីទៃ, ដោយខ្លួន។
t_source:
(បា. បតិ "ចំពោះ, ដោយខ្លួន", តិ > ច, តម្រួតជើង ច ជា ច្ច > បច្ច + ឯក "មួយ, ម្នាក់ឯង" > បច្ចេក; សំ. ប្រត្យេក)


t_main: បច្ច័យ
t_subscrip: 3
t_pron: [ប៉័ច-ចៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.វ.) អក្សរដែលចុះផ្សំខាងចុងធាតុ (កិរិយាសព្ទ) នៃភាសាបាលីឬសំស្ក្រឹត, ដូចជា នាយក, មកពី នី "នាំ, ដឹកនាំ" និង ណ្វុ-បច្ច័យ ផ្លាស់ជា អក៑ ផ្សំជា នាយក ន. "អ្នកនាំ, អ្នកដឹកនាំ"; ស្ត្រីជា នាយិកា ដោយបញ្ចូល ឥ (អាគម) និង អា-បច្ច័យ មកផ្សំផង (សម្រាប់ឥត្ថីលិង្គ)។


t_main: បច្ឆាពិសោធន៍
t_pron: [ប៉័ច-ឆា-ពិ-សោត]
t_pos: ន., គុ.
t_exam: អ្នកពិសោធនិយមអះអាងថា ពុទ្ធិបច្ចាពិសោធន៍ គឺជាពុទ្ធិពិតតែមួយគត់។
t_exp:
ដែលមានក្រោយបទពិសោធ។ នៅក្នុងទស្សនវិជ្ជា វាទាក់ទងទៅនឹងពុទ្ធិដែលគេដឹងតាមរយៈបទពិសោធ ហើយវាជាបញ្ញត្តិសំខាន់នៅក្នុងពុទ្ធិវិទ្យា :


t_main: បច្ឆាសមណៈ
t_pron: [ប៉័ច-ឆា-សៈ-ម៉ៈ-ណៈ]
t_source: (បា. បច្ឆាសមណ)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះមហាថេរអង្គនោះ មានភិក្ខុមួយអង្គជាបច្ឆាសមណៈ បាននិមន្តទៅកាន់ភូមិជិតខាង។
t_exp:
សមណៈអ្នកដើរតាមក្រោយ គឺសមណៈដែលមានវស្សាតិចជាអ្នកដើរតាមក្រោយកំដរសមណៈដែលមានវស្សាច្រើនជាង (អ្នកដើរតាមក្រោយកំដរគ្រាន់បានជាគ្នា) :


t_main: បច្ឆិម
t_subword: បច្ឆិមភវិកសត្ត
t_pron: [ប៉័ច-ឆិ-ម៉ៈ-ភៈ-វិ-កៈ-ស័ត-តៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វដែលកើតក្នុងភពជាទីបំផុត ឬដែលមានភពជាទីបំផុត គឺសត្វដែលមានបារមីគ្រប់គ្រាន់ នឹងបានសម្រេចអរហន្តផលក្នុងជាតិនេះ។


t_main: បច្ឆិមជាតិ
t_pron: [ប៉័ច-ឆិ-ម៉ៈ-ជាត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ជាតិចុងក្រោយ, ពាក្យនេះនិយាយសំដៅចំពោះជាតិកំណើតរបស់ព្រះពុទ្ធ និងព្រះអរហន្តដែលលោកមកកើតជាតិនេះ ហើយបានសម្រេចអរហត្តផល។


t_main: បច្ឆិមត្តភាព
t_pron: [ប៉័ច-ឆិ-ម័ត-តៈ-ភាប]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះពុទ្ធមានកំណើតក្នុងភពនេះ ជាបច្ឆិមត្តភាពរបស់ព្រះអង្គ។
t_exp:
អត្តភាពចុងក្រោយ, កំណើតចុងក្រោយ។ និយាយបានចំពោះតែអត្តភាពរបស់បុគ្គលណាដែលបានកម្ចាត់បង់កិលេស បានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត :


t_main: បច្ឆិមបទ
t_pron: [ប៉័ច-ឆិ-ម៉ៈ-បត់]
t_pos: ន.
t_exp: អព្ភាសបទឬផ្នត់មួយបែបដែលគេដាក់នៅខាងចុងនៃពាក្យ ដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយ :
t_exam:
តាមមតិទូទៅ ភាសាខ្មែរសុទ្ធគ្មានបច្ឆិមបទឬផ្នត់ចុងទេ។ ប៉ុន្តែពាក្យខ្មែរដែលកើតពីធាតុបាលី-សំស្ក្រឹតមានប្រើបច្ឆិមបទឬផ្នត់ចុង ដូចជា ពល + ករ > ពលករ។


t_poly: ២)
t_exp: ពាក្យប្រើក្នុងមេនព្វន្ត ហៅថា មេបញ្ច (ប័ញ) :
t_exam:
បញ្ច ឯកា ៥, បញ្ច ទោ ១០, បញ្ច ត្រី ១៥, បញ្ច ចត្វា ២០, បញ្ច បញ្ច ២៥, បញ្ច ឆ ៣០, បញ្ច សប្ដ ៣៥, បញ្ច អស្ដ ៤០, បញ្ច នព្វ ៤៥។


t_main: បញ្ចង្គ
t_pron: [ប៉័ញ-ចង់]
t_source: (បា. បញ្ច "ប្រាំ" + អង្គ "អវយវៈ" > បញ្ចង្គ; សំ. បញ្ចាង្គ)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលមានអង្គប្រាំ; អវយវៈប្រាំ :
t_exam: គោរពព្រះរត្នត្រ័យដោយបញ្ចង្គ។
t_notes:
(អង្គប្រាំនៃការគោរពនោះគឺ លុតជង្គង់ទាំង២, ដាក់ដុំដៃទាំង២ លើផ្ទៃរាប, ឱនក្បាលចុះដល់ផ្ទៃរាប រួមជាប្រាំ ហៅថា គោរពដោយបញ្ចង្គ ឬដោយបញ្ចង្គប្រតិស្ឋ ដូចជា ព.កា. ថា ខ្ញុំសូមគោរពដោយបញ្ចង្គ ឆ្ពោះត្រង់ព្រះពុទ្ធនិងព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃលោកមានសីលសង្វរ ខ្ញុំមានអំណរពន់ពេកក្រៃ)។


t_main: បញ្ចសាខា
t_pron: [ប៉័ញ-ចៈ-សា-ខា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
មែក ៥; និយាយអំពីជាតិមនុស្សយើងដែលចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃមាតា បានត្រឹម ៣៥ថ្ងៃ ក៏បែកចេញជាពក ៥គឺ ពក១បម្រុងនឹងកើតជាក្បាល, ពក៤ទៀតបម្រុងនឹងកើតជាដៃ២, ជើង២, ហៅថា បែកបញ្ចសាខា ឬ បញ្ចបិឡកា "ពក៥" ក៏បាន។


t_main: បញ្ចុក
t_subscrip: 2
t_pron: [បញ់-ចុក] ឬ [បាញ់-ចុក]
t_pos: ន.
t_exam: ទឹកសម្លនំបញ្ចុក។
t_exp:
ឈ្មោះនំមានរសសាប សរសៃវែងៗ ជាចង្វាយៗ ធ្វើដោយម្សៅខ្សាយ, លាយនឹងទឹកសម្ល មានរបោយ ជាគ្រឿងផ្សំផង, ប្រើបរិភោគជាចម្អាប :


t_main: បញ្ចុះ
t_subword: បញ្ចុះកំពង់
t_pron: [បញ់-ចុះ-កំ-ពង់] ឬ [បាញ់-ចុះ-កំ-ពង់]
t_pos: កិ.
t_exp:
ដាក់ប្រដាប់បន្លុងប្រគេនភិក្ខុសង្ឃ ជាកិច្ចឧទ្ទិសផលបុណ្យបញ្ជូនទៅបុគ្គលដែលទើបធ្វើមរណកាលថ្មីៗ (ពាក្យសាមញ្ញ, ពាក្យរាបសាហៅថា ប្លុង; ធ្វើតាមប្រពៃណីរបស់ប្រទេស)។


t_poly: ២)
t_exp:
ធ្វើឧបកិច្ចឱ្យចេញទៅកាន់ទីឯទៀត ដោយយកអង្ករជាដើមគ្រវាស ពោលពាក្យថា មួយ ពីរ បី ...ចេរទៅ! (ប្រើក្នុងបែបសែនព្រេនឬអបទេស)។


t_main: បញ្ជា
t_pron: [បញ់-ជា] ឬ [បាញ់-ជា]
t_poly: a
t_exam: គ្រូបញ្ជាពួកសិស្សឱ្យធ្វើហត្ថកម្ម។
t_exp:
បង្គាប់; ផ្ដាំផ្ញើ; ច្រើននិយាយថា បង្គាប់បញ្ជា គឺបង្គាប់មានកម្រិត ឬបង្គាប់ដោយដាច់ខាត (ច្រើនប្រើជា (រ.ស.) :


t_main: បញ្ជាន់ត្រស្តិ
t_pron: [បញ់-ជាន់-ត្រស់] ឬ [បាញ់-ជាន់-ត្រស់] (ជើង ត)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ត្រស្ដិ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះព្រះរាជពិធីមួយប្រភេទ ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋយើងពីក្នុងសម័យបុរាណរាជ្យអំពីដើម; ពិធីនេះធ្វើនៅវេលាយប់ ១៤រោចខែផល្គុន មាននិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃសូត្រភាណយក្ខ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង, មានបាញ់កាំភ្លើងធំម្ដងៗគ្រប់ទិសទាំង ៤, មានជិះដំរីបណ្ដេញរូបអារក្សដែលកំពុងជាន់ (ធ្វើពេញមួយយប់ទាល់ព្រឹក) សម័យឥឡូវ, លើកលែងតែជិះដំរីបណ្ដេញរូបអារក្សចេញ, ឯរបៀបក្រៅពីនោះនៅទាំងអស់។


t_main: បញ្ជាប់
t_subword: បញ្ជាប់ចូល
t_pron: [បញ់-ជាប់-ចូល] ឬ [បាញ់-ជាប់-ចូល]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរភ្ជាប់ចូលទៅក្នុងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ បណ្ដាញកុំព្យូទ័រ ឬទៅក្នុងតំបន់សុវត្ថិភាពណាមួយតាមរយៈអត្ថនាមនិងលេខសម្ងាត់។


t_main: បញ្ជាប់ព្រលឹង
t_pron: [បញ់-ជាប់-ព្រ-លឹង] ឬ [បាញ់-ជាប់-ព្រ-លឹង]
t_pos: កិ.
t_exam: ចងដៃបញ្ជាប់ព្រលឹង (ប្រើតាមសណ្ដាប់ព្រាហ្មណ៍)។
t_exp:
យកអំបោះមង្គលចងកដៃហើយឱ្យទ្រព្យរបស់អ្វីនីមួយ ដោយសន្មតិថា ភ្ជាប់ព្រលឹងឱ្យស្ថិតនៅបរិបូណ៌ក្នុងរូបអ្នកនោះ :


t_main: បញ្ញត្ត
t_pron: [ប័ញ-ញ៉ាត់]
t_source: (បា.សំ. ប្រជ្ញប្ដ)
t_pos: កិ., គុ.
t_exp: ហាមប្រាមហើយ; តែងតាំងហើយ, តាំងទុកហើយ, រៀបចំហើយ; ដែលគេហាមប្រាមហើយ :
t_notes: (ព.ផ្ទ. អនុញ្ញាត)។
t_exam:
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បញ្ញត្តមិនឱ្យពួកបព្វជិតមើលល្បែងរបាំ; រាជការបញ្ញត្តមិនឱ្យប្រជាជន លេងល្បែងភ្នាល់ផ្សេងៗ; មានព្រះរាជប្រកាសបញ្ញត្តមិនឱ្យប្រជាជនកាប់ឈើដែលត្រូវជាប់ពន្ធ ដោយឥតមានច្បាប់អនុញ្ញាត។


t_main: បញ្ញត្តកម្ម
t_pron: [ប័ញ-ញ៉ាត់-តៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការបង្កើតគំនិត ពោលគឺជាដំណើរនៃការឈានទៅដល់គំនិត ឬជំនឿអរូបីមួយ ឬខណៈមួយដែលគំនិតអរូបីនោះចាប់ផ្ដើមចាប់យកទម្រង់មួយ ឬផុសឡើង។


t_main: បញ្ញត្តិ–
t_pron: [—ប័ញ-ញ៉ាត់]
t_exp: (ម.ព. បញ្ញត្តិ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ ដូចជា :
t_exam: ពុទ្ធបញ្ញត្តិ, រាជបញ្ញត្តិ, បទេសបញ្ញត្តិ, បឋមបញ្ញត្តិ, នាមបញ្ញត្តិ, វោហារបញ្ញត្តិ ជាដើម។
t_notes:
(បែបត្រឹមត្រូវតាមភាសាបាលី, កាលណាបើរួមជាបទសមាស រៀងជាខាងចុងសព្ទឯទៀតយ៉ាងនេះ, ត្រូវតម្រួត ប ជាពីរតួជា ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ, រាជប្បញ្ញត្តិ, បទេសប្បញ្ញត្តិ; បឋមប្បញ្ញត្តិ, នាមប្បញ្ញត្តិ, វោហារប្បញ្ញត្តិ)។


t_main: បញ្ញាញាណ
t_pron: [ប៉័ញ-ញ៉ា-ញាន]
t_pos: ន.
t_exam: ការប្រមូលផ្ដុំបញ្ញាញាណនឹងធ្វើឱ្យខ្មែរខ្លាំង។
t_exp:
សមត្ថភាពនៃបញ្ញាដែលមនុស្សអាចរៀន យល់ និងគិតពិចារណា ដើម្បីធ្វើការវិនិច្ឆ័យ ឬបង្ហាញទស្សនៈ ប្រកបដោយហេតុផល :


t_main: បញ្ញាភា
t_pron: [ប៉័ញ-ញ៉ា-ភា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ពន្លឺនៃប្រាជ្ញា, ប្រាជ្ញាដូចដួងពន្លឺ, គឺប្រាជ្ញាដែលដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញបានជ្រះស្រឡះ ប្រៀបដូចពន្លឺអាទិត្យចាំងជះដេញកម្ចាត់ភាពងងឹតក្នុងលោកឱ្យសាបរលាបរហូតភ្លឺស្រឡះ។


t_main: បញ្ញាសជាតក
t_pron: [ប៉័ញ-ញ៉ាស-ជា-ដក់]
t_pos: ន.
t_exam: សព្វសិទ្ធិជារឿងមួយដ៏ល្បីនៅក្នុងបញ្ញាសជាតក។
t_exp:
រឿងរ៉ាវទាំងឡាយដែលអធិប្បាយអំពីការសន្សំបារមីរបស់ព្រះពោធិសត្វចំនួនហាសិបជាតិ (តែពុំឃើញមានចែងនៅក្នុងគម្ពីរព្រះត្រៃបិដកនោះឡើយ) :


t_main: បញ្ញាសិប្បនិម្មិត
t_pron: [ប៉័ញ-ញ៉ា-សិប-ប៉ៈ-និម-មឹត]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រនៃការបង្កើតបញ្ញាឆ្លាតវៃតាមរយៈម៉ាស៊ីន AI (Artificial intelligence) ដែលផ្ទុយពីធម្មជាតិរបស់មនុស្សនិងសត្វ។


t_main: បញ្ញើ
t_subword: បញ្ញើទុកស្មើបំណុល
t_pron: [ប័ញ-ញ៉ើ-ទុក-ស្មើ-បំ-ណុល]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) បញ្ញើទុកស្មើបំណុល អត្ថន័យថា អ្វីៗដែលគេផ្ញើទុកផង, កាលបើវិនាសខូចបាត់ទៅ, អ្នកទទួលត្រូវសងគេ ទុកដូចជាបំណុល។


t_main: បញ្ញើក្អែក
t_pron: [ប័ញ-ញ៉ើ-ក្អែក]
t_poly: ១)
t_exp:
មែកផ្ញើសាំ ឬផ្ញើប្រាណកើតចេញអំពីមែកឈើទាំងពួង មានស្លឹកស្រួយសណ្ឋានផ្សេងអំពីស្លឹកឈើនោះ (មានពាក្យតំណាលថា កើតដោយសត្វស្លាបមានក្អែកជាដើមបន្ទោឧច្ចារៈដាក់, ហាក់ដូចជាកើតដោយសារក្អែកជាដើមផ្ញើទុក)។ (ព.ប្រ.) :

t_exam:
មនុស្សបញ្ញើក្អែក ឬ មនុស្សផ្ញើប្រាណ គឺមនុស្សដែលឥតផ្ទះលំនៅ ឥតទ្រព្យធនអ្វីសោះទាំងមុខការរបរអ្វីមួយក៏គ្មានដែរ នៅជ្រករស់ទាំងត្រដរដោយសារគេ។


t_poly: ២)
t_exam: វាជាកូនបញ្ញើក្អែកទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំទុកវាដូចជាកូនបង្កើត។
t_notes: (ច្រើនតែនិយាយកំបាំងមុខ)។
t_exp:
(ព.ទ្រ.) ថា កូនដែលកំព្រាឥតម្ដាយឪពុកតាំងពីនៅជាទារកឬទារិកា ពុំទាន់ដឹងអ្វីសោះនៅឡើយ គេយកមកចិញ្ចឹមដូចកូនបង្កើត :


t_main: បញ្ហា
t_pron: [ប័ញ-ហា] ឬ [ប៉័ញ-ហា]
t_source: (បា. បញ្ហ; សំ. ប្រឝ្ន)
t_pos: ន.
t_exam: ដោះបញ្ហា។
t_exp:
ពាក្យឬសេចក្ដីដែលមានអាថ៌កំបាំង លុះតែអ្នកមានប្រាជ្ញាវាងវៃទើបអាចដឹង ឬលុះតែសួរអ្នកចេះ ទើបអាចដឹងច្បាស់បាន; ប្រស្នា, ចំណោទ : (ប្រើជា ប្រស្នា វិញក៏បាន) :


t_main: បដា
t_pron: [ប៉ៈ-ដា]
t_source: (បា.សំ. "សំពត់ធម្មតា")
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើបដា, កាន់បដា, យកបដាទៅចងសន្ធឹងលើផ្លូវ។
t_exp:
ផ្ទាំងសំពត់ដែលគេសរសេរអក្សរជាពាក្យសុភាសិត, ពាក្យស្លោក ឬពាក្យអ្វីផ្សេងៗ សម្រាប់កាន់ហែជាក្បួន ឬចងសន្ធឹងទទឹងផ្លូវ :


t_main: បដិគ្គាហក
t_pron: [ប៉ៈ-ដិក-គា-ហៈ-កៈ] ឬ [ប៉ៈ-ដិក-គា-ហក់]
t_source: (បា.សំ. ប្រតិគ្រាហក)
t_pos: ន.
t_exam: បដិគ្គាហកនៃពន្ធទួទៅ, បដិគ្គាហកនៃប្រៃសណីយ៍។
t_notes: (បើស្ត្រីជា បដិគ្គាហិកា ព.ផ្ទ. ទាយក, ទាយិកា)។
t_exp:
អ្នកទទួលយកទាន (ស្មូម)។ សព្វថ្ងៃប្រើពាក្យនេះសំដៅយកភ្នាក់ងាររាជការដែលមានភារៈខាងទទួលប្រាក់ចំណូលផ្សេងៗ (ចំពោះក្រសួងខ្លះ) :


t_main: បដិច្ចសមុប្បាទ
t_pron: [ប៉ៈ-ដិច-ចៈ-សៈ-ម៉ុប-បាត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ធម៌ទាំងឡាយមានអវិជ្ជាជាដើមឈ្មោះថា បដិច្ចសមុប្បាទ។
t_exp:
ធម៌ ឬសភាវៈដែលកើតមានឡើងដោយសារបច្ច័យ គឺគ្រឿងអាស្រ័យទាក់ទងតៗគ្នា ដូចជាសង្ខារកើតមានឡើងព្រោះមានអវិជ្ជាជាបច្ច័យ, វិញ្ញាណកើតមានឡើង ព្រោះមានសង្ខារជាបច្ច័យ ឬថា អវិជ្ជាជាបច្ច័យនាំឱ្យកើតមានសង្ខារ, សង្ខារជាបច្ច័យនាំឱ្យកើតវិញ្ញាណ។ល។ :


t_main: បដិទិន
t_pron: [ប៉ៈ-ដិ-ទិន]
t_source: (បា. ឬ សំ.)
t_pos: ន., គុ.កិ.
t_exp:
ថ្ងៃតថ្ងៃ, ថ្ងៃទាំងអស់; រៀងរាល់ថ្ងៃ។ ខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះបញ្ជីតារាងចុះចំនួននិងឈ្មោះថ្ងៃខែសម្រាប់ប្រើក្នុង១ឆ្នាំៗ (ហៅថា ប្រក្រតីទិន ក៏បាន)។


t_main: បដិប្បញ្ញត្តិ
t_pron: [ប៉ៈ-ដិប-ប័ញ-ញ៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីប្រាសចាក ឬផ្ទុយពីច្បាប់ :
t_exam:
មាត្រា១៣នៃច្បាប់ស្ដីពីការងារបានកំណត់ថា បទប្បញ្ញត្តិទាំងឡាយនៃច្បាប់ការងារនេះ មានលក្ខណៈជាសេចក្ដីបង្គាប់ជាសាធារណៈ វៀរលែងតែមានបដិប្បញ្ញត្តិបញ្ជាក់ច្បាស់។


t_main: បដិពិម្ពកថា
t_pron: [ប៉ៈ-ដិ-ពឹម-ពៈ-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exam: បដិពិម្ពកថាមានដូចជា ការរៀបរាប់ពីព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧, ការរៀបរាប់ពីក្រឡាហោមគង់...។
t_exp:
សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរាប់ពណ៌នាពីរូបលក្ខណៈរបស់មនុស្សពិតប្រាកដ ឬ មនុស្សក្នុងរូបគំនូរ ក្នុងរូបថត រូបចម្លាក់ រូបសំណាក… :


t_main: បដិភាគ
t_subword: បដិភាគនិមិត្ត
t_pron: [ប៉ៈ-ដិ-ភា-គៈ-និ-មិត]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ពុ. ច្រើនប្រើខាងការចម្រើនសមថកម្មដ្ឋាន)។
t_exp:
និមិត្តដែលប្រាកដដូចភាពដើមគឺការឃើញអ្វីៗដរាបដល់កើតអារម្មណ៍ស៊ប់ជាប់ភ្នែក ធ្មេចភ្នែកក៏ឃើញច្បាស់ប្រាកដ ដូចគ្នានឹងបើកភ្នែកមើល។


t_main: បដិវត្ត
t_subword: បដិវត្តបុគ្គល
t_pron: [ប៉ៈ-ដិ-វាត់-តៈ-បុក-គល់]
t_pos: ន.
t_exp: បុគ្គលអ្នករៀបចំកែប្រែលទ្ធិឬរបបគ្រប់គ្រងជាដើម ដើម្បីឱ្យបានសម្រេចចម្រើនរុងរឿង :
t_exam:
គួរកោតសរសើរនូវព្យាយាមតស៊ូប្ដូរផ្ដាច់របស់បដិវត្តបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តសុចរិតទាំងឡាយ; ព្រះសមណគោតមទ្រង់ជាបដិវត្តបុគ្គលផ្នែកខាងសាសនាល្បីល្បាញក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា សម័យពុទ្ធកាលដោយទ្រង់បានបង្វិលធម្មចក្រឱ្យវិលទៅសព្វទិសទីដោយសន្តិវិធី។


t_main: បដិវត្តន៍
t_pron: [ប៉ៈ-ដិ-វាត់]
t_source: (បា. បដិវត្តន; សំ. ប្រតិវត៌ណ)
t_pos: ន.
t_exam: ចាប់ផ្ដើមធ្វើបដិវត្តន៍, អំពើរំលោភត្រូវបានវិនាសសាបសូន្យដោយកម្លាំងនៃបដិវត្តន៍។
t_exp:
ការវិលត្រឡប់, ការប្រែប្រួល, ការកែប្រែ ឬផ្លាស់ប្ដូរ។ ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវរបបគ្រប់គ្រងចាស់ ដែលមិនចម្រើនឱ្យបានចម្រើនលូតលាស់ទាន់កាលសម័យជាដើម, ការប្រព្រឹត្តប្រឆាំងដោយកម្លាំងអាវុធចំពោះអំពើរំលោភ :


t_main: បដិវត្តន៍
t_subword: បដិវត្តន៍កសិកម្ម
t_pron: [ប៉ៈ-ដិ-វាត់-កៈ-សិ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវរបៀបដាំដុះនិងការចិញ្ចឹមសត្វដើម្បីបង្កើនស្បៀងឱ្យបានច្រើន ក្នុងគោលបំណងដោះស្រាយសេចក្ដីត្រូវការរបស់ប្រជាជនដែលមានចំនួនច្រើនជាងមុន។


t_main: បដិវត្តន៍
t_subword: បដិវត្តន៍បៃតង
t_pron: [ប៉ៈ-ដិ-វាត់-បៃ-តង]
t_pos: ន.
t_exp:
ការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងឆាប់រហ័សនូវបច្ចេកទេសដាំដុះ តាមរយៈអតិផលកម្មដូចជា ការជ្រើសរើសពូជដំណាំ ការបង្កាត់ពូជ របៀបដាំ ធារាសាស្ត្រ ការប្រើជីនិងថ្នាំជាដើម ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។


t_main: បដិសម្ភិទា
t_pron: [ប៉ៈ-ដិ-សាំ-ភិ-ទា]
t_source: (បា.; សំ. ប្រតិសម្ភិទា)
t_pos: ន.
t_exam: កាលដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងធម៌នោះចប់ហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បានសម្រេចអរហន្តផល ព្រមទាំងបដិសម្ភិទាផង។
t_exp:
ការបែកប្រាជ្ញាយល់ច្បាស់, ប្រាជ្ញាដែលបែកអាចយល់ធ្លុះធ្លាយឥតទើសទាក់, ប្រាជ្ញាដែលភ្លឺស្វាងអាចពិចារណាយល់ជាក់ប្រាកដភ្លាមៗ នូវហេតុផលនៃកិច្ចការទាំងពួង :


t_main: បដិសរណដ្ឋាន
t_pron: [ប៉ៈ-ដិ-សៈ-រៈ-ណាត់-ឋាន]
t_source: (បា. បដិស្សរណដ្ឋាន)
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកដែលបានបង្កើតបដិសរណដ្ឋានឈ្មោះថា បានបំពេញសង្គហធម៌ដ៏ថ្លៃថ្លា។
t_exp:
ទីពឹងពំនាក់, ទីជ្រកកោន, ទីសម្រាប់ពួន។ សព្វថ្ងៃ ប្រើសំដៅយកគេហដ្ឋានជាសាធារណៈ សម្រាប់ទទួលចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាជនក្រីក្រ, ពិរាពិការ និងចាស់ជរាជាដើម :


t_main: បដិសំយោគ
t_pron: [ប៉ៈ-ដិ-សាំង-យោក]
t_pos: ន.
t_exam: រូបធាតុនិយមបដិសំយោគ ។
t_exp:
វិធីស្វែងរកសច្ចភាពតាមរយៈការពិចារណាលើទស្សនៈមួយដែលយល់ឃើញពីចរិតលក្ខណៈមិនអាចកាត់ផ្ដាច់ចេញពីគ្នាបាននៃសំណើដែលប្រឈមគ្នា ហើយដែលគេអាចរួមបញ្ចូលមកជាសម្មតិកម្មសំយោគមួយបាន :


t_main: បឋម
t_subword: បឋមសង្គាយនា
t_pron: [ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-សង់-គា-យៈ-នា]
t_source: (បា. ច្រើនប្រើជា បឋមសង្គីតិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រជុំផ្ទៀងរួបរួមធម្មវិន័យព្រះពុទ្ធសាសនាជាដំបូងបំផុត ក្នុងកាលដែលព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ ត្រង់ចូលបរិនិព្វានទៅបាន ៨៩ថ្ងៃ ...។


t_main: បឋមត្រាស់
t_pron: [ប៉ៈ-ឋំ-ម៉ៈ-ត្រាស់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: និមន្តលោកទេសនាបឋមត្រាស់។
t_exp:
ការបានត្រាស់ជាដំបូង, ឈ្មោះកណ្ឌមួយនៃកម្ពីរបឋមសម្ពោធិជាពុទ្ធប្រវត្តិ សម្ដែងអំពីប្រវត្តិនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធចាប់តាំងពីកាលដែលព្រះអង្គចាប់ព្រះជាតិជាសុមេធបណ្ឌិតរៀងរហូតមកដល់ព្រះជាតិជាព្រះសិទ្ធត្ថគោតម ដរាបដល់បានត្រាស់ជាព្រះសព្វញ្ញុសម្ពុទ្ធ, ជាគម្ពីរសម្រាប់ធម្មកថិកមួយរូបសម្ដែងក្នុងពិធីបុណ្យពុទ្ធាភិសេក គឺពិធីអភិសេកព្រះពុទ្ធរូបដែលទើបនឹងកសាងថ្មី :


t_main: បឋមប្បញ្ញត្តិ
t_pron: [បៈ-ឋំ-ម៉ៈ-ប៉ាញ-ញ័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
សិក្ខាបទ, មាត្រាច្បាប់ដែលទ្រង់តែងតាំងបញ្ញត្តជាដំបូង, ក្នុងសិក្ខាបទនីមួយ ៗ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មានបឋមប្បញ្ញត្តិ, អនុប្បញ្ញត្តិ (ការបញ្ញត្តិក្រោយបន្ទាប់បន្ថែមសេចក្ដីលើបឋមប្បញ្ញត្តិ)។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងសិក្ខាបទបារាជិកទី ១រឿងដំបូងនិយាយពីភិក្ខុសេពសន្ថវៈជាមួយនឹងមនុស្សស្រី។ ព្រះពុទ្ធបញ្ញត្តិថា ភិក្ខុណាមួយសេពមេថុនធម្ម ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក រកសំវាសគ្មាន។ នេះជាបឋមប្បបញ្ញាត្តិ។ គ្រាមកទៀត មានភិក្ខុសេពសន្ថវៈជាមួយនឹងសត្វស្វាញី។ ព្រះពុទ្ធបញ្ញត្តិបន្ថែមទៀតថា ភិក្ខុណាមួយសេពមេថុនធម្ម ដោយហោចទៅសូម្បីជាមួយនឹងសត្វតិរច្ឆានញីក្ដី ភិក្ខុនោះត្រូវអាបត្តិបារាជិក រកសំវាសគ្មាន។ នេះជាអនុប្បញ្ញត្តិ។


t_main: បឋមាវិភត្តិ
t_pron: [ប៉ៈ-ឋៈ-ម៉ា-វិ-ភ័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
វិភត្តិទី១ចំណែកប្រាប់ដំណើរបំបែកនាមសព្ទនិងកិរិយាសព្ទក្នុងវេយ្យាករណ៍ខាងតន្តិភាសា មានភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ជាដើម ឱ្យមានលំនាំផ្សេងៗគ្នា មាន២យ៉ាងគឺ វិភត្តិនាម និងវិភត្តិអាខ្យាត។


t_main: បណ្ដាក់
t_subscrip: 1
t_pron: [បន់-ដាក់]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exam: បណ្ដាក់ស្រូវ, បណ្ដាក់គ្រាប់ពោត, បណ្ដាក់ស្ករ។
t_exp:
ទិញឬដូរដោយដាក់ដើមទុនមុន គឺដាក់ប្រាក់ឬទំនិញអ្វីមួយជឿឱ្យទៅអ្នកដែលទ័លក្រត្រូវការយកថ្លៃមុនហើយនឹងយករបស់ដែលត្រូវទិញដូរនោះជាខាងក្រោយ ក្នុងកំណត់រដូវរបរ មានស្រូវនិងគ្រាប់ពោតជាដើម ដើម្បីឱ្យមានចំណេញជាងទិញដូរដល់ដៃ :


t_main: បណ្ដាក់
t_subscrip: 2
t_pron: [បន់-ដាក់]
t_pos: កិ.
t_exp: ដាក់រាយគ្នាឱ្យនៅបន្តហែៗបណ្ដោយតាមដងផ្លូវឬទីផ្សេងៗ :
t_exam: កងទ័ពបណ្ដាក់គ្នាតាមដងព្រៃ ដើម្បីចាំស្កាត់ប្រយុទ្ធនឹងពួកខ្មាំង។
t_notes:
(តាមរឿងព្រេងខ្មែរថា ទន្សាយចាញ់ប្រាជ្ញាខ្យង ក្នុងរឿងភ្នាល់រត់ប្រណាំងគ្នា ព្រោះខ្យងបណ្ដាក់គ្នាហែតាមមាត់បឹង ឱ្យឆ្លើយកូ៎កៗ នៅខាងមុខជាដរាបគ្រប់តែខណៈដែលទន្សាយស្រែកហៅ។ ពាក្យដែលគេតែងនិយាយថា បណ្ដាក់គ្នារដឹកដូចខ្យង គឺជាប់ទាក់ទងមកពីរឿងនោះឯង)។


t_pos: គុ.កិ.
t_exam: ដេកបណ្ដាក់គ្នា, រត់បណ្ដាក់គ្នា, ថ្ងៃនេះ ផ្ទះខ្ញុំមានភ្ញៀវច្រើន ម្នាក់ចេញម្នាក់ចូលដូចគេបណ្ដាក់គ្នា។
t_exp:
ដែលសន្មតកំណត់ផ្លាស់ប្ដូរវេនគ្នា គឺម្នាក់ចេញទៅម្នាក់ចូលមកដល់, ម្នាក់ចុះទៅម្នាក់ឡើងមកដល់, ម្នាក់ដេកម្នាក់ភ្ញាក់ឡើង, ម្នាក់ទៅ ម្នាក់នៅចាំ ជាបន្តបន្ទាប់គ្នាយ៉ាងនេះជាដើម ក៏ហៅថា បណ្ដាក់ ដែរ :


t_poly: ២)
t_exp:
(ប.ព.) បណ្ដុំមធ្យោបាយនៃការតភ្ជាប់កុំព្យូទ័រ ផ្នោះពុម្ពនិងឧបករណ៍ផ្សេងៗរួមគ្នាដើម្បីឱ្យពួកវាអាចទាក់ទងគ្នាទៅវិញទៅមកឬផ្លាស់ប្ដូរព័ត៌មានដូចជា សំឡេង រូបភាព អត្ថបទ៘។


t_poly: ២)
t_exp:
វេបសាយឬកម្មវិធីផ្សេងទៀតដែលអ្នកប្រើប្រាស់អាចប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាបាន អាចផុសរូបភាព ព័ត៌មាន សារ បទអត្ថាធិប្បាយជាដើម។


t_main: បណ្ដិប
t_pron: [បន់-ដិប]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.បុ.) សម្ដីហាមប្រាមបញ្ជាក់ហើយបញ្ជាក់ទៀត, សម្ដីហាមបញ្ជាក់ដោយដាក់កំហិតឱ្យអ្នកស្ដាប់ទទួលប្រតិបត្តិតាមដោយដាច់ខាតជាសម្ដីដែលអ្នកស្ដាប់ច្រើនតែពុំសូវគាប់ចិត្ត :

t_exam:
បណ្ដិបម្ដាយច្រើនតែក្លាយជាទាស់ចិត្តកូន; បណ្ដិបម្ដាយឪពុកថាកុំឱ្យកូនតូចៗចុះងូតទឹកជ្រៅក្រែងវាលង់, វាច្រើនតែពុំសូវស្ដាប់។ ពាក្យកាព្យថា ពាក្យគ្រូរែងរឹង ស្រារែងស្រវឹង ពុំដែលពិសា ពាក្យពិតរែងស្លែង ពុំពីរោះថា បណ្ដិបមេបា រែងថាពុំគាប់ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។

t_notes:
(ក្នុងសម័យតមក, មានអ្នកអក្សរសាស្ត្រខ្លះតែងកាព្យ បណ្ដិប នេះជា បណ្ដាំ ពីព្រោះពុំយល់អត្ថន័យរបស់ពាក្យ បណ្ដិប)។


t_main: បណ្ដឹង
t_subword: បណ្ដឹងអាជ្ញា
t_pron: [បន់-ដឹង-អាច-ញ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
បណ្ដឹងដែលសុំឱ្យផ្ដន្ទាទោសពិន័យជាប្រាក់ ឬដាក់ពន្ធនាគារមានកាលកំណត់ ឬប្រហារជីវិតចំពោះជនដែលប្រព្រឹត្តអំពើដែលនាំឱ្យគ្រោះថ្នាក់ដល់សង្គមឬប្រឆាំងនឹងច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌ :

t_exam:
គោលបំណងនៃបណ្ដឹងអាជ្ញា គឺទប់ស្កាត់អំពើល្មើសទាំងនោះមិនឱ្យកើតឡើងទៀត ហើយចាប់បង្ខំឱ្យជនល្មើសទទួលទោសតាមច្បាប់។


t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ជាបណ្ដោះអាសន្នសិន :
t_exam:
សុំអ្នកយកសៀវភៅ ៥០ ក្បាលនេះទៅចែកផ្សាយបណ្ដើរៗសិនទៅ ចាំដល់ថ្ងៃខានស្អែក ខ្ញុំនឹងជូន ៥០ ក្បាលទៀត បង្គ្រប់ជា ១០០ ក្បាល។


t_poly: ២)
t_exam: បណ្ដេញអ្នកការទូត។
t_exp:
(ភូមិ.) បង្ខំមនុស្សឱ្យចេញពីកន្លែងណាមួយ (តំបន់ ប្រទេស...) ហើយមានការរៀបចំចាត់ចែងដោយអាជ្ញាធរថ្នាក់មូលដ្ឋានឬថ្នាក់ជាតិមានមូលហេតុសំខាន់ៗដូចជា មូលហេតុខាងនយោបាយជាដើមនៅក្នុងរង្វង់ផ្ទៃប្រទេសឬឆ្លងដែន :


t_main: បណ្ដៅ
t_pron: [បន់-ដៅ]
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exp:
ចំណោទបញ្ឆិតបញ្ឆៀងប្រៀបប្រាយចោទឱ្យរកឱ្យស្រាយឈ្មោះអ្វីមួយ, ដូចបណ្ដៅមានដើមថា ឯកអង្គទ្រង់នាមឯក ខ្ពស់អនេក ទាបជាងស្មៅ អ្នករកបណ្ដៅប្រាប់ថា ភ្នំ (ត្រូវហើយ) យ៉ាងនេះហៅថា បណ្ដៅ ឬ ពាក្យបណ្ដៅ។ ខ្មែរយើងមានបណ្ដៅច្រើនណាស់ ចាស់ៗពីព្រេងនាយបានបង្កើតទុកឱ្យក្មេងៗលេង ឱ្យមានយោបល់សម្បូណ៌។


t_main: បណ្ដាំ
t_pron: [បន់-ដាំ]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យ ឬសេចក្ដីដែលផ្ដាំ :
t_exam:
បណ្ដាំព្រះពុទ្ធ, បណ្ដាំអ្នកប្រាជ្ញ, បណ្ដាំមាតាបិតា, បណ្ដាំគ្រូ; មានបណ្ដាំពីបងខ្ញុំមកថា ឪពុកខ្ញុំឈឺធ្ងន់ណាស់ ឱ្យខ្ញុំទៅជាប្រញាប់។


t_main: បណ្ដាំមរតក
t_pron: [បន់-ដាំ-មៈ-រៈ-ដក់]
t_pos: ន.
t_exam: បណ្ដាំមរតកនេះជារបស់ឪពុកខ្ញុំ។
t_exp:
មរតកសាសន៍ លិខិតបណ្ដាំឬពាក្យបណ្ដាំរបស់ម្ចាស់ទ្រព្យដែលធ្វើឡើងតាមទម្រង់ដែលកំណត់ដោយច្បាប់ដើម្បីសម្ដែងឆន្ទៈចុងក្រោយអំពីការចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួនបន្ទាប់ពីទទួលមរណភាព :


t_main: បណ្ឌា
t_pron: [ប័ន-ឌា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បណ្ឌិត ផង)។
t_exp:
ប្រាជ្ញារក្សាខ្លួនឱ្យជាជនគេចចៀសវាងផុតចាកទុច្ចរិត ១០ប្រការ, ឬដោយពិស្ដារ, ចាកទុច្ចរិត ៤០ប្រការ; ជនអ្នកមានប្រាជ្ញាឈ្មោះ បណ្ឌា នេះហៅថា បណ្ឌិត ...។


t_main: បណ្ឌិត
t_pron: [ប័ន-ឌិត] ឬ [បន់-ឌិត]
t_source: (បា.)
t_poly: ១)
t_notes: (ព.ផ្ទ. ពាល)។
t_exp:
ជនអ្នកមានប្រាជ្ញាឈ្មោះ បណ្ឌា, ជនអ្នកប្រព្រឹត្តល្អគឺអ្នកកាន់សុចរិត ១០ប្រការ, ឬដោយពិស្ដារ, កាន់សុចរិត ៤០ប្រការដោយខ្ជាប់ខ្ជួនហ្មត់ចត់ជានិច្ច; អ្នកប្រាជ្ញខាងផ្លូវសុចរិតយុត្តិធម៌ (ព.ពុ.)។


t_poly: ៣)
t_exp:
តាមទម្លាប់ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណដែលគេគោរពព្រះពុទ្ធសាសនាណាស់, សូម្បីគ្រហស្ថកំលោះដែលទើបសឹកចាកផ្នួសថ្មីៗ គេក៏ហៅអ្នកនោះថា បណ្ឌិត ដែរ, ហៅក្លាយមកថា បន្ទិត, ហៅក្លាយឃ្លាតមកថា អន្ទិត ព្រោះគេយល់ថា អ្នកនោះបានបួស មានការចេះដឹង មានចរិយាមារយាទត្រឹមត្រូវ ...។


t_poly: ៤)
t_remark: 1
t_exp:
ពាក្យសន្មតប្រើតាមសម័យនិយម, ហៅអ្នកមានវិជ្ជាថ្នាក់ខ្ពស់ដែលមានសញ្ញាបត្រ ដុកតូរ៉ាត៍ (Doctorat) ថា បណ្ឌិត ដុកទ័រ (Docteur) តាមឈ្មោះនៃវិទ្យាសាស្ត្រនោះៗ ដូចជា វេជ្ជបណ្ឌិត, បណ្ឌិតខាងច្បាប់, បណ្ឌិតខាងវិទ្យាសាស្ត្រ ..., បណ្ឌិតខាងអក្សរសាស្ត្រ ជាដើម ...។


t_main: បណ្ឌិតមានី
t_pron: [ប័ន-ឌិ-តៈ-មា-នី]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. ពាលមានី, ពាលមានិនី)។
t_exp:
អ្នកមានមានះថាខ្លួនជាបណ្ឌិត; មានអត្ថន័យថា អ្នកមានចំណេះវិជ្ជាប្រកាន់ថា គ្មានអ្នកណាមានចំណេះស្មើនឹងខ្លួន (អ្នកនេះស្លាប់ចំណេះត្រឹមតែប៉ុណ្ណឹង) ; អ្នកមានចំណេះព្រួលៗប្រកាន់ថាឥតមានអ្នកណាចេះជាងខ្លួន (អ្នកនេះអស់មានផ្លូវចេះតទៅទៀត គឺមានតែរេចរិលចំណេះនោះទៅវិញ)។


t_main: បណ្ឌិតសភាចារ្យ
t_pron: [បន់-ឌិត-សៈ-ភា-ចា]
t_pos: ន.
t_exam: រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជាមានបណ្ឌិតសភាចារ្យជាច្រើនរូប។
t_exp:
សមាជិកពេញសិទ្ធិនៃបណ្ឌិត្យសភារបស់ប្រទេសណាមួយ ដែលជាឥស្សរជនខាងចំណេះដឹង មានសញ្ញាប័ត្រថ្នាក់បណ្ឌិត ១០ឆ្នាំឡើង និងមានស្នាដៃវិទ្យាសាស្ត្រ :


t_main: បណ្ឌិត្យ
t_pron: [ប័ន-ឌិត]
t_source: (សំ.បា. បណ្ឌិច្ច)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ភាវៈនៃបណ្ឌិត; សភាព, ស្ថាន, ទី, តំណែង ...នៃបណ្ឌិតដូចជា បណ្ឌិត្យសភា, រាជបណ្ឌិត្យស្ថាន ឬ រាជបណ្ឌិត្យសភា, ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ជាដើម។


t_main: បណ្ឌុកម្ពលសិលា
t_pron: [ប័ន-ឌុ-កាំ-ពៈ-លៈ-សិ-ឡា]
t_source: (បា., សំ. បាណ្ឌុកម្ពលឝិលា)
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្មមានសម្បុរដូចសំពត់កម្ពលលឿងទុំ; ជាឈ្មោះថ្មទិព្វជាអាសនៈនៃព្រះឥន្ទនាឋានត្រ័យត្រិង្សសួគ៌។ មានតំណាលក្នុងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនាថា កាលបើព្រះឥន្ទត្រូវការគង់កម្សាន្តមួយដងមួយកាលលើផ្ទៃថ្មទិព្វនេះ ផ្ទៃនៃសិលាសនៈនេះទ្រុឌផតចុះត្រឹមពាក់កណ្ដាលព្រះកាយ, កាលព្រះឥន្ទទ្រង់ក្រោកពីទីនេះ ផ្ទៃនៃអាសនៈនេះ ក៏ប៉ោងរាបស្មើដូចប្រក្រតីឡើងវិញ; កាលបើមានហេតុអ្វីមួយប្លែកគួរឱ្យព្រះឥន្ទរំពឹងមើល, ផ្ទៃនៃសិលាសនៈទិព្វនេះ ក៏រឹងក្ដៅឧណ្ហៗខុសពីកាលសព្វដងដែលឥតហេតុ, ព្រះឥន្ទក៏រំពឹងភ្លាមរកហេតុប្លែកនេះ, លុះជ្រាបហើយ ក៏ស្ដេចយាងចុះពីឋានត្រ័យត្រិង្សភ្លាមមកកាន់ឋានមនុស្សឆ្ពោះត្រង់ទីដែលព្រះអង្គត្រូវបំពេញករណីយកិច្ចនោះ; ឬជួនកាលទ្រង់មានព្រះបញ្ជាឱ្យវិស្សកម្មទេវបុត្រ ចុះមកបំពេញកិច្ចជាតំណាងព្រះអង្គ ...។


t_main: បណ្ណកម្មសិទ្ធិ
t_pron: [ប័ន-កាំ-ម៉ៈ-សិត]
t_pos: ន.
t_exam: នៅពេលគ្មានប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិផ្លូវការ ម្ចាស់ដីប្រឈមនឹងហានិភ័យជាច្រើននៃជម្លោះដីធ្លី។
t_exp:
បណ្ណដែលមានបង្ហាញឈ្មោះអ្នកដែលជាម្ចាស់លើរបស់ព្រទ្យអ្វីមួយ មាន ដីធ្លី ផ្ទះសម្បែង ឬ រថយន្តជាដើម ដែលចេញជាផ្លូវការដោយស្ថាប័នរដ្ឋ :


t_main: បណ្ណង្គជាតិ
t_pron: [ប៉ាន់-ណង់-គៈ-ជាត] ឬ [ប៉ាន់-ណាំង-គៈ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exam: ប៉ប្រកជាបណ្ណង្គជាតិ។
t_exp:
រុក្ខជាតិដែលដុះនៅក្នុងព្រៃនិងមជ្ឈដ្ឋានសើម គ្មានផ្កា គ្មានគ្រាប់ បន្តពូជដោយសារស្ប៉រ ហើយជាទូទៅវារស់ដោយសារគេ :


t_main: បណ្ណធនាគារ
t_pron: [ប័ន-ធ-នា-គា] ឬ [បាន់-ធៈ-នា-គា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឧបករណ៍ទូទាត់មួយប្រភេទ ដែលធនាគារពាណិជ្ជចេញឱ្យអតិថិជន ដើម្បីឱ្យអ្នកកាន់បណ្ណនោះអាចដកប្រាក់ក្នុងចំនួនជាក់លាក់មួយពីគណនីរបស់ធនាគារនោះ ដែលមាននៅធនាគារអន្តរការីឬធនាគារផ្សេងនៅឯក្រៅប្រទេស។ ជាទូទៅ បណ្ណធនាគារត្រូវបានគេប្រើជាឧបករណ៍សុវត្ថិភាពមួយដើម្បីទូទាត់ប្រាក់នៅក្រៅប្រទេស។


t_main: បណ្ណបង់ប្រាក់មុន
t_pron: [ប័ន-បង់-ប្រាក់-មុន]
t_pos: ន.
t_exp:
បណ្ណមួយប្រភេទដែលគេប្រើសម្រាប់ទូទាត់ថ្លៃទំនិញឬសេវាជាក់លាក់ជំនួសការទូទាត់ជាប្រាក់ ក្រោយពីគេបញ្ចូលប្រាក់ជាមុនក្នុងគណនី។


t_main: បណ្ណប្រកាស
t_pron: [ប័ន-ប្រ-កាស]
t_pos: ន.
t_exp:
បរិយាយបណ្ណជាក្រដាសឬសន្លឹកធ្វើអំពីវត្ថុធាតុផ្សេងៗដែលបានបោះពុម្ពនិងរចនាឡើងមួយឬច្រើនទំព័របត់ជាពីរបីផ្នត់សម្រាប់ចែកជូនដោយមិនគិតថ្លៃដើម្បីផ្ដល់ព័ត៌មានអំពីអ្វីមួយ។


t_main: បណ្ណឥណទាន
t_pron: [ប័ន-អិន-ណៈ-ទាន]
t_pos: ន.
t_exp:
បណ្ណប្រើសម្រាប់ទូទាត់ថ្លៃទំនិញឬសេវាតាមចំនួនប្រាក់ដែលធនាគារបានកំណត់ហើយទូទាត់ឱ្យទៅធនាគារវិញនៅពេលក្រោយ។


t_main: បណ្ណអេធីអឹម
t_pron: [ប័ន់-អេ-ធី-អឹម]
t_pos: ន.
t_exp:
បណ្ណដែលអតិថិជនប្រើជាមួយម៉ាស៊ីនអេធីអឹមឬម៉ាស៊ីនប្រតិបត្តិការធនាគារស្វ័យប្រវត្តិសម្រាប់ធ្វើប្រតិបត្តិការជាមួយធនាគារតាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិក។


t_main: បណ្ណាការ
t_pron: [ប័ន-ណា-កា] ឬ [ប៉័ន-ណា-កា]
t_source: (បា., សំ. បណ៌ាការ)
t_pos: ន.
t_exp:
ជំនូន, ភ័ស្តុភារ, តង្វាយ; ច្រើននិយាយក្លាយជា បណ្ដាការ (គួរប្រើ បណ្ណាការ វិញទើបត្រឹមត្រង់តាមប្រភពនៃពាក្យ)។


t_main: បត្តានុមោទនាមយៈ
t_pron: [ប៉័ត-តា-នុ-មោ-ទៈ-នា-មៈ-យៈ]
t_source: (បា. បត្តិ + អនុមោទនា + មយ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បុញ្ញកិរិយាវត្ថុ ផង)។
t_exp:
បុណ្យកើតមានដោយសារការទទួលត្រេកអរចំពោះចំណែកបុណ្យ ដែលគេជូនឬឧទ្ទិសមកឱ្យ (ឈ្មោះបុញ្ញកិរិយាវត្ថុទី ៩ក្នុងពួកបុញ្ញកិរិយាវត្ថុទាំង ១០)។


t_main: បត្តិទានមយៈ
t_pron: [ប៉័ត-តិ-ទានៈ-មៈ-យៈ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បុញ្ញកិរិយាវត្ថុ ផង)។
t_exp:
បុណ្យកើតមានដោយសារការឱ្យចំណែកបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើហើយដល់អ្នកដទៃ (ឈ្មោះបុញ្ញកិរិយាវត្ថុទី៨ក្នុងពួកបុញ្ញកិរិយាវត្ថុទាំង ១០)។


t_main: បត្យាប័ន
t_pron: [ប៉ាត់-ត្យា-បាន់]
t_pos: ន.
t_exam: ភាគីចុះកិច្ចព្រមព្រៀងមានភារកិច្ចធ្វើបត្យាប័ន។
t_exp:
ការប្រគល់បុគ្គលជនជាប់សង្ស័យ ឬទណ្ឌិតនៃបទឧក្រិដ្ឋណាមួយដោយរដ្ឋដែលជននោះគេចទៅជ្រកពួន ទៅឱ្យរដ្ឋដែលមានសិទ្ធិអំណាចខាងផ្លូវច្បាប់ពិតប្រាកដចំពោះជននោះ ក្នុងគោលបំណងបង្ការកុំឱ្យឧក្រិដ្ឋជនគេចខ្លួនពីការផ្ដន្ទាទោស ដោយច្បាប់នៃប្រទេសណាមួយ :


t_main: បទ
t_subscrip: 3
t_pron: [បត់]
t_pos: ធ., ឈ.
t_exp: ដ្បិត (ព.បុ.) ; (ព.កា.) ចង្អុលប្រាប់ពាក្យ បទ (ដ្បិត) :
t_notes: (ម.ព. ដ្បិត ផង)។
t_exam:
ប្រពន្ធឃើញឃាត់ទៅ ប្ដីមិនត្រូវថាកុំអ្នក ឯងខឹងលោវាយធាក់ ដោយចិត្តធំបទបានស្រា។ ...(សាស្ត្រាច្បាប់ប្រុស បណ្ឌិតមៃ)។


t_main: បទដ្ឋាន
t_subword: បទដ្ឋានសង្គ្រាម
t_pron: [បត់-ថាន-សង់-គ្រាម] ឬ [ប៉ៈ-ទ័ត-ថាន-សង់-គ្រាម]
t_pos: ន.
t_exam: បទដ្ឋានសង្គ្រាមមានដូចជា អំឡុងពេលមានសង្គ្រាមមិនត្រូវសម្លាប់ជនស៊ីវិលគ្មានអាវុធដោយចេតនាជាដើម។
t_exp:
វិធានទាំងឡាយណាដែលមានចែងនៅក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិនិងអនុសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិ និង កាតព្វកិច្ចរបស់ភាគីពាក់ព័ន្ធនឹងសង្គ្រាម :


t_main: បទបញ្ជា
t_subword: បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង
t_pron: [បត់-បាញ់-ជា-ផ្ទៃ-ក្នុង] ឬ [បត់-បញ់-ជា-ផ្ទៃ-ក្នុង]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធានឬច្បាប់ដែលត្រូវបានអនុម័តដោយថ្នាក់ដឹកនាំសម្រាប់កំណត់របៀបរបបធ្វើការងារនិងដំណើរការនៃក្រុមសង្គមណាមួយ។


t_main: បទប្បញ្ញត្តិ
t_pron: [បត់-ប៉ាញ់-ញ៉ាត់] ឬ [ប៉ៈ-ទ័ប-ប៉ាញ់-ញ៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exp: ច្បាប់ដែលបញ្ញត្តិហាមប្រាមលើកឡើងជាមាត្រានីមួយៗ :
t_exam:
ក្នុងបទបញ្ញត្តិនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រង់មាត្រា ៤៣ លើកឡើងថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងពីរភេទ មានសិទ្ធិពេញទីខាងជំនឿ។


t_main: បទសមាស
t_pron: [បត់-សៈ-ម៉ាស]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការបង្រួមបញ្ចូលពាក្យច្រើនបទចូលគ្នាឱ្យខ្លី, ឱ្យជាប់គ្នា, ហៅថាបទសមាស ដូចជា បុរាណ + សម័យ ទៅជាបុរាណសម័យ, បុរាណ + កាល ទៅជាបុរាណកាលជាដើម។


t_main: បន្តពូជ
t_subword: បន្តពូជអភេទ
t_pron: [បន់-ត-ពូច-អៈ-ភេត]
t_pos: កិ.
t_exam: ចេកជារុក្ខជាតិបន្តពូជអភេទ។
t_exp:
បន្តពូជ ដែលប្រព្រឹត្តទៅពីឯកត្តៈតែមួយ តាមរយៈការបំបែកខ្លួនឬដុះពន្លក បែកខ្នែង ហើយបង្កើតបានជាឯកត្តៈច្រើនដូចឯកត្តៈដើម :


t_main: បន្តឹង
t_subscrip: 2
t_pron: [បន់-តឹង]
t_pos: ន.
t_exam: បន្តឹងទន្សាយ, ទន្សាយជាប់បន្តឹង, បន្តឹងក្រួចអ៊ឺត។
t_exp:
នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ ចងឆ្វាក់ប្រទាក់ខ្សែជាក្រឡា មានដង មានមាត់ មានក្រវិលរូត សម្រាប់ដាក់ឱ្យជាប់សត្វចតុប្បាទតូចៗឬបក្សីចំពួកខ្លះ :


t_main: បន្ទាត់
t_pron: [បន់-ទាត់]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្សែឬប្រដាប់ជាខ្នាត សម្រាប់ទាញតម្រង់សម្រាប់វាយ, ដឹក, គូសឱ្យមានជាស្នាម, ឱ្យទៀងទាត់; ស្នាមគំនូសដែលបានវាយ, បានដឹក, បានគូសហើយ :

t_exam:
បន្ទាត់ក្រឡាចត្រង្គ, បន្ទាត់ខ្វែង, បន្ទាត់ស្រប។(ព.ទ.បុ.) ថា បន្ទាត់ប្រើត្រង់ ស្ទង់ទឹកប្រើស្មើ។ តាមសម័យនិយមគួរថា បន្ទាត់ប្រើត្រង់ កែងស្ទង់ប្រើស្មើ យុត្តិធម៌ប្រើធ្វើ ក្ដីសុខសន្តិភាព។


t_main: បន្ទាយកិល
t_pron: [បន់-ទាយ-កិល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបន្ទាយយ៉ាងតូចធ្វើដោយបន្ទះក្ដារ សម្រាប់ដឹកនាំ, អូស, ទាញយកទៅដាក់កំបាំងរាំងនៅទីឯទៀតបាន; សូម្បីធ្វើដោយផ្ទាំងសំពត់ក៏ហៅ បន្ទាយកិល បានដែរ។


t_main: បន្ទុកអគ្គិសនី
t_pron: [បន់-ទុក-អាក់-គិ-សៈ-នី]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
(រូប.) លក្ខណៈមូលដ្ឋានរបស់រូបធាតុ។ បន្ទុកអគ្គិសនីមានពីរប្រភេទគឺបន្ទុកវិជ្ជមាន និងបន្ទុកអវិជ្ជមាន ហើយមានខ្នាតគិតជាគូឡុំ (C)។


t_main: បន្ទុះ
t_subword: បន្ទុះភ្នំភ្លើង
t_pron: [បន់-ទុះ-ភ្នំ-ភ្លើង]
t_pos: ន.
t_exp:
ការផ្ទុះចេញឧស្ម័ន ផេះ ផ្សែង និងកម្អែលភ្នំភ្លើងទៅក្នុងអាកាស ទៅលើដី បាតសមុទ្រដោយសារកម្លាំងក្នុងជម្រៅផែនដីដែលទម្លុះស្រទាប់ដី បាតសមុទ្រ។


t_main: បន្ទុំ
t_subword: បន្ទុំក្រចក
t_pron: [បន់-ទុំ-ក្រ-ចក]
t_exp:
យកស្លឹកក្រពេនដែលបុកឬដែលដំឱ្យល្អិត មករុំត្រង់ក្រចកដៃឱ្យដិតឡើងសម្បុរក្រហមទុំ រាប់ថាជាលម្អរបស់អ្នកដែលត្រូវការ។


t_main: បន្លា
t_pron: [បន់-ឡា]
t_pos: ន.
t_exp: រុក្ខាវយវៈស្រួចមុតរបស់ឈើ, ឫស្សី, ផ្ដៅ, វល្លិពួកខ្លះជាដើម :
t_exam: បន្លាក្រសាំង, បន្លាល្វៀង។
t_notes:
(ពុទ្ធភាសិតថា កណ្ដកេន កណ្ដកុទ្ធរណំ "ជោះបន្លាដោយបន្លា" ខ្មែរបុរាណបានយកពុទ្ធភាសិតនេះជាគោលមកចងក្រងជាភាសិតថា បន្លាមុតយកបន្លាជោះ, សេះដាច់ជិះសេះតាម អត្ថន័យរបស់ភាសិតនេះ មានដើមថា "ចិត្តជាប់ជំពាក់នឹងរូបថាល្អស្អាត, ត្រូវយកការរំពឹងពិចារណាឱ្យឃើញតាមការណ៍ពិតថា រូបជាបដិកូលមិនល្អមិនស្អាតទៅវិញ ព្រោះសុទ្ធសឹងតែជាគ្រឿងឆ្អេះឆ្អាបស្អុយពេញទាំងខ្លួន"; ជនជាតិបរទេសណាគ្របសង្កត់ដោយមុខរបរជំនួញក្នុងប្រទេសណា, ជនក្នុងប្រទេសនោះត្រូវខំប្រឹងរៀនអក្សរនិងភាសានៃជនបរទេសនោះឱ្យចេះស្ទាត់ជំនាញ ទាំងត្រូវរៀនពិធីធ្វើជំនួញឱ្យចេះស្ទាត់ជំនាញ ផងដែរ ..., យ៉ាងនេះឯងហៅថា បន្លាមុតយកបន្លាជោះ, សេះដាច់ជិះសេះតាម)។


t_main: បន្លុង
t_pron: [បន់-ឡុង]
t_pos: ន.
t_exp:
របស់ដែលគេដាក់ប្លុងឱ្យបព្វជិតទស់យក។ របស់ដែលគេរៀបបញ្ជូនឱ្យបុគ្គលអ្នករំលាងខន្ធទៅហើយ, គេដាក់ប្លុងហើយនិមន្តបព្វជិតទស់យក ឬលើកប្រគេន ឬក៏គ្រាន់តែពោលពាក្យបវារណាឮឱ្យលោកជ្រាប។


t_main: បន្លែ
t_subscrip: 2
t_pron: [បន់-ឡែ]
t_pos: ប.
t_exam: បន្លែបន្លំលុយកាក់, បន្លែបន្លំឯកសារ។ បន្លែបន្លប់ គឺបន្លប់ដោយសម្ដីអធិប្បាយផ្សែផ្សំ។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ បន្លំ ថា បន្លែបន្លំ ឬ បន្លែបន្លប់ គឺ ប្រើល្បិចផ្សេងៗដើម្បីប្រព្រឹត្តអំពើមិនល្អ :


t_main: បន្សាយ
t_subword: បន្សាយពន្លឺ
t_pron: [បន់-សាយ-ពន់-លឺ]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរការដែលថាមពលត្រូវបានដកចេញពីបាច់ពន្លឺនិងត្រូវបានបញ្ចេញឡើងវិញដោយពុំមានការផ្លាស់ប្ដូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់អំពីជំហានរលក។


t_main: បន្សើច
t_pron: [បន់-សើច]
t_pos: កិ.
t_exam: បន្សើចកប្បាស។
t_exp:
គាបផ្លែកប្បាសដែលមិនទាន់ពេញចំណាស់ឱ្យបែកហា ហើយយកទៅដាក់ហាលថ្ងៃឱ្យរីកស្រម៉ត្រសុសឡើង, ហាក់ដូចជាធ្វើស្រម៉កប្បាសនោះឱ្យសើច :


t_main: បន្សាំ
t_pron: [បន់-សំា]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យបរិវាររបស់ពាក្យ បង្កាត់ ថា បង្កាត់បន្សាំ គឺនាំកាត់សាំទៅមកស៊ប់ស៊ាំឬនាំឱ្យហ៊ានទៅមកស៊ប់ស៊ាំឥតញញើត។


t_main: បន្ស៊ី
t_subscrip: 2
t_pron: [បន់-ស៊ី]
t_pos: ប.
t_exp: ប្រើជាមួយនឹងពាក្យ បញ្ចុក ថា :
t_exam:
បញ្ចុកបន្ស៉ី គឺនាំយកទៅឱ្យស៊ីផឹក ដើរលេងសប្បាយ ហើយនិយាយល្បួងបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យងាកចិត្តទៅតាមគោលបំណងរបស់ខ្លួន។


t_main: បបក់
t_subword: បបក់ព្រលឹង
t_pron: [ប-បក់-ព្រ-លឹង]
t_pos: កិ.
t_exp:
បក់បោយហៅព្រលឹង ឬយោងអន្ទងព្រលឹងកូនក្មេងតូចដែលដួល ឬដែលភ្ញាក់ខ្លាច, ឱ្យស្រាកភ័យ, ដោយបញ្ចេញសូរពីរម៉ាត់ឮ បក់ៗ។


t_main: បបរ
t_pron: [ប-ប]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. យាគូ ផង)។
t_exp:
អាហាររាវធ្វើដោយអង្ករស្ងោរជាដើម។ បបរមានឈ្មោះច្រើនយ៉ាងគឺ បបរគ្រឿង, បបរប្រូង, បបរស ជាដើម។ បបរឈ្មោល បបរគោកខាប់ស្រដៀងនឹងបាយជ្រាយរមួត។


t_main: បបែល
t_pron: [ប-បែល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះមច្ឆជាតិពួកមួយមានរូបមូល នៅមាត់ខាងក្រោម មានជាយគ្រែងជុំវិញ កន្ទុយវែង ស្បែករឹងគគ្រាត, បើស្ងួតក្រៀម ប្រើការរូសឈើបាន។ បបែលមានច្រើនបែបគឺ បបែលកូនមាន់ មាត្រតូចល្មមរាងមូល; បបែលភ្នែកលៀន មាត្រនិងរាងដូចបបែលកូនមាន់តែភ្នែកលៀន; បបែលរុយ ទ្រង់ទ្រាយដូចគ្នា តែមាត្រធំជាង មានផ្កាយខ្មៅៗ; បបែលត្រី ទ្រង់ទ្រាយនិងមាត្រស្រដៀងគ្នា តែខ្លួនសម្បុរស; បបែលទង់ រាងនិងមាត្រប្រហែលគ្នានឹងបបែលត្រីដែរ តែកន្ទុយពណ៌ស ក្រហមដូចជាទង់ជាតិ; បបែលអក ទ្រង់ទ្រាយខុសពីបបែលទាំងប៉ុន្មានខាងលើនេះ គឺខ្លួនខ្លី ជាយគ្រែងមានសណ្ឋានជាស្លាបដូចស្លាបសត្វបក្សី កន្ទុយវែងសម្បុរខ្មៅមានផ្កាយ ស; បបែលខ្លែង ដូចបបែលអក តែខ្លួនស្ដើងកន្ទុយវែង; បបែលខ្លា មាត្រធំទម្ងន់ដល់ទៅមួយរយគីឡូក្រាមក៏មាន សម្បុរដូចខ្លាសុទ្ធសាធ; បបែលក្របី ដូចបបែលអក តែមាត់វែង; បបែលរលួស មាត្រធំខ្លួនមានបន្លាដូចបន្លារលួស; បបែលស្លឹក ខ្លួនស្ដើងដូចស្លឹក ជាយគ្រែងវែងកន្ទុយវែង; បបែលខ្យល់ ស្រដៀងនឹងបបែលកូនមាន់ តែខ្លួនមានផ្កាយខៀវក្រហមសណ្ឋានដូចផ្កា; បបែលសេះ ដូចបបែលអក តែក្បាលដូចក្បាលសេះ; បបែលត្រោក មាត្រធំសម្បុរក្រហម មានជាយត្រង់ចុងកន្ទុយ; បបែលភក់ ទ្រង់ទ្រាយដូចបបែលត្រី តែខ្លួននិងពោះមានសម្បុរខ្មៅ។


t_main: បព៌ត
t_pron: [ប-រ៉ៈ-ពត់]
t_pos: ន.
t_exam: នៅខេត្តរតនគិរីមានភ្នំដីសុទ្ធច្រើន, ឯក្នុងខេត្តដទៃក្រៅពីនោះ ច្រើនតែភ្នំលាយថ្មនឹងដី។
t_exp:
ភ្នំ។ ភ្នំមាន ៣ប្រភេទគឺ ភ្នំដីសុទ្ធ, ភ្នំថ្មសុទ្ធ (ឥតមានដើមឈើ) និង ភ្នំលាយថ្មនិងដី (មានដើមឈើ)។ បណ្ដាភ្នំទាំង៣ប្រភេទនេះ ភ្នំដីសុទ្ធនិងភ្នំលាយថ្មនិងដី មានប្រយោជន៍ច្រើនជាង ភ្នំថ្មសុទ្ធ :

t_notes:
(ភ្នំមានប្រយោជន៍ច្រើនណាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង, គួរកូនចៅខ្មែរខំប្រឹងរាវរកប្រយោជន៍ឱ្យបានច្រើនៗ តាមលំដាប់កាលតៗទៅឱ្យសេដ្ឋកិច្ចក្នុងប្រទេសយើងលូតលាស់ចម្រើនត្រាតែដល់កម្រិតឡើង)។


t_main: បព្វជិតនាម
t_pron: [ប័ប-ពៈ-ជិ-តៈ-នាម]
t_source: (បា. បព្វជិត "អ្នកបួស" + នាម "ឈ្មោះ")
t_pos: ន.
t_exam: ភិក្ខុសួស្តិ៍ សយ មានបព្វជិតនាមជា ព្រហ្មបណ្ឌិតោ; សាមណេរមាស ម៉ុម មានបព្វជិតនាមជា សីលានន្ទោ។ល។
t_exp:
ឈ្មោះនៃអ្នកបួស, ឈ្មោះសម្រាប់អ្នកបួស (ដែលប្រើជាបាលី) គឺនាមដែលចុះលើសន្លឹកឆាយាសម្រាប់ភិក្ខុ ឬដែលចុះលើសន្លឹកសង្ឃដីកា សម្រាប់សាមណេរ សម្រាប់ហៅជាជំនួសនាមកាលដែលនៅជាគ្រហស្ថ, ដូចជានាមថា ខេមានន្ទោ, ខេមាភិរតោ, ចន្ទាភោ, ជោតញ្ញាណោ, ពុទ្ធរក្ខិតោ ជាដើម :

t_notes:
(តាមទម្លាប់ឬលំអានក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនា, កាលបើកុលបុត្តបានបួសជាសាមណេរឬបានឧបសម្បទាជាភិក្ខុរួចហើយ គេមិនហៅឈ្មោះដើមកាលដែលនៅជាគ្រហស្ថនោះទេ គេហៅចំពោះតែបព្វជិតនាមជានិច្ច ទោះសរសេរចុះក្នុងបញ្ជីឬក្នុងលិខិតផ្សេងៗ ជាផ្លូវការ ក៏គេប្រើចំពោះតែបព្វជិតនាមនោះឯង អ្នកផងគេស្គាល់តែនាមក្នុងផ្នួសថាជាឈ្មោះនៃភិក្ខុឬសាមណេរនោះៗប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកឥណ្ឌា, លង្កា, ភូមា, មន, គេប្រតិបត្តិតាមបែបនេះជាដរាប)។


t_main: បព្វជ្ជា
t_pron: [ប័ប-ព័ច-ជា]
t_source: (បា., សំ. ប្រវ្រជ្យា)
t_pos: ន.
t_exp: ការបួស, ផ្នួស :
t_notes: (កុំប្រើថា បានបព្វជ្ជា ...)។
t_exam:
សូមបព្វជ្ជា គឺសូមផ្នួស; ឱ្យបព្វជ្ជា គឺបំបួស (ឱ្យបានជាសាមណេរ) បានបំពេញបព្វជ្ជា ឬ បានទទួលបព្វជ្ជា ពីថ្ងៃ ...។


t_main: បព្វាជនីយកម្ម
t_pron: [ប័ប-ពា-ជៈ-នី-យៈ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. និរទេស ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះទណ្ឌកម្មមួយយ៉ាង ដែលសង្ឃត្រូវបណ្ដេញភិក្ខុអ្នកមានទោសខុសគួរដល់ការបណ្ដេញចេញពីវត្ត។ ការបំបរបង់មនុស្សដែលមានទោស ត្រូវរាជការបណ្ដេញឱ្យចេញផុតពីស្រុក ឬពីដែនឱ្យទៅនៅក្នុងទីណាមួយមានកំណត់ ក៏ហៅ បព្វាជនីយកម្ម ដែរ។


t_main: បម្រាមគោចរ
t_pron: [បំ-រ៉ាម-គោ-ច]
t_pos: ន.
t_exam: គេបានកំណត់បម្រាមគោចរចាប់ពីម៉ោង៨យប់ដល់ម៉ោង៥ភ្លឺ។
t_exp:
វិធានការរដ្ឋបាលដែលហាមមនុស្សធ្វើដំណើរនៅចន្លោះម៉ោងជាក់លាក់ណាមួយ ជាពិសេសនៅពេលយប់ ក្នុងកាលៈទេសៈនៃសង្គ្រាម ភាពវឹកវរផ្នែកនយោបាយ គ្រោះមហន្តរាយ ឬការរាតត្បាតនៃជំងឺឆ្លងជាសកល :


t_main: បម្រាស់
t_pron: [បំ-រ៉ាស់]
t_pos: ប.
t_exam: ក្មួយឯងជាអ្នកទ័លក្រ, ឯងខំបម្រើបម្រាស់លោកទៅ ...។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ បម្រើ ថា បម្រើបម្រាស់ គឺទទួលភារៈតាមកិច្ចដែលគេប្រើប្រាស់ ឬទទួលរ៉ាប់រងកិច្ចការខ្ពស់ទាបគ្រប់យ៉ាងតាមពាក្យដែលគេប្រើ :


t_pos: ន.
t_exp:
ក្នុងសម័យបុរាណ គេហៅមនុស្សជាទាសៈឬទាសីដែលម្ចាស់ទ្រព្យគេប្រោសប្រាណ គេលែងឱ្យរួចភុជិស្សជន គឺដែលគេលែងឱ្យរួចជាអ្នកជា។


t_main: បរ
t_subscrip: 1
t_pron: [ប]
t_pos: កិ.
t_exam: បររទេះ, បររថ, បរសេះ, បរដំរី។
t_exp:
ដឹក, នាំ, បញ្ជូន, បណ្ដេញឱ្យទៅមុខ ដោយជិះ, ដោយដើរកាល់, ដើរអម, ដើរតាម, តម្រង់ឱ្យត្រង់តាមលំអាន តាមផ្លូវដែលត្រូវការ :


t_main: បរទារកម្ម
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ៈ-ទា-រៈ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: អំពើដែលបុរសប្រព្រឹត្តខុសចំពោះភរិយារបស់អ្នកដទៃ គឺអំពើលួចប្រពន្ធគេ :
t_notes: (ម.ព. បរាភព ផង)។
t_exam:
បរទារកម្ម ជាអំពើលាមកអាក្រក់របស់បុរសពាយងាយ ឈ្លក់ចិត្តងប់ស៊ប់ក្នុងអបាយមុខឈ្មោះឥត្ថីធុត្តៈ ឬ ឥត្ថីធូត, ស្ត្រីទ្យូត។


t_main: បរធន
t_pron: [ប-រ៉-ធន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬមូលនិធិដែលបានផ្ទេរទៅឱ្យបរធនបាលគ្រប់គ្រង និងចាត់ចែងសម្រាប់ជាប្រយោជន៍ដល់អត្ថគាហកៈទៅតាមលក្ខខណ្ឌដែលបានកំណត់ដោយលិខិតបរាធនបាលកិច្ច ឬបទបញ្ញត្តិជាធរមាន។


t_main: បរធនបាល
t_pron: [ប-រ៉-ធន់-នៈ-បាល] ឬ [ប៉ៈ-រ៉-ធន់-នៈ-បាល]
t_pos: ន.
t_exp:
បុគ្គលដែលទទួលសិទ្ធិគ្រប់គ្រង និងចាត់ចែងបរធនពីបរធនបាលទាយកសម្រាប់ជាប្រយោជន៍ដល់អត្ថគាហកៈទៅតាមលក្ខខណ្ឌដែលបានកំណត់ដោយលិខិតបរធនបាលកិច្ច ឬបទបញ្ញត្តិជាធរមាន។


t_main: បរធនបាលកិច្ច
t_pron: [ប-រ៉ៈ-ធន់-នៈ-បា-ឡៈ-កិច]
t_pos: ន.
t_exp:
កិច្ចការគ្រប់គ្រងនិងចាត់ចែងបរធន ដែលផ្ដល់ដោយបរធនបាលទាយកសម្រាប់ជាផលប្រយោជន៍ដល់អត្ថគាហកៈ ដោយអនុលោមតាមលិខិតបរធនបាលកិច្ចឬបទបញ្ញត្តិជាធរមាន។


t_main: បរធនបាលទាយក
t_pron: [ប-រ៉-ធន់-នៈ-បា-ឡៈ-ទា-យក់] ឬ [ប៉ៈ-រ៉-ធន់-បា-ឡៈ-ទា-យក់]
t_pos: ន.
t_exp:
បុគ្គលដែលបង្កើតនិងកំណត់លក្ខខណ្ឌនៃបរធនបាលកិច្ច និងផ្ដល់ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬមូលនិធិដំបូងទៅក្នុងបរធនបាលកិច្ច។


t_main: បរម
t_pron: [ប-រ៉ុម]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ.
t_exp:
ឧត្តម, ខ្ពង់ខ្ពស់, ប្រសើរ, ល្អប្រពៃ; ក្រៃលែង។ ពាក្យនេះគេច្រើនប្រើជាបទសមាសភ្ជាប់ជាខាងដើមសព្ទឯទៀត (អ.ថ. ប រ៉ុម-ម៉ៈ) ដូចជា :

t_exam:
ព្រះបរមគ្រូ, ព្រះបរមសាស្ដា; បរមនាថ; បរមបពិត្រ; ព្រះបរមរាជវាំង; ព្រះបរមរាជឱង្ការ; បរមលាភ; បរមសុខ; ព្រះបរមសព ជាដើម។


t_main: បរមកោដ្ឋ
t_pron: [ប-រ៉ុម-ម៉ៈ-កោត]
t_source: (បា. បរម "ឧត្តម, ..." + កោដ្ឋ "ជង្រុក, ... កោដ្ឋ")
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះករុណាបរមកោដ្ឋ ឬ ហ្លួងបរមកោដ្ឋ។
t_exp:
ព្រះបរមនាមនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ... (ព្រះអង្គដួង) ជាព្រះវររាជបិតានៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះនរោត្តម ... និងព្រះបាទសម្ដេចព្រះសិរីសុវត្ថិ (ស៊ីសុវត្ថិ) ... ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :


t_main: បរមាឃ
t_pron: [ប-មាក]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះរាជពិធីបរមាឃ ឬ ពិធីបរមាឃ។
t_exp:
ឈ្មោះព្រះរាជពិធីមួយយ៉ាងពីក្នុងបុរាណរាជ្យ, ធ្វើក្នុងខែមាឃ, មានពិធីហែស្ដេចមាឃ, បរសេះ, បរគោ, បរក្របី ប្រណាំង ហើយបរក្របីបញ្ជល់រាង, រួចធ្វើភ្នំស្រូវមួយឱ្យពួកបារគូទាំង៤ក្រុម នាំគ្នាដុតភ្នំស្រូវនោះ, ក្នុងវេលាភ្លើងកំពុងតែឆេះ, មន្ត្រីទីស្ដេចត្រាញ់ខេត្តក្រៅ៥នាក់ កាវរំលំភ្នំស្រូវនោះ, បើភ្នំស្រូវនោះរលំទៅទិសណា សន្មតថាពួកប្រជាជនក្នុងទិសនោះ នឹងធ្វើស្រូវបានផលច្រើន :


t_main: បរមាភិសេក
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ៈ-ម៉ា-ភិ-សែក]
t_source: (បា. បរម + អភិសេក)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អភិសេក ផង)។
t_exp:
ការអភិសេកដ៏ឧត្តម គឺការបានត្រាស់នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលពួកទេវតាត្រេកអរបាចសាចផ្កាទិព្វផ្សេងៗ និងការរលាស់ទឹកក្រអូបបូជាថ្វាយជយមង្គល។ ការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខ ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមចំពោះក្សត្រិយ៍ ដើម្បីលើកតម្កើងព្រះអង្គឱ្យបានជាក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យពេញទី :

t_exam:
ព្រះមហាក្សត្រិយ៍អង្គនេះ តាំងពីទ្រង់បានទទួលបរមាភិសេកហើយមកទ្រង់ប្រព្រឹត្តកាន់ខ្ជាប់នូវទសពិធរាជធម៌ជាដរាប។


t_main: បរមិន្ទ
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ៈ-មិន] ឬ [ប៉ៈ-រ៉ៈ-មេន]
t_source: (បា. បរម + ឥន្ទ > បរមិន្ទ; សំ. បរម + ឥន្ទ្រ > បរមេន្ទ្រ)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ដែលជាធំក្រៃលែង; អ្នកដែលជាធំក្រៃលែងជាងពួកមនុស្ស (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ) :
t_exam:
បពិត្រព្រះបរមិន្ទ នរិន្ទនរបតី ស្រីសម្មតិទេព ក្សត្រថ្លៃប្រសើរអើយ ...(ពាក្យទេសនាប្រែរយជាពាក្យកម្រងកែវក្នុងសម័យបុរាណ មានសាស្ត្រាមហាជាតក៍ជាដើម)។ (ព.កា.) សូមព្រះបរមិន្ទនរាធិបតិន្ទ ទ្រង់ព្រះមេត្តា ប្រទានឱកាស ឱ្យរាស្ត្រប្រជា ចូលគាល់ក្សត្រា នាគ្រាឥឡូវ។


t_main: បរមោវាទ
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ៈ-ម៉ោ-វ៉ាត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឱវាទដ៏ឧត្តម, ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ គឺឱវាទដែលអ្នកប្រតិបត្តិតាម អាចបានសម្រេចប្រយោជន៍ដ៏ល្អ បានសេចក្ដីសុខចម្រើននិងសេចក្ដីស្ងប់។


t_main: បរា
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ា]
t_source: (សំ. បរា និ. "ខាងមុខ; បា. សាបសូន្យ; ចាញ់ ...")
t_pos: កិ.
t_exp:
ធ្វើឱ្យវិនាស, ឱ្យអាប់ឱន, ឱ្យខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ; ច្រើននិយាយថា ទេវតាបរាមុខ គឺទេវតាធ្វើឱ្យអាប់មុខ ឱ្យខូចឈ្មោះ (ព.សា.)។


t_main: បរាភព
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ា-ភប់]
t_source: (សំ.បា. បរាភវ)
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីវិនាស, សេចក្ដីហិនហោច :
t_exam:
នរណាលេងស្រី, នរណាលេងស្រា, នរណាលេងល្បែងស៊ីសង (ជាអំពើពាលា) ទ្រព្យធននានា ដែលខ្លួនរកបានហើយក៏ទុកដាក់ពុំគង់ នរជននោះតែងតែលិចលង់ក្នុងសេចក្ដីវិនាសអន្តរាយ (គួរឱ្យនឹកស្ដាយពន់ពេក), អំពើទាំងនោះឈ្មោះថាជា ប្រធាន ឬជាប្រមុខនៃបរាភព (ព្រះបរមោវាទនៃព្រះសម្ពុទ្ធមានក្នុងគាថាបរាភវសូត្រ)។


t_main: បរាសិតភាព
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ា-សិ-តៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exam: ទំនាក់ទំនងសហប្រាណមាន៣ប្រភេទ គឺភាពប្រជួយ ភាពបន្លម និងបរាសិតភាព។
t_exp:
ទំនាក់ទំនងរវាងសារពាង្គកាយពីរដែលនៅក្នុងនោះសារពាង្គកាយមួយ រស់នៅក្នុងឬលើសារពាង្គកាយធ្មួល ហើយទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីធ្មួល :


t_main: បរិការណ៍
t_pron: [ប៉-រ៉ិ-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
ការណ៍ទាំងឡាយដែលកើតមុននិងក្រោយព្រឹត្តិការណ៍មួយ។ ពាក្យនេះប្រើខុសពីបរិបទដែលសំដៅដល់ខ្លឹមសារណាមួយដែលត្រូវលើកឡើងនៅពីមុខឬពីក្រោយសេចក្ដីមួយ។ ក្នុងន័យសេដ្ឋកិច្ច«បរិការណ៍»ប្រើសំដៅបង្ហាញការណ៍ណាមួយដែលកើតឡើងនៅជុំវិញព្រឹត្តិការណ៍មួយ។


t_main: បរិក្ខារចោឡៈ
t_pron: [ប៉ៈ-រិក-ខា-ចោ-ឡៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងបរិក្ខាររាយរង ដែលភិក្ខុត្រូវការប្រើប្រាស់ក៏បាន មិនបាច់ប្រើក៏បាន ដូចយ៉ាងកន្សែងជូតមុខ វត្ថព័ន្ធ អង្ស័កដើមនោះដែរ មានក៏បាន មិនបាច់មានក៏បាន (ព.វិ.)។


t_main: បរិចារកិច្ចយោធា
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ិ-ចា-រ៉ៈ-កិច-យោ-ធា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ច្ប.) កាតព្វកិច្ចការពារមាតុភូមិ, ករណីយកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋគ្រប់រូបចាប់ពីអាយុ១៨ឆ្នាំឡើងទៅក្នុងការចូលបម្រើក្នុងជួរកងទ័ព (តាមលក្ខខណ្ឌដែលមានចែងក្នុងច្បាប់) :

t_exam:
ជាទូទៅ បរិចារកិច្ចយោធាមានរយៈពេល១៨ខែ ប៉ុន្តែនៅពេលប្រទេសមានសង្គ្រាម រយៈពេលនេះអាចត្រូវពន្យារឱ្យវែងជាងនេះ។


t_main: បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ិញ-ញ៉ា-បាត់-ជាន់-ខ្ពស់]
t_pos: ន.
t_exam: ការប្រឡងជ្រើសរើសនិស្សិតចូលសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់។
t_exp:
កម្រិតសិក្សាបន្ទាប់ពីបរិញ្ញាបត្រដែលតម្រូវឱ្យនិស្សិតសិក្សាជាទូទៅរយៈពេល២ឆ្នាំ។ គេអាចហៅថា អនុបណ្ឌិត ក៏បាន :


t_main: បរិទស្សន៍
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ិ-ទស់]
t_pos: ន.
t_exam: សិស្សឡើងរាយការណ៍ពីអ្វីដែលពួកគេបានមើលឃើញ ដោយឆ្លងកាត់បរិទស្សន៍។
t_exp:
ឧបករណ៍ឆ្លុះមានរាងជាបំពង់បញ្ឈរវែង មានកញ្ចក់ប្លង់ពីរស្របនិងឈមគ្នា ដាក់ទ្រេតក្រោមមុំ៤៥ដឺក្រេនៅចុងសងខាងបំពង់ឈរមួយ ដែលអាចឱ្យយើងមើលឃើញទិដ្ឋភាពនៅខាងលើ ពីផ្នែកខាងក្រោម :


t_main: បរិនាយក
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ិ-នា-យក់]
t_source: (បា.; សំ. បរិណាយក)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដឹកនាំ, អ្នកត្រួតត្រាដឹកនាំគេដោយសព្វគ្រប់, ដោយហ្មត់ចត់ :
t_exam:
លោកអភិបាលខេត្ត ជាបរិនាយកក្នុងខេត្តរបស់ខ្លួន, លោកអភិបាលស្រុក ជាបរិនាយកក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន, នាយសង្កាត់ ជាបរិនាយកក្នុងសង្កាត់របស់ខ្លួន។ល។


t_main: បរិនិញ្វន
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ិ-និប-ពាន]
t_pos: ន.
t_exp: ភាពរួចផុតពីទុក្ខ ដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ជឿថាអាចសម្រេចបានដោយការបំបាត់អវិជ្ជានិងរំលត់តណ្ហា :
t_exam:
ពិធីបុណ្យពិសាខបូជា គឺរំលឹកខួបដល់ថ្ងៃដែលព្រះពុទ្ធ ប្រសូត ត្រាស់ដឹង និងចូលបរិនិញ្វនក្នុងព្រះជន្ម៨០ព្រះវស្សា។


t_main: បរិបូណ៌
t_subscrip: 2
t_pron: [ប-រ៉ិ-បូ] ឬ [ប-បូ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បរិបូរនិងបរិបូណ៌{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, សព្វថ្ងៃនេះ ដាក់ទៅជាស្រុក ហៅថា ស្រុកបរិបូណ៌ រួមចូលក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។


t_main: បរិភោគ
t_pron: [ប-រ៉ិ-ភោក]
t_source: (សំ.បា.)
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exp:
ការចម្អែតអាត្មា (ស៊ី) ; ការប្រើប្រាស់ (ប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬគ្រឿងប្រើផ្សេងៗ មានគ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់, ផ្ទះលំនៅជាដើម ហៅដោយរួបរួមថា បរិភោគ ដូចគ្នា)។


t_main: បរិមាណ
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ិ-ម៉ាន]
t_source: (បា)
t_pos: ន.
t_exp: ការរាប់, ការគ្នេរមើលដោយសព្វគ្រប់, ប្រមាណ, ចំនួន :
t_exam:
ផលិតផលស្រូវក្នុងឆ្នាំនេះ ឃើញថាមានបរិមាណលើសពីឆ្នាំមុនច្រើន មកពីមានទឹកភ្លៀងស្រួលផង កសិករក៏ធ្វើស្រែដោយយកចិត្តទុកដាក់ណាស់ផង។


t_main: បរិយាបន្ន
t_pron: [ប៉-រ៉ិ-យ៉ា-បាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការផ្ដល់សេវា ការប្រើប្រាស់សេវានានានៅតាមគ្រឺះស្ថានសិក្សាសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូបដោយមិនគិតពីពិការភាព ឋានៈ យេនឌ័រ ពណ៌សម្បុរ សាសនា ជាតិសាសន៍ ស្ថានភាព និងជីវភាពគ្រួសារ។


t_main: បរិយាបន្នកម្ម
t_pron: [ប៉-រ៉ិ-យ៉ា-បាន់-នៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: ការបង្កលក្ខណៈឱ្យជនពិការមានការងារធ្វើជាបរិយាបន្នកម្មនៃដំណើរការអភិវឌ្ឍសង្គម សេដ្ឋកិច្ច។
t_exp:
វិធានការឬគោលនយោបាយដែលរាប់បញ្ចូល ឬផ្ដល់លទ្ធភាពដល់អ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពីដំណើរការនៃការអនុវត្ត គម្រោងកម្មវិធីឬគោលនយោបាយ :


t_main: បរិវត្តន៍វប្បធម៌
t_pron: [ប៉-រ៉ិ-វាត់-វ៉ាប់-ប៉ៈ-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រែប្រួលភស្តុតាងបុរាណវត្ថុវិទ្យាដោយសារសកម្មភាពមនុស្សនាសម័យក្រោយៗដូចជាការជីកកកាយ ការជួសជុល ការប្រើប្រាស់ និងសកម្មភាពផ្សេងៗទៀត។


t_main: បរិវិតក្ក
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ិ-វិ-ត័ក-កៈ] ឬ [ប៉ៈ-រ៉ិ-វិ-តក់]
t_source: (បា.; សំ. បរិវិតក៌)
t_pos: ន.
t_exp: សេចក្ដីត្រិះរិះ, តម្រិះ, សេចក្ដីជញ្ជឹងគិត :
t_exam: មានបរិវិតក្ក។
t_notes:
(ដើម្បីឱ្យភាសាជាតិមានឧត្តមភាព, ត្រូវអានថា ប៉ៈ-រ៉ិ-វិ-តក់ ឬ ប៉ៈ-រ៉ិ-វិ-ត័ក-កៈ តាមគួរដល់ការប្រកប, ពុំគួរអានថា ប៉ៈ-រ៉ិ-វិ-តុក ឡើយ, ទោះបីធ្លាប់មាត់ហើយ ក៏គួរតែលះបង់ទម្លាប់នោះចេញ កុំឱ្យអ្នកហ្មត់ចត់គេរិះគន់បាន)។


t_main: បរិស្ថាន
t_pron: [ប៉ៈ-រ៉ិ-ថាន]
t_pos: ន.
t_exam: ការការពារបរិស្ថានជាភារកិច្ចរបស់មនុស្សយើងទាំងអស់គ្នា។
t_exp:
មជ្ឈដ្ឋានជុំវិញទាំងអស់ (សំណុំរូបសាស្ត្រ សំណុំគីមី សំណុំជីវសាស្ត្រ) ដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើជីវិតនិងការលូតលាស់របស់មនុស្ស សត្វ ឬរុក្ខជាតិ :


t_poly: b
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_exp: ផ្សាយសេចក្ដី, ដែលផ្សាយសេចក្ដីឱ្យឮសាយសុស :
t_exam:
ដើរបរិហារ, និយាយបរិហារ គឺនិយាយផ្សាយសេចក្ដីឱ្យឮសាយសុស (ច្រើនប្រើតែខាងការនិយាយអាក្រក់ពីគេ) កុំបរិហារកេរ្តិ៍គេ។


t_main: បរិហារកេរ្តិ៍
t_pron: [ប-រ៉ិ-ហា-កេ]
t_pos: កិ.
t_exp:
ការលើកឡើងនូវទឡ្ហីករណ៍ឬការទម្លាក់កំហុសដោយអសុទ្ធចិត្ត ដែលនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់កិត្តិយសឬកិត្តិសព្ទបុគ្គលឬស្ថាប័ន ដោយសម្ដី លិខិត ឬគំនូរនៅទីសាធារណៈ ឬតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសោតទស្សន៍នានា។


t_main: បរីក្សា
t_pron: [ប៉ៈ-រីក-សា]
t_pos: ន.
t_exp:
ការពិសោធ ឬការសាកល្បងទៅលើអ្វីមួយ ក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ ដើម្បីឱ្យដឹងពីសមត្ថភាព គុណភាព ឬភាពសក្ដិសមរបស់វា។


t_main: បលិពោធ
t_pron: [ប៉ៈ-លិ-ពោធ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីកង្វល់, សេចក្ដីរវល់ក្នុងកិច្ចការណាមួយ ដែលធ្វើឱ្យខ្វល់ចិត្ត។ បលិពោធនេះនៅក្នុងកថិនកម្មមាន ២គឺ អាវាសបលិពោធ (កង្វល់ចំពោះអាវាស), ចីវរបលិពោធ (កង្វល់ចំពោះចីវរ) :

t_exam:
ភិក្ខុនៅមានបលិពោធក្នុងអាវាស, មាតាបិតាមានបលិពោធចំពោះបុត្រធីតា ធ្វើឱ្យគាត់មានកង្វល់រកតែទៅសមាទានសីលមិនកើត។


t_main: បវេសនកាល
t_pron: [ប៉ៈ-វ៉េ-សៈ-ណៈ-កាល]
t_pos: ន.
t_exp: កាលដែលសិស្សត្រូវចូលរៀនវិញ នៅវេលាផុតវិស្សមកាល :
t_exam:
ក្នុងបវេសនកាលម្ដងៗ សិស្សទាំងឡាយតែងមានទឹកមុខញញឹមរីករាយដោយបានចួបមិត្ររបស់ខ្លួនដែលបែកឃ្លាតគ្នាពីរបីខែក្នុងវិស្សមកាល ហើយតែងសង្ឃឹមថា ខ្លួននឹងបានក្រេបជញ្ជក់នូវវិជ្ជាប្លែកៗ តទៅទៀត។


t_main: បស្ចិមប្រទេស
t_pron: [ប័ស-ចិម-ប្រ-ទេស]
t_pos: ន.
t_exam: សិល្បៈវប្បធម៌បស្ចិមប្រទេស, ម្ហូបអាហារតាមបែបបស្ចិមប្រទេស។
t_exp:
បស្ចិមលោក, លោកខាងលិច, បណ្ដាប្រទេសស្ថិតនៅប៉ែកខាងលិចទ្វីបអឺរ៉ុប រួមទាំងអាម៉េរិកខាងជើង (ស.រ.អា.និងកាណាដា) :


t_main: បហរណវត្ថុ
t_pron: [ប៉ៈ-ហៈ-រ៉ៈ-ណៈ-វ័ត-ថុ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងសម្រាប់ប្រហារ, សម្រាប់វាយ មានបាតដៃ, ដំបង, ព្រនង់, កាំបិត ពូថៅ ឬវត្ថុផ្សេងៗជាច្រើនទៀត ដែលគេអាចយកមកវាយគ្នាឱ្យមានរបួសស្នាម ឬស្លាប់បាន, ជួនកាលគេជេរគ្នាដោយវាចា ក៏ហៅថាប្រហារដែរ។


t_main: បា
t_pron: [បា]
t_poly: ១)
t_pos: សព្វ.
t_exp: អ្នក។
t_source:
(សំ.បា. បា អ.ថ. ប៉ា. កិ. "ផឹក; គ្រប់គ្រង"; ន. "អ្នកផឹក ទឹក, អ្នកគ្រប់គ្រង, អ្នករក្សា, អ្នកទំនុកបម្រុង")


t_main: បាកាន
t_subscrip: 2
t_pron: [បា-កាន]
t_pos: ន.
t_exp: តួប៉មទាំងប្រាំនៅរួតទីបីនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត :
t_exam:
(ព.កា.) មានរូបបីជាន់ ល្អល្អះគ្រាប់គ្រាន់ ត្រសោលត្រសំ ជាសារពើសូត រហូតដល់កំ- ពូលពេជ្រឧត្តម បាកានទាំងប្រាំ។ (ល្បើកអង្គរវត្ត)។


t_main: បាក់
t_subword: បាក់ស្មារតី
t_pron: [បាក់-ស្មា-រៈ-ដី]
t_pos: កិ.
t_exp:
ឆាប់ភ័យខ្លាច លែងមានសេចក្ដីក្លាហាន និងទំនុកចិត្តលើខ្លួនឯងដោយសារនរណាម្នាក់ ឬព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយ ដែលធ្វើឱ្យគេលែងចង់ធ្វើរឿងដដែលនោះ។


t_main: បាក់តេរី
t_pron: [បាក់-តេ-រី]
t_source: (បារ. Bactéries)
t_pos: ន.
t_exam: បាក់តេរីនៅក្នុងយ៉ាអួជាបាក់តេរីមានប្រយោជន៍។
t_exp:
ភាវៈរស់ឯកកោសិកាមានទំហំតូចមើលឃើញដោយមីក្រូទស្សន៍ មានរាងជាស៊្វែរ ដំបង ឬក្បៀស ហើយរស់នៅក្នុងដី ទឹក និងខ្យល់ អាចជាមានប្រយោជន៍ឬបង្កជំងឺដល់មនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ :


t_main: បាក់តេរីវិទ្យា
t_pron: [បាក់-តេ-រី-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីលក្ខណៈ សណ្ឋាន ការលូតលាស់ វដ្ដជីវិត និងសកម្មភាពរបស់បាក់តេរីទៅលើសព៌ាង្គកាយមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ :

t_exam:
បាក់តេរីវិទ្យាជាមុខវិជ្ជាមូលដ្ឋានមួយដែលសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីបាក់តេរីក្នុងវិស័យជីវសាស្ត្រ វេជ្ជសាស្ត្រ និងកសិកម្ម។


t_main: បាក់រទេះ
t_pron: [បាក់-រ-ទេះ]
t_pos: កិ.
t_exam: ពស់វែកបាក់រទេះ, ខ្លាបាក់រទេះ។
t_exp:
(ព.ប្រ.) លង់ទ្រនេសទៅណាមិនរួចដោយត្រូវនឹងគ្រឿងប្រហារមានរបួសជាទម្ងន់, ដូចជារទេះបាក់ (និយាយចំពោះតែសត្វកាច) :


t_main: បាងកក
t_pron: [បាង-កក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះក្រុងរបស់ប្រទេសសៀមដែលតាំងជារាជធានីសព្វថ្ងៃនេះ; ក្នុងសម័យនេះ សៀមហៅថា ក្រុងទេពមហានគរ ឬហៅត្រឹមតែ ក្រុងទេព ក៏បាន។


t_main: បាចសរ
t_pron: [បាច-ស]
t_pos: ន.
t_exam: លេងបាចសរ, ល្បែងបាចសរ (ល្បែងបាចទឹកសររកគ្នា)។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងលេងទឹកមួយប្រភេទសម្រាប់ពួកក្មេងលេងបាចទឹកមុជទឹកចាប់ញៀចគ្នា គឺក្មេងម្នាក់បាចទឹកទៅរកក្មេងម្នាក់ដោយស្រែកថា បាចសរ! ហើយមុជគេចក្នុងទឹក, ក្មេងម្នាក់ដែលមិនមុជទឹកនោះប្រុងចាំចាប់ញៀច, បើឃើញងើបត្រង់ជិតខ្លួន ក៏ស្ទុះទៅចាប់ស្លឹកត្រចៀកជាប់ស្រែកថា ញៀច!, បើអ្នកមុជងើបនោះគេចរួចក៏ខានញៀច :


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ទៀន{¥¥}១{££}ឬតៀន ផង)។
t_exp:
កាស១បាច់ គឺកាសចំនួន១០ត្រណោត, ក្នុង១ត្រណោតមានកាស១០តៀន, ក្នុង១តៀនមានកាស ៦០គឺចំនួន ២សេន។ ប្រើតែក្នុងសម័យចាយកាស។


t_main: បាច់
t_subscrip: 2
t_pron: [បាច់]
t_pos: កិ.
t_exp:
ពាក្យមានអត្ថន័យថា ត្រូវតែ, ពុំគួរខាន (ជាវេវ, នៃពាក្យ ចាំបាច់) ជាពាក្យសម្រាប់និយាយប្រកបជាមួយនឹងពាក្យបដិសេធ កុំ, មិន, ពុំ, ឥត :

t_exam:
កុំបាច់អី, កុំបាច់ទៅ, មិនបាច់ទេ, មិនបាច់ហៅគេឱ្យមកទេ; ពុំបាច់ឡើយ, ពុំបាច់ឱ្យទៀតឡើយ; ឥតបាច់ទេ, ឥតបាច់និយាយទៀតទេ។


t_main: បាញ់ឌុក
t_pron: [បាញ់-ឌុក]
t_source: (យ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបង្អែមមួយប្រភេទស្រដៀងនឹងនំកូរ មានពណ៌បៃតងដោយសារទឹកស្លឹកតើយប៉ុន្តែមានរសសាប ពេលបរិភាគគេលាយជាមួយនឹងទឹកស្ករ ល្ង និងខ្ទិះដូង។


t_main: បាញ់ស៊ុង
t_pron: [បាញ់-ស៊ុង]
t_source: (យ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទស្រដៀងនំបញ្ចុក តែមានសរសៃធំជាង បរិភោគផ្សំជាមួយនឹងសាច់ឆ្អិន បន្លែស្រស់ លាយនឹងទឹកត្រី។


t_main: បាញ់ហយ
t_pron: [បាញ់-ហយ]
t_source: (យ.)
t_pos: ន.
t_exam: គេច្រើនធ្វើបាញ់ហយសម្រាប់ពិធីបុណ្យ។
t_exp:
ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទស្រដៀងនំបញ្ចុក តែមានសរសៃល្អិតជាង បរិភោគផ្សំជាមួយនឹងសាច់ឆ្អិន បន្លែស្រស់ លាយនឹងទឹកត្រី :


t_main: បាដិទេសនីយ
t_pron: [ប៉ា-ដិ-ទេ-សៈ-ណី-យ៉ៈ]
t_source: (បា. បាដិទេសនីយ; សំ. ប្រាតិទេសនីយ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះអាបត្តិជាទេសនាគាមិនី មួយផ្នែកមាន ៤សិក្ខាបទ (ក្នុងពួកអាបត្តិ ៧កង) សម្រាប់ភិក្ខុពុទ្ធសាសនិក (ព.វិ.)។


t_main: បាណកសត្វ
t_pron: [បា-ណក់-ស័ត] ឬ [ប៉ា-ណៈ-កៈ-ស័ត]
t_pos: ន.
t_exam: ស្រមោច មូស មេអំបៅ រុយ ឃ្មុំ ជាបាណកសត្វ។
t_exp:
សត្វល្អិតគ្មានឆ្អឹងខ្នងមានដងខ្លួនកង់ៗចែកជាបីផ្នែក ក្បាល ទ្រូង និងពោះ មានជើងបីគូ ពុកឬអង់តែនមួយគូ ហើយជាទូទៅមានស្លាប :


t_poly: ២)
t_exam: ធ្វើបាតុកម្មសម្ដែងការមិនពេញចិត្តចំពោះរឿង ...; បាតុកម្មនៃពួកកម្មករ ...។
t_exp:
ការលើកគ្នាដើរដង្ហែជាក្បួនដើម្បីសម្ដែងសេចក្ដីមិនពេញចិត្តចំពោះអំពើអ្វីនីមួយ ឬទទូចសុំស្រុះគ្នាឱ្យសម្រេចផលប្រយោជន៍អ្វីមួយតាមសេចក្ដីពេញចិត្តខ្លួនទាំងអស់គ្នា :


t_poly: ២)
t_exam: ផ្កាយដុះកន្ទុយជាបាតុភូតមួយក្នុងសកលលោក។
t_exp:
ហេតុដែលបណ្ដាលឡើងឯងៗដោយធម្មជាតិ ហើយដែលគួរឱ្យចង់មើលចង់ត្រិះរិះពិចារណាមើល ដូចជាការកក្រើកផែនដីជាដើម; សត្វ, មនុស្សឬវត្ថុផ្សេងៗដែលមានអាការៈណាមួយចម្លែកអស្ចារ្យខុសពីធម្មតា :


t_main: បាត្រ
t_pron: [បាត]
t_source: (សំ.; បា. បត្ត)
t_pos: ន.
t_exp: ភាជនៈធ្វើដោយដែកឬដោយដី មានរាងជ្រៅក្រឡូមសម្រាប់បព្វជិតក្នុងពុទ្ធសាសនាប្រើការទទួលចង្ហាន់ :
t_exam: បាត្រដែក, បាត្រដី។
t_notes:
(នៅជម្ពូទ្វីប ប្រទេសឥណ្ឌា ទោះបីគ្រហស្ថសាមញ្ញក៏ប្រើបាត្រដីដាក់បាយបរិភោគដែរ, គេហៅថា ប៉ាត្រៈ ដោយហេតុនេះបានជាកាលដែលព្រាហ្មណ៍ទាំង៥ នាក់នោះមានឈ្មោះ កោណ្ឌញ្ញៈ ជាដើមដែលហៅថា បញ្ចវគ្គិយ នាំគ្នាទៅទិញបាត្រនិងចីវរពីផ្សារយកមកអធិដ្ឋានផ្នួសតាម ព្រះសិទ្ធត្ថសក្យមុនីគោតម ឯ ចីវរ ក្នុងសម័យណាក៏មានព្រោះអ្នកបួសខាងលទ្ធិព្រាហ្មណិកគេប្រើ កាសាវៈ គឺសំពត់ជ្រលក់អម្ចត់ដែរ ...)។


t_main: បាទ
t_subscrip: 4
t_pron: [បាត]
t_pos: សព្វ.
t_exp:
ខ្ញុំព្រះបាទម្ចាស់ បុ. ខ្ញុំ, ខ្លួនខ្ញុំ; ពាក្យសម្រាប់មន្ត្រីស័ក្ដិតូចឬរាស្ត្រប្រជានិយាយទៅរកសេនាបតី, រដ្ឋមន្ត្រី; សរសេរជា ខ្ញុំប្របាទម្ចាស់ ក៏មាន។ ខ្ញុំព្រះបាទ បុ. ខ្ញុំ, ខ្លួនខ្ញុំ; ពាក្យសម្រាប់មន្ត្រីស័ក្ដិធំតែមិនមែនសេនាបតី, មិនមែនជារដ្ឋមន្ត្រី និយាយទៅរកសេនាបតី ឬមន្ត្រីស័ក្ដិតូចឬក៏រាស្ត្រប្រជានិយាយទៅរកមន្ត្រីស័ក្ដិធំក្រៅពីសេនាបតី; សរសេរជា ខ្ញុំប្របាទ ក៏មាន។ ខ្ញុំបាទ បុ. ខ្ញុំ, ខ្លួនខ្ញុំ; ពាក្យសម្រាប់មន្ត្រីស័ក្ដិតូចឬរាស្ត្រនិយាយទៅរកមន្ត្រីដែលមានស័ក្ដិធំជាងខ្លួន ឬក៏រាស្ត្រនិយាយទៅរករាស្ត្រផង។


t_main: បាន
t_subscrip: 2
t_pron: [បាន]
t_pos: កិ.
t_exp:
ពាក្យជាជំនួយកិរិយាសព្ទជាអតីតកាលសម្រាប់និយាយផ្សំខាងដើមនៃកិរិយាសព្ទដើម្បីឱ្យច្បាស់លាស់ថា រួចហើយ ដូចជា បានឃើញ, បានដឹង, បានឮ, បានឱ្យ ជាដើម។


t_main: បាបធម៌
t_pron: [បា-ប៉ៈ-ធ័រ]
t_source: (សំ.; បា. បាបធម្ម)
t_pos: ន.
t_exp:
ធម៌លាមក, អាក្រក់ គឺសភាវៈដែលជាជំនួយចិត្ត នាំចិត្តឱ្យហ៊ានធ្វើអំពើអាក្រក់ ដូចយ៉ាងសេចក្ដីច្រណែនឈ្នានីស, ឥតអៀនខ្មាស ឥតរាងរអាទៅរកអំពើអាក្រក់ ជាដើម។


t_main: បាយ
t_pron: [បាយ]
t_poly: a
t_exp: ភោជនាហារដែលចម្អិនដោយអង្ករស្ងោររំងាស់ហើយសម្រិត ឬសង្កត់យកទឹកចេញរួចផ្ងំឱ្យងំ :
t_exam: បាយខ្សាយ, បាយដំណើប។
t_notes:
(បរិភោគបាយ, ពីសាបាយ, ហូបបាយ, ទទួលទានបាយ, អាស្រ័យបាយ, ស៊ីបាយ ជាពាក្យហៅដោយសរុបរួមការបរិភោគភោជនាហារមានបាយជាដើម ក្នុងវេលាមួយតាមពេលកំណត់)។


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exam: អ្នកទាំងអស់គ្នា បាយហើយឬនៅ? ទៅបាយឯណា?; ម៍បាយជាមួយគ្នា!
t_exp:
បរិភោគ, ស៊ី (បាយ នេះជា ន. ប៉ុន្តែខ្មែរយើងប្រើក្នុងអត្ថន័យសាមញ្ញជា កិ. ដោយរួបរួមជាការបរិភោគភោជនាហារក្នុងមួយពេល, ច្រើននិយាយដោយខ្លី) :


t_poly: ២)
t_exam: តើការបោះបាយបិណ្ឌនេះ ពួកប្រេតជាសាច់ញាតិពិតជាអាចទទួលបានមែនឬ?។
t_exp:
ពំនូតបាយដំណើប លាយល្ង សណ្ដែកបាយ សាច់ដូងជាដើម ដែលពុទ្ធបរិស័ទជាតិខ្មែរដង្ហែបោះជុំវិញព្រះវិហារ ដោយសម្គាល់ថាជាការឧទ្ទិសដល់ពួកប្រេតជាញាតិ :


t_main: បាយ
t_subword: ដាំបាយ
t_pron: [ដាំ-បាយ]
t_pos: កិ.
t_exp: ចម្អិនបាយ :
t_notes: (ម.ព. វីតាមីន ផង)។
t_exam:
ដាំបាយ ត្រូវដាក់អង្ករនិងទឹកលៃស្មានឱ្យល្មម កុំជាត់ទឹកបាយចោលព្រោះការជាត់បាយនាំឱ្យបាយមានឱជារសខ្សោយ (ពាក្យទំនើបថា នាំឱ្យខូចវីតាមីន)។


t_poly: ២)
t_exam: ថ្មបាយក្រៀម។
t_exp:
ឈ្មោះថ្មក្រួសសម្បុរក្រហមជាំ កើតមាននៅក្នុងដីដោយអន្លើៗ, សាច់ផុយងាយវាយសំពងបំបែកក៏មាន, សាច់រឹងស្រួយក៏មាន, សាច់រឹងក្ដាំងជាដុំធំៗក៏មាន :


t_main: បាយខុន
t_pron: [បាយ-ខុន]
t_pos: ន.
t_exam: ភ្លេងបាយខុន ឬភ្លេងបាយខុនចងដៃ។
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងខ្មែរមួយមេ សម្រាប់លេងក្នុងមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍, គឺលេងនៅវេលាដែលកូនប្រុសស្រីកំពុងក្រាបផ្ទឹមគ្នាឱ្យពួកញាតិចងដៃ :


t_main: បាយខុំ
t_pron: [បាយ-ខុំ]
t_pos: ន.
t_exam: ពួកក្មេងលេងបាយខុំក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំ។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងមានរន្ធ ១០ក្នុងឈើមានសណ្ឋានទ្រវែងស្រដៀងនឹងពងក្រពើ មានគ្រាប់ ៤២, ដាក់ក្នុងរន្ធ ហៅថា ក្បាលមឿង ឬក្បាលជីមឿង ទាំងពីរខាង ក្នុង ១រន្ធដាក់គ្រាប់ ៥(ជា ១០), រន្ធជាបរិវារ ៨ទៀតក្នុងមួយរន្ធៗ ដាក់គ្រាប់បួនៗ (ជា៣២) ; ពួកក្មេងដែលគ្មានឈើធ្វើក្ដារបាយខុំនោះ នាំគ្នាកាយធ្វើរន្ធលេងផ្ទាល់នឹងដី :


t_main: បាយគំទឹក
t_pron: [បាយ-គំ-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exp:
បាយដែលក្ដាំងនៅជាប់នឹងបាតឆ្នាំង គេចាក់ទឹកត្រាំក្នុងឆ្នាំងឱ្យរីកជ្រាយរបើកចេញពីបាតឆ្នាំង អាចកាយយកបានដោយស្រួល។


t_main: បាយតម្រាំ
t_pron: [បាយ-ដំ-រ៉ាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
បាយដែលដាក់ត្រាំក្នុងទឹកអស់ ១យប់ហើយលាយបរិភោគក្នុងវេលាព្រឹក រាប់ថាជាអាហារនាំឱ្យត្រជាក់ស្រួលខ្លួន តាមទម្លាប់អ្នកត្រូវការប្រើ។


t_main: បាយបត្តបូរ
t_pron: [បាយ-ប័ត-ត្បូ]
t_source: (បា. បត្ត + បូរ; សំ. បាត្រ + បូរ)
t_pos: ន.
t_exp:
បាយបំពេញបាត្រ (បាយរាប់បាត្រ) ឬបាយសម្រាប់បំពេញបាត្រ គឺបាយដែលទាយកគេយកបម្រុងនឹងថែមក្រែងភិក្ខុសង្ឃខ្វះខាតឆាន់មិនគ្រាន់។ ហៅម្យ៉ាងថា បាយបិតបូរ "បាយសម្រាប់បំពេញផលឱ្យប្រេត" គឺបាយដែលទាយកប្រគេនភិក្ខុសង្ឃ ហើយឧទិ្ទសផលបុណ្យជូនទៅបុគ្គលដែលចែកឋានទៅកាន់បរលោកហើយ។


t_main: បាយព្រលឹង
t_pron: [បាយ-ព្រ-លឹង]
t_pos: ន.
t_exp:
បាយដំណើបដាក់ក្នុងដូងខ្ចី ប្រើក្នុងការមង្គលកោរជុកជាដើមសម្រាប់ឱ្យសាមីខ្លួនអ្នកទទួលមង្គលបរិភោគដោយសន្មតថា ចម្រើនព្រលឹងឱ្យមានសេចក្ដីសុខយឺនយូរ (ធ្វើតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។


t_main: បាយសិង្ឃាដក៍
t_pron: [បាយ-សិង-ឃាត]
t_pos: ន.
t_source:
(បា. សឹឃាដក ឬ សិង្ឃាដក; សំ. ស្រិង្គាតក "ផ្លូវឬអ្វីៗដែលមាន សណ្ឋានដូចជាផ្លែក្រចាប់, ផ្លូវបែក ៣, ឬផ្លូវបែក៤, ផ្លូវត្រឡែងកែង")

t_exp:
ឈ្មោះដុំបាយតូចៗបួនដុំដែលដាក់ទើរលើមាត់ឆ្នាំងដាំថ្នាំរំងាប់រោគ ប្រើជាគ្រឿងប្រសិទ្ធីថ្នាំឆ្នាំងឱ្យពូកែ (ប្រើតាមតម្រាគ្រូថ្នាំ)។


t_main: បាយសិង្ឃាដក៍
t_subword: បាយសិង្ឃាដក៍ហ៊ានប្រមាថកន្ទោងចំ
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) និយាយអំពីគេថាឱ្យមនុស្សអ្នកតូចទាបខ្សត់ខ្សោយដែលហ៊ានចូលដណ្ដឹងកូនស្រីអ្នកមានយសស័ក្ដិធំឬអ្នកមានទ្រព្យធនច្រើន, ពុំនោះដែលហ៊ានប្រទូស្ដតតាំងនឹងអ្នកទាំងនោះ, គេប្រៀបដូចជាបាយសិង្ឃាដក៍ជារបស់ថោកទាបជាងកន្ទោងចំដែលសម្រាប់ដាក់ក្នុងទីខ្ពស់ ទីរុងរឿង ដូច្នោះឯង។


t_main: បាយសី
t_pron: [បាយ-សី]
t_pos: ន.
t_exp:
កំណាត់ដើមចេកមានដោតជើងដាក់បញ្ឈរមានរមូរស្លឹកចេកសណ្ឋានម្រាមដៃដោតជាថ្នាក់ៗ មាន ៣ថ្នាក់ ឬ ៥ថ្នាក់, ៧ថ្នាក់, ៩ថ្នាក់ មានដោតផ្កាលាយចម្រុះ, មានដាក់បាយព្រលឹងឬលាជ ដែលហៅថា បាយសី គឺបាយស្រី ឬបាយសិរី តម្កល់ត្រង់ខាងលើកំពូល, បែបនេះហៅថា បាយសីធំ។


t_main: បាយសី
t_subword: បាយសីប៉ាកឆាម
t_pron: [បាយ-សី-ប៉ាក-ឆាម]
t_source: (ស. ប៉ាកជាម អ.ថ. ប៉ាកឆាម, ប៉ាក "មាត់" + ជាម "ចានជាម" = មាត់ចាន);
t_pos: ន.
t_exp:
មានបាយសីមួយបែបទៀត គេមូរស្លឹកចេកសណ្ឋានម្រាមដៃដោតខ្ទាស់ភ្ជាប់គ្នាដាក់គងលើមាត់ចាន, ហៅថា បាយសី ប៉ាកឆាម បាយសីទាំងនេះ សម្រាប់ដាក់តាំងជាគ្រឿងបូជា ឬជាលំអក្នុងពិធីជាមង្គលផ្សេងៗ (ប្រើតាមសណ្ដាប់ស្រុកចំពោះតែអ្នកដែលត្រូវការចង់ធ្វើ)។


t_main: បាយស្រី
t_pron: [បាយ-ស្រី]
t_pos: ន.
t_exam: រាំបើកបាយស្រី។
t_notes: (ម.ព. ជ័យសួស្ដិ៍ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍មានរបៀបដាក់បាយនិងភោជនាហារច្រើនមុខក្នុងតៀបទាំងគូឆ្វេងស្ដាំ មានអ្នកកាន់ដាវរាំបើកគ្របតៀបទាំងនោះ ក្នុងវេលាដែលកូនប្រុសស្រីកំពុងក្រាបផ្ទឹមគ្នាចងដៃសម្រេចមង្គលការ :


t_main: បាយាស
t_pron: [បា-យ៉ាស]
t_source: (បា.; សំ. បាយស ឬ បាយាស)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបាយចម្អិនលាយនឹងទឹកដោះគោ ព្រមទាំងគ្រឿងផ្សំមានតម្លៃផ្សេងៗ; មាន ២យ៉ាងគឺ សោទកបាយាស បាយាសមានទឹក (បាយាសទឹក), និរុទកបាយាស បាយាសឥតទឹក (បាយាសគោក)។ (ច្រើនប្រើនៅប្រទេសឥណ្ឌាសម័យបុរាណ)។


t_main: បាយ័ន
t_pron: [បា-យ័ន]
t_source: (សំ.បា. បាយន "ការផឹក ឬបៅ")
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះប្រាសាទថ្មបុរាណមួយ ក្នុងកំពែងនគរធំ នៅក្នុងខេត្តសៀមរាប។
t_notes:
(ពាក្យនេះប្រហែលជាកាលពីដើមហៅថា បយ៌ង្ក "បល្ល័ង្ក, ព្រះទែន" សំ. បយ៌ង្ក; បា. បល្លង្ក ក្លាយមកជា បញ្យង្ក ប័ញ យង់ គឺប្រាសាទនុះជាទីតាំងបល័្លង្កតម្កល់ព្រះពុទ្ធរូប ឬទេវរូប ឬក៏ជាទីតម្កល់ព្រះទែនសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ ឬពុំនោះជាទីតម្កល់ស្វេតច្ឆត្រសម្រាប់រាជ្យទេដឹង?)។


t_main: បារគូ
t_pron: [បា-រៈ-គូ] ឬ [បា-គូ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកបារគូផ្លុំស័ង្ខថ្វាយជយមង្គល។
t_exp:
អ្នកដល់នូវត្រើយនៃវិទ្យា (ព្រាហ្មណ៍អ្នករៀនចេះចប់ត្រៃវេទ) ; អ្នកដល់នូវត្រើយគឺព្រះនិព្វាន (ព្រះអរហន្ត)។ ពាក្យនេះ ខ្មែរយើងប្រើជាសម្ដីហៅពួកព្រាហ្មណ៍អ្នកធ្វើរាជការក្នុងព្រះបរមរាជវាំង មានមុខក្រសួងខាងការចាំរក្សាថែទាំព្រះខ័នរាជ្យនិងទេវរូបផ្សេងៗ, ជាអ្នកសម្រេចកិច្ចដែលជាលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ តាមរាជប្រពៃណីនៃព្រះមហាក្សត្រិយ៍រៀងរាល់ព្រះអង្គក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ តាំងពីព្រេងនាយដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ :


t_main: បារត
t_pron: [បា-រ៉ត]
t_source: (សំ. បារត ឬ បារទ; បា. បារទ)
t_pos: ន.
t_exp:
ធាតុរាវមួយប្រភេទ សម្បុរស្រដៀងនឹងសំណ, កាលបើត្រូវកម្ដៅក៏ក្លាយបាត់ក្លិននិងរសជាតិដើមមួយរំពេច; ហៅក្លាយជា បរត ឬ បរទ ក៏មាន។


t_main: បារមី
t_subword: ខន្តីបារមី
t_pron: [ខ័ន-តី-បា-រៈ-ម៉ី]
t_pos: ន.
t_exp:
បារមីមួយក្នុងចំណោមបារមីទាំង១០ដែលព្រះពោធិសត្វក្នុងជាតិជាព្រះចន្ទកុមារបានបំពេញ ដោយការអត់ធ្មត់គ្របសង្កត់នូវសេចក្ដីក្រោធ។


t_main: បារម្ភ
t_pron: [បា-រ៉ម់]
t_poly: a
t_exp: ដំណើរនឹកថប់ឬនឹកព្រួយជាមុន :
t_exam: ខ្ញុំមានបារម្ភក្រែងតែការនុះនឹងមិនបានសម្រេច។
t_source:
(សំ. ប្រ + អារម្ភ > ប្រារម្ភ; បា. ប + អារម្ភ > បារម្ភ តែមិនសូវដែលប្រទះឃើញប្រើ, ប្រែថា "សេចក្ដីផ្ដួចផ្ដើម, ការផ្ដើម, ការនាំអាទិ៍")


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp: នឹកថប់ឬនឹកព្រួយជាមុន :
t_exam:
អ្នកកុំបារម្ភឱ្យសោះ ការនុះមុខជានឹងសម្រេចជាប្រាកដ។ (ព.កា.) អាពុកបារម្ភ ក្រែងកូនមិនខំ ដូចពាក្យប្ដេជ្ញា ហេតុនេះចូរកូន ឯងទាំងអស់គ្នា កុំបានតែថា ថាហើយត្រូវធ្វើ។


t_main: បារាជិកាបត្តិ
t_pron: [ប៉ា-រ៉ា-ជិ-កា-ប័ត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
អាបត្តិបារាជិក ជាទោសធ្ងន់របស់ភិក្ខុ គឺអាបត្តិដែលធ្វើឱ្យភិក្ខុចាញ់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា មិនអាចនឹងបួសក្នុងជាតិនេះបានទៀតទេ។


t_poly: ២)
t_exp:
ប្រទេសដែលវាលល្ហល្ហេវធំធេង។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះទី, តំបន់, ខេត្ត, ស្រុក ដែលវាលល្ហល្ហេវ ដូចយ៉ាង ស្រុកបារាយណ៍, បឹងបារាយណ៍, វាលបារាយណ៍ ជាដើម។


t_main: បារាយណ៍ទឹកថ្លា
t_pron: [បា-រ៉ាយ-ទឹក-ថ្លា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបឹងធំមួយ វាលត្លេវស្រឡះស្អាតធេង ឥតមានស្មៅ ឬចកត្រឹបអ្វីឡើយ មានទឹកថ្លាឈ្វេងជាប់ជានិច្ច, ឋិតនៅខាងឯលិចនគរធំ ក្នុងខេត្តសៀមរាប; បឹងនេះ កាលពីដើមគេហៅថា បារាយណ៍ខាងលិច ព្រោះមានបារាយណ៍មួយទៀតនៅខាងកើតនគរធំ ជាទំនាបរាក់មិនដក់ទឹកទេ គេហៅថា បារាយណ៍ខាងកើត ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា តដាក (សំ. តដាក, តឌាក, តាដាក; បា. តឡាក "ស្រះធំ ឬ បឹងធំ") ; លុះតយូរមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ហៅក្លាយជា ប៉ដាក ឬ ប្រដាក។


t_main: បារាស
t_pron: [បា-រ៉ាស]
t_poly: ១)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលទើបនឹងទាក់ឬចាប់បានមក, ផ្លាងមិនទាន់សាំងនៅឡើយ :
t_exam: ដំរីបារាស, គោព្រៃបារាស ឬ គោបារាស។
t_notes:
(ពាក្យនេះសមជានឹងយល់ដោយស្មានថាជាភាសាបាលី បារ “ ខាងនាយ, ត្រើយនាយ ” + អាសា “ បំណង ” > បារាស " ដែលមានបំណងទៅខាងនាយ គឺមានសេចក្ដីនឹកភ្នកទៅរកតែទីកន្លែងឯនាយដែលធ្លាប់នៅ", ប៉ុន្តែមិនដែលប្រទះឃើញមានប្រើសោះឡើយ)។


t_main: បារៀន
t_pron: [បា-រៀន]
t_source: (ស. បារ្យើន ឬ ប្យ្រើញ អ.ថ. បារៀន ឬ ប៉ៈរៀន, ប្រៀន)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកមហាបារៀន។
t_exp:
កុលបុត្តអ្នករៀនព្រះបរិយត្តិធម៌ ដែលបានដេញប្រយោគ (ប្រឡង) ជាប់ រាប់តាំងពីប្រយោគទី៣ឡើងទៅ (ប្រើចំពោះតែពួកបព្វជិត) :


t_main: បារាំ
t_pron: [បា-រ៉័ម]
t_pos: ន.
t_exp:
រោងលាតមានដំបូលស្មើ ប្រក់ពាសផ្ទាំងសំពត់ ឬស្លឹកឈើ ប្រើជារបាំងកម្ដៅថ្ងៃ ឬសន្សើមសម្រាប់ជ្រកបណ្ដោះអាសន្ន ក្នុងវេលាធ្វើបុណ្យ ឬធ្វើមង្គលការជាដើម។


t_main: បារាំកំពូល
t_pron: [បា-រ៉័ម-កំ-ពូល]
t_pos: ន.
t_exp:
ភ្នំយោង៤ជ្រុង (ឬកាច់ជ្រុងក៏មានខ្លះ) ពាសសំពត់ស, មានថ្នាក់ជាជាន់ៗ (តាំងពី ៣ជាន់ទៅដល់ ៩ជាន់, ប្រើតាមបណ្ដាស័ក្ដិនៃបុគ្គល) មានរំភាយគ្រប់ថ្នាក់, មានកំពូល, ប្រើជារបស់រុងរឿងថ្លៃថ្លាក្នុងការតម្កល់សពធ្វើឈាបនកិច្ច។


t_main: បារាំង
t_pron: [បា-រ៉័ង]
t_source: (បារ. ហ្វ្រង្សិ៍ France)
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះដែនឬប្រទេសរបស់បារាំងសែស :
t_exam: ប្រទេសបារាំង, របស់មកពីប្រទេសបារាំង។
t_notes:
(ខ្មែរយើងប្រើជាពាក្យហៅពួកមនុស្សជាតិបារាំងសែសទាំងអស់គ្នាថា បារាំង; ដែនទាំងមូលរបស់បារាំងសែស ក៏ហៅ បារាំង; សម្ដីនិយាយដោយរួបរួម តាមទម្លាប់របស់ប្រជាជនជាតិខ្មែរខ្លះ, សូម្បីពួកមនុស្សអ្នកប្រទេសអឺរ៉ុបទាំងប៉ុន្មាន ក៏ហៅ បារាំងៗ ដូចគ្នាទាំងអស់; អ្វីទាំងពួងដែលមានដើមកំណើតមកពីប្រទេសអឺរ៉ុបហៅថា បារាំងៗ ទាំងអស់, ដូចយ៉ាង អក្សរបារាំង, ខោបារាំង, ដំឡូងបារាំង, មាន់បារាំង ជាដើម ខ្មែរបុរាណច្រើនហៅអ្វីៗដែលមកពីបរទេសថា ...ទេស ដូចជា សំពត់ទេស ជាដើម)។


t_main: បាលី
t_pron: [បា-ឡី]
t_source: (បា. បាលិ ឬ បាឡិ; សំ. បាលិ)
t_pos: ន.
t_exam: ភាសាបាលី, រៀនបាលី, ចេះបាលី, និយាយបាលី, ...។
t_exp:
ជួរព្រៃឬដងព្រៃ; ស្ពាន, របៀប; ភាសាមានរបៀប; ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលមានគោលចារឹកនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ គេច្រើនស្គាល់ថា ព្រះត្រៃបិដក ហៅថា បាលី ឬ បាឡី។ ហៅតាមទម្លាប់ថា :


t_main: បាល់
t_pron: [បាល់]
t_source: (បារ. Balle)
t_pos: ន.
t_exp: ប្រដាប់សម្រាប់កីឡាធ្វើពីកៅស៊ូជាដើមមានសណ្ឋានជាដុំមូល :
t_exam:
បាល់បោះ, បាល់ទាត់; កីឡាបាល់ ជាកាយបរិហារពិសេសមួយក្នុងសកលលោក; ក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយមប្រទេសកម្ពុជាមានពួកអ្នកកីឡាគ្រប់ប្រភេទកាន់តែសម្បូរឡើងរាល់ថ្ងៃ, ព្រោះមានសម្ដេចព្រះនរោត្តមសីហនុ ជាព្រះបិតាកីឡាជាតិ ...។


t_main: បាល់
t_subword: បាល់បោះ
t_pron: [បាល់-បោះ]
t_pos: ន.
t_exp:
បាល់មួយប្រភេទធ្វើពីប្លាស្ទិក មានទំហំធំជាងនិងធ្ងន់ជាងបាល់ទះឬបាល់ទាត់បន្តិច សប់ខ្យល់បញ្ចូល សម្រាប់លេងកីឡាបាល់បោះ។


t_main: បាល់
t_subword: បាល់ទាត់
t_pron: [បាល់-ទាត់]
t_poly: ២)
t_exam: យុវជនឥឡូវចូលចិត្តកីឡាបាល់ទាត់។
t_exp:
កីឡាមួយប្រភេទ លេងដោយកីឡាករពីរក្រុម ក្រុមនីមួយៗត្រូវព្យាយាមនាំបាល់បញ្ចូលទីទៅក្រុមម្ខាងទៀតដោយជើងឬក្បាល :


t_main: បាល់
t_subword: បាល់ទះ
t_pron: [បាល់-ទះ]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រុមបាល់ទះ៦ក្រុមនឹងធ្វើការប្រកួតប្រជែងគ្នាដណ្ដើមជើងឯក។
t_exp:
កីឡាមួយប្រភេទ លេងឬប្រកួតដោយកីឡាករពីរក្រុម ដោយប្រើដៃទះបាល់ឱ្យឆ្លងសំណាញ់ហើយមិនឱ្យបាល់ធ្លាក់ដល់ដីក្នុងទីរបស់ខ្លួន :


t_main: បាល់
t_subword: បាល់បោះ
t_pron: [បាល់-បោះ]
t_pos: ន.
t_exam: បាល់បោះ ជាកីឡាពេញនិយមជាងគេនៅអាម៉េរិក។
t_exp:
កីឡាមួយប្រភេទ លេងឬប្រកួតដោយកីឡាករពីរក្រុម ក្នុងមួយក្រុមមាន៥នាក់ ដោយបោះបាល់បញ្ចូលកន្ត្រក់សំណាញ់នៃក្រុមនីមួយៗ :


t_main: បាល់
t_subword: បាល់ឱប
t_pron: [បាល់-អោប]
t_pos: ន.
t_exam: កីឡាបាល់ឱបមិនទាន់ពេញនិយមទេនៅប្រទេសយើង។
t_exp:
កីឡាមួយប្រភេទ ដែលលេងឬប្រកួតដោយកីឡាករពីរក្រុម ហើយក្រុមនីមួយៗឱបបាល់រត់សំដៅទៅបង្គោលទីដៃគូម្ខាងទៀត ឬទាត់ក៏បាន :


t_main: បាវ
t_subscrip: 1
t_pron: [បាវ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទាសៈឬទាសី គឺខ្ញុំប្រុសខ្ញុំស្រី (សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ឈប់ប្រើពាក្យ បាវ ហើយ ព្រោះគ្មាន ទាសៈ ឬ ទាសី ទេ មានតែ ឈ្នួល (មនុស្សស៊ីឈ្នួល) និង កម្មករ, កម្មការិកា ឬថា ប្រុសបម្រើ, ស្រីបម្រើ ប៉ុណ្ណោះ, ប្រជាពលរដ្ឋទាំងពួង ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាក៏សុទ្ធតែមាន សេរីភាព, សមភាព, ភាតរភាព អស់ហើយ)។


t_main: បាវ
t_subscrip: 2
t_pron: [បាវ]
t_pos: ន.
t_exp:
ដីសូនជាឡតូច សម្រាប់រំលាយប្រាក់, មាសនិងលោហជាតិផ្សេងៗមានស្ពាន់ជាដើម ឱ្យរលាយរាវដូចជាទឹកហើយចាក់ទៅក្នុងពុម្ព។


t_main: បាវ
t_subscrip: 3
t_pron: [បាវ]
t_pos: ន.
t_exam: អង្ករមួយបាវ, គ្រាប់ពោត២បាវ។
t_exp:
ការុងខ្នាតធំជ្រៅ ធ្វើដោយសរសៃក្រចៅ និងធ្មៃជាដើម សម្រាប់ច្រកគ្រាប់ស្រូវ, អង្ករ, គ្រាប់សណ្ដែក, គ្រាប់ពោតជាដើម :


t_main: បាវចនៈ
t_pron: [ប៉ា-វ៉ៈ-ចៈ-ណៈ]
t_source: (បា. < បធាន + វចនៈ > បាវចនៈ)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យប្រធាន, ពាក្យគោលចារឹក, សម្ដីជាសំអាងទុកជាគោលប្រតិបត្តិ (បានដល់ធម្មវិន័យ, ព្រះត្រៃបិដក, ពុទ្ធវចន) :

t_exam:
ជាតិ សាសនា ព្រះរាជបល្លង្ក ក៏ជា បាវចនៈ ឬ បាវចនា របស់ខ្មែរយើងតាំងពីក្នុងបុរាណកាលរៀងមកដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន។


t_main: បាវព្រាវ
t_pron: [បាវ-ព្រាវ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បាវ{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
មនុស្សអ្នកខ្សត់ខ្សោយទន់ទាបឥតមានទីពំនាក់ ដែលចូលមកសុំជ្រកអាស្រ័យនៅផង, ជាអ្នកធ្វើកិច្ចការបម្រើដូចបាវ, សម្រេចការបរិភោគនិងការដេកនៅជាមួយនឹងបាវ (សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ឈប់ប្រើពាក្យ បាវព្រាវ នេះហើយ)។


t_main: បាសាណីភូត
t_pron: [ប៉ា-សា-នី-ភូត]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបរាងនៃឆ្អឹងមនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ សំបកសិប្បីសត្វ ឬប្រភេទរ៉ែធម្មជាតិដែលជាប់លើថ្មច្រើនពាន់ឆ្នាំមកហើយ។


t_main: បាសាទិកសមាជិក
t_pron: [ប៉ា-សា-ទិ-កៈ-សៈ-ម៉ា-ជិក]
t_source: (បា. បាសាទិក + សមាជិក)
t_pos: ន.
t_exp:
សមាជិកអ្នកមានសេចក្ដីជ្រះថ្លា គឺសមាជិកដែលគ្រាន់តែបានបង់ប្រាក់ភាគទានជាជំនួយដល់សមាគមណាមួយ តែពុំបានជួយបំពេញកិច្ចការផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងសមាគមនោះទេ។


t_main: បាស៊ីឃ្លង់
t_pron: [បា-ស៊ី-ឃ្លង់]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
បាក់តេរីម្យ៉ាងដែលបង្ករោគឃ្លង់។ បាក់តេរីនេះរកឃើញនៅគ្រិស្តសករាជ១៨៧៣ដោយជនជាតិន័រវែសឈ្មោះ ហង់សិន(Gerhard Armauer Hansen)។


t_main: បាស៊ីរបេង
t_pron: [បា-ស៊ី-រ-បេង]
t_pos: ន.
t_exp:
បាក់តេរីម្យ៉ាងដែលបង្ករោគរបេងចំពោះមនុស្សនិងសត្វ។ បាក់តេរីនេះរកឃើញនៅគ្រិស្តសករាជ១៨៨២ដោយជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ឈ្មោះ រ៉ូបែរកុក។


t_main: បាឡាត់
t_pron: [បា-ឡាត់]
t_poly: ១)
t_exp:
ឋានន្តរនៃមន្ត្រីសង្ឃ ថ្នាក់ឋានានុក្រមថ្នាក់ខ្ពស់ជាង សមុហ៍ ជាសហការីនៃព្រះរាជាគណៈគ្រប់ថ្នាក់ទាំង ៤គឺ ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា មានឋានន្តរគឺងារជាភាសាបាលីផ្សេងៗគ្នា; សម្រាប់មេគណគ្រប់ខេត្ត ក៏មានឋានានុក្រមទី បាឡាត់ ដែរ។


t_poly: ២)
t_exp:
សម្រាប់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ និងសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក មានឋានានុក្រមទី បាឡាត់ ពីរៗរូប ស្ដាំ ១រូប ឆ្វេង ១រូប; ក្នុងសម័យពីដើមហៅ បាឡាត់ទូលឆ្លង មាននាទីជាអ្នកទទួលភារកិច្ចផ្សេងៗ ជាជំនួសឬជាជំនួយសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជឬសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ក្នុងការទទួលភ្ញៀវនិងការពិតទូលអំពីកិច្ចការនានារបស់ភ្ញៀវសាធារណៈ ដែលមានការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាការចាំបាច់។


t_poly: ៣)
t_exp:
ខាងមន្ត្រីគ្រហស្ថសម្រាប់ខេត្តនិងស្រុកក៏មាន បាឡាត់ ដែរ ហៅថា បាឡាត់ខេត្ត, បាឡាត់ស្រុក ...។ ខ្មែរបុរាណសរសេរ បាល័ដ្ឋ ប្រហែលជាសំដៅអត្ថន័យថា “អ្នកមាននាទីខាងការថែរក្សា” ទេដឹង? (សៀមសរសេរ ប៉ល័ត អ.ថ. ប្ល័ត, មានអត្ថន័យថាអ្នកផ្លាស់មុខការនាទីជាជំនួយឬជាជំនួសរងពីអធិបតីរបស់ខ្លួនមក ...)។


t_main: បិដ្ឋ្យដ្ឋិកសត្វ
t_pron: [ប៉ិត-ឋ្យាត់-ឋិ-កៈ-ស័ត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វមួយពួកដែលមានឆ្អឹងទ្រនុងខ្នងហើយមានឆ្អឹងជំនីរតភ្ជាប់ពីទ្រនុងខ្នងនោះរួមមកខាងពោះ, ហៅដោយរួបរួមថា សត្វមានគ្រោងឆ្អឹង ដូចជា គោ, ក្របី, ត្រីជាដើម។


t_main: បិណ្ឌ
t_pron: [បិន-ឌៈ] ឬ [បិន]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រមូលឱ្យមូល ឬពូតឱ្យជាដុំ, ដុំ; ការចិញ្ចឹមជីវិត។ ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះនៃវិធីធ្វើទានមួយយ៉ាង (តាមប្រពៃណីរបស់ប្រទេស) ធ្វើបានពីត្រឹមថ្ងៃ១រោចខែភទ្របទទៅដល់ថ្ងៃខែដាច់ (១៥ថ្ងៃ) ... ហៅថា បុណ្យកាន់បិណ្ឌ ឬ បុណ្យដាក់បិណ្ឌ, ហៅខ្លីត្រឹមតែ កាន់បិណ្ឌ ឬ ដាក់បិណ្ឌ ក៏បាន; ថ្ងៃ ១៥រោចខែភទ្របទ ហៅថា ថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌ . . . , ពួកឧបាសកទាយកតែងទៅប្រជុំគ្នាធ្វើទានឯវត្តមិនសូវមានអ្នកណាមួយខានឡើយ។


t_main: បិណ្ឌ
t_subword: វេនបិណ្ឌ
t_pron: [វេន-បិន]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្ញុំទទួលវេនបិណ្ឌទី២។
t_exp:
កាលកំណត់ដែលពុទ្ធបរិស័ទប្ដូរគ្នាទទួលរ៉ាប់រងរៀបចង្ហាន់ប្រគេនព្រះសង្ឃនិងធ្វើសាសនពិធី ក្នុងរដូវនៃការកាន់បិណ្ឌចំនួន១៤ថ្ងៃ :


t_main: បិណ្ឌបាត
t_pron: [បិន-ឌៈ-បាត] ឬ [បិន-បាត]
t_source: (បា.)
t_poly: a
t_exam: ចង្ហាន់បិណ្ឌបាត, អាហារបិណ្ឌបាត។
t_exp:
អាហារដែលប្រមូលឱ្យជាដុំដាក់ក្នុងបាត្រ គឺចង្ហាន់ដាក់បាត្រ ឬចង្ហាន់រាប់បាត្រ (សម្រាប់បព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា) :


t_main: បិណ្ឌបាតចារិកវត្ត
t_pron: [បិន-ឌៈ-ប៉ា-តៈ-ចា-រ៉ិ-កៈ-វ័ត]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រព្រឹត្តដើររកចង្ហាន់ដែលទាយកគេដាក់ឱ្យក្នុងបាត្រ (ការប្រព្រឹត្តដើរបិណ្ឌបាត ទុកជាវត្តប្រតិបត្តិមួយដ៏សំខាន់របស់ពួកបព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា, ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សរសើរថាជាការចិញ្ចឹមជីវិតដោយប្រពៃ ជាដំណើរនាំឱ្យអាជីវបារិសុទ្ធិសីលបរិសុទ្ធល្អ)។


t_main: បិណ្ឌបាតទាន
t_pron: [បិន-ឌៈ-បា-តៈ-ទាន]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: បិណ្ឌបាតទានជាអំណោយដ៏វិសេស មិនលម្អៀងរបស់ទាយកទាយិកាទាំងឡាយ រាប់បញ្ចូលក្នុងសង្ឃគតាទក្ខិណាទាន (ព.ពុ.)។
t_exp:
ការឱ្យចង្ហាន់បិណ្ឌបាត គឺការដែលទាយកឱ្យភោជនាហារជាគ្រឿងចិញ្ចឹមជីវិតដោយសេចក្ដីសង្គ្រោះ ដល់បព្វជិតមិនឱ្យដាច់ពោះស្លាប់ :


t_poly: ២)
t_exp:
ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះព្រះរាជពិធីមួយ មានចាក់ទឹកដូងច្រួចសែនរំឭកដល់ពួកបុព្វបុរសក្នុងរាជត្រកូល ហៅថា ថ្វាយព្រះបិតរ ឬថ្វាយព្រះបិដរ គឺសែនរំឭកទៅព្រះញាតិវង្សានុវង្សដែលស្ដេចទៅកាន់បរលោកហើយ។


t_main: បិតាធិបតេយ្យ
t_pron: [បិ-ដា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ]
t_pos: ន.
t_exam: បច្ចុប្បន្ន បិតាធិបតេយ្យត្រូវបានជំទាស់ដោយទស្សនៈសេរីនិយម។
t_notes: (ពាក្យនេះគេប្រើនៅក្នុងសីលវិជ្ជានិងទស្សនវិជ្ជានយោបាយ)។
t_exp:
របៀបនៃការគ្រប់គ្រងនិងការដឹកនាំរដ្ឋដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ឪពុកទៅលើកូនឬការគ្រប់គ្រងដែលមានលក្ខណៈរួមផ្សំរវាងការប្រើអំណាចជាមួយនឹងការទទួលខុសត្រូវក្នុងការមើលថែសមាជិកដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន :


t_main: បិទពួន
t_pron: [បិត-ពួន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងខ្ទប់មុខរត់ពួន គឺល្បែងលេងដោយអ្នកម្ខាងឈរខ្ទប់មុខ អ្នកម្ខាងរត់ពួន រួចហើយទើបស្រែកថា បើកគ្របបាយ ...! ហើយបើកមុខឡើងដើររក, កាលបើរកឃើញក៏ស្ទុះចូលទៅចាប់ស្លឹកត្រចៀកស្រែកថា ញៀច! (ល្បែងពួកក្មេង)។


t_main: បិសាច
t_pron: [បិ-សាច]
t_source: (បា.; សំ. បិឝាច)
t_pos: ន.
t_exam: ពួកបិសាច, ខ្មោចបិសាច។
t_exp:
អមនុស្សជាអាបាយិកសត្តដែលកើតនៅក្នុងមនុស្សលោកមានច្រើនពួក មានអមនុស្សដែលលិទ្ធជញ្ជក់ឈាមស្រស់ ឬដែលជញ្ជក់យករសគំរង់សាកសពជាដើម :


t_main: បឹង
t_pron: [បឹង]
t_pos: ន.
t_exp:
ល្ហាលទឹកធំល្វឹងល្វើយក៏មាន គ្រាន់តែធំជាងស្រះ ជាងត្រពាំងដែលធំៗក៏មាន, ខ្លះមានដីខ្ពស់ជាភ្លឺព័ទ្ធជុំវិញ, ខ្លះមានប្រឡាយ ឬជ្រលង; ព្រែកចួបនឹងស្ទឹងឬទន្លេ សម្រាប់ទឹកហូរចេញចូល។


t_main: បឺត
t_pron: [បឺត]
t_pos: កិ.
t_exam: បឺតបារី, បឺតទឹក។
t_exp:
ស្រូបផ្អឹបមាត់ដោយប្រឹងពេញកម្លាំងដង្ហើមយ៉ាងវែង ដើម្បីឱ្យជក់ចេញ ឬឱ្យជក់ចូល, ស្រូបដោយកម្លាំងខ្យល់ដែលមូល :


t_main: បុកល័ក្ដ
t_pron: [បុក-លាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបទភ្លេងបុរាណខ្មែរមួយមេ គេលេងនៅពេលបុកល័ក្ដស្រម៉ក្នុងពិធីធ្វើធ្មេញក្នុងសម័យពីដើម ដែលហៅតាមទម្លាប់ថា ពិធីមង្គលធ្វើធ្មេញលេញល័ក្ដ ...។


t_main: បុគ្គលភាព
t_pron: [បុក-គល់-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
ភាពចម្រុះនៃអ្វីៗដែលបង្ហាញពីចរិតលក្ខណៈរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ រួមមានអាកប្បកិរិយា និស្ស័យ សតិអារម្មណ៍ និងស្មារតី។


t_main: បុគ្គលាធិដ្ឋាន
t_pron: [បុក-គៈ-លា-ធិត-ឋាន]
t_source: (បា.; សំ. បុទ្គល + អធិឞ្ឋាន)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យដែលមានបុគ្គលជាទីតាំង គឺពាក្យដែលនិយាយសំដៅបុគ្គលអ្នកសម្រេចអំពើទាំងពួង, ទីទៃពីធម្មាធិដ្ឋាន "ពាក្យដែលមានធម៌ជាទីតាំង គឺពាក្យប្រាប់អំពើ", ដូចជា អ្នកឱ្យ ជា បុគ្គលាធិដ្ឋាន, អំណោយ ជាធម្មាធិដ្ឋាន។


t_main: បុច្ឆនសញ្ញា
t_pron: [ប៉ុច-ឆៈ-ណៈ-សាញ់-ញ៉ា]
t_source: (បា. បុច្ឆន + សញ្ញា)
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកអញ្ជើញមកពីណា? លោកសុខសប្បាយជាទេឬ? មានការអ្វី? ម្ដេចក៏ធ្វើដូច្នោះ?។
t_exp:
សញ្ញាក្នុងពាក្យសួរ, គ្រឿងសម្គាល់របស់ប្រយោគសួរ។ ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាងសម្រាប់ប្រើដាក់ខាងចុងប្រយោគសួរ (?) :


t_main: បុញ្ញ
t_subword: បុញ្ញកិរិយាវត្ថុ
t_pron: [បុញ-ញ៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា-វ័ត-ថុ]
t_source: (សំ.; បា. បុណ្យ + ក្រិយា + វស្ដុ)
t_pos: ន.
t_exp:
ទីតាំង ឬទីកើតនៃបុណ្យ, កន្លែងដែលនាំឱ្យកើតបានជាបុណ្យជាកុសល; មាន ១០យ៉ាងគឺ ១ទានមយៈ បុណ្យកើតមានព្រោះការឱ្យទាន; ២សីលមយៈ ...ព្រោះការរក្សាសីល; ៣ភាវនាមយៈ ...ព្រោះការចម្រើនធម៌ដែលគួរចម្រើនឱ្យកើតមានក្នុងចិត្ត; ៤អបចាយនមយៈ ...ព្រោះការគោរពកោតក្រែងឱនលំទោន ជឿស្ដាប់បុគ្គលគួរគោរព; ៥វេយ្យាវច្ចមយៈ ...ព្រោះការខ្នះខ្នែងខ្វល់ខ្វាយចាត់កិច្ចការបុណ្យឬបម្រើក្នុងការធ្វើបុណ្យ; ៦ធម្មទេសនាមយៈ ...ព្រោះការសម្ដែងឬពន្យល់ធម៌ឱ្យគេស្គាល់ឬបង្រៀនឱ្យគេបានចេះធម៌ផង; ៧ធម្មស្សវនមយៈ ...ព្រោះការស្ដាប់ធម៌ដោយគោរព គឺស្ដាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់; ៨បត្តិទានមយៈ ...ព្រោះការឱ្យចំណែកបុណ្យ គឺជូនឬឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យដែលខ្លួនបានហើយឱ្យទៅអ្នកដទៃ; ៩បត្តានុមោទនាមយៈ ...ព្រោះការត្រេកអរទទួលយកចំណែកបុណ្យដែលគេឱ្យមកខ្លួន; ១០ទិដ្ឋុជុកម្មមយៈ ...ព្រោះការធ្វើសេចក្ដីយល់ឃើញរបស់ខ្លួន ឱ្យត្រូវត្រង់តាមផ្លូវពិត គឺធ្វើប្រាជ្ញាជាសម្មាទិដ្ឋិឱ្យកើតមានក្នុងសន្តានចិត្ត។


t_main: បុញ្ញ
t_subword: បុញ្ញក្ខេត្ត
t_pron: [បុញ-ញ័ក-ខែត]
t_source: (សំ.; បា. បុណ្យ+ក្សេត្រ)
t_pos: ន.
t_exp: ស្រែបុណ្យ :
t_exam:
ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏ឧត្តម របស់ពួកទេវតាមនុស្សក្នុងលោក។


t_main: បុញ្ញ
t_subword: បុញ្ញាភិសង្ខារ
t_pron: [ប៉ុញ-ញ៉ា-ភិ-សង់-ខា]
t_source: (បា.; សំ. បុណ្យ + អភិ + សំស្ការ > បុណ្យាភិសំស្ការ)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អបុញ្ញាភិសង្ខារ)។
t_exp:
ធម៌ ឬសភាវៈដែលបុណ្យតាក់តែងឱ្យកើតមានឡើង គឺអ្វីៗជាគ្រឿងលំអរុងរឿងក្នុងលោកដែលបុណ្យកុសលរបស់សត្វលោកតាក់តែងឬបង្កើតឱ្យមានឡើង។


t_main: បុណ្ឌរិក
t_subscrip: 3
t_pron: [បុន-ឌៈ-រិក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រកូលដំរីមួយពួកដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងត្រកូលដំរី ១០ពួក (ពាក្យនេះមានប្រើតែក្នុងព្រះត្រៃបិដកនិងសាស្ត្រាប្រែរយបុរាណខាងព្រះពុទ្ធសាសនា)។


t_main: បុណ្យ
t_subword: បុណ្យកតញ្ញូ
t_pron: [បុន-កៈ-តាញ់-ញូ]
t_pos: ន.
t_exam: បុណ្យកតញ្ញូរៀបចំឡើងក្នុងគោលបំណងបង្ហាញពីការតបស្នងសងគុណ និងដឹងគុណ។
t_exp:
បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីសម្ដែងនូវការគោរពដឹងគុណនិងតបស្នងសងគុណចំពោះមាតាបិតា ជីដូនជីតា ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យជាដើម :


t_main: បុណ្យ
t_subword: បុណ្យចម្រើនព្រះជន្ម
t_pron: [បុន-ចំ-រ៉ើន-ព្រះ-ជន់]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះរាជពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មព្រះមហាក្សត្រ។
t_exp:
បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីចម្រើនអាយុសង្ខារ និងរម្លឹកដល់ថ្ងៃខែឆ្នាំប្រសូតរបស់បុគ្គលណាម្នាក់ដូចជា ព្រះមហាក្សត្រ ឪពុកម្ដាយ ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យជាដើម :


t_main: បុណ្យ
t_subword: បុណ្យដារលាន
t_pron: [បុន-ដា-លាន]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរតែងតែប្រារព្ធពិធីបុណ្យដារលានជារៀងរាល់ឆ្នាំ។
t_exp:
បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងដើម្បីសម្ដែងនូវការដឹងគុណចំពោះទឹក ដី អាកាសធាតុជាដើម ដែលបានអនុគ្រោះដល់ការបង្កបង្កើនផលឱ្យទទួលបានទិន្នផលល្អ។ បុណ្យដារលាននេះ អ្នកស្រុកខ្លះ ហៅថា បុណ្យភូមិ បុណ្យពូនភ្នំស្រូវ បុណ្យដារភូមិ បុណ្យដំបូងទាន ហើយគេច្រើនប្រារព្ធនៅខែធ្នូឬខែមករា បន្ទាប់ពីប្រមូលផលស្រូវរួចរាល់ :


t_main: បុណ្យ
t_subword: បុណ្យទន្លេ
t_pron: [បុន-ទន់-លេ]
t_pos: ន.
t_exam: បុណ្យទន្លេលើកទី១ ប្រព្រឹត្តទៅចំនួន៣ថ្ងៃ នៅខេត្តក្រចេះ។
t_exp:
បុណ្យដែលប្រារព្ធឡើងនៅតាមខេត្តនានានៅជាប់ទន្លេ ដើម្បីសម្ដែងនូវការដឹងគុណដល់ទឹកទន្លេ និងបង្ហាញពីសក្ដានុពលខេត្តតាមដងទន្លេ ដែលប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេល៣ថ្ងៃ នៅខែមីនា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ :


t_main: បុណ្យ
t_subword: បុណ្យបច្ច័យបួន
t_pron: [បុន-ប៉័ច-ចៃ-បួន]
t_pos: ន.
t_exam: បុណ្យបច្ច័យបួនជាពិធីបុណ្យប្រពៃណីពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ដែលធ្វើជូនអ្នកមានគុណ មានមាតាបិតាជាដើម។
t_exp:
បុណ្យដែលប្រារព្ធជូនដល់អ្នកមានគុណនូវបច្ច័យទាំងបួន រួមមានគ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់ (ចីពរ), អាហារ (បិណ្ឌបាត), លំនៅ (សេនាសនៈ), ថ្នាំរម្ងាប់រោគ(គិលានភេសជ្ជៈ) ដើម្បីឱ្យពួកគាត់ត្រេកអរ ជ្រះថ្លា ទទួលយកកុសលទាំងនោះ ហើយវេរប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃ :


t_main: បុណ្យ
t_subword: បុណ្យសមុទ្រ
t_pron: [បុន-សៈ-ម៉ុត]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសកម្ពុជាចាប់ផ្ដើមធ្វើបុណ្យសមុទ្រដំបូងបង្អស់នៅខេត្តព្រះសីហនុក្នុងឆ្នាំ២០១២។
t_exp:
បុណ្យដែលធ្វើឡើងនៅតាមខេត្តនានានៅជាប់សមុទ្រ ដើម្បីសម្ដែងនូវការដឹងគុណដល់សមុទ្រ និងបង្ហាញពីសក្ដានុពលនៃតំបន់ឆ្នេរ ដែលប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេលបីថ្ងៃនៅចុងខែធ្នូជារៀងរាល់ឆ្នាំ :


t_main: បុណ្យ
t_subword: ព្រះមានបុណ្យ
t_pron: [ព្រះ-មាន-បុន]
t_pos: ន.
t_exp: ព្រះភគវ័ត (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ)។
t_notes:
(ពាក្យថា បុណ្យ នេះ ខាងសំស្ក្រឹត ប្រើជា គុ. ផងក៏បាន, ប្រែថា "បរិសុទ្ធ, ស្អាត, ល្អ, គួរស្រឡាញ់ គួរចង់បាន")។


t_main: បុណ្យទិន
t_pron: [បុន-យ៉ៈ-ទិន]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្ងៃបុណ្យ; ថ្ងៃដែលគេត្រូវឈប់សម្រាកមិនធ្វើការ (ដោយសេចក្ដីគោរពណាមួយ) ដូចយ៉ាងថ្ងៃសីលឬថ្ងៃព្រះប្រសូត្រ, ព្រះចូលបរិនិព្វានជាដើម (ប្រើជា បុញ្ញទិន ក៏បាន)។


t_main: បុត្តា
t_pron: [ប៉ុត-តា]
t_source: (បា. ជាឯកសេសន័យ; សំ. បុត្រៅ)
t_pos: ន.
t_exam: គ្រានោះបិតា បានឱ្យបុត្តា មកជួបជុំគ្នា ទើបផ្ដាំប្រដៅ តាមផ្លូវធម្មា ឱ្យរួមរក្សា បងប្អូនគ្រប់ប្រាណ។
t_exp:
កូនប្រុសនិងកូនស្រី គឺកូនទាំងអស់ ទាំងប្រុសទាំងស្រី (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ, ប្រសិនបើកវីត្រូវការប្រើ) :


t_main: បុត្រា
t_subword: ព្រះរាជបុត្រា
t_pron: [ព្រះ-រា-ជៈ-បុត-ត្រា]
t_pos: ន.
t_exam: សូមបង្គំទូលព្រះរាជបុត្រាព្រះអង្គម្ចាស់ ...។
t_exp:
ព្រះអង្គម្ចាស់ប្រុសទាំងឡាយ; ប៉ុន្តែតាមទម្លាប់, ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះក្នុងសំបុត្រចុតហ្មាយ សំដៅសេចក្ដីជាឯកវចនៈក៏មាន :


t_main: បុនប្បុនក្កម្ម
t_pron: [ប៉ុ-ណាប់-ប៉ុ-ណាក់-កាំ]
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អបុនប្បុនក្កម្ម, ខន្ធនិព្វាន ព.ពុ.)។
t_source:
(បា. បុន "ទៀត" + បុន "ទៀត" > បុនប្បុនំ "រឿយៗ, ញយៗ, ដដែលៗ" + កម្ម "ការ, អំពើ" > បុនប្បុនក្កម្ម; សំ. បុនរ៑ + បុនរ៑ > បុនះបុនរ៑ + កម៌ន៑ > បុនះបុនះកម៌ន៑)

t_exp:
កម្មដដែលៗ គឺអំពើ, កិច្ចការ, ការរវល់ដដែលៗ របស់សត្វលោក; មានអត្ថន័យថា សត្វលោករមែងតែវិលកើតវិលស្លាប់ដដែលៗ គឺកើតស្លាប់ ស្លាប់កើតបន្តជាតិក្នុងវាលវដ្ដសង្សារ, ក្នុងកំណើតមួយៗ ក៏តែងតែមានការរវល់ដដែលៗ, អំពើដដែលៗ នេះឯង ហៅថា បុនប្បុនក្កម្ម ...។


t_main: បុនរុត្តិវិធី
t_pron: [ប៉ុ-ណៈ-រុត-តិ-វិ-ធី]
t_pos: ន.
t_exp:
វិធីតែងកាព្យដែលធ្វើឱ្យផ្ទួនពាក្យសម្ដីឬផ្ទួនមតិដដែលៗ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធប្រើដើម្បីធ្វើឱ្យមានចលនា សកម្មភាពរបស់តួអង្គកាន់តែជាក់ស្តែងឡើង។


t_main: បុនសម័យ
t_pron: [ប៉ុ-ណៈ-សៈ-ម៉ៃ]
t_pos: ន.
t_exam: Leonardo da Vinci ជាអ្នកប្រាជ្ញអ៊ីតាលីនៃបុនសម័យ។
t_remark: 1
t_exp:
ដំណាក់កាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្រចន្លោះសតវត្សទី១៤និងទី១៧នៃគ្រិស្តសករាជ តាមរយៈការរស់ឡើងវិញនៃតម្លៃវប្បធម៌អឺរ៉ុបនិងការលេចឡើងនូវគំនិតភ្លឺស្វាង (ទស្សនវិជ្ជាពន្លឺ) របស់ទស្សនវិទូនៅទ្វីបអឺរ៉ុប :


t_main: បុប្ផា
t_pron: [បុប-ផា]
t_source: (បា. បុប្ផ, ពហុ.បុប្ផា)
t_pos: ន.
t_exam: សូមប្អូនខ្លឹមខ្លួននួនបុប្ផា អាណិតមេត្តាខិតមកអាយ រៀមសូមផ្ដេកផ្ដិតកិតកៀកកាយ ព្រោះពៅឆោមឆាយបែកគ្នាយូរ។
t_exp:
ផ្កាទាំងឡាយ គឺផ្កាទូទៅមិនចំពោះឈ្មោះ (ព.កា.)។ ច្រើនប្រើហៅស្ត្រីគូស្នេហាប្រដូចទៅនឹងផ្កាដែលមានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ :


t_poly: ២)
t_exp: (ព.ប្រ.) ពាក្យសម្រាប់ហៅលើកស្ត្រីដែលជាទីស្រឡាញ់ ថាមានលំអដូចជាកេសរផ្កា :
t_exam:
(ព.កា.) បុប្ផាកេសរ ចូរនាងត្រេកអរចំពោះសំណាង គឺការកុសល ដែលយើងបានសាង បញ្ចេញព័ស្តុតាង ឱ្យឃើញទាន់ភ្នែក។ (សម្ដីបុណ្ណសេដ្ឋីនិយាយទៅកាន់ភរិយា)។


t_main: បុប្ផានារី
t_pron: [បុប-ផា-នា-រី]
t_source: (បា. បុប្ផ + នារី)
t_pos: ន.
t_exp: នារីផ្កា (ស្ត្រីដូចជាផ្កា) ; ពាក្យសន្មតហៅស្ត្រីដោយលើកថាមានលំអដូចផ្កា :
t_exam:
(ព.កា.) បុប្ផានារី ចូរនាងសម្ភី ខំរៀនវិទ្យា ទាន់ខ្លួននៅក្មេង កុំញ៉ាំងវេលា ឱ្យខាតច្រើនគ្រា នាំឱ្យស្ដាយក្រោយ (ឱវាទទានចំពោះយុវនារី)។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វបុរស
t_pron: [បុប-ពៈ-បុ-រ៉ស់]
t_pos: ន.
t_exp:
ពួកញាតិទាំងអស់ ទោះប្រុសក្ដីស្រីក្ដីដែលទៅកាន់បរលោកហើយរាប់តាំងពីជីដូន ជីតា ទួត លួត លា ឡើងទៅហៅថា បុព្វបុរស (ដូនតា ឬ ពួកដូនតា)។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វយោគ
t_pron: [បុប-ពៈ-យោក]
t_pos: ន.
t_notes: (ហៅ និទានឬនិទានកថា ក៏បាន)។
t_exp:
សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកពាក្យផ្ដើមរបស់អ្នកនិពន្ធ នៅខាងដើមនៃសៀវភៅ ឬលំនាំសេចក្ដី ដែលផ្ដើមឡើងជាដំបូង ក្នុងការតែងសេចក្ដីរបស់សិស្ស។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វទេព
t_pron: [បុប-ពៈ-ទេប]
t_poly: ៣)
t_exp:
ពួកអសុរក៏ហៅ បុព្វទេព ដែរ ព្រោះកាលពីដើមអសុរធ្លាប់នៅក្នុងឋានត្រៃត្រិង្សមុនព្រះឥន្ទ្រនិងពួកទេវតាអ្នកត្រៃត្រិង្ស។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វលាភ
t_pron: [បុប-ពៈ-លាប]
t_pos: ន.
t_exam: បង់បុព្វលាភរយៈពេលខ្លីទទួលបានការការពាររយៈពេលវែង។
t_exp:
ចំនួនទឹកប្រាក់ដែលអតិថិជនបង់ជាទៀងទាត់ទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងសម្រាប់ធានាហានិភ័យនានាដែលអាចកើតមានឡើងចំពោះខ្លួនជាយថាហេតុ :


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វកម្ម
t_pron: [បុប-ពៈ-កាំ]
t_source: (បា.សំ. បូវ៌កម៌ន៑)
t_pos: ន.
t_exp:
អំពើពីមុន, អំពើពីព្រេងនាយ, អំពើចាស់ គឺបុណ្យក្ដីបាបក្ដីដែលគេបានធ្វើពីជាតិមុនមកជាប់ជាស្នាមចិត្តតាមឱ្យផលក្នុងជាតិតៗមក ឬក្នុងជាតិនេះ។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វការី
t_pron: [បុប-ពៈ-កា-រ៉ី]
t_source: (បា.សំ. បូវ៌ការិន៑)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលបានធ្វើឧបការៈមុន គឺអ្នកដែលបានធ្វើសេចក្ដីទំនុកបម្រុងផ្ចុងផ្ដើមរួចមកហើយ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា បុព្វការិនី)។
t_exam:
មាតាបិតា ជាបុព្វការីរបស់កូន; គ្រូជាបុព្វការីរបស់សិស្ស; ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ជាបុព្វការីរបស់ពុទ្ធសាសនិកជន; ព្រះមហាក្សត្រជាបុព្វការីរបស់ប្រជាជន ព្រោះទ្រង់បានចាត់កិច្ចការគ្រប់គ្រងរក្សាប្រទេសរបស់ព្រះអង្គ ឱ្យអស់ប្រជាជនបានសេចក្ដីសុខស្រួល។ល។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វចរិយា
t_pron: [បុប-ពៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា]
t_source: (បា.សំ. បូវ៌ចយ៌ា)
t_pos: ន.
t_exp:
ចរិយាដើម គឺការប្រព្រឹត្ត, សំណាង ឬមារយាទ, ទម្លាប់, សណ្ដាប់ធ្នាប់, ដែលបុគ្គលធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តពីជាតិមុនៗ មកជាប់ជាស្នាមតាមមកដល់ជាតិនេះ។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វន្នជាតិ
t_pron: [បុប-ព័ន-នៈ-ជាត]
t_source: (បា. < បុព្វ "មុន" + អន្ន "វត្ថុសម្រាប់ស៊ី"+ ជាតិ "កំណើត"; សំ. < បូវ៌ + អន្ន + ជាតិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. អបរន្នជាតិ)។
t_exp:
ពូជធារឬស្បៀងដែលគេត្រូវបរិភោគមុន បានខាងឯធញ្ញជាតិមានស្រូវខ្សាយជាដើម ដែលជារបស់ត្រូវគេបរិភោគមុន (ស្បៀងសម្រាប់ស៊ីមុន)។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វបេតពលី
t_pron: [បុប-ពៈ-ប៉េ-តៈ-ពៈ-លី]
t_source: (បា. បុព្វប្បេតពលិ; សំ. បូវ៌ប្រេតពលិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ការធ្វើពលិការចំពោះបុព្វប្រេត; តាមលទ្ធិខាងពុទ្ធសាសនា ប្រើវិធីធ្វើទក្ខិណានុប្បទានឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យជូនទៅ; លទ្ធិខ្លះក្រៅពីពុទ្ធសាសនា ប្រើវិធីសែនព្រេនជូន។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វភាគបដិបត្តិ
t_pron: [បុប-ពៈ-ភា-គៈ-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត]
t_source: (បា. បុព្វភាគប្បដិបត្តិ; សំ. បូវ៌ភាគប្រតិបត្តិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រតិបត្តិជាចំណែកខាងដើម គឺការប្រព្រឹត្តកាន់សីលឱ្យបរិសុទ្ធ និងការគោរពកោតក្រែងបូជាចំពោះបុគ្គលដែលគួរគោរព មានមាតាបិតាជាដើម (ហៅថា បុព្វភាគបដិបទា ឬ បុព្វភាគប្រតិប័ទ ដូច្នេះវិញក៏បាន)។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វាចារ្យ
t_pron: [បុប-ពា-ចា]
t_source: (បា.សំ.បា. បុព្វាចរិយ; សំ. បូវ៌ + អាចាយ៌ > បូវ៌ាចាយ៌)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. បច្ចាចារ្យ)។
t_exp:
អាចារ្យមុន, គ្រូដើម គឺមាតានិងបិតា។ មាតាបិតាបានជាហៅថា បុព្វាចារ្យ ព្រោះជាគ្រូបង្ហាត់បង្រៀនកូនឱ្យចេះនិយាយស្ដីនិងសណ្ដាប់ធ្នាប់របៀបរបប ព្រមទាំងកិច្ចការទាំងពួងផង ជាមុនជាងគ្រូទាំងអស់ដែលកូនត្រូវរៀនចំណេះវិជ្ជាផ្សេងៗ។


t_main: បុព្វ
t_subword: បុព្វាសាឍ
t_pron: [បុប-ពា-សាត]
t_source: (បា.សំ.បា. បុព្វាសាឡ្ហ; សំ. បូវ៌ាសាឍ ឬ បូវ៌ាសាឍា)
t_pos: ន.
t_exp:
ខែអាសាឍមុន គឺខែអាសាឍទី ១(សម្រាប់ប្រើតែក្នុងឆ្នាំដែលលើកខែអាសាឍពីរដងតាមចន្ទគតិ) ជាគូគ្នានឹង ឧត្តរាសាឍ; ខ្មែរយើងច្រើនហៅ ខែអាសាឍមុនថា បឋមាសាឍ ឬ ប្រថមាសាឍ, ហៅខែអាសាឍក្រោយថា ទុតិយាសាឍ ឬ ទ្វិតីយាសាឍ។


t_main: បុព្វបទ
t_pron: [បុប-ពៈ-បត់]
t_source: (បា.សំ. បូវ៌បទ "បទដើម")
t_poly: ១)
t_exp:
និបាតសព្ទ ឬអក្សរដែលដាក់ភ្ជាប់ពីខាងដើមនៃសព្ទឯទៀត, ជាជំនួយសព្ទនុះឱ្យមានសេចក្ដីប្រាកដដោយឡែក ឬបំបែរសេចក្ដីឱ្យឃ្លាតផ្សេងពីប្រក្រតីដើម; ខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ដូចជា ឧប "ជិត, បន្ទាប់, រង" + រាជ "ស្ដេច" > ឧបរាជ "ស្ដេចបន្ទាប់ គឺស្ដេចទី២បន្ទាប់ស្ដេចទ្រង់រាជ្យ"; បរា "សោះសូន្យ; ..." + ជយ "ជម្នះ" > បរាជយ "ការចាញ់, ដំណើរចាញ់គេ"; ឧប និង បរា ហៅថា បុព្វបទ។ល។


t_main: បុព្វលក្ខខណ្ឌ
t_pron: [បុប-ពៈ-លាក់-ខាន់]
t_pos: ន.
t_exam: សន្តិភាព និងស្ថិរភាពនយោបាយជាបុព្វលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។
t_exp:
លក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដែលត្រូវមានជាមុន សម្រាប់ធានាដល់ដំណើរការចាប់ផ្ដើមការកើនឡើងនិងការរីកលូតលាស់នៃសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។ បុព្វលក្ខខណ្ឌនេះមាន សន្តិភាព ស្ថិរភាពនយោបាយ ស្ថិរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ស្ថិរភាពសង្គម ៘ :


t_main: បុព្វវាសនា
t_pron: [បុប-ពៈ-វាស-ស្នា]
t_pos: ន.
t_exp:
សាសនវិជ្ជាដែលអះអាងថា ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់នៅក្នុងដំណើរជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ៗពោលគឺអ្វីៗដែលបានកើតឡើង កំពុងកើតឡើង ឬនឹងកើតឡើងត្រូវបានកំណត់ជាមុនដោយអាទិទេព និងមិនអាចកែប្រែបាន។ ការកំណត់ថាតើព្រលឹងរបស់មនុស្សម្នាក់ៗនឹងឡើងទៅឋានសួគ៌ឬធ្លាក់ទៅឋាននរក ត្រូវបានសម្រេចដោយឆន្ទៈរបស់អាទិទេពតាំងពីមនុស្សនោះកើតមកម្ល៉េះ ដោយមិនអាស្រ័យលើការប្រព្រឹត្តរបស់គេឡើយ។


t_main: បុព្វសិទ្ធិការទូត
t_pron: [បុប-ពៈ-សិត-កា-ទូត]
t_pos: ន.
t_exam: ការលើកលែងការបង់ពន្ធដីរបស់ស្ថានទូត ពន្ធលើបៀវត្សរ៍របស់បុគ្គលិកស្ថានទូតជាដើមគឺជាបុព្វសិទ្ធិការទូត។
t_exp:
សិទ្ធិទាំងឡាយដែលរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះផ្ដល់ជូនសកម្មភាពការងាររបស់បេសកកម្មការទូតទាំងនោះ ដើម្បីដោះស្រាយបំបាត់ភាពសាំញ៉ាំ រដ្ឋបាលទូទៅនៅក្នុងរដ្ឋម្ចាស់ផ្ទះ :


t_main: បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ
t_pron: [បុប-ពេ-និ-វា-សា-នុស-សៈ-តិញ-ញាន]
t_pos: ន.
t_source:
(បា. បុព្វេ "ក្នុងកាលពីដើម" + និវាស "កំណើត ឬទីដែលធ្លាប់នៅអាស្រ័យ" + អនុស្សតិ "ការនឹកឃើញ" + ញាណ "សេចក្ដីដឹង ប្រាជ្ញា" >បុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ)

t_exp:
ញាណដែលនឹកឃើញកំណើតក្នុងកាលពីដើម គឺប្រាជ្ញាដែលរឭកឃើញតាំងពីមួយជាតិមុន បន្ទាប់ជាតិនេះរៀងឡើងទៅ ... (ចំពោះតែញាណបុគ្គលអ្នកបានសម្រេចគុណវិសេស មានព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធជាដើម)។


t_main: បុព្វេសន្និវាស
t_pron: [បុប-ពេ-សន់-និ-វាស]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (គូនៃបុរសស្ត្រីនុះ ហៅថា គូព្រេង)។
t_exp:
ដំណើរធ្លាប់នៅរួមគ្នាពីក្នុងជាតិមុន គឺធ្លាប់ជាស្វាមីភរិយានៅរួមកិច្ចការសុខទុក្ខជាមួយគ្នាពីក្នុងជាតិមុនមក :

t_exam:
បុរសស្ត្រីដែលមានបុព្វេសន្និវាស, កាលបើបានជួបគ្នា, រមែងតែចាប់ចិត្តប្រតិព័ទ្ធស្នេហារកគ្នាយ៉ាងមាំ ត្រូវអធ្យាស្រ័យគ្នាជាដរាប។


t_main: បុរស
t_pron: [បុ-រ៉ស់]
t_source: (បា.ក្ល.; បា. បុរិស; សំ. បុរុឞ ឬ បុរូឞ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកបំពេញចិត្តមាតាបិតា, អ្នកបំពេញចិត្តស្ត្រី; អ្នកបំពេញកិច្ចការក្នុងប្រទេសដែលខ្លួននៅ (ប្រុស) អាត្ម័ន (អាត្មា), ចិត្ត។ល។


t_main: បុរាណវត្ថុវិទ្យា
t_pron: [បុ-រ៉ា-ណៈ-វ័ត-ថុ-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីវប្បធម៌របស់មនុស្សនៅសម័យបុរាណតាមរយៈវត្ថុសំណល់ផ្សេងៗដូចជា វត្ថុសិល្បៈ សំណង់ប្រាសាទ ឆ្អឹងមនុស្ស និងសត្វជាដើម។


t_main: បុរាណវត្ថុសិល្បៈ
t_pron: [បុ-រ៉ា-ណៈ-វ័ត-ថុ-សិល-លៈ-ប៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
បុរាណវត្ថុដែលបង្កើតនិងកែច្នៃដោយមនុស្ស ដែលអាចផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងបានដូចជា កុលាលភាជន៍ គ្រឿងអលង្ការ និងគ្រឿងសស្ត្រាវុធ (ដាវ លំពែង ធ្នូ ស្នា...) ជាដើម។


t_main: បុរាណស្ថាន
t_pron: [បុ-រ៉ា-ណៈ-ស្ថាន]
t_source: (បា., សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
កន្លែងចាស់ពីបរមបុរាណយូរលង់ ដែលមានបន្សល់ទុកនូវសំណង់ប្រាសាទ ឬរមណីយដ្ឋានផ្សេងៗ ដូចជានគរវត្ត នគរបុរី ឦសានបុរៈ (ព្រៃគុហ៍) ជាដើម។


t_main: បុរិសសព្វនាម
t_pron: [ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-សាប់-ពៈ-នាម]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សព្វនាមដែលប្រើជំនួសឈ្មោះមនុស្ស, សត្វ, ឬវត្ថុនានា ដោយចំពោះរូប ប៉ុន្តែមិនចេញចំឈ្មោះនោះទេ ដោយយកពាក្យដទៃផ្សេងពីនោះមកជំនួសវិញ មានពាក្យថា ព្រះអង្គ, លោក, អ្នក, នាង, គេ, គាត់, វា, ឯង, អា, ហង, ខ្ញុំព្រះអង្គ, ខ្ញុំព្រះករុណា, ខ្ញុំបាទ, គេ, ខ្ញុំឯង, អញខ្ញុំ, ខ្ញុំម្ចាស់, ខ្ញុំ, អាត្មាភាព, អាត្មា, អញ, យើង, យើងខ្ញុំ ...។


t_poly: ៣)
t_exam: គាត់កំពុងធ្វើការងារ (សោកម្មំ ករោតិ)។
t_exp:
ក្នុងភាសាបាលីចែកបុរសជាបី ដើម្បីតម្រូវបុរិសសព្វនាមនៅនឹងបុរសក្នុងកិរិយាអាខ្យាត គឺបឋមបុរស បុរសទី ១និយាយពីអ្នកដទៃ ឬពីវត្ថុអ្វីមួយក្រៅពីគូសន្ទនា :


t_poly: ២)
t_exam: បុរី១០០ខ្នង, បុរីប៉េងហួត, បុរីពិភពថ្មី, បុរីភ្នំពេញ...។
t_exp:
(ភូមិ.) ទីតាំងមួយដែលត្រូវបានរៀបចំជាដីឡូត៍ ជាសំណង់លំនៅឋាន សំណង់ផ្សេងៗ លម្ហសាធារណៈ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនានា នៅលើក្បាលដីតែមួយស្របតាមគម្រោងប្លង់សរុបរបស់បុរីដែលបានទទួលការអនុញ្ញាតជាផ្លូវការ :


t_main: បុរីរម្យ
t_subscrip: 2
t_pron: [បុ-រ៉ី-រំ]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យនេះខ្មែរយើងយកមកប្រើជាគោរម្យងារសេនាបតីក៏មាន :
t_exam:
...បុរីរម្យឧត្តមក្រមពាហុ ..."ជាមន្ត្រីមានស័ក្ដិខ្ពស់ មានដៃហាក់ដូចជាឈោងទៅឱបក្រសោប (អាណាខេត្ត) ដោយសេចក្ដីរីករាយចំពោះបុរី"។


t_main: បុរេជម្រើស
t_pron: [បុ-រ៉េ-ជំ-រើស]
t_pos: ន.
t_exp:
ជម្រើសមួយ តម្លៃមួយ ឬលក្ខខណ្ឌមួយ ដែលកំណត់ទុកជាមុន ហើយប្រើជាស្វ័យប្រវត្តិប្រសិនបើគ្មានការផ្លាស់ប្ដូរដោយការី។


t_main: បុរេប្រវត្តិវិទ្យា
t_pron: [បុ-រ៉េ-ប្រ-វ័ត-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រឬមុខវិជ្ជាដែលសិក្សាអំពីអ្វីៗដែលបានកើតឡើងមុនពេលមនុស្សចេះបង្កើត និងប្រើប្រាស់អក្សរ។ បុរេប្រវត្តិវិទ្យាធ្វើការសិក្សាអំពីជីវភាពរបស់មនុស្សដំបូងៗ។


t_main: បុរេពិសោធន៍
t_pron: [ប៉ុ-រ៉េ-ពិ-សោត] ឬ [បុ-រ៉េ-ពិ-សោត]
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលមានមុនបទពិសោធ។ នៅក្នុងទស្សនវិជ្ជា វាទាក់ទងទៅនឹងពុទ្ធិដែលគេទទួលបានដោយមិនផ្អែកលើបទពិសោធ ពោលគឺ គេទទួលបានពុទ្ធិនោះ តាមការពិចារណាបែបអនុមានញែកតែមួយប៉ុណ្ណោះ។


t_main: បុរេសកម្ម
t_pron: [បុ-រ៉េ-សៈ-កាំ]
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលធ្វើសកម្មភាពជាមុនឬការត្រៀមជាមុន ដើម្បីបង្ការ បម្រុង ការពារ បញ្ចៀស ឬទប់ទល់នឹងផលវិបាកអវិជ្ជមាននៃវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ ឬដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីដំណើរវិវត្តនៃសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុ។


t_main: បុរោហិត
t_pron: [បុ-រ៉ោ-ហិត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ប្រើក្លាយឃ្លាតជា បរោហិត ប-រ៉ោ-ហិត ក៏មាន, គួរប្រើ បុរោហិត វិញ)។
t_exp:
ព្រាហ្មណ៍អ្នកបំពេញប្រយោជន៍ដល់បុរី ឬអ្នកធ្វើនូវសេចក្ដីទំនុកបម្រុងដល់នគរ គឺព្រាហ្មណ៍ដែលជារាជគ្រូ ឬព្រាហ្មណ៍ជាអ្នកចាត់ការធ្វើយញ្ញពិធីក្នុងរាជត្រកូលតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍។


t_main: បុល
t_pron: [បុល]
t_pos: កិ.
t_exam: បុលស្រូវគេ២ថាំង, បុលស្រូវឱ្យគេ៤ថាំងមួយតៅ ដល់ខែចម្រូតត្រូវសងគេឱ្យគ្រប់។
t_exp:
បណ្ដាក់ទ្វេ ឬបណ្ដាក់មួយជាពីរ គឺបណ្ដាក់អ្វីៗមានស្រូវជាដើម កាលដែលយកពីគេមក ឬឱ្យទៅគេតែ១ភាគលុះដល់កាលរដូវ ត្រូវសង ឬត្រូវយកវិញជាពីរភាគ :


t_main: បុសនាគ
t_pron: [បុស-នាក]
t_source: (សំ.បា. បុន្នាគ)
t_pos: ន.
t_exam: ដើមបុសនាគ (ពាក្យថា បុន្នាគ ជា សំ.បា. ពិត តែខ្មែរយើងមិនសូវហៅ)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងរំដួល ផ្កាស្រដៀងនឹងផ្កាសុរភីតែធំៗ ជាង មានក្លិនក្រអូបល្អ, ដើមប្រើការធ្វើជាគ្រឿងផ្ទះរាយរងក៏បាន :


t_main: បុស្បុក
t_pron: [បុស-ស្បុក]
t_source: (សំ. បុស្បក; បា. បុប្ផក "ផ្កា, កន្សោមផ្កា")
t_pos: ន.
t_exp:
ទីអាសានៈ ឬវេទិកាមានសណ្ឋានជាបល្ល័ង្កខ្ពស់ទ្ររងដោយជើងកោសច្រើនថ្នាក់, មានសសរបួន, រាង ៤ជ្រុងស្រដៀងនឹងបារាំកំពូល, ដំបូលមានកំពូលរាងច្រឡោ សណ្ឋានដូចកំពូលប្រាសាទក៏មាន, រាងមូលជាកន្សោមតាឱ ឬកន្សោមផ្កាក៏មាន, វិចិត្ររចនាដោយផ្ការំយោលផ្សេងៗ តាមគួរដល់ការប្រកប, ប្រើជាទីសម្រាប់គង់នៃព្រះមហាក្សត្រ ក្នុងព្រះរាជពិធីរាជាពិសេកនៅវេលាថ្វាយព្រះសិទ្ធរស (ស្រោចទឹក) និងសម្រាប់ប្រើក្នុងពិធីស្រោចទឹកចម្រើនព្រះជន្មនៃសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយកជាដើម។


t_main: បុស្សរថ
t_pron: [បុស-សៈ-រត់]
t_source: (បា.; សំ. បុឞ្យរថ)
t_pos: ន.
t_exp:
រថស សម្រាប់ជិះរំហើយកម្សាន្តចិត្ត។ តាមរឿងតំណាលក្នុងគម្ពីរជាតកច្រើនអន្លើថា រថមានបុស្បុកព័ណ៌សដែលទឹមសេះឱ្យអូសដើរៗជាមុន, ពួកសេនាបតីមន្ត្រីធំតូចទាំងអស់នាំគ្នាដើរអមហែហមតាមក្រោយ, ផ្សងរកអ្នកមានបុណ្យភ័ព្វអស្ចារ្យដែលគួរទទួលជាទីក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យបាន, ក្នុងកាលដែលផុតគ្មានព្រះរាជវង្សសោះ ឬមានតែព្រះរាជបុត្រីដែលនឹងមិនគួរទទួលរាជ្យបាន ... ហៅថា ផ្សងបុស្សរថ។


t_main: បុះ
t_subscrip: 3
t_pron: [បុះ]
t_pos: គុ.
t_exp: ចាស់; ដែលគេឈប់ប្រើប្រាស់, ដែលគេបោះបង់លែងត្រូវការ (ចំពោះតែទី, ដី, ស្រែ, ចម្ការ, ភូមិលំនៅ ...) :
t_exam:
ចម្ការបុះ, ស្រែបុះ, ភូមិបុះ, វត្តបុះ, គឺចម្ការ, ស្រែ, ភូមិ, វត្ត ដែលគេបោះបង់ចោល ក៏មានស្មៅនិងឈើតូចៗដុះទ្រុបទ្រុល ប៉ុន្តែមានសណ្ឋានចាស់ប្រាកដនៅឡើយ; ជួនកាលគេបែរជាត្រូវការដូចកាលពីមុននោះវិញ ក៏នៅមានឈ្មោះថា ... បុះ ដែរ។


t_main: បូ
t_pron: [បូ]
t_pos: ន.
t_exam: ចងបូ, សក់ចងបូ (ព.ទ.)។
t_exp:
សំពត់ព័ណ៌ចងកាច់ជាស្រទាប់ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាឈើរីក, ប្រើចងផ្នួងឬកម្រងសក់ឬក៏សំណុំសក់ស្ត្រី ជាគ្រឿងធ្វើលម្អតាមសម័យថ្មី :


t_main: បូកគោ
t_pron: [បូក-គោ]
t_pos: ន.
t_exam: ភ្នំបូកគោ។
t_exp:
ឈ្មោះភ្នំធំខ្ពស់មួយក្នុងពួកភ្នំកំចាយ, ពពកវិល ក្នុងខេត្តកំពត, សព្វថ្ងៃនេះទុកជារមណីដ្ឋាន សម្រាប់កម្សាន្តមួយកន្លែងជារបស់កម្ពុជរដ្ឋ :


t_main: បូជនីយេសក៍
t_pron: [បូ-ជៈ-នី-យេស]
t_source: (បា. បូជនីយ + ឯសក > បូជនីយេសក) បារ.Pèlerin។
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកស្វះស្វែងរកទីកន្លែងដែលគួរគោរពបូជា, អ្នកធ្វើដំណើរទៅនមស្ការបូជនីយដ្ឋានមានទីតម្កល់ព្រះសារីរិកធាតុនៃព្រះសម្ពុទ្ធជាដើម។


t_main: បូជាយញ្ញ
t_pron: [បូ-ជា-យ៉ាញ់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការសែនព្រេន, របៀបពលិការប្រសិទ្ធីផ្សេងៗ តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ មានសម្លាប់សត្វ, អារសាច់បូជាភ្លើងជាដើម។ បើតាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមានការឱ្យទានដល់ពួកស្មូមមិនរើសមុខ។


t_main: បូរណត្ថ
t_pron: [បូ-រ៉ៈ-ណាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
សារធាតុដែលដាក់ក្នុងបរិមាណតិចតួចទៅក្នុងចំណីអាហារ ឬរបស់អ្វីមួយដើម្បីបង្កើនរសជាតិ សោភណភាព ឬរក្សាគុណភាពឱ្យនៅស្រស់ កុំឱ្យស្អុយរលួយ, ការបន្ថែមឱ្យកាន់តែប្រសើរ។


t_poly: ២)
t_exp:
(សេ.ហិ.) ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈមានប្រព័ន្ធតែមួយដែលមានលក្ខណៈពេញលេញ គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ហើយដែលមិនអាចរំលោភបំពានបាន។


t_main: បូរាណ
t_pron: [បូ-រ៉ាន]
t_source: (សំ.បា. បុរាណ)
t_pos: គុ.
t_notes: (បូរាណ សម្រាប់ប្រើចំពោះតែក្នុងកាព្យដូច្នេះឯង។ ម.ព. បុរាណនិងបោរាណា ផង)។
t_exp:
មានន័យដូចគ្នា បុរាណ ដែរ, ជាពាក្យសម្រាប់ប្រើខ្លះចំពោះតែក្នុងកាព្យ ដែលមានសម្ផស្សត្រូវថាឱ្យវែង ឱ្យយឺត, ឯពាក្យរាយត្រូវសរសេរ ត្រូវនិយាយថា បុរាណ ជាដរាប។ ពាក្យកាព្យដែលត្រូវប្រើ បូរាណ នោះ ដូចជា :

t_exam:
(ព.កា.) រីអក្សរខ្មែរយើងសព្វថ្ងៃ អ្នកប្រាជ្ញលោកច្នៃតាមលំអាន ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យពីបូរាណ ដែលបានហាត់រៀនតៗមក។ មួយយ៉ាងថា ខ្ញុំរៀនអក្សរជាតិ ពុំឃ្លៀងឃ្លាតក្លាយប៉ុន្មាន រៀនតាមបែបបូរាណ លោកគ្រូបានពន្យល់ដែរ។


t_main: បូល
t_subscrip: 1
t_pron: [បូល]
t_pos: កិ.
t_exp: ផ្សងឱ្យដឹងហេតុ ដោយមានវត្ថុអ្វីមួយជាគ្រឿងសម្គាល់ឬស្ទង់ដោយព័ស្តុតាងតាមចំណាំនិងជំនឿ :
t_exam: បូលប្រណាក។
t_notes:
(គឺយកប្រណាកមកចងនឹងខ្សែតូចហើយកាន់ខ្សែយួរប្រណាកយោលបន្តិចឱ្យប្រណាកយោងឯងបន្តិចៗ តទៅទៀត, គេផ្សងបណ្ដើរ, លុះប្រណាកឈប់យោលទើបគេទាយថាដូច្នេះដូច្នោះ តាមការណ៍ពិត គឺអ្នកកាន់ខ្សែនុះឯងប្រើល្បិចឱ្យមនុស្សជឿថាប្រណាកយោលឯង គេហៅថា ប្រណាកដើរ, ប្រណាកឈប់ ជាជំនឿភ័ន្តច្រឡំរបស់មនុស្សឆោត)។


t_main: បូល
t_subscrip: 2
t_pron: [បូល]
t_pos: កិ.
t_exp: បញ្ចេញសំឡេងទីទៃពីសំឡេងយំធម្មតា (ច្រើនហៅចំពោះតែក្អែក) :
t_notes: (ចាស់ទុំហៅជំនឿក្អែកបូល)។
t_exam:
យី, ក្អែកបូលឡូវៗ មានការណ៍អ្វីប្លែកអ៊ីចេះ! អ្នកខ្លះនិយាយថា ន៏, ក្អែកបូលថា ដល់អាឡូវៗ ...ប្រហែលកូនវាមក៍ហើយមើលទៅ! ឬមានភ្ញៀវណាមកក៏មិនដឹង!


t_main: បូល
t_subscrip: 3
t_subword: បូលត្រា
t_pron: [បូល-ត្រា]
t_pos: ន.
t_exam: បោះត្រាត្រូវមើលបូល ទើបបោះត្រង់ល្អ មិនឆៀងមិនឆែវ។
t_exp:
គ្រឿងសម្គាល់របស់តួត្រាដែលគេឆ្លាក់ ឬបោះដែកគោលស្ពាន់ខ្នាតតូចជាសញ្ញាសម្រាប់កាន់ត្រាបោះឱ្យដឹងប៉ែកខាងលើ ទាំងឱ្យដឹងថាត្រង់ឬវៀចផង :


t_main: បូស
t_subword: បូសបម
t_pron: [បូស-បម]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយតាមទំនួលស្រួលមាត់ (វាចាសិលិដ្ឋ) :
t_exam:
ឆ្នាំនេះ ក្មេងៗមានកើតបូសបមកមរមាស់ច្រើនណាស់, ក្មេងខ្លះមានបូសទ្រនិចបណ្ដើរកូន កើតមួយហើយមួយទៀតបន្តគ្នារដឹករដៃ។


t_main: បូសខ្យល់
t_pron: [បូស-ខ្យល់]
t_pos: ន.
t_exp:
ជំងឺដែលបង្កឡើងដោយបាក់តេរីម្យ៉ាង មានរោគសញ្ញាដូចជាមានដុំខ្យល់ពកនៅត្រង់ក ទ្រូង ស្មា និងត្រគាក ហើយភាគច្រើនកើតលើគោ ក្របី ចៀម ពពែ និងអាចកើតចំពោះជ្រូកផងដែរ។


t_main: បួងសួង
t_pron: [បួង-សួង]
t_source: (ស. ប្វង ឬ ប្វងស្រួង អ.ថ. បួងសួង)
t_pos: កិ.
t_exam: បួងសួងទេវតា។
t_exp:
បន់, បន់ស្រន់, សំបូងសង្រូង; ពោលពាក្យប្រកាសទេវតាសំបូងសង្រូងសូមឱ្យបានសេចក្ដីសុខ ឬសូមឱ្យបានសម្រេចប្រយោជន៍ណាមួយដែលត្រូវការ :


t_main: បួរ
t_subscrip: 1
t_pron: [បួ]
t_poly: ១)
t_exp:
ថែបធ្វើដោយមែកឈើទាំងស្លឹក សម្រាប់ឱ្យដង្កូវនាងតោងវារព័ទ្ធសំបុក (ហៅតាមទម្លាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ថែបនាង)។


t_main: បើក
t_subscrip: 1
t_pron: [បើក]
t_poly: ១)
t_pos: កិ.
t_exam: បើកទ្វារ, បើកផ្លូវ, បើករបង ...។
t_exp:
ទីទៃពីបិទ, ពីគ្រប, ខ្ទប់, រាំង គឺធ្វើឱ្យច្រហ, ឱ្យមានផ្លូវ មានទំនង; ព្រមឱ្យ; ចេញចាយ; បញ្ចេញ; បណ្ដោយតាម :


t_main: បើក
t_subscrip: 1
t_subword: បើកព្រះនេត្រ
t_pron: [បើក-ព្រះ-នេត]
t_pos: កិ.
t_exp:
គូរ ឬឆ្លាក់សម្រេចឱ្យកើតបានជាភ្នែកទេវរូប ឬជាព្រះនេត្រព្រះពុទ្ធរូប (មុខការសម្រាប់ជាងគំនូរឬជាងឆ្លាក់រូប)។


t_main: បើក
t_subscrip: 1
t_subword: បើកភ្នែក
t_pron: [បើក-ភ្នែក]
t_pos: កិ.
t_exp:
(ព.ប្រ.) យល់ជាក់ច្បាស់ ព្រមទាំងភ្ញាក់ខ្លួនប្រែគំនិត, មិនងងឹតដូចពីដើម ហាក់ដូចជាគេបើកភ្នែកមើលឃើញច្បាស់។


t_main: បើពុំនោះ
t_pron: [បើ-ពុំ-នោះ]
t_pos: ឈ.
t_exp:
ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីកំណត់ផ្សេងដោយឡែកក្នុងប្រយោគនីមួយៗ មានន័យថា បើពុំដូច្នោះទេ, បើពុំបានយ៉ាងនោះ, បើពុំធ្វើដូច្នោះ។ និបាតនេះប្រើក្នុងសេចក្ដីនៃសង្កាត់ខាងក្រោយ :

t_exam:
អ្នកជំពាក់ប្រាក់ខ្ញុំ ហើយត្រូវសងប្រាក់ខ្ញុំវិញ បើពុំនោះទេត្រូវរករបស់អ្វីមកសងជំនួសវិញក៏បាន។ ចូរធ្វើតាមខ្ញុំប្រាប់ បើពុំនោះ អ្នកនឹងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្ម។


t_main: បឿន
t_pron: [បឿន]
t_pos: ន.
t_exam: ដើរលើបឿន, ត្រីជ្រកនៅក្រោមបឿន។
t_notes: (ម.ព. ត្រឹប{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
ត្រឹប, ប្រជុំតិណជាតិផ្សេងៗ មានត្រាវ, ត្រកៀត, កំប្លោក ជាដើម ដែលដុះក្រាស់ចង្អៀតតាន់តាប់លើមមោក, អណ្ដែតលើទឹកក្នុងបឹងឬក្នុងស្រះធំៗ អាចដើរជាន់លើបានមិនផុងមិនធ្លុះ :


t_main: បៀ
t_subscrip: 1
t_pron: [បៀ]
t_poly: ១)
t_exp:
ឈ្មោះខ្យងសមុទ្រពួកមួយ, មានតូចមានធំ, សំបកក្រាស់រឹងរលោង, ទ្រង់ទ្រាយជមក្រឡូម, ខាងពោះច្រហមានរបាក់ជាជួរទាំងពីរខាង សណ្ឋានជាធ្មេញ។


t_poly: ២)
t_exp:
ក្នុងសម័យបុរាណរាជ្យពីព្រេងនាយ មានអនុញ្ញាតឱ្យប្រើបៀចាយជាតម្លៃលក់ទំនិញជាជំនួសប្រាក់, ព្រោះហេតុនោះទើបមានពាក្យហៅថា បៀលៀង, បៀវត្ស ជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។


t_main: បៀ
t_subscrip: 3
t_pron: [បៀ]
t_pos: ន.
t_exam: ទប់បៀ, បាបបៀ, ត្រីបៀ។
t_exp:
ថ្លុកដែលគេទប់នៅមាត់ទឹកក្នុងបឹងរំហាចនិងស្រែជម្រៅជាដើម ដោយពូនដីបង្កុងជាភ្លឺខ្ពស់ ទុករង្វះតូចជាផ្លូវ ដាក់សម្រាស់ពេញខាងក្នុង សម្រាប់បញ្ឆោតឱ្យត្រីធំៗចូលជ្រកចាំជាកន្លែង គេទប់រង្វះបាចទឹកចេញ ហើយចាប់ត្រីនៅពេលគេត្រូវការ :


t_main: បេក្ខជន
t_pron: [ប៉េក-ខៈ-ជន់]
t_source: (បា. បេក្ខ + ជន)
t_pos: ន.
t_exp:
ជនអ្នកសម្លឹង, អ្នកប៉ងប្រាថ្នា, អ្នកចង់បាននូវមុខតំណែង, មុខការងារ ឬឋានន្តរផ្សេងៗដូចជាអ្នកប្រឡងប្រជែងដណ្ដើមយកមុខតំណែងជាស្មៀន, ជាសិស្សចូលរៀនក្នុងសាលា ឬអ្នកសុំចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតជាដើម :

t_exam:
បេក្ខជនទាំងពីរភេទ អាចសុំចុះឈ្មោះចូលប្រឡងប្រជែងបាន; មានបេក្ខជនតែពីររូបទេ ដែលឈរឈ្មោះក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានរដ្ឋសភាក្នុងគ្រានេះ។


t_main: បេក្ខជនស្វៃរិន
t_pron: [ប៉េក-ខៈ-ជន់-ស្វៃ-រិន]
t_source: (សំ. ស្វៃរិន៑; បា. សេរី)
t_pos: ន.
t_exp:
បេក្ខជនសេរី, បេក្ខជនដែលមានអំណាចចូលប្រឡងប្រជែងបាន គឺបេក្ខជនក្រៅពីសិស្សនៃគ្រឹះស្ថានសិក្សាជាផ្លូវការ ដែលបានទទួលអនុញ្ញាតឱ្យចូលប្រឡងបាន។


t_main: បេក្ខសេនីយ៍
t_pron: [ប៉េក-ខៈ-សេ-ណី]
t_pos: ន.
t_notes: (ហៅថា នាយចំណង់ ក៏បាន)។
t_exp:
ឋានន្តររបស់នាយទាហាន នៅក្រោមថ្នាក់អនុសេនីយ៍ត្រីមួយថ្នាក់ គឺនាយទាហានដែលប្រឡងជាប់លេខក្នុងសាលារៀនខាងយោធា ហើយត្រូវហាត់ហ្វឹកហ្វឺនធ្វើការឱ្យស្ទាត់មុននឹងឡើងទៅកាន់ឋានន្តរជាអនុសេនីយ៍ត្រី។


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp: ស្រលាញ់, មានស្នេហ៍ (ច្រើនប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ) :
t_exam:
គួរបេតី, មុខបែបនេះគ្មាននរណាបេតីទេ! (ព.ទ្រ.ម.)។ ... ទើបអ្នកឱនឱប ក្រួញក្រុងក្រសោប ថ្នាក់ថ្នមធីតា រួមរសមនោរម្យ សុខសមស្នេហា បេតីសន្ថវា មិត្រមូលមេត្រី ... (សាស្ត្រាភោគកុលកុមារ)។ យល់ជាត្រូវចិត្តស្និទ្ធរួមរក្ស ស្មោះស្ម័គ្រស្រឡាញ់ពេញបេតី ថែមធុំក្លិនផ្កាជាប់ក្លិនស្រី នឹងមកធ្វើអ្វីអ្នកថ្លៃអាយ ... (អ.ថ. អ្ហាយ) (រឿងសព្វសិទ្ធិ)។


t_main: បេតុង
t_pron: [បេ-តុង]
t_source: (បារ. Béton)
t_pos: ន.
t_exam: សសរបេតុង, ផ្ទះបេតុងអារម៉េ, ស្ពានបេតុងអារម៉េ។
t_notes: (ម.ព. ស៊ីម៉ងត៍ ផង)។
t_exp:
ទព្វសម្ភារៈលាយក្រួសអាចម៍ផ្កាយ ឬលាយបំណែកថ្មតូចៗ (ជាជំនួសក្រួសអាចម៍ផ្កាយ) និងខ្សាច់, ដែក, ស៊ីម៉ងត៍ ផ្សំគ្នាធ្វើជាអគារឬស្ពានជាដើម, ជារបស់ស្ថាពរ :


t_main: បេយ្យាលៈ
t_pron: [ប៉ៃ-យ៉ា-ឡៈ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយយ៉ាង សម្រាប់ប្រើបំព្រួញសេចក្ដីវែងឱ្យខ្លី ឬច្រើនឱ្យតិច, ប្រើតែអក្សរ១តួខាងដើមថា។ បេ។ (ប៉េ) ក៏បាន, ប្រើតែអក្សរខាងចុងថា។ល។ (ឡៈ) ក៏បាន។


t_poly: ២)
t_exam: បេសកកម្មខាងផ្លូវទូត, បេសកកម្មនៃការចរចាអំពីសេដ្ឋកិច្ច។
t_exp:
សព្វថ្ងៃនេះប្រើសំដៅយកអំណាច ឬសិទ្ធិដែលប្រគល់ឱ្យដល់ប្រតិភូ ដើម្បីទៅបំពេញកិច្ចការអ្វីមួយនៅទីដទៃ; មុខការងារមានកំណត់ជាក់ប្រាកដថាធ្វើយ៉ាងនេះឬយ៉ាងនោះដែលរដ្ឋាភិបាលបានប្រគល់ឱ្យដល់ភ្នាក់ងាររាជការពិសេស ដើម្បីធ្វើឱ្យបានសម្រេចមួយដងមួយគ្រា :

t_notes:
(ពាក្យនេះធ្លាប់ប្រើមកជាយូរដែរហើយ, តែបើគិតដល់ន័យត្រង់ៗរបស់ពាក្យ ឃើញថាដូចជាមិនសូវសម, បើប្រើជា "បេសិតកម្ម" ដូចជាគួរជាង ព្រោះមានន័យថា "អំពើរបស់ជនដែលត្រូវគេប្រើ ឬកិច្ចការរបស់ជនអ្នកទទួលបម្រើ")។


t_main: បេសកជន
t_pron: [ប៉េ-សៈ-កៈ-ជន់]
t_source: (បា. បេសក+ជន)
t_pos: ន.
t_exp:
ជនអ្នកប្រើ, ជនអ្នកបញ្ជូន។ ជនដែលទទួលភារៈទៅបំពេញបេសកកម្ម, ភ្នាក់ងារដែលគេចាត់ប្រើឱ្យទៅបំពេញបេសកកម្មអ្វីនីមួយនៅទីដទៃ។ បើប្រើជា បេសិតជន គួរជាង។


t_main: បេឡាសោធនស៊ីវិល
t_pron: [បេ-ឡា-សោ-ធន់-ស៊ី-វិល]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ថានប័នរដ្ឋបាលសាធារណៈមួយដែលមានកាតព្វកិច្ចគ្រប់គ្រង និងធានាការបើកផ្ដល់ប្រាក់ជាទៀងទាត់ជូនមន្ត្រីរាជការ ឬបុគ្គលិកស្ថាប័នឯកជននៅពេលដែលពួកគេឈប់បម្រើការងារតទៅទៀតដោយដល់អាយុចូលនិវត្តន៍ ឬដោយបញ្ហាសុខភាព។


t_main: បែក
t_subword: បែកខ្មោច
t_pron: [បែក-ខ្មោច]
t_pos: កិ.
t_exp:
ប្រព្រឹត្តក្នុងការស្មន់អន្ធករនឹងគ្នា លុះដល់មានញាតិណាមួយ (ច្រើនតែខាងស្រី) ឈឺចាប់ គេគន់គូរមើលតាមក្បួន ឬបន់ស្រន់បូរបាច់ទៅឃើញថាត្រូវខ្មោចមេបាធ្វើទើបគេចាប់ប្រកាន់ឱ្យសែនខ្មោចឱ្យគេ ...។


t_main: បែក
t_subword: បែកជាអូរហូរទៅជាស្ទឹង
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) ឈ្លោះប្រកែករំលើកបើកកកាយពីតិចតួចផ្ដួចដាលរាលទៅជាធំ ហាក់ដូចជាទឹកហូរច្រោះកើតជាអូរ យូរៗទៅកើតបានជាស្ទឹង, ឬពុំនោះហាក់ដូចជាទឹកហូរធ្លាក់មកក្នុងអូរហូរចុះតទៅក្នុងស្ទឹង។ល។


t_main: បែង
t_subscrip: 1
t_subword: បែងភាគ
t_pron: [បែង-ភាក]
t_pos: កិ.
t_exp: រំលែកជាចំណែក :
t_exam:
នារាយណ៍បែងភាគ ព្រះនារាយណ៍ដែលបែងសរីរាវយវៈឱ្យកើតជារូបផ្សេងៗ មានបែងភាគមកកើតជាព្រះរាមជាដើម (ពោលតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។


t_main: បែន
t_subscrip: 2
t_pron: [បែន]
t_source: (ស. បេន អ.ថ. បែន គុ. "សំប៉ែត")
t_pos: ន.
t_exam: អង្គុយលើក្ដារបែន។
t_exp:
ឈ្មោះក្ដារវែងដែលដាក់តម្កល់ខ្ពស់បន្តិចពីផ្ទៃក្ដារក្រាល អែបផ្ទាប់នឹងជញ្ជាំង សម្រាប់អង្គុយសំយុងជើងបាន, ឬបន្ទះក្ដារវែងដែលដាក់គងហើយវាយដែកគោលភ្ជាប់លើក្បាលសសររានហាល :


t_main: បៃដីកា
t_pron: [បៃ-ដី-កា]
t_pos: ន.
t_exam: លោកបៃដីកា។
t_notes: (ខ្មែរពីដើមប្រើពាក្យនេះខ្លះដែរ លុះចំណេរកាលតមក ក៏ឈប់លែងប្រើពាក្យនេះ)។
t_source:
(ស. បៃ "ស្លឹក, អ្វីៗដែលមានសណ្ឋានសំប៉ែត ..."; បៃដីកា អ.ថ. បៃឌីកា "សំបុត្រនិមន្តព្រះសង្ឃក្នុងការធ្វើបុណ្យផ្សេងៗ");

t_exp:
សមណស័ក្ដិទីឋានានុក្រមថ្នាក់ទី ២បន្ទាប់ពីសមុហ៍មក, មានមុខងារជាអ្នកចាត់ចែងសំបុត្រនិមន្តព្រះសង្ឃ ឬចែកស្លាកក្នុងការនិមន្តធ្វើបុណ្យផ្សេងៗ :


t_main: បៃមន់
t_pron: [បៃ-មន់]
t_source: (ស. បៃ "ស្លឹក" ម្ចន អ.ថ. មន "ដើមមន"; បៃមន អ.ថ.បៃម៉ុន "ស្លឹកមន")
t_pos: ន.
t_exam: ប្រដាប់សម្រាប់ក្បួនហែក្នុងព្រះរាជពិធីគឺ ចាមរ បៃមន់ សែនត្វ័ន ក្លស់ អភិរម្យ។
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់មួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូចស្លឹកមន មានដងស្រដៀងនឹងចាមរ តែត្រង់កំពូលមានរាងស្រួចរៀវ ហើយវៀចក្ងក់ងាកទៅខាងបន្តិច សម្រាប់ប្រើក្នុងព្រះរាជពិធីក្បួនហែធំៗ :


t_main: បៃរកា
t_pron: [បៃ-រ-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
ទ្រនុងដងក្ដារ គឺទ្រនុងច្រូងរកឹងលើខ្នងនាគ ដែលដាក់តពីគល់ជហ្វាចុះមកដល់ក្បាលនាគ (គ្រឿងប្រាសាទ, ព្រះវិហារ ...)។


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ប្រាក្រឹត ផង)។
t_exp:
ជាឈ្មោះសម្ដី ប្រាក្រឹត មួយប្រភេទក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា សម្រាប់ពួករបាំនិយាយនៅពេលលេងល្ខោនដែលទាក់ទងដោយរឿងបិសាច។ ខ្មែរយើងមិនធ្លាប់ប្រើពាក្យ បៃសាចី នេះទេ, ប៉ុន្តែបើធៀបទៅនឹងអ្នកប្រទេសឥណ្ឌា, យើងមានសម្ដីបែបនោះដែរ ហៅថា សព្ទអារក្ស ឬ សម្ដីមេមត់, ដូចជា ចេកទុំ មេមត់ហៅ កន្ទន់បាក់ក ឬ មហាត្រសោល; ប្រាក់រៀលថា កំប៉ាង; គោថា កញ្ច្រង់; សិស្សរបស់មេមត់ថា កូនចាប, បើកូននៅក្នុងផ្ទៃមិនទាន់សម្រាលថា ពងចាប ឬ ផ្កាឈូក; ស្រីអ្នកបកប្រែសម្ដីអារក្សថា, ស្នំ; ស្រាថា អាការៈសាហាវ ជាដើម។


t_main: បោក្ខរព័ស៌
t_pron: [បោក-ខៈ-រ៉ៈ-ព័រ]
t_source: (បា. និង សំ. ក្ល.; បា. បោក្ខរ "ឈូក" + វស្ស "ភ្លៀង" > បោក្ខរវស្ស; សំ. បុឞ្ករ + វឞ៌)
t_pos: ន.
t_exp:
ភ្លៀងមានអាការៈដូចជាទឹកធ្លាក់លើស្លឹកឈូក។ កាលដែលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់បានត្រាស់ហើយពុំយូរប៉ុន្មាន, ទ្រង់ស្ដេចត្រឡប់ចូលមកក្រុងកបិលវត្ថុជាជាតិភូមិរបស់ព្រះអង្គ ... ទ្រង់បណ្ដាលឱ្យធ្លាក់ភ្លៀងជាអស្ចារ្យ ក្នុងទីប្រជុំនៃពួកព្រះញាតិ, បើអ្នកណាចង់ឱ្យទទឹកក៏ទទឹក, អ្នកដែលមិនចង់ឱ្យទទឹកទេ ភ្លៀងនោះក៏ពុំទទឹកឡើយ គឺគ្រាន់តែធ្លាក់មកត្រូវ ប៉ុន្តែរអិលជ្រុះដូចជាទឹកធ្លាក់លើស្លឹកឈូក, ហៅថា បោក្ខរព័ស៌ ឬភ្លៀងបោក្ខរព័រ្ស (ក្នុងពុទ្ធប្រវត្តិ)។


t_pos: ន.
t_exam: កង្កែបបោប, ទន្សាយបោប។
t_exp:
ឈ្មោះម្ហូបដែលមានដាក់ញាត់គ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ ក្នុងពោះកង្កែបឬទន្សាយតាយសាក ដែលបានលាត់យកស្បែកនិងអាការៈសោកគ្រោកខាងក្នុងចេញអស់ហើយ ចម្អិនដោយអាំងឬឆ្អើរ :


t_main: បោរាណា
t_pron: [ប៉ោ-រ៉ា-ណា]
t_source: (បា. ពហុ.)
t_pos: ន.
t_exp: ចាស់ទុំ ឬអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយក្នុងសម័យព្រេងនាយ :
t_exam:
(ព.កា.) រីបោរាណា លោកពោលទុកថា ឱ្យកាន់សុចរិត អំពើឆ្គាំឆ្គង មោះហ្មងកុំផ្ដិត ប្រយ័ត្នលង់ចិត្ត ទៅក្នុងការខុស។


t_poly: ២)
t_exp:
ភាពជាជនបរទេសមិនមែនអន្តោប្រវេសន៍ដែលក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ឬក្រសួងនានាចាត់ទុកជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ឬការសម្ដែងការគួរសម។


t_main: បោរីភាសា
t_pron: [ប៉ោ-រ៉ី-ភា-សា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ភាសា, សម្ដីនៃអ្នកបុរី, អ្នកក្រុង គឺសម្ដីដែលត្រឹមត្រូវតាមសូរសព្ទអក្សរ :
t_exam:
ថ្ងៃ, មក, យក, រក។ល។ ជា បោរីភាសា; ង៉ៃ, ម, ឬ ម៉ុះ, យ, រ។ល។ ជា គ្រាមភាសា (ពាក្យអ្នកស្រុកធម្មតា) ឬជា សាមញ្ញភាសា (ពាក្យសាមញ្ញ, ពាក្យផ្សារ)។


t_main: បោស
t_subword: បោសច្រាស
t_pron: [បោស-ច្រាស]
t_pos: កិ.
t_exp:
បោសគ្រវាសវាយវាត់ឱ្យដាច់ស្មៅ ដោយច្រាសវែងធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីមូលៗ ចងឬចាក់ច្បោសជាបាច់ឬដោយអំបោសវែងធ្វើដោយដើមឫស្សីព្រេចជាដើម។


t_main: បោសនា
t_pron: [ប៉ោ-សៈ-ណា]
t_pos: ន.
t_exam: នាយកដ្ឋានការពារសុខភាពរៀបចំអង្កេតខាងបោសនា។
t_exp:
សារធាតុចិញ្ចឹមដែលមាននៅក្នុងចំណីអាហារ; ការផ្ដល់នូវចំណីអាហារ ឬភេសជ្ជៈប្រកបដោយសារធាតុចិញ្ចឹមរាងកាយឱ្យលូតលាស់ និងមានសុខភាព :


t_poly: ២)
t_exp:
បោះឈើ ឬឫស្សីស្រួចភ្ជាប់នឹងដើមឈើធំ សម្រាប់ចាប់តោងជាន់ឡើងចុះ (ប្រើជាជំនួសបង្អោង, ព្រោះដើមឈើធំជាង ១ឱបឡើងទៅនឹងលូកដៃឈោងព័ទ្ធចំណងចងបង្អោងមិនកើត)។


t_main: បំណាច់នឹង
t_pron: [បំ-ណាច់-និង]
t_pos: ឈ.
t_exp: ទោះបីនឹង, បើបានជានឹង :
t_exam:
បំណាច់នឹងឈានជើងទៅ គួរតែឱ្យមានប្រយោជន៍ខ្លះបន្តិចបន្តួច។ (ព.កា.) បំណាច់នឹងប្រាស គួរមានសម្ភាសន៍ មួយម៉ាត់ទៅរ៉ា នេះមិនដូច្នោះ ស្រាប់តែព្រាត់គ្នា ឱ្យមានសោកា សង្រេងរាល់ថ្ងៃ។


t_main: បំណិន
t_subword: បំណិនជីវិត
t_pron: [បំ-ណិន-ជី-វិត]
t_pos: ន.
t_exam: បំណិនជីវិតរួមមានបំណិនជីវិតមូលដ្ឋាននិងបំណិនជីវិតអាជីព។
t_exp:
បំណិនខាងបញ្ញា បំណិនបុគ្គល បំណិនអន្តរបុគ្គល និងបំណិនវិជ្ជាជីវៈដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការសម្រេចចិត្ត មានទំនាក់ទំនងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ព្រមទាំងបំណិនខាងការចេះរស់នៅនិងគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងដែលធ្វើឱ្យជីវិតល្អប្រសើរនិងមានផលិតភាព ដើម្បីធានាបាននូវជោគជ័យក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រចាំថ្ងៃ :


t_main: បំណុល
t_subword: បំណុលសាធារណៈ
t_pron: [បំ-ណុល-សា-ធា-រៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
បំណុលជាកាតព្វកិច្ចដែលរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសមួយត្រូវទូទាត់សងទៅតាមលក្ខខណ្ឌនិងកាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់។ បំណុលសាធារណៈកើតឡើងដោយសារឱនភាពថវិការបស់រដ្ឋាភិបាល។


t_main: បំណែ
t_pron: [បំ-ណែ]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ បំណុល ថា បំណែបំណុល គឺបំណុលច្រើនមុខ ឬ បំណុលរាយរងនេះខ្លះនោះខ្លះ (ព.សា.)។


t_main: បំណាំ
t_pron: [ចំ-ណាំ]
t_pos: ន.
t_exam: មើលបំណាំ, កុំមើលបំណាំគ្នា។
t_exp:
ដំណើរបណ្ដែតបណ្ដោយ មិនស្ដីថា មិនរំឭកដាស់តឿន ឬមិនជួយខ្នះខ្នែង, មិនជួយធ្វើ ចាំតែមើលពុត មើលមារយាទ; សម្រាប់និយាយផ្សំតែនឹងពាក្យ មើល :


t_main: បំបិទ
t_pron: [បំ-បិត]
t_pos: កិ.
t_exp: ប្រាប់, បង្គាប់ ឱ្យបិទឬខំប្រឹងបិទបាំងមិនឱ្យគេឃើញ, មិនឱ្យគេដឹង, មិនឱ្យលេចឮ :
t_exam:
បំបិទមាត់ គឺហាមមិនឱ្យនិយាយប្រាប់គេ; បំបិទសេចក្ដី គឺហាមគេឱ្យបិទ ឬខំប្រឹងបិទខ្លួនឯងមិនឱ្យអ្នកផងដឹងសេចក្ដីនុះ។


t_main: បំបិទមាត់
t_pron: [បំ-បិត-មាត់]
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_exp: (សំនួន.) ហាមមិនឱ្យនិយាយ, សូកប៉ាន់ដើម្បីបិទបាំងរឿងអ្វីមួយ, សម្លាប់ដើម្បីបិទបាំងរឿងអ្វីមួយ :
t_exam:
គាត់បំបិទមាត់កូនចៅដោយនិយាយគំរាមកំហែង, ជនបង្កបានផ្ដល់ប្រាក់ទៅឱ្យជនរងគ្រោះដើម្បីបំបិទមាត់, សម្លាប់បំបិទមាត់។


t_main: បំបែក
t_subword: ការបំបែកកិរិយាសព្ទ
t_pron: [កា-បំ-បែក-កិ-រិ-យ៉ា-សាប់]
t_pos: ន.
t_exp: ដំណើរបំបែកកិរិយាសព្ទដោយប្រើភាគខាងចុងប្លែកៗគ្នាទៅតាមបទមាលាតាមកាលនិងតាមបុរិសៈ :
t_remark: 1
t_exam:
កិរិយាសព្ទបារាំង marcher ក្នុង mode indicatif, temps présent ត្រូវគេបំបែក ដូចតទៅ Je marche, Tu marches, Il/Elle marche, Nous marchons, Vous marchez, Ils/Elles marchent.។


t_main: បំបៅ
t_subscrip: 3
t_pron: [បំ-បៅ]
t_pos: កិ.
t_notes: (ម.ព. ផ្សាំនិងសាក{¥¥}២{££} ផង)។
t_exp:
កាត់យកមែកតូចក្ដី ខ្នែងក្ដី ភ្នែកក្ដី ចុងក្ដី នៃឈើរស់ដទៃភ្ជាប់ជាមួយនឹងគល់នៃកូនឈើរស់ដទៃ គឺឈើដែលមានសញ្ជាតិខុសគ្នា ដូចជាកាត់កូនមែកក្រូចពោធិ៍សាត់ភ្ជាប់ជាមួយនឹងគល់កូនក្រសាំង គ្រាន់តែកាត់ភ្លាមភ្ជាប់គ្នាមួយរំពេចនោះភ្លាម កុំឱ្យស្ងួតជ័រឬឱជារបស់ឈើទាំងពីរប្រភេទនោះទាន់គ្រាន់តែកាត់ភ្ជាប់គ្នាភ្លាម ក៏យកសំពត់សាច់ម៉ដ្ឋជិតរុំភ្លាម, រុំឱ្យណែនកុំឱ្យទឹកសន្សើមឬទឹកភ្លៀងជ្រាបចូលបាន, លុះរុំរួចហើយត្រូវយកចម្រឹង ឬបង្គោលបោះអែបចងឈើនោះឱ្យនៅនឹង កុំឱ្យខ្យល់បក់រង្គើបាន, លុះឈើទាំងពីរប្រភេទនេះចាប់សាច់គ្នារស់ហើយ, បើមានពន្លកដុះបែកចេញពីគល់ត្រង់ស្នាមមុខតំណនោះជាលំពង់របស់គល់ ត្រូវកាត់ចោលចេញ, បើជាលំពង់របស់មែកបំបៅ ត្រូវទុក ព្រោះលំពង់របស់មែកនេះឯងនឹងបានជាដើមដងតទៅ, លុះដល់មានផ្លែ ជាផ្លែក្រូចពោធិ៍សាត់ ព្រោះផ្លែនោះកើតចេញពីជាតិក្រូចពោធិ៍សាត់, មែកក្រូចភ្ជាប់គល់ក្រសាំងនេះ អាចរស់នៅងាយ ដ្បិតក្រសាំងជាឈើមិនរើសដី គឺតាមតែដីប្រភេទណា ក៏ក្រសាំងអាចដុះរស់នៅបានយូរ, មែកគនិងគល់រកា, មែកស្វាយពុំសែននិងស្វាយក្បាលដំរី, មែកពុទ្រាធំ និងគល់កូនពុទ្រាផ្លែតូចជាដើម ក៏អាចបំបៅភ្ជាប់បានដូចគ្នា; ភ្ជាប់សាច់ឈើបែបនេះ ហៅថា បំបៅ។


t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងសម្រាប់ពាក់; សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ សម្លៀក ថា សម្លៀកបំពាក់ គឺប្រដាប់សម្រាប់ស្លៀកពាក់, គ្រឿងស្លៀកពាក់។


t_main: បំពួនស្ករ
t_pron: [បំ-ពួន-ស្ក]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះនំស្រស់មួយប្រភេទ ធ្វើដោយម្សៅដំណើបលញ់ស្រោបបំពួនដុំស្ករត្នោតបំបាំងបាត់មើលមិនឃើញ :
t_exam: នំបំពួនស្ករ; ហៅថា នំផ្លែអាយ ក៏បាន; ជួនកាលមានអ្នកខ្លះហៅថា នំកើតក្ដី ក៏បានដែរ (ព.សា.)។
t_notes:
(នំនេះមានឈ្មោះហៅបាន ៣ យ៉ាងដូច្នេះឯង, បណ្ដាឈ្មោះទាំង ៣ យ៉ាងនេះ, ឈ្មោះ ២ យ៉ាងគឺ បំពួនស្ករនិងផ្លែអាយ មានអត្ថន័យជាក់ច្បាស់ក្នុងមេពាក្យទាំងនេះហើយ ឯឈ្មោះថា នំកើតក្ដី នេះមានរឿងតំណាលថា កាលពីព្រេងនាយ មានបុរស ២ នាក់ អង្គុយស៊ីនំនេះជិតគ្នា, បុរសម្នាក់ពមនំនេះតាមទម្លាប់, ឯបុរសម្នាក់ទៀតខាំនំនេះចំពាក់កណ្ដាល ទឹកស្ករខាងក្នុងក៏ធ្លាយបាញ់ត្រូវមុខបុរសម្នាក់, ស្រាប់តែបុរសនោះក្រោកឡើងដាល់តប់គ្នា, ក៏កើតជាការប្ដឹងប្ដល់គ្នា, ទើបចៅក្រមឱ្យឈ្មោះនំនេះថា នំកើតក្ដី ចាប់ដើមតាំងពីកាលនោះមក; នំនេះក៏មានឈ្មោះបីយ៉ាងដូច្នេះឯង, ប៉ុន្តែ នំកើតក្ដី ជាពាក្យសាមញ្ញ គេមិនសូវហៅទេ គេច្រើនហៅតែ នំបំពួនស្ករនិងនំផ្លែអាយ; នំបំពួនស្ករ ជាឈ្មោះដើម ត្រឹមត្រង់តាមអត្ថន័យជាងឈ្មោះទាំងពីរ ពីព្រោះមានដុំស្ករត្នោតដែលគេដាក់បំពួនខាងក្នុងពិតមែន)។


t_main: បំព្រុល
t_pron: [បំ-ព្រុល]
t_pos: កិ.
t_exp:
ធ្វើឱ្យព្រុលឡើង គឺរុករុញគំនរភ្លើងឱ្យឆេះទ្រលោមឡើង ឬឱ្យហុយផ្សែងខ្ជោលឡើង ឬក៏ធ្វើសត្វល្អិតឱ្យផ្អើលខ្មួលឡើង។


t_main: បំព្រៃ
t_subword: បំព្រៃលោក
t_pron: [បំ-ព្រៃ-លោក]
t_exp: ញ៉ាំងលោកឱ្យប្រហែលដូចជាព្រៃ :
t_notes: (ព.ផ្ទ. មនុស្សបំភ្លឺលោក ព.ពុ.។ ម.ព. បំភ្លឺ ផង)។
t_exam:
ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រទានព្រះឱវាទថា នសិយា លោកវឌ្ឍនោ "កុំធ្វើខ្លួនឱ្យជាមនុស្សបំព្រៃលោក", មានអត្ថន័យថា កុំប្រព្រឹត្តអាក្រក់ហួសហេតុឱ្យមានខ្លួនប្រហែលដូចជាព្រៃទ្រុបទ្រុល ឬប្រហែលដូចជាចម្រូងចម្រឹង, ប្រហែលដូចជាដង្គត់ក្នុងលោកឱ្យគេទើសមុខទើសក្រោយ ឱ្យគេពិបាកចិត្តគំនិតអួអាប់ចំបែងរាល់គ្នា, មនុស្សបំព្រៃលោក។


t_main: បំភ្លាង
t_pron: [បំ-ភ្លាង]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: (ព.បុ.) បណ្ដើរ : មើលបំភ្លាង, និយាយបំភ្លាង គឺមើលបណ្ដើរ និយាយបណ្ដើរ :
t_exam:
(ព.កា.) ស្ដេចទតបំភ្លាង ចរចារកនាង ដោយក្ដីស្នេហា ទ្រង់ស្ទង់ព្រះទ័យ ស្រីថ្លៃកញ្ញា កបដោយលក្ខណា ចរិយាឥតឆ្គង។


t_main: បំភ្លឺ
t_pron: [បំ-ភ្លឺ]
t_pos: កិ.
t_exp: ធ្វើឱ្យភ្លឺ គឺអុជភ្លើង, លើកភ្លើង, ទ្រោលភ្លើងឱ្យភ្លឺ ឬនិយាយពន្យល់ឱ្យភ្លឺគំនិតប្រាជ្ញា :
t_exam:
អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ ជាមនុស្សបំភ្លឺលោក; ព្រះពុទ្ធនិងព្រះអរហន្តទាំងឡាយ ជាអ្នកបំភ្លឺលោក ខាងការពន្យល់ឱ្យសត្វលោករាវរកធម៌ ដើម្បីរំលត់ទុក្ខឃើញ។ល។


t_main: បំភ្លឺ
t_subword: បំភ្លឺជាតិ
t_pron: [បំ-ភ្លឺ-ជាត]
t_pos: កិ.
t_exp:
(ព.ប្រ.) គឺញ៉ាំងជាតិរបស់ខ្លួនឱ្យភ្លឺ ឱ្យប្រព្រឹត្តទៀងត្រង់ ឱ្យកាន់សុចរិតយុត្តិធម៌ (ព.ផ្ទ.) បំព្រៃជាតិ)។


t_main: បំសុកូលិកង្គៈ
t_pron: [ប័ង-សុ-កូ-លិ-ក័ង-គៈ]
t_source: (បា. បំសុកូលិកង្គ)
t_pos: ន.
t_exp:
អង្គរបស់ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ឬប្រើប្រាស់នូវចីវរដែលប្រឡាក់អាចម៍ដី ខ្ទុះឈាមគួរខ្ពើម ... ឈ្មោះធុតង្គទី១ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣; (ព.ពុ.)។


t_main: បាំង
t_subword: មោហ៍បាំង
t_pron: [មោ-បាំង]
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីងងឹតល្ងង់បិទរាំងប្រាជ្ញាមិនឱ្យយល់ការពិត។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងច្រើននិយាយអំពីកំហឹងខ្លាំងដែលទប់មិនទាន់ ឬអំពីការប្រព្រឹត្តកន្លងបវេណី កន្លងច្បាប់ ដោយភាន់ច្រឡំភ្លេចស្មារតីមិនយល់ការខុសត្រូវ។


t_main: បាំងខ្លោង
t_pron: [បាំង-ខ្លោង]
t_pos: ន.
t_exam: បាំងខ្លោងនៅលើច្រកចេញចូលរបស់ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។
t_exp:
គ្រឿងលម្អស្ថាបត្យកម្មដែលមានទម្រង់ផ្សេងៗ សម្រាប់តុបតែងលម្អនៅលើខ្លោងទ្វារឬគោបុរៈ ប្រាសាទបុរាណ វត្តអារាម និងអគារសាធារណៈ :


t_main: បាំងឆត្រ
t_subscrip: 2
t_pron: [បាំង-ឆ័ត]
t_pos: ន.
t_exam: ថ្ងៃបាំងឆត្រមួយជាន់, ថ្ងៃបាំងឆត្រពីរជាន់; ខែបាំងឆត្របីជាន់។
t_exp:
ស្រមោលទឹកឯអាកាសដែលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ឬពន្លឺព្រះចន្ទ្រប៉ះត្រូវមានវង់មូលជុំវិញដូចជារង្វង់ក្លស់ ហៅថា ថ្ងៃបាំងឆត្រ ឬ ខែបាំងឆត្រ; ហៅ ព្រះអាទិត្យទ្រង់ក្លស់, ព្រះចន្ទ្រទ្រង់ក្លស់ ក៏បាន :


t_main: បាំងភក់
t_pron: [បាំង-ភក់]
t_pos: ន.
t_exp:
បន្ទះឈើឬបន្ទះដែកមានសណ្ឋានក្រឡូមឬសំប៉ែតដាក់បន្ទើតឱ្យហើបងើបគ្របពីលើកង់រថសេះ, រថយន្ត, ទោចក្រយានជាដើម សម្រាប់បាំងមិនឱ្យភក់ឬធូលីខ្ទាតឬហុយមកខាងលើ; ហៅថា គម្របកង់ ក៏បាន។


t_main: បាំងសែង
t_pron: [បាំង-សែង]
t_source: (ស. សេង អ.ថ. សែ៎ង "ពន្លឺ")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងហែថ្នាក់ខ្ពស់មួយប្រភេទ មានសណ្ឋានជាចាមរខ្នាតធំ មានដងវែង សម្រាប់បាំងពីខាងមិនឱ្យពន្លឺព្រះអាទិត្យចាំងព្រះភ័ក្ដ្រព្រះរាជា។ ប្រើតែក្នុងវេលាដែលស្ដេចចេញហែប្រទក្សិណរាជធានីជាដើម (ស. ប្រើ ប័ងសូរយ៍ អ.ថ. ប័ងស៊ូន, និង ប័ងទ្រេក អ.ថ. ប័ងសែក ...)។


t_poly: ២)
t_exam: ពួកថ្លើងឡើងចាងបះជ្រួលច្របល់ ទាល់តែរាស្ត្រប្រជាពួតដៃគ្នាពង្រាបទើបបានស្ងប់។
t_exp:
ផ្អើលជ្រួលជ្រើមធ្វើអំពើអ្វីមួយ ដែលទាស់ខុសនឹងច្បាប់បញ្ញត្តសម្រាប់ប្រទេស ត្រាតែរដ្ឋាភិបាលប្រើការបម្រាប :


t_main: ប្ដី
t_subword: ប្ដីសី
t_pron: [ប្ដី-សី]
t_pos: ន.
t_exp: ក្លាយមកពីពាក្យថា ប្ដីស្រី ឬ ប្ដីសិរី គឺប្ដីស្រីសួស្ដីឬប្ដីរបស់ស្រី (?) :
t_exam: នាងទូចកូនមីងវាមានប្ដីសីហើយឬនៅ? (ព.សា.)។
t_notes:
(យើងនឹកស្ដាយដោយយល់ថាពុំគួរខាន ក៏បានស្រង់យកពាក្យជាព្រះរាជនិពន្ធនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ឥស្សរាធិបតី ព្រះបរមកោដ្ឋ ព្រះអង្គដួង ដែលទ្រង់និពន្ធចប់ស្រេចនៅថ្ងៃសៅរ៍ ៨រោច ខែមាឃ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក ព.ស. ២៣៨០ កាលព្រះអង្គមានព្រះជន្មគម្រប់ ៤១ វស្សា, យើងស្រង់ព្រះរាជនិពន្ធនោះយកមកទុកជាព្រះកេរ្តិ៍ក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរនេះ ចំពោះតែត្រង់ពាក្យថ្លែងអំពីគតិ ៥យ៉ាង ដែលបុរសជាប្ដីត្រូវប្រតិបត្តិចំពោះស្ត្រីជាប្រពន្ធប៉ុណ្ណោះ, មិនមានសេចក្ដីវែងណាស់ណាទេ, ដូចតទៅនេះគឺ កតមេហិ បញ្ចគតី- ហិ សាមិកា ភរិយាស- ង្គហាធម្មា ប្រែតាមអត្ថា- ធិប្បាយបាលី ថាប្រុសឯណា នឹងមានភរិយា លោកឱ្យចេះក្ដី ទាំងប្រាំចំពោះ សង្គ្រោះចិត្តស្រី ប្រពន្ធប្រក្រតី ដូចធម៌សម្ដែង បើប្ដីឯណា ពុំកាន់កិរិយា ទាំងប្រាំនេះឯង ហៅប្ដីទុជ៌ន ជួលន់ក្រៃលែង ចេះតែកំហែង ចិត្តប្រពន្ធពិត បើប្ដីកាន់ច្បាប់ ទាំងប្រាំនេះខ្ជាប់ ហៅប្ដីសុចរិត បម្រុងភរិយា ដោយនាក្រមក្រឹត្យ ប្រសើរពេកពិត ឥតអ្វីផ្ទឹមឡើយ អស់ប្រុសទាំងឡាយ ចូរចាំអធិប្បាយ ច្បាប់នេះជាត្រើយ ទុកគ្រប់ប្រុសប្រាណ កុំមានកន្តើយ មានប្រពន្ធហើយ ជាសុខសម្រាន្ត មួយគឺហៅប្ដី ឱ្យប្រើសម្ដី នឹងប្រពន្ធមាន ពាក្យទន់ពីរោះ ស្មើស្មោះដោយក្សាន្ត សរសើររាប់អាន តាមសព្ទវាចា មួយគឺប្រពន្ធ ខុសឆ្គងស្រាលធ្ងន់ កុំជេរផ្ដាសា ទាត់ធាក់ដៀលដំ ដូចខ្ញុំអាត្មា កុំស្ដីដើមថា ឱ្យឮសាយស័ព្ទ មួយគឺបានធន ប្រគល់ប្រពន្ធ ទុកដាក់រណ្ដាប់ ទាំងគ្រឿងអាហារ ជាការស្រីផ្គាប់ រៀបចំសម្រាប់ ថែទាំរក្សា មួយគឺកុំផ្ចង់ កុំខំតែប- ង្កើតកូនហើយថា ប្រពន្ធសុខចិត្ត ឱ្យគិតប្រាថ្នា រួសរកទ្រព្យា សម្រាប់ឱ្យ ផង មួយគឺឱ្យចាប់ ស្រឡាញ់ឱ្យខ្ជាប់ កុំជិនណាយហោង បើមានប្រពន្ធ- ទៀតកុំប៉ុនប៉ង ស្រឡាញ់ស្នេហ៍ស្នង ឱ្យស្មើមុខឡើយ សម្ដែងសេចក្ដី គ្រប់ប្រាំវិថី ចែងចប់ស្រេចហើយ ឱ្យអស់ប្រុស ផង ចាំចងជាត្រើយ ផ្ចង់កុំកន្តើយ ចោលច្បាប់បុរាណ បើប្រុសឯណា ពុំផ្ចង់ចិន្តា ដូចធម៌ទូន្មាន នៅនឹងភរិយា គ្មានជាសុខសាន្ត ហិនហោចធនធាន ទាស់ទែងលែងគ្នា ឯវិស័យចិត្ត អស់ស្រី ផងពិត មានប្ដីប្រាថ្នា អំពើទាំងប្រាំ នេះចាំចិន្តា គ្រប់ចិត្តភរិយា នៅនាលោកិយ បើខ្វះអំពើ- ណាមួយហើយតើ ប្រពន្ធថាប្ដី ចិត្តពុំត្រូវត្រង់ ពុំគង់មេត្រី តូចចិត្តស្វាមី អាក់អន់ពុំស្មោះ លោកឱ្យប្រុស ផង គន់គិតស្ងួនគ្រង ផ្ចង់ចិត្តសង្គ្រោះ- ប្រពន្ធឱ្យពិត ដោយក្រឹត្យប្រាំនោះ ប្រពន្ធក៏ស្មោះ- ចិត្តចូលមូលឯង កុំគិតតែយក- ប្រពន្ធបានមក គ្រាន់ឱបប្រលែង បង្កើតតែកូន សោះសូន្យធនធេង លោកឱ្យគិតក្រែង ដំណៀលនិន្ទា ធម្មតាជាប្ដី បានទ្រព្យធនអ្វី ឬយសសក្ដា តែងនៅសុខសឹង- ទីពឹង ផងគ្នា ព្រោះដ្បិតភរិយា កាន់ក្ដីសុចរិត អំពើច្នេះហោង ឱ្យអស់ប្រុស ផង ចងចាំក្នុងចិត្ត តាមធម៌ទូន្មាន គ្រប់ប្រាណប្រុសពិត ទុកជាក្រមក្រិត្យ ច្បាប់ច្បាស់តទៅ អង្គអញរចនា សេចក្ដីកាព្យា តាមច្បាប់ទុកនៅ ក្នុងព្រះបាលី សេចក្ដីជ្រាលជ្រៅ ពុំហ៊ានសៅដៅ លើកលែងងាយដាយ ឧស្សាហ៍ខំប្រុង ប្រែរករើសក្នុង គម្ពីរនិកាយ អដ្ឋកថា ដីកាបរិយាយ និបាតទាំងឡាយ មកផ្សំស្រដី ជាច្បាប់ទុកត ដំណឹងតំណ ដំណើរស្ត្រី ឱ្យជាក់ប្រាកដ ដោយបទបាលី គ្រាន់អស់ប្រុសស្រី រើសរៀនរកផ្លូវ ច្បាប់នេះប្រសើរ ដំណឹងដំណើរ ទំនងនេះកូវ ជាច្បាប់ប្រាកដ ដោយបទត្រឹមត្រូវ គួរយើងឥឡូវ ប្រតិបត្តិរក្សា គួររៀនឱ្យស្ទាត់ ឱ្យចាំរត់មាត់ ដាក់ក្នុងចិន្តា គ្រាន់នឹងប្រិតប្រៀន បង្រៀនអាត្មា តាមដោយគាថា នេះឯងតទៅ ចែងចប់អភិប្រាយ ដោយអត្ថបរិយាយ សូរេចថ្ងៃសៅរ៍ ប្រាំបីរោចឯ នាខែមាឃនៅ ឆ្នាំរកាត្រូវ នព្វស័កស្រេចហោង៚ បើពេញចិត្ត គួរទន្ទេញឱ្យចាំមាត់។ ម.ព. ប្រពន្ធ{{¥¥}១{££} ផង)។


t_main: ប្យ៉ាណូ
t_pron: [ប្យ៉ា-ណូ]
t_source: (បារ. piano)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងភ្លេងធំ មានសណ្ឋានដូចតុ មានបន្ទះតូចៗវែងៗតម្រៀបគ្នាជាជួរដូចជាធ្មេញឆ្លាស់គ្នាសខ្មៅៗ។ ពេលយើងចុចលើបន្ទះទាំងនោះ សូរសំឡេងនឹងបន្លឺឡើង។


t_main: ប្រកាស
t_subword: ព្រះរាជប្រកាស
t_pron: [ព្រះ-រាជ-ប្រ-កាស]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រកាសដែលព្រះរាជាទ្រង់ឡាយព្រះហស្តលេខាប្រទានដំណឹងដល់ប្រជាជន ក្នុងព្រះរាជាណាចក្រ អំពីកិច្ចការអ្វីនីមួយៗ ជាព្រះរាជបញ្ញត្តិឬព្រះរាជានុញ្ញាត។ល។


t_main: ប្រកាសទ្រព្យសម្បត្តិ
t_pron: [ប្រ-កាស-ទ្រ័ប-សំ-ប័ត]
t_pos: កិ.
t_exp:
រាយការណ៍ពីទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនរបស់មន្ត្រីដែលមានឋានន្តរសក្ដិចាប់ពីប្រធាននាយកដ្ឋានឡើងទៅ នៅចំពោះមុខអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ :

t_exam:
មន្ត្រីរាជការនៃក្រសួងស្ថាប័នមួយចំនួនបានប្រកាសទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួននៅចំពោះមុខអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ។


t_main: ប្រកាសនីយបត្រ
t_pron: [ប្រ-កា-សៈ-នី-យៈ-ប័ត]
t_source: (សំ. ប្រកាឝនីយ + បត្រ; បា. បកាសនីយ "ដែលគួរសម្ដែង" + បត្ត "ស្លឹក, ក្រដាស")
t_poly: ១)
t_exp:
សំបុត្រសម្ដែងគុណសម្បត្តិរបស់បុគ្គលអ្នកមានចំណេះវិជ្ជាអ្វីមួយគ្រប់គ្រាន់ គួរដល់កិច្ចការហើយ (សញ្ញាបត្រ)។


t_main: ប្រកែ
t_pron: [ប្រ-កែ]
t_pos: ប.
t_exam: កុំប្រកែប្រកាន់ទោសអូសដំណើរអី!
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ប្រកាន់ ថា ប្រកែប្រកាន់ គឺចាប់ដំណើររឿង, ចាប់ហេតុចាប់ថ្នាក់ ដើម្បីចោទប្រកាន់ :


t_main: ប្រកាំង
t_pron: [ប្រ-កាំង]
t_source: (ស. តៈក័ង)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរោគបណ្ដាលឱ្យឈឺក្បាលចាប់ពើតខ្ទោកៗ; មាន ២យ៉ាង គឺ ប្រកាំងបាយកក ឬប្រកាំងតូច ១, ប្រកាំងដំរី ឬ ប្រកាំងធំ ១។


t_main: ប្រក្រតិទិន
t_pron: [ប្រក់-ក្រ-តិ-ទិន] ឬ [ប្រក់-ទិន]
t_source: (សំ. ប្រក្ឫតិ + ទិន; បា. បកតិ + ទិន)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បដិទិន ប្រតិទិន, ប្រក្រតីនិងទិន ផង)។
t_exp:
ផ្ទាំងសន្លឹកក្រដាសមានសណ្ឋានជាតារាងដែលចុះចំនួនថ្ងៃតាមលំដាប់ខែនីមួយៗ សម្រាប់ប្រើក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ បើប្រើជា បដិទិន ឬ ប្រតិទិន គួរជាង។


t_main: ប្រចុប
t_subword: មិត្តប្រចុប
t_pron: [មិត-ប្រ-ចុប]
t_pos: ន.
t_exp:
មិត្តដែលប៉ិនខាងនិយាយលើកបញ្ជោរឬចាក់បណ្ដោយអែបអបស្របតាមតែមាត់ក្រៅ ដើម្បីយកផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន តែចិត្តមិនស្មោះត្រង់។


t_main: ប្រចៀច
t_pron: [ប្រ-ចៀច]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសត្វស្លាបតូចជើងវែង ចំពុះវែង សម្បុរស្រដៀងនឹងទទា ច្រើនរកស៊ីតាមដីត្រោក ឬអាចម៍បំណះ ចូលចិត្តបរិភោគជន្លេនជាអាហារ។


t_main: ប្រចាំយាម
t_pron: [ប្រ-ចាំ-យាម]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងអលង្ការមួយយ៉ាងធ្វើពីបន្ទះលោហៈមានសណ្ឋានដូចក្បាច់ចក្កច័ន(ចតុកោណស្មើ) មានទំហំតូចជាងស្លឹកពោធិ៍ដោយមានរចនាជាក្បាច់ផ្សេងៗ សម្រាប់ដាក់ភ្ជាប់លើសង្វារព័ន្ធត្រង់កន្លែងខ្វែងនៅផ្នែកខាងក្រោយ។


t_main: ប្រឆ្ងិត
t_pron: [ប្រ-ឆ្ងិត]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្យល់ប្រឆ្ងិត, រោគប្រឆ្ងិត, កើតប្រឆ្ងិត។
t_notes: (និយាយភ្លាត់ថា ប្រស្និត ក៏មាន)។
t_exp:
ឈ្មោះរោគខ្យល់មួយប្រភេទ បណ្ដាលមកពីក្នុងរូបប្រាណ ឱ្យឃើញហាក់ដូចជាកង់វិលមកគ្របពីលើក្បាលឱ្យងងឹតមុខដួលប្រកាច់បាត់ស្មារតី, មួយសន្ទុះមកទើបដឹងខ្លួនឡើងវិញ, បើដួលក្នុងទឹកហើយគ្មានគេឃើញ រមែងតែឈ្លក់ទឹកស្លាប់ :


t_poly: ២)
t_exp:
នីតិក្រមដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសសម្ដែងមតិយល់ព្រម ឬមិនយល់ព្រមលើវិធានណាមួយដែលស្នើឡើងដោយអាជ្ញាធរសាធារណៈ។


t_main: ប្រជា
t_subword: ប្រជាធិបតេយ្យ
t_pron: [ប្រ-ជា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ភាពនៃប្រទេសដែលមានប្រជារាស្ត្រជាអធិបតី គឺប្រទេសឬរដ្ឋបាលដែលមានប្រជាជនជាធំ ក្នុងការរើសតំណាងរបស់ខ្លួន ឱ្យជាអ្នកសម្រេចកិច្ចការក្នុងប្រទេស, ...។


t_main: ប្រជា
t_subword: ប្រជាភិវឌ្ឍន៍
t_pron: [ប្រ-ជា-ភិ-វ័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
ការលូតលាស់ដុះដាលរបស់ប្រជារាស្ត្រ; ការបណ្ដុះបណ្ដាលមនុស្ស, សត្វ ត្រង់តំបន់ដែលមិនធ្លាប់មានក្នុងកាលមុនឱ្យកើតមានឡើង, ឱ្យបានរីកចម្រើនឡើងជាលំដាប់។


t_main: ប្រជាកោលាហល
t_pron: [ប្រ-ជា-កោ-ឡា-ហល់]
t_pos: ន.
t_exp:
ការរំជើបរំជួល, ភាពច្របូកច្របល់, ស្ថានភាពដែលប្រជាជនធ្វើការតវ៉ា ឬកុបកម្មជាសាធារណៈ ដើម្បីសម្រេចនូវការផ្លាស់ប្ដូរមួយ។


t_main: ប្រជាជន
t_subword: ប្រជាជនចាស់
t_pron: [ប្រ-ជា-ជន់-ចាស់]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រជាជនមូលដ្ឋានដែលរស់នៅក្នុងតំបន់រំដោះនៃពួកខ្មែរក្រហមនៅសម័យសង្គ្រាមចន្លោះឆ្នាំ១៩៧០-១៩៧៥មុនពេលដែលប្រជាជនថ្មីទៅដល់។


t_main: ប្រជាជន
t_subword: ប្រជាជនថ្មី
t_pron: [ប្រ-ជា-ជន់-ថ្មី]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រជាជនដែលពួកខ្មែរក្រហមជម្លៀសចេញពីទីក្រុងភ្នំពេញនិងទីប្រជុំជនដទៃទៀតទៅទីជនបទកាលពីថ្ងៃទី១៧ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។


t_main: ប្រជាទណ្ឌ
t_pron: [ប្រ-ជា-ទ័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
ការដាក់ទោសដោយគ្មានការវិនិច្ឆ័យ ឬការសម្លាប់ប្រជាជនរង្គាលក្រោមលេសអ្វីមួយដោយឥតមានការជំនុំជម្រះតាមច្បាប់។


t_main: ប្រជានិយម
t_pron: [ប្រ-ជា-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp: គំនិតឬសកម្មភាពនយោបាយរបស់ក្រុមមនុស្សដែលចាត់ទុកថា មតិយោបល់របស់ខ្លួនជាមតិយោបល់របស់ប្រជាជនសាមញ្ញ :
t_exam:
ប្រជានិយមនៅក្នុងនយោបាយ, គំនិតរបស់គេអំពីការកាត់បន្ថយពន្ធនិងដំឡើងប្រាក់ឈ្នួល គឺគ្រាន់តែជាប្រជានិយមប៉ុណ្ណោះ។


t_main: ប្រជាសវនាការ
t_pron: [ប្រ-ជា-សៈ-វ៉ៈ-ណា-កា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: អនុញ្ញាតឱ្យមានប្រជាសវនាការរៀងរាល់ថ្ងៃ។
t_exp:
ការដែលប្រជារាស្ត្រចូលចួបឥស្សរជន ដើម្បីសន្ទនាប្រស្រ័យការណ៍ផ្សេងៗ; ការជំនុំជម្រះកាត់សេចក្ដីឱ្យប្រជារាស្ត្រ; វេលាជំនុំជម្រះរឿងរ៉ាវនៃប្រជារាស្ត្រ :


t_main: ប្រជាសាស្ត្រ
t_pron: [ប្រ-ជា-សាស]
t_pos: ន.
t_exam: កម្ពុជាមានប្រជាសាស្ត្រដែលមានប្រជាជនវ័យក្មេង។
t_exp:
(ស្ថិតិ.) ការសិក្សាអំពីបម្រែបម្រួលចំនួនកើត ស្លាប់ អាយុ អាពាហ៍ពិពាហ៍ ចំណូលនិងចំណាកស្រុក របស់មនុស្សនៅក្នុងតំបន់និងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ :


t_main: ប្រជាសាស្ត្រ
t_subword: ប្រជាសាស្ត្រគ្រួសារ
t_pron: [ប្រ-ជា-សាស-គ្រួ-សា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ស្ថិតិ.) ការសិក្សា និងការវិភាគលើគេហព័ន្ធគ្រួសារដូចជា កំណើតគ្រួសារ ការផ្លាស់ប្ដូរស្ថានភាពគ្រួសារ មានការកើនចំនួន ឬការបាត់បង់សមាជិក ជាដើម។


t_main: ប្រញប្ដ
t_pron: [ប្រ-ញ៉ាប់]
t_source: (ក្លាយមកពី សំ. ប្រជ្ញប្ដ)
t_pos: កិ.
t_exp: បញ្ញត្ត :
t_notes: (ម.ព. បញ្ញត្ត ផង)។
t_exam:
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រញប្ដសិក្ខាបទ។ សង្វាតសរសេរ អស់អញកុំខ្ជិល ទើបបានជាគាប់ សង្វាតសូត្ររៀន ដោយគ្រូប្រញប្ដ កុំធ្វើលេលាប់ ដោយចិត្តមាក់ងាយ (ច្បាប់ក្រម)។


t_main: ប្រដា
t_pron: [ប្រ-ដា]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ប្រដាប់ ថា ប្រដាប់ប្រដា ប្រដាប់ផ្សេងៗច្រើនមុខច្រើនយ៉ាងនេះខ្លះនោះខ្លះ ថោកខ្លះថ្លៃខ្លះ។


t_main: ប្រដាន់
t_pron: [ប្រ-ដាន់]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលប្រទើសប្រទាក់គ្នា, ដែលប្រគងប្រគាក់ចង្អៀតណែន :
t_exam:
ដាក់ហិបប្រដាន់លើគ្នា, បង្ខិតការុងអង្ករនេះចេញបន្តិចទៅ កុំដាក់ប្រដាន់គ្នាពេក (និយាយតាមទម្លាប់ដោយស្រុកខ្លះ)។


t_main: ប្រដាប់ជើង
t_pron: [ប្រ-ដាប់-ជើង]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងអលង្ការមួយប្រភេទធ្វើពីលោហៈសម្រាប់ពាក់លម្អនៅកជើងឆ្វេងស្តាំនៃអ្នករបាំបុរាណខ្មែរ។ ប្រដាប់ជើងមាន កងទងឈូក និងកងញ័រជើង។


t_main: ប្រដាប់ដៃ
t_pron: [ប្រ-ដាប់-ដៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងអលង្ការសម្រាប់ពាក់នៅកដៃឆ្វេងស្តាំរបស់អ្នករបាំបុរាណខ្មែរដូចជា ស្លឹកទេស ចិញ្ចៀនក្រង កងញ័រដៃ កន្ទ្រុំ កងរាក់ កងកន់នៃឈុតសម្លៀកបំពាក់គ្រឿងធំ។


t_main: ប្រដំប្រសង
t_pron: [ប្រ-ដំ-ប្រ-សង]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp:
ស្របាលគ្នា, អាយុស្រករគ្នា, មុនក្រោយគ្នាបន្តិចបន្តួច, ដែលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ស្រដៀងគ្នា, ជិតស្មើគ្នា, ដែលលូតលាស់ ឬមានសម្ទុះល្បឿនស្ទើរស្មើគ្នា :

t_exam:
ត្រកូលសេដ្ឋីទាំងពីរនេះមានទ្រព្យប្រដំប្រសងគ្នា។ ទូកប្រណាំងទាំងពីរនេះមានល្បឿនប្រដំប្រសងគ្នា។ គូស្វាមីភរិយានេះមានអាយុប្រដំប្រសងគ្នា។


t_main: ប្រណីតភាព
t_pron: [ប្រ-ណី-តៈ-ភាប]
t_source: (សំ.; បា. បណីតភាវ)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ភាពស្រស់បញ្ចង់, ភាពរលើបរលង់, ភាពឆើតឆាយ, ភាពថ្លៃថ្លា, ... (សម្លៀកបំពាក់និងគ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ) ; ភាពឆ្ងាញ់ពីសា, ភាពមានឱជារស (ភោជនាហារ) :

t_exam:
ប្រណីតភាពនៃវត្ថុគ្រប់មុខក្នុងសម័យទំនើប អាចញ៉ាំងចិត្តមនុស្សឱ្យរំភើបស្រើបស្រាលរកទីបំផុតគ្មាន (បារ. Luxe)។


t_main: ប្រណីតាហារ
t_pron: [ប្រ-ណី-តា-ហា]
t_source: (សំ.; បា. បណីតាហារ)
t_pos: ន.
t_exp: អាហារដ៏ប្រណីត, ម្ហូបចំណីដែលមានឱជារសឆ្ងាញ់ពីសាដែលគេរៀបតាក់តែងក្នុងពិធីមង្គលផ្សេងៗ :
t_exam:
អ្នកខ្លះដែលមិនសូវធ្លាប់បានបរិភោគប្រណីតាហារ, លោតែបានចួបម្ដងៗ បរិភោគទាល់តែតឹងពោះហេលហាលចាក់ច្រាសក៏សឹងមាន ព្រោះជាអាហារចំពើបមាត់។


t_main: ប្រតិកម្មកុំផ្លិច
t_pron: [ប្រ-តិ-កាំ-កុំ-ផ្លិច]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រតិកម្មគីមីដែលក្នុងនោះមានប្រតិកម្មគីមីពីរឬច្រើនកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ភ្លាមៗ ក្នុងអំឡុងពេលជាមួយគ្នា ដើម្បីបង្កើតជាសមាសធាតុកុំផ្លិច។


t_main: ប្រតិកម្មបន្សំ
t_pron: [ប្រ-តិ-កាំ-បន់-សំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រតិកម្មគីមីដែលសារធាតុពីរឬច្រើនចូលផ្សំគ្នាដើម្បីបង្កើតជាសារធាតុមួយ (ជាទូទៅច្រើនប្រើក្នុងគីមីអសរីរាង្គ)។


t_main: ប្រតិកម្មបូក
t_pron: [ប្រ-តិ-កាំ-បូក]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រតិកម្មគីមីដែលបណ្ដាម៉ូលេគុលចូលផ្សំគ្នាដើម្បីបង្កើតជាម៉ូលេគុលសាំញ៉ាំជាង (ជាទូទៅច្រើនប្រើក្នុងគីមីសរីរាង្គ)។


t_main: ប្រតិកម្មសំយោគ
t_pron: [ប្រ-តិ-កាំ-ស័ង-យោក]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រតិកម្មគីមី ឬស៊េរីនៃប្រតិកម្មគីមី ដែលសមាសធាតុសាំញ៉ាំមួយបានទទួលពីបណ្ដាអង្គធាតុឬក៏សមាសធាតុធម្មតា។ ប្រតិកម្មសំយោគពេលខ្លះអាចហៅថា ប្រតិកម្មបន្សំឬប្រតិកម្មបូកដែរ។


t_main: ប្រតិក្រិយា
t_pron: [ប្រ-តិ-ក្រិ-យ៉ា]
t_source: (សំ.; បា. បដិកិរិយា, បតិកិរិយា)
t_pos: ន.
t_exam: នយោបាយរបស់ពួកប្រតិក្រិយា។
t_notes: (ប្រើជា ប្រតិកិរិយា សំ.និងបា. ក៏បាន ជា បដិកិរិយា បា. ក៏បាន)។
t_exp:
ដូច ប្រតិកម្ម ដែរ, ប៉ុន្តែពាក្យនេះ សព្វថ្ងៃប្រើសំដៅយកជនដែលកាន់ជើងជួយជ្រោមជ្រែង ដល់ប្រតិកម្មនយោបាយ ឬដល់បក្ខពួកដែលប្រឆាំងចំពោះសេចក្ដីចម្រើន ឬក៏ចំពោះគោលបំណងរបស់ខ្លួន :


t_main: ប្រតិចារឹកអក្សរ
t_pron: [ប្រ-តិ-ចា-រឹក-អ័ក-ស]
t_pos: ន.
t_exp:
ការកត់ត្រាអក្សរមួយនៃប្រព័ន្ធអក្ខរក្រមនៃភាសាណាមួយឱ្យទៅជាអក្សរមួយទៀតនៃប្រព័ន្ធអក្ខរក្រមនៃភាសាណាមួយផ្សេងទៀត។


t_poly: ២)
t_pos: ន.
t_exp: រឿងឬពាក្យដែលគេប្រតិដ្ឋឱ្យមានឡើង :
t_exam:
សាស្ត្រាល្បែងថ្លែងរឿងក្រៅពីជាតកមែនទែន, ដូចជារឿងលក្សណវង្ស, រឿងស័ង្ខសិល្ប៍ជ័យ, រឿងសព្វសិទ្ធ, រឿងជិនវង្ស ...សុទ្ធតែជារឿងប្រតិដ្ឋ ដូចគ្នានឹងរឿងប្រលោមលោកដទៃទៀត ដែលជារឿងប្រតិដ្ឋនោះដែរ។ ពាក្យថា រូបយាយចាស់រវៃអំបោះនៅក្នុងវង់ព្រះចន្ទ្រ ជាសម្ដីប្រតិដ្ឋប្រាប់ក្មេងតូចៗដែលវាសួរ, ឯតាមការណ៍ពិត គឺជារូបទន្សាយ (ពោធិសត្វ) ដែលមានចែងក្នុងគម្ពីរជាតក (ខាងពុទ្ធនិយម)។ល។ តាមទម្លាប់និយាយថា ប្រឌិត ឬធ្លាប់សរសេរ ប្រឌិដ្ឋ។ ក៏មាន, គួរសរសេរ ប្រតិដ្ឋ ប្រដិត, វិញត្រឹមត្រង់តាម សំ. និង បា. លាយចម្រុះគ្នា, ត្រូវការអាន ឬថា ប្រឌិត។ តាមទម្លាប់ក៏សឹងតែបាន, ដូចជាសរសេរ អតិត ឬ អតីត ធ្លាប់អានថា អឌិតនោះដែរ ដ្បិតការអានខុសពីសរសេរនេះ រាប់ថាជា អញ្ញត្រសព្ទ។ ក្នុងអក្សរសាស្ត្រ ដូចជា អញ, អ្នក, នេះ, នោះ អានថា អាញ់, នាក់, និះ, នុះ ...ដូច្នោះដែរ។ល។


t_main: ប្រតិបក្សប្រាណ
t_pron: [ប្រ-តិ-ប៉័ក-ប្រាន]
t_pos: ន.
t_exp:
ថ្នាំដែលអាចបំផ្លាញឬការពារការលូតលាស់នៃពពួកបាក់តេរីដែលបង្កឱ្យរលាកឬដំបៅក្នុងរាងកាយ, ថ្នាំផ្សះ; អង់ទីប៊ីយោទិក។


t_main: ប្រតិបត្តិករផ្នែកលក់
t_pron: [ប្រ-តិ-ប័ត-តិ-ក-ផ្នែក-លក់]
t_pos: ន.
t_exp:
បុគ្គលិកសំខាន់ដែលធ្វើការងារទាក់ទងរវាងអង្គភាពអាជីវកម្មនិងអតិថិជនដើម្បីឆ្លើយតបសំណួរ សំណូមពរ បង្ហាញផលិតផលថ្មីៗ តាំងពិព័រណ៍ និងផ្ដួចផ្ដើមគំនិតថ្មីក្នុងការលក់ផលិតផល។


t_main: ប្រតិបត្តិនិយម
t_pron: [ប្រ-តិ-ប័ត-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទស្សនវិជ្ជាមួយដែលយល់ថា អត្ថន័យ តម្លៃ និងសច្ចភាពនៃគំនិត ទ្រឹស្ដី ឬជំនឿមួយកំណត់ដោយលទ្ធផលនៃការប្រតិបត្តិជាក់ស្ដែងរបស់វា និងអះអាងថា មុខងាររបស់គំនិតគឺបង្កើតឬដឹកនាំសកម្មភាព។


t_main: ប្រតិភាណ
t_pron: [ប្រ-តិ-ភាន]
t_source: (សំ.; បា. បដិភាណ ឬ បដិភាន)
t_poly: a
t_exam: មនុស្សមានប្រតិភាណ កម្ររកបានណាស់។
t_exp:
ប្រាជ្ញា, ការឈ្លាសវៃ, ការដឹងទាន់ភ្លាមៗ, ការមិនវង្វេងវង្វាន់ភ័ន្តច្រឡំ; ដំណើរក្លៀវក្លា, អង់អាចដោយការដឹង :


t_main: ប្រតិភូកម្ម
t_pron: [ប្រ-តិ-ភូ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រតិភូកម្មអំណាច។
t_exp:
ការផ្ទេរមុខងារ ទំនួលខុសត្រូវ អំណាចនិងឆន្ទានុសិទ្ធិទៅឱ្យអាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោមឬអ្នកផ្សេងទៀត ដើម្បីគ្រប់គ្រងនិងអនុវត្តមុខងារក្នុងនាមអាជ្ញាធរដែលជាអ្នកផ្ទេរ ដោយផ្អែកទៅតាមតម្រូវការ ប៉ុន្តែអ្នកផ្ទេរនៅតែរក្សាភាពជាម្ចាស់លើកិច្ចការដែលប្រគល់ជូននោះដដែល :


t_poly: ២)
t_exp: សេចក្ដីប្រកាសប្រាប់; ដំណឹងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ, បណ្ដឹង :
t_exam:
ប្រទេសនេះបានធ្វើប្រតិវេទន៍ហើយថា ខ្លួននឹងមិនធ្វើសង្គ្រាមជាមួយនឹងប្រទេសនោះទេ; ភ្នាក់ងាររាជការទាំងឡាយ លុះត្រាតែមានប្រតិវេទន៍នៃបន្ទុកគ្រួសារ ទើបអាចបើកប្រាក់បំណាច់គ្រួសារកូនបាន។


t_main: ប្រតិស្ឋ
t_pron: [ប្រ-ដឹស]
t_source: (សំ. ប្រតិឞ្ឋ; បា. បតិដ្ឋ)
t_pos: កិ.
t_exam: ហ៏ យើងនាំគ្នាប្រតិស្ឋអធិស្ឋានទៅ!; ខ្ញុំបានអុជទៀនធូប ប្រតិស្ឋអធិស្ឋានរួចសព្វគ្រប់ហើយ។
t_notes: (និយាយថា ប្រតិស្ឋអធិដ្ឋាន ក៏បាន។ ម.ព. ប្រតិដ្ឋ)។
t_exp:
ខ្មែរយើងច្រើនតែប្រើពាក្យ ប្រតិស្ឋ នេះផ្សំភ្ជាប់ពីខាងដើមពាក្យ អធិស្ឋាន ថា ប្រតិស្ឋអធិស្ឋាន គឺបញ្ចេញវាចាឮៗឬខ្សឹបៗ តាំងសេចក្ដីប្រាថ្នាក៏មាន, ឧទ្ទិសភាគផលកុសលជូនឆ្ពោះទៅបុព្វបុរសដែលចែកឋានទៅហើយក៏មាន, បន់ស្រន់សូមឱ្យបានសម្រេចផលតាមបំណងក៏មាន, លាបំណន់ក៏មាន, តាំងសច្ចាធិដ្ឋានសំបូងសង្រូងក៏មាន :


t_main: ប្រទក្សិណ
t_pron: [ប្រ-ទ័ក-សិន]
t_source: (សំ.; បា. បទក្ខិណ)
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើប្រទក្សិណវិហារ៣ជុំ ...។
t_exp:
ការសម្ដែងសេចក្ដីគោរពឬសេចក្ដីស្រឡាញ់ដោយដើរព័ទ្ធជុំវិញបុគ្គលឬវត្ថុអ្វីៗ ឱ្យបុគ្គលឬវត្ថុនោះនៅជាខាងស្ដាំដៃ :


t_poly: b
t_pos: គុ.កិ.
t_notes: (ម. កណ្ឌជូជក)។
t_exp:
ដែលសម្ដែងសេចក្ដីគោរពឬសេចក្ដីស្រឡាញ់ដោយដើរព័ទ្ធជុំវិញបុគ្គលឬវត្ថុអ្វីៗ ឱ្យបុគ្គលឬវត្ថុនោះនៅជាខាងស្ដាំដៃ :

t_exam:
ដើរប្រទក្សិណ; កាលដែលជូជក់គាត់រៀបនឹងចេញពីផ្ទះគាត់បានដើរប្រទក្សិណផ្ទះនិងនាងអមិតតាបនាបីៗជុំហើយទើបគាត់ចេញទៅ ...។


t_main: ប្រទានកម្ម
t_pron: [ប្រ-ទា-នៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រគល់ជូន, កិច្ចសន្យាមួយដែលត្រូវមានអានុភាពដោយភាគីម្ខាងបង្ហាញឆន្ទៈផ្ដល់ឱ្យភាគីម្ខាងទៀតនូវទ្រព្យសម្បត្តិដោយមិនយកថ្លៃ ហើយភាគីម្ខាងទៀតយល់ព្រមទទួល។


t_main: ប្រទាល
t_pron: [ប្រ-ទាល]
t_pos: ន.
t_exp:
ពីជគ្រាមពួកមានមើមឬជាវល្លិ, ជាដើមផ្ញើប្រាណ (មានឈ្មោះច្រើនប្រភេទជាអនេក) មាន ប្រទាលក្រពើ, ប្រទាលត្រោកសាញ, ប្រទាលនគរជុំ, ប្រទាលផ្អូកផ្គរ ជាដើម។


t_main: ប្រទាស់
t_subword: សិតសក់ប្រទាស់ស្លាបក្អែក
t_exp:
សិតសក់ដែលកាត់ឡុងសុងប្រទាស់ចុងទាំងពីរខាងមកខាងក្រោយឱ្យមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងចំអេងស្លាបក្អែក (សិតសក់បែបនេះ មានតែក្នុងសម័យពីដើម)។


t_main: ប្រទិស
t_pron: [ប្រ-ទិស]
t_pos: ប.
t_exam: មតិប្រទាំងប្រទិស, សេចក្ដីថ្លែងការណ៍ប្រទាំងប្រទិស, សំណុំរឿងដ៏ប្រទាំងប្រទិស។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹង ប្រទាំង ថា ប្រទាំងប្រទិស គឺ ដែលផ្ទុយគ្នា, ដែលប្រឆាំងគ្នា, ដែលមិនចុះសម្រុងគ្នា :


t_main: ប្រធាន
t_subscrip: 1
t_pron: [ប្រ-ធាន]
t_source: (សំ.; បា. បធាន)
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exp: មេ, អ្នកដែលជាមេលើគេឬដែលជាធំជាងគេ, អ្វីមួយដែលជាដើមហេតុ :
t_exam:
ប្រធានរដ្ឋសភា, ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាព្រះរាជាណាចក្រ, ប្រធាននៃក្ដីវិនាស; អ្នកណាជាប្រធានលើអស់មនុស្សទាំងនេះ?។


t_main: ប្រធាន
t_subscrip: 1
t_subword: ប្រធានក្រុមបច្ចេកទេស
t_pron: [ប្រ-ធាន-ក្រុម-ប៉័ច-ចេ-កៈ-ទេស]
t_pos: ន.
t_exam: វគ្គបំប៉នសមត្ថភាពដឹកនាំប្រធានក្រុមបច្ចេកទេស។
t_exp:
អ្នកដែលមានតួនាទីចម្បងក្នុងការទទួលខុសត្រូវ ចាត់ចែង ត្រួតពិនិត្យ សម្របសម្រួល ការងារជំនាញឯកទេសណាមួយនៅក្នុងក្រុម :


t_main: ប្រធាន
t_subscrip: 2
t_pron: [ប្រ-ធាន]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.វ.) ពាក្យដែលជាធំក្នុងការសម្រេចអំពើ ដូចជា ស្មៀន សរសេរ សំបុត្រ; ស្មៀន ជា ប្រធាន, សរសេរ ជា កិរិយា, សំបុត្រ ជា អំពើដែលគេត្រូវសរសេរ។


t_main: ប្រធានអារម្មណ៍
t_pron: [ប្រ-ធាន-អា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
គំនិត ទស្សនៈ ជំហរ អារម្មណ៍របស់អ្នកអាន អ្នកស្ដាប់ អ្នកទស្សនា ដែលកើតឡើងក្នុងពេលទទួលរូបភាព ហេតុការណ៍ រឿងរ៉ាវផ្សេងៗពីក្នុងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ សិល្បៈ។


t_main: ប្រធានាធិបតី
t_pron: [ប្រ-ធា-នា-ធិ-ប៉ៈ-ដី]
t_source: (សំ. ប្រធាន + អធិបតិ; បា. បធាន + អធិបតិ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលជាធំចម្បងជាងគេទាំងអស់។ អ្នកធំដែលប្រជាជនរើសឱ្យធ្វើជាអធិបតីក្នុងប្រទេស (ជាជំនួសក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។


t_main: ប្រប
t_subword: ប្រាជ្ញពុំស្មើប្រប ទន់ស្លឹកត្រចៀកខ្លបពុំស្មើឡេមឡឺម
t_exp:
មានអត្ថន័យថា អ្នកប្រាជ្ញមិនចេះប្រប គឺមិនមានការប្រាស្រ័យនឹងអ្នកធំ ទោះស្លូតសុភាពយ៉ាងណាក្ដី ក៏ពុំស្មើនឹងអ្នកខ្លៅដែលគេជាមនុស្សជិតដិតនឹងអ្នកធំឡើយ។


t_main: ប្រផេញ
t_pron: [ប្រ-ផិញ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូច ស្លឹកល្អិតស្រដៀងនឹងស្លឹកអម្ពិល, មានផ្កាផ្លែចេញពីស្លឹក, មាន ២ប្រភេទ គឺ ប្រផេញញី មានផ្កាសម្បុរស, ប្រផេញឈ្មោល មានផ្កាក្រហម។


t_main: ប្រពន្ធ
t_pron: [ប្រ-ពន់]
t_source: (ធៀបនឹង សំ.ប្រ + ពន្ធ; បា. ប+ ពន្ធ "ជាប់ជំពាក់, ចំពាក់ឆ្វាក់; ដែលចងរឹតរួត; ចំណងចងឆ្វាក់រឹតរួត")
t_pos: ន.
t_exp: ស្ត្រីជាចំណងគូនឹងបុរស (ភរិយា)។
t_exam:
(ព.កា.) មួយសោតព្រះពុទ្ធ ទេស្នាចំហុត ថារីភរិយា មានប្រាំពីរស្មោះ បួននោះចិត្តជា បីនោះមោហា ចិត្តខូចងាយដាយ។ ឯប្រពន្ធជា ឯកឈ្មោះមាតា- ភរិយាដូចម្ដាយ ឈឺឆ្អាលកូនខ្លួន រែងស្ងួនមិនណាយ មិននឹករសាយ ចិត្តចាំអាណិត។ កូនទុក្ខទោសម្ដេច ខ្សត់ក្រច្រើនតិច ខឹងខុសខូចចិត្ត ព្រាត់ប្រាសយូរលង់ ពុំបង់បែកចិត្ត គង់ចាំចិត្តគិត ឈឺឆ្អាលកូនស្មោះ។ ប្រពន្ធណាគាប់ ឈឺឆ្អាលប្ដីខ្ជាប់ ចិត្តចាំកាន់កោះ ដូចម្ដាយស្រឡាញ់ កូនពេញពីពោះ ហៅប្រពន្ធនោះ ថ្លៃឥតផ្ទឹមដល់។ ប្រពន្ធជាទ្វី ឈ្មោះហៅទាសី- ភរិយាដូចកល់ ខ្ញុំនឹងអម្ចាស់ ប្រើណាស់ខ្វាយខ្វល់ អាចអត់ទប់ទល់ ទម្ងន់បម្រើ។ មិនមានទំនេរ ទោះម្ចាស់វាយជេរ អត់ឱនស័រពើ តាមតែបង្គាប់ ប្រញាប់ចង់ធ្វើ ចិត្តពុំសើវ៉ើ ចៀសវាងក្រោធា។ ប្រពន្ធណាអត់ ឱនអង្គអំណត់ ខ្លាចប្ដីអាត្មា ដូចខ្ញុំនឹងម្ចាស់ ខ្លាចណាស់ធានា ប្រពន្ធនោះជា ប្រសើរសុខសូន្យ។ ប្រពន្ធជាត្រី ឈ្មោះភគិនី- ភរិយាដូចប្អូន ស្រឡាញ់បងពិត លំអិតលំអូន ទទួលដំបូន- មានមាត់ពាក្យបង។ ផ្ដាច់ផ្ដួលតែមួយ នឹងចងជាត្រួយ ចិត្តចាំបំណង ពំនាក់ពំនឹង ពាក់ពឹងប៉ុនប៉ង តែនឹងអង្គបង ឥតម៉ៃទីទៃ។ ប្រពន្ធណាចូល នឹងប្ដីមួយមូល- ចិត្តជាប់អាល័យ ដូចប្អូននឹងបង ចាំចងអាស្រ័យ ប្រពន្ធនោះថ្លៃ មធ្យមពេកពិត។ ប្រពន្ធចត្វា ឈ្មោះហៅសខា- ភរិយាដូចមិត្រ- សំឡាញ់ស្រឡាញ់ អស់អញពេកពិត ស្មើខ្លួនស្មើចិត្ត ស្ម័គ្រស្មោះចិន្តា។ បើមិត្រទៅបាត់ ស្ងប់ស្ងួតមុខមាត់ ទុក្ខទន់ទយា ឃើញមុខមកបាន ចិត្តក្សាន្តសោះសា ស្រស់ស្រួលភក្ដ្រា និរទុក្ខសោកសៅ។ ប្រពន្ធណាចិត្ត ស្រឡាញ់ប្ដីពិត គ្មានក្នុងគ្មានក្រៅ ដូចមិត្រនិងមិត្រ ចងចិត្តជាប់នៅ ប្រពន្ធនោះហៅ ឧត្តមក្រមាន។ សម្ដែងភរិយា ទាំងបួនសឹងជា ក្រស្រីធ្វើបាន បើស្រីណាគិត ផ្ចង់ចិត្តសន្តាន ស្រឡាញ់ប្ដីប្រាណ ដូចធម៌ទេស្នា។ លោកថាស្រីនោះ ឮកេរ្តិ៍ពីរោះ ទួទៅនានា បើអស់ជីវិត នៅឋិតសួគ៌ា ចៀសចាកចតុរា- បាយបាបទុក្ខភ័យ។ ប្រពន្ធពុំជា ឈ្មោះវធកា- ភរិយាដូចនៃ សត្រូវចាំចង ទោសផងសព្វថ្ងៃ ប្រពន្ធចង្រៃ ប្ដីមានតែទុក្ខ បើប្ដីខុសចិត្ត វាគ្មានអាណិត ខេរខឹងច្រអុក ចាំចងទោសប្ដី ស្រដីកិកកុក ឱ្យមាត់ឱ្យមុខ វាសវាងវ្ហោះវ្ហើយ។ សុខទុក្ខសាំទាំ វាមើលបំណាំ នៅស្ងៀមព្រងើយ ពុំជួយទុក្ខភ័យ ដោះដៃកន្តើយ ស្លាប់ដោយរស់ដោយ គ្មានចិត្តមេត្រី។ ចោរីភរិយា ប្រពន្ធពុំជា លបលួចទ្រព្យប្ដី គ្មានចិត្តករុណា មេត្តាប្រណី របស់ទ្រព្យអ្វី លក់ចាយអស់ធួន។ អយ្យាភរិយា ប្រពន្ធពុំជា តម្កើងតែខ្លួន ចេះតែប្រើប្ដី ឥតបីមានស្ងួត ធ្វើឫកណាំនួន ទុកប្ដីដូចខ្ញុំ។ ប្រពន្ធទាំងបី ធ្លាក់ទៅអវិចី រងទុក្ខដំណំ ក្នុងខ្ទះភ្លើងក្ដៅ យូរនៅក្រៀមក្រំ ព្រោះចិត្តខ្លួនធំ ជាងប្ដីអាត្មា។ ឯប្រពន្ធបួន- មុខនោះគួរស្ងួន យកជាភរិយា នឹងកើតរបស់ កេរ្តិ៍យសសក្ដា ថ្កើងពូជពង្សា សោយសុខថេរឋិត។ សម្ដែងបរិយាយ ភរិយាទាំងឡាយ ប្រាំពីរចរិត ទាំងជួទាំងជា ពណ៌នាពោលពិត ចែងចប់ពិនិត្យ តាមអត្ថគាថា។៚។

t_notes:
(អ្នកមានព្យាយាម, បើពេញចិត្តចំពោះព្រះរាជនិពន្ធនេះ, គួរទន្ទេញឱ្យចាំមាត់, ឬបង្គាប់កូនចៅតូចៗ ឱ្យទន្ទេញចាំស្ទាត់ ហើយឱ្យនាំគ្នាសូត្ររឿយៗ ដើម្បីរំលឹកគ្នាក្នុងគ្រួសារ ក៏ជាការប្រពៃណាស់។ ម.ព. ប្ដី ផង)។


t_main: ប្រពាត
t_pron: [ប្រ-ពាត]
t_source: (ពាក្យប្រើក្លាយមកពី សំ.ប្រវាស; បា. បវាស។)
t_pos: កិ.
t_exp: ចេញឃ្លាតចាកលំនៅប្រក្រតី (ប្រើចំពោះតែ (រ.ស.) :
t_exam: ស្ដេចចេញប្រពាតព្រៃ គឺស្ដេចចេញទៅក្រសាលព្រៃ កម្សាន្តព្រះរាជហឫទ័យ។
t_notes:
(បើត្រូវការឱ្យត្រឹមត្រង់តាមប្រភពរបស់ពាក្យ គួរប្រើ ប្រពាស វិញ ព្រោះ សំ. ប្រវាស, វ> ព ជា ប្រពាស; បើធ្វើទម្លាប់ប្រើ យូរៗទៅ ក៏អាចនឹងស្រួលមាត់ទៅឯង ដូចជា ស្ដេចទ្រង់ប្រពាសព្រៃ នោះប្រើជាកាព្យក៏គង់តែស្រួលមាត់ដែរ ស្ដេចទ្រង់យាងចេញប្រពាស អស់ទាំងពួករាស្ត្រ រទាសហែហមក្នុងព្រៃ)។


t_poly: ៣)
t_exp:
គ្រឿងអលង្ការធ្វើពីមាសឬលោហៈផ្សេងៗ ជាផ្នែកមួយនៃមកុដបញ្ចរត្នភ្ជាប់ពីនែបឆ្វេងទៅនែបស្តាំ នៅផ្នែកខាងក្រោយមានសណ្ឋានដូចផ្លែប្រពាយស្បែក។


t_main: ប្រពៃ
t_pron: [ប្រ-ពៃ]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ល្អ, ស្រួល; ត្រឹមត្រូវ :
t_exam:
ប្រពៃហើយ! ល្អហើយ! ត្រូវហើយ; ជួនកាលថា សាធុ! ប្រពៃហើយ! ឬថា សាធុ! សាធុ! ប្រពៃៗហើយ!, ប្រពៃណាស់ហើយ!; ល្អប្រពៃ ល្អហ្មត់ហ្មង។ល។


t_main: ប្រពោធនកម្ម
t_pron: [ប្រ-ពោ-ធៈ-នៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការមានថាមពលឡើងវិញ, ការងើបឡើងវិញ, ការរស់ឡើងវិញ, ការធ្វើឱ្យសកម្ម ធ្វើឱ្យមានសុខភាពល្អ ធ្វើឱ្យមានកម្លាំងឡើងវិញ។


t_main: ប្រពោធនីយ
t_pron: [ប្រ-ពោ-ធៈ-នី]
t_pos: គុ.
t_exp:
ដែលអាចធ្វើឱ្យដឹងខ្លួនឡើងវិញបាន, ដែលអាចធ្វើឱ្យមានកម្លាំងវិញបាន, ដែលអាចធ្វើឱ្យមានចលនា ឬមានជីវិតឡើងវិញបាន។


t_main: ប្រព័ន្ធ
t_subscrip: 1
t_pron: [ប្រ-ពាន់]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ, ប្រព័ន្ធអប់រំ, ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌, ប្រព័ន្ធសរីរាង្គមនុស្ស។
t_exp:
(ប.ព.) បណ្ដុំនៃវត្ថុ សម្ភារៈជាដើម ដែលអាចភ្ជាប់ឬដំណើរការជាមួយគ្នា, បណ្ដុំនៃគំនិត ទ្រឹស្ដី ឬគោលការណ៍ នីតិវិធីសម្រាប់ធ្វើអ្វីមួយ, បណ្ដុំសរីរាង្គនៃមនុស្សឬសត្វដែលកំពុងដំណើរការ :


t_main: ប្រព័ន្ធគាំពារសង្គម
t_pron: [ប្រ-ពាន់-គាំ-ពា-សង់-គំ]
t_pos: ន.
t_exam: ការកសាងប្រព័ន្ធគាំពារសង្គមប្រកបដោយបរិយាបន្ន ប្រសិទ្ធភាព និងចីរភាពហិរញ្ញវត្ថុ។
t_exp:
គោលនយោបាយជាតិដែលរាជរដ្ឋាភិបាលដាក់ចេញជាសកម្មភាពនានាដើម្បីផ្ដល់នូវសុខសុវត្ថិភាពទាំងផ្លូវចិត្ត និងផ្លូវកាយដល់ប្រជាជនក្នុងសង្គម ហើយផ្ដោតលើសសរស្តម្ភពីរគឺ ប្រព័ន្ធជំនួយសង្គម និងប្រព័ន្ធសន្តិសុខសង្គម :


t_main: ប្រព័ន្ធនិយោជន៍
t_pron: [ប្រ-ពាន់-និ-យោច]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងបុគ្គលិកដោយផ្អែកលើសមត្ថភាព បទពិសោធការងារ ចំណេះដឹងចំណេះធ្វើ និងទៅតាមទំនួលខុសត្រូវរបស់បុគ្គលិកម្នាក់ៗសំដៅជំរុញផលិតភាពការងារ។


t_main: ប្រព័ន្ធពហុបក្ស
t_pron: [ប្រ-ពាន់-ពៈ-ហុ-ប៉័ក]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រព័ន្ធនយោបាយនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលមានគណបក្សនយោបាយច្រើនចូលរួមក្នុងសកម្មភាពនយោបាយឬក្នុងការដឹកនាំប្រទេស។


t_main: ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
t_pron: [ប្រ-ពាន់-ព្រះ-អា-ទិត]
t_pos: ន.
t_exp:
សមូហកម្មនៃព្រះអាទិត្យនិងភពនានាដែលមានគន្លងនៅជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យមានភពប្រាំបីគឺ ភពពុធ ភពសុក្រ ភពផែនដី ភពអង្គារ ភពព្រហស្បតិ៍ ភពសៅរ៍ ភពអ៊ុយរ៉ានុស និងភពណិបទូន។


t_main: ប្រព័ន្ធស្រោចស្រព
t_subword: ប្រព័ន្ធវណ្ណៈ
t_pron: [ប្រ-ពាន់-វ័ន-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ការចែកវណ្ណៈសង្គមនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ៧០០មុនគ្រិស្តសករាជ ក្នុងនោះមានវណ្ណៈ៤គឺ ព្រាហ្មណ៍ ក្សត្រិយ៍ វៃស្យៈ និងសូទ្រៈ។ ក្រៅពីវណ្ណៈទាំងបួននេះមានពួកចណ្ឌាលដែលជាមនុស្សកើតចេញពីបិតាវណ្ណៈសូទ្រៈនិងមាតាវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍។


t_main: ប្រព្រឹត្តិ
t_pron: [ប្រ-ព្រឹត]
t_source: (សំ. ប្រវ្ឫត្តិ; បា. បវត្តិ)
t_pos: ន.
t_exp: ការធ្វើតាម, ការកាន់វត្តប្រតិបត្តិ; ដំណឹង; ហេតុ, ដើមហេតុ; រឿងរ៉ាវ; ពង្សាវតារ :
t_exam: ការប្រព្រឹត្តិ, សេចក្ដីប្រព្រឹត្តិ។
t_notes:
(ប្រព្រឹត្ត នេះជានាមសព្ទចេញពីកិរិយាសព្ទថា ប្រព្រឹត្ត ដោយផ្សំជាមួយនឹង តិ-បច្ច័យ តម្រួតគ្នាជា ត្តិ ជា ប្រព្រឹត្តិ មានលក្ខណាការដូចជា បញ្ញត្ត កិ. បញ្ញត្តិ ន. នោះដែរ ដូចជា រាជរដ្ឋាភិបាលបញ្ញត្តហើយថា ...; មានបញ្ញត្តិរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលថា ...; មិនមានបង្គាប់ឱ្យប្រើពាក្យ ការ, ក្ដី, ដំណើរ, សេចក្ដី ផ្សំជាមួយ ផងជា សេចក្ដីបញ្ញត្តិ ទេ ពីព្រោះ បញ្ញត្តិ ជានាមសព្ទចេញពីកិរិយាសព្ទថា បញ្ញត្ត ឱ្យជានាមសព្ទថា បញ្ញត្តិ ស្រេចទៅហើយ; គួរតែប្រើ ប្រព្រឹត្តិ នេះឱ្យដូច បញ្ញត្តិ នោះដែរ គឺប្រើថា អ្នកនុះមានប្រព្រឹត្តិត្រឹមត្រូវណាស់, ប្រព្រឹត្តិរបស់គេជាទិដ្ឋានុគតិ គួរអ្នក ផងយកតម្រាប់តាម; កុំប្រើថា ការប្រព្រឹត្តិ, ក្ដីប្រព្រឹត្តិ, ដំណើរប្រព្រឹត្តិ, សេចក្ដីប្រព្រឹត្តិ ដូច្នេះឡើយ, ប៉ុន្តែដោយមានទម្លាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹង ការ, ក្ដី, ដំណើរ, សេចក្ដី ផងដូច្នេះយូរណាស់មកហើយ, ទោះបីខុសពីបែបវេយ្យាករណ៍ខ្មែរយ៉ាងនេះក៏ដោយ អ្នកអក្សរសាស្ត្រក៏គួរពិចារណាឱ្យហ្មត់ចត់ល្អិតល្អចុះ តាមបែបវេយ្យាករណ៍ថា បើត្រូវការបង្វែរកិរិយាសព្ទខ្លះឱ្យជានាមសព្ទ ដោយប្រើពាក្យ ការ, ក្ដី, ដំណើរ, សេចក្ដី មកផ្សំ ផងនោះ គួរផ្សំជាមួយនឹង កិ. ថា ប្រព្រឹត្ត ជា ការប្រព្រឹត្ត, ក្ដីប្រព្រឹត្ត, ដំណើរប្រព្រឹត្ត, សេចក្ដីប្រព្រឹត្ត ដូច្នេះវិញ ដូចជា ចំណង់, ចំណេះ, បំណង, អំណរ ដែលគេត្រូវការប្រើក្នុងកាព្យថា សេចក្ដីចង់, ការចេះ, ក្ដីប៉ង, សេចក្ដីអរ ...ដូច្នោះដែរ។ល។ ម.ព. បវត្តិ, ប្រវត្តិនិងសេចក្ដី ផង។ ប្រព្រឹត្តិការណ៍ឬប្រព្រឹត្តិហេតុ; ប្រព្រឹត្តិកាល; ប្រព្រឹត្តិសាស្ត្រ ដូចគ្នានឹង បវត្តិការណ៍ ឬបវត្តិហេតុ; បវត្តិកាល; បវត្តិសាស្ត្រ ដែរ)។


t_main: ប្រព្រឹត្តិការណ៍
t_subword: ប្រព្រឹត្តការណ៍
t_pron: [ប្រ-ព្រឹត]
t_notes: (ម.ព. បវត្តិការណ៍ បវត្តិហេតុ; បវត្តិកាល; បវត្តិសាស្ត្រ ក្នុង បវត្តិ)។
t_exp:
ប្រព្រឹត្តកាល; ប្រព្រឹត្តិសាស្ត្រ ដូចគ្នានឹង បវត្តិការណ៍ ឬ បវត្តិហេតុ; បវត្តិកាល; បវត្តិសាស្ត្រ ដែរ។


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលភ្លឺផ្លេក, ដែលភ្លឺចាំង, ព័ណ៌គ្រាប់ភ្លៀង :
t_exam:
មានកាលខ្លះ, ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បញ្ចេញដោយឈានឫទ្ធិនូវរស្មី ៦ ព័ណ៌ឱ្យផ្សាយចេញអំពីព្រះសរីរកាយ, គឺរស្មីព័ណ៌ខៀវ, លឿង, ក្រហម, ស, ហង្សបាទ, ប្រភស្សរ ហៅថា ឆព្វណ្ណរង្សី ឬ ឆ័ព្វណ៌រស្មី ឬក៏ ឆ័ទ្ពណ៌រស្មី។


t_main: ប្រភាស
t_subscrip: 2
t_pron: [ប្រ-ភាស]
t_source: (សំ.បា. បភាស)
t_pos: ន.
t_exp: ពន្លឺ, រស្មី :
t_exam:
(ព.កា.) រីពួកនិគ្រន្ថ ច្រើនក្រៃពេកពន់ លុះឃើញប្រភាស នៃព្រះសម្ពុទ្ធ ស្លុតរត់រទាស ខ្លះស៊ូស្លាប់ផ្ដាស ដោយលោតមុជទឹក ... (កាព្យសរសើរយមកប្បាដិហារនៃព្រះសម្ពុទ្ធ ក្នុងកាលដែលស្ដេចទៅកាន់ឋានត្រ័យត្រិង្ស ...)។


t_main: ប្រមល់
t_pron: [ប្រ-ម៉ល់]
t_source: (ក្លាយមកពី សំ.បា. កមល "ផ្កាឈូក; ដួងចិត្ត, បេះដូង ...")
t_pos: ន.
t_notes: (ប្រើជា តប់កមល តប់-កៈ-ម៉ល់ ក៏បាន, ត្រឹមត្រង់តាមប្រភពដើមរបស់ពាក្យ ផង)។
t_exp:
ចិត្ត, គំនិត, ច្រើននិយាយថា តប់ប្រមល់ គឺថប់បារម្ភខ្លាំង, ខ្វល់ចិត្តខ្លាំង, ព្រួយចិត្តខ្លាំង រកគិតអ្វីមិនលេច, ទាល់គំនិត។


t_main: ប្រមា
t_subscrip: 3
t_pron: [ប្រ-ម៉ា]
t_pos: ន.
t_exam: ត្រីប្រមា។
t_exp:
ឈ្មោះត្រីមួយប្រភេទ គេច្រើនប្រើប្រឡាក់អំបិលផ្អាប់ឱ្យហើមសាច់បន្តិចហើយហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួត ទុកសម្រាប់ប្រើការបានយូរ :


t_main: ប្រមាណ
t_pron: [ប្រ-ម៉ាន]
t_source: (សំ.; បា. បមាណ)
t_poly: a
t_exp:
ការរាប់, ការស្ទង់, គ្នេរ, ស្មាន, ចំនួន; ពាក្យ, សេចក្ដីដែលគួររាប់គួរយកជាការពិតបាន; ការកំណត់ឬស្ទង់ដំណើរ :

t_exam:
ធ្វើការនិមន្តស្គាល់ប្រមាណ; មនុស្សមិនស្គាល់ប្រមាណខ្លួន; នឹងយកពាក្យនេះជាប្រមាណពុំបាន, សេចក្ដីនេះគួរយកជាប្រមាណបាន។ល។


t_main: ប្រមាត់
t_pron: [ប្រ-ម៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះអាការៈមួយប្រភេទនៅក្នុងខ្លួនមនុស្សសត្វ ជាកន្លែងដក់ទឹកលឿងមានរសល្វីងឆ្អាប ជាជំនួយនាំឱ្យអាហាររលួយទ្រោមចុះ។


t_main: ប្រមាត់កង្កែប
t_pron: [ប្រ-ម៉ាត់-កង់-កែប]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ ដុះវាររាបក្រាបផ្ទាប់នឹងដីសើម ដូចគ្នានឹងប្រមាត់ដី ប៉ុន្តែស្លឹករួញជ្រួញៗ សណ្ឋានប្រមាត់កង្កែប។


t_main: ប្រមាត់ដី
t_pron: [ប្រ-ម៉ាត់-ដី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅពួកប្រមាត់កង្កែប មានរសល្វីងឆ្អិតស្រដៀងនឹងរសទឹកប្រមាត់, ប្រើជាបន្លែស្លស្រឡក់បាន, រាប់អានថាជាសម្លកែរោគគ្រុនស្រៀវ។


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exp: ភ្លេច, ធ្វេស, ប្រហែស ស្មារតី :
t_exam:
ជនណាប្រមាទប្រព្រឹត្តឃ្លៀងឃ្លាត ចាកធម៌សុចរិត ជននោះទោះបី នៅមានជីវិត តាមដោយការណ៍ពិត ថាស្លាប់ស្រេចហើយ។ (ត្រូវត្រង់គ្នានឹងព្រះពុទ្ធភាសិតថា ជនណាប្រមាទ ជននោះទុកដូចជាបុគ្គលស្លាប់ គឺស្លាប់ប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះនិងក្នុងបរលោក)។


t_main: ប្រមឹក
t_pron: [ប្រ-ម៉ឹក]
t_pos: ន., គុ.
t_exp: អ្នកដែលកាន់ទម្លាប់ផឹកសុរាដល់ស្រវឹង; ដែលញៀនឬជាប់សុរា :
t_exam:
ប្រមឹកញៀនជាប់ តាមទម្លាប់ច្រើនតែភ្លេចខ្លួន។ (ព.កា.) ប្រមឹកសាវ៉ា កាលបើត្រូវស្រា ស្រវឹងភ្លេចខ្លួន ពោលពាក្យឡេះឡោះ ដដែលផ្ទួនៗ ពុំមានក្ដីស្ងួន ប្រណីគ្រួសារ។


t_poly: b
t_pos: ន.
t_exp: ជនជាប្រធាន, ជាធំបំផុត, ... :
t_exam:
ព្រះរាជាជាប្រមុខនៃមនុស្សទាំងឡាយ (ក្នុងប្រទេសរបស់ព្រះអង្គ), សមុទ្រជាប្រមុខនៃនទីទាំងឡាយ, ព្រះចន្ទ្រជាប្រមុខនៃផ្កាយទាំងឡាយ, ព្រះអាទិត្យជាប្រមុខនៃកម្ដៅទាំងឡាយ, ព្រះភិក្ខុសង្ឃជាប្រមុខនៃជនទាំងឡាយអ្នកត្រូវការធ្វើបុណ្យ គឺព្រះភិក្ខុសង្ឃពុទ្ធសាវ័ក ជាប្រមុខនៃស្មូមទាំងឡាយ (កេណិយានុមោទនាជាពុទ្ធភាសិតក្នុងបិដក)។


t_main: ប្រមេះ
t_pron: [ប្រ-ម៉េះ]
t_source: (សំ. ប្រមេហ, ហ > វិសគ៌ ះ; បា. បមេហ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរោគពិការទឹកមូត្រ គឺរោគដែលបណ្ដាលឱ្យកើតជាខ្ទុះ ឬកកើតជាគ្រាប់រឹងខាំងរាំងបស្សាវមគ្គឱ្យលំបាកបន្ទោបស្សាវៈ; មាន ២យ៉ាងគឺ ប្រមេះទឹកបាយ, ប្រមេះគ្រាប់។


t_main: ប្រមោយដំរី
t_pron: [ប្រ-ម៉ោយ-ដំ-រ៉ី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទមានដើមឈរ ស្លឹកក្រាស់ជ្រួញៗ ផ្កាសណ្ឋានក្រវង់លំនាំប្រមោយដំរី (អ្នកខ្លះហៅតាមចិនថា ម៉ោងជាង)។


t_main: ប្រយង្គុ
t_pron: [ប្រ-យ៉ង់]
t_source: (សំ. ប្រិយង្គុ; បា. បិយង្គុ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចពួកមួយមានផ្កាជាចង្កោមកម្រងល្អិតៗ សម្បុរលឿងក្លិនក្រអូបឆ្ងាញ់ ប៉ុន្តែក្រអូបស្បើយ; មាន ២ប្រភេទគឺ ប្រយង្គុធំ ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកឈើកែវ; ប្រយង្គុតូច ស្លឹកតូចៗ។


t_main: ប្រយូរ
t_subword: ប្រយូរវង្ស
t_pron: [ប្រៈ-យូ-រៈ-វង់]
t_pos: ន.
t_exp:
ញាតិវង្សដែលជាប់ពូជត្រកូលជាមួយគ្នាមក (តាមប្រពៃណី ប្រើចំពោះតែវង្សក្សត្រិយ៍ដែលយារចុះមកជា ព្រះអង្គ ឬ ព្រះវង្ស ពុំមែនជាសាធារណៈដល់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងពួងទេ)។


t_main: ប្រយែង
t_pron: [ប្រ-យ៉ែង]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ប្រយ័ត្ន ថា ប្រយ័ត្នប្រយែង គឺប្រយ័ត្នដោយយកចិត្តទុកដាក់, ប្រយ័ត្នដោយប្រឹងប្រែង។


t_main: ប្រយោគវិបត្តិ
t_pron: [ប្រ-យោ-គៈ-វិ-ប័ត]
t_source: (សំ.បា. បយោគវិបត្តិ)
t_poly: ១)
t_exp:
ការមិនបរិបូរដោយកាយប្រយោគនិងវចីប្រយោគគឺសភាពនៃបុគ្គលដែលអ្នកធំស្អប់ឬដែលអ្នកធំមិនស្គាល់ ក៏ឃ្វាងចាកការឧបត្ថម្ភនៃអ្នកធំ :

t_exam:
ប្រយោគវិបត្តិជាភាពរារាំងបាំងមុខកុសលមិនឱ្យចេញមុខផ្ដល់ផលដល់បុគ្គលអ្នកបំពេញការកសាងបានឡើយ(ពាក្យព្រះអភិធម្មពុទ្ធសាសនា)។


t_main: ប្រយោគសម្បត្តិ
t_pron: [ប្រ-យោ-គៈ-សំ-ប័ត]
t_source: (សំ.បា. បយោគសម្បត្តិ)
t_poly: ១)
t_exp:
ការបរិបូណ៌ដោយកាយប្រយោគនិងវចីប្រយោគ គឺសភាពនៃបុគ្គលដែលមានអ្នកធំស្រឡាញ់រាប់អានកាន់ទ្រង់ ក៏អាចញ៉ាំងសេចក្ដីចម្រើនឱ្យលូតលាស់កើតកើនបាន :

t_exam:
ប្រយោគសម្បត្តិអាចរារាំងបាំងមុខបាបតិចតួចស្ដួចស្ដើងឱ្យងាស់គាំងចេញមុខឱ្យផលពុំកើត ... (ពាក្យព្រះអភិធម្ម ពុទ្ធសាសនា)។


t_poly: ២)
t_exam: បុគ្គលដែលប្រកបដោយប្រយោគសម្បត្តិ តែងតែកម្ចាត់នូវភាពទន់ទាបបាន។
t_notes: (ប្រើជា ប្រយោគសម្បទា វិញក៏បាន មានអត្ថន័យដូចគ្នាដែរ ព.ផ្ទ. ប្រយោគវិបត្តិ)។
t_exp:
ការបរិបូណ៌ដោយដំណើរប្រកបព្យាយាម គឺការប្រឹងប្រែងមិនបន្ធូរបន្ថយវីរិយភាពដ៏ត្រឹមត្រង់តាមផ្លូវសុចរិតយុត្តិធម៌ :


t_main: ប្រយោជន៍
t_pron: [ប្រ-យ៉ោច]
t_source: (សំ.ប្រយោជន; បា. បយោជន)
t_pos: ន.
t_exp: ដំណើរដែលគួរប្រកប, អ្វីៗដែលគេត្រូវការ, ដែលគេប្រកបទៅកើតការ, ផលដែលសម្រេចអំពីការប្រកប :
t_exam:
ប្រយោជន៍ក្នុងលោកនេះ, ប្រយោជន៍ក្នុងបរលោក; បុគ្គលគួរកុំធ្វើអំពើឥតប្រយោជន៍ គួរធ្វើតែអំពើណាដែលមានប្រយោជន៍។


t_main: ប្រយោជន៍និយម
t_pron: [ប្រ-យ៉ោច-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
លទ្ធិមួយរបស់ទស្សនវិជ្ជាសីលធម៌ដែលយល់ថា សេចក្ដីរីករាយខាងវិញ្ញាណ ឬ សុភមង្គលសម្រាប់មនុស្សភាគច្រើននៅក្នុងសង្គមគឺជាកុសលដ៏ប្រសើរនិងជាគោលបំណងដ៏ពិសិដ្ឋនៃជីវិត។


t_main: ប្រលេពីប៉ែត
t_pron: [ប្រ-ឡេ-ពី-ប៉ែត]
t_pos: ន.
t_exp:
ពហុមុខមានព្រំដែនខណ្ឌដោយមុខប្រាំមួយ ហើយមុខទាំងអស់នេះជាប្រលេឡូក្រាម ដែលក្នុងនោះ វាមានមុខឈមបីគូស្របរៀងគ្នា និង ប៉ុនរៀងគ្នា។


t_main: ប្រលោមរស
t_pron: [ប្រ-ឡោ-មៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រលោមរសនៃរឿងទុំទាវ។
t_exp:
(អ.សិ.) តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ពិសេសអ្នកនិពន្ធប្រលោមលោក ចេះរៀបរៀង តុបតែងរឿងរបស់ខ្លួនតាមរយៈការបង្កើតដំណើររឿង សកម្មភាពនៃតួអង្គឱ្យមានស្នេហា ការផ្សងព្រេង... ប្រកបដោយលក្ខណៈ អណ្ដែតអណ្ដូង សោកសង្រេង សប្បាយ កម្សត់... ធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្តាប់ មានអារម្មណ៍រំភើប សង្វេគ សប្បាយ ព្រួយ ជាមួយតួអង្គនិងដំណើររឿង :


t_main: ប្រលោមលោក
t_pron: [ប្រ-ឡោម-លោក]
t_pos: ន.
t_exp:
រឿងប្រលោមចិត្តមនុស្ស គឺរឿងដែលអ្នកតែងប្រតិដ្ឋប្រដូចឡើង ដោយឥតមានច្បាប់ដើមជាការណ៍ពិតប្រាកដជាគោលចារឹកឡើយ។ ប្រលោមលោក នេះ ក្នុងសម័យពីដើមហៅ សាស្ត្រាល្បែង ឬ រឿងល្បែង, ខាងសម្រាយច្រើនតែតែងជាពាក្យកាព្យ ដូចជាសាស្ត្រាល្បែងផ្សេងៗមានច្រើនឈ្មោះមានសាស្ត្រា ស័ង្ខសិល្ប៍ជ័យ, លក្សណវង្ស, ហង្សយន្ត, ជិនវង្ស ជាដើម; ខាងបាលីច្រើនតែជា បកិណ្ណកៈ ឬ វេយ្យាករណ៍បាឋ គឺជាពាក្យបាលីរាយៗ ជួនមានគាថាបាលីបញ្ចូលមកខ្លះដោយអន្លើៗដូច បញ្ញាសជាតក ជាដើម, រឿងឬសាស្ត្រាទាំងនោះទោះជាកាព្យសម្រាយក្ដី ជាបាលីក្ដី ហៅថា សាស្ត្រាល្បែង ឬ រឿងល្បែង ដូចគ្នា, ត្រូវគ្នានឹងរឿងឬសាស្ត្រា, សៀវភៅ ប្រលោមលោក សម័យបច្ចុប្បន្ននេះ។ ប៉ុន្តែ, តាមការពិនិត្យ, ឃើញថា ប្រលោមលោក សម័យឥឡូវនេះ មាន៣ប្រភេទគឺ ប្រលោមលោកស្នេហា, ប្រលោមលោកកសាងជីវភាពខ្លួន, ប្រលោមលោកប្រវត្តិសាស្ត្រ, ទាំង៣ប្រភេទនេះ សុទ្ធតែមានអត្ថន័យផ្សេងទីទៃពីគ្នា ...សាស្ត្រាល្បើក ក្នុងសម័យពីដើម ដូចជា ល្បើជូជក, ល្បើកមហារាជ ដែលគេលើកបំផ្លើស ក្នុងរឿងមហាជាតក៍ ជាដើម ក៏រាប់ថាជា ប្រលោមលោក បានដែរ ព្រោះគេតែងឡើងគ្រាន់នឹង ប្រលោម ឱ្យអ្នកអានអ្នកស្ដាប់សើចសប្បាយ ហៅថា ល្បើកប្រលោមលោក។


t_main: ប្រលោមលោក
t_subword: ប្រលោមលោកតថនិយម
t_pron: [ប្រ-ឡោម-លោក-តៈ-ថៈ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: រឿងភូមិតិរច្ឆាន រឿងព្រះអាទិត្យថ្មីរះលើផែនដីចាស់…ជាប្រលោមលោកតថនិយម។
t_exp:
ប្រលោមលោកមួយប្រភេទ ដែលអ្នកនិពន្ធលើកយកតថភាពនៃជីវិតជាក់ស្ដែងនៅក្នុងសង្គមនាសម័យកាលណាមួយ មកចោទនិងដោះស្រាយ :


t_main: ប្រវត្តិវិទ្យា
t_pron: [ប្រ-វាត់-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រឬមុខវិជ្ជា ដែលសិក្សាអំពីហេតុការណ៍ឬព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានកើតឡើងចាប់ពីពេលមនុស្សចេះប្រើប្រាស់អក្សរ។


t_main: ប្រវេសនកាលិក
t_pron: [ប្រ-វេ-សៈ-ណៈ-កា-លិក]
t_pos: ន.
t_exp:
នីតិវិធីគយដែលអាចអនុញ្ញាតឱ្យទំនិញនាំចេញចូលបានមកក្នុងដែនគយក្រោមលក្ខខណ្ឌរួចផុតពីការបង់ពន្ធគយនិងអាករទាំងស្រុងឬភាគខ្លះ។


t_main: ប្រវែក
t_pron: [ប្រ-វែក]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រវែកចូលចិត្តរស់នៅតាមស្រះ បឹង និងវាលភក់ និងពងកូនតាមដើមឈើធំខ្ពស់ៗ។
t_exp:
ឈ្មោះជលបក្សីមួយប្រភេទ ឈ្មោលមានក្បាលនិងកពណ៌ស ខ្នងនិងស្លាបពណ៌ត្នោតលាយបៃតង, តែញីមានសម្បុរស្រអាប់ មានស្នាមឆ្នូតខ្មៅនៅត្រង់ភ្នែកនិងផ្នែកខាងលើនៃក្បាល :


t_main: ប្រសប់
t_subword: ចេះដប់ពុំស្មើនឹងប្រសប់មួយ
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) សេចក្ដីថា អ្នកចេះតាមរបៀបការរៀន ទោះបីមានច្រើននាក់ បើមិនទាន់ថ្នឹក ព្រោះមិនទាន់ដែលធ្លាប់កាន់ការនៅឡើយទេ ក៏ពុំស្មើនឹងអ្នកដែលប្រសប់ឬដែលថ្នឹកម្នាក់។


t_main: ប្រសព្វ
t_pron: [ប្រ-សប់]
t_poly: a
t_pos: កិ.
t_exp: ចួបប្រទល់មុខគ្នា; រួមចិត្តគំនិតគ្នា; នៅរួមសុខទុក្ខនឹងគ្នា :
t_source:
(សំ. ប្រ + សវ ឬ សវន; បា. ប + សវ ប្រើជា ន."ការធ្វើហោមពិធី ការបានសម្រេចប្រយោជន៍ ការបានប្រទះ ការសម្រាលកូន ...")

t_exam:
ប្ដីប្រពន្ធគេទាំងពីរនាក់នុះ មានអធ្យាស្រ័យល្អណាស់ តាំងពីប្រសព្វគ្នាមក មិនដែលឮឈ្លោះទាស់ទែងខ្វែងគំនិតគ្នាដល់ម្ដងណាឡើយ។


t_main: ប្រសា
t_subscrip: 1
t_pron: [ប្រ-សា]
t_pos: ន.
t_exp: កូនដោយពន្ធ គឺប្រពន្ធឬប្ដីរបស់កូន :
t_exam: កូនប្រសា។
t_notes:
(ទាំងប្រុសទាំងស្រី ហៅថា កូនប្រសា ដូចគ្នាគ្រាន់តែបញ្ជាក់ថែមថា កូនប្រសាប្រុសឬកូនប្រសាស្រី ប៉ុណ្ណោះ។ ម.ព. សុណិសា ផង)។


t_main: ប្រសាទ
t_subscrip: 2
t_pron: [ប្រ-សាត]
t_pos: ន.
t_exam: ភ្នែកអាចមើលឃើញរូបបាន ដោយសារប្រសាទសម្រាប់ភ្នែក, ត្រចៀកអាចស្ដាប់ឮសំឡេងបានដោយសារប្រសាទសម្រាប់ត្រចៀក។ល។
t_notes: (ម.ព. ចក្ខុបសាទ, ជិវ្ហាបសាទ ផង)។
t_exp:
អាយតនៈសម្រាប់ទទួលសម្ផស្សដឹងអារម្មណ៍គឺគ្រឿងវិសេសដែលមានប្រចាំតាមធម្មជាតិ នៅក្នុងរូបកាយមនុស្សសត្វសម្រាប់ទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ពីខាងក្រៅដែលមកប៉ះពាល់ : កាលបើប្រសាទនោះវិនាសខូចហើយភ្នែកមិនអាចមើលឃើញរូប, ត្រចៀកមិនអាចស្ដាប់ឮសំឡេងបានឡើយ :


t_main: ប្រសាទរូប
t_pron: [ប្រ-សា-ទៈ-រូប]
t_source: (សំ.; បា. បសាទរូប)
t_pos: ន.
t_exp:
រូបដែលទទួលសម្ផស្សដឹងអារម្មណ៍ (មានកែវភ្នែកមើលឃើញរូបជាដើម)។ ប្រសាទរូបមាន ៥គឺ ចក្ខុប្រសាទ, សោតប្រសាទ, ឃានប្រសាទ, ជិវ្ហាប្រសាទ, កាយប្រសាទ (មានសណ្ឋានទីទៃពីគ្នា)។


t_main: ប្រសិទ្ធ
t_pron: [ប្រ-សិត]
t_pos: កិ.
t_exp: ធ្វើឱ្យសម្រេច, ធ្វើឱ្យពូកែ; ធ្វើឱ្យមានស្រីសួស្ដីជោគជ័យ :
t_exam: ប្រសិទ្ធពរឱ្យ។
t_source:
(សំ.; បា. បសិទ្ធ ប្រើជា គុ."ដែលតាក់តែងហើយ ដែលប្រដាប់ហើយ ដែលធ្វើឱ្យសម្រេចហើយ, ដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញ")


t_main: ប្រសិនជា
t_pron: [ប្រ-សិន-ជា]
t_pos: ឈ.
t_exp: ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីស្មាន សម្រាប់ប្រើក្នុងប្រយោគវិកតិកត្តា :
t_exam:
ខ្ញុំមានតុ, ទូ, កៅអី ប្រសិនបើជារបស់អស់ទាំងនេះ តើបងយកជាជំនួសប្រាក់ដែលខ្ញុំជំពាក់បងនោះបានឬទេ? បើបងព្រមយក ខ្ញុំមានអំណរច្រើនណាស់។ (អ្នកម្ចាស់បំណុលថា) ទោះជាអ្វីក៏ដោយ ឱ្យតែផាត់ទាត់ទៅស្មើតម្លៃគ្នានឹងប្រាក់ដែលប្អូនឯងជំពាក់ខ្ញុំនោះ ខ្ញុំក៏យកដែរ។

t_notes:
(គួរប្រយ័ត្នពាក្យ ប្រសិនជាឬប្រសិនបើជា ហើយនឹង ទោះជា, ទោះបីជា ដែលជាវិកតិកត្តាដូចគ្នា, ផ្សេងពីប្រសិនបើ, ប្រសិនណាបើនិងទោះបី, ទោះបីបើ, ទោះណាបើឬប្រសិនបើជា)។


t_poly: ២)
t_exp: (ព.ប្រ.) ស្រោចស្រង់, សង្គ្រោះ, ដោះទុក្ខឱ្យមានជីវិតតទៅទៀតក៏ទុកដូចជាប្រស់ឱ្យរស់ដែរ :
t_exam:
កូនហ្នឹង, កាលពីឆ្នាំទៅមួយនាយវាលង់ទឹកឈ្លក់កខក់ រកកល់នឹងស្លាប់ទៅហើយ, បានអ្នកបង់សំណាញ់ពីរនាក់ គេស្រង់ទាន់, វាក៏បានរស់នៅរៀងមក ដោយសារអ្នកស្រង់នោះគេប្រស់វា។


t_main: ប្រស់
t_subword: ព្រះពុទ្ធទ្រង់ប្រោសប្រស់
t_exp:
(ព.ប្រ.) ព្រះពុទ្ធទ្រង់ប្រៀនប្រដៅឱ្យមនុស្សលះទិដ្ឋិខុសចេញបាន (ដោយហេតុមនុស្សនោះមានសេចក្ដីប្រមាទជ្រុល ដែលទុកដូចជាស្លាប់ស្រេចទៅហើយ ឱ្យដឹងខុសត្រូវឡើងទុកដូចជារស់ឡើងវិញ; មានរឿង អហឹសបុរស ដែលហៅថា អង្គុលិមាល ជាឧទាហរណ៍។


t_main: ប្រស់
t_subword: ឥសីប្រស់
t_pron: [អ៊ិ-សី-ប្រស់]
t_exp:
ឥសីស័ក្ដិសិទ្ធិ ឬទេវតា ប្រស់មនុស្សឬសត្វដែលស្លាប់ហើយឱ្យរស់ឡើងវិញ (មានតំណាលក្នុងរឿងព្រេងឬក្នុងរឿងប្រតិដ្ឋ)។


t_main: ប្រហិត
t_pron: [ប្រ-ហិត]
t_pos: ន.
t_exam: សម្លប្រហិតត្រី។
t_exp:
គ្រឿងផ្សំច្រើនមុខជាជំនួយអាហារឱ្យមានរសឆ្ងាញ់។ ខ្មែរយើងប្រើជាឈ្មោះម្ហូបធ្វើដោយត្រីឬសាច់ចិញ្ច្រាំឬបុកគ្រលុកជាមួយនឹងគ្រឿងផ្សំច្រើនប្រភេទ មានលាយម្សៅខ្សាយខ្លះផង ហើយពូតជាដុំតូចៗ រួចចៀននឹងខ្លាញ់ឬស្ល :


t_main: ប្រហុក
t_pron: [ប្រ-ហុក]
t_pos: ន.
t_exp:
ត្រីដែលទុកឱ្យហើមសាច់ ហើយបុកគ្រលុកលាយនឹងអំបិលឱ្យល្មមដល់ការ ហើយដាក់ផ្អាប់ក្នុងពាងទុកប្រកបការជាម្ហូបផ្សេងៗ។


t_main: ប្រហុកខ្ទិះ
t_pron: [ប្រ-ហុក-ខ្ទិះ]
t_pos: ន.
t_exam: គេអាចបរិភោគប្រហុកខ្ទិះជាមួយនឹងបន្លែស្រស់។
t_exp:
ឈ្មោះម្ហូបមួយប្រភេទធ្វើពីសាច់ជ្រូកចិញ្ច្រាំលាយជាមួយប្រហុក ឆាច្របល់ជាមួយគ្រឿងផ្សំដទៃទៀត ហើយមានដាក់ខ្ទិះដូង :


t_main: ប្រហោងខ្មៅ
t_pron: [ប្រ-ហោង-ខ្មៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
កន្លែងមួយនៅក្នុងលម្ហមានកម្លាំងទំនាញយ៉ាងខ្លាំង ដែលសូម្បីតែពន្លឺក៏មិនអាចគេចផុតបានដែរ។ ទំនាញរបស់ប្រហោងខ្មៅខ្លាំងណាស់ ពីព្រោះរូបធាតុទាំងអស់ជាពិសេសកម្ទេចផ្កាយ ត្រូវបានស្រូបចូលក្នុងលម្ហដ៏តូចមួយនោះ។


t_main: ប្រឡៃសក
t_pron: [ប្រ-ឡៃ-សក]
t_pos: ន.
t_exp: ត្រួយឈើមានអម្ពិលជាដើម ដែលលាស់បោះទងនិងតួត្រួយវែងៗ សំយុងចុះស្រយមៗក្នុងខែវស្សាខុសរដូវលាស់ :
t_exam:
ចាស់ទុំតំណាលថា បើក្នុងខែវស្សាឆ្នាំណា អម្ពិលត្រួយប្រឡៃសកច្រើន ឆ្នាំនោះមានភ្លៀងចុងឆ្នាំច្រើន អ្នកធ្វើស្រែច្រើនតែច្រូតស្រូវត្រាំទឹក។


t_main: ប្រឡៅអំពែ
t_pron: [ប្រ-ឡៅ-អំ-ពែ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិធំមួយប្រភេទ ដើមរឹងស្លឹកទន់ស្រួចៗមានជ័រស; ត្រួយប្រើជាបន្លែស្លម្ជូរបាន (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ប្រឡៅពពែ, មានអត្ថន័យល្អជាង ប្រឡៅអំពែ)។


t_main: ប្រឡាំងកាស
t_subscrip: 1
t_pron: [ប្រ-ឡាំង-កាស]
t_poly: a
t_exp:
ឈ្មោះមច្ឆជាតិមួយប្រភេទ មានស្នូកដូចអណ្ដើក តែស្នូកស្ដើងស្រួយ មានពងដូចក្ដាម តែធំៗជាងពងក្ដាម, កើតនៅក្នុងសមុទ្រ; ឈ្មោលតោងជាប់ជានិច្ចអាស្រ័យតែនឹងញី។


t_main: ប្រឡាំងកាស
t_subscrip: 2
t_pron: [ប្រ-ឡាំង-កាស]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលខុសបែបខុសរបៀប; ចាប់ចុងព្រយុងដើម :
t_exam:
សម្លប្រឡាំងកាស គឺសម្លដែលស្លបង់គ្រឿងខុសបែប (មិនឆ្ងាញ់ពីសា) ; ធ្វើការប្រឡាំងកាស គឺធ្វើការអ្វីមួយចាប់ចុងព្រយុងដើម ខុសបែបខុសរបៀប។


t_main: ប្រអប់
t_pron: [ប្រ-អប់]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រអប់មាស, ប្រអប់ប្រាក់, ប្រអប់ស្ពាន់, ប្រអប់ពក។ល។
t_exp:
គ្រឿងប្រើប្រាស់ធ្វើដោយឈើឬដោយលោហជាតិជាដើម មានមេ មានគ្រប ខ្លះឥតត្រចៀក ខ្លះមានត្រចៀក ទំហំតូចឆ្ងាយពីហឹបចុះរៀងមក, មានទ្រង់ទ្រាយច្រើនបែប, សម្រាប់ដាក់វត្ថុផ្សេងៗ មានបារី, ស្លា, ថ្នាំ ជាដើម :


t_main: ប្រអប់សន្ទនា
t_pron: [ប្រ-អប់-សន់-ទៈ-នា]
t_pos: ន.
t_exp:
(ប.ព.) បង្អួចមួយប្រភេទរបស់កម្មវិធីដែលប្រើសម្រាប់បង្ហាញទិន្នន័យលទ្ធផល និងទទួលយកជម្រើសឬចម្លើយពីអ្នកប្រើប្រាស់។


t_main: ប្រអូង
t_pron: [ប្រ-អូង]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ប្រអប់ ថា ប្រអប់ប្រអូង គឺប្រអប់ច្រើនបែបធំខ្លះតូចខ្លះ ឬថ្លៃខ្លះ ថោកខ្លះ ដែលដាក់ក្នុងកំឡុងជាមួយគ្នា (ព.សា.)។


t_main: ប្រអួល
t_subword: ទាល់ដូចគេអកប្រអួលហួច
t_exp:
និយាយអំពីដំណើរទើសទាល់ដោយយោគយល់ឬដោយខ្លាចមិនហ៊ានហើបមាត់និយាយ ឬអំពីដំណើរទាល់ពាក្យទាល់សេចក្ដី នៅគាំងស្ដីមិនចេញ ហាក់ដូចគេអកប្រអួលនៅពេញក្នុងមាត់ ខំប្រឹងហួចៗមិនឮដូច្នោះឯង។


t_poly: ២)
t_exp:
(វ.វិចិ.) រចនាបថនៃសិល្បៈឬអក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទដែលបង្ហាញនូវមនុស្សនិងអ្វីៗដូចមាននៅក្នុងជីវិតពិតៗ, វិចិត្រកម្ម ភាពយន្ត សៀវភៅជាដើំម ដែលព្យាយាមធ្វើជាតំណាងឱ្យជីវិតពិតៗ។


t_main: ប្រាការ
t_pron: [ប្រា-កា]
t_source: (បា.សំ. បាការ)
t_pos: ន.
t_exp: កំពែងឬកំផែង; បន្ទាយ, រាជវ័តិ :
t_exam:
(ព.កា.) មានប្រាង្គប្រាសាទ ប្រាការស្អាងស្អាត ទូលំទូលាយ មានប៉មមាំមួន និងភាគបន្ទាយ រេហ៍ពលរៀងរាយ រាល់ថ្ងៃរាល់យប់។


t_main: ប្រាក់
t_subscrip: 1
t_pron: [ប្រាក់]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាក់មួយរៀល, ប្រាក់ដួង, ប្រាក់ណែន, ប្រាក់សុទ្ធ។
t_exp:
រ៉ែ ឬរតនវត្ថុមួយប្រភេទមានសម្បុរស សាច់រឹងមានតម្លៃរងបន្ទាប់ពីមាសមក, ជារបស់សម្រាប់ចាយនិងប្រកបការបានច្រើនយ៉ាង ... :


t_main: ប្រាក់កក់
t_pron: [ប្រាក់-កក់]
t_poly: ១)
t_exp:
ប្រាក់ដែលអ្នកទិញបង់ទៅឱ្យអ្នកលក់នៅពេលបង្កើតកិច្ចសន្យា ដើម្បីធានាសិទ្ធិរបស់ខ្លួនថានឹងបានរបស់ដែលចង់ទិញនោះនៅពេលកំណត់ជាក់លាក់មួយ។


t_poly: ២)
t_exp:
ប្រាក់ដែលបង់សម្រាប់ធានានូវការជួលវត្ថុអ្វីមួយ ហើយត្រូវសងនៅពេលប្រគល់វត្ថុនោះត្រឡប់ឱ្យវិញដោយគ្មានការខូចខាត។


t_poly: ២)
t_exp:
ចំនួនទឹកប្រាក់ដែលរដ្ឋាភិបាលឬក្រុមហ៊ុនឯកជនផ្ដល់ជូនជាទៀងទាត់ដល់មន្ត្រីឬបុគ្គលិករបស់ខ្លួនណាម្នាក់ដែលមិនអាចបន្តការងារតទៅទៀតបាន ដូចជាដល់អាយុត្រូវសម្រាកការងារ ឬដោយសារជំងឺ។


t_main: ប្រាក្រឹត
t_pron: [ប្រា-ក្រិត]
t_source: (សំ. ប្រាក្ឫត)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ឈ្មោះភាសាកណ្ដាល (គ្រាមភាសា) នៃជនជាតិឥណ្ឌាទាំងឡាយច្រើនប្រទេស មានតាំងពីក្នុងបុរាណកាលព្រេងនាយ ដរាបមកដល់សម័យបច្ចុប្បន្ន, ទាំង អយ៌កជន ក្នុង សក្ករដ្ឋ (នេប៉ាល) ជាជាតិភូមិនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ ក៏ប្រើភាសា ប្រាក្រឹត ដែរ។ ប្រាក្រឹត នេះមានអត្ថន័យថា ប្រក្រតី, ធម្មតា, សាមញ្ញ ក្លាយមកពីប្រភពដើមនៃពាក្យសំស្ក្រឹតជាភាសាសម្រាំងថា ប្រក្ឫតិ "ប្រក្រតី" ប៉ុន្តែមានទំនងគួរឱ្យហៅថា ភាសាផ្សែផ្សំ ឬ ភាសាបំប្លែង ទៅវិញ ពីព្រោះមានដើមកំណើតជាភាសាសំស្ក្រឹតខ្លះជាភាសាបាលីខ្លះ គ្រាន់តែបំប្លែងចេញឱ្យឃ្លាតពីប្រភពដើមប៉ុណ្ណោះ ពុំមែនជាសំស្ក្រឹតពុំមែនជាបាលីសុទ្ធសាធ ទាំងពុំមែនជាសន្តាននៃភាសា ឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប ចូលលាយផងទេ, ប្រាក្រឹត នេះជាសម្ដីប៉ះប៉ុនផ្សែផ្សំកាឡៃឱ្យកើតមានឡើង សម្រាប់និយាយសម្រាប់សរសេរតាមគួរដល់ការស្រួលរាល់ជាតិប៉ុណ្ណោះឯង។ ប្រាក្រឹត នេះមានឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា, បើរាប់ដោយសង្ខេប មាន៥ឈ្មោះគឺ ១ឝៅរសេនី (សៅរ៉ៈ សេនី çaurasenī) ប្រាក្រឹតជាសម្ដីរបស់ជនអ្នកនៅក្នុងរដ្ឋ ឝូរសេន (សូរ៉ៈសេន៉ៈ çūrasena គឺរដ្ឋ មថូរា Mathūrā ក្នុងសម័យតមក)។ ប្រាក្រឹត នេះមានលំនាំស្រដៀងនឹងបាលីដោយអន្លើៗដែរ ប៉ុន្តែច្រើនបំប្លែងអក្សរ អឃោសៈ ជា ឃោសៈ ដូចបាលីថា បតិត "ដែលធ្លាក់ឬជ្រុះហើយ" បំប្លែងជា បទិទ; យថា "យ៉ាងណា" ជាយធា ជាដើម។ ២មហារាឞ្ត្រី (មហាស្ត្រី Mahārāstri ជាភាសាអ្នក មហារាស្ត្រទក្ខិណាបថ ភាគខាងលិច គឺរដ្ឋ ឌេក្ក័ន ខាងលិច Dakkan Occidental) ជាប្រាក្រឹតបំប្លែងអក្សរឃ្លាតពីសំស្ក្រឹតដោយច្រើន ដូចជា ឧទក "ទឹក" បំប្លែង ឧអអ; កបិ "ស្វា" ជា កឥ; សុខ "សុខ" ជា សោក្ខ ជាដើម។ ៣មាគធី (Māgadhḹ) ប្រាក្រឹតរបស់ជនអ្នក មគធរដ្ឋ គឺរដ្ឋ ពិហារ (Bihār) សម័យបច្ចុប្បន្ន, បំប្លែងអក្សរខុសពីអក្សរសំស្ក្រឹតនិងបាលីដោយច្រើនដូចជា សំ. បុត្រស្យ "នៃកូនឬដល់កូន" បំប្លែងជា បុត្តឝ្ឝ (Puttaçça) ; រាជានស៑ (រាជាន័ស) "ស្ដេចទាំងឡាយ" ជា លាអាណោ (Lā āṇo) ; រញ្ញា (បា.) "ដែលស្ដេច" ជា លាជិន (Lājina) ; អត្តនា (បា.) "ដោយខ្លួនឯង" ជាអតន (Atana) ; ជាយតេ "កើត, ប្រសូត" ជា យាយតេ (Yāyate) ជាដើម។ ៤អភ្រំឝ (អ័ប ភ្រ័ម សៈ Abhraṃça) ជាប្រាក្រឹតរាយរងទន់ខ្សោយកើតមានក្នុងបច្ឆាសម័យ ជាសម្ដីផ្សែផ្សំរបស់អ្នកចុងកាត់មាត់ញក ផ្សាយចូលមកខ្លះ ក្នុងរដ្ឋនានាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា មិនពេញលក្ខណៈជាភាសាប្រាក្រឹត ទេ។ ៥បៃឝាចី (ប៉ៃសាចី Paiçācḹ) ប្រាក្រឹតជាសម្ដីបិសាច គឺសម្ដីខ្មោច, ច្រើនបំប្លែងអក្សរ ឃោសៈ ជា អឃោសៈ (ជាសម្ដីអ្នករបាំ) ដូចជា នគរ "ក្រុង" ជា នករ; គុរុ "ធ្ងន់; យូរ; គ្រូ" ជា ករុ ជាដើម។ ភាសាខ្មែរយើងមិនមានឈ្មោះថាមាន ប្រាក្រឹត ដូចឥណ្ឌាទេ ប៉ុន្តែបើនិយាយដោយការធៀបប្រដូចទៅនឹងឥណ្ឌា ក៏មានការបំប្លែងសំស្ក្រឹតនិងបាលី ឱ្យឃ្លាតចាកប្រភពដើមក្រែលដែរ ដូចជា នគរ បំប្លែងជា អង្គរ; នង្គ័ល ជា អង្គ័ល; យមរាជ ជា ជមរាជ (ជំរាច) ; សៃន្យាភិមុខ ឬ សេនាភិមុខ ជា ស្នាភិមុខ; សេនាធិរាជ ឬ សៃន្យាធិរាជ ជា ស្នាធ្រាជ, សៃន្យ (សែន) ជា ស្រែន្យ; សៃន្យានុជិត ឬ សេនានុជិត ជា ស្រែនអញ្ជិត, វៃទ្យ ជា ពេទ្យ ឬ ពែទ្យ ជាដើម; សព្ទអារក្ស ឬ សម្ដីមេមត់ ក៏គួរហៅថា បៃសាចី បានដែរ, ប៉ុន្តែយើងនឹងនិយាយឱ្យពេញមាត់ថាខ្មែរមាន ប្រាក្រឹត ដូចឥណ្ឌាខ្លះដែរក៏ពុំកើត ពីព្រោះ ប្រាក្រឹត នោះមានឈ្មោះចំពោះតែក្នុងជម្ពូទ្វីបគឺឥណ្ឌាឯណោះយូរអង្វែងណាស់ហើយ។ល។


t_main: ប្រាឃាត
t_pron: [ប្រា-ឃាត]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: សង្គ្រាម, ចម្បាំង :
t_exam:
(ព.កា.) កើតមានវិវាទ ក្លាយជាប្រាឃាត ច្បាំងគ្នាវរវឹក អស់រាស្ត្រប្រជា ភិតភ័យភ្លូកភ្លឹក ទ័លក្របាយទឹកលំបាកគ្រប់ប្រាណ។


t_main: ប្រាង្គ
t_pron: [ប្រាង]
t_source: (សំ. < ប្រ + អង្គ)
t_pos: ន.
t_exp:
ស្តូប ឬ ប្រាសាទដែលមានកំពូលខ្ពស់ ស្ថិតនៅលើទីលានច្រើនថ្នាក់ឬមួយថ្នាក់ពីរថ្នាក់ ច្រើនតែមានរាងច្រឡោតាំងពីក្រោមរហូតដល់កកំពូល។


t_main: ប្រាជ្ញ
t_subword: ប្រាជ្ញឥតមារយាទ
t_pron: [ប្រាច-អិត-មា-យាត]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលមានឋានៈជាអ្នកប្រាជ្ញ ប៉ុន្តែមានឫកពាមារយាទខ្ជីខ្ជាពុំសមដល់ឋានៈជាអ្នកប្រាជ្ញ :
t_notes: (ម.ព. ពិសី ផង)។
t_exam:
(ព.កា.) ព្រះរាជសម្ភារថា អសារមានបី បណ្ដាំមេជី ព្រេងព្រឹទ្ធប្រដៅ អង្ករសសុទ្ធ ចម្អិនឱ្យឆៅ ពិសីហើយខ្លៅ ប្រាជ្ញឥតមារយាទ។


t_main: ប្រាជ្ញា
t_subword: ប្រាជ្ញាញាណ
t_pron: [ប្រាច-ញ៉ា-ញាន]
t_pos: ន.
t_exp: ប្រាជ្ញានិងញាណ ឬញាណដែលអាស្រ័យនឹងប្រាជ្ញា, ការយល់ជាក់ច្បាស់; (រ.ស.) :
t_exam: ព្រះប្រាជ្ញា ឬ ព្រះប្រាជ្ញាញាណ។
t_notes:
(ប្រាជ្ញាបុណ្យផងកើតដោយប្រតិបត្តិ ប្រាជ្ញាក្ដី បុណ្យក្ដីកើតមានព្រោះអាស្រ័យសេចក្ដីប្រតិបត្តិ គឺប្រាជ្ញាកើតព្រោះអាស្រ័យការរៀន, ស្ដាប់, គិត និងការចម្រើន; បុណ្យកើតមានព្រោះអាស្រ័យការកសាងធ្វើបុញ្ញកិរិយាវត្ថុ (សាស្ត្រាច្បាប់ក្រម))។


t_main: ប្រាប្ដ
t_pron: [ប្រា-ប្ដៈ] ឬ [ប្រាប]
t_source: (សំ.បា. បត្ត)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលបានដល់ហើយ, ដែលបានលុះឬបានសម្រេចហើយ :
t_exam:
(ព.កា.) លំអាន (ព.ពុ.) បុគ្គលធ្វើបាប រមែងតែប្រាប្ដ អបាយណាមួយ ទោះបីព្រះពុទ្ធ ក៏ពុំអាចជួយ កើតនៅរងួយ តាមកម្មខ្លួនឯង។


t_main: ប្រាប្ដាភិលាភ
t_pron: [ប្រា-ប្ដា-ភិ-លាប]
t_source: (សំ. ប្រាប្ដ + អភិលាភ; បា. បត្ត + អភិលាភ)
t_pos: គុ.
t_exam: គេជាមនុស្សប្រាប្ដាភិលាភបានចេញរួចផុតពីសភាពទ័លក្រ។
t_exp:
ដែលមានលាភដល់ហើយ; សំដៅចំពោះអ្នកមានបុណ្យភ័ព្វសំណាងដែលមើលពុំឃើញស្រាប់តែកុសលចេញមុខផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ជាទីគាប់ចិត្ត ឱ្យដោយពុំបាននឹកស្មានទុកជាមុនថានឹងបានដល់ម្ល៉ឹង :


t_main: ប្រារព្ធ
t_pron: [ប្រា-រប់]
t_source: (សំ. < ប្រ + អា + រព្ធ; បា. អា + រព្ភ)
t_poly: a
t_pos: កិ.
t_exp:
តាំងផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, ផ្គងជាមុន; និយាយតំណាលអំពីរឿងដើម; ប្រុងប្រៀប, រៀបរប; ចំពោះ, សំដៅត្រង់; នឹកដើម, គិតដល់, ភ្នកនឹកដល់ :

t_exam:
ប្រារព្ធការងារ; ប្រារព្ធពីរឿងកម្សត់កម្រនឹងគ្នាមកអំពីដើម; ប្រារព្ធដល់បុត្រភរិយា; បញ្ញត្តិនេះជាសាធារណៈឥតប្រារព្ធឈ្មោះណាមួយដោយដាច់ខាតទេ។ល។


t_poly: b
t_exp:
(រ.ស.) ទ្រង់ព្រះប្រារព្ធ ទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ផ្ដើមឡើង, ទ្រង់ភ្នកដល់, ទ្រង់មានព្រះតម្រាស់ចំពោះ ..., ទ្រង់ធ្វើ :

t_exam:
ព្រះករុណាជាអម្ចាស់ជីវិតលើត្បូង ទ្រង់ព្រះប្រារព្ធទៀនជ័យ គឺទ្រង់អុជទៀនជ័យនៅថ្ងៃផ្ដើមចូលព្រះរាជពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មវស្សាឬព្រះរាជពិធីត្រស្ដិសង្ក្រាន្ត ...។


t_poly: ២)
t_exp:
ខ្មែរយើងប្រើតាមទម្លាប់ ហៅចំពោះតែព្រះរាជដំណាក់ឬគ្រឹហាដែលមានកំពូល សូម្បីសង់តែមួយជាន់ក៏ហៅ ប្រាសាទ ដែរ; តែបើវិហារឬសាលា ទោះបីមានកំពូលក៏ពុំហៅ ប្រាសាទ ឡើយ។


t_main: ប្រិតប្រៀង
t_pron: [ប្រិត-ប្រៀង]
t_pos: កិ.
t_exp: ប្រិតដោយរឹតត្បិតឱ្យប្រព្រឹត្តហ្មត់ចត់ទៀងទាត់តាមគតិធម៌និងគតិច្បាប់ :
t_exam:
មាតាបិតានិងគ្រូបាអាចារ្យប្រិតប្រៀងបុត្រធីតា និងសិស្សានុសិស្ស ឱ្យកាន់សុចរិតប្រព្រឹត្តល្អ; កូនឥតសណ្ដាប់ធ្នាប់ មកពីម្ដាយអាពុកមិនប្រិតប្រៀង។


t_main: ប្រិមប្រិយ
t_pron: [ប្រិម-ប្រី]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលស្រស់ប៉ប្រៃគួរឱ្យស្រឡាញ់, ដែលគួរឱ្យស្រឡាញ់ក្រៃពេក (ច្រើនប្រើប្រិមប្រិយ ជាង) :
t_exam: មុខមាត់ប្រិមប្រិយ។
t_source:
(សំ. ប្រេមន៑ ន."មនុស្សឬអ្វីៗដែលជាទីស្រឡាញ់" + ប្រិយ គុ."ដែលគួរឱ្យស្រឡាញ់, ដែលជាទីស្រឡាញ់"; បា.បេម + បិយ សេចក្ដីដូច សំ.ដែរ)

t_notes:
(ច្រើនប្រើចំពោះតែមុខមាត់; ប៉ុន្តែខាងកាព្យ អាចប្រើលាយចម្រុះគ្នាបានទាំងពីរ ដូចជា មើលមាត់ក៏ប្រិមប្រិយ ហាមាត់ស្ដីឥតទាស់ឆ្គង មើលមុខស្រស់បំព្រង ទាំងដងខ្លួនក៏ប្រេមប្រិយ)។


t_main: ប្រិយប្រាយ
t_pron: [ប្រិ-យ៉ៈ-ប្រាយ] ឬ [ប្រី-ប្រាយ]
t_source: (សំ.)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ពាក្យ, សម្ដី, ដែលគួរឱ្យស្រឡាញ់, គួរឱ្យចង់ស្ដាប់ :
t_exam:
(ព.កា.) សម្ដីប្រិយប្រាយ ស្ដាប់ពីចម្ងាយ ដូចសូររគាំង ពីរោះចាប់ចិត្ត ស្អិតជាប់ភ័ន្តភាំង ពុំអាចនឹងតាំង ចិត្តឱ្យនឹងបាន។


t_main: ប្រីតា
t_pron: [ប្រី-តា]
t_pos: ន.
t_exp: ដូចគ្នានឹង បីតិ ដែរ; ច្រើននិយាយថា ប្រីតាប្រាមោទ្យ គឺប្រីតានិងប្រាមោទ្យ (បីតិ និង បាមោជ្ជ)។
t_source:
(សំ. ប្រីត; បា. បីត, បីតិត កិ.ឬ គុ."ផឹក; ឆ្អែតចិត្តដោយអំណរដ៏វិសេសឬដែលផឹក ដែលឆ្អែតចិត្តដោយអំណរដ៏វិសេស")


t_main: ប្រឹថពី
t_pron: [ប្រឹ-ថៈ-ពី] ឬ [ប្រិត-ថៈ-ពី]
t_source: (សំ. ប្ឫថវី, ប្ឫថិវិ, ប្ឫថ្វី, ប្ឫ > ប្រឹ; បា. បឋវី)
t_pos: ន.
t_exp: ផែនដី, ផ្ទៃដីទាំងមូល, មណ្ឌលដី។
t_notes:
(លោក-អ្នកខ្លះធ្លាប់សរសេរ ប្រថពី គួរសរសេរប្រឹថពី តាមបែបបុរាណវិញ ទាំងត្រឹមត្រង់តាមប្រភពនៃពាក្យ ផង ប្រឹថពីនិងបឋវី ទាំង ២ នេះជាវេវចនៈនឹងគ្នា តាមតែប្រើសព្ទណាក៏បាន សព្ទថា ដីឬផែនដី នេះមានវេវចនៈច្រើន ដូចជា ធរណី, មហី, មេទនី, វសុន្ទរី, ពសុធា ជាដើម)។


t_main: ប្រឹស
t_pron: [ប្រឹស]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រឹសទ្រូ, ប្រឹសលប។
t_exp:
មុខទ្រូឬលប មានបន្ទោះរួមក្របួចខាងចុងទុកផ្លូវច្រហខាងមាត់ ឱ្យល្មមតែត្រីចូលបណ្ដោយទៅខាងក្នុងបាននឹងចេញច្រាសមកវិញពុំរួច :


t_main: ប្រឹស្ឋ
t_pron: [ប្រឹស]
t_source: (សំ. ប្ឫឞ្ឋ; បា. បិដ្ឋ, បិដ្ឋិ)
t_pos: ន.
t_exp: ខ្នង; (រ.ស.) :
t_exam:
ព្រះប្រឹស្ឋ។ (ព.កា.) ព្រះប្រឹស្ឋរាងហំ ព្រះកាយស័ក្ដិសម ជាមេទ័ពជាតិ ទ្រង់មានសម្ភី ពុំដែលឃ្លៀងឃ្លាត ជាទង់ជ័យជាតិ ឥតក្សត្រិយ៍ណាប្រៀប។


t_main: ប្រុស
t_pron: [ប្រុស]
t_source: (សំ. បុរុឞ; បា. បុរិស)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ប្ដីនិងប្រពន្ធ ផង)។
t_exp:
មនុស្សជាតិមានភេទផ្សេងទីទៃពីស្រី មានអត្ថន័យថា មនុស្សអ្នកបំពេញបំណងរបស់ម្ដាយឪពុក។ តាមទម្លាប់ខ្មែរ, ត្រូវប្រើពាក្យជាគូស្របគ្នាថា ប្រុសស្រី ឬ ស្រីប្រុស; បុរសស្ត្រី ឬ ស្ត្រីបុរស; កុំប្រើថា បុរសស្រី ឬ ស្រីបុរស ឡើយ។


t_main: ប្រុះ
t_pron: [ប្រុះ]
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exp: ព្រោងព្រាយ, ដែលភ្លឺចម្រុះគ្នា :
t_exam:
ពន្លឺប្រុះ; ភ្លឺប្រុះ (ព.កា.) សេពគប់ប្រាជ្ញប្រុះ ប្រាជ្ញនាំឱ្យឆ្លុះ ឃើញក្ដីខុសត្រូវ សេពគប់ជនពាល រែងរាលខុសផ្លូវ នាំឱ្យអាស្រូវ បង់កេរ្តិ៍បង់ឈ្មោះ។


t_main: ប្រូតេស្តង់និយម
t_pron: [ប្រូ-តេ-ស្តង់-និ-យំ ] (ជើង ត)
t_pos: ន.
t_exp:
លទ្ធិមួយក្នុងចំណោមលទ្ធិសំខាន់ៗទាំង៣នៃគ្រិស្តសាសនា។ លទ្ធិនេះបានចាប់ផ្ដើមឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១៦ជាមួយចលនាកែទម្រង់សហគមន៍គ្រិស្តសាសនានៅបស្ចិមប្រទេសឱ្យល្អដូចដើមឡើងវិញ។


t_main: ប្រូតេអ៊ីន
t_pron: [ប្រូ-តេ-អ៊ីន]
t_pos: ន.
t_exp:
សារធាតុធម្មជាតិដែលគេឃើញមាននៅក្នុងអាហារ ដូចជាសាច់ ស៊ុត ត្រី និងបន្លែមួយចំនួន សម្រាប់ទ្រទ្រង់ការលូតលាស់និងភាពរឹងមាំនៃរាងកាយ។


t_main: ប្រូទីដ
t_pron: [ប្រូ-ទីដ]
t_pos: ន.
t_exam: សារធាតុប្រូទីដមានច្រើននៅក្នុងគ្រាប់ធញ្ញជាតិជាពិសេសគ្រាប់សណ្ដែកសៀងក្នុងសាច់សត្វ ក្នុងបន្លែ...។
t_remark: 1
t_exp:
សារធាតុផ្សំឡើងដោយកាបូន (C), អ៊ីដ្រូសែន (H), អុកស៊ីសែន (O) និង អាសូត (N) ដែលឯកតាដំបូង គឺជាអាស៊ីដអាមីណេជាច្រើនតភ្ជាប់គ្នា :


t_main: ប្រួត
t_subscrip: 2
t_pron: [ប្រួត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទរូបថ្លោសជាងមេឃ្មុំផ្លិត តូចជាងមេឃ្មុំធំ សម្បុរសបន្តិច ច្រើនកសំបុកជាផ្លិតស្រទាប់ៗ សម្បុរស នៅអាស្រ័យក្នុងប្រហោងឬរូងឈើ, ពាង, ក្អមជាដើម មានទឹកផ្អែមឡមៗ។


t_main: ប្រួល
t_pron: [ប្រួល]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ប្រែ ថា ប្រែប្រួល គឺប្រែត្រឡប់, ប្រែចុះប្រែឡើង; ប្រែឃ្លាតចាកប្រក្រតីដើម។


t_main: ប្រើ
t_pron: [ប្រើ]
t_pos: កិ.
t_exp: បង្គាប់, បង្គាប់ឱ្យធ្វើតាម; ប្រកបកិច្ចតាមត្រូវការ; ចាយវាយ; ធ្វើឱ្យជួយកម្លាំង :
t_exam:
ប្រើមនុស្សឱ្យទៅយកទូក; ប្រើមនុស្សឱ្យធ្វើការ; ប្រើសំពត់អាវ, ប្រើពាក្យមិនសម; ប្រាក់តិចពេកប្រើការមិនគ្រាន់; ប្រើគោប្រើក្របី។ កាព្យព្រះរាជសម្ភារថា ប្រើថ្លឹងឱ្យស្មើ ទោះបីនឹងប្រើ ប្រើអ្នកចេះក្ដី កុំយកពាក្យស្លោក ផ្ទឹមនឹងគម្ពីរ៍ កុំយកពាក្យជី ផ្ទឹមនឹងពាក្យពាល។ ប្រើទំលែងខ្ពស់ (ព.ប្រ.) មើលក្នុងកាព្យ មេជី។


t_main: ប្រេងខ្យល់
t_subscrip: 1
t_pron: [ប្រេង-ខ្យល់]
t_pos: ន.
t_exam: គេប្រើប្រេងខ្យល់សម្រាប់បំបាត់អាការពុលឡាន។
t_exp:
ថ្នាំព្យាបាលមួយប្រភេទមានលក្ខណៈរាវនិងមានសារធាតុម៉ង់តុល ប្រើសម្រាប់លាបរឹតលើស្បែកបំបាត់កន្ទួល រមាស់ ហិតឬហឺតបំបាត់អាការៈវិលមុខ ចុកពោះ ជាដើម :


t_main: ប្រេងខ្យល់
t_subscrip: 2
t_pron: [ប្រេង-ខ្យល់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានកំណើតក្នុងប្រទេសអូស្ត្រាលី ដើមវាមានសំបកពណ៌ស រាងស្រឡូនឡើងលើ កម្ពស់ពី៩ម៉ែត្រទៅ៥៥ម៉ែត្រ ច្រើនដុះលើដីទំនាប ស្លឹកវាមានក្លិនហាងៗនិងហឹរៗ ហើយផ្លែវាជាចង្កោមៗមានសណ្ឋានមូលៗរាងរឹងដូចឈើនិងមានផ្កាពណ៌ស។


t_main: ប្រេតតិរោក
t_pron: [ប្រែត-តិ-រ៉ោក]
t_pos: ន.
t_exp:
ពួកប្រេតជាញាតិព្រះបាទពិម្ពិសារពីក្នុងអតីតកាលព្រេងនាយយូរអង្វែងហើយ, មាននិយាយក្នុងតិរោកុឌ្ឌសូត្រ (រឿងក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា)។


t_main: ប្រែ
t_subword: ប្រែរយ
t_pron: [ប្រែ-រយ]
t_pos: ន.
t_exam: គម្ពីរប្រែរយ, សាស្ត្រាប្រែរយ។
t_exp:
គម្ពីរ, សាស្ត្រាដែលអ្នកប្រាជ្ញបានប្រែចេញពីបាលី ចងក្រងជាពាក្យរាយ ពុំមែនជាពាក្យកាព្យទេ ប៉ុន្តែមានចួនរណ្ដំជាកម្រងកែវខ្លះដោយអន្លើៗ :


t_main: ប្រែ
t_subword: ប្រែរៀងសេចក្ដី
t_pron: [ប្រែ-រៀង-សាច់-ក្ដី]
t_pos: កិ.
t_notes: (ព.ផ្ទ. ប្រែលោតប្រយោគ)។
t_exp:
ប្រែពីភាសាមួយមកជាភាសាមួយ ដូចជាប្រែពីបាលីមកជាខ្មែរជាដើម, ក្នុងប្រយោគនីមួយៗ មួយសង្កាត់ៗ បណ្ដោយពីខាងដើមរៀងទៅតាមដំណើរសេចក្ដីមកជាខ្មែរ។


t_main: ប្រែក
t_subscrip: 1
t_pron: [ប្រែក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងរទេះគោឬរទេះក្របីដែលដាក់ទប់ពីក្រៅកង់, ដែលដាក់ទប់ពីមុខពីក្រោយហៅ ប្រែកត្រង់, ដែលដាក់ទប់ពីខាងទាំងពីរហៅ ប្រែក ង (រទេះខ្មែរ)។


t_main: ប្រែរូប
t_subscrip: 1
t_pron: [ប្រែ-រូប]
t_pos: ន.
t_exam: អាចារ្យយោគីបានធ្វើកិច្ចប្រែរូបអ្នកដែលស្លាប់ទៅដើម្បីចាប់កំណើតថ្មី។
t_exp:
ពិធីសាសនាដែលបន្ទាប់ពីបូជាសពរួច យោគីនិងអាចារ្យភ្លុកនាំគ្នាធ្វើពិធីឧបកិច្ចរៀបចំបង្កើតរូបថ្មីមានក្បាល ពោះ ជើងជាដើមនៅលើទីតាំងបូជាភ្លើង ដោយនៅត្រង់ក្បាលគេសូនឱ្យចេញជារូបរាងភ្នែកច្រមុះមាត់ ត្រង់ពោះគេយករបស់តូចមួយមកធ្វើជាផ្ចិត ចំណែកជង្គង់ជើងទាំងពីរតាំងដោយគ្រាប់អង្គញ់ :


t_main: ប្រែរូប
t_subscrip: 2
t_pron: [ប្រែ-រូប]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាសាទប្រែរូបដែលជាអច្ឆរិយវត្ថុដ៏ល្អឯកមួយក្នុងរមណីយដ្ឋានអង្គរ។
t_exp:
ឈ្មោះប្រាសាទបុរាណខ្មែរមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អង្គរក្នុងខេត្តសៀមរាប បានកសាងនៅចុងសតវត្សរទី១០ដោយព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២:


t_main: ប្រោស
t_subscrip: 1
t_subword: សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស
t_pron: [សូម-ទ្រង់-ព្រះ-មេ-តា-ប្រោស]
t_pos: កិ.
t_exp:
ពាក្យអាលបនៈពោលក្រើនជាមុន សម្រាប់ជនទាំងពួង និយាយក្រាបបង្គំទូលផ្ទាល់ចំពោះព្រះភក្ដ្រក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។


t_main: ប្រោះ
t_subscrip: 2
t_pron: [ប្រោះ]
t_pos: ន.
t_exam: មើមប្រោះ។
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ មានមើមក្រអូប, ស្លឹកក្រអូប, គេច្រើនដាំយកមើមប្រើជាថ្នាំ, ជាគ្រឿងក្រអូប ឬសម្រាប់លក់ឱ្យអ្នកដែលត្រូវការ :


t_main: ប្រោះស្វា
t_pron: [ប្រោះ-ស្វា]
t_pos: ន.
t_exam: ញាំប្រោះស្វា។
t_exp:
ឈ្មោះប្រោះព្រៃ ស្លឹកដូចគ្នានឹងប្រោះ តែមើមមានក្លិនហាងឆួល, ស្លឹកខ្ចីប្រើការហាន់ញាំ ឬប្រើជាអន្លក់, ជាបន្លែក៏បាន :


t_main: ប្រាំង
t_subword: មនុស្សប្រាំង
t_pron: [មៈ-នុស-ប្រាំង]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាំង, ខែប្រាំង ឬ មនុស្សរាំងភ្លៀង ឬថាត្រឹមតែ រាំងភ្លៀង ក៏បាន)។
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) មនុស្សដែលកំណាញ់ស្វិតស្វាញ សូម្បីមានស្មូមមកឈរស្រែកសូមទាននៅមុខផ្ទះ ក៏ឥតដែលឱ្យទានដល់តិចតួចឡើយ (និយាយដោយកាត់ខ្លីថា :


t_main: ប្រះ
t_subword: ប្រះប្រាណ
t_pron: [ប្រះ-ប្រាន]
t_pos: កិ.
t_exp: ផ្ដួលខ្លួនបម្រះននៀល :
t_exam:
(ព.កា.) យំសោកប្រះប្រាណ ដួលដូចគេច្រាន ព្រោះក្ដីអាល័យ ជ្រុលជ្រប់ស៊ប់ពេក សង្រេងសង្រៃ ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ភ្លេចបាយភ្លេចទឹក។


t_main: ប្លង់
t_pron: [ប្លង់]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
(វ.វិចិ.) គំនូសបំប្រួញពីរវិមាត្រ ដែលមានខ្នាតបញ្ជាក់ដោយបង្ហាញអំពីទីតាំងនិងទំហំឬផ្នែកណាមួយ។ ផែនទីលម្អិតដែលបង្ហាញពីអគារ ឬ ទីក្រុង, គំនូរលម្អិតដែលបង្ហាញពីអគារ។ ផែនទីផ្ទៃរាបខ្នាតតូចដែលជាកំណត់ត្រាដោយគំនូសបង្ហាញពីទម្រង់និងលក្ខណៈទីតាំងនៃបុរាណវត្ថុសិល្បៈ បុរាណអចលនវត្ថុ បុរាណសរីរវត្ថុ បុរាណភូគព្ភវត្ថុ និង រចនាសម្ព័ន្ធសំណង់ ដែលអាចមើលឃើញនៅក្នុងស្ថានីយ ឬ រណ្ដៅកំណាយ។


t_main: ប្លង់
t_subword: ប្លង់ទន់
t_pron: [ប្លង់-ទន់]
t_pos: ន.
t_exam: ទ្រព្យធានាអាចជាប្លង់រឹងឬប្លង់ទន់។
t_exp:
ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដែលផ្ដល់ដោយការិយាល័យឃុំ សង្កាត់ ឬស្រុក ខណ្ឌហើយមិនទាន់បានចុះឈ្មោះជាលក្ខណៈជាតិនៅឡើយ ប៉ុន្តែវានៅតែជាប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់ :


t_main: ប្លង់
t_subword: ប្លង់ស្លាបមាន់
t_pron: [ប្លង់-ស្លាប-មាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ប័ណ្ណឬវិញ្ញាបនបត្រមួយប្រភេទដែលបញ្ជាក់សិទ្ធិកាន់កាប់និងកម្មសិទ្ធិលើដីធ្លី ដែលចេញដោយអាជ្ញាធរ ឬរដ្ឋបាលសុរិយោដីថ្នាក់ខេត្ត ក្រុង រាជធានី ប្លង់រដ្ឋកម្ពុជា។


t_poly: ២)
t_exam: យកចីវរមួយត្រៃទៅដាក់ប្លុងក្នុងវត្តចំពោះសង្ឃ។
t_exp:
ដាក់វត្ថុអ្វីមួយឱ្យជាទេយ្យទានចំពោះបព្វជិត ដោយមិនបាច់ប្រគេនផ្ទាល់ គ្រាន់តែឱ្យសញ្ញាឱ្យលោកទស់យក ឬលបដាក់ឱ្យលោកទស់យកដោយមានធ្វើសញ្ញាឱ្យដឹងថា ខ្លួនបរិច្ចាគឱ្យជាទានហើយ :


t_main: ប្លោកនោម
t_pron: [ប្លោក-នោម]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រួសក្នុងប្លោកនោម, មហារីកប្លោកនោម។
t_exp:
ក្រពះនោម, មូត្រាស័យ, សរីរៈប្រហោងមួយប្រភេទ សម្រាប់ផ្ទុកសំណល់រាវ (ទឹកនោម) ដែលបានមកពីសរីរាង្គនានា មុននឹងបញ្ចេញវាចេញពីរាងកាយ :


t_main: ប្លាំ
t_pron: [ប្លាំ]
t_source: (ស. សរសេរ ប្លាំ អ.ថ. ប្លាំ "ចំបាប់គ្នា ខំប្រឹងធ្វើកិច្ចការដោយពេញកម្លាំងមិនគិតពីការនឿយហត់")
t_pos: កិ.
t_exam: ប្លាំចំបាប់, ប្លាំមាន់, ប្លាំត្រីក្រឹម។
t_exp:
ល្បងមើលឱ្យដឹងកម្លាំងគ្នាជាមុន, សាកកម្លាំងនិងសមត្ថភាពគ្នាឱ្យដឹងជាមុន (ចំពោះតែការលេងល្បងកម្លាំងគ្នា) :


t_main: ប្អូន
t_pron: [ប្អូន]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលទីទៃពីបង គឺអ្នកកើតក្រោយ ដែលឃើញពន្លឺព្រះអាទិត្យក្រោយ ដែលមានអាយុតិចជាងបង :
t_notes: (ពាក្យទំយើថា អូន។ ម.ព. បង{¥¥}១{££} ផង)។
t_exam:
ប្អូនប្រុស, ប្អូនស្រី, ប្អូនបង្កើត, ប្អូនបង្កើតពោះមួយ, ប្អូនបង្កើតម្ដាយទីទៃ; ប្អូនបង្កើតឪពុកទីទៃ; ប្អូនថ្លៃប្រុស, ប្អូនថ្លៃស្រី; ប្អូនជីដូនមួយ, ប្អូនជីទួតមួយ, ប្អូនជីលួតមួយ, ប្អូនធម៌, ប្អូនសុំ ...។


t_main: ប៊
t_pron: [ប៊]
t_remark: 1
t_exp:
ក៏គឺតួ ប នុះឯង គ្រាន់តែប្រើ ត្រីសព្ទ (៊) នេះគឺលេខ ៣ខ្មែរសម្រាប់ប្រើជាលេខ នព្វន្ត ដាក់ពីលើឱ្យជាសិថិលឃោសៈ មានសំឡេងធំ សម្រាប់សរសេរឈ្មោះមនុស្សខ្លះ ដូចជាឈ្មោះ ប៊ន, ប៊ិន, ប៊ី, ប៊ុត, ប៊ុន ... និងឈ្មោះប្រទេស, ឈ្មោះក្រុង ... ដូចជា ប៊ុលការ, ប៊ុលការី, ប៊ុយដាប៉េស្ត Bulgar, Bulgarie, Buldapest។ល។ និងឈ្មោះវត្ថុជាពាក្យបរទេសកុំឱ្យខ្មែរយើងខ្វះអក្សរប្រើប៉ុណ្ណោះឯង។ ឯពាក្យបរទេសដែលខ្មែរក៏ហៅតាមឈ្មោះដើមដែរ ត្រូវសរសេរដោយតួ ប៊ ព្រោះជាការចាំបាច់នោះមានតិចតួចណាស់។ សម្រាប់ភាសាខ្មែរ, បណ្ដាអក្សរមានសំឡេងតូច ៤តួ គឺ ប > ប៊, ស > ស៊, ហ > ហ៊, អ > អ៊, នេះ, ស៊ ហ៊ អ៊ បីតួនេះ កាលបើផ្សំជាមួយនឹងស្រៈ អិ, អី, អើ ដែលមានសំឡេងធំជា អ៊ិ, អ៊ី, អ៊ើ សរសេរផ្សំជា ឈ្មោះស៊‌ិន, ឈ្មោះហ៊‌ិន ឈ្មោះអ៊‌ិន; ស៊‌ីបាយ, លេងហ៊‌ី, អ៊‌ីចឹង; ស៊‌ើកៗ ... ប៉ុន្តែដើម្បីសម្រួលកុំឱ្យត្រួតលើគ្នាពីរជាន់, ត្រូវសរសេរ ឈ្មោះស៊ិន, ឈ្មោះហ៊ិន, ឈ្មោះអ៊ិន, ស៊ីបាយ, លេងហ៊ី, អ៊ីចឹង, ស៊ើកៗ ... ដូច្នេះវិញក៏បាន; ឯតួ ប៊ នេះទោះផ្សំជាមួយនឹងស្រៈ អ៊‌ិ, អ៊‌ី, នោះ ក៏ដោយ អ្នកសរសេរក៏ពុំអាចប្រើជា ប៉ិ, ប៉ី ឱ្យច្រឡំនឹង ប៉ ឡើយ, ដូចជាឈ្មោះ ប៊ិន កុំសរសេរ ប៉ិន, ឈ្មោះ ប៊ី កុំសរសេរ ប៉ី ព្រោះកុំឱ្យច្រឡំនឹងពាក្យថា ប៉ិនធ្វើការ, ប៉ិនប្រសប់; ផ្លុំប៉ី, ប៉ីពក; ឆក់ប៉ី; ផ្កាចំប៉ី ជាដើម។


t_main: ប៊ិក
t_pron: [ប៊ិក]
t_source: (បារ. Bic ជាសញ្ញានៃខ្មៅដៃមានជ័រជាទឹកសរសេរមួយបែប Crayon à bille ក្រៃយ៉ុង អាប៊ីយ "ខ្មៅដៃគ្រាប់")
t_pos: ន.
t_exam: ប៊ិកខៀវ, ប៊ិកក្រហម, ប៊ិកបៃតង។
t_exp:
ខ្មៅដៃសម័យថ្មី មានច្រើនបែបដែលសរសេរចេញដិតមកដូចប៉ាកកាស្រូប, ទោះបីដាក់សញ្ញាដទៃផ្សេងៗទៀត ក៏ខ្មែរយើងហៅជាសាធារណៈថា ប៊ិក ដូចគ្នា :


t_main: ប៊ិស្គ្វីត៍
t_pron: [ប៊ិស-គ្វី]
t_source: (បារ. Biscuit "នំ ដែលចម្អិនពីរដង")
t_pos: ន.
t_exam: នំប៊ិស្គ្វីត៍ជាចំណីសម្រាប់ប្រើជាស្បៀងក្នុងការធ្វើដំណើរជិតឆ្ងាយបានងាយស្រួល។
t_exp:
ឈ្មោះនំក្រៀមមានរូបសណ្ឋានជាបន្ទះៗ ស្ដើងៗ តូចៗ មានបែបផ្សេងៗគ្នា មានរសជាតិផ្អែមខ្លះមិនផ្អែមខ្លះជានំដាក់ក្នុងប្រអប់ ទុកបានយូរ មានប្រភពដំបូងឯបរទេស ផ្សាយមកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ត្រាតែអ្នកប្រទេសនេះចេះធ្វើកើតបានច្រើនយ៉ាង :


t_main: ប៊ីចេង
t_pron: [ប៊ី-ចេង]
t_pos: ន.
t_exp:
សារធាតុជាគ្រាប់ល្អិតៗម្យ៉ាង ពណ៌ស មានរសជាតិភ្លាវ ប្រើសម្រាប់បង់សម្លឬលាយជាមួយអាហារខ្លះ ដើម្បីបង្កើនរសជាតិ។ អ្នកខ្លះហៅ ម្សៅស៊ុប។


t_main: ប៊ីដុង
t_pron: [ប៊ី-ដុង]
t_source: (បារ. Bidon)
t_pos: ន.
t_exam: ទឹកមួយប៊ីដុងនេះសម្រាប់ប្រើបានតែម្នាក់ទេ, ក្រុមយោធាតែងប្រើប៊ីដុង។
t_exp:
ថូតូច ឬល័ក្កច័ន មានឆ្នុកជាគម្រប មានខ្សែសម្រាប់កាន់យួរឬស្ពាយក៏បាន សម្រាប់ដាក់ទឹកប្រើក្នុងការធ្វើដំណើរ :


t_main: ប៊ីត
t_pron: [ប៊ីត]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ឯកតាតូចបំផុតនៃព័ត៌មានឬនៃតួអក្សរមួយដែលកុំព្យូទ័រឬឧបករណ៍ផ្សេងៗអាចដំណើរការ ហើយវាមានតម្លៃ១(មួយ) ឬ ០(សូន្យ)។ (មកពីពាក្យ binary digit)។


t_main: ប៊ីយេរ
t_pron: [ប៊ី-យេ]
t_source: (បារ. Bière)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ឈ្មោះមេរ័យមួយប្រភេទ មានប្រភពឯបរទេស ខ្មែរភាគច្រើនហៅមេរ័យប្រភេទនេះថា ស្រាបៀរ, អ្នកខ្លះហៅ ឡាប់យេរ, ខ្លះហៅ ឡាបយ៉េរ ក្លាយសំឡេងមកពី បារ. La bière នុះឯង។


t_main: ប៊ូស៊ី
t_pron: [ប៊ូ-ស៊ី]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងសម្រាប់បញ្ចេញចរន្តអគ្គិសនីពីប្រព័ន្ធបញ្ឆេះនៅក្នុងបន្ទប់ចំហេះនៃម៉ូទ័រ ដើម្បីបញ្ឆេះសម្ពាធល្បាយឥន្ធនៈនិងខ្យល់ដោយផ្កាភ្លើងអគ្គិសនីនៅក្នុងម៉ូទ័រ។


t_main: ប៊្រុយសែឡា
t_pron: [ព្រុយ-សែ-ឡា]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺប៊្រុយសែឡាឆ្លងពីសត្វមកមនុស្សតាមរយៈការប៉ះពាល់ ឬបរិភោគសាច់សត្វមានជំងឺ។
t_exp:
ជំងឺឆ្លងដែលបង្កដោយបាក់តេរីប្រ៊ុយសែឡាស្ថិតក្នុងសន្តានប្រ៊ុយសែឡាសេអា។ ជំងឺនេះកើតចំពោះគោ ក្របី ជ្រូក ចៀម ពពែ ឆ្កែ និងមនុស្ស :


t_main: ប៉
t_pron: [ប៉]
t_pos: ន.
t_exp:
ក៏គឺតួ ប នុះឯងគ្រាន់តែដាក់ មូសិកទន្ត (៉) នេះពីលើឱ្យមានសំឡេងតូចឆ្មារបន្ថើរបន្តិចជាង ប ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលីមានតែសំឡេង ប៉ អានថា ប៉ៈ គ្មានសំឡេង ប ថា បៈ ទេ, ទោះបីផ្សំជាមួយនឹងព្យញ្ជនៈឯទៀតដែលមានបង្គាប់ឱ្យផ្សំបាន ក៏នៅតែមានសំឡេងថា ប៉ៈ ដែរ ដូចជា ប្ដៈ, ប្យៈ, ប្រៈ, ប្លៈ, ប្សៈ ជាដើម។ ក្នុងភាសាខ្មែរយើង ទោះបីជាសម្ដីខ្មែរសុទ្ធសាធក្ដី ជាសម្ដីមានប្រភពជាសំស្ក្រឹតឬជាបាលីក្ដី ក៏នៅតែមានសំឡេងជា ប៉ ដូច្នោះឯង វៀរលែងតែពាក្យណាដែលបុព្វបុរសរបស់យើង បាននិយាយប្រើសំឡេង ប៉ ជា ប ខ្លះទៅហើយ នោះយើងក៏ត្រូវតែរក្សាសំឡេងរបស់លោកទុកឱ្យគង់នៅ ពីព្រោះធ្លាប់មាត់ថ្នឹកអស់ទៅហើយ ដូចជា បុគ្គល, បាទា, បិណ្ឌ, បុណ្យ, បុត្រ ជាដើម យើងនឹងនិយាយថា ប៉ុគ្គល, ប៉ាទា, ប៉ិណ្ឌ ប៉ុណ្យ, ប៉ុត្រ ឱ្យខុសពីទម្លាប់នោះទៅវិញក៏ពុំកើតឡើយ។ លំដាប់មេពាក្យទាំងអស់ក្នុងតួ ប៉ នេះ សុទ្ធតែមានសំឡេងជា ប៉ ទោះអានជា ប៉ ក្ដី ជា ប៉ៈ ក្ដី ឥតមានសំឡេង ប ទេ ឯសំឡេង ប មានក្នុងលំដាប់មេពាក្យខាងតួ ប ឯណោះរួចហើយ។


t_main: ប៉ម
t_pron: [ប៉ម]
t_pos: ន.
t_exam: ប៉មបន្ទាយ, ប៉មព្រះរាជវាំង, ប៉មព្រះនគរ។
t_exp:
គ្រឹហាខ្ពស់ស្រឡះ មានសណ្ឋានមូលឬកាច់ជ្រុងមានជញ្ជាំងចោះជាប្រហោងៗព័ទ្ធជុំវិញ ធ្វើទុកនៅត្រង់មុមកំពែងបន្ទាយ ឬនៅទីណាមួយ សម្រាប់ពួនយាមល្បាតឃ្លាំឬលាក់ខ្លួនពួនចាំបាញ់តយុទ្ធនឹងខ្មាំងសត្រូវ :


t_main: ប៉ាឆា
t_pron: [ប៉ា-ឆា]
t_source: (ស. ប៉ា់ "ព្រៃ" + ជ៉ា អ.ថ. ឆា "យូរ" > ប៉ាជា អ.ថ. ប៉ាឆា)
t_pos: ន.
t_exp: ព្រៃសម្រាប់តម្កល់ឬបញ្ចុះសព, សម្រាប់កប់ខ្មោច, ទីសម្រាប់រំលាយសព, ឈាបនដ្ឋាន។
t_notes:
(មានពាក្យជាវេវចនៈច្រើន, ខ្មែរយើងគួរកុំបាច់ប្រើពាក្យ ប៉ាឆា នេះ, គួរប្រើពាក្យ ឈាបនដ្ឋាន, អាឡាហណដ្ឋាន; ស្មសានឬសុសាន, ទីបញ្ចុះសព, ព.សា. ថា ព្រៃខ្មោច វិញ; ប៉ុន្តែក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ យើងហៅទីសម្រាប់រំលាយសពថា ឈាបនដ្ឋាន ថ្នឹកមាត់ទៅហើយ, គួរហៅឱ្យជាប់រហូតទៅ កុំម្ដងហៅដូច្នេះម្ដងហៅដូច្នោះ នាំឱ្យសម្ដីខ្មែរយើងរាត់រាយឬរសេមរសាម មិនមានកំណត់ ដូចជា ហែសពទៅកាន់ឈាបនដ្ឋាន ...)។


t_main: ប៉ាតេ
t_pron: [ប៉ា-តេ]
t_source: (បារ. pâté)
t_pos: ន.
t_exam: នំប៉័ងប៉ាតេ, ប៉ាតេសាច់ជ្រូក។
t_exp:
ឈ្មោះចំណីមួយប្រភេទផ្សំពីសាច់ជ្រូក សាច់គោ សាច់មាន់ ឬត្រី ចិញ្ច្រាំឬកិនឱ្យម៉ដ្ឋលាយជាមួយគ្រឿងផ្សំមួយចំនួនទៀត :


t_main: ប៉ារីប៉ាសស៊ុយ
t_pron: [ប៉ា-រី-ប៉ាស-ស៊ុយ]
t_source: (បារ. Pari Passu)
t_pos: ន.
t_exp:
(សេ.ហិ.) វិធីសាស្ត្រសងបំណុលក្នុងពេលតែមួយទៅឱ្យម្ចាស់បំណុលទាំងអស់តាមចំណែកស្មើៗគ្នា ដោយមិនគិតពីទំហំនៃបំណុលរបស់ម្ចាស់បំណុលនីមួយៗ។


t_main: ប៉ារ៉ា
t_pron: [ប៉ារ៉ា]
t_pos: គុ.
t_exam: បុរសស្លៀកខោប៉ារ៉ានិងពាក់អាវយឺតស, ទាហានប៉ារ៉ា (ដែលមានឯកសណ្ឋានប៉ារ៉ា)។
t_exp:
ដែលមានក្រឡានិងពណ៌ (តាមធម្មតា បៃតង ខ្មៅ ត្នោត) មានសណ្ឋានដូចស្លឹកឈើចម្រុះគ្នា (ជាឯកសណ្ឋានយោធានៅពេលបេសកកម្ម) :


t_main: ប៉ាវ
t_subscrip: 4
t_subword: ប៉ាវគង
t_pron: [ប៉ាវ-គង]
t_pos: កិ.
t_exp:
អំពាវនាវប្រាប់ឱ្យដឹងរាល់គ្នា ដោយដើរវាយគងឱ្យលាន់ឮ; បើមានវាយស្គរផង ហៅថា ប៉ាវគងទួងភេរី (មានប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណយូរអង្វែងហើយ)។


t_main: ប៉ាហ៊ី
t_pron: [ប៉ា-ហ៊ី]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exam: លេងប៉ាហ៊ី ស្វាប៉ាហ៊ី។
t_exp:
ក្រុមសិល្បៈចល័តដែលដើរសម្ដែងរហស្សកម្ម ថ្ពឹនភ្នែក ឬជាមួយនឹងសត្វ ដើម្បីទាក់ទាញអតិថិជនឱ្យទិញឱសថរបស់ខ្លួន :


t_main: ប៉ុនអម្បាល
t_pron: [ប៉ុន-អំ-បាល]
t_pos: ឈ.
t_exp: ប៉ុនប្រហែល :
t_exam: ប៉ុនអម្បាលខ្ញុំជាឪពុកបង្កើត ម្ដេចគង់ស្ដីប្រដៅវាមិនបាន។
t_notes:
(ច្រើនប្រើជាមួយពាក្យ ដូច ឬ យ៉ាង ថែមខាងចុងទៀត ប៉ុនអម្បាលដូច ...ប៉ុនអម្បាលយ៉ាង គឺប៉ុនប្រហែលដូច ...ប៉ុនប្រហែលយ៉ាង ...)។


t_main: ប៉េងប៉ោះ
t_subword: ប៉េងប៉ោះស្រោម
t_pron: [ប៉េង-ប៉ោះ-ស្រោម]
t_pos: ន.
t_exam: ប៉េងប៉ោះស្រោមមានអត្ថប្រយោជន៍មិននឹកស្មានដល់!
t_exp:
រុក្ខជាតិស្មៅម្យ៉ាងដែលដើមនិងស្លឹកមានរសល្វីង ផ្កាមានពណ៌លឿងខ្ចី ផ្លែរាងមូលមានស្រោមខ្យល់រុំពីក្រៅ ពេលទុំមានរសជូរអែមភ្លាវ អាចបរិភោគបាន រុក្ខជាតិនេះអាចប្រើជាឱសថត្រជាក់ក៏បាន :


t_main: ប៉េលប៉ាល
t_pron: [ប៉េល-ប៉ាល]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exp: ដែលអណ្ដែតរេដោយខ្យល់, ដែលឃ្លេងឃ្លោង; តេលតាល :
t_exam: អណ្ដែតប៉េលប៉ាល, ហើរប៉េលប៉ាល; ដំណើរប៉េលប៉ាល។
t_notes:
(សម្លោកចាស់បុរាណថា ជើងទេញ ធ្មេញល្អិត ស្លឹកត្រចៀកកំប៉ិត ដំណើរប៉េលប៉ាល ទំនាយថាមនុស្សនោះមានប្រាជ្ញារហ័សមានវ័យច្នៃទាស់ ប៉ុន្តែខិលបន្តិច ចាប់ថ្នាក់សម្ដីពុំសូវជាប់ ...)។


t_main: ប៉េស្ត
t_pron: [ប៉េះ] (ជើង ត)
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺប៉េស្តគ្មានថ្នាំព្យាបាលទេ ប៉ុន្តែមានវ៉ាក់សាំងការពារ។
t_exp:
ជំងឺឆ្លងម៉្យាងដែលច្រើនកើតចំពោះសត្វ និងឆ្លងរាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សតាមផ្លូវដង្ហើមនិងតាមផ្លូវរំលាយអាហារ ហើយក៏អាចឆ្លងដោយប្រយោលទៅដល់មនុស្សនិងសត្វដទៃទៀតផងដែរ :


t_main: ប៉ែ
t_subscrip: 1
t_pron: [ប៉ែ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងចាយធ្វើដោយទង់ដែង មានរូបផ្សេងៗជាគ្រឿងសម្គាល់ ទ្រង់ទ្រាយមូលតូច សម្រាប់ចាយជួសប្រាក់ (មានប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង)។


t_main: ប៉ៅអ៊ី
t_pron: [ប៉ៅ-អ៊ី]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exam: ទម្រេតនៅលើប៉ៅអ៊ី, ប៉ៅអ៊ីសម្រាប់ទារក។
t_exp:
គ្រឿងសង្ហារិមមួយប្រភេទមានទំហំធំ វែងជាងកៅអីធម្មតា ងាយស្រួលបត់ឬពន្លាទៅតាមតម្រូវការ (អង្គុយ ទម្រេត ឬដេក) :


t_poly: ២)
t_exam: ប៉ះសំពត់, ប៉ះខោ។
t_exp:
យកកំណាត់, បំណែក, ផ្ទាំងតូចនៃសំពត់ជាដើមមកដេរ, បិទ ដាក់ភ្ជាប់ឱ្យជិតត្រង់កន្លែងដែលរហែក, ដាច់ធ្លុះ ឱ្យជិត ឱ្យជាប់ :


t_main: ប៉័កប៉ៅ
t_pron: [ប៉័ក-ប៉ៅ]
t_source: (ស. ប៉័កប៉ោ អ.ថ. ប៉័កប៉ៅ)
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះខ្លែងបង្ហើរបញ្ឆាបមួយបែប មានកន្ទុយវែង ជាគូគ្នានឹងខ្លែងចុឡា ឬ ខ្លែងកណ្ដូង :
t_notes: (ក្នុងសម័យពីដើម គេច្រើនលេងបញ្ឆាបខ្លែងនេះរាល់ឆ្នាំ ខ្មែរហៅក្លាយជា ប៉ប៉ៅឬប៉ាក់ប៉ៅ ក៏មាន)។
t_exam:
គេបញ្ឆាបខ្លែងប៉័កប៉ៅជាមួយនឹងខ្លែងចុឡា, ជួនកាលម្ខាងឆាបបុកធ្លាយម្ខាងធ្លាក់ប៉េលប៉ាលមក, គេច្រើនបង្ហើរលេងតែក្នុងខែរំហើយ។


t_main: ផ
t_pron: [ផ]
t_pos: ន.
t_remark: 3
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២២នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី៥។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [pʰ] ជាព្យញ្ជនៈបបូរមាត់ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។


t_main: ផង
t_subscrip: 2
t_pron: [ផង]
t_pos: ធ.
t_exp: នៃ។ (ព.សា.) សម្រាប់ប្រើជាជំនួសពាក្យ នៃ ជាសាមីសម្ពន្ធ :
t_exam: នេះរបស់ផងខ្ញុំ, នុ៎ះរបស់ផងប្អូនខ្ញុំ។
t_notes:
(និយាយបញ្ជាក់ជា ផង់ ក៏មាន ដូចជា របស់ ផង់ខ្ញុំ; ក្លាយមកទៀតថា ផន់ឬផិន ក៏មាន ដូចជា របស់ផន់ខ្ញុំ, របស់ផិនខ្ញុំ ប្រើតាមទម្លាប់, ប៉ុន្តែត្រូវសរសេរ ផង ទើបត្រឹមត្រូវ)។


t_main: ផរុសសព្ទ
t_pron: [ផៈ-រុ-សៈ-ស័ប]
t_source: (បា. ផរុស + សទ្ទ; សំ. បរុឞឝព្ទ)
t_pos: ន.
t_exp:
សូរសព្ទអាក្រក់គឺពាក្យទ្រគោះ, ពាក្យជេរ, ប្រទេច ដែលឮខ្លាំងៗរឿយៗមិនដាច់សូរ (សរសេរ បរុសសព្ទ ជិតដើមកំណើតពាក្យសំស្ក្រឹតជាង)។


t_main: ផល
t_pron: [ផល់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្លែ; សេចក្ដីចម្រើន; លាភ; ចំណេញ; រង្វាន់; សម្បត្តិ; សេចក្ដីរុងរឿង; ការដុះដាល; ប្រយោជន៍ដែលបានសម្រេចហើយ; អ្វីៗដែលកើតមកអំពីហេតុ; សុខទុក្ខដែលកើតអំពីកម្ម; លេខល័ព្ធ :

t_exam:
ឆ្នាំនេះសារពើដំណាំមានផលល្អជាងឆ្នាំមុន; ខ្ញុំខំប្រឹងធ្វើការណាស់ ប៉ុន្តែមិនសូវមានផលប៉ុន្មាន; កម្មឱ្យផល; ផលបុណ្យពីព្រេងនាយ; បានសម្រេចមគ្គផល។ល។


t_main: ផល
t_subword: ផលចិត្ត
t_pron: [ផៈ-ឡៈ-ចិត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ឆ្នាំនេះ ផលានុផលគ្រប់ប្រភេទនៅប្រទេសយើងបានចម្រើនកើនជាងឆ្នាំមុន។
t_exp:
ចិត្តដែលបានសម្រេចលោកុត្តរផល (ហៅបានតាំងអំពីសោតាបត្តិផលរៀងដល់អរហត្តផល), ជាគូគ្នានឹង មគ្គចិត្ត (ព.ពុ.) សម្រាប់ប្រើខាងលោកុត្តរធម៌ :


t_main: ផល
t_subword: ផលានុផល
t_pron: [ផៈ-ឡា-នុ-ផល់]
t_source: (បា. ផល + អនុផល)
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្លែនិងផ្លែតាមលំដាប់, ផ្លែមុននិងផ្លែក្រោយ; ផ្លែធំនិងផ្លែតូច។ ពាក្យនេះ តាមទម្លាប់ដែលប្រើមកគឺសំដៅយកផលដំណាំសំខាន់ៗ ដូចជាស្រូវ, ពោត ដែលប្រើជាអាហារចាំបាច់ និងផលដំណាំបន្ទាប់បន្សំរាយរងផ្សេងៗ ដូចជាល្មុត, ស្វាយ, ចេក ជាដើម។


t_main: ផលធៀប
t_pron: [ផល់-ធៀប]
t_pos: ន.
t_exam: ផលធៀបនៃក្មេងប្រុស៣នាក់ ទៅនឹងក្មេងស្រី២នាក់ នៅក្នុងថ្នាក់មួយគឺ ៣/២ ឬ ៣:២។
t_exp:
ការប្រៀបធៀបផលចែកសមាមាត្រនៃចំនួន ទំហំ បរិមាណ ឬកន្សោមពីរឬច្រើន។ ផលធៀបអាចសរសេរជាទម្រង់ប្រភាគនិងទម្រង់ចុចពីរ :


t_main: ផលផ្ទះកញ្ចក់
t_pron: [ផល់-ផ្ទះ-កញ់-ចក់]
t_pos: ន.
t_exp:
បាតុភូតនៃការប្រែប្រួលកម្ដៅស្រទាប់ក្រោមៗរបស់បរិយាកាសផែនដីកើតឡើង ដោយឧស័្មនទាំងឡាយ (ជាពិសេសឧស័្មនកាបូនឌីអុកស៊ីដ) ដែលវាសម្របសម្រួលរំភាយរស្មីក្រហមអាំងហ្វ្រាភាយចេញពីផែនដី។


t_main: ផលិតកម្ម
t_subword: ខ្សែច្រវាក់ផលិតកម្ម
t_pron: [ខ្សែ-ច្រ-វ៉ាក់-ផៈ-លិ-តៈ-កាំ]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្សែច្រវាក់ផលិតកម្មរបស់រោងចក្រ។
t_exp:
(សេ.ហិ.) ដំណាក់នានាដែលត្រូវការសម្រាប់បំប្លែងវត្ថុធាតុដើមទៅជាផលិតផលពាក់កណ្ដាលសម្រេចឬផលិតផលសម្រេចសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ :


t_poly: ២)
t_exp:
(សេ.ហិ.) ទំនិញឬសេវាដែលបានបង្កើតឡើងដើម្បីបំពេញតម្រូវការអតិថិជនដោយអាចរួមបញ្ចូលទាំងព័ត៌មានអំពីធាតុផ្សំ អត្ថប្រយោជន៍ លក្ខណៈពិសេស របៀបប្រើប្រាស់។ល។


t_main: ផលិតផល
t_subword: ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (ផ.ស.ស.)
t_pron: [ផៈ-លិ-តៈ-ផល់-ក្នុង-ស្រុក-សៈ-រ៉ុប]
t_pos: ន.
t_exp:
តម្លៃសរុបនៃទំនិញនិងសេវាដែលបានផលិតដោយប្រជាជនក្នុងប្រទេសណាមួយក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលតម្លៃនៃប្រាក់ចំណូលបានពីបរទេសទេ។


t_main: ផលិតភាព
t_pron: [ផៈ-លិ-តៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រសិទ្ធភាពនិងប្រសិទ្ធផលនៃការប្រើប្រាស់ធនធានមនុស្ស ការចាត់ចែងនិងការប្រើប្រាស់ធនធានមនុស្សឱ្យត្រូវតាមការងារ មុខតំណែង គុណវុឌ្ឍិ និងត្រូវតាមពេលវេលានិងទីកន្លែងដែលនាំឱ្យផលិតបានលទ្ធផលខ្ពស់ជាងមុនដោយប្រើប្រាស់ធនធាននិងមធ្យោបាយប្រសើរជាងមុន។


t_main: ផលុបភោគ
t_pron: [ផៈ-លុប-ភោក]
t_pos: ន.
t_exp:
សិទ្ធិប្រើប្រាស់និងអាស្រ័យផលលើអចលនទ្រព្យដែលជាកម្មសិទ្ធិអ្នកដទៃក្នុងអំឡុងពេលមានកំណត់ណាមួយដែលមិនឱ្យលើសពីមួយជីវិតរបស់ផលុបភោគី។


t_main: ផល់ស្មា
t_subword: ឈឺផល់ស្មា
t_pron: [ឈឺ-ផល់-ស្មា]
t_pos: កិ.
t_exp: ឈឺស្មា :
t_notes: (ផល់ស្មា នេះ ព.សា. ថា ផស់ស្មា កុំប្រើ)។
t_exam:
លើកដាក់តាមកម្លាំង កុំភើចខ្លាំងឈឺផល់ស្មា ប្រើគេប្រើឱ្យត្រា- ប្រណីគេដោយចៅរ៉ៅ។ ... (សាស្ត្រាច្បាប់ពាក្យចាស់)។


t_main: ផស្សាហារ
t_pron: [ផ័ស-សា-ហា]
t_source: (បា.;​ សំ. ស្បឝ៌ាហារ)
t_pos: ន.
t_exp:
អាហារគឺផស្សៈ ឬផស្សៈដែលទុកជាអាហារមួយប្រភេទសំដៅយកការប៉ះប្រសព្វគ្នានៃអាយតនៈខាងក្នុងនិងខាងក្រៅដែលមានវិញ្ញាណជាបច្ច័យ ...។


t_main: ផាក់ឡូវ
t_pron: [ផាក់-ឡូវ]
t_pos: ន.
t_exam: សាច់ផាក់ឡូវ, បាយផាក់ឡូវ។
t_exp:
ម្ហូបខមួយបែប ច្រើនធ្វើពីគ្រឿងក្នុង ត្រចៀក និងអណ្ដាតជ្រូក ខនឹងគ្រឿងផាក់ឡូវគឺផ្កាចន្ទន៍ឬប៉ូចកាក់ ឈើឯម និងគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗ រម្ងាស់ឱ្យរីងទឹក ពិសានឹងទឹកជ្រលក់ :


t_main: ផាក្រាប
t_pron: [ផា-ក្រាប]
t_source: (ស. ផាក្រាប)
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់សម្រាប់រងបាតដៃព្រមទាំងអញ្ជលីក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះ (មានព្រះរាជក្រមលេខ ១៦៦ន. ស. ចុះថ្ងៃទី ១៣កញ្ញា ១៩៤៤ឱ្យលើកចោលលែងប្រើហើយដោយដាច់ខាត)។


t_main: ផាឌិប
t_pron: [ផា-ឌិប]
t_source: (ស. ផា "សំពត់" + ដិប អ.ថ. ឌិប "ឆៅ")
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់ឆៅ គឺសំពត់ដែលគេត្បាញដោយអំបោះឆៅ ឥតឱ្យបាយជូរ (ត្បាញដោយគ្រឿងចក្រ)។ ខ្មែរក្នុងសម័យពីដើមក៏ត្បាញសំពត់ប្រភេទនេះដែរ ប៉ុន្តែមានឱ្យបាយជូរផង, លុះចំណេរកាលតមក សំពត់បរទេសប្រភេទនេះ បានផ្សាយមកដល់ប្រទេសសៀមជាមុន សៀមហៅសំពត់នេះថា ផាឌិប, លុះផ្សាយពីប្រទេសសៀមចូលមកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ខ្មែរក៏ហៅ ផាឌិប តាមសៀម។ លុះចំណេរកាលបន្ទាប់ពីនោះមក, មានសំពត់បរទេសមួយប្រភេទផ្សេងទៀត សាច់ម៉ដ្ឋល្អជាងផាឌិបបានផ្សាយចូលមកដល់កម្ពុជរដ្ឋ ខ្មែរក៏ហៅសំពត់សប្រភេទក្រោយថា សំពត់ទេស (ព្រោះមកពីបរទេសឬពីប្រទេសក្រៅ), លុះតៗតាមលំដាប់កាលមកទៀត សំពត់ទេសនោះកាន់តែមានច្រើនបែបមក, សំពត់ទេសណាដែលល្អជាងមុន, ខ្មែរក៏ហៅសំពត់នោះថា ទេសឯក, ទេសឯកនេះក៏កាន់តែមានច្រើនបែបឡើង ឈ្មោះផ្សេងៗគ្នាក៏ចេះតែមានច្រើនឡើងតាមលំដាប់កាល, ដូចជា ទេសឯកសំបកទទឹម, ទេសឯកផ្កា ជាដើម។ លុះមកដល់សម័យ សង្គមរាស្ត្រនិយម ដែលមានសម្ដេចព្រះនរោត្តមសីហនុ ជាព្រះប្រធាន ជាប្រមុខរដ្ឋ ក៏កើតមាន រោងចក្រវាយនភណ្ឌ (រោងចក្រត្បាញសំពត់) កើតបន្តគ្នាច្រើនឡើងៗ, សំពត់ខ្មែរក៏ចេះតែមានបរិបូណ៌តាមលំដាប់កាល មានឈ្មោះថា សំពត់សង្គមរាស្ត្រនិយមឬហៅកាត់ខ្លី សំពត់សង្គម ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរក៏រីករាយសប្បាយជាអនេក។ល។


t_main: ផាតិកម្ម
t_pron: [ផា-តិ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការធ្វើឱ្យចម្រើន, ការបំពេញថែម, ការទ្វេឡើង; ការលៃលករបស់ដែលអន់, ដែលថោកផ្សំគ្នាបូកប៉ាន់ប្ដូរយករបស់ល្អ, របស់មានតម្លៃ :

t_exam:
សង្ឃបានព្រមព្រៀងគ្នាធ្វើផាតិកម្មដោយការប្ដូរផ្តិលស្ពាន់កំបែក៥ យកផ្តិលស្ពាន់ថ្មី៣ ពីជាងស្មិតផ្តិល យកមកទុកជាគរុភ័ណ្ឌសម្រាប់វត្ត (ព.វិ.)។


t_main: ផាប៉ា
t_pron: [ផា-ប៉ា]
t_source: (ស. ផា "សំពត់" + ប៉ា "ព្រៃ")
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់ដែលទាយកយកទៅពាក់នៅព្រៃ ដោយមានសំបុត្រប្រាប់សេចក្ដីបិទនៅនោះ ឬដោយមានសញ្ញាណាមួយ ឱ្យភិក្ខុសង្ឃដឹងថា សំពត់នោះទុកដូចជាសំពត់បង្សុកូលឱ្យភិក្ខុសង្ឃអង្គណាដែលប្រទះឃើញ និមន្តទស់យកចុះ (របៀបដើមគេចំពោះសង្ឃ ជាសង្ឃគតាទក្ខិណាទាន ពុំមែនបាដិបុគ្គលិកទានទេ, លុះចំណេរកាលតៗមក ក៏ក្លាយជាបាដិបុគ្គលិកទានទៅខ្លះព្រោះមកពីទាយកភាន់ច្រឡំ)។


t_main: ផាយ
t_subscrip: 1
t_subword: ផាយផិត
t_pron: [ផាយ-ផិត]
t_pos: កិ.
t_exp: ទាសចិត្តរសាយឃ្លាតក្លាយជាផិតក្បត់ :
t_exam:
ស្រីបង្ហិនប្ដី ផាយផិតអប្រីយ៍ ឥតសារឥតសព្ទ ... (ច្បាប់ស្រីជាព្រះរាជនិពន្ធនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះហិររក្សរាមាឥស្សរាធិបតី ...)។


t_main: ផាយោង
t_pron: [ផា-យោង]
t_source: (ស. ផាយោង អ.ថ. ផាយោង)
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់បន្ទះវែងសម្រាប់ទាញយោងពីសាកសពឬពីអដ្ឋិធាតុមកដល់ដៃព្រះភិក្ខុសង្ឃចាប់កាន់សូត្រធម៌បង្សុកូល; ហៅថា ទូ ឬ សំពត់ទូ ក៏បាន (ប្រើតាមទំនៀមប្រទេស)។


t_main: ផាសុវិហារ
t_pron: [ផា-សុ-វិ-ហា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ការនៅជាសុខសប្បាយ, ការនៅសម្នាក់អាស្រ័យដោយសេចក្ដីរីករាយ គ្រប់ឥរិយាបថទាំង ៤:
t_exam:
ផាសុវិហាររមែងកើតមានជានិច្ចដល់បុគ្គលអ្នកមានសប្បុរិសធម៌ក្នុងសន្តាន, ជនស្គាល់ប្រមាណ រមែងបានប្រកបដោយផាសុវិហារជាដរាប។


t_main: ផាហ៊ុម
t_pron: [ផា-ហ៊ុម]
t_source: (ស. ផា "សំពត់" + ហម អ.ថ. ហុម "ដណ្ដប់")
t_pos: ន.
t_exp:
សំពត់ដណ្ដប់។ ខ្មែរយើងហៅចំពោះតែសំពត់ព្រែសូត្រសម្រាប់ប្រើពានាឬដណ្ដប់; ច្រើនតែដេរភ្លោះគ្នាសម្រាប់ដណ្ដប់ក្នុងរដូវរងា។


t_main: ផុយផាយ
t_pron: [ផុយ-ផាយ]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលកញ្ជះកញ្ជាយ, ចាយវាយឥតសណ្ដាប់; សើវ៉ើ :
t_exam:
ស្រីផុយផាយ; ភរិយាផុយផាយ។ (ព.កា.) អ្នកបួសឥតក្រឹត្យ ចាស់ឥតប្រព្រឹត្ត ខ្សត់ច្រើនប្រមាទ ភរិយាផុយផាយ ចាយវាយឥតខ្នាត ពលពាលសុទ្ធសាធ ប្រដៅក្របាន។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ផូយ
t_pron: [ផូយ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រដាសគូសជាក្រឡាតារាងសរសេរអក្សរប្រាប់ឈ្មោះរូបហួយទាំង ៣៦សម្រាប់ឱ្យគូសឬដៅចាក់ហួយ; តាមធម្មតា ច្រើនតែសរសេរអក្សរចិន ព្រោះហួយជាល្បែងមានដើមកំណើតពីជាតិចិន ទាំងមេចេញហួយក៏ច្រើនតែចិនដែរ។


t_main: ផួយ
t_pron: [ផួយ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សន្ថត)។
t_exp:
សំពត់សាច់ក្រាស់ផ្ទាំងធំ ធ្វើដោយអំបោះ, សំឡីឬរោមចៀមជាដើម សម្រាប់ដណ្ដប់ការពាររងា។ សរសេរ ភួយ ក៏បាន ព្រោះ ផ និង ភ ស្រៈអួ មានសំឡេងដូចគ្នា។ (ព.វិ.) ក្នុងបាតិមោក្ខ ហៅ សន្ថត ឬ សន្ថ័ត។


t_main: ផើង
t_pron: [ផើង]
t_pos: ន.
t_exam: ផើងផ្កា, ត្រប៉ែមួយផើង។
t_exp:
ភាជនៈដីមួយប្រភេទរាងរួមក្រោមទូលាយលើឬរាងមានក្អេងមាត់តូចក៏មាន សម្រាប់ដាក់អ្វីៗ ឬដាំឈើផ្កា, ឈើសម្រាប់តាំង :


t_main: ផើម
t_subscrip: 1
t_pron: [ផើម]
t_pos: កិ.
t_exp:
មានគ័ភ៌, មានកូនក្នុងផ្ទៃ។ ស្ដេចស្ត្រីផើមហៅ ទ្រង់គ័ភ៌។ ស្ត្រីជាម្នាងក្សត្រផើម ហៅ មានគ័ភ៌។ ស្ត្រីទាំងពួងផើម ហៅ មានផ្ទៃពោះ ឬ មានពោះពុង។


t_main: ផឿក
t_pron: [ផឿក]
t_source: (ស. ផ្ចេឺក អ.ថ. ផឿក "ឃ្លៀច")
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សផឿក។
t_notes: (មនុស្សឃ្លៀច)។
t_exp:
ឃ្លៀចសម្រាប់មនុស្ស គឺមនុស្សដែលតាមធម្មតា តែងតែមានសម្បុរខ្មៅ, លឿងឬសម្បុរសណ្ដែកបាយ ក៏បែរជាមានស្បែកស, រោមស, សក់ស, រោមភ្នែកស ពីកំណើត :


t_main: ផេថាបៃ
t_pron: [ផេ-ថា-បៃ]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង ១ ០២៤ថេរ៉ាបៃ។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយ គេកំណត់យក១ផេថាបៃស្មើនឹង ១ ០០០ថេរ៉ាបៃ ហើយអក្សរកាត់គឺ Pb។


t_main: ផេថាប៊ីត
t_pron: [ផេ-ថា-ប៊ីត]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ខ្នាតនៃបន្ទុកព័ត៌មានឬទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលស្មើនឹង១០២៤ថេរ៉ាប៊ីត។ ជាទូទៅ ក្នុងការនិយាយ គេកំណត់យក១ផេថាប៊ីតស្មើនឹង១០០០ថេរ៉ាប៊ីត ហើយអក្សរកាត់គឺ Pb ឬ Pbit។


t_main: ផែនការ
t_subword: ផែនការធុរកិច្ច
t_pron: [ផែន-កា-ធុ-រៈ-កិច]
t_pos: ន.
t_exp:
គម្រោងការជាឯកសារលាយលក្ខណ៍អក្សរពិពណ៌នាអំពីជំហានចាំបាច់ទាំងអស់ ដើម្បីចាប់ផ្ដើមនិងប្រតិបត្តិការអាជីវកម្មណាមួយ។ ចំណុចសំខាន់ៗនៃផែនការអាជីវកម្ម មានដូចជា គោលបំណង គោលដៅ សកម្មភាពធនធានមនុស្ស ថវិកាដែលត្រូវចំណាយជាដើម។


t_main: ផែនការគ្រួសារ
t_pron: [ផែន-កា-គ្រួ-សា]
t_pos: ន.
t_exp:
គម្រោងឱ្យមានកូនតាមគោលបំណង ដូចជាការពន្យារកំណើត ការអប់រំសុខភាព ការទប់កំណើត ជាដើម ដើម្បីកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់ដល់សុខភាពម្ដាយនិងកូន ព្រមទាំងសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ។


t_poly: ២)
t_exp:
រូបភាពឬរូបគំនូរដែលជាទូទៅឋិតនៅក្នុងប្លង់រាបនិងក្នុងមាត្រដ្ឋានកំណត់តំណាងឱ្យវត្ថុឬបាតុភូតធម្មជាតិឬសិប្បនិម្មិតនៃផ្ទៃរបស់ផ្នែកណាមួយឬទាំងមូលរបស់ផែនដីឬភពផ្សេងទៀត។


t_main: ផែនទី
t_subword: ផែនទីឋានលេខា
t_pron: [ផែន-ទី-ឋា-ណៈ-លេ-ខា]
t_pos: ន.
t_exp:
ផែនទីមាត្រដ្ឋានធំ (មាត្រដ្ឋានដែលមានភាគបែងតូចជាងឬស្មើ១០០០០០) ដែលគេគូរដើម្បីបង្ហាញឱ្យច្បាស់នូវអ្វីៗដែលមាននៅលើផ្នែកណាមួយនៃផ្ទៃដីដូចជា ភ្នំ ផ្លូវទឹក ទីប្រជុំជនជាដើម។


t_main: ផៅ
t_subscrip: 1
t_pron: [ផៅ]
t_pos: ន.
t_exp: វង្ស, ត្រកូល, ពូជ, អម្បូរ :
t_exam:
មនុស្សមួយផៅ, ញាតិផៅ, ផៅសន្តាន។ (ព.ទ.បុ.) ថា ធ្វើស្រែមើលស្មៅ ទុកដាក់កូនចៅ មើលផៅសន្តាន (មានអត្ថន័យរាក់ងាយយល់ដែរទេ)។ (ព.កា.) ថា ធ្វើស្រែមើលស្មៅ សន្តានមើលផៅ បម្រើមើលពុត ទោះដឹងពុតជា ពុំចេរពុតត្បុត ដឹងចិត្តបរិសុទ្ធ ពុំចេរឥរិយា (សាស្ត្រាច្បាប់រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_pos: ន.
t_exam: សំពត់ផ្កា, ព្រែផ្កា។
t_exp:
ចំណែកអវយវៈនៃរុក្ខជាតិ, តិណជាតិជាដើមដែលចេញពីមែក, ពីធាង, ពីក្នុងចន្លោះត្រួយ, ពីសន្លឹក ឬចេញផ្ទាល់ពីដើម សម្រាប់ក្លាយកើតជាផ្លែ ឬមិនកើតជាផ្លែក៏មាន។ រូបសណ្ឋានជាផ្កានៅផ្ទៃសំពត់ជាដើម :


t_main: ផ្កាក្រដាស
t_pron: [ផ្កា-ក្រ-ដាស់]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្កាក្រដាសត្រូវបានដាំតាមដងវិថីនានាក្នុងក្រុង។
t_exp:
ឈ្មោះគុម្ពព្រឹក្សវល្លិមានបន្លាមួយប្រភេទ ផ្កាពណ៌ក្រហម ស្វាយ ស ឬផ្កាឈូក សម្រាប់ដាំលម្អតាមគេហដ្ឋាននិងទីសាធារណៈនានា :


t_main: ផ្កាខ្លឹមចន្ទន៍
t_pron: [ផ្កា-ខ្លឹម-ច័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
(វ.វិចិ.) បន្ទះអាចម៍ឈើរមូរបានមកពីការឈូសឈើខ្លឹមចន្ទន៍ឬឈើផ្សេងៗ ដែលគេកាត់បិទរចនាជាផ្កា៤ឬ៥នៅលើគ្រោងឆ្អឹងឫស្សី មានរាងជាពពិលប្រើជាគ្រឿងតង្វាយសម្រាប់ដាក់ជាមួយដុំបូង៉ាជូនសពមុនពេលបូជា។


t_main: ផ្កាចន្ទន៍
t_subscrip: 3
t_pron: [ផ្កា-ច័ន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់ត្រចៀកធ្វើដោយមាសឬប្រាក់ មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាចន្ទន៍ សម្រាប់ស្ត្រីពាក់ត្រចៀកក្នុងសម័យពីដើម។


t_main: ផ្កាចេក
t_pron: [ផ្កា-ចេក]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្កាចេកផ្កាចន្ទន៍ជាបន្លែក្រៀម។
t_notes: (ម.ព. ផ្កាចន្ទន៍ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះបន្លែក្រៀមមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាចេក ជារបស់នាំមកពីប្រទេសចិន; ប្រើធ្វើជាថ្នាំក្ដៅក៏បាន :


t_main: ផ្កាត្រែង
t_pron: [ផ្កា-ត្រែង]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះរលកទឹកដែលបោកបែកសស្ងាចមើលទៅឃើញហាក់ដូចជាផ្កាត្រែង :
t_exam:
រលកផ្កាត្រែង ឬរលកបែកផ្កាត្រែង។ (ព.កា.) ឈរក្បែរសាគរ រលកឈូឆរ បោកបែកផ្កាត្រែង ស្រាប់តែនឹកភ្នក ដល់រូបប្រាណឯង អន្ទោលខ្វាត់ខ្វែង កើតស្លាប់រាល់ជាតិ។


t_main: ផ្កាថ្ម
t_pron: [ផ្កា-ថ្ម]
t_pos: ន.
t_exp:
(ជីវ.) សត្វគ្មានឆ្អឹងកង រស់នៅក្នុងទឹកសមុទ្ររាក់តំបន់ត្រូពិក រឹងដូចថ្មមានរាងជាបំពង់ជាកញ្ចុំដូចជាផ្កា។


t_main: ផ្កាបិណ្ឌ
t_pron: [ផ្កា-បិន]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងលំអដែលរចនាដោយស្ពាន់ក្រាប់មានដងដោតបាន សម្រាប់សម្គាល់ក្នុងពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌ (ប្រើតាមប្រពៃណីស្រុក)។


t_main: ផ្កាប់
t_subword: ស្រឡាញ់ផ្កាប់មុខ
t_pron: [ស្រ-ឡាញ់-ផ្កាប់-មុក]
t_pos: កិ.
t_exp: ស្រឡាញ់ងប់ចិត្តភ្លេចខ្លួន :
t_exam:
(កាព្យប្រាប់ឱ្យប្រយ័ត្នជំនឿផ្កាប់មុខ និងស្រឡាញ់ផ្កាប់មុខ) កុំស៊ុកគ្រលុក កុំជឿផ្កាប់មុខ ដោយឥតបើគិត បំណាច់នឹងជឿ ជឿដោយគំនិត ដែលមានការណ៍ពិត តាមធម៌តាមច្បាប់។ ស្រឡាញ់ផ្កាប់មុខ ច្រើនតែមានទុក្ខ ផ្ដល់ឱ្យឈឺចាប់ សង្រេងសង្រៃ ពេកក្រៃស្ទើរស្លាប់ ព្រោះត្រូវចំណាប់ នៃក្ដីស្នេហា។


t_main: ផ្កាប់ផ្ងារ
t_pron: [ផ្កាប់-ផ្ងា]
t_pos: ន.
t_exam: លេងផ្កាប់ផ្ងារ។
t_exp:
ឈ្មោះល្បែងស៊ីសងមួយប្រភេទ លេងដោយបង្វិលកាសឬលុយ, សេនឱ្យវិលហើយទះខ្ទប់នឹងបាតដៃឱ្យអ្នកចាក់ទាយថា ផ្កាប់ ឬ ផ្ងារ, បើបើកបាតដៃឡើងឃើញដូចទាយនោះ ត្រូវអ្នកទាយឈ្នះ, បើឃើញខុសពីទាយទេ ត្រូវអ្នកដែលធ្វើមេឈ្នះ :


t_main: ផ្កាប្រាក់
t_subscrip: 1
t_pron: [ផ្កា-ប្រាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
(វ.វិចិ.) គ្រឿងលម្អមួយបែបធ្វើពីប្រាក់ឬស្ពាន់ ជ្រលក់ទឹកប្រាក់មានរាងជាផ្កាមួយកញ្ចុំ មានទងមួយសម្រាប់កាន់រាំក្នុងរបាំផ្កាមាស ផ្កាប្រាក់។ បច្ចុប្បន្នគេនិយមធ្វើពីក្រដាសពណ៌ប្រាក់។


t_main: ផ្កាមាស
t_subscrip: 1
t_pron: [ផ្កា-មាស]
t_pos: ន.
t_exp:
(វ.វិចិ.) គ្រឿងលម្អមួយបែបធ្វើពីមាសឬស្ពាន់ ជ្រលក់ទឹកមាសមានរាងជាផ្កាមួយកញ្ចុំមានទងមួយសម្រាប់កាន់រាំក្នុងរបាំផ្កាមាស ផ្កាប្រាក់និងរបាំអប្សរា ជាពិសេសរាំលើឆាកអច្ឆរិយៈ។ បច្ចុប្បន្ន គេនិយមធ្វើផ្កានេះពីក្រដាសពណ៌មាស។


t_main: ផ្កាយព្រះគ្រោះ
t_pron: [ផ្កាយ-ព្រះ-គ្រោះ]
t_pos: ន.
t_exp: ភពតូចៗដែលវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ ផ្កាយ ឬភពដទៃទៀត :
t_exam:
នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យមានផ្ដាយព្រះគ្រោះចំនួន៨គឺ ១ ផែនដី, ២ អង្គារ,៣ ពុធ, ៤ ព្រហស្បតិ៍, ៥ សុក្រ, ៦ សៅរ៍, ៧ អ៊ុយរ៉ានុស និង ៨ ណិបទុន។


t_main: ផ្កាយរណប
t_pron: [ផ្កាយ-រ-ណប]
t_pos: ន.
t_exam: ការបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណបទូរគមនាគមន៍។
t_exp:
យានដែលគេបាញ់បង្ហោះទៅកាន់ទីអវកាសឱ្យវិលជុំវិញផែនដីឬភពផ្សេងទៀតសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងបម្រើផលប្រយោជន៍ផ្សេងៗទៀត :


t_main: ផ្គាក់
t_pron: [ផ្គាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងសស្ត្រាមួយប្រភេទធ្វើដោយដែក មានមុខតែម្ខាង រាងស្រដៀងនឹងកាំបិតចែត ប៉ុន្តែមានដងវែងសម្រាប់ឆ្ការ, ត្រាយ, ត្រួសព្រៃ ឬកាត់អ្វីៗក៏បាន។


t_main: ផ្គុន
t_pron: [ផ្គុន]
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ផ្គាប់ ថា :
t_exam:
ផ្គាប់ផ្គុន គឺខំផ្គាប់ដោយយកចិត្តទុកដាក់មិនឱ្យមានមោះមៃ, មិនឃ្នើសឃ្នង ដើម្បីឱ្យកើតគុណប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន។


t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយរួមជាមួយនឹងពាក្យ ផ្សំ ថា ផ្សំផ្គុំ គឺផ្សំឱ្យជាមេត្រីនឹងគ្នា ឬផ្សំឱ្យបានគ្នាជាប្ដីប្រពន្ធ។


t_main: ផ្គាំ
t_subscrip: 1
t_pron: [ផ្គាំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់មានគ្រាប់មូលៗ ដោតនឹងខ្សែចងភ្ជាប់មុខគ្នាជាចង្វាយ សម្រាប់ប្រឡេះរាប់មេធម៌ឬបទធម៌ក្នុងការចម្រើនធម៌ភាវនា។


t_main: ផ្ងុប
t_pron: [ផ្ងុប]
t_pos: កិ.
t_exp: ធ្វើឱ្យងប់ចុះ, ឱ្យទោរទៅមុខ :
t_exam: ផ្ងុបចុះ, ចាប់ផ្ងុប។
t_notes:
(តាមប្រភពពាក្យថា ងប់ ធ្វើឱ្យ ងប់ ចុះ គួរប្រើ ភ្ងប់ ប៉ុន្តែដោយធ្លាប់ប្រើ ផ្ងុប យូរហើយ ក៏ត្រូវតែប្រើតទៅទៀតចុះហើយបើត្រូវការប្រើ ភ្ងប់ ក៏សឹងតែបាន)។


t_main: ផ្ងូត
t_pron: [ផ្ងូត]
t_pos: កិ.
t_exp: ញ៉ាំងឱ្យងូត, ងូតទឹកឱ្យ :
t_exam: ម្ដាយផ្ងូតទឹកកូន។
t_notes:
(តាមប្រភពពាក្យ ងូត ញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យ ងូត គួរតែប្រើ ភ្ងូត ប៉ុន្តែធ្លាប់តែប្រើ ផ្ងូត យូរហើយហើយបើត្រូវការប្រើ ភ្ងូត ក៏សឹងតែបាន)។


t_main: ផ្ដល់សច្ចាប័ន
t_pron: [ផ្ដល់-ស័ច-ចា-ប័ន]
t_pos: កិ.
t_exp:
យល់ព្រមលើសន្ធិសញ្ញាណាមួយដោយអង្គការផ្ទៃក្នុងដែលមានសមត្ថកិច្ចរបស់រដ្ឋ ដើម្បីឱ្យខ្លួនជាប់កិច្ចសន្យាជាអន្តរជាតិ។


t_main: ផ្ដាសាយបក្សី
t_pron: [ផ្ដា-សាយ-បាក់-សី]
t_pos: ន.
t_exam: មេរោគបង្កជំងឺផ្ដាសាយបក្សីមានឈ្មោះថា H1N1។
t_exp:
ជំងឺផ្ដាសាយដែលឆ្លងរាលដាលជាសាកល ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០១០។ វាច្រើនកើតលើអ្នកជំងឺមានអាយុពេញវ័យ ជាជាងមនុស្សចាស់ជរា :


t_main: ផ្ដូត
t_pron: [ផ្ដូត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទកើតនៅស្បែកមនុស្ស ដុះដោរឡើងជាសាច់ទន់សម្បុរជាំ មានទំហំប្រមាណប៉ុនគ្រាប់សណ្ដែកបាយឬប៉ុនគ្រាប់ពោតឬក៏ធំទ្រើសជាងនោះទៅទៀត។


t_main: ផ្ដៀង
t_pron: [ផ្ដៀង]
t_pos: កិ.
t_exp:
ប្រាប់, ជម្រាប, ប្ដឹងដោយមាត់ទទេ ឬដោយសូត្រជាសេចក្ដីរៀបរាប់ឱ្យដឹង (ស.ស.) ប្រើចំពោះតែសមណៈ, បព្វជិត) ត្រូវភិក្ខុមួយរូបជាអ្នកឈ្លាសប្រតិពលផ្ដៀងជំនុំសង្ឃឱ្យដឹងជាមុន ...។


t_main: ផ្ដែកវេរ
t_pron: [ផ្ដែក-វេ]
t_pos: កិ.
t_exam: មិនគួរបើលើកមុខការនេះមកផ្ដែកវេរឱ្យខ្ញុំសោះ។
t_exp:
លើករលាស់កិច្ចការធុរៈទាំងស្រុង ដាក់ទៅលើអ្នកដទៃ មិនទទួលខុសត្រូវលើខ្លួនថែមទាំងទាមយកគុណយកប្រយោជន៍ដែលត្រូវបាននោះផង :


t_main: ផ្ដៅ
t_pron: [ផ្ដៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិដើមរឹងមួយប្រភេទមានបន្លានៅស្រទប, ធាង, ស្លឹក (ទីទៃពីរពាក់) ; ផ្ដៅមានឈ្មោះច្រើនប្រភេទគឺ ផ្ដៅទឹក, ផ្ដៅក្រែក, ផ្ដៅឈ្វាំង, ផ្ដៅអារ៉េច, ផ្ដៅដំបង, ព្រះផ្ដៅ ..., ជាវល្លិមានប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ ប្រើការបានច្រើនយ៉ាង មានប្រើធ្វើចំណងនិងធ្វើកៅអីជាដើម។


t_main: ផ្ដាំ
t_subword: ផ្គរផ្ដាំក្ដាមខ្យង
t_pron: [ផ្គ-ផ្ដាំ-ក្ដាម-ខ្យង]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្គរដែលលាន់ឮគ្រុមៗវែងៗផ្ទួនៗ ច្រើនតែមាននៅវេលាជិតភ្លឺឬវេលាព្រឹកព្រហាម ដែលមានភ្លៀងជញ្ជ្រំ ក្នុងសម័យជាខាងចុងនៃរដូវភ្លៀង ហាក់ដូចជាស្រែកផ្ដាំពួកមច្ឆជាតិមានក្ដាមខ្យងជាដើម ឱ្យដឹងថាជិតអស់ទឹកភ្លៀងហើយ (ហៅតាមពាក្យចាស់ទុំថា)។


t_main: ផ្តិល
t_pron: [ផ្តិល] (ជើង ត)
t_pos: ន.
t_exam: ផ្តិលស្ពាន់, ផ្តិលលង់ហិន, ផ្តិលសំរិទ្ធិ, ផ្តិលប្រាក់ ...។
t_exp:
ភាជនៈពួកមួយ មានគម្របមានជើងឬឥតគម្របឥតជើង ធ្វើដោយលោហជាតិផ្សេងៗ មានស្ពាន់និងលង់ហិនជាដើម ឬអំពីប្រាក់មាស សម្រាប់ដងទឹក ឬដាក់ទឹកប្រើប្រាស់ :


t_main: ផ្ទា
t_pron: [ផ្ទា]
t_pos: ន.
t_exp:
ដីបាតទន្លេ, បាតបឹង, បាតស្ទឹងដែលដុះខ្ពស់ផុតពីទឹកមានសណ្ឋានដូចជាកោះ, ជួនកាលគេជីកអណ្ដូងត្រង់ទីនោះ យកទឹកប្រើប្រាស់ក៏មាន (និយាយតាមទម្លាប់ស្រុកខ្លះ)។


t_main: ផ្ទឺ
t_pron: [ផ្ទឺ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលព្រៃមួយប្រភេទ ពួករំដេង មើមប្រើធ្វើជាគ្រឿងសម្លឬគ្រឿងជ្រក់ជាដើមបាន។ អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ខ្ទី, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ខ្ទឺ។


t_main: ផ្នង់ទឹក
t_pron: [ផ្នង់-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exam: ត្រូវផ្នង់ទឹកភ្លាមឡើងកម្លាំងព្រឺស។
t_exp:
ការបង់ទឹក គឺអំពើដែលគេសូត្រសែកមន្តអាគមកូរឬផ្លុំទឹកហើយបាច, ស្រោច, ប្រោះ លើកកម្លាំងឱ្យសត្វប្រណាំង, សត្វបញ្ជល់ ឬឱ្យមនុស្សអ្នកចំបាប់, អ្នកប្រដាល់ (ប្រើតាមទម្លាប់អ្នកដែលជឿមន្តអាគម) :


t_main: ផ្នត់
t_subscrip: 2
t_pron: [ផ្នត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ធាតុវេយ្យាករណ៍មិនឯករាជ្យដែលគេប្រើផ្សំនឹងពាក្យឫសដើម្បីបង្កើតពាក្យកម្លាយ មានផ្នត់ដើម ផ្នត់ជែក និងផ្នត់ចុង។ ក្នុងភាសាខ្មែរ គេរកឃើញផ្នត់ពីរបែបគឺ ផ្នត់ដើមនិងផ្នត់ជែក។ (ដូចគ្នានឹងអព្ភាសបទ)។


t_main: ផ្នូត
t_pron: [ផ្នូត]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្លាកស្នាមដែលមានមកពីកំណើតនៅស្បែកមនុស្ស សម្បុរខ្មៅក៏មាន ក្រហមជាំក៏មាន ខុសពីសម្បុរប្រក្រតីរបស់ខ្លួនជាដរាប។


t_main: ផ្នូរខ្សាច់
t_pron: [ផ្នូ-ខ្សាច់]
t_pos: ន.
t_exp:
ពំនូកឬជួរខ្សាច់ដែលកើតមានដោយអំណាចទឹកហូរប្រមូលឬក៏ខ្យល់បក់កៀរប្រមូលមានសណ្ឋានជាជួរវែងខ្ពស់ជាងទំនាបខ្សាច់ប្រក្រតី (ព.បុ.) ហៅ ត្បូងខ្សាច់)។


t_main: ផ្នោះ
t_pron: [ផ្នោះ]
t_pos: ន.
t_exp: ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើខ្លឹម មានស្ពឺរមួលមួយគូវិលសង្កៀតគ្នា សម្រាប់បោះកប្បាស :
t_exam: ផ្នោះកប្បាស; រមួលដូចស្ពឺផ្នោះ។
t_notes:
(ពាក្យបណ្ដៅបុរាណថា អាសៃហៀរ អាសៃហៃ ចាប់បានដៃ អាសៃហៀរ ស៊ីសាច់ខ្ជាក់គ្រាប់ កន្សែងទ្រាប់ កញ្ជើត្រង ខ្ជាក់ច្រើនដង អាសៃហើយ តើហ្នឹងជាអ្វី? ផ្នោះបោះកប្បាស។ ថាហ្នឹងត្រូវហើយ!)។


t_poly: ២)
t_exam: ផ្នោះក្រានគោ, ផ្នោះក្រានក្របី។
t_exp:
អវយវៈសត្វចតុប្បាទត្រង់ខាងចុងគល់ភ្លៅ គឺត្រង់ប៉ែកខាងលើបំផុតនៃជើងក្រោយទាំងពីរ មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងទ្រង់ទ្រាយនៃផ្នោះចង្ក្រាន :


t_pos: ន.
t_exam: បោះផ្នោះក្រានជាប់ ឬ ចាប់បោះផ្នោះក្រានជាប់។
t_exp:
ឈ្មោះចំណាប់ដែលអ្នកមួយនៅពីខាងក្រោយខ្នង លូកដៃទាំងពីរចាប់ដៃទាំងពីររបស់អ្នកមួយស៊កព័ទ្ធប្រទាស់ដៃនឹងដៃ ហាក់ដូចជាគេបោះផ្នោះចង្ក្រានឱ្យមាំរឹងរើមិនរួច :


t_main: ផ្នោះពុម្ព
t_pron: [ផ្នោះ-ពុម]
t_pos: ន.
t_exp:
ឧបករណ៍សម្រាប់បោះពុម្ពអក្សរ រូបភាពនៅលើក្រដាស ឬនៅលើសម្ភារៈផ្សេងទៀតដោយប្រើទឹកថ្នាំតាមការបញ្ជានិងត្រួតពិនិត្យរបស់កុំព្យូទ័រ។


t_main: ផ្លាក
t_pron: [ផ្លាក]
t_pos: ន.
t_exp:
សន្លឹកធ្វើអំពីលោហៈ ឈើ ឬរបស់ផ្សេងៗទៀត ដែលមានលក្ខណៈរឹង សំប៉ែត ស្តើង តូចជាងផ្ទាំង និងមានរាងផ្សេងៗ ប៉ុន្តែជាទូទៅ ច្រើនមានរាងចតុកោណ សម្រាប់ប្រើសម្គាល់លេខរថយន្ត ទោចក្រយានយន្ត ត្រីចក្រយានយន្ត គេហដ្ឋាន តួនាទី កន្លែងធ្វើការ។ល។


t_main: ផ្លិត
t_pron: [ផ្លិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រដាប់សម្រាប់ឱ្យកើតខ្យល់ឬសម្រាប់កាន់បាំងមុខក្នុងវេលាសូត្រធម៌ឬទេសនា។ ផ្លិតមានឈ្មោះច្រើនយ៉ាងគឺផ្លិតដៃ, ផ្លិតស្លាបសត្វ, ផ្លិតស្លឹកត្នោត, ផ្លិតដងខ្លី, ផ្លិតដងវែង, ផ្លិតមុខព្រហ្ម, ផ្លិតងយ, ផ្លិតទាញ, ផ្លិតចាមរ ...។


t_main: ផ្លូវ
t_subword: ផ្លូវខ្យល់
t_pron: [ផ្លូវ-ខ្យល់]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្លូវខ្យល់ច្រមុះ បង្កើតជាសូរច្រមុះឬនាសិកជៈ ចំណែកផ្លូវខ្យល់មាត់ បង្កើតជាសូរមាត់ឬមុខជៈ។
t_exp:
ផ្លូវដែលខ្យល់ក្នុងសួតចេញមកក្រៅនៅពេលបន្លឺសូរ។ នៅពេលបន្លឺសូរ ខ្យល់ក្នុងសួតធាក់ចេញមកក្រៅតាមផ្លូវច្រមុះឬតាមផ្លូវមាត់ :


t_main: ផ្លូវ
t_subword: ផ្លូវហ្លួង
t_pron: [ផ្លូវ-លួង]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្លូវសម្រាប់ព្រះរាជាស្ដេចចេញចូល ឬផ្លូវធំសម្រាប់ហ្លួងស្ដេចចេញពីក្នុងព្រះបរមរាជវាំងទៅកាន់ទីក្រៅក្រុង (ច្រើនប្រើតែពីក្នុងបុរាណសម័យ)។ល។


t_main: ផ្លូវយក្ស
t_pron: [ផ្លូវ-យ័ក]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្លូវយក្សនៅអៀរឡង់ភាគខាងជើងជាតំបន់ទេសចរណ៍ភ្នំភ្លើង និងឆ្នេរសមុទ្រ។
t_exp:
សំណុំថ្មធម្មជាតិរាងជាព្រីសស្មើជ្រុង សណ្ឋានដូចជាសសរឆកោណ កើតឡើងដោយសំណល់លំហូរនៃកម្អែលភ្នំភ្លើងសម័យដើម ដែលមានទម្រង់ជាផ្លូវ(ផ្លូវយក្ស)។ ទ្រង់ទ្រាយនេះកើតឡើងពីការចុះត្រជាក់នៃកម្អែលភ្នំភ្លើង :


t_main: ផ្លូវល្បឿនលឿន
t_pron: [ផ្លូវ-ល្បឿន-លឿន]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្លូវថ្នល់សម្រាប់យានយន្តធ្វើចរាចរណ៍ មានបែងចែកជាទ្រូងផ្លូវពីរចំណែកខុសទិសគ្នា គ្មានកន្លែងផ្លូវប្រសព្វលើផ្ទៃរាបមួយឬមានផ្លូវប្រសព្វតិចបំផុត អាចឱ្យយានយន្តបើកបរក្នុងល្បឿនលឿន។


t_main: ផ្លូវសូត្រ
t_pron: [ផ្លូវ-សូត]
t_pos: ន.
t_exam: ពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវសូត្រជាកត្តាជំរុញដ៏ចម្បងក្នុងការអភិវឌ្ឍអរិយធម៌ចិន ឥណ្ឌា ពែរ្ស អឺរ៉ុប និងអារ៉ាប់។
t_exp:
បណ្ដាញផ្លូវពាណិជ្ជកម្មតភ្ជាប់រវាងទ្វីបអាស៊ី អឺរ៉ុប និងអាហ្វ្រ‌៊ិក ដែលមានប្រវែង ១០០០០គីឡូម៉ែត្រ ពីឆ្នាំ២០៦មុនគ្រិស្ដសករាជ ដល់ឆ្នាំ២២០នៃគ្រិស្ដសករាជ តាមរយៈការធ្វើពាណិជ្ជកម្មសូត្រចិនយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់ :


t_main: ផ្លែ
t_subscrip: 2
t_pron: [ផ្លែ]
t_pos: កិ.
t_exp: កកើតជាសាច់ដែលហៅថា ផ្លែ :
t_notes: (ម.ព. ផ្លែ{¥¥}១{££} ផង)។
t_exam:
(ព.ប្រ.) ខំមើលស្ទើរផ្លែភ្នែក, ខំស្ដីប្រដៅស្ទើរផ្លែមាត់ ខំប្រឹងសម្លឹងមើលរឹងភ្នែក, ខំប្រឹងស្ដីប្រដៅស្ទើរមិនឈប់មាត់ ហាក់ដូចជាកកើតជាសាច់ផ្លែនៅភ្នែក, នៅមាត់។


t_pos: ន.
t_exp:
សាច់ដែលកកើតជាកន្ទួលឬជាពករឹងរលោងត្រង់កន្លែងស្នាមដំបៅ មានសណ្ឋានត្លោតខ្ពស់បន្តិចជាងសាច់ប្រក្រតីទំហំប៉ុនគ្នានឹងស្នាមដំបៅនោះ, កើតដោយហេតុព្យាបាលដំបៅមិនល្អ។


t_main: ផ្លែអាយ
t_pron: [ផ្លែ-អាយ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បំពួនស្ករ ផង)។
t_exp:
នំបំពួនស្ករ។ ចាស់ៗតំណាលប្រាប់ថា បានជានំបំពួនស្ករនេះមានឈ្មោះថា នំផ្លែអាយ ផងដែរពីព្រោះកាលក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមាឥស្សរាធិបតី គេច្រើនយកនំនេះទៅដាក់ភ្ជាប់លើមែកឈើឬមែកឫស្សីដែលគេកាត់យកមកដោតលើកំណាត់ដើមចេក គេភ្ជាប់នំនេះតម្រៀបគ្នា ស្រដៀងនឹងឈើមានផ្លែ ...គេសន្មតឈ្មោះថា នំផ្លែអាយ គឺទុកដូចជាឈើផ្លែនៅអាយ ពុំមែនផ្លែដែលគេបេះយកមកពីដើមឈើឯនាយទេ។


t_main: ផ្សា
t_subscrip: 2
t_pron: [ផ្សា]
t_pos: ធ.
t_exp: (ព.បុ.) ព្រោះ, ហេតុតែ, ដោយហេតុ; តាមតែ, តាមតែចង់, ព្រោះតែចំណង់ :
t_notes: (ម.ព. ស្រី ផង)។
t_exam:
ផ្សានឹងបាន ចង់តែនឹងបាន។(ព.កា.) លោកថាស្រីនោះ ចិត្តអាក្រក់ស្មោះ ស្អប់ដំបូន្មាន ផ្សាដោយសារចិត្ត ទុច្ចរិតសន្តាន បង្ហិនធនធាន ចើកអាសមាយា។ ...(កាព្យច្បាប់ស្រីជាព្រះរាជនិពន្ធនៃ ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា ...)។


t_main: ផ្សារ
t_subscrip: 2
t_subword: ផ្សាររូបិយប័ណ្ណ
t_pron: [ផ្សា-រូ-ប៉ិ-យៈ-ប័ន]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាក់ដុល្លារអាម៉េរិកជារូបិយវត្ថុអន្តរជាតិដែលមានការជួញដូរច្រើនបំផុតនៅក្នុងផ្សាររូបិយបណ្ណ។
t_exp:
ផ្សារអន្តរជាតិសម្រាប់ដោះដូររូបិយប័ណ្ណផ្សេងៗ និងជួយកំណត់តម្លៃរបស់រូបិយវត្ថុមួយធៀបនឹងរូបិយវត្ថុមួយទៀត :


t_main: ផ្សិត
t_subscrip: 1
t_pron: [ផ្សិត]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
ភូតគ្រាមពួកមួយដុះទុលចេញពីក្នុងដីសើមឬដុះពីក្នុងទីអាប់អួ ឬក៏ដុះនៅឈើពុកជាដើម មានរូបសណ្ឋានផ្សេងៗគ្នា, ខ្លះសម្រាប់បរិភោគបាន, ខ្លះសម្រាប់ប្រើធ្វើជាថ្នាំរម្ងាប់រោគ, ខ្លះពុល; ផ្សិតមានឈ្មោះយ៉ាងច្រើនណាស់ :

t_exam:
ផ្សិតកញ្ចូរ, ផ្សិតក្រាមរមាស, ផ្សិតខ្សាច់, ផ្សិតចុងអង្ករ, ផ្សិតចេក, ផ្សិតចំបើង, ផ្សិតត្រចៀកកណ្ដុរ, ផ្សិតសណ្ដែក, ផ្សិតស្មាច់, ផ្សិតឫស្សី; ផ្សិតក្រកោះ, ផ្សិតត្រាច, ផ្សិតសូក្រំ; ផ្សិតក្បាលថ្លែន, ផ្សិតពពារនាគរាជ។ល។


t_main: ផ្សែង
t_subword: យប់បង្ហុយផ្សែងថ្ងៃឡើងភ្លឺព្រោង
t_exp:
(ព.ប្រ.) ច. វេលាយប់ត្រិះរិះ, គិតគ្នេរ ដល់វេលាថ្ងៃធ្វើកិច្ចការឬស្ដីនិយាយតាមលំអានតម្រិះនោះ តាមគំនិតនោះ។


t_main: ផ្សោះ
t_subword: ផ្សោះប្រយោជន៍
t_pron: [ផ្សោះ-ប្រ-យោច]
t_pos: កិ.
t_exp:
(ព.ប្រ.) បិទផ្លូវឬបំបាំង, បង្ខូចមិនឱ្យគេបានប្រយោជន៍ដែលកើតអំពីមុខការណាមួយឬប្រើឱ្យធ្វើការទទេ ឥតឱ្យប្រយោជន៍អ្វីតិចតួចឡើយ។


t_main: ផ្សំ
t_subscrip: 2
t_pron: [ផ្សំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងតម្បាញមួយប្រភេទមានសណ្ឋានបួនជ្រុង ដាក់លើប្រគាបក្បាលសសរកីទាំងពីរ សម្រាប់មូរសាច់សំពត់ដែលត្បាញបានហើយ។


t_main: ផ្សាំ
t_pron: [ផ្សាំ]
t_pos: កិ.
t_exam: ផ្សាំមែកល្មុត, ផ្សាំមែកសែដា; មែកសាកនេះបញ្ចេញឫសល្មមកាត់យកទៅផ្សាំហើយ។
t_notes: (ម.ព. បំបៅ{¥¥}៣{££}និងសាក{¥¥}២{££} ផង)។
t_exp:
ដាំបណ្ដោះអាសន្នសិន ឬដាំបណ្ដើរសិន គឺដាំមែកឈើដែលសាកដុះឫសហើយកាត់យកមកកប់ក្នុងដីសើមផ្សាំឱ្យចាប់ឫសស៊ប់ហើយ បញ្ចេញត្រួយលាស់ស្លឹកស្រួលហើយ ទើបយកទៅដាំមែនទែនជាស្ថាពរតទៅ; ធ្វើបែបនេះហៅថា ផ្សាំ :


t_main: ផ្អក
t_pron: [ផ្អក]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្អកត្រីប្រៃ, ផ្អកកំពឹស, ផ្អកត្រីព្រួល។
t_exp:
ត្រីឬសាច់ផ្សំនឹងគ្រឿងផ្សេងៗ ដាក់ញាត់ផ្អាប់ទុកក្នុងពាង, ក្រឡ, ឪទឹន ឱ្យឡើងបាយស្រាកើតជារសជូរសម្រាប់ចម្អិនប្រើជាម្ហូប :


t_main: ផ្អាវ
t_pron: [ផ្អាវ]
t_pos: ន.
t_exam: កន្ទេលផ្អាវ; សម្លកកូរគមផ្អាវ; អន្លក់គមផ្អាវ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើពួកតចសារជាតិមួយប្រភេទ ដើមតូចៗទាបៗ ខ្នងធាងសកត្បាញជាកន្ទេលបាន, គមវាស្លកកូរបាន, ប្រើជាអន្លក់ស្រុសក៏បាន :


t_main: ផ្អុងៗ
t_pron: [ផ្អុង-ផ្អុង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទជាអសារព្រឹក្ស សន្តានរលួស ប៉ុន្តែមានសាច់សស្និទ្ធជាងរលួសបាយ ស្លឹកតូចៗដើមមានបន្លាហៅថា រលួសផ្អុង។ តាមសេចក្ដីតំណាលក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា ត្រង់រឿងមឃមាណពថា មឃមាណពបានដាំរលួសផ្អុងមួយដើមជិតសាលាសម្នាក់របស់គាត់ជាម្លប់ឱ្យគេជ្រក, ផលានិសង្សនេះបានកើតជាឈើទិព្វឈ្មោះ បារិច្ឆត្តកព្រឹក្ស នៅឋានត្រ័យត្រិង្ស សម្រាប់ព្រះឥន្ទដែលជាកំណើតថ្មីនៃមឃមាណព។


t_main: ផ្អូក
t_subscrip: 1
t_subword: ផ្អូកផ្អឹះ
t_pron: [ផ្អូក-ផ្អឹះ]
t_pos: កិ.
t_exp: ភ្នកនឹកដល់ក៏កើតមានសេចក្ដីតឹងចិត្តផ្អឹះៗ :
t_exam:
(ព.កា.) មានចិត្តផ្អូកផ្អឹះ តានតឹងទង្គឹះ រសាប់រសល់ ព្រោះតែភ្នកនឹក រលឹកទៅដល់ បិតាទុព៌ល មានគុណធ្ងន់ក្រៃ។


t_main: ព
t_subscrip: 1
t_pron: [ព]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២៣នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងវគ្គទី៥។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [p] ជាព្យញ្ជនៈបបូរមាត់ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។


t_pos: ន.
t_exam: ត្រល់ពក, ប៉ីពក, ក្លាក់ពក, បំពង់ពក។
t_exp:
ឈ្មោះឫស្សីពួកមួយ មានប្រហោងសាច់ស្ដើងរឹងស្រួយ សម្បុរខាងក្រៅរលោង សម្រាប់ប្រើការផ្សេងៗមានធ្វើត្រល់, ប៉ី, ខ្លុយជាដើម :


t_main: ពកក
t_pron: [ពក-ក]
t_pos: ន.
t_exam: អ្នកបរិភោគអំបិលមានសារធាតុអ៊ីយ៉ូតអាចការពារមិនឱ្យកើតជំងឺពកកបាន។
t_exp:
ជំងឺដែលសម្គាល់ដោយការរីកធំ ឬមានដុំពកនៃក្រពេញទីរ៉ូអ៊ីតនៅនឹងក ដោយសារក្រពេញនេះផលិតអ័រម៉ូនតិចពេកឬច្រើនពេក ហើយជាធម្មតា ច្រើនតែបណ្ដាលមកពីកង្វះជាតិអ៊ីយ៉ូតនៅក្នុងចំណីអាហារ :


t_main: ពកឆ្អឹង
t_pron: [ពក-ឆ្អឹង]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺពកឆ្អឹងត្រូវតែព្យាបាលដោយការវះកាត់។
t_exp:
ជំងឺមួយប្រភេទដែលមានអាការៈពីរយ៉ាង ទី១គឺ អាការៈរីកលូតលាស់ខុសប្រក្រតីរបស់ជាលិកាឆ្អឹងពេញវ័យដែលវិវត្តយឺតៗនៅនឹងកន្លែងបង្កបានជាកំពកនៃឆ្អឹង។ ទី២គឺ អាការៈជាដុំពកមានលក្ខណៈជាឆ្អឹងដែលកកើតឡើងនៅកន្លែងប៉ះទង្គិចញឹកញាប់នៃជាលិកាទន់របស់សព៌ាង្គកាយ :


t_pos: ន.
t_exam: ពងរុយ, ពងចៃ, ពងបង្កួយ, ពងមាន់, ពងអណ្ដើក, ពងទន្សង, ពងក្រពើ ...(ព.សា.) ហៅ ស៊ុត; (ព.ខ្ព.) ហៅ អណ្ឌៈ។
t_exp:
អណ្ឌៈរបស់សត្វចំពួកខ្លះ គឺដុំដែលកើតចេញចាកពោះសត្វញីពួកខ្លះ ជាដុំមានសំបកស្រោមពីខាងក្រៅដែលកើតជាកំណើតម្ដងសិន ហើយទើបញាស់ចេញជាកូន :


t_main: ពង
t_subscrip: 3
t_pron: [ពង]
t_pos: ន.
t_exp:
ចំណែកអង្គជាតពីរដុំរបស់មនុស្សប្រុសឬសត្វតិរច្ឆានឈ្មោលចំពួកខ្លះ ស្ថិតនៅត្រង់ខាងក្រោមស្វាសបើមានតែមួយដុំ ហៅ ពងត្មោល (ព.សា.) ; (ព.គ.) ពងល្វា ឬ ពងស្វាស; (ព.ខ្ព.) អណ្ឌៈ។


t_main: ពង
t_subscrip: 3
t_subword: ពងក្ដ!
t_pron: [ពង-ក្ដ]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យអាសគ្រាម ទ្រគោះច្រឡោះបោះ ជាអសប្បុរិសវាចាថា បញ្ជោះឱ្យគ្នាដោយឈ្លានពានប្រមាថមើលងាយ (ជាសម្ដីពុំគួរប្រើ)។


t_main: ពងក្អុក
t_pron: [ពង-ក្អុក]
t_pos: គុ., ន.
t_exam: ក្រសាំងពងក្អុក ឬ ក្រសាំងពងខ្យង, ពោតពងខ្យង។
t_exp:
(ព.ប្រ.) ពាក្យសម្រាប់ហៅផ្លែក្រសាំង, ផ្លែខ្វិត, ផ្លែត្របែក, ពោតជាដើមដែលនៅខ្ចីមានសាច់ឬគ្រាប់សណ្ឋានស្រដៀងនឹងពងត្រីក្អុកឬពងខ្យង :


t_poly: ២)
t_exp: (ព.ប្រ.) ចោមរោមស៊ីចុកឱ្យរេចរឹលហិនហោច :
t_exam:
អាក្មួយមេក្មួយអស់ហ្នឹងខ្ជិលៗណាស់ ឥតចេះធ្វើការរកស៊ីអីទេ វាចេះតែនាំគ្នាមកចោមស៊ីនឹងខ្ញុំ វាពង្រីងខ្ញុំរកកល់រីងដូចទឹកត្រពាំងខែប្រាំងទៅហើយខ្ញុំ!


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp:
(ព.ប្រ.) មនុស្សមូរមុខ ឬមនុស្សដែលអៀនប្រៀនខ្មូរមុខ មិនលុះក្នុងទីប្រជុំ ចាស់ទុំហៅថា ពង្រូល ឬ មនុស្សពង្រូល។


t_poly: ២)
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់កំណត់សន្មតហៅឆ្នាំកំណើតរបស់មនុស្ស តម្រូវនឹងពូជពង្សរបស់ទេព្តា, មនុស្សនិងយក្ស តាមហោរាសាស្ត្រ គឺឆ្នាំជូត, រោង, មមី, មមែ, ជា ពង្សទេព្តា (ទាំង ៤នេះ ចែកជាគូប្រុសនិងស្រី គឺ ជូត, រោង ពង្សទេព្តាប្រុស; មមី មមែ ពង្សទេព្តាស្រី) ; ឆ្លូវ, ថោះ, ម្សាញ់, កុរ ពង្សមនុស្ស (ទាំង ៤នេះចែកជាគូប្រុសនិងស្រី គឺឆ្លូវ, ម្សាញ់ ពង្សមនុស្សប្រុស; ថោះ, កុរ ពង្សមនុស្សស្រី) ; ខាល, វក, រកា, ច, ពង្សយក្ស (ទាំង ៤នេះចែកជាគូប្រុសនិងស្រី គឺ វក, រកា, ពង្សយក្សប្រុស; ខាល, ច ពង្សយក្សស្រី)។


t_main: ពង្សាវតារ
t_pron: [ពង់-សា-វ៉ៈ-ដា]
t_source: (បា. វំស; សំ. វំឝ + អវតារ "ដំណើរឆ្លងចុះ, ការឃ្លាតនៃវង្សត្រកូល")
t_pos: ន.
t_exam: ពង្សាវតារកម្ពុជរដ្ឋ; ពង្សាវតារលោក។
t_notes: (ព.សា. លុប ពង់ ចេញនៅត្រឹមតែ សាវតារ និយាយក្លាយមកទៀតជា សៅវតារ)។
t_exp:
រឿងរ៉ាវតាមលំដាប់នៃវង្សត្រកូល, ប្រវត្តិដែលឆ្លងពីសង្កាត់មួយមកសង្កាត់មួយ, ដំណើរសេចក្ដីសម្ដែងអំពីតំណនៃវង្សត្រកូល :


t_main: ពញា
t_pron: [ព្ញា]
t_source: (ស. ប្រើពាក្យនេះជា ព្រះយា អ.ថ. ភ្រៈយ៉ា (ព.សា.) ថា ផ្យា; ល. ពះញា អ.ថ. ផ្ញា "ឧកញ៉ា")
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យ ពញា នេះជា អញ្ញត្រសព្ទ ពីព្រោះត្រូវសរសេរផ្ញើជើង ញ ជា ញ បែរជាសរសេររាយតួជា ពញា វិញ ដើម្បីកុំឱ្យច្រឡំនឹង ឭ (ឭ ឮ) ; កាលពីបុរាណព្រេងនាយ ហៅព្រះរាជបុត្រក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យថា ពញា ដូចជា ពញាយ៉ាត, ពញាតូ ជាដើម, លុះចំណេរកាលតមក, លែងហៅ ពញា បែរជាហៅ អង្គ វិញ ដូចជា អង្គអិម, អង្គអេង, អង្គតន់, អង្គដួង ជាដើម, ចំណេរកាលតពីនោះមក ប្រែហៅថា ព្រះអង្គម្ចាស់ វិញ ដរាបដល់មកសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ។ ក្នុងសម័យបន្ទាប់ពីប្រែ ពញា ជា អង្គ វិញនោះ ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ទ្រង់យកពាក្យ ពញា នេះមកប្រើជាឋានន្តរនៃមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់វិញ ប្រើជា ៣ថ្នាក់គឺ ពញា, ចៅពញា, សម្ដេចចៅពញា; លុះចំណេរកាលតពីនោះមកទៀត ប្រើពាក្យ ឧកញ៉ា, អ្នកឧកញ៉ា, លោកអ្នកឧកញ៉ា ជាជំនួសពាក្យ ពញា វិញ ដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ; ឯពាក្យ ពញា បែរប្រើជាឋានន្តរ មេឃុំ វិញថា ពញារក្សាភិបាលឃុំ ...; មកដល់សម័យរាជការសង្គមរាស្ត្រនិយមព្រះពុទ្ធសាសនាឯករាជអព្យាក្រឹត ផ្លាស់ពាក្យ មេឃុំ ជា នាយសង្កាត់ វិញថា នាយសង្កាត់ ...; ទាំងពាក្យ ឃុំ ក៏ហៅថា សង្កាត់ ដែរ ហៅថា សង្កាត់នេះ សង្កាត់នោះ តាមឈ្មោះសង្កាត់នានាក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទាំងមូល, ឯក្នុងព្រះរាជធានីភ្នំពេញហៅសង្កាត់តាមលំដាប់លេខរៀងថា សង្កាត់លេខ ១; សង្កាត់លេខ ២; សង្កាត់លេខ ៣។ល។ (នេះជាប្រវត្តិនៃពាក្យ ពញា)។


t_main: ពណ៌
t_pron: [ព័រ]
t_source: (សំ. វណ៌; បា. វណ្ណ "សម្បុរ; ពួក; ថ្នាក់ត្រកូល; ភេទ; ពាក្យសរសើរ; គុណដែលគួរសរសើរ; អក្សរ ...")
t_pos: ន.
t_exp: សម្បុរ :
t_exam: ព័ណ៌ស, ពណ៌ក្រហម ...។
t_notes:
(ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើចំពោះតែសម្បុរនៃវត្ថុផ្សេងៗ មានសំពត់ជាដើម, បើចំពោះមនុស្ស ឬសត្វប្រើពាក្យថា សម្បុរ, គេនិយាយថា មនុស្សសម្បុរស, គោសម្បុរត្នោត ...)។


t_main: ពណ្ណរាយ
t_pron: [ពន់-ណៈ-រាយ]
t_source: (បា. វណ្ណ "ព័ណ៌, សម្បុរ", វ > ព និងខ្មែរ រាយ)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលធ្វើព័ណ៌សម្បុរឱ្យរាយ គឺដែលភ្លឺត្រចះ, ដែលមានពន្លឺឬរស្មីរុងរឿងចាំងព្រោងព្រាយ; ភ្លឺថ្លា; ល្អប្រពៃ :
t_notes: (សរសេរក្លាយជា ពន្រាយ ក៏មាន កុំប្រើ)។
t_exam:
ភ្លឺពណ្ណរាយ, ល្អពណ្ណរាយ។(ព.កា.) កាលនោះព្រះយមពណ្ណរាយ លើសលែងសព្វសាយ ស្ដេចបើកព្រះនេត្រយល់ជាក់ ...(សាស្ត្រាសុបិន)។


t_main: ពត់
t_pron: [ពត់]
t_pos: កិ.
t_exam: ពត់ព្រួញ, ពត់ឈើកុង។
t_exp:
បត់បំបែរ, ធ្វើឱ្យងាកឱ្យបែរ, តម្រង់, បង្កោង, បង្កុង តាមបំណង គឺ ធ្វើវត្ថុវៀចឱ្យត្រង់ ឬធ្វើវត្ថុត្រង់ឱ្យវៀចឱ្យកោងជាដើម :


t_main: ពទ្ធសីមា
t_pron: [ព័ត-ធៈ-សី-ម៉ា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ពទ្ធសីមាវត្ត ...(ព.វិ.ពុ.)។
t_exp:
ឈ្មោះសីមាមួយប្រភេទ ដែលសង្ឃសូត្រចងតាមលក្ខណៈច្បាប់វិន័យព្រះពុទ្ធសាសនា កំណត់ជាព្រំដែនសម្រាប់ធ្វើសង្ឃកិច្ចផ្សេងៗ :


t_main: ពនិតា
t_pron: [ពៈ-និ-តា] ឬ [ពន់-និ-តា]
t_source: (សំ.បា. វនិតា)
t_pos: ន.
t_exp: ស្ត្រី; ភរិយា :
t_exam:
(ព.កា.) រីឯភស្ដា និងពនិតា គូទាំងពីរប្រាណ មានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភ សមជាអ្នកមាន គ្រប់គ្រងធនធាន ជាសុខរាល់ថ្ងៃ។


t_main: ពន់
t_pron: [ពន់]
t_source: (ស. ពន អ.ថ. ផុន ប្រើជា កិ. "រួច, របូត; កើន, ហួស")
t_pos: គុ.
t_exp:
ហួស, ក្រៃ, លើសលន់; ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ប្រមាណ, ពេក ថា ពន់ប្រមាណ គឺហួសប្រមាណ; ពន់ពេក ឬ ពេកពន់ គឺហួសពេក, ពេកណាស់ (ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ) :

t_exam:
មានទឹកជំនន់ ខ្លាំងក្រៃពេកពន់ ធំពន់ប្រមាណ ជន់សាយលិចវាល លិចទាំងភូមិឋាន អ្នកភូមិសឹងបាន ក្ដីព្រួយគ្រប់គ្នា។


t_main: ពន្ធ
t_subword: ពន្ធចំពោះ
t_pron: [ពន់-ចំ-ពោះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពន្ធដីស្រែចម្ការជាដើម ដែលសាមីខ្លួនជាម្ចាស់របស់ត្រូវបង់ជូនរាជការ តាមចំនួនដែលមានកម្រិតទុកជាស្រេចក្នុងបញ្ជី។


t_main: ពន្ធ
t_subword: ពន្ធមិនចំពោះ
t_pron: [ពន់-មិន-ចំ-ពោះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពន្ធនៃគ្រឿងបរិភោគនិងគ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្សេងៗដូចជាពន្ធគយនិងរដ្ឋាករជាដើម ដែលជននីមួយៗត្រូវបង់ជូនរាជការ ដោយសារខ្លួនត្រូវការបរិភោគឬប្រើប្រាស់នូវវត្ថុទាំងនោះ។


t_poly: ៣)
t_pos: គុ., ន.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់ហៅមនុស្សដែលជាទីស្រឡាញ់ប្រតិព័ទ្ធស្នេហា ដោយប្រៀបថាខ្ចីល្វក់ ដូចជាពន្លកអ្វីៗ :
t_exam:
កែវពន្លក, ពៅពន្លក; មាសពន្លក, ស្ងួនពន្លក។ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) ហៃពៅពន្លក ផ្ដាំឱ្យបងមក ម្ដេចនាងតោះតើយ បងបានជាមក ដល់ទីនេះហើយ ពុំទៅណាឡើយ ស៊ូស្លាប់នៅនេះ។


t_main: ពន្លឹក
t_pron: [ពន់-លឹក]
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exp: ដែលគួរភ្លឹក, គួរស្បើម :
t_exam: កាចពន្លឹក, ភ័យពន្លឹក ឬភ័យដ៏ពន្លឹក, ភ្លើងឆេះផ្ទះពេញទាំងភូមិជាអគ្គិភ័យដ៏ពន្លឹក។
t_notes:
(កុំច្រឡំប្រើពាក្យនេះថា អរពន្លឹក, សប្បាយពន្លឹក ព្រោះពុំមែនជាហេតុគួរឱ្យភ្លឹកឱ្យភ្លេចឱ្យស្លន់ភ័ន្តគំនិតទេ។ ម.ព. សប្បដិភ័យ ផង)។


t_main: ពន្លៃ
t_subscrip: 1
t_pron: [ពន់-លៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រទាលដើមរឹង មានមើមសម្បុរលឿងខ្ចី ក្លិនប្រហើរ មានរសហាងប្រហាត គេដាំសម្រាប់ធ្វើជាឱសថផ្សេងៗ ឬប្រើជាគ្រឿងសម្លក៏បានខ្លះ; មានពន្លៃមួយប្រភេទផ្សេងទៀត មើមសម្បុរខ្មៅ ហៅថា ពន្លៃខ្មៅ សម្រាប់ប្រើជាឱសថ។


t_main: ពន្លៃ
t_subscrip: 1
t_subword: ក្មេងពន្លៃនៅបង្ហើយ
t_pron: [ក្មេង-ពន់-លៃ-នៅ-បង់-ហើយ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) និយាយពីមនុស្សដែលនៅក្មេងមិនទាន់យល់កិច្ចការរាក់ជ្រៅសព្វគ្រប់ គេប្រៀបប្រដូចដោយសេចក្ដីមើលងាយទុកស្មើកូនក្មេងតូចដែលម្ដាយមិនទាន់លែងបិទពន្លៃឱ្យរឹងបង្ហើយនៅឡើយ (ព.ទ្រ.)។


t_main: ពពក
t_subscrip: 1
t_subword: កប់ពពកជ្រកអាចម៍ជន្លេន
t_exp:
(ព.ប្រ.) និយាយពីមនុស្សដែលមានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់ហាក់ដូចជាឋិតនៅនាផ្ទៃអាកាស ក៏ស្រាប់តែធ្លាក់ខ្លួនចុះដុនដាបក្រីក្រឬក៏ជាប់គុកច្រវាក់ព្រោះការភ្លាត់ស្នៀតឬព្រោះអំពើទុច្ចរិតណាមួយ។


t_main: ពពាយ
t_subscrip: 1
t_pron: [ព-ពាយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនំមួយប្រភេទមានរាងចំណិតខែធ្វើពីម្សៅអង្ករ មានស្នូលធ្វើពីសណ្ដែកបាយ ចម្អិនដោយចំហុយ រួចស្បាត់ដូងកោស ហើយរោយស្ករស ល្ង ពីលើ។


t_main: ពពិល
t_pron: [ព-ពិល]
t_pos: ន.
t_exam: បង្វិលពពិល។
t_notes: (ធ្វើតាមសណ្ដាប់ព្រាហ្មណ៍)។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយលោហជាតិ មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងស្លឹកពោធិ៍សម្រាប់បិទទៀនអុជកាន់ហុចបន្តគ្នាបង្វិលបក់ផ្សែងចូលជុំវិញមនុស្សឬរបស់អ្វី ដើម្បីឱ្យកើតស្រីសួស្ដី :


t_main: ពពុះ
t_subscrip: 2
t_pron: [ព-ពុះ]
t_pos: ន.
t_exam: ថ្លៃដីនៅទីផ្សារអចលនទ្រព្យកម្ពុជាបានកើនឡើងជារបៀបពពុះនៅចន្លោះ ឆ្នាំ២០០៧-២០០៨។
t_exp:
(សេ.ហិ.) សភាពនៃថ្លៃទំនិញ សេវា ឬមូលបត្រដែលកើនឡើងខ្ពស់ហួសពីកម្រិតថ្លៃ ឬសក្ដានុពលពិតប្រាកដរបស់ទំនិញ សេវា ឬមូលបត្រនោះក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់មួយ :


t_main: ពពុះទឹក
t_subscrip: 1
t_pron: [ព-ពុះ-ទឹក]
t_pos: ន.
t_exp:
ពពុះដែលកើតក្នុងសមុទ្រ កកខះសាច់ជ្រោកស្វិតទន់ល្មួតជក់លេបទឹក សម្រាប់ប្រើជាការលុបលាងមុខជាដើម (អ្នកខ្លះហៅ ផ្សិតសមុទ្រ)។


t_main: ពពុះសណ្ដែក
t_pron: [ព-ពុះ-សន់-ដែក]
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងអាហារមួយបែបដែលផលិតចេញពីការស្ងោររម្ងាស់ទឹកសណ្ដែកសៀង។ គេអាចយកពពុះ សណ្ដែកទៅផ្សំធ្វើជាមុខម្ហូប បានច្រើនមុខតាមតម្រូវការ។


t_main: ពពេចចង្វា
t_pron: [ព-ពេច-ចង់-វ៉ា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកតូចស្រួចទ្រវែង ផ្កាសម្បុរ- សក្លិនក្រអូប គេច្រើនគាស់មកដាំនឹងផើងប្រើជាគ្រឿងតាំង។ អ្នកស្រុកខ្លះហៅត្រឹមតែ ពេចចង្វា។


t_main: ពពេល
t_pron: [ព-ពេល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងផ្ចឹក សំបកក្រាស់មានរសចត់ គេប្រើដាក់ក្នុងទឹកត្នោតមិនឱ្យជូរ ឬប្រើស៊ីជាមួយនឹងម្លូជាជំនួសស្លាក៏បាន។


t_main: ពព្លាក់
t_subscrip: 1
t_pron: [ព-ព្លាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ មានសម្បុរពព្លាក់ៗជាសត្វរត្តិចរ អាស្រ័យនៅផ្ទាល់លើផែនដី វេលាថ្ងៃក្រាបលាក់ខ្លួន វេលាយប់ចេញរកស៊ី។


t_main: ពភីង
t_subword: ដេញប៉ផាប់ចាប់ពភីង
t_pron: [ដេញ-ប៉-ផាប់-ចាប់-ព-ភីង]
t_pos: កិ.
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) មានអត្ថន័យថា គេដេញចាប់ចោរបាន គេប្ដឹងតុលាការថា គាត់នេះប្រាកដជាចោរពិតៗ ខ្ញុំបាទបានដេញប៉ផាប់ចាប់ពភីង គឺបានដេញប្រកិតត្រាតែចាប់បាន ក៏បោកផ្ដួលឮសូរភីងៗ ច្រើនដង។


t_main: ពល
t_subscrip: 1
t_subword: ពលគុន
t_pron: [ពល់-គុន]
t_pos: ន.
t_exp: ពលសម្រាប់គុនឬដាល់ថ្វាយស្ដេចទត ក្នុងកាលសម័យដែលត្រូវការម្ដងៗ ឬសម្រាប់រក្សាការពារព្រះអង្គជានិច្ច។
t_notes:
(ហៅដោយរួបរួមថា ពល, អង្គរក្ស, ទ្រមាក់, ចែវ, គុន។ល។ ពួកពលទាំងនេះក្នុងកម្ពុជរដ្ឋមានតែពីក្នុងកាលរាជ្យបុរាណ, សម័យឥឡូវលើកលែងមិនឱ្យមាន)។


t_main: ពលករ
t_subword: ពលករទេសន្តរប្រវេសន៍
t_pron: [ពល់-លៈ-ក-ទេ-សន់-តៈ-រៈ-ប្រ-វេស] ឬ [ពល់-លៈ-ក-ទេ-សន់-ដ-ប្រ-វេស]
t_pos: ន.
t_exp:
ពលករដែលឆ្លងដែនទៅកាន់ប្រទេសណាមួយក្នុងគោលបំណងធ្វើការងារ ហើយត្រឡប់មកប្រទេសខ្លួនវិញក្រោយពេលចប់កិច្ចសន្យាការងារ។


t_main: ពលបាលត្រី
t_pron: [ពល់-លៈ-បាល-ត្រី]
t_source: (បា. សំ. ពល + បាល + ត្រី)
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានន្តរនាយទាហានរងថ្នាក់ក្រោមក្នុងថ្នាក់ពលបាល, ទាបជាងពលបាលទោ (ពលបាលថ្នាក់ទី ៣, នាយរក្សាពលថ្នាក់ទី ៣)។


t_poly: ២)
t_exp:
ខ្មែរយើងច្រើននិយាយតាមស្រួលមាត់ថា ព្លិការ ឬ ព្លីការ; ច្រើនសំដៅចំពោះការបូជា, ការបួងសួង ឬការតាំងហោមពិធីផ្សេងៗ។


t_main: ពលី
t_pron: [ពៈ-លី]
t_source: (សំ.បា. ពលិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ញាតិពលី, អតិថិពលី, បុព្វបេតពលី, រាជពលី, ទេវតាពលី)។
t_exp:
ការបូជា; សួយ, អាករ, ពន្ធដារ; តង្វាយ; សំណែន, ការសង្គ្រោះ, ចំណែកបុណ្យ។ ពលីមាន៥យ៉ាងគឺ ១- ញាតិពលី ការសង្គ្រោះញាតិ; ២- អតិថិពលី ការទទួលភ្ញៀវពន្លឺ; ៣- បុព្វបេតពលី ការធ្វើទានឧទ្ទិសផ្សាយចំណែកបុណ្យចំពោះទៅអ្នកដែលចែកឋានទៅកាន់បរលោកមុនៗហើយ; ៤- រាជពលី ការទទួលភារៈកិច្ចការរាជការមានបង់ពន្ធដារសួយអាករជាដើម; ៥- ទេវតាពលី ការផ្សាយចំណែកបុណ្យចំពោះពួកទេវតា តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនា ឬបូជាវត្ថុផ្សេងៗមានបាយចំណីជាដើមចំពោះទេវតាតាមលទ្ធិដទៃក្រៅពីពុទ្ធសាសនា។


t_main: ពលៃ
t_pron: [ពៈ-លៃ]
t_pos: ន.
t_exam: វត្តថ្មីនោះពុំទាន់មានវិហារនៅឡើយទេ មានតែពលៃមួយជារោងឧបោសថ៍។
t_exp:
សាលាមានដំបូលគ្រឹះហើបខ្ពស់ដាច់ឃ្លាតពីដំបូលរបៀង មានជញ្ជាំងបាំងរាំងដូចជាផ្ដែរ, គេច្រើនប្រើជាជំនួសឧបោសថាគារ (វិហារបណ្ដោះអាសន្ន) ក្នុងវត្តថ្មីដែលពុំទាន់បានសង់ឧបោសថាគារមាំទាំនៅឡើយ (ហៅ រោងឧបោសថ៍) ក៏បាន; ហៅក្លាយជា ពន្លៃ ក៏មាន) :


t_main: ពស់
t_pron: [ពស់]
t_pos: ន.
t_exp: សត្វពួកទីឃជាតិអាសិរពិសផ្សេងៗ :
t_exam:
ពស់វែករនាម, ពស់វែកដំបូក, ពស់វែកស្រងែ, ពស់ក្រាយ, ពស់ពព្លាក់; ពស់សង់សឿ, ពស់ព្រៃ, ពស់ទងត្រាវ, ពស់ព្រលឹត, ពស់សម្លាប់កង្កែប។ល។


t_main: ពហុទេវនិយម
t_pron: [ពៈ-ហ៊ុ-ទេ-វៈ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
លទ្ធិ ឬជំនឿដែលយល់ថា មានអាទិទេពច្រើនក្នុងនោះមានប្រុសស្រី ហើយអាទិទេពនីមួយៗត្រូវគេធ្វើបដិរូបកម្មដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការជាក់ស្ដែងរបស់មនុស្សជាតិដូចដែលមានបង្ហាញនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនាជាដើម។


t_main: ពហុពន្ធភាព
t_pron: [ពៈ-ហ៊ុ-ពន់-ធៈ-ភាប] ឬ [ពៈ-ហ៊ុ-ព័ន-ធៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
ភាពនៃបុគ្គលណាម្នាក់ដែលពុំទាន់រំលាយចំណងអាពាហ៍ពិពាហ៍មុនហើយរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ថ្មីទៀត, ភាពមានប្រពន្ធឬប្ដីច្រើននាក់ក្នុងពេលតែមួយ។


t_main: ពហុព្យាង្គ
t_pron: [ពៈ-ហ៊ុ-ព្យាង]
t_source: (បា. ពហុ + វិ > ពិ, ឥ > យ + អង្គ > ពហុព្យាង្គ)
t_pos: ន., គុ.
t_exp: សព្ទដែលមានព្យាង្គច្រើន គឺសព្ទ ឬសម្ដីដែលមានសូរច្រើនម៉ាត់ តាំងពីបីម៉ាត់ឡើងទៅ :
t_notes: (ព.ផ្ទ. ឯកព្យាង្គឬព្យាង្គទោ, ទ្វេព្យាង្គ)។
t_exam:
កន្ទាទូក, កន្ទក់កន្ទេញ, កន្ទាលត្រអាក, កន្ទ្រាំងបាយ ស, អង្ក្រេមអង្ក្រម, អំពិលអំពែក, ... ជា ពហុព្យាង្គ។


t_main: ពហុភាគីនិយម
t_pron: [ពៈ-ហ៊ុ-ភា-គី-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ទ្រឹស្ដីដែលចែងថា ប្រទេសនានាគួរធ្វើការងារបរទេសរបស់ខ្លួន ដោយព្រមទទួលយកការផ្ដល់យោបល់ឬការចូលរួមពីប្រទេសដទៃទៀត។


t_main: ពហុមន្តី
t_pron: [ពៈ-ហ៊ុ-ម័ន-តី]
t_source: (បា.)
t_pos: ន., គុ.
t_exam: មនុស្សពហុមន្តី ធ្វើការអ្វីៗច្រើនតែបានល្អ។
t_notes: (បើស្ត្រីជា ពហុមន្តិនី)។
t_exp:
អ្នកមានគំនិតច្រើន អ្នកគិតឃើញច្រើន អ្នកមានការប្រឹក្សាច្រើន គឺមនុស្សដែលឧស្សាហ៍ប្រឹក្សាពិគ្រោះនឹងអ្នកដទៃ :


t_main: ពហុម៉ែត្រ
t_pron: [ព-ហ៊ុ-ម៉ែត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឧបករណ៍រង្វាស់អេឡិចត្រូនិកមួយប្រភេទដែលមានមុខងារច្រើនសម្រាប់វាស់តង់ស្យុង ចរន្តអគ្គិសនី រេស៊ីស្តង់ជាដើម។


t_main: ពហុវចន
t_pron: [ពៈ-ហ៊ុ-វៈ-ចៈ-ណៈ]
t_source: (សំ.បា. ពហុវចន)
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សទាំងឡាយ ឬពួកមនុស្ស, ពពួកមនុស្ស, ពពួកសត្វ ...។
t_notes: (ម.ព. វចន ផង)។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងវេយ្យាករណ៍ប្រាប់ចំនួនច្រើន, ខាងវេយ្យាករណ៍ភាសាបាលី រាប់តាំងពីចំនួនពីរឡើងទៅ, ខាងវេយ្យាករណ៍សំស្ក្រឹត រាប់ពីត្រឹមបីឡើងទៅ ព្រោះចំនួនពីរហៅថា ទ្វិវចនៈ; ខាងភាសាខ្មែរ រាប់ពីត្រឹមចំនួនពីរឡើងទៅ កំណត់ពាក្យថា ទាំងឡាយ ឬ ពួក, ថា :


t_main: ពហុវប្បធម៌
t_pron: [ពៈ-ហ៊ុ-វ័ប-ប៉ៈ-ធ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
វប្បធម៌មួយដែលលាយឡំគ្នារវាងវប្បធម៌ជាច្រើននៅក្នុងសង្គមមួយតាមរបៀបដែលវប្បធម៌នីមួយៗអាចរក្សាអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនបាន។


t_main: ពា
t_pron: [ពា]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនំដុតមួយប្រភេទរាងមូលសំប៉ែតធ្វើពីម្សៅមី និងមានស្នូលសណ្ដែក ត្រាវ ដំឡូង និងស៊ុតក្រហមនៃពងទាប្រៃជាដើម។


t_main: ពាក់
t_subword: ពាក់អាមឹង
t_pron: [ពាក់-អា-មឹង]
t_pos: កិ.
t_exp:
ពោលពាក្យឈ្លានពាន ដោយប្រមាថមើលងាយដល់ ហៅ អា ហៅ មឹង ដូចជានិយាយថា នែអានេះ, អាអ្ហែងដឹកគោហ្នឹងទៅឯណា? គោហ្នឹងមឹងលួចគេទេអ៊្ហៃ? មឹងប្រយ័ត្នណា៎ៈ! ប្រយ័ត្នជាប់គុកវ៉ី! (ព.សា.)។


t_poly: ២)
t_exp:
(ភាសា.) ឯកតាភាសាដែលមានសូរមួយ ឬច្រើននៅក្នុងខ្សែសម្ដីឬសំណេរតាងសូរទាំងនោះ ហើយមានន័យ។ ពាក្យផ្សំឡើងដោយរូបសព្ទ (រូបតា) មួយ ឬលើសពីមួយ។


t_main: ពាក្យ
t_subword: ពាក្យកម្ចី
t_pron: [ពាក-កំ-ចី]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យដែលខ្ចីពីភាសាបរទេស ដោយនាំយកមកជាមួយទាំងដុលឬដោយអន្លើនូវបញ្ញត្តិដែលពាក្យបរទសនោះសម្គាល់ ព្រោះគេមិនទាន់មានពាក្យ ឬមិនអាចបង្កើតពាក្យសម្គាល់បញ្ញត្តិនោះបាន។


t_main: ពាក្យ
t_subword: ពាក្យក្លាយ
t_pron: [ពាក-ក្លាយ]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យដែលបានផ្លាស់ប្ដូររូបសព្ទ ខុសប្លែកពីពាក្យដើមដោយបានឆ្លងកាត់មួយរយៈពេលនៃការប្រើប្រាស់ :
t_remark: 1
t_exam:
ក្នុងភាសាខ្មែរ français > បារាំងសែស > បារាំង, ភ្នំដូនពេញ > ភ្នំពេញ,...។ ក្នុងភាសាបារាំង amir al-bahr (mot arabe = "prince de la mer ") > frs amiral, lat. ego > frs je, lat. pro > frs moyen por > frs actuel pur (orth. pour)។


t_main: ពាក្យ
t_subword: ពាក្យគោល
t_pron: [ពាក-គោល]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យទោលដែលប្រើជាបង្អែកសម្រាប់បង្កើតពាក្យកម្លាយ ឬពាក្យផ្សំ ឬក៏ពាក្យសមាស :
t_remark: 1
t_exam:
សម្រាប់ពាក្យកម្លាយ ពាក្យគោល គឺពាក្យឫស។ សម្រាប់ពាក្យផ្សំឬពាក្យសមាសក្នុងភាសាខ្មែរ ប្រមាត់ + ដី > ប្រមាត់ដី, ទឹក + ខ្មៅ > ទឹកខ្មៅ,...។ ក្នុងភាសាបារាំង brise + glace>brise-glace, porte + feuille > portefeuille,...។


t_main: ពាក្យ
t_subword: ពាក្យទោល
t_pron: [ពាក-ទោល]
t_pos: ន.
t_exam: ក្នុងភាសាបារាំង jardin, crayon, chaise,...។ ក្នុងភាសាខ្មែរ គាប, បារី, ក្រហម,...។
t_remark: 1
t_exp:
ពាក្យតូចបំផុត (ឯកព្យាង្គឬពហុព្យាង្គ) ដែលនៅមានន័យ (បើគេបំបែកតទៅទៀត ន័យត្រូវបាត់បង់) គឺជាវចនតាដែលមិនមែនជាប្ញស :


t_main: ពាក្យ
t_subword: ពាក្យបណ្ដៅ
t_pron: [ពាក-បន់-ដៅ]
t_pos: ន.
t_exam: "ដើមប៉ុនទៀន ស្លឹកលៀនប៉ុនថាស" ជាពាក្យបណ្ដៅ។
t_exp:
ពាក្យចួនប្រជាប្រិយមួយប្រភេទ ដែលមានលក្ខណៈជាចំណោទបង្កប់ន័យបញ្ឆិតបញ្ឆៀងឬប្រៀបធៀបតាមរយៈការលើកយកបាតុភូតនានាដែលយើងធ្លាប់ជួបប្រទះក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃមកចោទឆ្លើយ :


t_main: ពាក្យ
t_subword: ពាក្យប្រៀប
t_pron: [ពាក-ប្រៀប]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យដែលមានសេចក្ដីមិនត្រង់ចំពោះគ្រាន់តែប្រៀបប្រដូច ដូចជា :
t_exam:
សម្ដីសាញចាក់ស្មុគ ជាពាក្យប្រៀបនៃ សម្ដីដែលសាញពេកហួសទំនង; ជំពាក់ចាក់ស្មុគ ជាពាក្យប្រៀបនៃ ជំពាក់ឆ្វាក់ចាក់ស្រេះ (ប្រហែលដូចគេចាក់បន្ទោះត្បាញស្មុគ)។


t_main: ពាក្យ
t_subword: ពាក្យឫស
t_pron: [ពាក-រឹស]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យទោលដែលអាចទទួលវិធីកម្លាយ :
t_remark: 1
t_exam:
ក្នុងភាសាខ្មែរ ពាក្យឫស ដឹង + បុព្វបទឬផ្នត់ដើម [ប៉-] > ប្ដឹង, ពាក្យឫស គាប + អន្តេបទឬផ្នត់ជែក [-ន-] > ឃ្នាប។ ក្នុងភាសាបារាំង ពាក្យឫស jardin + បច្ឆិមបទឬផ្នត់ចុង -ier > jardinier។


t_main: ពាក្យ
t_subword: ពាក្យសមាស
t_pron: [ពាក-សៈ-ម៉ាស]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ពាក្យដែលកើតឡើងពីការផ្សំចូលគ្នារវាងពាក្យ និងពាក្យចាប់ពីពីរពាក្យឡើងទៅ ហើយសម្គាល់ន័យឬបញ្ញត្តិមួយច្បាស់លាស់។ ពាក្យផ្សំឬពាក្យសមាសជាកន្សោមស្អិតដែលមានតម្លៃដូចពាក្យទោលមួយដែរ (ពាក្យទោលឯកព្យាង្គឬពាក្យទោលពហុព្យាង្គ) :

t_exam:
ក្នុងភាសាខ្មែរ ដីស, ទឹកខ្មៅ,...។ ក្នុងភាសាបារាំង porte-monnaie, portefeuille, bon sens, pomme de terre, ...។


t_main: ពាក្យ
t_subword: ពាក្យសម្ងាត់
t_pron: [ពាក-សំ-ង៉ាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
សញ្ញាសម្ងាត់ដែលអ្នកប្រើប្រាស់ប្រើសម្រាប់ទាក់ទងជាមួយប្រព័ន្ធ កម្មវិធី ឬកុំព្យូទ័រ ដើម្បីបញ្ជាក់ឬផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណរបស់អ្នកប្រើ និងអាចឱ្យអ្នកប្រើចូលប្រើប្រព័ន្ធបាន។


t_main: ពាក្យ
t_subword: ពាក្យសម្រាល
t_pron: [ពាក-សំ-រ៉ាល]
t_pos: ន.
t_exp: ការប្រើពាក្យឬល្បះដែលមានន័យមិនទ្រគោះដើម្បីជំនួសពាក្យឬល្បះដែលមានន័យទ្រគោះ :
t_remark: 1
t_exam:
ក្នុងភាសាខ្មែរ មិនប្រក្រតី ជាពាក្យសម្រាល ជំនួសវិញ្ញត្តិដែលមានន័យទ្រគោះមួយចំនួនធំ, ស្រីមេអំបៅឬស្រីប្រកបរបរផ្លូវភេទឬស្រីរកស៊ីផ្លូវភេទ ជំនួស ស្រីពេស្យា,...។ ភាសាបារាំង Pierre n’est pas très courageux ជាពាក្យ សម្រាល (ដែលមានន័យមិនទ្រគោះ) សម្រាប់ជំនួស Pierre est un lâche (ល្បះដែលមានន័យ ទ្រគោះ ចំពោះ Pierre)។


t_main: ពាក្យកាត់
t_pron: [ពាក-កាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.សា.) កន្សោមពាក្យឬឃ្លាដែលត្រូវបានលុបផ្នែកខ្លះចេញ ដើម្បីសម្រួលដល់ការនិយាយ ដូចជា មកហូបបាយ! នៅត្រឹមតែពាក្យ មកបាយ! ជាដើម។


t_main: ពាក្យកំព្រា
t_pron: [ពាក-កំ-ព្រា]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យទោលឯកឯង គឺពាក្យដែលមានតែអក្សរមួយតួគត់ ឥតមានព្យព្ជានៈណាមួយជាតួប្រកបផងឡើយដូចជា ក (កមនុស្ស, កកើត, កដៃ ...); ខ (ខ១, ខ២; ត្រីខ ...); គ (ដើមគ, មនុស្សគ); ង (ងស្ទើតឡើង); ច (ចឈើ, ឆ្នាំច ...); ឆ (ឆបោក, ឆច្រមុះគោ); ញ (ដើមញ, ដោះញ); ដ (ទូកដ); ត (តភ្ជាប់, តដៃ, តទៅ); ទ (ទសម្រាប់ដាក់ឱ្យទឹកហូរ); ព (ពកូន); ល (លមើល); ស (សម្បុរ) ជាដើមនេះហៅថា ពាក្យកំព្រា គឺពាក្យទោល។ សព្វថ្ងៃនេះ, ខ្មែរយើងពិបាកប្រើពាក្យកំព្រាទាំងប៉ុន្មាននោះណាស់ ដូចជាត្រូវសរសេរ លើកដាក់លើក (លើកដាក់លើ-ក), ទូកង (ទូក-ង), កុកសក (កុក-ស-ក), លូកល (លូក-ល)។ល។ បើមិនប្រើគំនូស (-) នេះរាំង តើគេមិនអានថា លើកដាក់-លើក, ទូ-កង, កុក-សក, លូ-កល ទៅវិញទេឬ? កាលពី គ.ស. ១៩១៤ព.ស. ២៤៥៨គណៈកម្មការតែងវចនានុក្រមខ្មែរបានព្រមព្រៀងបង្កើតសញ្ញាមួយបែបឱ្យឈ្មោះថា អឌ្ឍចន្ទ "ព្រះចន្ទកន្លះភាគ" មានរូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងព្រះចន្ទចំណិតដូង ប៉ុន្តែមិនផ្ងារឡើងលើទេ ត្រូវប្រើផ្កាប់គ្របលើ ពាក្យកំព្រា, បានប្រើខ្លះបណ្ដើរទៅហើយ, ក៏ស្រាប់តែមានខ្មែរខ្លះគ្នាឯងនេះ កើតមានសេចក្ដីក្រហាយប្ដឹងផ្ដល់ឡើង អឌ្ឍចន្ទ នោះក៏ត្រូវវិនាសទៅ។ គួរឱ្យនឹកស្ដាយក្រៃលែងស្ដាយ; កាលណាសរសេរត្រូវប្រទះលើ ពាក្យកំព្រា ណាមួយ ដែលត្រូវតែប្រើសញ្ញា (-) នេះផ្សំផងទើបកើតនោះ ក៏នាំឱ្យនឹកដល់ អឌ្ឍចន្ទ ដែលវិនាសបាត់ដូចជា ស្លាប់ទៅហើយនោះជាដរាប។ យើងមានសង្ឃឹមថា ចំណេរកាលតទៅ, អស់លោកអ្នកអក្សរសាស្ត្រ ដែលស្រឡាញ់ពេញអធ្យាស្រ័យចំពោះអក្សរ ភាសាជាតិ គង់នឹងជំនុំបង្កើតសញ្ញាបែបណាមួយសម្រាប់ប្រើដាក់លើ ពាក្យកំព្រា ទាំងប៉ុន្មាននោះពុំខានឡើយទេដឹង? ...។


t_poly: ២)
t_exam: ច្បាប់ពាក្យចាស់។
t_exp:
ពាក្យពេចន៍ប្រៀនប្រដៅរបស់មនុស្សចាស់, ពំនោល សម្ដី ក្បួនច្បាប់ ដែលបន្សល់ទុកពីសម័យបុរាណ ដើម្បីផ្ដល់ជាគតិអប់រំដល់អ្នកជំនាន់ក្រោយ :


t_main: ពាក្យស្លោក
t_pron: [ពាក-ស្លោក]
t_pos: ន.
t_exam: «ដាំដើមឈើមួយដើម គឺបង្កើតជីវិតមួយ»។
t_exp:
កម្រងពាក្យខ្លីៗងាយចងចាំដែលមានខ្លឹមសារទាក់ទងនឹងការអប់រំ ការឃោសនា ការបញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យគាំទ្រ ឬជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីមួយក្នុងបរិបទនយោបាយ ពាណិជ្ជកម្ម សាសនា ជាដើម ហើយអាចមានតម្លៃស្របទៅតាមសម័យកាល :


t_main: ពាង
t_subscrip: 2
t_pron: [ពាង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ មានរូបធំស្រដៀងនឹងត្មាត តែទ្រង់ទ្រាយស្រដៀងនឹងរអាត មានសម្រែកឮខ្លាំង ជាសត្វឆាបឆក់សត្វស្លាបផងគ្នាដែលមានអានុភាពតិចជាងខ្លួន យកជាចំណី (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ អុក)។


t_main: ពាណិជ្ជកិច្ច
t_pron: [ពា-និច-ជៈ-កិច]
t_source: (បា., សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
កិច្ចការធ្វើជំនួញ; សកម្មភាពទិញ ឬលក់ទំនិញ ឬសេវា ដែលត្រូវបានអនុវត្តជាប្រចាំក្នុងគោលដៅធ្វើការដោះដូរ និងស្វែងរកចំណេញ។


t_main: ពាតបា
t_pron: [ពាត-បា]
t_source: (ស. បា់ "ស្មា")
t_pos: កិ.
t_exam: ពាតបាបុកស្រូវ។
t_exp:
ពាតលើស្មាគឺចោមពុងខ្វែងពីមុខបិទថនាទាំងគូ ចាប់ចុងសំពត់ទាំងពីរខាងចងប្រសព្វមុខគ្នាត្រង់កញ្ចឹងក (សម្រាប់ស្ត្រីអ្នកធ្វើការដើម្បីរំហើយខ្លួនកុំឱ្យក្ដៅស្អុះស្អាប់) :


t_main: ពាទ្យ
t_pron: [ពាត]
t_source: (សំ. វាទ្យ ឬ ពាទ្យ)
t_pos: ន.
t_exam: ពិណពាទ្យ។
t_exp:
គ្រឿងភ្លេងប្រគំ, គ្រឿងតន្ត្រីដេញដំផ្លុំកូត ឬគ្រឿងតន្ត្រីទូទៅគ្រប់យ៉ាង។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើជាបរិវារសព្ទផ្សំនឹងពាក្យ ពិណ ថា :


t_main: ពាធជន្ម
t_pron: [ពាត-ជន់]
t_poly: a
t_exp: បៀតបៀនដល់ជីវិតឬផ្ដាច់ជីវិតគេ :
t_exam: ប្រមាថពាធជន្ម គឺប្រមាថមើលងាយគេហ៊ានដល់ផ្ដាច់ជីវិត ឬផ្ដាច់ជីវិតគេដោយប្រមាថ។
t_source:
(សំ. ពាធ "បៀតបៀន, សង្កត់, គ្របសង្កត់; ប្រហារ, សម្លាប់" + ជន្ម ឬ ជន្មន៑ "កំណើត", ឬ ជន្មិន៑ "ដែលមានជីវិត")


t_main: ពាន
t_subscrip: 1
t_subword: ពានពារ
t_pron: [ពាន-ពា]
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_exam: បើកបរកុំពានពារលើច្បាប់ចរាចរណ៍។ ត្រូវហាមក្មេងកុំឱ្យពានពារលើដំណាំអ្នកដទៃ។
t_exp:
រំលោភលើ, ធ្វើទាំងរំលោភ, ឡើងពារលើ, ឡើងពាររំលងលើ។ បៀតបៀនជិះជាន់, ធ្វើហួសព្រំដែនហួសសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដោយប្រើអំណាចលើអ្នកដទៃ :


t_main: ពាន
t_subscrip: 1
t_subword: ពានស្កុន
t_pron: [ពាន-ស្កុន]
t_pos: កិ.
t_exp: ពានលើដំណើរស្កុនការ :
t_exam:
មានពាក្យកាព្យបុរាណ្យថា កុំនៅញ៉ាំងឈ្លោះ កុំស្ដាប់អសុរោះ កុំស្ដាប់អាស្រូវ កុំដើរពានស្កុន កុំស្កាត់ច្រកផ្លូវ កុំធ្វើស្រែស្រូវ នៅផ្លូវដំរី។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ពាន
t_subscrip: 2
t_pron: [ពាន]
t_pos: ន.
t_exam: ពានស្លា, ពានបារី។
t_exp:
ឈ្មោះប្រដាប់មួយប្រភេទ ធ្វើដោយលោហជាតិផ្សេងៗ មានស្ពាន់ជាដើម ឬធ្វើដោយរតនវត្ថុមានប្រាក់មាសជាដើម ឬក៏ធ្វើដោយវត្ថុឯទៀតមានឈើ, ផ្ដៅជាដើម មានរាងមូលក្រឡូម មានជើង សម្រាប់ប្រើការដាក់ទ្រអ្វីៗមានស្លាបារីជាដើម :


t_main: ពាន់តា
t_pron: [ពាន់-តា]
t_pos: ន.
t_exam: ដើមពាន់តា។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានលំពង់និងមែកមូលៗ វែងៗ មានពកស្រួចៗ ដង្ហែគ្នារម៉ង់ ហាក់ដូចជាភ្នែក គេច្រើនប្រើធ្វើជាឈើច្រត់ ឬដំបង :


t_main: ពាន់នេត្រ
t_pron: [ពាន់-នេត]
t_pos: ន.
t_exp: ព្រះឥន្ទ :
t_exam:
ព្រះពាន់នេត្រ។ (ព.កា.) គ្រានោះព្រះពាន់នេត្រ ទ្រង់ប្លែងភេទ ជាប្រើសមាស ស្ទុះបោលបែបទីសទាស ងងាសងើយងាកឆ្វេងស្ដាំ។


t_main: ពាម
t_subscrip: 1
t_pron: [ពាម]
t_pos: ន.
t_exp:
មាត់ព្រែក ឬមាត់ស្ទឹងដែលបែកចេញពីទន្លេទៅ, មាត់ទន្លេដែលហូរទៅជាប់នឹងសមុទ្រ, ដូចយ៉ាង ពាមផ្កាយម្រេច, ពាមរ; ឬ ពាមសែន; ពាមកញ្ជើ (នៅកម្ពុជាក្រោម) ជាដើម។


t_main: ពារាណសី
t_pron: [ពា-រា-ណៈ-សី]
t_source: (បា.; សំ. វារាណសី ឬ វរាណសី)
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
ឈ្មោះក្រុងមួយក្នុងដែនកាសី (ប្រទេសឥណ្ឌា) តាំងនៅនាត្រើយខាងឆ្វេង (ខាងកើត) នៃទន្លេគង្គាជាយូរអង្វែងណាស់ហើយ មិនដែលរុះរើទៅណាឡើយ, ជាក្រុងមានឈ្មោះប្រាកដក្នុងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនា, តែក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះក្លាយឈ្មោះជា បេណរ៉េស ឬ បេណរ៉ែស (ហៅតាមឈ្មោះក្នុងផែនទីលោក)។ បានជាក្រុងនេះមានឈ្មោះថា វារាណសី ឬ ពារាណសី ដូច្នេះ ពីព្រោះមានទឹកស្ទឹងឈ្មោះ វរុណ (វ > ព ជា ពរុណ) និងស្ទឹង អសិ ហូរចូលមកក្នុងទន្លេ គង្គា (Gange) នាវស្សានរដូវ (ទឹកហូរខ្លាំង) មកទល់មុខគ្នាត្រង់ចន្លោះប៉ែកខាងត្បូង (ជាព្រះរាជវាំង) និងប៉ែកខាងជើង (ជាទីផ្សារធំទូលាយ) នៃក្រុងនេះ (វរុណ ឬ ពរុណ + អសិ > វារាណសី ឬ ពារាណសី (ក្នុងរដ្ឋកាសី) :

t_exam:
កាលណោះ ព្រះបាទព្រហ្មទត្តសោយរាជ្យក្នុងក្រុងពារាណសីរដ្ឋកាសី ...; ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងព្រះធម្មចក្កជាបឋមទេសនារបស់ព្រះអង្គនាឥសិបតនមិគទាយវ័នជិតក្រុងពារាណសីប្រោសបញ្ចវគ្គិយភិក្ខុ … (ក្រុងនេះឋិតនៅក្បែរច្រាំងទន្លេគង្គា ប៉ែកខាងឆ្វេង គឺប៉ែកខាងកើត)។


t_poly: ២)
t_pos: ន.
t_exam: សេពគប់ពាលបណ្ដាលឱ្យខូចប្រយោជន៍។
t_exp:
អ្នកដែលកាត់ (បង្ខូច) ប្រយោជន៍ពីរយ៉ាងគឺ ប្រយោជន៍របស់ខ្លួននិងប្រយោជន៍របស់អ្នកដទៃ ឬប្រយោជន៍បច្ចុប្បន្ននិងប្រយោជន៍បរលោក :


t_main: ពាលមានី
t_pron: [ពា-លៈ-មា-នី]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. បណ្ឌិតមានី, បណ្ឌិតមានិនី)។
t_exp:
អ្នកដឹងខ្លួន ឬសម្គាល់ខ្លួនថាជាពាលឬថាល្ងង់ គឺបុគ្គលណាពាលល្ងង់ ក៏ភ្ញាក់ខ្លួនថាខ្លួនល្ងង់ពិតមែន, បុគ្គលនោះអាចនឹងប្រែគំនិតខំប្រឹងរៀនខំប្រឹងស្ដាប់ ក៏ត្រឡប់ជាអ្នកចេះដឹងស្គាល់ខុសត្រូវបានពុំខាន (ស្ត្រីជា ពាលមានិនី)។


t_main: ពាហនវិសេស
t_pron: [ពា-ហៈ-នៈ-វិ-សែស]
t_source: (បា. វាហន + វិសេស)
t_pos: ន.
t_exam: រថយន្តមួយគ្រឿងនេះជាពាហនពិសេស មួយគ្រឿងនុះជាពាហនសាធារណៈ។
t_notes: (ព.ផ្ទ. សាធារណៈ)។
t_exp:
ពាហនៈដែលល្អចម្លែកឬពាហនៈសម្រិតសម្រាំង ដែលសម្រាប់ប្រើប្រាស់ដោយឡែកផ្សេងមួយដងមួយកាល (ហៅថា ពាហនពិសេស ក៏បាន) :


t_main: ពាហនៈ
t_pron: [ពា-ហៈ-នៈ]
t_source: (សំ.បា. វាហន)
t_pos: ន.
t_exp:
គ្រឿងដឹកនាំ, យាន, ជំនិះ, យានជំនិះ។ គ្រឿងប្រើប្រាស់ជិះ, សម្រាប់ផ្ទុកដឹកនាំ ដូចយ៉ាងរថ, រទេះ, ទូក ជាដើម ហៅថា យាន ឬ យានពាហនៈ, យានវាហនៈ; សត្វបម្រើសម្រាប់ជិះ, ទឹម ដូចយ៉ាងសេះ, ដំរី, គោ, ក្របី ជាដើម ហៅថា សត្វពាហនៈ, សត្វវាហនៈ ឬ ពាហនសត្វ, វាហនសត្វ។


t_main: ពាហុជៈ
t_pron: [ពា-ហ៊ុ-ជៈ]
t_source: (សំ.បា. ពាហុជ​ ឬ ពាហុសម្ភវ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលកើតអំពីព្រះពាហានៃព្រហ្ម គឺក្សត្រិយ៍, មនុស្សជាតិក្សត្រិយ៍ (ហៅដោយប្រតិដ្ឋថា តាមលទ្ធិរបស់ពួកមនុស្សអ្នកមជ្ឈិមប្បទេស ក្នុងបុរាណសម័យយូរហើយ ដែលព្រមគ្នាជឿថា ពូជព្រាហ្មណ៍, កាលដែលកើតដំបូងបំផុត, កើតអំពីព្រះឱស្ឋព្រហ្ម; ពូជក្សត្រិយ៍កើតអំពីព្រះពាហាព្រហ្ម; ពូជវេស្សៈឬវៃស្យៈកើតអំពីព្រះឧរុព្រហ្ម; ពូជសុទ្ទៈឬសូទ្រៈ កើតអំពីព្រះបាទព្រហ្ម ...; មនុស្សទាំង ៤ពួកនេះ សំ. ហៅ កុលវគ៌; បា. ហៅ កុលវគ្គ "ពួកនៃត្រកូល" ឬ សំ. ហៅ វណ៌; បា. ហៅ វណ្ណ "ព័ណ៌ឬសម្បុរគឺសម្បុរនៃសម្លៀកបំពាក់"។


t_main: ពាហុយុទ្ធ
t_pron: [ពា-ហ៊ុ-យុត]
t_source: (សំ.បា. ពាហុ + យុទ្ធ)
t_pos: ន.
t_exp: ការតយុទ្ធឬប្រយុទ្ធគ្នា, ប្រឡូកគ្នាដោយដៃសុទ្ធ គឺដាល់, តប់, គក់, ទះគ្នា :
t_exam:
(ព.កា.) ពួកក្មេងស្មុតទ្រុឌ ធ្វើពាហុយុទ្ធ ស្រែកហ៊ោអឺងអាប់ នៅក្បែរសាលា ស្ដីថាពុំស្ដាប់ ឥតកោតក្រែងច្បាប់ ចាស់ប្រាប់ប្រដៅ។


t_main: ពាហុសច្ច
t_pron: [ពា-ហ៊ុ-ស័ច-ចៈ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សមានពាហុសច្ច (ព.ទេ.)។
t_exp:
ភាវៈនៃបុគ្គលជាពហុស្សូត គឺការតាំងចិត្តរៀនសូត្រមុតមាំ ឬការចេះដឹងច្រើនព្រោះសេចក្ដីខំប្រឹងរៀន (នៃអ្នកសិក្សា) :


t_main: ពិគ្រោះ
t_pron: [ពិ-គ្រោះ]
t_pos: កិ.
t_exp: ប្រឹក្សាគ្នា, គិតគ្នា, សាកសួរគ្នា ឱ្យអស់អាថ៌សេចក្ដី :
t_exam: ពិគ្រោះគ្នា, ចាំពិគ្រោះគ្នាមើលសិន។
t_notes: (ម.ព. វិគ្គហៈឬវិគ្រោះ ក្នុង ពិគ្រោះ ផង)។
t_source:
(សំ. វិគ្រហ; បា. វិគ្គហ ប្រើជា ន."ការប្រកាន់ខុសគ្នា, ការជជែកទាស់ដំណើរគ្នា; ការធ្វើសេចក្ដីឱ្យពិស្ដារ, ការញែកសេចក្ដី ...")


t_main: ពិឃាដ
t_pron: [ពិ-ឃាត]
t_pos: កិ.
t_exp: សម្លាប់ :
t_exam: ពិឃាតសត្វ, ពិឃាតចោរកំណាចឃោរឃៅ។
t_source:
(សំ.បា. វិឃាត ប្រើជា ន."ដំណើរទើសទែង, ចង្អៀតចង្អល់; ការខ្ទាំងខ្ទប់; ការទម្លាយ; ធ្វើឱ្យវិនាស; ការប្រហារ")


t_main: ពិចារណា
t_subscrip: 3
t_pron: [ពិ-ចា-រ៉ៈ-ណា] ឬ [ពិ-ចា-ណា]
t_pos: កិ.
t_exam: លោកគ្រូត្រូវការឱ្យពិចារណាអ្វីខ្លះ?។
t_exp:
ជាវ, (ទិញ, លក់) សម្ដីសម្រាប់បព្វជិតពុទ្ធសាសនិកឱ្យគេទិញរបស់អ្វីៗឱ្យជាពាក្យប្រើបញ្ចៀសមិនឱ្យចំលើពាក្យថា ទិញ :

t_notes:
(ទាំងអ្នកទិញនិងអ្នកលក់ត្រូវប្រើពាក្យ ពិចារណា នេះដូចគ្នា ឬប្រើសម្ដីថា ជាវ វិញក៏បាន ដូចជា ជាវបាត្រ, ជាវចីវរ។ល។ ម.ព. ទិញ, លក់{¥¥}១{££}និងជាវ ផង)។


t_main: ពិច័យ
t_pron: [ពិ-ចៃ]
t_source: (សំ.បា. វិចយ ប្រើជា ន."ការជ្រើសរើស; ការគន់រក, គ្នេរគ្នាន់, ការសម្អិតសម្អាង, ផ្ចិតផ្ចង់")
t_pos: ប.
t_exam: ធ្វើការពិនិត្យពិច័យ។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ពិនិត្យ ថា ពិនិត្យពិច័យគឺពិនិត្យដោយល្អិតល្អ, ហ្មត់ចត់, សម្រិតសម្រាំង :


t_main: ពិជិតរដ្ឋ
t_pron: [ពិ-ជិ-តៈ-រ័ត]
t_source: (បា. វិជិត + រដ្ឋ; សំ. វិជិត + រាស្ត្រ; ច្រើនប្រើតែត្រឹម វិជិត)
t_pos: ន.
t_exp:
ដែនដែលបានដោយច្បាំងឈ្នះ ឬដែនដែលឥតខ្មាំងសត្រូវណានឹងអាចមកផ្ចាញ់យកបាន (ហៅថា ពិជិតរាស្ត្រ ឬ វិជិតរាស្ត្រ ក៏បាន)។


t_main: ពិជេដ្ឋ
t_subscrip: 1
t_pron: [ពិ-ជេត]
t_source: (បា. វិ + ជេដ្ឋ; សំ. វិ + ជ្យេឞ្ឋ)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលប្រសើរឬចម្រើនបំផុត, ដែលជាចម្បង :
t_exam:
(ព.កា.) ក្សត្រក្សាន្តពិជេដ្ឋ ទ្រង់ស្ទង់មើលហេតុ ដំណើរក្នុងរដ្ឋ ទ្រង់ជ្រាបថាការណ៍ នេះកើតប្រាកដ អំពីជនក្បត់ ឧទ្ទាមព្រៃផ្សៃ។


t_main: ពិដោរ
t_pron: [ពិ-ដោ]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលមានក្លិនក្រអូបល្អ, ដែលក្រអូបសាយ :
t_exam:
ក្លិនពិដោរ; ធុំពិដោរ, ពិដោរក្លិនសីល។ (ព.កា.) ពិដោរផ្កាបី ពិដោរមេត្រី សួស្ដិ៍សីលាចារ ពិដោរបរិសុទ្ធ កុសលសម្ភារ ពិដោរនេះដាល ដល់សួគ៌ពុំស្បើយ។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ពិណពាទ្យ
t_pron: [ពិន-ពាត] ឬ [ពឹន-ពាត]
t_source: (សំ.បា. វីណា ឬ វល្លកី + វាទ, វាទ្យ)
t_pos: ន.
t_exam: ពិធីបុណ្យមានភ្លេងពិណពាទ្យ។
t_exp:
គ្រឿងតន្ត្រីសម្រាប់វាយ, ដំ, ផ្លុំ រួមផ្គុំគ្នាជាមួយវង់។ ខ្មែរហៅចំពោះតែតន្ត្រីមានអង្គ ៥គឺមានវាទ្យភណ្ឌ (គ្រឿងភ្លេង) ប្រាំឈ្មោះគឺមានរនាតមួយ ឬមានរនាតបី គឺរនាតឯក១រនាតធុង១រនាតដែក១, មានគងវង់មួយវង់ ឬមានគងវង់ពីរវង់ គឺគងវង់ធំ១វង់ គងវង់តូច១វង់, មានស្រឡៃ១មានសម្ភោរ១មានស្គរធំពីរ រួមគ្នាជា ៥ឈ្មោះ ហៅថា ភ្លេងពិណពាទ្យ ព្រោះមាន ពិណ គឺ ចាប៉ី ជាប្រមុខ ដ្បិតចាប៉ីត្រូវចេញមុខបន្លឺសូរសព្ទ បញ្ចេញបទភ្លេងនាំមុខមុនបង្អស់; រួមទាំង ពិណ នេះមួយផងជា ៦ឈ្មោះ; លុះចំណេរកាលតមក, ខ្មែរយើងបំបាត់ ពិណ ចេញមិនបញ្ចូលក្នុងវង់ភ្លេងនេះ ប៉ុន្តែភ្លេងប្រភេទនេះនៅតែមានឈ្មោះថា ពិណពាទ្យ ដូចដើមដដែល។ សម័យបច្ចុប្បន្ន, បើលេងភ្លេងធំ សម្ភោរ ត្រូវចេញមុខបន្លឺសូរសព្ទមុនបង្អស់, បើលេងភ្លេងរាយរងគឺភ្លេងឥតវាយស្គរធំ រនាតឯក ត្រូវចេញមុន :

t_notes:
(ស. ហៅថា ប៉ីពាទ្យ៍ អ.ថ. ពីផាត, ប៉ី "ស្រឡៃ" + ពាទ្យ៍ ព្រោះមានស្រឡៃជាប្រមុខបញ្ចេញសូរសព្ទមុនបង្អស់; មានខ្មែរខ្លះដែលចេះភាសាសៀមក៏ចូលចិត្តហៅភ្លេងប្រភេទនេះថា ពីផាត តាមសំឡេងសៀមដែរ។ ម.ព. ពិណ, ពាទ្យនិងពាទ្យភណ្ឌ ផង)។


t_main: ពិត
t_subscrip: 1
t_pron: [ពិត] ឬ [ពឹត]
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exp: មែន, ប្រាកដ, ទៀង :
t_exam:
ពាក្យពិត, សេចក្ដីពិត, និយាយពិត, ថាតាមពិត។ (ព.កា.) ពាក្យពិតការណ៍ពិត កាលបើពិនិត្យ ឃើញពិតសត្យា គួរកាន់ប្រព្រឹត្ត តាមពិតហៅមហា- ប្រសើរថ្លៃថ្លា មានផលតាមពិត។


t_main: ពិត
t_subscrip: 1
t_subword: ពិតជា
t_pron: [ពិត-ជា]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: មែនដូច្នោះ, ដូច្នោះមែន; ត្រូវប្រើពាក្យ តែថា ឬ ប៉ុន្តែ នាំមុខសេចក្ដីមួយសង្កាត់បន្ទាប់ជាដរាប :
t_exam:
ពិតជាខ្ញុំទៅផ្ទះនុ៎ះមែន តែថាឥតបានឃើញឈ្មោះនុ៎ះទេ; ពិតមែនតែគាត់ល្ងង់ខ្លៅ ប៉ុន្តែគាត់មិនដែលមានរឿងមោះមៃអ្វីទេ។ល។


t_main: ពិទ័គ្ធ
t_pron: [ពិ-ទ័ក]
t_source: (សំ. វិទគ្ធ)
t_pos: គុ.
t_exp: ឈ្លាស, វាងវៃ, ប៉ិន, ប្រសប់; ដែលមានចំណេះ (ប្រើជាឋានន្តរឬជាគោរម្យងារមន្ត្រីផងក៏បាន) :
t_exam:
ព្រះពិទ័គ្ធឫទ្ធិក្រៃ។ (ព.កា.) មេទ័ពពិទ័គ្ធ យល់កិច្ចកលជាក់ បញ្ឆោតពួកខ្មាំង ឱ្យរុកចូលមក ប្រយុទ្ធតតាំង ទើបប្រើកម្លាំង វាយខ្មាំងខ្ចាយខ្ចាត់។


t_main: ពិទ្យាធរ
t_pron: [ពិត-ទ្យា-ធ]
t_source: (សំ. វិទ្យាធរ; បា. វិជ្ជាធរ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកទ្រទ្រង់វិជ្ជា; ភូតពួកមួយអាស្រ័យនៅនាហិមវន្តប្រទេស មានវិជ្ជាអាចឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍បាន; បើស្ត្រីហៅថា ពិទ្យាធារិណី ឬ វិជ្ជាធារិណី (មានតំណាលតែក្នុងគម្ពីរដីកា)។


t_main: ពិធុរភាព
t_pron: [ពិ-ធុ-រៈ-ភាប]
t_source: (សំ.បា. វិធុរ + ភាវ)
t_pos: ន.
t_exp:
ការកើតទុក្ខម្នេញ; ដំណើរព្រាត់ប្រាសចាកបុគ្គលជាទីស្រឡាញ់ ដូចយ៉ាងព្រាត់ចាកបុត្រ, ភរិយា, ស្វាមី ជាដើម (ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.)។


t_main: ពិនិស្ច័យ
t_pron: [ពិ-និស-ស្ចៃ]
t_source: (សំ. វិនិឝ្ចយ)
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ប្រើចំពោះតែក្នុងកាព្យ ផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ពិនិត្យ ថា មើលពិនិត្យពិនិស្ច័យ គឺមើលពិនិត្យហើយពិនិត្យទៀតដោយល្អិតល្អ; កាព្យថា :

t_exam:
យល់តូចកុំអាលខំ ទោះយល់ធំកុំអាលស្រាយ គិតក្ដីកុំគិតងាយ មើលពិនិត្យពិនិស្ច័យ។ (សាស្ត្រាច្បាប់កេរ្តិ៍កាល)។


t_main: ពិន្ទុកប្បៈ
t_pron: [ពិន-ទុ-ក័ប-ប៉ៈ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ហៅកិច្ចដែលបព្វជិតក្នុងពុទ្ធសាសនា យកវត្ថុមានព័ណ៌ខ្មៅឬខៀវឬក៏ព័ណ៌ភក់គូសវង់នៅចីវរ តាមវិនយប្បញ្ញត្តិចំណាំឱ្យដឹងថាជារបស់ខ្លួន, ហៅ ធ្វើពិន្ទុកប្បៈ។


t_main: ពិបិន
t_pron: [ពិ-បិន]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ពិបាក ថា ពិបាកពិបិន គឺលំបាកលំបិន, ពិបាកត្រដាបត្រដួស។ សំស្ក្រឹត វិបិន "ព្រៃ, ព្រៃធំ ឬព្រៃញឹក"; បើក្លាយមកពីពាក្យនេះ ដោយផ្លាស់ វ ជា ព នោះគួរយល់ថា ពិបាកពិបិន "ពិបាកដូចគេដើរលុកលុយក្នុងព្រៃ" (?)។


t_main: ពិពណ៌នា
t_subscrip: 2
t_pron: [ពិ-ព័រ-ណៈ-នា]
t_poly: a
t_exam: ចូរអ្នកធ្វើនូវពិពណ៌នា អំពីដំណើរដែលអ្នកបានទៅមើលប្រាសាទនគរវត្ត។
t_exp:
សេចក្ដីអធិប្បាយរៀបរាប់ដោយសព្វគ្រប់ ការបរិយាយពន្យល់យ៉ាងពិស្ដារអំពីរឿងអ្វីមួយ ដោយមាត់ទទេ ឬដោយការសរសេរ :


t_main: ពិពណ៌នាកថា
t_pron: [ពិ-ព័រ-ណៈ-នា-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exp:
សន្ទស្សន៍អក្សរសិល្ប៍មួយប្រភេទ ដែលកវី អ្នកនិពន្ធរៀបរាប់ អធិប្បាយឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្តាប់បានឃើញពីលក្ខណៈខាងក្នុង ខាងក្រៅ គុណសម្បត្តិ គុណវិបត្តិ សារប្រយោជន៍ រូបលក្ខណៈ ចរិយា សកម្មភាព មុខងារនៃវត្ថុ មនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ និងការថែរក្សាវត្ថុ មនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិទាំងនោះ។


t_main: ពិពិធ
t_subword: ពិពិធភណ្ឌមន្ទីរ
t_pron: [ពិ-ពិត-ធៈ-ភ័ន-ឌៈ-មន់-ទី] ឬ [ពិ-ពិត-ធៈ-ភ័ន-ឌៈ-មន់-ទី]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ទីរដាក់ពិពិធភណ្ឌ (ហៅ ពិពិធភណ្ឌដ្ឋាន, ពិពិធភណ្ឌស្ថាន ឬ ពិពិធភណ្ឌគារ ក៏បាន មានអត្ថន័យដូចគ្នានឹង ពិពិធភណ្ឌមន្ទីរ ដែរ)។


t_main: ពិពិធភាព
t_pron: [ពិ-ពិត-ធៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp: ភាពទីទៃ ភាពចម្រុះផ្សេងគ្នា ភាពផ្សេងគ្នា :
t_exam:
ពិពិធភាពសេដ្ឋកិច្ចជាសេដ្ឋកិច្ចដែលមានភាពចម្រុះផ្សេងគ្នានៃឧស្សាហកម្ម, វិស័យនានា, កម្រិតជំនាញ និងកម្រិតការងារជាដើម។


t_main: ពិភទ្ទសច្ចា
t_pron: [ពិ-ភ័ត-ទៈ-ស័ច-ចា]
t_source: (បា. វិ + ភទ្ទ + សច្ច; សំ. វិ.+ ភទ្រ + សត្យ)
t_pos: ន.
t_exam: ទទួលទឹកពិភទ្ទសច្ចា។
t_notes: (ផឹកទឹកពិភទ្ទសច្ចា; ហៅថា ពិពឌ្ឍសច្ចា ក៏បាន)។
t_exp:
ពាក្យពិតឬដំណើរពិត ដែលនាំឱ្យកើតសេចក្ដីចម្រើន។ ពាក្យសម្រាប់ហៅព្រះរាជពិធីមួយប្រភេទក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, ធ្វើក្នុងមួយឆ្នាំម្ដង, ប្រជុំអស់មន្ត្រីធំតូចខាងក្នុងព្រះនគរនិងខេត្តក្រៅ ចូលមកជួបជុំមូលគ្នានៅវេលាមួយ, ទទួលទឹកសំបថ គឺក្រេបផឹកទឹកដែលតាំងពិធីសត្យាធិដ្ឋាន, សម្ដែងសេចក្ដីស្មោះត្រង់ ចំពោះរាជការផែនដី; ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ កំណត់ទីប្រជុំនៅក្នុងព្រះឧបោសថរតនារាម (វត្តព្រះកែវ) ក្រុងភ្នំពេញ, ប្រជុំក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ថ្ងៃបង្ហើយព្រះរាជពិធីបុណ្យតាំងតុចម្រើនព្រះជន្មវស្សាព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត :


t_main: ពិភេក
t_subscrip: 1
t_pron: [ពិ-ភេក]
t_source: (សំ. វិភីឞណ)
t_pos: ន.
t_exp:
នាមស្ដេចយក្សមួយជាអនុជនៃក្រុងរាពណ៍, ជាហោរគន់គូរទាយផ្សេងៗ (មានតំណាលក្នុងរឿងរាមាយណៈ) ; សរសេរជា ពិភេក្សណ៍ ក៏មាន។


t_main: ពិភ័ក្ដិ
t_pron: [ពិ-ភ័ក]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ រក្សា ថា :
t_exam: ពិភ័ក្ដិរក្សា គឺចែកមុខគ្នារក្សា, ផ្លាស់វេនគ្នារក្សា ឬបីបាច់រក្សា, រក្សាដោយថ្នាក់ថ្នម។
t_notes: (ម.ព. ភក្ដិ ក្នុង ភក្ដី ផង)។
t_source:
(សំ. វិភក្ដិ ជា ន. "ការចែក, ភាគ, ចំណែក; វិភត្តិ"; ឬ ភក្ដិ ជា ន."សេចក្ដីស្រឡាញ់, ការរាប់រក, ថ្នាក់ថ្នម")


t_main: ពិមានអាកាស
t_pron: [ពិ-មាន-អា-កាស]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រាសាទពិមានអាកាស។
t_exp:
ឈ្មោះប្រាសាទមួយសង់ដោយថ្មបាយក្រៀម នៅពីខាងជើងជិតគ្នានឹងប្រាសាទហេមាទ្រិ (បាពួន) ក្នុងកំពែងនគរធំ នៅខេត្តសៀមរាប :


t_main: ពិម្ពិសារ
t_pron: [ពិម-ពិ-សា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រិយ៍មគធរដ្ឋមួយព្រះអង្គក្នុងពុទ្ធកាល មានរឿងតំណាលជាញឹកញយក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា; ទ្រង់បានសាងវត្តឈ្មោះវេឡុវ័នជាដំបូងបំផុតថ្វាយព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ។


t_poly: b
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_exp: ខ្សឹកខ្សួលរៀបរាប់, យំបូរបាច់ឮខ្លាំងៗ :
t_exam:
ពិលាបសោកស្ដាយ; យំពិលាប, ទួញពិលាប។ (ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.) បដាចារា ពិលាបទួញថា ប្ដីស្លាប់កូនស្លាប់ អាពុកនិងម្ដាយ ឯនាយក៏ស្លាប់ តើឱ្យខ្ញុំស្លាប់ តាមដែរឬទេ? ...(ទំនួញនាងបដាចារា)។


t_poly: b
t_pos: គុ.
t_exp: គួរឱ្យស្រឡាញ់, គួរឱ្យស្ងើច, គួរឱ្យជាប់ចិត្តភ្លេចខ្លួន :
t_exam:
ប្អូនពិសម័យ, កែវពិសម័យ, ស្ងួនពិសម័យ (ព.កា. ប្រើជា ពិស្ម័យ ជិតប្រភពដើមជាង) ឱកែវពិស្ម័យ បងនឹកអាល័យ ប្អូនរាល់វេលា ចុះហេតុដូចម្ដេច ក៏មាសស្ងួនភ្ងា ពុំចេញវាចា មួយម៉ាត់មករក?។


t_main: ពិសា
t_pron: [ពិ-សា]
t_pos: កិ.
t_exp: បរិភោគ (ស៊ី) ; ពាក្យគួរសមសម្រាប់គ្រហស្ថឬបព្វជិតនិយាយទៅរកគ្រហស្ថដែលគួរគោរព :
t_notes: (ម.ព. ស៊ី ផង)។
t_exam:
អ្នកពិសាហើយឬនៅ?; អញ្ជើញលោកពិសា!, អញ្ជើញពិសាឱ្យបរិបូណ៌!; (ដោយសំដៅសេចក្ដីថា បរិភោគឆ្ងាញ់)។ (ព.កា.) ពិសាផ្លែប្រាំ ពិសារសធម្ម ពិសាសត្យា ពិសាសីលទាន ទ្រើសទ្រង់ករុណា ពិសារសវា- ចាចេញមធូរ។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ពិសាខបូជា
t_pron: [ពិ-សា-ខៈ-បូ-ជា]
t_source: (បា. វិសាខ + បូជា)
t_pos: ន.
t_exam: ថ្ងៃពិសាខបូជា, ធ្វើពិសាខបូជា។
t_exp:
ឈ្មោះពិធីបុណ្យ ឬការធ្វើសក្ការបូជាក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែពិសាខ ជាថ្ងៃដែលព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ប្រសូត, ទ្រង់បានបរមាភិសម្ពោធិ, ទ្រង់រលត់ខន្ធចូលកាន់បរិនិព្វាន; ធ្វើរំឭកដល់ព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ, ជាការបូជាពិសេសមួយយ៉ាង សម្រាប់ពុទ្ធសាសនិកជនទាំងបព្វជិតទាំងគ្រហស្ថនាំគ្នាធ្វើរាល់ឆ្នាំ, រាប់ថាជាបុណ្យសម្រាប់ពុទ្ធសាសនា :


t_main: ពិសុទ្ធ
t_pron: [ពិ-សុត]
t_source: (បា. វិសុទ្ធ; សំ. វិឝុទ្ធ)
t_pos: គុ.
t_notes: (ម.ព. ពិសេស{¥¥}១{££})។
t_exp:
ស្អាតវិសេស, ហ្មត់ហ្មង ឥតមន្ទិល; ច្រើននិយាយជាមួយនឹងពាក្យ ពិសេស ឬ វិសេស ថា ពិសេសពិសុទ្ធ ឬ វិសេសវិសុទ្ធ។


t_main: ពិស្ដារ
t_subscrip: 2
t_pron: [ពិស-ស្ដា] ឬ [ពឹស-ស្ដា]
t_pos: ន.
t_exam: និមន្តលោកសូត្រពិស្ដារ។
t_exp:
ឈ្មោះធម៌ព្រះអភិធម្មបាលីដែលលោកអ្នកប្រាជ្ញពីជាន់មុន បានដកស្រង់ពីព្រះអភិធម្មបិដកនិងអដ្ឋកថាព្រះអភិធម្ម យកមករួបរួមចារឹកទុកក្នុងភាណវារបាលីសម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃសូត្រដារ ជាធម៌វែងជាង សត្តប្បករណ៍ ឬ សប្ដប្រករណ៍ :


t_main: ពិស្ណុការ
t_pron: [ពិស-ស្ណុ-កា] ឬ [ពឹស-ស្ណុ-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យហៅឃ្លាតក្លាយមកអំពី បា. វិស្សកម្ម, សំ. វិឝ្វកម៌ន៑ ដែលជានាមនៃទេវតាអ្នកមានចំណេះខាងការជាងជាអ្នកសម្រេចកិច្ចការថ្វាយព្រះឥន្ទ្រដែលធ្លាប់ហៅថា ព្រះវិស្សកម្ម។ ពួកជាងពីបុរាណច្រើនជឿថា ទេវតានោះជាគ្រូធំលើជាងទាំងឡាយ, ព្រោះហេតុនោះ បានជាហៅរណ្ដាប់ជាទ្រនឹបជាង ឬទ្រនឹបគ្រូថា រៀបព្រះពិស្ណុការ ...។


t_main: ពិស្ណុលោក
t_pron: [ពិស-ស្ណុ-លោក] ឬ [ពឹស-ស្ណុ-លោក]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ពិស្ណុនិងលោក{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
ឋានន្តរសម្រាប់ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តទ្រាំង, ក្នុងសម័យរាជ្យពីដើមជាមន្ត្រីទីស្ដេចត្រាញ់, តែសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ជាទីអភិបាលខេត្តដែលរួមហៅថា ខេត្តតាកែវ។


t_main: ពី
t_subscrip: 1
t_pron: [ពី]
t_pos: ធ.
t_exp: អំពី; ខាង, ឯ :
t_exam:
មកពីណា?, បានពីណាមក?, មកពីផ្ទះ, រួចពីដៃ, សម្ដីចេញពីមាត់, ទៅពីព្រឹក; ពីមុខ, ពីក្រោយ, ពីឆ្វេង, ពីស្ដាំ, ពីលើ, ពីក្រោម។ល។


t_poly: ២)
t_exam: សូត្រអាគមដេញពីង។
t_exp:
បិសាច, ខ្មោចបិសាច, ព្រាយ, (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងក្បួនសែនឱ្យជំងឺ ឬពាក្យសូត្របណ្ដេញខ្មោចបិសាច; ប្រើតាមទម្លាប់របស់ពួកជនអ្នកជឿ) :


t_main: ពីងពាង
t_pron: [ពីង-ពាង]
t_pos: ន.
t_exam: សំបុកពីងពាង, ពីងពាងពាក់មង, សរសៃពីងពាង។
t_exp:
ឈ្មោះសត្វល្អិតពួកមួយ មានជើងវែងៗ, ជាសត្វមានពិស, ចេះបញ្ចេញសរសៃឆ្មារពីគូទព័ទ្ធត្រដាងប្រទាក់ជាក្រឡាសំបុក ហៅថា មង ក៏បាន, ហើយតោងនៅត្រង់ពាក់កណ្ដាលសំបុក ចាំចាប់សត្វល្អិតមានរុយជាដើមដែលមកប៉ះជាប់នឹងមងនោះជាចំណី :


t_main: ពីងពាំង
t_pron: [ពីង-ពាំង]
t_pos: ន.
t_exam: ស្គរពីងពាំង, គ្រលែងពីងពាំង។
t_exp:
ឈ្មោះស្គររូបតូច មានដង មានខ្សែ ចងគ្រាប់ពីខាងក្រៅ សម្រាប់កាន់គ្រលែងឱ្យឮ ប្រើក្នុងព្រះរាជពិធីហែចេញក្បួនធំ :


t_main: ពុកឆ្អឹង
t_pron: [ពុក-ឆ្អឹង]
t_pos: ន.
t_exam: ជំងឺពុកឆ្អឹងជាជំងឺដែលច្រើនកើតលើស្ត្រីវ័យចាស់។
t_exp:
ជំងឺមួយប្រភេទដែលកើតឡើងដោយសារកង្វះសារធាតុរ៉ែ និងការថយចុះនៃបណ្ដាញប្រព័ន្ធប្រូតេអ៊ីនរបស់ឆ្អឹងបណ្ដាលឱ្យមានការឈឺចុកចាប់ ការខូចទម្រង់ដើមនៃឆ្អឹង និងធ្វើឱ្យឆ្អឹងងាយបាក់ :


t_main: ពុង
t_pron: [ពុង]
t_source: (ល.ស. ពុង អ.ថ. ភុង "ពោះ")
t_pos: ប.
t_exam: ខ្សែពុង គឺខ្សែដែលចងរឹតពោះសត្វ។ ចងពុង គឺចងខ្សែរឹតពោះសត្វ។
t_notes: (ម.ព. ចោមពុង ផង)។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ពោះ ថា មានពោះពុង គឺមានផ្ទៃពោះ (ព.សា. សម្រាប់និយាយដោយលំអុតលំឱន)។ ប្រើផ្សេងទៅទៀតក៏បាន :


t_main: ពុត
t_pron: [ពុត]
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exam: មានពុត, ដេញពុត។
t_exp:
ដំណើរបាំងទោសខ្លួន; ដំណើររបិញរបុញ, កិច្ចកលមាយា, ការក្លែងបង្វែងដំណើរឱ្យឃ្លាតចាកសេចក្ដីពិតដូចយ៉ាងមិនឈឺក្លែងធ្វើឈឺជាដើម :


t_main: ពុត
t_subword: ពុតព្នាយ
t_pron: [ពុត-ព្នាយ]
t_pos: ន.
t_exp: ពុតខូចវៀចវរចចេសរបិញរបុញ :
t_notes: (ម.ព. ព្នាយ{¥¥}២{££} ផង)។
t_exam:
ពុតព្នាយមានបី មួយដូចដំរី សាហាវឥតបទ អាចផ្សះផ្សាំងបាន កង្វេរកាន់កត់ ដាលដេញគោតគត់ ប្រាំមួយហត្ថហោង ...(សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ)។


t_main: ពុត
t_subword: សម្លាប់ពុត
t_pron: [សំ-ឡាប់-ពុត]
t_pos: កិ.
t_exam: ក្រពើសម្លាប់ពុត។
t_exp:
ក្លែងធ្វើហាក់ដូចជាមិនឃើញ ឬមិនដឹងមិនឮមិនយកចិត្តទុកដាក់ ដើម្បីឱ្យគេទុកចិត្តភ្លេចខ្លួន, ដោយបម្រុងនឹងដោះគេចខ្លួនឱ្យរួចពីកណ្ដាប់ដៃគេ ឬនឹងរករឿងរកហេតុគេ :


t_main: ពុទ្ធ
t_pron: [ពុត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះពុទ្ធ, ព្រះពុទ្ធជាបរមគ្រូ, ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់។ល។
t_exp:
លោកអ្នកត្រាស់ដឹងធម៌ដែលកំបាំង ដូចយ៉ាងអរិយសច្ច ៤ជាដើម រហូតដល់មគ្គផលនិព្វាន, ឬលោកអ្នកភ្ញាក់រឭក គឺមានសតិសម្បជញ្ញៈសព្វកាល, ឬលោកអ្នករីកពេញទីដូចជាផ្កាឈូកដែលរីកគ្រប់ស្រទាប់ គឺមានព្រះហឫទ័យរីកដោយអំណាចនៃបរិសុទ្ធិ ព្រោះកម្ចាត់កិលេសអស់ហើយ (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) :


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធដីកា
t_pron: [ពុត-ធៈ-ដី-កា]
t_poly: ២)
t_exam: លោកគ្រូមានពុទ្ធដីកា, ស្ដាប់ព្រះពុទ្ធដីកាលោក។
t_notes: (ម.ព. ពុទ្ធនិងដីកា ផង)។
t_exp:
ខ្មែរប្រើក្លាយៗមកហៅ សម្ដីបព្វជិតថា ពុទ្ធដីកា ដែរ គឺហៅដោយគោរពថាបព្វជិតនិយាយស្ដីតែពាក្យពិត តាមលំអានពុទ្ធវចនៈប្រយ័ត្នមិនហ៊ានឱ្យល្អៀង :


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធវង្ស
t_pron: [ពុត-ធៈ-វង់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះសុត្តន្តបិដក១គម្ពីរប៉ែកខាងខុទ្ទកនិកាយសម្ដែងរឿងពោធិសត្វដែលបានទំនាយអំពីព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធម្ភៃបួនព្រះអង្គ និងការចែកសារីរិកធាតុព្រមទាំងគ្រឿងបរិក្ខារនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធកាល
t_pron: [ពុត-ធៈ-កាល]
t_source: (សំ.បា. ពុទ្ធ + កាល)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បឋម, មជ្ឈិម, បច្ឆឹម ផង)។
t_exp:
កាលឬសម័យ គឺគ្រាដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់គង់ព្រះជន្មនៅ; ហៅថា ពោធិកាល ឬ ពោធិសម័យ ក៏បាន។ ពោធិកាលនៃព្រះសក្យមុនីសព្វញ្ញុពុទ្ធមាន ៤៥ឆ្នាំ, ចែកជា ៣សង្កាត់គឺ ១រាប់ពីត្រឹមឆ្នាំដែលព្រះអង្គបានត្រាស់មកដល់ឆ្នាំទី ១៥ហៅថា បឋមពោធិកាល; ២រាប់ពីឆ្នាំទី ១៦ដល់ឆ្នាំទី ៣០ហៅថា មជ្ឈិមពោធិកាល; ៣រាប់ពីត្រឹមឆ្នាំទី ៣១ដល់ឆ្នាំទី ៤៥ហៅថា បច្ឆឹមពោធិកាល; ទ្រង់ចូលបរិនិព្វានក្នុងឆ្នាំទី ៤៥នេះ; បូករួមព្រះជន្មពីកាលដែលទ្រង់មិនទាន់បានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធនៅឡើយ ចំនួន ៣៥ឆ្នាំផ្សំមកផងត្រូវជា ៨០ឆ្នាំគត់។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធកិច្ច
t_pron: [ពុត-ធៈ-កិច]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
កិច្ចរបស់ព្រះពុទ្ធ គឺការរវល់សម្រាប់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ មានស្ដេចយាងចេញបិណ្ឌបាតពីព្រលឹមនិងទ្រង់ត្រាស់សម្ដែងធម៌ប្រទានពុទ្ធបរិស័ទជាដើម; ពុទ្ធកិច្ច មាន ៥យ៉ាង ១បុរេភត្តកិច្ច កិច្ចដែលព្រះពុទ្ធត្រូវបំពេញក្នុងពេលមុនភត្ត គឺតាំងពីពេលអរុណរះទៅដល់នឹងពេលថ្ងៃត្រង់។ ២បច្ឆាភត្តកិច្ច កិច្ចដែលព្រះពុទ្ធត្រូវបំពេញក្នុងពេលខាងក្រោយភត្ត គឺតាំងពីថ្ងៃបែរពីត្រង់ទៅទល់នឹងល្ងាច (ព្រលប់)។ ៣បុរិមយាមកិច្ច កិច្ចដែលព្រះពុទ្ធត្រូវបំពេញក្នុងយាមខាងដើមនៃរាត្រី គឺតាំងពីពេលព្រលប់ទៅទល់នឹងពេលកណ្ដាលអធ្រាត្រ។ ៤មជ្ឈិមយាមកិច្ច កិច្ចដែលព្រះពុទ្ធត្រូវបំពេញក្នុងយាមកណ្ដាលនៃរាត្រីគឺពេលកណ្ដាលអធ្រាត្រ។ ៥បច្ឆិមយាមកិច្ច កិច្ចដែលព្រះពុទ្ធត្រូវបំពេញក្នុងយាមខាងចុងនៃរាត្រី គឺតាំងពីពេលបន្ទាប់អំពីកណ្ដាលអធ្រាត្រទៅទល់នឹងពេលអរុណរះ។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធង្កូរ
t_pron: [ពុត-ធ័ង-កូ]
t_source: (បា. ពុទ្ធង្កុរ < ពុទ្ធ "ព្រះពុទ្ធ" + អង្កុរ "ពន្លក, ទំពាំង"; សំ. ពុទ្ធាង្កុរ)
t_pos: ន.
t_exp:
ពន្លកព្រះពុទ្ធ គឺព្រះពោធិសត្វដែលបម្រុងនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធក្នុងអនាគតកាលជាប្រាកដ (ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.) :

t_exam:
ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ, សុមេធតាបសនេះជាពុទ្ធង្កូរនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធមាននាមថា គោតម ...(ទំនាយព្រះពុទ្ធទីបង្ករទាយឱ្យសុមេធតាបស)។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធចក្រ
t_pron: [ពុត-ធៈ-ច័ក]
t_source: (សំ.; បា. ពុទ្ធចក្ក)
t_pos: ន.
t_exp:
អំណាចព្រះពុទ្ធសាសនាដែលដឹកនាំពុទ្ធសាសនិកឱ្យជឿនលឿនទៅកាន់សេចក្ដីបរិសុទ្ធហាក់ដូចជារទេះមានកង់ជាគ្រឿងវិលនាំទៅ (ជាគូគ្នានឹង អាណាចក្រ)។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធជិនោរស
t_pron: [ពុត-ធៈ-ជិ-នោ-រស់]
t_source: (បា. ពុទ្ធ + ជិន + ឱរស "បុត្រនៃព្រះពុទ្ធទ្រង់ឈ្នះសត្រូវ")
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ហៅបព្វជិតអ្នកប្រតិបត្តិត្រឹមត្រូវតាមពុទ្ធោវាទដោយប្រៀបថា ដូចជាបុត្របង្កើតរបស់ព្រះអង្គ; ហៅថា ពុទ្ធបុត្រ ក៏បាន (ព.ទេ.)។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធបញ្ញត្តិ
t_pron: [ពុត-ធៈ-ប័ញ-ញ៉ាត់]
t_source: (បា. ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ; សំ. ពុទ្ធប្រជ្ញប្ដិ)
t_pos: ន.
t_notes: (សរសេរជា ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ ក៏បាន ព.ផ្ទ. ពុទ្ធានុញ្ញាត)។
t_exp:
បម្រាមព្រះពុទ្ធ គឺវិន័យដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ហាមមិនឱ្យពួកបព្វជិតប្រព្រឹត្តកន្លង ព្រោះទ្រង់យល់ថាជាទោសដែលអ្នកបួសត្រូវវៀរ។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធព្យាករណ៍
t_pron: [ពុត-ធៈ-ព្យា-ក]
t_source: (បា. ពុទ្ធព្យាករណ; សំ. ពុទ្ធវ្យាករណ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ពុទ្ធទំនាយ ផង)។
t_exp:
ការសម្ដែងចង្អុលសេចក្ដីប្រាប់ឬសម្ដែងប្រាប់សេចក្ដីច្បាស់លាស់របស់ព្រះពុទ្ធ, ពាក្យដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងដោះស្រាយ, ទំនាយរបស់ព្រះពុទ្ធ។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធមាមកៈ
t_pron: [ពុត-ធៈ-មា-មៈ-កៈ]
t_source: (បា. មាមក)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នករាប់អានស៊ប់ចិត្តថាព្រះពុទ្ធជារបស់អាត្មាអញ គឺអ្នកជឿព្រះពុទ្ធសាសនាស៊ប់ :
t_exam: គេតែងនិយាយថា ខ្ញុំជាពុទ្ធមាមកៈ, ភរិយារបស់ខ្ញុំជាពុទ្ធមាមិកា។
t_notes:
(ហៅថា ពុទ្ធមាមកជន ក៏បាន។ បើស្ត្រីជា ពុទ្ធមាមិកា, វេវ. ពុទ្ធសាសនិក, ពុទ្ធសាសនិកា, ពុទ្ធសាសនិកជន, ពុទ្ធិក, ពុទ្ធិកា)។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធរតនៈ
t_pron: [ពុត-ធៈ-រៈ-តៈ-ណៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
រតនៈ គឺព្រះពុទ្ធ ឬកែវគឺព្រះពុទ្ធ (ព្រះពុទ្ធបានជាហៅថា រតនៈ ព្រោះព្រះអង្គបរិសុទ្ធប្រសើរដូចជាកែវឬពេជ្រដែលបរិសុទ្ធឥតមន្ទិល), គេច្រើននិយាយថា ព្រះពុទ្ធរត្ន, ព្រះធម៌រត្ន, ព្រះសង្ឃរត្ន (ព.ពុ.)។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធសករាជ
t_pron: [ពុត-ធៈ-សៈ-កៈ-រ៉ាច] ឬ [ពុត-ធៈ-ស័ក-ក្រាច]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. សករាជ ផង)។
t_exp:
ចំនួនថ្ងៃខែឆ្នាំរាប់តាំងពីក្រោយថ្ងៃដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ចូលបរិនិព្វានទៅបានមួយថ្ងៃរៀងមក។ ព្រះសក្យមុនីគោតមទ្រង់ចូលបរិនិព្វាននៅថ្ងៃអង្គារ ១៥កើតខែពិសាខឆ្នាំម្សាញ់រាប់ពីត្រឹមថ្ងៃ១រោចខែពិសាខនោះមកជាពុទ្ធសករាជ។ ទំនៀមរាប់ពុទ្ធសករាជដោយទៀតទាត់របស់ពួកពុទ្ធសាសនិកជន សម្រាប់ប្រើខាងរបៀបទេសនា ដែលហៅថា បកសករាជ រាប់យកចំណែករនោចខែមួយមុនប៉ះរួមនឹងខ្នើតខែបន្ទាប់នោះជា១ខែ គឺត្រូវរាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែពិសាខ មកដល់ ១៥កើតខែជេស្ឋ ជាមួយខែ។ល។ ពីថ្ងៃ១រោចខែចេត្រមកដល់១៥កើតខែពិសាខជាមួយខែ (ពេញជា ១ឆ្នាំ) រាប់យ៉ាងនេះរៀងរាល់ឆ្នាំ, បើរាប់ពីលើមកដល់ត្រឹមណា ត្រូវទុកថ្ងៃខែឆ្នាំនោះជាបច្ចុប្បន្នកាល មិនទាន់រាប់ពេញថាជាសករាជដែលកន្លងទៅហើយទេ, ដូចជាកាលពីក្នុងថ្ងៃ ១៥រោចខែស្រាពណ៍ ឆ្នាំមមីបន្ទាប់ឆ្នាំពុទ្ធបរិនិព្វានត្រូវរាប់ថា ពុទ្ធសករាជកន្លងទៅហើយបាន ១ឆ្នាំ ៣ខែ ១៤ថ្ងៃ (កន្លងទៅហើយបានប៉ុន្មាន ត្រូវថាតែត្រឹមប៉ុណ្ណោះ) ; តែបើប្រើខាងការសរសេរសំបុត្រចុតហ្មាយ, កត់ត្រាចុះក្នុងគម្ពីរក្បួនច្បាប់ទាំងពួងឬនិយាយស្ដីប្រាប់គ្នាតាមធម្មតានោះ ត្រូវរាប់ចេញចំនួនសករាជយកត្រឹមឆ្នាំមមី ដែលចូលក្នុងរវាងគម្រប់២នុ៎ះឯងថា ពុទ្ធសករាជ២ឆ្នាំ ឬ ពុទ្ធសករាជ២; បើប្រើអក្សរសង្ខេប ត្រូវសរសេរថា ព.ស. ២។


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធសាសនកាល
t_pron: [ពុត-ធៈ-សា-សៈ-ណៈ-កាល]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: កើតទាន់ពុទ្ធសាសនកាល។
t_notes: (ហៅថា ពុទ្ធសាសនសម័យ ក៏បាន)។
t_exp:
កាលឬសម័យដែលមានព្រះពុទ្ធសាសនា គឺកាលដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ចូលបរិនិព្វានទៅហើយ តែនៅមានធម៌វិន័យជាព្រះពុទ្ធសាសនា និងពួកពុទ្ធសាសនិក :


t_main: ពុទ្ធ
t_subword: ពុទ្ធានុញ្ញាត
t_pron: [ពុត-ធា-នុញ-ញ៉ាត]
t_source: (បា. ពុទ្ធ + អនុញ្ញាត)
t_pos: ន.
t_exam: វិន័យនេះជាពុទ្ធានុញ្ញាត (ព.វិ.ពុ.)។
t_notes: (ព.ផ្ទ. ពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ)។
t_exp:
វិន័យដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់អនុញ្ញាត គឺដែលទ្រង់យល់ព្រមឱ្យធ្វើ, ឱ្យប្រព្រឹត្ត, ឱ្យប្រតិបត្តិ ព្រោះទ្រង់យល់ឃើញថាមានប្រយោជន៍ :


t_main: ពុទ្ធឃោសៈ
t_pron: [ពុត-ធៈ-ឃោ-សៈ]
t_source: (បា. ពុទ្ធឃោស ឬ ពុទ្ធឃោសាចរិយ; សំ. ពុទ្ធឃោឞ ឬ ពុទ្ធឃោឞ + អាចាយ៌)
t_pos: ន.
t_exp:
នាមព្រះមហាថេរ ១អង្គជាអ្នកប្រាជ្ញធំ កើតនៅប្រទេសឥណ្ឌាប៉ែកកណ្ដាលក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១០នៃពុទ្ធសករាជ, បានឆ្លងទៅនៅឯលង្កាទ្វីបក្នុងសតវត្សរ៍នោះ គឺក្នុងកាលពុទ្ធសករាជ ៩៥៦ឆ្នាំ, រួបរួមគំនិតគ្នាជាមួយនឹងពួកលោកអ្នកប្រាជ្ញក្នុងលង្កាទ្វីប, បានប្រែគម្ពីរអដ្ឋកថាព្រះត្រៃបិដក អំពីភាសាសីហឡៈមកជាមគធភាសាចប់គ្រប់គ្រាន់, ព្រមទាំងបានតែងគម្ពីរឯទៀត មានគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ និងអដ្ឋកថា ធម្មបទជាដើម ទុកជាប្រយោជន៍ដ៏សំខាន់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា, មានជាប់តរៀងមកដល់សម័យសព្វថ្ងៃនេះ។ ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ទាំងឡាយក្នុងកម្ពុជប្រទេស បានយកនាមព្រះមហាថេរអង្គនេះមកតាំងជាសមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈ សម្រាប់មហាថេររូបណាមួយ ដែលចេះព្រះត្រៃបិដកមុតមាំ, ដោយទ្រង់ពេញព្រះរាជហ្ឫទ័យផង ហៅថា ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ មានជាប់រៀងដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។


t_main: ពុទ្ធជាត
t_pron: [ពុត-ធៈ-ជាត]
t_pos: ន.
t_exam: ផ្កាពុទ្ធជាត។
t_notes: (សៀម អ.ថ. ភុត-ថៈ-ឆាត)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សណ្ឋានជាវល្លិ ដើមរឹង ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកដើមឆ្អឹងពស់ ផ្កាល្អិតៗ សម្បុរស ក្លិនក្រអូបឆ្អិត, ជាឈើសម្រាប់ដាំក្នុងសួន ឬជិតផ្ទះលំនៅ :


t_main: ពុទ្ធិ
t_pron: [ពុត-ធិ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: ប្រីជា, ប្រាជ្ញា, ការយល់ :
t_exam:
មនុស្សមានពុទ្ធិ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) អ្នកសុទិដ្ឋិ ដែលមានពុទ្ធិ ប្រសើរឆើតឆាយ តែងមានយោបល់ យល់ការវែងឆ្ងាយ ញ៉ាំងជនទាំងឡាយ ឱ្យបានក្ដីសុខ។


t_main: ពុទ្ធិព្រឹទ្ធ
t_pron: [ពុត-ធិ-ព្រឹត]
t_source: (សំ. ពុទ្ធិវ្ឫទ្ធ, ឫ > រឹ = ព្រឹ; បា. ពុទ្ធិវុឌ្ឍ ឬ ពុទ្ធិវុទ្ធ)
t_pos: ន., គុ.
t_exp: សេចក្ដីចម្រើនប្រាជ្ញា, ចម្រើនការយល់។ អ្នកដែលចម្រើនដោយការយល់ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា ពុទ្ធិព្រឹទ្ធា)។
t_exam:
(ព.កា.) អ្នកពុទ្ធិព្រឹទ្ធ ដែលមានគំនិត ប្រសើរថ្លៃថ្លា បើជាឥត្ថី ពុទ្ធិព្រឹទ្ធា មានភាពដូចគ្នា រក្សាក្ដីសុខ។


t_main: ពុទ្ធិវិជ្ជា
t_pron: [ពុត-ធិ-វិច-ជា]
t_pos: ន.
t_exp:
មែកធាងទស្សនវិជ្ជាដែលសិក្សាអំពីនិយមន័យនៃពុទ្ធិនិងបញ្ញត្តិពាក់ព័ន្ធប្រភពនិងលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យរបស់ពុទ្ធិ ប្រភេទនិងកម្រិតនៃភាពត្រឹមត្រូវដែលអាចទទួលបានដែនកំណត់នៃពុទ្ធិ និងទំនាក់ទំនងជាក់លាក់រវាងអ្នកដឹងនិងកម្មវត្ថុដែលត្រូវដឹង។


t_main: ពុទ្ធោ!
t_pron: [ពុត-ធោ]
t_source: (បា. < ពុទ្ធ)
t_pos: ឧ.
t_exp: ពាក្យលាន់មាត់បន្លឺរកព្រះពុទ្ធ ដោយកើតសេចក្ដីសង្វេគខ្លាំង ឬដោយកើតទុក្ខព្រួយចិត្តខ្លាំង :
t_exam: ពុទ្ធោ!, ឱពុទ្ធោ!, ឱពុទ្ធោ ពុទ្ធោ!; ពុទ្ធោអើយ!, ឱពុទ្ធោអើយ! (អ.ថ. ពុត-ធោ-អ្ហើយ)។
t_notes:
(មានគេនិយាយថា កើតទុក្ខរកពុទ្ធោ; វាយរកពុទ្ធោ ព.សា.។ មានទំនៀមចាស់ទុំប្រដៅកូនចៅថា កាលណាបើមានផ្លេកបន្ទោរភ្លែតឡើង សម្គាល់ថា នឹងមានរន្ទះបាញ់បន្ទាប់នោះ, ត្រូវលាន់មាត់ថា ពុទ្ធោ ពុទ្ធោ! ដើម្បីកុំឱ្យរន្ទះបាញ់ត្រូវ, ឬក្រែងមានគ្រោះថ្នាក់ត្រូវរន្ទះបាញ់ស្លាប់ ក៏ឈ្មោះថា ស្លាប់គាប់ប្រសើរ ព្រោះបានរឭកដល់ព្រះនាមព្រះពុទ្ធ។ មានទំនៀមមួយផ្សេងទៀតថា កាលបើមនុស្សកម្លាំងតិចជិតទទួលមរណភាព, មានអ្នកស្រែកដាក់ជិតត្រចៀកថា ពុទ្ធោ! ពុទ្ធោ! ... ឬថា ពុទ្ធោ អរហំ! ... ហៅថា ស្រែកឱ្យធម៌ ជូនដំណើរបុគ្គល)។


t_main: ពុទ្រា
t_pron: [ពុត-ទ្រា]
t_source: (សំ.បា. ពទរ ឬជា ពទរា ក៏មាន)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមានផ្លែ ដើមមានបន្លា ផ្លែមូលៗប៉ុនផ្លែកន្ទួតព្រៃ សាច់ផុសៗ គ្រាប់រឹងស្រួយមានរសជូរឆ្ងាញ់ឬជូរអែម បរិភោគបាន, គេច្រើនចុចនឹងអំបិលបុកហើយទើបបរិភោគ; ប្រើធ្វើជាតំណាប់ក៏បាន។ ពុទ្រាមាន ២ប្រភេទគឺ ពុទ្រាធំ មានផ្លែធំៗមូលៗឬទ្រវែង; ពុទ្រាតូច មានផ្លែតូចៗមូលៗ។


t_main: ពុយ
t_pron: [ពុយ]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រេងសាំងមួយពុយ។
t_exp:
ធុងមួយប្រភេទធ្វើពីលោហធាតុឬប្លាស្ទិក មានរាងមូល ចំណុះប្រមាណ ២០០លីត្រ និងមានគម្របបិទ សម្រាប់ផ្ទុកប្រេងជាដើម :


t_main: ពុល
t_subscrip: 2
t_pron: [ពុល]
t_pos: កិ.
t_exam: ពុលបាយ, ពុលផ្សិត, ពុលរទេះ, ពុលរលក, ត្រីពុល។
t_exp:
ក្រពុលមុខ, ងងឹតមុខ, វិលមុខ, រង៉ាប់រងើ បណ្ដាលអំពីការបរិភោគឆ្អែតពេក, អំពីបរិភោគអាហារមានពិស, អំពីរលាក់ខ្លាំង, អំពីរលកយោលខ្លាំង, អំពីអួអាប់ខ្លាំង :


t_poly: ២)
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ហៅបុរសដទៃមិនមែនជាញាតិ ដែលមានវ័យក្មេងជាងមាតាបិតារបស់ខ្លួនក៏បាន ដោយទុកដាក់ថាដូចជាប្អូនរបស់មាតាបិតា។


t_main: ពូក
t_subscrip: 1
t_pron: [ពូក]
t_pos: ន.
t_exp: សេនាសនភណ្ឌដែលដេរញាត់គ, សំឡីឬកំណាត់អ្វីៗដែលទន់សម្រាប់ប្រើរងដំណេកឬរងបង្គុយ :
t_exam: ពូកគ, ពូកចំបើង, ពូកកំណាត់សំពត់; ពូកសម្រាប់គ្រែ, ពូកសម្រាប់គ្រែធម្មាសន៍, ពូករថ។
t_notes:
(មានពុទ្ធប្បញ្ញត្តិហាមមិនឱ្យភិក្ខុសាមណេរនិងឧបាសកឧបាសិកាអ្នករក្សាឧបោសថសីល ប្រើពូកញាត់គឬញាត់សំឡី, មានពុទ្ធានុញ្ញាតឱ្យប្រើពូកញាត់ស្មៅទន់ៗនិងចំបើង, ជក់ដូងជាដើមបាន)។


t_main: ពូជសាសន៍និយម
t_pron: [ពូច-សាស-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពូជនិយម, ការប្រកាន់យកតាមអំណះអំណាងមួយដែលយល់ថាមានឋានានុក្រមនៃសមត្ថភាពឬតម្លៃដែលកំណត់ដោយជីវសាស្ត្រក្នុងចំណោមពូជផ្សេងគ្នា :

t_exam:
ជាទូទៅ ពូជសាសន៍និយមឬពូជនិយមបង្ខំឬជំរុញឱ្យមានការភ័យខ្លាចនិងការស្អប់ខ្ពើម ហើយនាំទៅដល់អំពើហិង្សាឬអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ទ្រង់ទ្រាយធំៗ។


t_main: ពួច
t_subscrip: 1
t_pron: [ពួច]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចពួកមួយ ស្លឹកស្រួចៗ ផ្លែទុំមានរសផ្អែមលាយចត់បន្តិចៗ បរិភោគបាន, ខ្លះផ្លែធំ ខ្លះផ្លែតូចជាងបន្តិច ហៅថា ពួចធំ, ពួចតូច។


t_main: ពើប
t_pron: [ពើប]
t_pos: កិ.
t_exp: ប្រទះ, ចួបដោយឥតស្វែងរក, ឥតមានបំណង :
t_exam:
ដើរៗទៅ ស្រាប់តែពើប; ច្រើននិយាយថា ពើបប្រទះ, ពើបពះ។ (ព.កា.) ខំដើររលះ ស្រាប់តែពើបពះ ប្រទះពួកខ្មាំង ដឹងថាសត្រូវ ទើបស៊ូតតាំង ប្រយុទ្ធប្រឆាំង ខ្លាំងក្រៃឥតភ្លឹក។


t_main: ពៀរ
t_pron: [ពៀ]
t_source: (សំ. វៃរ; បា. វេរ)
t_pos: ន.
t_exp: ចំណងចិត្តក្រោធដែលចងដោយព្យាបាទបម្រុងនឹងសងសឹកវិញ, ចំណងចិត្តជាសត្រូវ :
t_exam:
ចងពៀរ, ស្រាយពៀរ, មនុស្សមានពៀរ។ រួចចាកពៀរ ព្រោះស្រាយពៀរ កាលបើបានជាចងពៀររួចទៅហើយ ដែលបានរួចរដោះចាកពៀរលែងមានតទៅទៀត ព្រោះស្រាយចំណងពៀរនោះឱ្យជ្រះស្រឡះចេញ បើមិនស្រាយចេញទេ ពៀរក៏ចេះតែមានតៗទៅទៀត (ព.ពុ.) ; (ព.កា.) ថា ទីឃាវុកុមារ មានវិចារណ៍ចៀសពៀរបាន ទើបមានសុខក្សេមក្សាន្ត បានសោយរាជ្យគ្រងរដ្ឋពីរ។ (រឿងទីឃាវុកុមារនិងព្រះបាទព្រហ្មទត្ត ក្នុងទីឃាវុកុមារជាតក ជាពុទ្ធភាសិត)។


t_poly: ២)
t_pos: ប.
t_exam: អ្នកចេះពាក្យពេចន៍។
t_notes: (ឱ្យជិតប្រភពដើមជាងជា ព័ចន៍ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ។ ម.ព. ព័ចន៍ ផង)។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ពាក្យ ថា ពាក្យពេចន៍ គឺពាក្យសម្ដីផ្សេងៗ, ពាក្យសម្ដីដែលមានបែបមានយ៉ាង ឬសម្ដីថ្វីមាត់ :


t_main: ពេជ្រញាណ
t_pron: [ពេច-ញាណ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីដឹងយ៉ាងមុតមាំជ្រាលជ្រៅ, ប្រាជ្ញាយល់ដឹងយ៉ាងភ្លឺថ្លាចាក់ធ្លុះរាល់បញ្ហាផ្សេង ប្រៀបដូចកាំរស្មីពេជ្រ :

t_exam:
ព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់មានពេជ្រញាណជ្រាបច្បាស់រាល់បញ្ញាពិបាកៗ ហើយអាចដោះស្រាយបានរាល់បញ្ហាទាំងអតីត បច្ចុប្បន្ន និងអនាគត។


t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exam: ទឹកពេញពាង, អង្ករពេញតៅ, ឆ្អែតពេញពោះ; មនុស្សអង្គុយពេញរោង។
t_exp:
ដែលដល់ចំនួន, ដល់មាត់, ដល់កណ្ដាប់មាត់, បរិបូណ៌, គ្រប់គ្រាន់, មានសព្វអន្លើ, ឥតមានសល់ចន្លោះ, មិនខ្វះខាត :


t_main: ពេទ្យ
t_pron: [ពែត]
t_source: (សំ. វៃទ្យ; បា. វេជ្ជ)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកចេះប្រើថ្នាំរម្ងាប់រោគ, អ្នកចេះវិទ្យាព្យាបាលជំងឺ, គ្រូមើលជំងឺ :
t_exam: ថ្នាំពេទ្យ, គ្រូពេទ្យ, ពេទ្យហ្ម, មន្ទីរពេទ្យ។
t_notes:
(ពាក្យសំស្ក្រឹត កាលបើមានស្រៈ អៃ នៅពីខាងដើមដូច វៃទ្យ ជាដើមនេះ ជួនអានឮសូរជាស្រៈ អៃ ជួនឮសូរជាស្រៈ អេឬអែ តាមគួរដល់សូរសព្ទស្រួលមាត់ថា, ដូចជា ចៃត្យ អានថា ចៃត្យ៉ៈ ក៏បាន, ថា ចែត្យ៉ៈ ក៏បាន ខ្មែរអានថា ចៃដីឬចែដី; សៃន្យ, សៃន្យា សំ. អានថា សែន្យ៉ៈ, សែន្យ៉ា ខ្មែរប្រើក្លាយមកជា ស្រែន្យ, ស្រែន្យា "សេនីយ, សេនា", ប្រើជាឋានន្តរ គឺងារមន្ត្រីជា ស្រែន្យភក្ដី, ស្រែន្យសង្គ្រាម, ស្រែន្យានុជិត, ស្រែន្យានុរក្ស; ជៃន អ.ថ. ជេនឬជែន "អ្នកជឿកាន់តាមលទ្ធិគ្រូដើមឈ្មោះ ជិនៈ បរិស័ទរបស់គ្រូឈ្មោះ ជិនៈ; សៃំហឬសៃង្ហ អ.ថ. សែង្ហ "អ្វីៗជាសរីរាវយវៈរបស់សីហៈ"។ ដោយហេតុនេះ, ពាក្យសំស្ក្រឹតថា វៃទ្យ, ខ្មែរប្រើផ្លាស់ វ ជា ព, អៃ ជា អេ ឬជា អែ ផ្សំជា ពេទ្យឬពែទ្យ ក៏បាន អ.ថ. ពែត ដូចគ្នាទាំង២, យើងអាចសរសេរជា ពេទ្យ ក៏បាន ជា ពែទ្យ ក៏បាន តាមពេញចិត្តប្រើ។ ព្រោះហេតុមានវិធីឱ្យផ្លាស់សំឡេងស្រៈ អៃ ជា អែ បានយ៉ាងនេះឯង បានជាបុព្វបុរសខ្មែរយើងក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ដែលកំពុងជក់ចិត្តទៅរកសម្ដីសំស្ក្រឹតតាមលទ្ធិព្រាហ្មណិកនោះ ធ្លាប់អានធ្លាប់និយាយតាមសូរសព្ទសំស្ក្រឹត, ទោះឃ្លាតក្លាយសំឡេងខ្លះក៏ដោយ, លុះដល់ខ្មែរងាកបែរមកកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាប្រើការរៀនសូត្រតាមភាសាបាលីវិញ ក៏អានបាលីត្រង់ ព្យញ្ជនៈអឃោសៈ ដែលផ្សំជាមួយនឹងស្រៈ អេ ជាសូរ អែ ទៅអស់, ដូចជា កេតុ, ចេត្រ, ប្រេត, សេត, ស្វេត. ហេតុ អានឮសូរជា កែត, ចែត, ប្រែត, សែត, ស្វែត, ហែត។ល។ ដល់សម័យយើង, យើងក៏ពុំអាចកែប្រែសូរសព្ទទាំងនោះឱ្យឮតាមប្រភពដើមបានឡើយ ...)។


t_main: ពេទ្យមន្ទីរ
t_pron: [ពែ-ទ្យៈ-មន់-ទី]
t_source: (សំ. វៃទ្យ + មន្ទិរ)
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្ទះពេទ្យ, ផ្ទះសម្រាប់ពួកពេទ្យធ្វើការ (ហៅថា មន្ទីរពេទ្យ ឬ វេជ្ជមន្ទីរ, វេជ្ជគ្រឹះ, ពេទ្យគ្រឹះ, ពេទ្យាគារ ក៏បាន)។


t_main: ពៃ
t_subscrip: 1
t_pron: [ពៃ]
t_pos: ន.
t_exp: ឈ្មោះលុយបុរាណមួយបែបតម្លៃ២សេនសព្វថ្ងៃនេះ :
t_exam: ប្រាក់ ១ ពៃ។
t_notes:
(មានប្រើតែពីក្នុងបុរាណរាជ្យយូរហើយ។ ស. ពៃ អ.ថ. ផៃ "លុយតម្លៃ២អ័ដ្ឋ ស្មើនឹង៣សតាង្គសៀមសម័យបច្ចុប្បន្ន")។


t_main: ពៃសាលី
t_pron: [ពៃ-សា-ឡី]
t_source: (សំ. វៃឝាលី; បា. វេសាលី)
t_pos: ន.
t_exam: នគរពៃសាលី ឬ ក្រុងវេសាលី។
t_exp:
ឈ្មោះនគរមួយនៅដែនវជ្ជី (ប្រទេសឥណ្ឌា) ពីក្នុងពុទ្ធកាលឬសម័យក្រោយបន្ទាប់នោះមក; ក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា មានសេចក្ដីតំណាលចេញឈ្មោះនគរនេះជាញឹកញយ :

t_notes:
(នគរនេះបានជាមានឈ្មោះដូច្នេះ ព្រោះគេវាតទីឱ្យធំទូលាយអស់បីលើក; មកពីពាក្យដើមថា វិសាល "វាត, ពង្រីកឱ្យទូលាយ")។


t_main: ពៃស្រពណ៍
t_pron: [ពៃ-ស្រប់]
t_source: (សំ. វៃឝ្រវណ; បា. វេស្សវណ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. វេស្សវ័ណ ផង)។
t_exp:
ព្រះវេស្សវ័ណ គឺព្រះបាទកុវេរៈដែលពួកព្រាហ្មណ៍ទុកដាក់ថាជាទេវតាម្ចាស់ទ្រព្យ។ មនុស្សទាំងឡាយពីក្នុងសម័យបុរាណ យល់ដោយឡែកផ្សេងទៀតថា មានភូមទេវតាពួកមួយដែលអាស្រ័យនៅនឹងទីស្រែចម្ការ ជាម្ចាស់លើស្រូវនិងដំណាំទាំងពួង, ក៏នាំគ្នាហៅពួកភូមទេវតានោះថា ព្រះពៃស្រពណ៍; អ្នកខ្លះយល់ថាស្រូវជាម្ចាស់លើទ្រព្យទាំងអស់ ព្រោះស្រូវជាដើមទ្រព្យ, ក៏ហៅស្រូវថា ព្រះពៃស្រពណ៍; អ្នកខ្លះយល់ផ្សេងទៅទៀតថា គោជាសត្វសម្រាប់ទឹមភ្ជួររាស់ នាំឱ្យបានកើតជាស្រូវ, គួរទុកដាក់គោ ថាជាម្ចាស់ទ្រព្យ ក៏ហៅគោថា ពៃស្រពណ៍ ដែរ។


t_main: ពោង
t_subscrip: 2
t_pron: [ពោង]
t_poly: ១)
t_exam: បោះពោង, ចងពោង។
t_exp:
កំសួលដែក ឬស័ង្កសី មានសណ្ឋានស្រួចជ្រលមលើក្រោម ប៉េងត្រង់កណ្ដាល ផ្សារភ្ជិតទឹកជ្រាបចូលពុំបាន សម្រាប់បោះបង្គោលចងបណ្ដែតក្នុងទឹកជាគ្រឿងសម្គាល់បង្ហាញផ្លូវនាវាឱ្យដឹងថាជ្រៅរាក់ :


t_main: ពោង
t_subscrip: 4
t_pron: [ពោង]
t_pos: ន.
t_exam: ពោងស្ករ។
t_notes: (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ គុក ថា គុកស្ករ, គុកដាំស្ល)។
t_exp:
ចង្ក្រានធំធ្វើដោយដីស្អិតបន្ទើតលើផ្ទៃដីសម្រាប់ដាំខ្ទះធំរម្ងាស់ទឹកត្នោតធ្វើស្ករ ឬសម្រាប់ដាំខ្ទះស្លដណ្ដាំ :


t_main: ពោត
t_subword: ពោតសាលី
t_pron: [ពោត-សា-ឡី]
t_pos: ន.
t_exam: ពោតសាលីជាដំណាំងាយដាំ ធន់នឹងអាកាសធាតុនិងជំងឺ។
t_exp:
ពោតមួយប្រភេទជាពួកដំណាំឧស្សាហកម្ម មានផ្លែជាចង្កោមៗដូចផ្លែរពាក់ ប្រើចម្រាញ់ជាសារធាតុផ្សំផលិតស្រាបៀរ, ដើមនិងស្លឹកប្រើជាចំណីគោក្របីបាន :


t_main: ពោតកំបោរ
t_pron: [ពោត-កំ-បោ]
t_pos: ន.
t_exp:
ចំណីមួយបែបធ្វើដោយគ្រាប់ពោតទុំស្ងោរនឹងទឹកកំបោរ។ ពេលបរិភោគ គេអាចរោយស្ករស ដូងទុំ ល្ង ឬអាចបរិភោគជាមួយផ្អកត្រសក់ឬឆៃប៉ូវទៅតាមចំណូលចិត្ត។


t_main: ពោតបារាំង
t_pron: [ពោត-បា-រ៉ាំង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះដំណាំមានផ្លែបរិភោគជាបន្លែឬអន្លក់ ផ្លែរាងមូលទ្រវែងជ្រុងៗដូចននោងជ្រុង ទំហំប៉ុនម្រាមដៃ មានប្រភពពីតំបន់អាហ្វ្រ៊ិក ប្រទេសអេត្យូពី។ ខ្លះហៅ អូក្រា ឬ ដៃនាង។


t_main: ពោធិវ័ង្ស
t_pron: [ពោ-ធិ-វ័ង]
t_source: (បា. < ពោធិ + វំស "វង្សនៃពោធិ")
t_pos: ន.
t_exam: សម្ដេចព្រះពោធិវ័ង្ស។
t_exp:
ឋានន្តរទីរាជាគណៈសម្រាប់ឯកថ្នាក់ខ្ពស់ក្នុងកម្ពុជប្រទេស សម្រាប់បព្វជិតជាមហាថេររូបណាមួយ អ្នកចេះចាំធម៌វិន័យស្ទាត់ប្រាកដ ដែលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោសតាំង : ព្រះពោធិវ័ង្ស; ជួនកាលឡើងសមណស័ក្ដិដល់ទីសម្ដេចក៏មាន :


t_main: ពោធិសត្វ
t_pron: [ពោ-ធិ-ស័ត]
t_source: (សំ.; បា. ពោធិសត្ត)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលមានចិត្តឬមានសេចក្ដីប្រាថ្នាជាប់នៅក្នុងពោធិ គឺអ្នកដែលកំពុងខំប្រឹងបំពេញបារមី បម្រុងនឹងបានត្រាស់ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; បើទុកជាភ្លាត់ជាតិទៅកើតជាតិរច្ឆាន ក៏គង់នៅហៅថា ពោធិសត្វ ដែរ ព្រោះមានបំណងនោះជាប់នៅមិនបាត់។


t_main: ពោធិ៍
t_pron: [ពោ]
t_source: (សំ.បា. ពោធិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ពោធិ៍បាយ ផង)។
t_exp:
ឈើដែលព្រះមហាសត្វគង់អាស្រ័យក្នុងម្លប់ ទ្រង់ក៏បានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ។ ឈើដែលហៅថា ពោធិ៍ៗ សព្វថ្ងៃនេះ តាមឈ្មោះដើមហៅថា អស្សត្ថ ឬ អស្សត្ថព្រឹក្ស តែដោយហេតុដែលព្រះសក្យមុនីគោតមទ្រង់បានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធក្នុងម្លប់នោះ ក៏ក្លាយឈ្មោះថា ពោធិ៍ ឬ ពោធិទ្រុម, ពោធិព្រឹក្ស រៀងមក។


t_main: ពោធិ៍បាយ
t_pron: [ពោ-បាយ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ពោធិ៍ ផង)។
t_exp:
អស្សត្ថព្រឹក្ស។ ខ្មែរច្រើនហៅពោធិ៍មួយប្រភេទស្លឹកតូចៗថា ពោធិ៍បាយ; ពោធិ៍ដែលមានស្លឹកធំៗច្រើនហៅថា ពោធិ៍ធំ។


t_main: ពោធិ៍សាត់
t_subscrip: 1
t_pron: [ពោ-សាត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, នៅជាខាងកើតខេត្តបាត់ដំបង។ តាមពាក្យបរម្បរាពីព្រេងនាយតំណាលថា មានដើមពោធិ៍តូចមួយ រសាត់ច្រាសទឹកមកជាអស្ចារ្យប្លែក, គេបានស្រង់យកទៅដាំនៅទីមួយ, ដោយហេតុនេះ ទើបឱ្យឈ្មោះភូមិប្រទេសនុះថា ពោធិ៍រសាត់ ព្រោះពាក្យថា រសាត់និងសាត់ នេះជាពាក្យតែមួយប្រើជួសគ្នាបាន។ លុះចំណេរកាលយូរអង្វែងមក ក្លាយជា ពោធិ៍សាត់; សព្វថ្ងៃនេះ តាំងជាទីរួមខេត្តហៅថា ខេត្តពោធិ៍សាត់។


t_main: ពោធិ៍សាត់
t_subscrip: 2
t_pron: [ពោ-សាត់]
t_pos: ន.
t_exam: ក្រូចពោធិ៍សាត់។
t_exp:
ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ព្រោះក្រូចប្រភេទនេះកើតមាននៅខេត្តពោធិ៍សាត់ជាដំបូងបង្អស់។ (គួរកុំហៅថា ខេត្តពោធិសត្វ, ក្រូចពោធិសត្វ ព្រោះ ពោធិ៍សាត់ និង ពោធិសត្វ ទាំងពីរនេះមានអត្ថន័យផ្សេងគ្នាឆ្ងាយណាស់) :


t_main: ពោល្យំ
t_pron: [ពោ-ល្យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំដើមតូចៗ ស្លឹកឆែកៗជាសំណុំក្រញុលៗក្លិនប្រហើរ ប្រើជាគ្រឿងអប់; មានពីរយ៉ាងគឺ ពោល្យំស្លឹកល្អិត, ពោល្យំស្លឹកធំ។


t_main: ពោះ
t_subscrip: 1
t_pron: [ពោះ]
t_pos: ន.
t_exam: ឈឺពោះ, ហើមពោះ, ចុកពោះ, សៀតពោះ, ចម្អែតពោះ។
t_exp:
(វេជ្ជ.) ផ្នែកនៃដងខ្លួនស្ថិតនៅចន្លោះទ្រូងនិងឆ្អឹងត្រគាកដែលក្នុងនោះមានប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ ប្រព័ន្ធទឹកមូត្រ និងសរីរាង្គដទៃទៀត។


t_main: ពោះ
t_subscrip: 1
t_subword: ពោះគោពោះក្របី
t_pron: [ពោះ-គោ-ពោះ-ក្រ-បី]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) និយាយពីមនុស្សល្មោភស៊ី ដែលបរិភោគអាហារញឹកញយពេកបន្តិចស៊ីនេះបន្តិចស៊ីនោះ ខុសពេលខុសទម្លាប់ ឬមនុស្សដែលបរិភោគអាហារច្រើនហួសប្រមាណ (ព.ទ្រ.)។


t_main: ពោះភ្លាញ
t_pron: [ពោះ-ភ្លាញ]
t_pos: ន.
t_exam: កើតពោះភ្លាញ។
t_exp:
ឈ្មោះរោគពិសមួយប្រភេទ កើតនៅចុងម្រាមដៃ ពង់ដោរហើមទ្រមីង, បើធ្លាយខ្ទុះហើយ បែករីកស្ទាញ ធ្វើទុក្ខឈឺចាប់ពើតខ្លាំង; រោគនេះ កាលបើទើបកើតភ្លាមៗ គេច្រើនយកល័ខស្រម៉ដុសឱ្យខាប់ហើយជ្រលក់សំឡីរុំ ដើម្បីឱ្យត្រជាក់ ស្វិតសះជា :


t_main: ពោះម៉ាយ
t_pron: [ពោះ-ម៉ាយ]
t_pos: គុ., ន.
t_exp: បុរសដែលប្រពន្ធបាត់បង់ចោល (ស្លាប់ប្រពន្ធ) ឬលែងគ្នា :
t_exam: ប្រុសពោះម៉ាយ; នៅជាពោះម៉ាយ។
t_notes:
(និយាយដោយបរិយាយតាមដំណើរថា ពោះម៉ាយស្លាប់ប្រពន្ធ, ពោះម៉ាយលែងប្រពន្ធ, ពោះម៉ាយប្រពន្ធលែង។ ម.ព. មេម៉ាយ ផង)។


t_main: ពោះវៀន
t_pron: [ពោះ-វៀន]
t_pos: ន.
t_exp:
អាការៈក្នុងពោះមនុស្សឬសត្វចំពួកខ្លះ, មានសណ្ឋានជាឡត ជាប់តពីក្រពះនៅទ្វារឧច្ចារៈ; មានពីរប្រភេទគឺ ពោះវៀនតូច នៅត្រង់ប៉ែកខាងលើ, ពោះវៀនធំ នៅត្រង់ប៉ែកខាងក្រោម។


t_main: ពោះវៀន
t_subword: ពោះវៀនតូច
t_pron: [ពោះ-វៀន-តូច]
t_pos: ន.
t_exam: ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវស្វែងយល់ពីជំងឺដំបៅក្រពះនិងពោះវៀនតូច។
t_exp:
ពោះវៀនដែលឋិតនៅផ្នែកខាងក្រោមនៃប្រដាប់រំលាយអាហារ តពីចុងក្រពះរហូតដល់រន្ធគូថ សម្រាប់បឺតស្រូបយកសារធាតុអាហារនិងវីតាមីនដើម្បីចិញ្ចឹមសព៌ាង្គកាយ។ ពោះវៀនតូចចែកជាបីផ្នែកសំខាន់ៗ ហើយមានមុខងារផ្សេងៗគ្នា :


t_main: ពោះអំបែង
t_pron: [ពោះ-អំ-បែង]
t_pos: ន.
t_exam: វល្លិពោះអំបែង។
t_exp:
ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកឆែកៗក្លិនហាងក្រពុល ផ្លែមានសំបកស្ដើងប៉ោងស្ដុល, កាលបើចាប់ច្របាច់ឬជាន់ បែកឮសូរផស :


t_main: ពៅ
t_subscrip: 2
t_pron: [ពៅ]
t_pos: ន.
t_exam: បោះពៅដាំស្ល។
t_exp:
ឈើស្រស់ឬឫស្សីស្រស់បីកំណាត់ដែលគេសម្រួចបោះភ្ជាប់នឹងដី ធ្វើជាចង្ក្រានបណ្ដោះអាសន្ន ប្រើការដាំស្ល, សម្រាប់អ្នកដំណើរ :


t_main: ពុំ
t_pron: [ពុំ]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: មិន, ឥត :
t_exam:
ទៅពុំខាន, ធ្វើពុំកើត, ពុំប្រសើរ, ពុំគាប់ចិត្ត, ពុំយូរប៉ុន្មាន, ពុំសូវល្អ, មានជាដរាបពុំដែលដាច់, ធ្វើដូច្នេះទៀតពុំបានឡើយ។ល។

t_notes:
(តាមទម្លាប់ប្រើ, បើអ្នកតូចនិយាយស្ដីក្នុងសំណាក់ឥស្សរជន តែងប្រើពាក្យ ពុំ ជាជំនួសពាក្យ មិន ជាដរាប ដូចជា ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំពុំដែលបានឃើញ; ខ្ញុំព្រះបាទម្ចាស់ពុំដែលបានទៅ; ការនោះខ្ញុំបាទធ្វើពុំកើត; សេចក្ដីគួរពុំគួរសូមអភ័យទោស។ល)។


t_main: ពុំងា
t_pron: [ពុំ-ងា]
t_pos: គុ.
t_exp: ស្ងួនភ្ងា; ប្រសើរ, ថ្លៃថ្លា, ឆើតឆាយ (ច្រើនហៅស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់ដោយថ្នមចិត្ត) :
t_notes: (ម.ព. ភ្ងាប្រិយ ផង)។
t_exam:
កែវពុំងា, ប្អូនពុំងា, ពៅពុំងា, មាសពុំងា ... (ព.កា.) ហៃប្អូនមាសពុំងា បងសូមលាកែវពិសី ត្រឡប់ទៅបុរី សូមប្អូនស្រីនាងកុំឃាត់។


t_main: ពុំចេរ
t_subscrip: 1
t_pron: [ពុំ-ចេ]
t_pos: ឈ.
t_exp: (ព.បុ.) សូមឱ្យតែ, តាមតែ។ ប្រើក្នុងពាក្យកាព្យនិងពាក្យរាយ :
t_exam:
ខ្ញុំសូមក្រាបលាទៅ ផ្ញើរាជ្យនៅក្សត្រថ្លៃថ្លា ពុំចេរទ្រង់មេត្តា អត់ទោសប្រោសសត្វជាខ្ញុំ (សាស្ត្រាភោគកុលកុមារ)។ រីអញខ្ញុំនេះប្រណិប័តន៍តាមសុចរិតតែសព្វថ្ងៃ ពុំចេរនឹងទ្រង់មេត្តាប្រោសអត់ទោសអញខ្ញុំមទ្រីក្នុងគ្រានេះម្ដងហោង (មហាវេស្សន្តរជាតក កណ្ឌមទ្រីបព្វៈ)។


t_main: ពុំចេរ
t_subscrip: 2
t_pron: [ពុំ-ចេ]
t_pos: កិ.
t_exp: ពុំដឹង, ពុំចេះ, ពុំស្គាល់ :
t_exam:
(ព.កា.) ប្រើដឹងតុលហាប ប្រើដឹងខ្ពស់ទាប មានភ្នែកយល់ល្អ ទោះដឹងទឹកមាស ពុំចេរនូវថ្ម ទោះដឹងដី-ស ពុំចេរសំបុត្រ។ ធ្វើស្រែមើលស្មៅ សន្តានមើលផៅ បម្រើមើលពុត ទោះដឹងពុតជា ពុំចេរពុតត្បុត ដឹងចិត្តបរិសុទ្ធ ពុំចេរឥរិយា។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធ នៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ពុំនោះ
t_pron: [ពុំ-នោះ]
t_pos: ឈ.
t_exp:
មួយទៀត, មួយវិញទៀត, មួយវិញសោត, បើមិនដូច្នោះ។ ពាក្យជាសន្ធានសម្រាប់ប្រើតសង្កត់សេចក្ដីបន្ទាប់អំពីពាក្យ ឬ, ឬក៏, ឬថា; ប្រើរៀងបន្តគ្នាតាមលំដាប់មុនក្រោយគឺពាក្យ ឬ ត្រូវរៀងមុន, ឬក៏ រៀងត្រង់ទី ២, ពុំនោះ ត្រង់ទី ៣, ពុំនោះសោតត្រង់ទី ៤:

t_exam:
ត្រូវចាត់បម្រើឱ្យទៅប្រាប់, ឬផ្ដាំផ្ញើនឹងមនុស្សអ្នកទៅមក, ឬក៏សរសេរសំបុត្រឱ្យបម្រើយកទៅ, ពុំនោះផ្ញើនឹងគេអ្នកទៅមក, ពុំនោះសោតបិទតែមប្រិ៍ផ្ញើតាមប្រៃសណីយ៍ក៏បាន។


t_main: ពុំសែន
t_subscrip: 2
t_pron: [ពុំ-សែន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះជ័រមួយប្រភេទ កើតអំពីការស្លលាយកប៌ូរនិងថ្នាំឯទៀតៗខ្លះផង ធ្វើជាបន្ទះតូចៗ ស្ដើងៗ មានសម្បុរ-សភ្លឺ ក្លិនក្រអូបឆួល, ធ្វើមកពីប្រទេសក្រៅ, សម្រាប់ប្រើធ្វើថ្នាំកែរោគខ្យល់ជាដើម; បើមកពីបរទេស ហៅថា ពុំសែនទេស។


t_main: ពំនួត
t_pron: [ពំ-នួត]
t_pos: ន.
t_exam: ពំនួតភ្លើង។
t_exp:
ប្រដាប់ធ្វើដោយបន្ទះឫស្សីឬឈើដែលស្ងួតស្រឹង មានមេ, កូន, អាចម៍កន្លង់ សម្រាប់ពួតយកភ្លើង; បន្ទះខាងក្រោមបិទជមជ្រុងខាងលើជាទ្រនុងហៅថា មេពំនួត, បន្ទះខាងលើឆ្កៀលជាក្រហូងពីខាងក្នុងដើម្បីដាក់អាចម៍កន្លង់ មានហែបពីខាងក្រោម ហៅថា កូនពំនួត, មានបន្ទះមួយទៀតដាក់អបផ្ទប់ពីលើ សម្រាប់កាន់ផ្គួបគ្នាសង្កត់ពួត :


t_main: ពំនួត
t_subword: សូវឱ្យភ្លើង កុំឱ្យពំនួត សូវឱ្យសាច់ត្រកួត កុំប្រាប់ព្រៃ
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) មានអត្ថន័យថា បើមិនទុកចិត្តទេសូវយកខ្លួនទៅជួយធ្វើកិច្ចការពេញកម្លាំង តែកុំប្រាប់ចំណេះនិងល្បិចដែលក្រដែលកំបាំង (ហៅថា ព្រនួត ក៏មាន តាមទម្លាប់ដោយស្រុក; ប៉ុន្តែគួរយល់ប្រភពពាក្យថា ពំនួត មកពី ពួត, បើ ព្រនួត មានតែមកពី ព្រួត, ឃើញថាពុំត្រូវទេ ត្រូវតែប្រើ ពំនួត វិញ; បើធៀបឱ្យឃើញច្បាស់, ដូចជា កំណាត់ មកពី កាត់, ទំនប់ មកពី ទប់, បែរជាភ្លាត់ប្រើជា ក្រណាត់, ទ្រនប់ ទៅវិញដូច្នោះដែរ, ខុសពីប្រភពរបស់ពាក្យ)។


t_main: ពំនោល
t_subscrip: 2
t_pron: [ពំ-នោល]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះកាព្យមួយយ៉ាង មានជើងបី គឺក្នុងមួយរបះមានឃ្លាបី, មានចួនបី, ឃ្លាទី ១, និងទី ៣មាន ៦ពាក្យ, ឃ្លាទី ២មាន ៤ពាក្យ : បទពំនោល, ដូចជា :

t_exam:
យក្សក្រោធច្រឡោតខ្លាំងក្រៃ ស្ទុះហោះចៀវច្រៃ ពួតដៃកំញើញគួរស្ញែង។ ស្រែកហ៊ោសន្ធាប់ឥតក្រែង ថាវ៉ឺយប្រស្ដែង ម្ដេចឯងពុំកោតចេស្ដា។


t_main: ពះ!
t_pron: [ពះ]
t_pos: ឧ.
t_exp:
ពាក្យស្រែកសន្ធាប់ដោយភ្ញាក់ ព្រោះបានពើបប្រទះខ្មាំងសត្រូវ, ចោរកំណាច ឬមនុស្សដែលមានទោសគេចពួន ឬពើបប្រទះសត្វសាហាវ; ពុំនោះស្រែកគំរាមឱ្យគេស្លុតស្លន់ :

t_exam:
ពះ! អាចោរ នៅៗនេះទេតើ!; ពះ! ចាប់វាឱ្យបាន! (ព.កា.) យមបាលក្រេវក្រោធសោះសា ទះមាត់ហើយថា ពះវាស្រីបាបអប្រិយ។ កាលដើមហងមិនស្រដី លុះយល់អគ្គី មឹងថាចីវរកូនឯង។ (សាស្ត្រាកាព្យសុបិនកុមារ)។


t_main: ព័ចន៍
t_pron: [ព័ច]
t_source: (សំ.បា. វចន)
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យ, សម្ដី :
t_notes: (ម.ព. ពេចន៍ ផង)។
t_exam:
(ព.កា.) ត្រូវប្រើពាក្យព័ចន៍ ប្រាស្រ័យនឹងសាច់ សន្តាននានា កុំឱ្យមានឆ្គង មោះហ្មងត្រង់ណា ទើបលោកហៅថា អ្នកមានមារយាទ។


t_main: ព័ត៌មានវិទ្យា
t_pron: [ព័រ-ដ-មាន-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រសិក្សាអំពីព័ត៌មាន។ ការសិក្សានៅទីនេះសំដៅលើបច្ចេកទេសប្រមូលផ្ដុំ រៀបចំ ដោះស្រាយ ទាក់ទងនឹងការកត់ត្រាតាមបែបឌីជីថល។


t_main: ព័រ
t_pron: [ព]
t_pos: ន.
t_exam: ជាតិព័រ, ពួកព័រ។
t_notes: (ក្នុងសម័យឥឡូវ រាប់ថាជាខ្មែរដូចគ្នា ស្មើគ្នាទាំងអស់)។
t_exp:
មនុស្សចុងស្រុកមួយពួកកើតនៅក្នុងអាណាខេត្តកម្ពុជរដ្ឋមានភាសាសម្ដីផ្សេងពីខ្មែរ រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកកួយ, រដែ, ស្ទៀង :


t_main: ព្កុល
t_pron: [ព្កុល]
t_source: (បា. ពកុល)
t_pos: ន.
t_exam: ផ្កាព្កុលជ្រុះក្រាលគួររើសយកមកដោតក្រងថ្វាយព្រះ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានផ្កាល្អិតៗ មានព័ណ៌លឿង មានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឆ្ងាញ់ ទោះបីស្ងួតក្រៀមហើយក៏នៅតែក្រអូបដែរ :


t_main: ព្នង
t_pron: [ព្នង]
t_pos: ន.
t_exp:
មនុស្សពួកមួយ កើតនៅក្នុងព្រៃ, ស្លៀកប៉ឹងវ័ណ្ឌ, មានសណ្ដាប់ធ្នាប់ផ្សេងពីពួកមនុស្សអ្នកស្រុក; ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ មាននៅព្រៃជាប់នឹងខេត្តក្រចេះ, ខេត្តស្ទឹងត្រែង។ តាំងពីប្រទេសកម្ពុជាមានឋានៈជាប្រទេសឯករាជ្យអព្យាក្រឹត្យ ព្រះរាជរដ្ឋាភិបាលសង្គមរាស្ត្រនិយម បានបញ្ញត្តឱ្យលែងហៅ ព្នង ឱ្យហៅថា ខ្មែរលើ វិញ, ពួកខ្មែរលើក៏មានសភាពលូតលាស់ចម្រើនតាមលំដាប់មក។


t_main: ព្នៀត
t_subscrip: 2
t_pron: [ព្នៀត]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.បុ.) ទីទួលទាប ឬទីដីដែលជាទួលទាប នៅជាប់ពីមាត់បឹងរាក់ប៉ាចរហាចទៅឬនៅជាប់ពីមាត់បឹងស្រែ នៅមានព្រៃរបោះៗ ជួនកាលគេកជាភូមិលំនៅឬគេកសាងជាវត្តព្រះភិក្ខុសង្ឃលើដីជាទួលនោះ គេហៅថា ភូមិព្នៀត, វត្តព្នៀត តាមឈ្មោះដើម។


t_main: ព្នៅ
t_pron: [ព្នៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើពួកមួយ ស្លឹកហាងប្រហើរ, ត្រួយឬស្លឹកខ្ចីប្រើធ្វើជាអន្លក់ឬរបោយបាន (បរិភោគទៅនាំឱ្យផាយខ្យល់ស្រួលខ្លួន), ផ្លែមានជ័រស្អិតនៅរុំគ្រាប់ កាលនៅខ្ចីមានរសហាងលុះដល់ទុំឡើងសម្បុរលឿងមានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយ មានសាច់ម៉ដ្ឋ, ប្រើជាចំណីឬជាថ្នាំកែរោគប្រដិតជាដើម; ព្នៅមានច្រើនប្រភេទផ្សេងៗគ្នាមាន ព្នៅពងមាន់, ព្នៅសណ្ដាយ ជាដើម។


t_main: ព្យញ្ជនាហារ
t_pron: [ព្យ័ញ-ជៈ-នា-ហា]
t_pos: ន.
t_exp: (ម.ព. ព្យញ្ជនៈ{¥¥}២{££})។
t_notes:
(ម.ព. សូបៈនិងសម្ល ផង។ បា. ឧត្តរិភង្គ ឈ្មោះម្ហូបគោកមួយប្រភេទក្នុង វិន័យពុទ្ធសាសនា ថាជា ព្យញ្ជនៈ ដែរ ប្រហែលជា ប្រហិត?)។


t_main: ព្យញ្ជនៈ
t_subscrip: 1
t_pron: [ព្យ័ញ-ជៈ-នៈ]
t_pos: ន.
t_exam: ព្យញ្ជនៈមានច្រើនយ៉ាង ដូចជា ព្យញ្ជនៈស្ទះឬផ្ទុះ ព្យញ្ជនៈស្ទះត្រដុស ជាដើម។
t_exp:
(ភាសា.) សូរដែលបន្លឺឡើងដោយមានទំនប់តិច ឬច្រើនអាស្រ័យទៅតាមរង្វះខ្យល់ដែលចេញពីសួត។ សូរព្យញ្ជនៈមិនអាចបន្លឺបានច្បាស់ទេ បើសិនជាគ្មានសូរស្រៈនៅអាស្រ័យជាមួយ :


t_main: ព្យត្តវោហារ
t_pron: [ព្យ័ត-តៈ-វោ-ហា]
t_source: (បា.; សំ. វ្យក្ដ + វ្យាហារ)
t_pos: ន.
t_exp: សម្ដីឈ្លាស; មនុស្សមានសម្ដីឈ្លាស, អ្នកឈ្លាសសម្ដី :
t_exam:
(ព.កា.) លោកសាស្ត្រាចារ្យ ព្យត្តវោហារថ្លែងការណ៍ក្បោះក្បាយ អស់ពួកនិស្សិត មានចិត្តរីករាយ រអាករពាយ ប្រាស្រ័យរកគ្នា។


t_main: ព្យសន៍
t_pron: [ព្យស់]
t_source: (បា. ព្យសន ឬ វ្យសន; សំ. វ្យសន)
t_pos: ន.
t_exp: ទុក្ខ; អំពើអាក្រក់; សេចក្ដីវិនាស; ពុតត្បុត, ពុតកំណាច :
t_exam:
ទូន្មានប្រដៅឱ្យអស់ព្យសន៍, មានពុតព្យសន៍។ (ព.កា.) ជនមានពុតព្យសន៍ តែងតែរំលស់ នូវសុខសួស្ដី នៅក្នុងទីណា ទីនោះអប្រិយ នាំឱ្យមានក្ដី ព្រួយខ្វល់ជានិច្ច។


t_main: ព្យាការី
t_pron: [ព្យា-កា-រ៉ី]
t_source: (សំ.បា. < ព្យាការី)
t_pos: ន.
t_exam: មហាម៉ាត់ជាព្យាការីសាសនាអ៊ិស្លាម។
t_exp:
ពាក្យប្រើនៅក្នុងសាសនាគ្រិស្ត, ជីហ្វ, អ៊ិស្លាមសំដៅដល់អ្នកដែលព្រះបញ្ជូនមកបង្រៀនមនុស្សលោកនិងទទួលសារពីព្រះមកចែកចាយដល់មនុស្សលោកផងដែរ :


t_main: ព្យាក្រឹតិ
t_pron: [ព្យា-ក្រិត]
t_source: (សំ. វ្យាក្ឫតិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ការពន្យល់, ការបំភ្លឺសេចក្ដី, ការអធិប្បាយបញ្ជាក់សេចក្ដីឱ្យភ្លឺច្បាស់, ដំណើរខៃសេចក្ដីឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់ :

t_exam:
ខ្ញុំបាទបានយល់សេចក្ដីនេះដោយសារព្យាក្រឹតិរបស់លោក។ (ព.កា.) ការណ៍នេះជ្រៅណាស់ ខ្ញុំបានយល់ច្បាស់ ដោយសារព្យាក្រឹតិ ដែលលោកណែនាំ ដោយក្ដីអាណិត ព្រោះលោកមានចិត្ត កបដោយមេត្តា។


t_main: ព្យាង្គ
t_pron: [ព្យាង]
t_source: (បា. វិ + អង្គ, វ > ព, ឥ > យ ផ្សំជា ព្យាង្គ; សំ. វិ + អង្គ, ឥ > យ ផ្សំជា វ្យាង្គ)
t_poly: ១)
t_remark: 1
t_exp:
អវយវៈជាសង្កាត់នៃពាក្យ គឺសូរនៃសម្ដីជាសង្កាត់តាំងពីមួយម៉ាត់ពីរម៉ាត់បីម៉ាត់ឡើងទៅ (មួយម៉ាត់ហៅ មួយព្យាង្គ, ពីរម៉ាត់ហៅ ពីរព្យាង្គ, ពី ៣ម៉ាត់ឡើងទៅហៅ ច្រើនព្យាង្គ ឬ ព្យាង្គច្រើន) ; ពាក្យមួយព្យាង្គដូចជា កត់, កប, កាត់, គង, ទំ, នំ ជាដើម ហៅថាឯកព្យាង្គ (ឯកៈព្យាង) ឬ ព្យាង្គទោល (បារ. Monosyllabe) ; ពាក្យពីរព្យាង្គដូចជា កំណត់, កាំបិត, គម្រប់, តំបន់, ទំនប់ ជាដើម ហៅថា ទ្វេព្យាង្គ (បារ. Dissyllabe) ; ពាក្យច្រើនព្យាង្គ ឬព្យាង្គច្រើនរាប់តាំងពី ៣ម៉ាត់ឡើងទៅដូចជា កន្ទាទូក, កន្ទុំរុយ, កន្ទក់កន្ទេញ, អង្ក្រេមអង្ក្រម, អំពិលអំពែក ជាដើម ហៅថា ពហុព្យាង្គ (ពៈហ៊ុព្យាង) "ព្យាង្គមានសូរច្រើនម៉ាត់" (បារ. Polysyllabe)។ ព្យាង្គរបស់ពាក្យកំណត់ឈ្មោះមានត្រឹមតែ ៣យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។


t_main: ព្យាធិធម៌
t_pron: [ព្យា-ធិ-ធ័រ]
t_source: (បា.សំ; បា. ព្យាធិធម្ម; សំ. វ្យាធិធម៌)
t_pos: ន.
t_exp:
ជំងឺដែលមានជាធម្មតាប្រចាំរូប គឺកាលបើមានរូបហើយ រមែងមានជំងឺតម្កាត់ជាធម្មតា នឹងចៀសវាងឱ្យរួចផុតពុំបានឡើយ។


t_main: ព្យាបទ
t_pron: [ព្យា-បត់]
t_source: (សំ. វ្យាបទ៑)
t_pos: ន.
t_exp: មរណៈ :
t_exam:
(ព.កា.) រីឯព្យាបទ តែងមានប្រាកដ ចៀសវាងមិនផុត ទោះបីទេព្តា ទោះបីព្រះពុទ្ធ ដែលទ្រង់បរិសុទ្ធ ក៏ចៀសពុំរួច។


t_main: ព្យាបារ
t_pron: [ព្យា-បា]
t_source: (បា.សំ. វ្យាបារ)
t_pos: ន.
t_exam: ទទួលព្យាបារ, ធ្វើព្យាបារ។
t_exp:
កិច្ចការ; ដំណើរទទួលធ្វើកិច្ចការផ្សេងៗ, ការទទួលធុរៈ, ទទួលរ៉ាប់រង; សេចក្ដីខ្វល់ខ្វាយ, ខ្នះខ្នែង; ឧបាយ :


t_poly: b
t_pos: កិ.
t_exam: អ្នកព្យាបាល, អ្នកព្យាបាលជំងឺ។
t_exp:
ខ្មែរច្រើនប្រើពាក្យនេះចំពោះការថែរក្សាជំងឺ, ការទ្រាំជំងឺ; ប្រើជា កិ. ថា "រក្សាជំងឺ, ទ្រាំជំងឺ" ក៏បាន; ហៅមនុស្សអ្នករក្សា, ថែទាំ, ទ្រាំជំងឺក៏បាន :


t_main: ព្យាមប្បភា
t_pron: [ព្យា-ម័ប-ប៉ៈ-ភា]
t_source: (បា.សំ. ព្យាមប្រភា)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ សុវិសុទ្ធសាស្តា មានព្យាមប្បភា តាមធម្មតាជានិរន្តរ៍។
t_exp:
រស្មី ឬពន្លឺដែលផ្សាយចេញមួយព្យាមជុំវិញ គឺរស្មីប្រក្រតីដែលផ្សាយចេញអំពីព្រះសរីរកាយនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ (ព.ពុ.) :


t_main: ព្យោម
t_pron: [ព្យោម]
t_source: (សំ. វ្យោមន៑)
t_pos: ន.
t_exp: អាកាស, មេឃ, ទឹកដែលស្ថិតនៅឯអាកាស មិនទាន់ធ្លាក់ចុះដល់មក :
t_exam:
កណ្ដាលព្យោម ឬ ព្យោមា, ព្យុះព្យោមា។ (ច្រើនតែប្រើក្នុងកាព្យ) មានព្យុះព្យោមា រម្លើងគ្រឹហា រលំបាក់បែក វិនាសទ្រព្យធន ពេកពន់អនេក ព្យុះព្យោមចម្លែក ពុំធ្លាប់ឃើញឡើយ។


t_main: ព្រត
t_subword: ប្រព្រឹត្តមិនឱ្យល្អៀងអំពីព្រត
t_exp:
ប្រព្រឹត្តមិនឱ្យមានមោះហ្មងឃ្លាតចាកសីលធម៌របស់អ្នកបួស (ច្រើនប្រើចំពោះតែចរិយារបស់ឥសី, ឯខាងបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកច្រើនតែប្រើពាក្យថា ផ្នួស)។


t_main: ព្រនាក់
t_pron: [ព្រ-នាក់]
t_pos: កិ.
t_exam: ព្រនាក់ថង់អង្ករ, ព្រនាក់បាច់ស្មៅលើខ្នងសេះ។
t_exp:
នាំយករបស់អ្វីៗ ដោយដាក់ផ្ទប់លើស្មានិងចំហៀងខ្នង ឬដាក់ទាំងចំហៀងពីខាងមុខផង; ដាក់ពាក់លើខ្នងសំយុងចុះតាមខាងទាំងពីរ :


t_main: ព្រមរ
t_pron: [ព្រ-ម]
t_pos: ន.
t_exam: ស្លព្រមរ, ចាក់ព្រមរ, ដាក់ព្រមរ។
t_exp:
ជ័រដែលស្លលាយវត្ថុស្អិតផ្សេងៗមានកាកល័ក្ដ ឬក្រមួនឃ្មុំជាដើម សម្រាប់បិទពរឬចាក់បញ្ចូលក្នុងក្រហូងគ្រឿងរចនាដោយប្រាក់ ឬចាក់ក្នុងដោះគងធំជាដើម :


t_main: ព្រមាន
t_pron: [ព្រ-មាន]
t_pos: កិ.
t_exam: កូនគាត់ចេះតែវាយកូនខ្ញុំៗបានព្រមានគាត់ពីរដងហើយ ...។
t_exp:
ប្រាប់, រំឭក, ឱ្យដំណឹងជាមុនឱ្យដឹងថា អ្នកម្ខាងមានដំណើរភ្លាំងភ្លាត់ ឬប្រព្រឹត្តល្មើស ច្រឡើសលើស, ដូចយ៉ាងគោចូលលុកលុយក្នុងចម្ការដំណាំគេៗឱ្យដំណឹងដល់ម្ចាស់គោឱ្យប្រយ័ត្នតទៅជាដើម :


t_main: ព្រយុង
t_subword: ដំរីផុងព្រយុងដើមឈើ
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) សេចក្ដីថា ធម្មតាមនុស្សពាល កាលបើមានដំណើរទាល់គំនិតភិតភ័យខ្លាំង រមែងតែបណ្ដោយហេតុឱ្យដាបដល់អ្នកដទៃផង ដូចជាដំរីផុងដូច្នោះឯង។


t_main: ព្រលឹង
t_subscrip: 1
t_subword: មានព្រលឹង
t_pron: [មាន-ព្រ-លឹង]
t_pos: គុ.
t_exam: ព្រះបាទម្ចាស់ឥឡូវមានព្រលឹងជាងពីដើម។ល។ ក្មួយអញឥឡូវមានព្រលឹងណាស់!
t_exp:
ធាត់, មានសាច់, មានសាច់មានឈាម។ ពាក្យគួរសមសម្រាប់និយាយចំពោះមនុស្សដែលគួរគោរពឬគួរថ្នម, មនុស្សថ្នាក់ខ្ពស់រហូតដល់សេនាបតី, ចុះមកដល់ក្មេងតូច :

t_notes:
(តែបើនិយាយពីក្សត្រិយ៍ធាត់ ត្រូវថា មានព្រះអង្គ, ទាំងបព្វជិតដែលគួរគោរពក៏ថា មានព្រះអង្គ បានដែរ ព.ផ្ទ. មិនសូវមានព្រលឹង គឺស្គម)។


t_main: ព្រលឹង
t_subscrip: 2
t_pron: [ព្រ-លឹង]
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលមានស្រីសួស្ដី, ដែលជាទីស្រឡាញ់ស្មើជីវិត; អ្នកថ្លៃ, មាសថ្លៃ ...។ ពាក្យសម្រាប់ហៅមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ដោយសេចក្ដីថ្នមចិត្ត :

t_exam:
កែវព្រលឹង ឬ ព្រលឹងកែវ, ប្អូនព្រលឹង, មាសព្រលឹង ឬ ព្រលឹងមាស, ព្រលឹងបង, ស្ងួនព្រលឹង។ល។ (ច្រើនប្រើក្នុងកាព្យ) ស្ដេចថាហៃព្រលឹង ចុះប្អូនខឹងអ្វីនឹងបង បើមានក្ដីមោះហ្មង ម្ដេចនួនល្អងនាងមិនប្រាប់។


t_main: ព្រលឹងនិយម
t_pron: [ព្រ-លឹង-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: មនុស្សសម័យបុរាណ មានជំនឿព្រលឹងនិយម។
t_exp:
(ទស្សនៈ.) ជំនឿលើទេវៈមួយ ឬច្រើនក្នុងឋានៈជាស្មារតីដែលមានក្នុងភាវៈមានជីវិត ឬគ្មានជីវិត ដូចជាសត្វ រុក្ខជាតិ និងថ្ម :


t_main: ព្រលឹត
t_subscrip: 1
t_pron: [ព្រ-លឹត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឧប្បលពួកមួយដុះក្នុងទឹក លូតតាមទឹក, មានដើមមូលត្រសូល, ប្រើធ្វើជាបន្លែឬអន្លក់បាន; ព្រលឹតមានច្រើនប្រភេទ ខ្លះដើមស្រួយ, ខ្លះដើមស្វិត, ខ្លះផ្កា-ស, ខ្លះផ្កាលឿង។


t_main: ព្រលូង
t_pron: [ព្រ-លូង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ រាងមូលជ្រលមស្រដៀងនឹងត្រីច្រឡឹង តែមាត្រធំជាង; បើដល់ធំអស់ទំហំ អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ត្រីពឹត។


t_main: ព្រវឹង
t_pron: [ព្រ-វឹង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រពីង ផង)។
t_exp:
រពីង (ហៅតាមទម្លាប់ដោយស្រុក គឺអ្នកស្រុកខ្លះហៅ ព្រវឹង អ្នកស្រុកខ្លះហៅ រពីង), បានជាគេហៅរន្ធកសត្វនេះថា ព្រវឹង ពីព្រោះសត្វនេះកាលបើគេយកវត្ថុសៃមម៉ៃមានចុងស្មៅជើងក្រាស់ជាដើមរុកចូលរន្ធវា ត្បារបង្វិលរឿយៗ គេបញ្ចេញសំឡេងបណ្ដើរថា វឹងវុងៗ ... វាតែងតែឡើងពីខាងក្រោមមកខាំវត្ថុសៃមម៉ៃនុះ, គេទាញកន្ត្រាក់ជាប់ទាំងខ្លួនវាមក។


t_main: ព្រវែក
t_pron: [ព្រ-វែក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះជលបក្សីមួយប្រភេទ មានម្រាមជើងព្រែកជាប់គ្នា ពួកប្រវឹក តែមាត្រតូចជាង, សម្បុរពព្រុស, ហើរលឿនស្លៅដូចគេពួយ។


t_main: ព្រហក់
t_subword: ព្រហក់កន្តរ៉
t_pron: [ព្រ-ហ៊ក់-កន់-ត-រ៉]
t_exp:
ឈ្មោះព្រហក់មួយប្រភេទ, ធ្វើតាមបែបលាវ, គេហាលត្រីចង្វាតូចៗ ដូចយ៉ាងត្រីចង្វាមូល, ត្រីស្លឹកឫស្សីជាដើមឱ្យស្ងួតក្រៀម ហើយដាក់ញាត់សង្កត់ឱ្យណែនក្នុងបំពង់ឫស្សីស្ងួត (ច្រើនប្រើបំពង់វែង ២ថ្នាំង) រួចយកដីស្អិត (ដែលលញ់ធ្វើជាឆ្នុកហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតស្រេច) ញាត់បិទមាត់បំពង់នោះឱ្យជិតស្លុងមិនឱ្យខ្យល់ចូលបាន, ទុកប្រើការបានយូរ, សម្រាប់ស្លឬចៀនខ្លាញ់ជាដើម, ជាអាហារសម្រាប់ស្រុកដែលក្រត្រី (លាវហៅ ប៉ាតៅ ឬ ប៉ាតៅប័ង, តែលាវប្រើញាត់បំពង់ឫស្សីក៏មាន ដាក់នឹងអ្វីៗឯទៀតក៏មាន ឯ ប៉ាតៅប័ង ប្រើចំពោះតែដាក់ញាត់នឹងបំពង់ឫស្សីម្យ៉ាង)។


t_main: ព្រហស្បតិ៍
t_subscrip: 2
t_pron: [ព្រ-ហ៊ាស់]
t_pos: ន.
t_exp:
ពោលតាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ថាជានាមនៃទេវតាវិសេសអង្គមួយ ជាប្រធានឬជាម្ចាស់នៃមន្តវិជ្ជានិងអក្សរសាស្ត្រ, ជាគ្រូនៃពួកទេវតា, ហៅថា ព្រះវ្ឫហស្បតិ (ព្រះព្រហស្បតិ៍) ; ខាងតារាសាស្ត្រ ថាជាឈ្មោះនៃផ្កាយមួយ ក្នុងពួកផ្កាយនព្វគ្រោះ ហៅថា ផ្កាយព្រហស្បតិ៍; ព្រោះហេតុនោះ បានជាបុព្វបុរសទាំងឡាយរបស់យើង ហៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ថា ព្រហស្បតិ៍រាជគ្រូ (តាមលទ្ធិនុ៎ះឯង), តាំងជាទម្លាប់ឱ្យសិស្សចាប់ផ្ដើមរៀនអក្សរ, លេខនព្វន្ត, មន្ត, វិជ្ជាទាំងពួង រើសរកតែថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ដោយប្រកាន់ជឿថានឹងបានឆាប់ចេះ ទាំងនឹងមានសេចក្ដីសុខសប្បាយរៀងទៅផង។


t_main: ព្រហាវន
t_pron: [ព្រៈ-ហា-វាន់]
t_source: (បា. ព្រហា "ធំ, ស្ដុក, ចម្រើន, មាំមួន ..." + វន "ព្រៃ" > ព្រហាវន; សំ. វ្ឫហត៑ + វន > វ្ឫហទ្វន)
t_pos: ន.
t_exp: ព្រៃធំ, ព្រៃស្ដុក, ដងព្រៃធំ :
t_exam:
(ព.កា.) ប្រើសមាសបោលចូលព្រហាវន បាំងខ្លួនបំភាន់ព្រះនេត្រក្សត្រ ចួនកាលឱ្យឃើញចួនកាលបាត់ ពួកពលប្រឹងស្កាត់រកប្រសាច។ ហៅថា ព្រហារញ្ញ ឬ ព្រហារណ្យ ក៏បាន។


t_main: ព្រហូត
t_subscrip: 1
t_pron: [ព្រ-ហ៊ូត]
t_pos: ន.
t_exam: សំបកព្រហូត, សូត្រជ្រលក់ព្រហូត។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកធំក្រាស់, ស្រដៀងនឹងមង្ឃុតស្ទើរចាប់ច្រឡំ, សំបកក្រាស់ ផ្លែមូលៗមានរសជូរ, គេដាំយកសំបកសម្រាប់ជ្រលក់សូត្រជាដើមយកព័ណ៌លឿងស្រអាប់ :


t_main: ព្រហួម
t_pron: [ព្រ-ហួម]
t_pos: គុ.កិ., គុ.
t_exam: អង្គុយព្រហួម, ធ្វើមុខព្រហួម; បែបបទព្រហួម។
t_exp:
ដែលអង្គុយត្របោមក្បាលជង្គង់ឬបញ្ឈរក្បាលជង្គង់ឬក៏បង់ជំទាញ ចំហមាត់បន្តិច មានអាការៈសឺទ្រមើយឥតរាសី ឬដែលអង្គុយយ៉ាងនោះ ថែមទាំងស្ងាបហួមៗ រឿយៗផង :


t_main: ព្រហែត
t_pron: [ព្រ-ហ៊ែត]
t_pos: គុ.
t_exam: រសព្រហែត; ក្លិនព្រហែត, ធុំព្រហែត។
t_exp:
ដែលមានរសជាតិ ឬក្លិនស្ទើរមិនប្រាកដ, មិនស៊ប់ទៅខាងណា គឺមិនប្រាកដជាប្រៃ ឬភ្លាវ, ជូរ ឬចត់, ក្រពុល ឬហាងជាដើម :


t_main: ព្រហែតៗ
t_subword: មាត់ព្រហែត
t_pron: [មាត់-ព្រ-ហ៊ែត]
t_pos: ន.
t_exp:
មាត់ដែលប្រហាតមិនចាប់រសជាតិ គឺដឹងរសមិនប្រាកដ ព្រោះជិវ្ហាបសាទប្រែប្រួលខុសប្រក្រតីដោយហេតុទាស់ មានទើបនឹងស្វាងគ្រុនជាដើម។


t_main: ព្រហ្ម
t_pron: [ព្រំ]
t_source: (បា.សំ. ព្រហ្មន៑)
t_poly: ១)
t_exam: ព្រះព្រហ្ម, ទៅកើតជាព្រហ្ម, ឋានព្រហ្ម។
t_exp:
សេចក្ដីចម្រើន; សេចក្ដីរីកចិត្ត; សេចក្ដីប្រសើរ; ចំណែកចិត្ត; វេទ; សីល ...។ ទេវតាដែលកើតនៅព្រហ្មលោក ដោយអំណាចផលនៃឈានចិត្ត :


t_main: ព្រហ្ម
t_subword: ព្រហ្មគីតិ
t_pron: [ព្រំ-មៈ-គី-តិ] ឬ [ព្រំ-មៈ-គីត]
t_source: (បា. ព្រហ្ម "ព្រហ្ម" + គីតិ "ចម្រៀង")
t_pos: ន.
t_exam: បទព្រហ្មគីតិមានដូចជា អ្នកមានរក្សាខ្សត់ ដូចសំពត់ព័ទ្ធពីក្រៅ អ្នកប្រាជ្ញរក្សាខ្លៅ ដូចសំពៅនិងសំប៉ាន។
t_exp:
ឈ្មោះកាព្យមួយយ៉ាង មានជើង ៤គឺក្នុងមួយរបះមាន ៤ឃ្លា, ត្រង់ឃ្លាទី ១និងទី ៣មាន ៥ពាក្យ, ឃ្លាទី ២និងទី ៤មាន ៦ពាក្យ :


t_main: ព្រហ្ម
t_subword: ព្រហ្មចរិយ
t_pron: [ព្រះ-ហ្មៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ] ឬ [ព្រំ-មៈ-ចៈ-រ៉ិ-យ៉ៈ]
t_source: (បា. ព្រហ្មចរិយ; សំ. ព្រហ្មចយ៌)
t_pos: ន.
t_exp:
បែបបទ ឬសណ្ដាប់ធ្នាប់របស់ព្រហ្មចារី ឬព្រហ្មចារិនី; ការប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ។ តាមន័យខាងពុទ្ធសាសនាថា ការឱ្យទាន, ការខ្វល់ខ្វាយ ឬខ្នះខ្នែងចំពោះអំពើជាកុសល, ការរក្សាសីល ៥, ការចម្រើនព្រហ្មវិហារ ៤, ការសម្ដែងធម៌ ឬណែនាំពន្យល់ឱ្យអ្នកដទៃកាន់អំពើសុចរិត, ការវៀរចាកមេថុនធម្ម, សេចក្ដីសន្តោសចំពោះភរិយារបស់ខ្លួន, សេចក្ដីព្យាយាមដ៏ខ្ជាប់ខ្ជួនក្នុងការកុសល, ការរក្សាឧបោសថសីលតាមកាលកំណត់, អរិយមគ្គ, ព្រះពុទ្ធសាសនាទាំងមូល, អធ្យាស្រ័យ (ទាំង ១២យ៉ាងនេះ) ហៅថា ព្រហ្មចរិយ ឬ ព្រហ្មចារ្យ (ហៅថា ព្រហ្មចរិយធម៌ ក៏បាន)។


t_main: ព្រហ្ម
t_subword: ព្រហ្មចារី
t_pron: [ព្រះ-ហ្មៈ-ចា-រ៉ី] ឬ [ព្រំ-មៈ-ចា-រ៉ី]
t_source: (បា.; សំ. ព្រហ្មចារិន៑)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ព្រហ្មចរិយ ផង)។
t_exp:
អ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចារ្យ។ ពាក្យនេះ, តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ សំដៅយកអ្នកដែលកំពុងហាត់រៀនវេទ ឬអ្នកដែលកំពុងសិក្សាលទ្ធិសាសនា ឬក៏កំពុងប្រព្រឹត្តធម៌តាមបែបសាសនា; តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនា សំដៅយកអ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ណាមួយ ឬសំដៅចំពោះតែអ្នកដែលវៀរមេថុនធម្មដោយដាច់ខាត យ៉ាងដូចបព្វជិតមានភិក្ខុ, សាមណេរជាដើម; តាមលទ្ធិបុរាណ សំដៅយកកុមារឬកុមារីដែលនៅលីវសុទ្ធសាធ; ខាងលទ្ធិខ្មែរដែលប្រើតាមទម្លាប់ ច្រើនតែសំដៅយកកុមារីជំទង់ហៅថា ស្ត្រីព្រហ្មចារី; តែបើតាមបែបត្រឹមត្រូវ ព្រហ្មចារី សម្រាប់ហៅបុរស, ឯស្ត្រីត្រូវហៅ ព្រហ្មចារិនី។


t_main: ព្រហ្ម
t_subword: ព្រហ្មញ្ញសាសនា
t_pron: [ព្រះ-ហ្ម័ញ-ញៈ-សា-សៈ-ណា]
t_source: (បា. ព្រហ្មញ្ញ + សាសន)
t_pos: ន.
t_notes: (សរសេរជា ព្រហ្មញ្ញសាស្នា ក៏មាន)។
t_exp:
សាសនាដែលមានការជាប់ទាក់ទងដោយសេចក្ដីប្រកាន់ជឿថា មហាព្រហ្មជាអ្នកបង្កើតពពួកសត្វ ... (សាសនារបស់ពួកព្រាហ្មណ៍)។


t_main: ព្រហ្ម
t_subword: ព្រហ្មទេយ្យ
t_pron: [ព្រះ-ហ្មៈ-ទៃ] ឬ [ព្រំ-មៈ-ទៃ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ទាន ឬរង្វាន់ដ៏ប្រសើរ; របស់ប្រទាន; រង្វាន់ដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ព្រះរាជទានដល់អ្នកណាមួយ ដោយអ្នកនោះបានធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយឱ្យពេញព្រះទ័យ; ក្នុងរាជ្យពីព្រេងនាយ ច្រើនតែប្រោសប្រទាន គោ, ក្របី, ដំរី, សេះ ...; ស្រែ, ស្រុក, ខេត្ត ឱ្យដាច់មុខអាករទៅលើអ្នកនោះ, មិនតោងទាមជាប្រយោជន៍ឃ្លាំងហ្លួងដោយពេញទីឡើយ។


t_main: ព្រហ្ម
t_subword: ព្រហ្មវិហារ
t_pron: [ព្រះ-ហ្មៈ-វិ-ហា] ឬ [ព្រំ-មៈ-វិ-ហ៊ា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ធម៌ជាទីនៅនៃព្រហ្ម, ធម៌ជាលំនៅនៃចិត្តដ៏ប្រសើរ; មាន៤យ៉ាងគឺ ១- មេត្តា ផ្សាយសេចក្ដីរាប់អានទៅរកសព្វសត្វ; ២- ករុណា ផ្សាយសេចក្ដីអាណិតទៅរកសព្វសត្វ; ៣- មុទិតា ផ្សាយអំណរទៅរកសព្វសត្វដែលបានសេចក្ដីសុខចម្រើន គឺមានអំណរនឹងគេបានសុខចម្រើន; ៤- ឧបេក្ខា ផ្សាយសេចក្ដីស្មោះស្មើទៅរកសព្វសត្វ។


t_main: ព្រហ្ម
t_subword: ព្រហ្មសូត្រ
t_pron: [ព្រះ-ហ្មៈ-សូត] ឬ [ព្រំ-មៈ-សូត]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
អំបោះដ៏ប្រសើរ គឺអំបោះមង្គលក្នុងយញ្ញពិធី ឬអំបោះដែលប្រសិទ្ធីជាមង្គលសម្រាប់ពាក់សីសៈ ឬសៀតត្រចៀក ស្ពាយឆៀងជាដើម (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។


t_main: ព្រហ្មទណ្ឌ
t_subscrip: 2
t_pron: [ព្រំ-មៈ-ទ័ន]
t_poly: ១)
t_exp:
ឈ្មោះទណ្ឌកម្មមួយយ៉ាង សម្រាប់ជំនុំសង្ឃក្នុងពុទ្ធសាសនា ដាក់ទោសដល់បព្វជិតដែលរបឹងរឹងរូសមិនកោតខ្លាចវិន័យ, មានលក្ខណៈត្រូវជំនុំសង្ឃហាមមិនឱ្យបព្វជិតណាមួយនិយាយស្ដីរកបព្វជិតនោះជាដាច់ខាត, ត្រាតែបព្វជិតនោះដឹងខ្លួនហើយទន់ចិត្តអស់ពុតព្យសន៍ ចូលមកសូមលន់តួទើបជំនុំសង្ឃត្រូវលើកទណ្ឌកម្មនោះចេញ ... (ព.វិ.)។


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. ព្រហ្មនិងទណ្ឌ, ទណ្ឌកម្ម ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះច្បាប់ដែលរាជការបញ្ញត្ត សម្រាប់ពិភាក្សា កាត់ទោស, ពិន័យមនុស្សដែលប្រព្រឹត្តល្មើសនឹងបញ្ញត្តិសម្រាប់ប្រទេស; ក្រមច្បាប់នោះសម្រាប់កម្ពុជរដ្ឋហៅថា ក្រមព្រហ្មទណ្ឌខេមរៈ ឬហៅថា ច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌ ក៏បាន។


t_main: ព្រាក
t_pron: [ព្រាក]
t_pos: ប.
t_exp: ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ព្រាត់ ថា :
t_exam: ព្រាត់ព្រាក គឺព្រាត់បែកខ្ញែកចាកគ្នា គួរឱ្យអាសូរក្រៃពេក។
t_source:
(សំ.បា. វរាក ប្រើជា គុ."ទាប, ទន់ទាប, ថោកថយ ឬថយថោក, ដែលឥតទីពឹងពាក់, គួរឱ្យអាសូរក្រៃពេក" ន."សង្គ្រាម ព្រះឥសូរ")


t_main: ព្រាប
t_pron: [ព្រាប]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ រូបរាងស្រដៀងនឹងលលក តែសម្បុរផ្សេងគ្នា, មានច្រើនបែប, ច្រើននៅអាស្រ័យនឹងដំបូលផ្ទះ ឬដំបូលកុដិ, សាលា, វិហារ ជាដើម; ព្រាបយំ ហៅថា ព្រាបថ្ងូរ ព្រោះវាយំឮសូរក្រអួនរនរន្ថាន់ដូចគេថ្ងូរ។


t_main: ព្រាល
t_pron: [ព្រាល]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្សែព្រាល, ចន្លុះព្រាល។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ សំបកមានសរសៃប្រើការវេញខ្សែបាន, ស្លឹកប្រើការជ្រលក់ផ្អាប់នឹងជ័រទឹកឬជ័រក្រាក់ធ្វើចន្លុះ :


t_poly: ២)
t_notes: (ម.ព. បារគូនិងបុរោហិត ផង)។
t_exp:
ក្នុងកម្ពុជប្រទេសកំណត់យកពួកបារគូបុរោហិតហៅថា ព្រាហ្មណ៍។ ខាងលទ្ធិពុទ្ធសាសនាហៅព្រះអរហន្តថា ព្រាហ្មណ៍ សំដៅសេចក្ដីថា អ្នកបន្សាត់បាបឬកម្ចាត់កិលេសអស់ហើយ ព្រោះព្រះអរហន្តលោកកម្ចាត់កិលេសជ្រះស្រឡះអស់ដោយអរហន្តមគ្គហើយ; ហៅថា ខីណាសវព្រាហ្មណ៍ ក៏បាន។


t_main: ព្រីង
t_pron: [ព្រីង]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ជម្ពូ, ជម្ពូផល, ជម្ពូព្រឹក្ស ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្លែប្រើជាអាហារ; មានច្រើនយ៉ាងគឺ ព្រីងចន្ទន៍, ព្រីងចន្លុះ, ព្រីងដោះក្របី, ព្រីងបាយ ...។


t_main: ព្រឹត្តិបត្រ
t_pron: [ព្រឹត-តិ-ប័ត]
t_source: (សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
សន្លឹកក្រដាសសម្រាប់បោះឆ្នោត; សេចក្ដីរាយការណ៍ជាផ្លូវការអំពីរឿងរ៉ាវផ្សេងៗ; តារាងសម្រាប់ចុះពត៌មានអំពីកិរិយាមារយាទនិងអំពីកិច្ចការរបស់សិស្សឬអ្នករាជការ។


t_main: ព្រឹទ្ធ
t_pron: [ព្រឹត]
t_source: (សំ. វ្ឫុទ្ធ, វ > ព, ឫ > រឹ = ព្រឹទ្ធ បា. វុឌ្ឍ ឬ វុទ្ធ)
t_pos: គុ.
t_exam: យាយព្រឹទ្ធា។
t_exp:
ដែលចម្រើន; ដែលមានវ័យចម្រើន (មានអាយុច្រើន), ចាស់, បុរាណ : ព្រាហ្មណ៍ព្រឹទ្ធ គឺព្រាហ្មណ៍ចាស់; ចាស់ព្រឹទ្ធ ឬ ចាស់ព្រឹទ្ធចាស់ព្រេង គឺចាស់ពីព្រេងនាយយូរមកហើយ; ពីព្រេងព្រឹទ្ធ គឺពីព្រេងនាយជំនាន់ចាស់ៗយូរហើយ; បើស្ត្រីជា ព្រឹទ្ធា :


t_main: ព្រឹទ្ធិ
t_pron: [ព្រឹត-ធិ] ឬ [ព្រឹត-ធី]
t_source: (សំ. វ្ឫទ្ធិ, វ > ព, ឫ > រឹ = ព្រឹទ្ធិ បា. វុឌ្ឍិ ឬ វុទ្ធិ)
t_poly: ១)
t_exp:
សេចក្ដីចម្រើន; សេចក្ដីមាំមួន; ចំណាស់; លាភ, ការបាន; ចំណេញ, ការប្រាក់; ទ្រព្យដែលចម្រើនកើនឡើង; ជម្នះ ...។


t_poly: ២)
t_exp:
វិធីធ្វើស្រៈខាងភាសាបាលីឬសំស្ក្រឹតឱ្យចម្រើន គឺធ្វើឱ្យមានសូរសំឡេងខ្លាំងច្រើនជាងប្រក្រតីដើម ដូចយ៉ាងធ្វើស្រៈ អ ជា អា; ឥ, ឦ ជា ឯ; ឥ, ឦ, ឯ ជា អៃ ឬ ព្ធ; ឧ, ឩ ជា ឱ; ឧ, ឩ, ឱ ជា អៅ ឬ ឳ ជាដើម ក៏ហៅថា ព្រឹទ្ធិ ឬ ព្រឹទ្ធី ដែរ (ព. វ.)។


t_main: ព្រឹទ្ធាចារ្យ
t_pron: [ព្រឹត-ធា-ចា]
t_source: (សំ. < វ្ឫទ្ធ + អាចាយ៌; បា. វុឌ្ឍ ឬ វុទ្ធ + អាចរិយ)
t_pos: ន.
t_exp: អាចារ្យដែលមានអាយុច្រើន, អាចារ្យចាស់ទុំ; ច្រើនសំដៅសេចក្ដីថា ចាស់ស្រុក ឬ ចាស់ទុំ, ដូចជាថា :
t_exam:
អ្នកដែលគោរពកោតក្រែងចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យក្នុងត្រកូលរៀមច្បង រមែងបានចម្រើនដោយពរ ៤ ប្រការគឺ អាយុ, វណ្ណៈ, សុខៈ, ពលៈ។


t_pos: ន.
t_exp:
ពួក; ចំនួន, ចំនួនច្រើន; ពួកអ្នកច្រៀងភ្លេងតន្ត្រី (ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យបុរាណមានកាព្យរាមកេរ្តិ៍ជាដើម) ; ពលព្រឹន្ទ គឺពលទាំងអស់, ពលច្រើន ឬពួកពល។


t_main: ព្រឹល
t_pron: [ព្រឹល]
t_pos: ន.
t_exam: ភ្លៀងធ្លាក់ព្រឹល ឬ ធ្លាក់ព្រិល។
t_exp:
គ្រាប់ភ្លៀងរឹងៗ មានសណ្ឋានជាទឹកកក ដែលធ្លាក់ក្នុងវេលាមានត្រជាក់ខ្លាំង ឬធ្លាក់នៅទីមានចំហាយត្រជាក់ខ្លាំង :


t_poly: ៣)
t_exam: ខែព្រឹស្ចិក ឬ ព្រឹស្ចិករាសី។
t_exp:
ឈ្មោះខែទី ៨នៃសុរិយគតិមានថ្ងៃ ៣០គត់, ត្រូវគ្នានឹងខែណោវ៉មប្រិ៍ (ខែទី ១១) បារាំងសែស : សព្វថ្ងៃប្រើជា វិច្ឆិកា ជាខែទី ១១:


t_main: ព្រឺស
t_subscrip: 1
t_pron: [ព្រឺស]
t_pos: ឧ.
t_exam: ទធាក់ព្រឺសៗ ឬ ព្រឺះៗ។
t_exp:
សូរឮដោយអ្វីមួយដែលធ្ងន់ធ្លាក់ផ្ទាល់នឹងដីឬដោយចាប់ដកអ្វីៗ : ធ្លាក់ព្រឺស, ចាប់ដកព្រឺស ឬ ព្រឹះ ឬក៏ឮដោយទធាក់ខ្លាំង :


t_main: ព្រុយយ៉ុង
t_pron: [ព្រុយ-យ៉ុង]
t_source: (បារ. brouillon)
t_pos: ន.
t_exam: បោះព្រុយយ៉ុងឱ្យគេ, លាក់ព្រុយយ៉ុងក្នុងរមូរដៃអាវ។
t_exp:
ក្រដាសសំណៅឯកសារ ឬមុខវិជ្ជាអ្វីមួយដែលគេចម្លងឬថតពីឯកសារដើម ដើម្បីយកទៅលួចបង្ហើបមើលក្នុងពេលប្រឡងប្រជែង :


t_main: ព្រុល
t_subscrip: 2
t_pron: [ព្រុល]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្លាញ់ជ្រូកព្រុល។
t_exp:
ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទព្រៃមួយប្រភេទ មានរូបរាងស្រដៀងនឹងជ្រូក ប៉ុន្តែមាឌតូចជាងច្រើន ជាសត្វរហ័សរហួនណាស់ ហៅថា ជ្រូកព្រុល គេយកខ្លាញ់វាធ្វើជាឱសថរឺតរម្ងាប់រោគងាស់សរសៃ :


t_main: ព្រុស
t_pron: [ព្រុស]
t_source: (បា. ភុស ឬ ភុស្ស)
t_pos: កិ.
t_exp: ប្រឹងដកកស្រែកបន្លឺសូរសព្ទខ្លាំងៗ ផ្ទួនៗ (និយាយចំពោះតែសុនខ) :
t_exam: ឆ្កែព្រុស។
t_notes:
(គួរសរសេរ ភ្រុស ប៉ុន្តែដោយធ្លាប់ប្រើ ព្រុស មកយូរហើយ ក៏គួរទុកឱ្យនៅចុះ, បើត្រូវការសរសេរ ភ្រុស វិញក៏បាន ជិតប្រភពដើមថា ភុសឬភុស្ស ជាង)។


t_main: ព្រុស
t_subword: ឆ្កែព្រុសមិនដែលខាំ
t_pron: [ឆ្កែ-ព្រុស-មិន-ដែល-ខាំ]
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) និយាយពីមនុស្សដែលបានតែខាងកម្ទរសម្ដីរំអាមុន មិនដែលហ៊ានធ្វើ ឬរមែងតែធ្វើមិនកើតដូចមាត់ថានោះទេ ដូចជាសុនខតែព្រុសមុនហើយមិនដែលហ៊ានខាំ។ មួយយ៉ាងទៀតថា បានតែព្រុស ឬ បានតែខាងព្រុស គឺបានតែខាងថាកោកៗឥតអំពើ។


t_main: ព្រូនចង្កឹះ
t_pron: [ព្រូន-ចង់-កឹះ]
t_pos: ន.
t_exp:
បរាសិតណេម៉ាតូដ ដែលមានរាងបំពង់វែង ពណ៌ប្រផេះឬពណ៌ក្រហម មានប្រវែងពី២០ទៅ៤០សង់ទីម៉ែត្រដែលរស់នៅក្នុងសព៌ាង្គកាយមនុស្សឬសត្វ។


t_main: ព្រូនតម្ពក់
t_pron: [ព្រូន-ដំ-ពក់]
t_pos: ន.
t_exp:
បរាសិតណេម៉ាតូដ មានប្រវែងពី៨ទៅ១៥មីល្លីម៉ែត្រ រស់នៅនិងជញ្ជក់ឈាមនៅត្រង់គល់ពោះវៀន បណ្ដាលឱ្យមានជំងឺស្លេកស្លាំង ហើយឆ្លងតាមមាត់ឬស្បែក។


t_main: ព្រូនសំប៉ែត
t_pron: [ព្រូន-សំ-ប៉ែត]
t_pos: ន.
t_exp:
បរាសិតសេស្តូដ មានច្រើនប្រភេទ រស់នៅក្នុងពោះវៀនមនុស្សនិងសត្វមានឆ្អឹងកង មានប្រវែងពី១៣មីល្លីម៉ែត្រ រហូតដល់៩ម៉ែត្រមានសណ្ឋានជាកង់ៗ ហើយមានឈ្នប់នៅនឹងក្បាលសម្រាប់ថ្ពក់ជាប់ទៅនឹងស្រទាប់ខាងក្នុងនៃពោះវៀន។ គេអាចហៅព្រូនប្រភេទនេះថា ព្រូនវែងឬតេនញ៉ា។


t_main: ព្រេង
t_subword: ព្រេងសំណាង
t_pron: [ព្រេង-សំ-ណាង]
t_pos: ន.
t_exp: សំណាងពីព្រេងនាយ :
t_exam:
រកស៊ីតាមព្រេង, រកស៊ីផ្សងព្រេង គឺរកស៊ីតាមសំណាងឬផ្សងសំណាងពីព្រេងនាយ; ប្រថុយតាមព្រេង គឺប្រថុយតាមសំណាង (ព.កា.) ពាក្យចាស់ពាក្យពីព្រេង ទោសខ្លួនឯងមើលពុំយល់ ទោសគេតូចសោតសល់ មើលទៅយល់ប៉ុននឹងភ្នំ (សាស្ត្រាច្បាប់ពាក្យចាស់)។


t_main: ព្រេងកថា
t_pron: [ព្រេង-កៈ-ថា]
t_pos: ន.
t_exam: រឿងព្រះថោងនាងនាគជារឿងព្រេងកថា។
t_exp:
តំណាលកថាប្រជាប្រិយមួយប្រភេទដែលមានដំណើររឿងនិយាយទាក់ទងទៅនឹងជំនឿ ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី តួអង្គប្រវត្តិសាស្ត្រ ឈ្មោះទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រជាដើម :


t_main: ព្រេច
t_subscrip: 1
t_subword: ព្រេចកិល
t_pron: [ព្រេច-កិល]
t_pos: គុ.
t_exam: មនុស្សព្រេចកិល; ហ៊ានព្រេចកិលឥតញញើត; ហៅថា ព្រេចគល់ ក៏បាន។
t_exp:
(ព.ប្រ.) និយាយពីមនុស្សអកតញ្ញូដែលហ៊ានប្រព្រឹត្តធ្វើអំពើអាក្រក់រកអ្នកមានគុណ ដូចជាដំរីដែលហ៊ានព្រេចបង្គោលចំណង :


t_main: ព្រៃ
t_subword: ព្រៃកោងកាង
t_pron: [ព្រៃ-កោង-កាង]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រៃកោងកាងដុះលូតលាស់ល្អជាពិសេស នៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូងនិងខាងកើត។
t_exp:
ព្រៃដើមកោងកាងដែលជាប្រភេទព្រៃត្រូពិកដុះនៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ (វាលភក់ ដីសណ្ដ ខ្ពប ពាម ខាងក្រោយផ្នូកខ្សាច់) ដែលមានរលកសមុទ្រខ្សោយ :


t_main: ព្រៃត្រូពិក
t_pron: [ព្រៃ-ត្រូ-ពិក]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រភេទព្រៃដែលសម្បូរដោយដើមឈើចម្រុះ និងមានស្លឹកពណ៌បៃតង នៅតំបន់ដែលមានសីតុណ្ហភាពខ្ពស់និងមានកម្ពស់ទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំខ្ពស់ ពោលគឺនៅតំបន់ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិក និងអេក្វាទ័រ។


t_main: ព្រៃមូសុង
t_pron: [ព្រៃ-មូ-សុង]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រៃមូសុងដុះនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍និងភាគឦសាននៃប្រទេសឥណ្ឌា។
t_exp:
ប្រភេទព្រៃត្រូពិក និងប្រភេទព្រៃជ្រុះស្លឹក ដុះនៅតំបន់អាកាសធាតុមូសុង (មានខ្យល់មូសុងវស្សា និងខ្យល់មូសុងប្រាំង) :


t_main: ព្រៃមេឌីទែរ៉ាណេ
t_pron: [ព្រៃ-មេ-ឌី-ទែ-រ៉ា-ណេ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រភេទព្រៃបៃតងជានិច្ច មានពពួកដើមសែន អូលីវ និងឈើផ្សេងៗទៀតនៃអម្បូរស្រល់ ដែលមានដុះនៅអាងមេឌីទែរ៉ាណេ (ទ្វីបអឺរ៉ុប) ភូមិភាគជ្រោយ ភាគខាងត្បូងនៃទ្វីបអាព្រិច និងភាគនិរតីនៃប្រទេសអូស្ត្រាលី។


t_main: ព្រៃម៉ាគី
t_pron: [ព្រៃ-ម៉ា-គី]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) ប្រភេទព្រៃឈើតូចៗស៊ុបទ្រុបកើតចេញពីព្រៃនៅអាងមេឌីទែរ៉ាណេដែលរេចរឹលដោយសារការកាប់ឆ្ការនឹងភ្លើងឆេះហើយដុះនៅលើដីស៊ីលីសដូចជា ព្រៃនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសបារាំងជាដើម។


t_main: ព្រៃរបោះ
t_pron: [ព្រៃ-រ-បោះ]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រភេទព្រៃដុះរង្វើលៗ ដាច់ៗពីគ្នា ឬដុះដោយដុំៗ ដែលជាព្រៃធម្មជាតិ ឬជាព្រៃដែលនៅសេសសល់ពីការកាប់ឆ្ការដើម្បីតាំងទីលំនៅនិងដាំដំណាំ។


t_main: ព្រៃស្ដុក
t_pron: [ព្រៃ-ស្ដុក]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រភេទព្រៃដែលមានរុក្ខជាតិទ្រុបទ្រុលច្រើនជាន់ និងមានប្រភេទរុក្ខជាតិប្លែកៗគ្នា ដុះនៅតំបន់ត្រូពិក និងតំបន់ផ្សេងទៀត។


t_main: ព្រៃស្នាប់
t_pron: [ព្រៃ-ស្នាប់]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្រភេទព្រៃដុះញឹកប្រជៀតគ្នាស៊ុបទ្រុប សម្បូរដោយពពួកវល្លិ ស្បូវ ត្រែង និងដើមឈើតូចៗចម្រុះដុះក្រោមដើមឈើធំៗខ្លះ។


t_main: ព្រៃអង្គរ
t_pron: [ព្រៃ-អង់-គ]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ក្ល. ពី ព្រៃនគរ) ជាឈ្មោះព្រៃនៅជិតមាត់បឹង មានច្រើនតំបន់ក្នុងខេត្តក្រៅរបស់ប្រទេសកម្ពុជា, គេហៅបឹងខ្លះថា បឹងព្រៃអង្គរ។


t_main: ព្រៃអេក្វាទ័រ
t_pron: [ព្រៃ-អេ-ក្វា-ទ័រ]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រៃស្តុកដែលដុះនៅតំបន់ត្រូពិកនៃអាកាសធាតុអេក្វាទ័រ ដែលមានរុក្ខជាតិច្រើនថ្នាក់ដុះបន្តបន្ទាប់គ្នា ហើយអាចមានកម្ពស់រហូតដល់៦០ម៉ែត្រ។


t_main: ព្រំ
t_subscrip: 2
t_pron: [ព្រំ]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រំខ្សែ, ព្រំបួនជ្រុង, ក្រាលព្រំ។
t_exp:
ឈ្មោះកម្រាលវិសេសមួយប្រភេទវិចិត្រដោយព័ណ៌និងក្បាច់រចនាផ្សេងៗ, មានច្រើនបែប, នាំចូលពីប្រទេសក្រៅ, សម្រាប់ក្រាលជាលំអ :


t_main: ព្រះ
t_pron: [ព្រះ]
t_pos: ន.
t_exam: មន្ត្រីទីព្រះ។
t_source:
(បា.សំ. វរ ប្រើជា គុ. "ប្រសើរ, ខ្ពង់ខ្ពស់, លើសលន់ ជាចម្បង ដែលគួរប្រាថ្នា, គួរចង់បាន" ប្រើជា ន. ក៏បាន "ពរ ស្វាមី កូនប្រសាប្រុស សេចក្ដីប្រាថ្នា ...")

t_exp:
ពាក្យនេះខ្មែរប្រើក្លាយមកដោយ វ > ព + រ + ះ > ព្រះ; សម្រាប់ហៅឋានន្តរមន្ត្រីស័ក្ដិ ៦ហ៊ូពាន់ចុះបន្ទាប់ពីទីឧកញ៉ាមក :


t_main: ព្រះក្រុង
t_pron: [ព្រះ-ក្រុង]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះក្រុងអាចប្រើជាថ្នាំកែរោគ។
t_exp:
ឈ្មោះរុក្ខជាតិវល្លិមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកបាស ដើមនិងស្លឹកមានរោមល្អិតៗពណ៌ស។ អ្នកខ្លះហៅ ប្រក្រុង ឬប៉ក្រុង :


t_main: ព្រះខ្លប
t_pron: [ព្រះ-ខ្លប]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ មានបន្លាខ្លីៗ ស្លឹកល្អិតៗ កាលណាប៉ះពាល់នឹងអ្វីមួយឬកម្រើកដោយខ្យល់ក៏ខ្លបក្ដោបស្លឹកចូលក្នុង, ផ្កាសម្បុរក្រហមស្ទើរស្វាយ។


t_main: ព្រះជីវ៍
t_pron: [ព្រះ-ជី]
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើពិធីពុទ្ធាភិសេកព្រះជីវ៍។
t_notes: (ហៅ ព្រះប្រធាន ក៏បាន ដោយសន្មតិថា ព្រះពុទ្ធរូបអង្គធំនេះជាប្រធាននៃព្រះពុទ្ធរូបអង្គតូចៗឯទៀត)។
t_exp:
ព្រះពុទ្ធរូបអង្គធំតម្កល់លើបល័្លង្កក្នុងឧបោសថាគារ (ដែលហៅតាមទម្លាប់ថា វិហារ)។ ខ្មែរបុរាណហៅប្រតិដ្ឋប្រដូចថាព្រះពុទ្ធរូបអង្គធំនោះ ទុកដូចជាព្រះពុទ្ធគង់ព្រះធរមាននៅឡើយ :


t_main: ព្រះស្ដែង
t_pron: [ព្រះ-ស្ដែង]
t_poly: ១)
t_pos: សព្វ.
t_exam: ម្នាលព្រះស្ដែង! នែព្រះស្ដែង!
t_exp:
(ព.បុ.) អ្នក, នាយ, ចៅ, បា; វ៉ឺយ, វ៉ី; ពាក្យសម្រាប់ឥស្សរជនហៅមនុស្សស្និទ្ធស្នាល ដែលនៅក្រោមបង្គាប់របស់ខ្លួន :


t_main: ព្រះស្ដេច
t_pron: [ព្រះ-ស្ដាច់]
t_pos: ន.
t_exp: ឋានន្តរមន្ត្រីទីចាងហ្វាងក្រុមសង្ឃការី ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង :
t_exam:
ឧកញ៉ាព្រះស្ដេច ហៅឱ្យពេញទីថា ឧកញ៉ាព្រះស្ដេចសុរិន្ទ្រាធិបតី ឬ សុរេន្ទ្រាធិបតី ចាងហ្វាងក្រុមសង្ឃការី (ឋានន្តរនេះមានជាអង្វែងរាជ្យមកហើយ)។


t_main: ព្រះ—
t_pron: [ព្រះ—]
t_exp: (ម.ព. ព្រះ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ :
t_exam:
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; ព្រះឥន្ទ្រ, ព្រះព្រហ្ម; ព្រះមហាក្សត្រ, ព្រះរាជា, ព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត; ព្រះរាជបុត្រ; ព្រះធម៌; ព្រះសង្ឃ; ព្រះអាទិត្យ; ព្រះចន្ទ្រ; ព្រះពាយ; ព្រះបាទ; ព្រះកេសា; ព្រះអរហន្ត។ល។


t_main: ព្លុក
t_pron: [ព្លុក]
t_source: (ស. ប្លុក អ.ថ. ព្លុក "ដាស់ គឺដាស់ឱ្យភ្ញាក់")
t_pos: ន.
t_exam: អាចារ្យយោគីម្នាក់និងអ្នកភ្លុកបួននាក់ជាអ្នករម្លាយសព។
t_notes: (ធ្លាប់សរសេរ ភ្លុក, គួរសរសេរ ព្លុក វិញ ព្រោះមានសំឡេងជិតប្រភពដើមជាង)។
t_exp:
អ្នករម្លាយសព (អ្នកដុតខ្មោច) ; តាមទម្លាប់មាន ៤នាក់ ជាជំនួយអាចារ្យយោគី; តាមប្រភពពាក្យនេះថា "អ្នកដាស់ខ្មោច" មានអត្ថន័យថា កាលដែលរៀបនឹងឈួលភ្លើងរម្លាយសព គេតែងនិមន្តលោកឱ្យទាញសំពត់ស្នប ដែលគេស្រាយចេញពីរូបសព ហៅថា សំពត់បង្សុកូល, គេនិយាយទៅរកសពនោះ ហាក់ដូចគេដាស់មនុស្សរស់ឱ្យភ្ញាក់ពីដេកថា ស្ដាប់ធម៌ស្ដាប់អាថ៌លោក!; ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្នពុំសូវមានពិធីនេះទៅហើយ :


t_main: ភ
t_pron: [ភ]
t_pos: ន.
t_remark: 3
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២៤នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី៥។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [pʰ] ជាព្យញ្ជនៈបបូរមាត់ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។


t_main: ភក្ដី
t_pron: [ភ័ក-ក្ដី]
t_source: (សំ. ភក្ដិ បា. ភត្តិ)
t_pos: ន.
t_exam: មានភក្ដីចំពោះចៅហ្វាយនាយ។
t_exp:
ការចែក, ចំណែក; ការសេពគប់; សេចក្ដីរាប់អាន, សេចក្ដីស្រឡាញ់ស្មោះ, សេចក្ដីស្មោះត្រង់, សេចក្ដីស្លូតត្រង់, សេចក្ដីគោរព :


t_main: ភគវតី
t_pron: [ភៈ-គៈ-វៈ-ដី]
t_pos: ន.
t_exam: សម្ដេចព្រះភគវតី។
t_exp:
ពាក្យជាឥត្ថីលិង្គរបស់ពាក្យ ភគវ័ត ឬ ភគវ័ន្ត; តាមរូបសព្ទសម្រាប់ហៅស្ត្រីអ្នកមានបុណ្យអ្នកមានស័ក្ដិធំទាំងពួង; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍, ច្រើនហៅ ព្រះឧមា ឬ ព្រះលក្ស្មី ថា ព្រះភគវតី; តាមសណ្ដាប់ប្រទេស, ប្រើហៅ ស្ត្រីជាព្រះអគ្គមហេសីនៃក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យក៏បាន :


t_main: ភគវ័ត
t_pron: [ភៈ-គៈ-វ័ត]
t_source: (សំ. ភគវត៑; បា. ភគវន្តុ > ភគវន្ត)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលមានជោគ, មានបុណ្យ, មានយស; ឬលោកអ្នកមានជោគ, អ្នកមានបុណ្យ, អ្នកប្រាជ្ញ។ ពាក្យនេះ ខាងលទ្ធិពុទ្ធសាសនាហៅចំពោះតែព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ :

t_exam:
ព្រះភគវ័ត ឬ ព្រះភគវ័ន្ត; ខាងលទ្ធិដទៃ ហៅបានគ្រប់អ្នកប្រាជ្ញធំៗទួទៅមិនមានកំណត់ ហៅថា ភគវា ឬ ភគវាន ក៏បាន)។


t_pos: ន.
t_exp:
បង-ប្អូនស្រី; ហៅបានទាំងបងស្រី, ប្អូនស្រី; បើលុះតែមាន ជេដ្ឋ "បង" ឬ កនិដ្ឋ "ប្អូន" ផ្សំមកផងទើបមានសេចក្ដីប្លែកគ្នា។


t_main: ភណ្ឌ
t_pron: [ភ័ន]
t_source: (បា. ភណ្ឌ; សំ. ភាណ្ឌ)
t_pos: ន.
t_exp:
ទ្រព្យ, របស់; ដើមទុន; គ្រឿងប្រើប្រាស់; អីវ៉ាន់; ប្រដាប់, គ្រឿងប្រដាប់។ ច្រើនផ្សំជាមួយនឹងនាមសព្ទឯទៀត, ដូចជា។


t_main: ភណ្ឌទេយ្យ
t_pron: [ភ័ន-ឌៈ-ទៃ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
របស់ដែលត្រូវឱ្យជាជំនួស គឺដែលយករបស់អ្វីមួយមកប្រើប្រាស់ឱ្យខូចវិនាសផងគេហើយ ត្រូវរករបស់សងវិញ ឬត្រូវសងជាតម្លៃ (សំណង)។


t_main: ភណ្ឌុកម្ម
t_pron: [ភ័ន-ឌុ-កាំ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការធ្វើឱ្យត្រងោល (ការកោរសក់) ; ដំណើរប្រាប់ដល់សង្ឃក្នុងវត្តអំពីកិច្ចកោរសក់បំបួសកុលបុត្រតាមពុទ្ធានុញ្ញាត ... (ព.វិ.)។


t_main: ភតិកៈ
t_pron: [ភៈ-តិ-កៈ]
t_pos: ន.
t_exp:
ភាគីម្ខាងនៃភតិសន្យាដែលសន្យាថានឹងបង់ថ្លៃឈ្នួលដើម្បីជាថ្នូរនឹងការទទួលបាននូវសិទ្ធិប្រើប្រាស់និងអាស្រ័យផលលើចលនវត្ថុណាមួយរបស់ភតិបតី។


t_main: ភតិសន្យា
t_pron: [ភៈ-តិ-សន់-យ៉ា]
t_poly: ១)
t_exp:
កិច្ចសន្យាដែលភាគីម្ខាងជួលវត្ថុណាមួយឱ្យភាគីម្ខាងទៀត ដើម្បីប្រើប្រាស់និងអាស្រ័យផល ដោយយកថ្លៃឈ្នួលតាមលក្ខខណ្ឌដែលបានកំណត់។


t_poly: ២)
t_exp:
ប្រតិបត្តិការដែលភតិបតីចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយភតិកៈ ក្នុងនោះភតិកៈត្រូវបានផ្ដល់សិទ្ធិឱ្យកាន់កាប់ និងប្រើប្រាស់ចលនវត្ថុក្នុងរយៈពេលមួយដោយការបង់ថ្លៃឈ្នួលតាមគ្រាឬតាមតម្លៃសមមូល។ ភតិសន្យាត្រូវរួមបញ្ចូលទាំងភតិសន្យាបន្តផងដែរ។ (ច្បាប់ស្ដីពីភតិសន្យាហិរញ្ញវត្ថុមាត្រា៤)។


t_main: ភតិសន្យាបតី
t_subword: ភតិសន្យាបន្ត
t_pron: [ភៈ-តិ-សន់-យ៉ា-បន់-ត]
t_pos: ន.
t_exp:
កិច្ចសន្យាដែលភតិកៈដំបូងបានជួលទ្រព្យសកម្មពីភតិបតី រួចហើយជួលបន្តឱ្យភតិកៈមួយទៀត ដោយក្នុងនោះភតិសន្យាដំបូងនៅមានសុពលភាពដដែល។


t_main: ភតិសន្យាបតី
t_subword: ភតិសន្យាហិរញ្ញវត្ថុ
t_pron: [ភៈ-តិ-សន់-យ៉ា-ហិ-រ៉ាញ់-ញ៉ៈ-វ័ត-ថុ]
t_pos: ន.
t_exp:
ភតិសន្យាដែលភតិកៈបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់នូវចលនវត្ថុនិងជ្រើសរើសអ្នកផ្គត់ផ្គង់ដោយខ្លួនឯង ហើយភតិបតីទិញចលនវត្ថុតាមកិច្ចព្រមព្រៀងដើម្បីជួលឱ្យភតិកៈ។


t_main: ភត្តតិរែក
t_pron: [ភ័ត-តិ-រ៉ែក]
t_source: (មកពី បា. ភត្ត "របស់សម្រាប់ប្រើប្រាស់" + អតិរេក "ដ៏ច្រើន, ដែលមិនខ្វះខាត", គួរជា ភត្តាតិរេក)
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យសាមញ្ញ សម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹង សម្បត្តិ ថា សម្បត្តិភត្តតិរែក ដូចជាថា :
t_notes: (និយាយក្លាយថា សម្បត្តិភត្តិរ៉ែ ក៏មាន)។
t_exam:
យើងជាអ្នកក្រ, គេមានសម្បត្តិភត្តតិរែកឥតខ្វះ, យើងពុំគួរហ៊ានប្រណាំងប្រជែងជាមួយនឹងគេទេ, ស្ងៀមកុំធ្វើជាដឹងឮទៅល្អជាង!


t_main: ភត្តុទ្ទេសកៈ
t_pron: [ភ័ត-តុត-ទេ-សៈ-កៈ]
t_source: (បា. < ភត្ត + ឧទ្ទេសក)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកសម្ដែងភត្ត គឺភិក្ខុដែលសង្ឃសន្មតឱ្យជាអ្នកទទួលភារៈខាងមុខការចាត់ចែងភត្តដល់ពួកបព្វជិតក្នុងវត្តតាមលំដាប់វេន ដែលទាយកនិមន្ត ... (ព.វិ.)។


t_main: ភទន្តេ!
t_pron: [ភៈ-ទ័ន-តេ]
t_source: (បា. អាល.)
t_pos: ឧ.
t_notes: (ម.ព. ភិក្ខវោ! ផង)។
t_exp:
សូមទ្រង់ព្រះចម្រើន!, សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស!, បពិត្រព្រះអង្គទ្រង់ចម្រើន!; ជាពាក្យឆ្លើយទទួលព្រះពុទ្ធតម្រាស់ ដែលត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយ។


t_main: ភទ្ទកប្ប
t_pron: [ភ័ត-ទៈ-ក័ប]
t_source: (បា. ឬ សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
កប្ប ឬកល្បដ៏ចម្រើន; ឈ្មោះកប្ប ឬកល្បដែលមានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៥ព្រះអង្គ ដូចយ៉ាងកប្បយើងសព្វថ្ងៃនេះមានព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ៥ព្រះអង្គគឺ ព្រះពុទ្ធកកុសន្ធៈ, កោនាគមនៈ, កស្សប, គោតម, អរិយមេត្តេយ្យ។


t_main: ភព
t_subscrip: 2
t_subword: ភពប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
t_pron: [ភប់-ប្រ-ពាន់-ព្រះ-អា-ទិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ភពទាំងឡាយដែលវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យមានភពពុធ ភពសុក្រ ភពផែនដី ភពអង្គារ ភពព្រហស្បតិ៍ ភពសៅរ៍ ភពអ៊ុយរ៉ានុស និងភពណិបទូន។ ភពទាំងនេះចែកជា២ក្រុមគឺ ក្រុមដែលនៅជិតព្រះអាទិត្យ (ពុធ សុក្រ ផែនដី និងអង្គារ) ជាភពតូចហើយខ្នាប់មានប្រភេទសិលាដែលប្លែកៗគ្នានិងមានសម្បកភពរឹង និងមួយក្រុមទៀតដែលនៅឆ្ងាយពីព្រះអាទិត្យ (ព្រហស្បតិ៍ សៅរ៍ អ៊ុយរ៉ានុស និងណិបទូន) ជាភពធំ ហើយមិនសូវខ្នាប់។


t_main: ភព
t_subscrip: 2
t_subword: ភពល្អិត
t_pron: [ភប់-ល្អិត]
t_pos: ន.
t_exp:
ភពដែលមានអង្កត់ផ្ចិតមិនលើសពី១០០០គីឡូម៉ែត្រ។ ភពសេរ៉ែសជាភពដែលធំជាងគេក្នុងចំណោមភពល្អិតៗ មានអង្កត់ផ្ចិតប្រហែល៩៤៥គីឡូម៉ែត្រ។


t_main: ភពផែនដី
t_pron: [ភប់-ផែន-ដី]
t_pos: ន.
t_exp:
ភពទី៣ដែលនៅជិតព្រះអាទិត្យបន្ទាប់ពីភពសុក្រនិងភពពុធ ដែលមានចម្ងាយប្រមាណពី១៤៧,១ទៅ ១៥២,១លានគីឡូម៉ែត្រពីព្រះអាទិត្យ ទៅតាមការប្រែប្រួលនៃអិចសង់ទ្រីស៊ីតេរបស់អេលីប។ ភពផែនដីវិលជុំវិញខ្លួនឯង (រង្វិលខ្ញាល់) និងវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ (រង្វិលជុំ) តាមគន្លងជាអេលីប។ ភពផែនដីមានរណបតែមួយគឺព្រះចន្ទ។


t_main: ភមរី
t_pron: [ភៈ-មៈ-រី]
t_source: (បា.សំ. ភ្រមរី)
t_pos: ន.
t_exp: មេកន្លង់, មេឃ្មុំ គឺកន្លង់ ឬឃ្មុំញី; ហៅក្លាយជា ភូមរី ក៏មាន :
t_exam:
(ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.) ភមរភមរី ហើរពាសពេញទី សួនច្បារក្បែរឋាន ប្រាសាទបវរ ត្រឹបកេសរស៊ាន ក្សត្រាទ្រង់មាន ព្រះទ័យក្សេមក្សាន្ត។


t_main: ភយន្តរាយ
t_pron: [ភៈ-យ័ន-តៈ-រ៉ាយ]
t_source: (បា. < ភយ + អន្តរាយ)
t_pos: ន.
t_exp: អន្តរាយដែលគួរខ្លាច, អន្តរាយយ៉ាងសម្បើម :
t_exam:
កើតមានភយន្តរាយ។ (ព.កា.) ភយន្តរាយ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ លោកពោលប្រាប់ថា កើតមានព្រោះកម្ម អំពើពាលា បណ្ដាលឱ្យជា ក្ដីទុក្ខលំបាក។


t_main: ភយូបសគ្គ
t_pron: [ភៈ-យូ-ប៉ៈ-ស័ក]
t_source: (បា. ភយ + ឧបសគ្គ; សំ. ភយ + ឧបសគ៌)
t_pos: ន.
t_exp: ឧបសគ្គដែលគួរខ្លាច, សេចក្ដីទើសទាក់យ៉ាងសម្បើម :
t_notes: (ម.ព. ឧបសគ្គ ផង)។
t_exam:
មានភយូបស័គ្គ, (ព.កា.) ភយូបស័គ្គ កើតមានតាមថ្នាក់ កម្មកាចចេញមុខ ចេញផ្ដល់ឱ្យផល ជូរចត់ជាទុក្ខ អ្នកចង់បានសុខ គួរកុំប្រមាទ។


t_main: ភរិយា
t_pron: [ភៈ-រិ-យា]
t_source: (បា.សំ. ភាយ៌ា)
t_pos: ន.
t_exp: ស្ត្រីដែលស្វាមីត្រូវចិញ្ចឹម (ប្រពន្ធ) :
t_notes: (ម.ព. ប្ដីនិងប្រពន្ធ ផង)។
t_exam:
ស្វាមីភរិយា, បុត្រភិរិយា (ព.កា.) ខ្លែងហើរដ្បិតខ្យល់ នាយថ្កើងដ្បិតពល រក្សាឱ្យសុខ ទ្រព្យគង់ដ្បិតស្រី ចេះសំចៃទុក ផ្ទះធំស្រណុក ដ្បិតភរិយាជា។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: ភរិយាដ
t_pron: [ភៈ-រិ-យាត]
t_source: (សំ.ក្ល. សំ. ភាយ៌ាដ)
t_pos: ន.
t_exam: (ព.កា.) នែអ្នកភរិយាដ ចូរខំខ្មីឃ្មាត បំពេញមុខការ ចូរកុំរវាត ចាកសីលាចារ ធ្វើស្រែចម្ការ លក់ដូរវិញទៅ!
t_exp:
បុរសដែលព្រមឱ្យភរិយារបស់ខ្លួនស្វែងរកប្រយោជន៍ ដោយបែបបទជាស្ត្រីពេស្យា, មនុស្សអ្នកបណ្ដោយប្រពន្ធឱ្យធ្វើជាស្ត្រីផ្កាមាស :


t_poly: ២)
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃគណិតវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីភាពចៃដន្យនៃព្រឹត្តិការណ៍, ភាពចៃដន្យនៃផលធៀបរវាងចំនួនករណីស្របនិងចំនួនករណីអាចនៃព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយ។


t_main: ភវាភព
t_pron: [ភៈ-វា-ភប់]
t_source: (សំ.បា. ភវាភវ < ភវ + អភវ)
t_pos: ន.
t_exp: ភពតូចនិងភពធំ :
t_exam:
សត្វទាំងឡាយតែងអន្ទោល កើតស្លាប់-ស្លាប់កើតក្នុងភវាភពឥតឈប់ឥតស្រាក រងលំបាកស្រណុកសុខទុក្ខច្របល់គ្នា (ព.ពុ.), (ព.ទេ.)។


t_main: ភស្ដា
t_subword: ភស្តុតាងដាក់បន្ទុក
t_pron: [ភ័ស-តាង-ដាក់-បន់-ទុក] (ជើង ត)
t_pos: ន.
t_exp:
ភស្តុតាងខាងដើមបណ្ដឹងរដ្ឋប្បវេណីឬម្ចាស់បណ្ដឹងអាជ្ញា ដើម្បីបានឈ្នះជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន។ ភស្តុតាងដែលគាំទ្រចំណុចឬបញ្ហានៃណ្ដឹងរបស់គេនោះ។


t_main: ភាគិនេយ្យា
t_pron: [ភា-គិ-នៃ-យា]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ភាគិនេយ្យ)។
t_exp:
សព្ទជាឥត្ថីលិង្គរបស់ពាក្យ ភាគិនេយ្យ "កូនស្រីរបស់បងស្រី ឬរបស់ប្អូនស្រី (ក្មួយស្រី) "; (រ.ស.) ច្រើនប្រើ ភគិនេយ្យា ឬ ភគិនីយា ក៏មាន។


t_main: ភាណវារ
t_pron: [ភា-ណៈ-វា-រៈ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
វារៈនៃការសូត្រ, ដំណើរសូត្រមួយចប់យ៉ាងវែង គឺប្រវែងធម៌ដែលល្មមសូត្រមួយលើកៗបាន; ឈ្មោះគម្គីរដែលរួបរួមធម៌ពុទ្ធសាសនា សម្រាប់ពួកបព្វជិតទន្ទេញឱ្យចាំមាត់សូត្រតាមលំដាប់ថ្ងៃ។


t_main: ភាន
t_pron: [ភាន]
t_pos: សព្វ.
t_exam: ម្នាលភាន, ភានអើយបាយឆ្អិនហើយឬនៅ?; សម្រាប់ប្រពន្ធហៅប្ដីក៏បាន។
t_exp:
(ព.បុ.) គេហ៍; ពាក្យសម្រាប់ប្ដីហៅប្រពន្ធ ក្នុងទីចំពោះមុខដោយស្មោះស្មើ ជាសម្ដីរាបសារបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងបុរាណសម័យ :


t_main: ភាន់
t_subword: ភាន់ប្រែ
t_pron: [ភាន់-ប្រែ]
t_pos: កិ.
t_exam: ស្រុកកើតភាន់ប្រែ។
t_exp:
កើតចលាចលភ្ញាក់ផ្អើលដោយធ្វើសង្គ្រាមនឹងគ្នាឯង ដរាបដល់ប្រែកិច្ចរាជការផែនដី, ប្រែផែនដី ឬខូចទឹកដីព្រោះភាន់គំនិត :


t_main: ភារត
t_pron: [ភា-រៈ-តៈ]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះរឿងនិទានមួយ មានសេចក្ដីពិស្ដារវែងឆ្ងាយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាពីព្រេងនាយ ទាក់ទងដោយពូជវង្សមហាក្សត្រទ្រង់ព្រះនាមភារតៈ; ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណ រាប់អានគោរពថាជារឿងស័ក្ដិសិទ្ធិ (ហៅថា មហាភារតៈ ក៏បាន)។


t_main: ភារធារី
t_pron: [ភា-រៈ-ធា-រី]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ត្រីជាជំទប់នៃឯកអគ្គរាជទូត ឬឯកអគ្គរដ្ឋទូត មាននាទីបំពេញមុខការក្នុងអង្គទូតជាជំនួសក្នុងករណីដែលឯកអគ្គរាជទូតឬឯកអគ្គរដ្ឋទូតមិននៅ, មន្ត្រីក្នុងអង្គទូតដែលទទួលភារៈកាន់កាប់កិច្ចការជាជំនួសឯកអគ្គរាជទូតឬឯកអគ្គរដ្ឋទូត។


t_main: ភារា
t_pron: [ភា-រា]
t_pos: ន.
t_exp:
រាជធានី, ក្រុង; ប្រើក្លាយមកពី ពារា ដែលជាពាក្យហៅក្រុងពារាណសី ដោយសង្ខេប សម្រាប់ប្រើសម្រួលចួនក្នុងកាព្យ, លុះយូរៗមកក៏ក្លាយសេចក្ដីថា ក្រុង (ច្រើនប្រើក្នុងពាក្យកាព្យ រឿងជាតក)។


t_main: ភារៈ
t_pron: [ភា-រៈ]
t_source: (សំ.បា. ភារ)
t_pos: ន.
t_exp: ទម្ងន់, របស់ធ្ងន់; បន្ទុក, គ្រឿងផ្ទុក; កិច្ចការធ្ងន់; កិច្ចធុរៈរវល់ :
t_exam:
ទទួលភារៈ គឺទទួលបន្ទុក, ទទួលកិច្ចការធ្ងន់; នាំភារៈទៅ គឺនាំគ្រឿងផ្ទុក គ្រឿងដឹកនាំទៅ; ជាភារៈលើខ្លួន គឺទទួលរ៉ាប់រងលើខ្លួន។


t_main: ភាវនា
t_pron: [ភា-វៈ-នា]
t_source: (បា.សំ. ភាវន ឬ ភាវនា)
t_poly: a
t_pos: ន.
t_exam: តាំងភាវនា, ចម្រើនភាវនា។
t_exp:
ការចម្រើន, ការនឹកចំពោះត្រង់អារម្មណ៍ដ៏ល្អតែមួយដដែលៗឱ្យច្រើនៗ គឺនឹកហើយនឹកទៀតរឿយៗជាអនេក, ការរំពឹងស្មឹងស្មាធិ៍ :


t_main: ភាវរូប
t_pron: [ភា-វៈ-រូប]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
រូបតាមភាព គឺរូបដែលមានលក្ខណៈសណ្ឋានផ្សេងគ្នាឱ្យចំណាំបាន យ៉ាងដូចរូបបុរសស្ត្រីជាដើម (រូបបុរសស្ត្រី ហៅ ឥត្ថីភាវរូប, បុរិសភាវរូប)។


t_main: ភាសាបរិវត្តកៈ
t_pron: [ភា-សា-ប៉ៈ-រ៉ិ-វ័-ត-តៈ-កៈ]
t_source: (បា. ភាសាបរិវត្តក)
t_pos: ន.
t_notes: (បើស្ត្រីជា ភាសាបរិវត្តិកា)។
t_exp:
អ្នកប្រែភាសា, អ្នកបកភាសា គឺអ្នកដែលចេះស្ដាប់ភាសាបានទាំងពីរខាង ហើយបកប្រែពីសម្ដីអ្នកម្ខាងទៅជាសម្ដីអ្នកម្ខាង។


t_main: ភាស៊ី
t_pron: [ភា-ស៊ី]
t_source: (ស. ភាឞី អ.ថ. ផាស៊ី)
t_pos: ន.
t_exp:
ពន្ធទំនិញ គឺពន្ធដែលរាជការត្រូវហូតយកអំពីអ្នកលក់ទំនិញ ឬអ្នកនាំទំនិញចេញចូល។ ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ប្រើពាក្យនេះចំពោះតែពន្ធដែលហូតយករាល់ថ្ងៃអំពីអ្នកលក់ដូរនៅទីផ្សារនីមួយៗដែលមានបញ្ញត្តិឱ្យទារយក; ច្រើននិយាយថា ភស៊ី (ភៈស៊ី) ឬ ផាស៊ី។


t_main: ភិក្ខវោ!
t_pron: [ភិក-ខៈ-វ៉ោ]
t_source: (បា.)
t_pos: ឧ.
t_notes: (ម.ព. ភទន្តេ! ផង)។
t_exp:
ភិក្ខុទាំងឡាយ! (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ!) ; ព្រះពុទ្ធតម្រាស់ត្រាស់ហៅពួកភិក្ខុឱ្យចូលមកជួបជុំឬឱ្យត្រងត្រាប់ស្ដាប់ព្រះបន្ទូលព្រះអង្គ ក្នុងហេតុការណ៍អ្វីមួយដែលព្រះអង្គនឹងសម្ដែងប្រាប់។ ភិក្ខុទាំងឡាយទទួលព្រះបន្ទូលព្រះអង្គថា ភទន្តេ! "សូមទ្រង់ព្រះចម្រើន!" ឬតាមទម្លាប់ប្រែថា "បពិត្រព្រះអង្គទ្រង់ចម្រើន!" ឬក៏ថា "សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស!" (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការប្រែបាលី, ក្នុងការតែងសេចក្ដីធម៌វិន័យឬសម្ដែងធម៌)។។


t_main: ភិក្ខុ
t_pron: [ភិក-ខុ] ឬ [ភិក]
t_source: (បា.សំ. ភិក្សុ)
t_pos: ន.
t_exam: ភិក្ខុច្រើនរូប, បួសភិក្ខុ, លោកភិក្ខុ។
t_exp:
សមណៈអ្នកសូម, សមណៈអ្នកខ្លាចភ័យក្នុងវដ្ដសង្សារ, អ្នកខ្លាចបាបជានិច្ច, អ្នកមានព្យាយាមដុតបំផ្លាញអំពើអាក្រក់ ...។ ខាងពុទ្ធសាសនា ហៅចំពោះតែបុរសអ្នកបួសដែលមានភេទឧត្តមជាងសាមណេរ :


t_main: ភិក្ខុនី
t_pron: [ភិក-ខុ-ណី]
t_source: (បា.សំ. ភិក្សុណី)
t_pos: ន.
t_exp:
ភិក្ខុស្រី គឺស្ត្រីដែលបួសជាភិក្ខុ (មានតែពីក្នុងពុទ្ធកាលនិងពុទ្ធសាសនាកាលសម័យពីដើម, សព្វថ្ងៃនេះមិនមាន)។


t_main: ភិសវង់
t_pron: [ភិ-សៈ-វង់]
t_source: (សំ. វិស្មយ)
t_pos: កិ.
t_exam: បង ឬប្អូនភិសវង់, គួរឱ្យភិសវង់។
t_exp:
វង្វេងស្មារតីដោយខ្លាច, ភាន់ភាំង, សង្ស័យ, ស្ងើច ឬស្ញែងដោយភាន់គំនិត។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "គួរឱ្យចាប់ចិត្តស្រឡាញ់, គួរឱ្យស្នេហា, ..." :


t_main: ភីលៀង
t_pron: [ភី-លៀង]
t_source: (ស. ពីល្យើង អ.ថ. ភីលៀង)
t_pos: ន.
t_exam: ប្រើភីលៀង, មានភីលៀងឆ្វេងស្ដាំនៅចាំរក្សាជានិច្ច។
t_exp:
បងចិញ្ចឹម; អ្នកគយគន់ឃ្លាំចាំរក្សា, អ្នកបីបាច់រក្សាមើលការខុសត្រូវ។ ពាក្យនេះ ខ្មែរច្រើនប្រើហៅចំពោះអ្នកមើលថែទាំបីបាច់រក្សាព្រះរាជបុត្រ ឬអ្នកថែរក្សាកូនមន្ត្រីធំ និងអ្នកមានធនធានស្ដុកស្ដម្ភ :


t_main: ភឹង
t_subscrip: 2
t_pron: [ភឹង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រដាប់មួយប្រភេទធ្វើដោយដែកតួផ្លែសំប៉ែតស្រដៀងនឹងចបកាប់ សម្រាប់ចាំងពង្រាបសាច់ឈើ (ឈ្មោះដឹងចាំងមួយប្រភេទ)។


t_main: ភឹង
t_subscrip: 3
t_pron: [ភឹង]
t_source: (ស. ផិង អ.ថ. ភិង ប្រើជា កិ."ឆ្អើរ, អាំង" ន.ឈ្មោះនំឆ្អើរមួយប្រភេទ)
t_pos: ន.
t_exam: នំភឹង។
t_exp:
ឈ្មោះនំមួយប្រភេទធ្វើដោយម្សៅលាយពងទានិងស្ករ មានរូបសណ្ឋានមូលស្ដើងស្រដៀងនឹងសំបុកពីងពាង ឆ្អើរនឹងភ្លើងឱ្យឆ្អិនស្រួយមានឱជារសផ្អែមលាយឆ្អាបបន្តិចៗ :


t_main: ភុជង្គលីលា
t_pron: [ភុ-ជង់-លី-លា]
t_pos: ន.
t_exam: បទភុជង្គលីលាដូចជា ព្រីងព្រូសជន្លូសភ្លូភ្លង ក្រូចព្រៃអង្គ្រង ដុះដាសលាយគ្នា។
t_exp:
ឈ្មោះកាព្យមួយប្រភេទក្នុងមួយឃ្លាមានសង្កាត់បី, ត្រង់សង្កាត់ទី ១មាន ៦ព្យាង្គ, សង្កាត់ទី ២និងទី ៣មាន ៤ព្យាង្គ ហៅថា បទភុជង្គលីលា :


t_main: ភូ
t_pron: [ភូ]
t_pos: ន.
t_exp:
សំណុំសក់, រោម, សរសៃអ្វីៗ សម្រាប់ប្រើចងជារំយោល។ សំ.បា. ផែនដី, លោក, ពិភពលោក។ (បា. ភូ; សំ. ភ្រូ) ចិញ្ចើម។


t_main: ភូគោល
t_pron: [ភូ-គោល]
t_source: (បា. ភូ + គោល)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ភូនិងគោល ផង)។
t_exp:
គោលនៃផែនដី, ដុំមូលជាតំណាងពិភពលោក, ដុំមូលជាតំណាងផែនដីទាំងមូលដែលមានគូរផែនទីពិភពលោកពាសភ្ជាប់ជាមួយផង, រូបសណ្ឋានលោក។


t_main: ភូឈួយ
t_pron: [ភូ-ឈួយ]
t_source: (ស. ផូជ្វ់យ អ.ថ. ភូ ឈួយ់)
t_pos: ន.
t_exp: មន្ត្រីដែលមានមុខងារជាអ្នកទទួលបន្ទុក ធ្វើកិច្ចការរាជការបន្ទាប់ពីមន្ត្រីជាអធិបតី :
t_exam: ភូឈួយសេនាបតី, ភូឈួយរដ្ឋមន្ត្រី, ភូឈួយខេត្ត។
t_notes:
(សម័យបុរាណ ប្រើពាក្យថា ជំទប់, លុះចំណេរតមក ប្រើពាក្យ ភូឈួយ នេះ, សម័យបច្ចុប្បន្ន ប្រើពាក្យ រង វិញ ដូចជា អភិបាលខេត្តរង, អភិបាលស្រុករង ...សម្រាប់គណៈរដ្ឋមន្ត្រីប្រើជា អនុរដ្ឋលេខាធិការ)។


t_main: ភូតកាល
t_pron: [ភូ-តៈ-កាល]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: ពេលនេះជាសច្ចកាល ជាភូតកាលរបស់អ្នក, អ្នកត្រូវនិយាយតាមការណ៍ពិតកុំលាក់ឡើយ។
t_notes: (វេវ. សច្ចកាល)។
t_exp:
កាលដែលមានរួចទៅហើយ គឺកាល ឬវេលាដែលកន្លងហួសទៅហើយ (អតីតកាល)។ កាល ឬវេលាដែលគួរធ្វើកិច្ចការមានសួរបញ្ជាក់សេចក្ដីជាដើម ក្នុងទីចំពោះមុខ (កាលពិត) គឺពេលដែលត្រូវសួរត្រូវឆ្លើយចំពោះមុខតាមការណ៍ពិត :


t_main: ភូធន
t_pron: [ភូ-ធន់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកដែលមានផែនដីជាទ្រព្យឬមានទ្រព្យពេញទាំងផែនដី (ព្រះរាជា) :
t_exam:
ព្រះភូធន។ (ព.កា.) ព្រះបាទសម្ដេចព្រះភូធន ស្ដេចទ្រង់និពន្ធកាព្យនានា ទូន្មានប្រដៅរាស្ត្រប្រជា គឺអង្គក្សត្រាព្រះហរិរក្ស។


t_poly: ២)
t_exp: អ្នកទ្រទ្រង់ផែនដី (ព្រះរាជា) :
t_exam:
ព្រះភូធរ។ (ព.ទេ.) ឬ (ព.កា.) ប្រាសាទបវរ សង់ថ្វាយភូធរ ព្រះភូធរគង់ ជាសុខសម្រាន្ត ក្សេមក្សាន្តអភិម- ង្គលកបឫទ្ធិរុង- រឿងតេជះជ័យ។


t_main: ភូបថ
t_pron: [ភូ-បត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ប្លង់នៃគន្លងផែនដី។ ប្លង់នៃគន្លងផែនដីនិងប្លង់នៃអេក្វាទ័របង្កើតបានរង្វាស់មុំ២៣០២៧ដឺក្រេ ដោយទម្រេតអ័ក្សប៉ូលនៃផែនដី។


t_main: ភូបាល
t_pron: [ភូ-បាល]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកគ្រប់គ្រងរក្សាផែនដី (ព្រះរាជា) ព្រះភូបាល :
t_exam:
(ព.កា.) សូមព្រះភូបាល ស្ដេចទ្រង់ក្រសាល រំហែព្រះទ័យ រីដងព្រៃនេះ ជាទីនិរភ័យ សូមព្រះភូវន័យ ទ្រង់ព្រះកម្សាន្ត។


t_main: ភូម
t_subword: សែនព្រះភូម
t_pron: [សែន-ព្រះ-ភូម]
t_notes: (ត្រូវប្រើពាក្យ ភុម្មទេវតា វិញ)។
t_exp:
សែនបូជាព្រះភូមក្នុងវេលាដែលរាស់ស្រែនឹងស្ទូង (ចំពោះតែស្រែណាមួយដែលគេធ្លាប់ធ្វើរាល់ឆ្នាំ តាមជំនឿម្ចាស់ស្រែ)។


t_main: ភូមិ
t_pron: [ភូម]
t_source: (សំ.បា. ភូមិ)
t_pos: ន.
t_exam: ភូមិតូច, ភូមិធំ។
t_exp:
ផែនដី, ទីដី; តំបន់; ផ្ទៃ; ទី; ជាន់; ថ្នាក់។ ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅទីដែលមានប្រជុំផ្ទះលំនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗ :


t_main: ភូមិន្ទ
t_pron: [ភូ-មិន]
t_source: (បា. < ភូមិ + ឥន្ទ សំ. < ភូមិ + ឥន្ទ្រ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលជាធំជាងអស់ប្រជាជនលើផែនដី (ព្រះរាជា)។ សព្ទថា ភូធន, ភូធរ, ភូធរេស ឬ ភូធរេស្វរ៍, ភូនាថ, ភូនាយក, ភូនេតា, ភូបតី, ភូបាល, ភូបេន្ទ្រ, ភូបេស ឬ ភូបេស្វរ៍, ភូភុជៈ, ភូមិន្ទ, ភូមិប; ភូមិស្សរៈ, ភូមេន្ទ្រ, ភូមេស ឬ ភូមេស្វរ៍, ភូវន័យ, ភូវនាថ, ភូវនាយក, ភូសក្ក ឬ ភូសក្រ ...ទាំងអស់នេះប្រែថា ព្រះរាជា ដូចគ្នា ប្លែកបន្តិចបន្តួចតែរាជស័ក្ដិធំតូចជាងគ្នាប៉ុណ្ណោះ, ត្រូវប្រើពាក្យថា ព្រះ ដាក់នាំខាងដើមផ្សំផង, តែបើប្រើក្នុងកាព្យមិនបាច់ដាក់ពាក្យថា ព្រះ ផ្សំក៏បានខ្លះ ដោយសម្រួលពាក្យចួន។


t_main: ភូមិវិទ្យា
t_pron: [ភូ-មិ-វិត-ទ្យា]
t_pos: ន.
t_exp:
វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីផែនដី រួមបញ្ចូលទាំងរបាយមនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ និងបម្រែបម្រួលទាំងឡាយដោយសារធម្មជាតិឬដោយសារសកម្មភាពមនុស្ស (បាតុភូតរូបនិងបាតុភូតសង្គម)។ ភូមិវិទ្យាចែកជាពីរផ្នែកគឺ ភូមិវិទ្យារូប និងភូមិវិទ្យាមនុស្ស។


t_main: ភូមិវិទ្យា
t_subword: ភូមិវិទ្យាក្រុង
t_pron: [ភូ-មិ-វិត-ទ្យា-ក្រុង]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃភូមិវិទ្យាមនុស្សដែលសិក្សាអំពីប្រវត្តិ និងការវិវត្តនៃទីតាំង រូបរាង មុខងារ និងសកម្មភាពសំខាន់ៗ ទំនាក់ទំនងជាមួយតំបន់ជុំវិញ និងការចាត់ថ្នាក់របស់ក្រុងនិងទីក្រុង។


t_main: ភូមិវិទ្យា
t_subword: ភូមិវិទ្យាប្រជាជន
t_pron: [ភូ-មិ-វិត-ទ្យា-ប្រ-ជា-ជន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃភូមិវិទ្យាមនុស្សដែលសិក្សាអំពីការប្រែប្រួលនៃរបាយដង់ស៊ីតេ សមាសភាព លំនៅឋាន ក្រុង បម្លាស់លំនៅ និងកំណើននៃប្រជាជនទៅតាមទីកន្លែងនានា។


t_main: ភូមិវិទ្យា
t_subword: ភូមិវិទ្យាមនុស្ស
t_pron: [ភូ-មិ-វិត-ទ្យា-មៈ-នុស]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃភូមិវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីប្រជាជន សហគមន៍ វប្បធម៌ សេដ្ឋកិច្ច និងអន្តរកម្មរបស់មនុស្សជាមួយនឹងបរិស្ថាន ដោយផ្ដោតទៅលើទំនាក់ទំនងរវាងសកម្មភាពមនុស្សក្នុងលំហលើផ្ទៃផែនដី។


t_main: ភូមិវិទ្យា
t_subword: ភូមិវិទ្យារូប
t_pron: [ភូ-មិ-វិត-ទ្យា-រូប]
t_pos: ន.
t_exam: ការសិក្សាអំពីអាកាសធាតុនិងគម្របព្រៃឈើជាផ្នែកមួយនៃភូមិវិទ្យារូប។
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃភូមិវិទ្យាដែលសិក្សាអំពីផ្នែកខាងក្រៅរបស់ផែនដី មានសណ្ឋានដី ជលធារ អាកាសធាតុ របាយរុក្ខជាតិនិងសត្វ និងបម្រែបម្រួលទាំងឡាយដោយសារធម្មជាតិ ឬដោយសារសកម្មភាពមនុស្ស :


t_main: ភូមិវិទ្យា
t_subword: ភូមិវិទ្យាសេដ្ឋកិច្ច
t_pron: [ភូ-មិ-វិត-ទ្យា-សេត-ឋៈ-កិច]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃភូមិវិទ្យាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងផលិតកម្ម របាយ ការដោះដូរនិងការប្រើប្រាស់ធនធានរួមទាំងការសិក្សាពីកត្តាសេដ្ឋកិច្ចដែលមានឥទ្ធិពលលើរបាយ និងភាពខុសគ្នានៅលើផ្ទៃផែនដី។


t_main: ភូមិសាស្ត្រ
t_pron: [ភូ-មិ-សាស]
t_source: (សំ. ភូមិ + ឝាស្ត្រ; បា. ភូមិ + សត្ថ)
t_pos: ន.
t_exam: រៀនភូមិសាស្ត្រ។
t_exp:
គម្ពីរសម្ដែងអំពីផែនដី, អំពីភូមិប្រទេសផ្សេងៗ, ក្បួននិយាយអំពីផែនទីលោក, ការនិយាយអំពីលក្ខណៈ, សភាព ឬប្រភេទនៃផែនដីជាដើម តាមរបៀបវិទ្យាសាស្ត្រ :


t_main: ភៀស
t_pron: [ភៀស]
t_pos: កិ.
t_exp: វេះឬដោះគេចចេញបំបាត់ខ្លួន; គេចចេញដោយក្លែងខ្លួន ឬប្លែងឈ្មោះមិនឱ្យគេស្គាល់ :
t_exam: ភៀសចេញបាត់; ភៀសខ្លួន។
t_notes:
(ភៀស នេះជាពាក្យឃ្លាតក្លាយឆ្ងាយមកពីពាក្យ វេស បា. ដូចជា អញ្ញាតកវេស "ការគេចខ្លួនមិនឱ្យគេស្គាល់" នោះទេដឹង ? ម.ព. អញ្ញាតកវេសនិងអញ្ញាតកវេសក ផង)។


t_main: ភេ
t_pron: [ភេ]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ រាងតូចស្ដឺតខាងមុខធំរលខាងក្រោយ កម្ពស់ប្រហែលនឹងឆ្មា រោមខ្លី សម្បុរក្រមៅរលើប នៅអាស្រ័យតាមទីក្បែរមាត់ទឹក ចេះហែលទឹកទាំងមុជទឹកក៏ស្ទាត់ផងដែរ មានមច្ឆជាតិជាអាហារ។


t_main: ភេទនីយភាព
t_pron: [ភេ-ទៈ-នី-យៈ-ភាប]
t_pos: ន.
t_exp:
ភាពដែលងាយបែកបាក់, ទំនោរឬដំណើរដែលងាយ ឬឆាប់ទទួលរងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន ដោយរាប់បញ្ចូលនូវសញ្ញាណខុសៗគ្នាជាច្រើន រួមទាំងភាពរួសឬភាពងាយទទួលគ្រោះថ្នាក់ និងកង្វះសមត្ថភាពដោះស្រាយនិងបន្ស៉ាំ។


t_pos: ន.
t_exp:
សញ្ញាដែលគេធ្វើឱ្យដឹងថា មានភ័យអាសន្ន, ដំណឹងជាគ្រឿងសម្គាល់ក្នុងពេលដែលមានភេរវកម្ម ដូចជាភ្លើងឆេះផ្ទះជាដើម។


t_main: ភេសជ្ជ
t_pron: [ភេ-ស័ច]
t_source: (បា. ភេសជ្ជ; សំ. ភេឞជ្ជ ឬ ភៃឞជ្យ)
t_poly: ១)
t_exp: ឱសថ, ថ្នាំបំបាត់រោគ, ថ្នាំរម្ងាប់រោគ :
t_exam: ជប់លៀងភេសជ្ជៈ; ប្រគេនភេសជ្ជៈចំពោះព្រះសង្ឃ។
t_notes:
(សប្បិ ទឹកដោះថ្លា, នវនីត ទឹកដោះខាប់, តេល ប្រេង, មធុ ទឹកឃ្មុំ, ផាណិត ទឹកអំពៅ ឬស្ករជាដើម ក៏ហៅថា ភេសជ្ជ ដែរ ព.វិ.)។


t_main: ភោក្ដា
t_pron: [ភោ-ក្ដា]
t_source: (សំ. ភុក្ដ; បា. ភុត្ត)
t_pos: កិ.
t_notes: (ប្រើជា បរិភោក្ដា ក៏បាន សំ. បរិភុក្ដ; បា. បរិភុត្ត)។
t_exp:
បរិភោគហើយ, ស៊ីផឹកហើយ; ប៉ុន្តែដែលពួកកវីខ្មែរយើងធ្លាប់ប្រើពាក្យកាព្យរៀងមក សំដៅសេចក្ដីថា បរិភោគហើយ ក៏បាន, ថា កំពុងបរិភោគ ក៏បាន, ថា នឹងបរិភោគ ក៏បាន :

t_exam:
ដូច (ព.កា.) ថា ភានអើយអញឃ្លាន តើបាយនៅមាន សល់ក្ដាំងខ្លះទេ ឱ្យអញភោក្ដា សម្រន់កាយេ សោះពោះទទេ អញឃ្លានណាស់ភាន។ (រឿងបុណ្ណបុរស)។


t_main: ភោជនីយសោភ័ណ
t_pron: [ភោ-ជៈ-នី-យៈ-សោ-ភ័ន]
t_source: (បា. < ភោជនីយ សំដៅសេចក្ដីថា "កន្លែងសម្រាប់បរិភោគអាហារ" + សោភណ ឬ សោភន "ល្អ")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះប្រាសាទមួយក្នុងព្រះបរមរាជវាំងចតុម្មុខ (ក្រុងភ្នំពេញ) ជាកន្លែងសម្រាប់លៀងភ្ញៀវក្នុងព្រះរាជពិធីធំៗ ម្ដងៗ (ហៅយ៉ាងខ្លីត្រឹមតែ ប្រាសាទភោជនីយឬព្រះទីន័ងភោជនីយ ក៏បាន)។


t_main: ភោជ្ជសាលី
t_pron: [ភោច-សា-ឡី]
t_source: (បា. ភោជ្ជ "ដែលគួរបរិភោគ" + សាលិ "ស្រូវសាលី"; សំ. < ភោជ្យ + ឝាលិ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្រូវវិសេសពួកមួយ; ស្រូវខ្សាយឬពោត ក៏ថា។ តាមរឿងរ៉ាវក្នុងប្រថមកល្បថា ស្រូវឥតសំបក គឺស្រូវដែលផ្លែចេញមក ជាគ្រាប់អង្ករស្រេចស្រាប់តែម្ដង ហៅថា ស្រូវសាលី, តែខ្មែរច្រើនហៅ ស្រូវភោជ្ជសាលី, អង្ករភោជ្ជសាលី។


t_main: ភ័ក
t_subword: ព្រះពន្លាភ័ក
t_pron: [ព្រះ-ពន់-លា-ភាក់]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះពន្លាឬវាំងដែលគេសង់បណ្ដោះអាសន្ន សម្រាប់ថ្វាយព្រះរាជាទ្រង់ប្រថាប់មួយពេលមួយគ្រា (សរសេរជា ភាក់ ក៏មាន)។


t_main: ភ្ងា
t_subword: ភ្ងាប្រិយ
t_pron: [ភ្ងា-ប្រី]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលគួរស្រឡាញ់ គួរថ្នាក់ថ្នម, ពុំងា, ស្ងួនភ្ងា :
t_exam:
(ព.កា.) ហៃប្អូនភ្ងាប្រិយ ម្ដេចពុំស្រដី ខឹងអ្វីនឹងបង បើមានគ្នាន់ចិត្ត មាសមិត្រកុំចង ចូរស្រាយចំណង កំហឹងនោះចេញ។ល។


t_main: ភ្ងាស
t_subscrip: 1
t_pron: [ភ្ងាស]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទដើមតូចសំបកមានក្រមរជ្រួញៗ សម្បុរខ្មៅជាំ ស្លឹកល្អិតៗរឹងៗ ផ្កាល្អិតៗជាកញ្ចុំៗសម្បុរស្វាយ ប្រើការធ្វើជាឧស។


t_main: ភ្ជង់
t_pron: [ភ្ជង់]
t_pos: កិ.
t_exp: ធ្វើឱ្យជង់, ផ្ដោតដាក់ចំដូចគេជង់, ផ្ដោតតម្រង់ឱ្យចំ :
t_exam:
ព្រានភ្ជង់កាំភ្លើងសំដៅប្រជុំចិញ្ចើមខ្លាធំ, រកលៃលកឧបាយកលដើម្បីតដៃនឹងចោរនោះដូចម្ដេចកើត បើវាចូលមកដល់ភ្លែតស្រាប់តែភ្ជង់ចុងកាំភ្លើងភ្លាមមកត្រង់ដើមទ្រូងតែម្ដង។


t_main: ភ្ជរ
t_pron: [ភ្ជ]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ភ្ជុំ ថា ភ្ជុំភ្ជរ គឺប្រជុំគ្នាធ្វើបុណ្យនៅទីវត្តអារាមក្នុងថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌ (ថ្ងៃ ១៥រោចខែភទ្របទ)។


t_main: ភ្ជល់
t_pron: [ភ្ជល់]
t_pos: ន.
t_exam: ការុងភ្ជល់, សម្ពៀតភ្ជល់។
t_exp:
ស្លឹកកំពូលទ្រាំងដែលដាក់គ្របប្រជល់មុខប្រក់លើគ្នាដេរខ្ទាស់ជាបន្ទះ; ទោះបីត្បាញជាការុងឬសម្ពៀតជាដើមក៏ហៅ ភ្ជល់ បានដែរ :


t_main: ភ្ជុំ
t_subword: ភ្ជុំជាតក
t_pron: [ភ្ជុំ-ជា-ដក់]
t_pos: កិ.
t_exp:
រួបរួមជាតិកំណើតពួកអ្នកដែលអន្ទោលមកកើតចួបគ្នា ដោយព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធទ្រង់សរញាណឃើញច្បាស់ហើយទ្រង់ត្រាស់សម្ដែងប្រាប់។


t_main: ភ្ជាំ
t_pron: [ភ្ជាំ]
t_pos: កិ.
t_exp: ធ្វើឱ្យជាំ, ឱ្យជ្រាបចូលជោកជាំ :
t_exam:
ភ្ជាំជ័រ គឺយកឈើពុកឬស្លឹកព្រាលជាដើមដាក់ញាត់ក្នុងរណ្ដៅជ័រ ឬដាក់ត្រាំជាមួយនឹងជ័រទឹកទុកឱ្យជ្រាបចូលជោកជាំ។


t_main: ភ្ញីទៀន
t_pron: [ភ្ញី-ទៀន]
t_pos: ន.
t_exam: អុជភ្ញីទៀន។
t_exp:
ឈ្មោះគ្រឿងអុជជាលម្អ មានដងដាំបញ្ឈរមានបន្ទោះឫស្សីមូលៗវែងៗជាងគ្នាតាមលំដាប់ថ្នាក់រុំរំសេវលាយស្ពាន់ធ័រត្រង់ខាងចុងដោយក្រដាសស្ដើងសាច់ស្វិត ដោតគល់ភ្ជាប់នឹងដងជាជួរដោយសង្កាត់ៗតាមថ្នាក់ ក្រសោបរួបក្ដោបខាងចុងដោយឆ្នួន សម្រាប់អុជនៅវេលាយប់ ក្នុងឱកាសធ្វើបុណ្យនីមួយៗ :


t_main: ភ្ញៀវ
t_pron: [ភ្ញៀវ]
t_pos: ន.
t_exam: ហៅភ្ញៀវ, អញ្ជើញភ្ញៀវ, ជប់លៀងភ្ញៀវ។
t_exp:
អ្នកទីទៃក្រៅពីគ្នាឯងក្នុងផ្ទះឬក្នុងបន្ទុកជាមួយដែលគេមករក, មកសួរនាំ, មកលេងឬអ្នកដែលម្ចាស់ផ្ទះឬម្ចាស់បន្ទុកជាមួយ, ម្ចាស់ការ, ម្ចាស់ពិធីអញ្ជើញ, ហៅរកឱ្យគេមក :


t_main: ភ្នក់
t_pron: [ភ្នក់]
t_pos: ន.
t_exam: បង្ហុយភ្នក់, ភ្នក់ភ្លើង ឬ ភ្លើងភ្នក់។
t_exp:
គំនរឧសឬសំរាម ដែលដុតឱ្យឆេះងំរង្គំយូរដោយសង្កត់នឹងអង្កាមឬកម្ទេច, ស្មៅ, ចំណាំងជាដើម ដែលស្រស់ ឬដែលលាយដោយដី ដើម្បីឱ្យហុយផ្សែងកម្ចាត់មូសជាដើម :


t_main: ភ្នាក់ងារ
t_pron: [ភ្នាក់-ងា]
t_pos: ន.
t_exam: មន្ត្រីភ្នាក់ងារ, ភ្នាក់ងាររាជការ, ភ្នាក់ងារក្រុមព្រះនគរបាល។
t_exp:
បង្អែកការងារ, អ្នកព្រនាក់ការងារ គឺអ្នកជាជំនួយការបន្ទាប់អធិបតី, អ្នកកាន់ការរងផ្ទាល់អំពីអធិបតីក្នុងមុខក្រសួងនីមួយៗ :


t_main: ភ្នែកក្រហម
t_pron: [ភ្នែក-ក្រ-ហម]
t_pos: ន.
t_exam: ការលាងដៃដោយសាប៊ូជាប្រចាំជួយកាត់បន្ថយការកើតជំងឺភ្នែកក្រហម។
t_exp:
ជំងឺមួយប្រភេទបណ្ដាលមកពីមីក្រុបចំណាំង ពន្លឺខ្លាំង ឬអង្គធាតុក្រៅចូលក្នុងភ្នែក ដែលបង្កឱ្យរលាកភ្នាសក្នុងត្របកភ្នែកនិងគ្រាប់ភ្នែក លើកលែងតែកែវភ្នែក :


t_main: ភ្នែកឆ្មា
t_pron: [ភ្នែក-ឆ្មា]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណ ច្រើនជឿថា ត្បូងភ្នែកឆ្មាជាទ្រព្យត្រជាក់ត្រជំ)។
t_exp:
ឈ្មោះកែវ ឬត្បូងមួយប្រភេទ សម្បុរឆ្លុះស្រដៀងនឹងភ្នែកឆ្មា (បាលីហៅ មសារគល្ល "កែវ ឬត្បូងកើតនាភ្នំឈ្មោះ មសារៈ" (ប្រទេសឥណ្ឌា) ឬ កពរមណិ "កែវពពាល" ឬ "ត្បូងភ្នែកឆ្មា" :


t_main: ភ្នែកមាន់
t_subscrip: 1
t_pron: [ភ្នែក-មាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ក្រដាសព័ណ៌ផ្សេងៗ ដែលដាប់ជាសណ្ឋានមូលៗតូចៗ ស្រដៀងនឹងភ្នែកមាន់ ប្រើការដាក់បន្ទំភ្ជាប់លើក្បាច់ស្ពាន់ក្រាប់។


t_main: ភ្នែកមាន់
t_subscrip: 2
t_pron: [ភ្នែក-មាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តិមួយប្រភេទ មានវង់មូលពីរជាន់តូចក្នុង ធំក្រៅ សណ្ឋានស្រដៀងនឹងភ្នែកមាន់ (៙) នេះ សម្រាប់ប្រើសរសេរដាក់ត្រង់ក្បាលបន្ទាត់ដើមសេចក្ដីធំនីមួយៗ, តែក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះមិនសូវប្រើ។


t_main: ភ្នំ
t_pron: [ភ្នំ]
t_pos: ន.
t_exp:
ពំនូកដីឬថ្មខ្ពស់ត្រដែតផុតឡើងពីផ្ទៃដីប្រក្រតីដែលនៅជិតខាង, ខ្ពស់ត្រដែតជាងសូម្បីដំបូកយ៉ាងធំ។ ពាក្យបណ្ដៅលេងថា ឯកអង្គទ្រង់នាមឯក ខ្ពស់អនេកទាបជាងស្មៅ (តើគឺអ្វី? គឺភ្នំ។ ត្រូវហើយ!)។


t_main: ភ្នំខ្សាច់
t_pron: [ភ្នំ-ខ្សាច់]
t_pos: ន.
t_exam: ពូនភ្នំខ្សាច់, ឆ្លងភ្នំខ្សាច់។
t_notes: (ម.ព. ពាលុកចេតិយឬវាលុកចេតិយ ផង)។
t_exp:
គំនរខ្សាច់ដែលគេជញ្ជូនយកមកចាក់គរកពូនឱ្យខ្ពស់ជាងដីធម្មតា សម្អិតសម្អាងឱ្យមានសណ្ឋានជ្រលមដូចរាងចេតិយឬដូចកូនភ្នំ នៅក្នុងបរិវេណនៃព្រះវិហារ ឬក្រោមដើមពោធិព្រឹក្សជាដើម, តាមប្រពៃណីពីបុរាណ ច្រើនតែធ្វើក្នុងរដូវចូលឆ្នាំថ្មី :


t_main: ភ្នំពេញ
t_pron: [ភ្នំ-ពេញ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចតុម្មុខនិងដូនពេញ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះក្រុងជារាជធានីនៃកម្ពុជរដ្ឋ ស្ថិតនៅជាប់តពីត្រើយខាងឯលិចនៃទន្លេចតុម្មុខ, ហៅតាមឈ្មោះភ្នំដីមួយតូចដែលមាននៅជាគោលក្នុងនោះ។ តាមព្រះរាជពង្សាវតារប្រទេសកម្ពុជាថា កាល គ. ស. ១៤៣៤ព្រះបាទពញាយ៉ាត ទ្រង់ចេញចាកចោលព្រះរាជវាំងបាសាណនៅខេត្តស្រីសន្ធរ មកតាំងព្រះរាជវាំងនៅទិសអាគ្នេយ៍នៃ ភ្នំដូនពេញ នាត្រើយខាងលិចទន្លេច្រាបឈាម, កាលនោះទ្រង់បានសន្មតតាំងគោរមនាមព្រះនគរជាដំបូងថា "ក្រុងចតុម្មុខមង្គលសកលកម្ពុជាធិបតីសិរីសោធរ បវរឥន្ទបត្តបុរីរដ្ឋរាជសីមាមហានគរ"; ឯឈ្មោះទន្លេច្រាបឈាម ទ្រង់បានបញ្ញត្តឱ្យហៅថា "ទន្លេចតុម្មុខ" វិញ។ លុះមកដល់ គ. ស. ១៤៣៧នៅពេលដែលធ្វើសម្ពោធក្រុងនេះ ព្រមទាំងធ្វើព្រះរាជពិធីរាជាភិសេកថ្វាយព្រះនាមទ្រង់ជាថ្មីផងនោះ ព្រះអង្គក៏បានឱ្យសន្មតនាមក្រុងជាថ្មីម្ដងទៀតដោយថែមពាក្យ "ភ្នំដូនពេញ" មកទៀត តែឱ្យខ្លីជាងមុនថា "ក្រុងចតុម្មុខមហានគរភ្នំដូនពេញ" ដូច្នោះវិញ ដើម្បីកុំឱ្យបាត់ឈ្មោះនិងកេរ្តិ៍ដំណែលរបស់ដូនពេញ; តមក គេហៅកាត់ខ្លីត្រឹមតែ "ភ្នំពេញ" ដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃ។


t_main: ភ្នំភ្នែង
t_pron: [ភ្នំ-ភ្នែង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើរនាមមួយប្រភេទដើមតូចៗសាច់រឹងសម្បុរក្រហម ប្រើធ្វើជាឧស, ផ្លែសំប៉ែតៗ ទំហំប្រមាណប៉ុនៗមេដៃ មានរសជូរ ប្រើធ្វើជាម្ជូរស្លបាន។


t_main: ភ្នំយោង
t_pron: [ភ្នំ-យោង]
t_pos: ន.
t_exp:
បុស្បុកមានសសរខ្ពស់ ៤មានកំពូលព្រមទាំងគ្រឿងរចនាវិចិត្រផ្សេងៗ សម្រាប់តម្កល់សពប្រជាជនធ្វើឈាបនកិច្ចពីខាងក្រោម។


t_main: ភ្នំស្រួច
t_pron: [ភ្នំ-ស្រួច]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ក្នុងទិសាភាគខាងឯលិច, សព្វថ្ងៃនេះដាក់ជាស្រុក ហៅថា ស្រុកភ្នំស្រួច នៅក្នុងអំណាចខេត្តកំពង់ស្ពឺ។


t_main: ភ្រឹតក
t_pron: [ភ្រឹ-តៈកៈ] ឬ [ភ្រឹ-ដក់]
t_source: (សំ. ភ្ឫតក ឫ > រឹ)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកធ្វើការឈ្នួល, កូនឈ្នួល; អ្នកបម្រើ, កម្មករ :
t_exam:
(ព.កា.) ខ្ញុំជាភ្រឹតក ពុំដែលលួចឆក់ ទ្រព្យធនជនណា ម្ដេចក៏លោកមក ប្រកាន់ខ្ញុំថា ជាចោរពាលា ដូច្នេះទៅវិញ?។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះដង្កូវខ្លួនវែងនៃមនុស្ស ឬសត្វធំៗ (ប្រើក្លាយជា ព្រូន យូរហើយ; ប៉ុន្តែបើត្រូវការលែងប្រើ ព្រូន ក៏បាន ព្រោះ ព្រូន និង ភ្រូន មានសំឡេងជិតគ្នាដែរទេ)។


t_main: ភ្លក់
t_pron: [ភ្លក់]
t_pos: កិ.
t_exp: ភ្លក្សសម្ល, ភ្លក្សមើលឱ្យដឹងសាបប្រៃ។
t_source:
(សំ. ភ្លក្ស "បរិភោគ, ស៊ី" បរិភោគតែបន្តិចល្បងមើលមុនឱ្យដឹងឱជារស សរសេរ ភ្លក្ស ត្រូវជាង, តែធ្លាប់ប្រើជា ភ្លក់ យូរមកហើយ)


t_main: ភ្លង
t_pron: [ភ្លង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើព្រៃមួយប្រភេទ មានសាច់រឹងស្និទ្ធ, មាន ២ប្រភេទគឺ ភ្លងជូរ ស្លឹកជូរបន្តិចៗ ប្រើស្ងោរលាងសំពត់បាន; ភ្លងក្អែក ស្លឹកធំៗក្រាស់ៗជាងភ្លងជូរ។


t_main: ភ្លាង
t_pron: [ភ្លាង]
t_pos: ន.
t_exp: ភ្លាម; បណ្ដើរ; ជាមួយដែរ; ផង; ផងដែរ (សម្រាប់ប្រើតែក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
ថាភ្លាងនាងនាថស្ទុះចេញក្រៅ ព្រះនេត្រក្រឡៅសម្លឹងដាក់ សម្ដែងអាការៈដូចមានអាក់ ថ្នាំងថ្នាក់ព្រះទ័យពុំស្នេហា។


t_main: ភ្លឺ
t_subscrip: 2
t_pron: [ភ្លឺ]
t_pos: ន.
t_exp: ដីដែលគេលើកពូនជាព្រំចារឹក ឬជាទំនប់ស្រែជាដើម :
t_exam:
ភ្លឺស្រែ, ភ្លឺត្រពាំង, ភ្លឺស្រះ; រានស្រែត្រូវលើកភ្លឺឱ្យធំខ្ពស់ជាប្រយោជន៍ឱ្យសម្ទូងលូតលាស់ខ្ពស់តាមផង ស្រួលដើរផង។


t_main: ភ្លុក
t_subscrip: 1
t_pron: [ភ្លុក]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exp:
អវយវៈជាឆ្អឹងដុះចេញពីក្នុងមាត់ដំរីឈ្មោល មានសណ្ឋានមូលធំចុងស្រួច កាលណាលូតវែងមានទ្រង់ទ្រាយងទន្ទាំ, តាមធម្មតា តែងតែដុះចេញមកមួយគូ, ប៉ុន្តែចួនណាដុះទោលតែមួយក៏មានខ្លះ ហៅថា ភ្លុកទក។


t_main: ភ្លូ
t_pron: [ភ្លូ]
t_pos: ន.
t_exp:
រុក្ខជាតិព្រៃមួយប្រភេទ ស្លឹកមានមមីសគ្រើមៗផ្លៃមានសណ្ឋានមូល មានត្របកជាស្រទាប់ៗ រុំជុំវិញបណ្ដូល មានរសជាតិជូរបរិភោគបាន; ភ្លូមានពីរប្រភេទគឺ ភ្លូធំ, ភ្លូបាត។

t_notes:
(ពាក្យបណ្ដៅលេងថា មួយត្របកបី មួយត្របកបួន បកៗភ្លេចខ្លួន ដល់ដន្លាប់ខាងក្នុង តើគឺអ្វី? -គឺផ្លែភ្លូ។ ត្រូវហើយ!)។


t_poly: ២)
t_exp:
ផ្អើលរត់ពួន, ផ្អើលជាពួកជាកង, ផ្អើលគឹងកងចុះចូល ដោយបាក់ចិត្តជឿ; ច្រើននិយាយថា ផ្អើលភ្លូក, បាក់ភ្លូក, ភ្លូកចុះចូល, ជឿភ្លូក ...។


t_main: ភ្លើង
t_subscrip: 2
t_pron: [ភ្លើង]
t_pos: ន.
t_exam: ខ្ញីភ្លើង, ឃ្លង់ភ្លើង, ចិត្រមូលភ្លើង, ឈើភ្លើង, ពិសភ្លើង, សង្កែភ្លើង, ស្រមោចភ្លើង។ល។
t_exp:
អ្វីៗដែលមានធាតុក្ដៅហឹរផ្សាច្រើនឬដែលមានសម្បុរស្រដៀងនឹងភ្លើង ក៏ហៅដាក់ពាក្យថា ភ្លើងភ្ជាប់នៅខាងចុងដែរ, ដូចជា :

t_notes:
(សិលាចារឹកសម័យមហានគរ នគរធំ សរសេរ វ្លើង, លុះចំណេរកាលតមកផ្លាស់ វ ជា ព សរសេរជា ព្លើង, តាមន័យនេះ គួរប្រើជា ព្លើង, ប៉ុន្តែបានប្រើ សិថិល ជា ធនិត គឺ ព > ភ យូរហើយ, សម័យបច្ចុប្បន្នក៏ត្រូវសរសេរ ភ្លើង ដូច្នេះឯង)។


t_main: ភ្លើងចរាចរណ៍
t_pron: [ភ្លើង-ចៈ-រ៉ា-ច]
t_pos: ន.
t_exp:
ភ្លើងសញ្ញាដែលមានមុខងារសម្រាប់គ្រប់គ្រងសិទ្ធិអាទិភាពនិងសណ្ដាប់ធ្នាប់ដល់អ្នកធ្វើដំណើរ មានបីពណ៌គឺ ក្រហម លឿង និងបៃតង។


t_main: ភ្លើងសញ្ញាចរាចរណ៍
t_pron: [ភ្លើង-ស័ញ-ញ៉ា-ចៈ-រ៉ា-ច]
t_pos: ន.
t_exam: ត្រូវស្វែងយល់អំពីភ្លើងសញ្ញាចរាចរណ៍។
t_exp:
ឧបករណ៍សម្រាប់បញ្ជាចរាចរណ៍របស់ផ្លូវដែកឬផ្លូវថ្នល់ ដើម្បីឱ្យរថភ្លើងឬយានជំនិះផ្សេងៗធ្វើចរាចរណ៍បានប្រកបដោយសុវត្ថិភាពនិងដោយរលូន :


t_main: ភ្លៀងមាត្រ
t_pron: [ភ្លៀង-មាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ការវាយតម្លៃបរិមាណនៃកំណកអាកាសដែលធ្លាក់នៅទីកន្លែងណាមួយ និងក្នុងពេលវេលាជាក់លាក់ណាមួយ។ គេគណនាបរិមាណនៃកំណកអាកាសនេះដោយភ្លៀងម៉ែត្រ (ឧបករណ៍វាស់ទឹកភ្លៀង)។


t_poly: ២)
t_exp: ដែលព្រែកគ្នាឬជាប់គ្នាមួយគូ :
t_exam:
កាំភ្លើងភ្លោះ គឺកាំភ្លើងព្រែក; ដើមឈើភ្លោះ គឺដើមឈើដែលដុះព្រែកគ្នា; សំពត់ភ្លោះ គឺសំពត់ពីរផ្ទាំងដែលគេដេរភ្ជាប់គ្នា។


t_main: ភ្លៅកង្កែប
t_pron: [ភ្លៅ-កង់-កែប]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅអណ្ដែតទឹកមួយប្រភេទ ដើមមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងភ្លៅកង្កែប ច្រើនដុះអាស្រ័យនឹងត្រឹប ឬបឿន, ប្រើការធ្វើអន្លក់បាន។


t_main: ភ្លៅមាន់
t_pron: [ភ្លៅ-មាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទដែលមានស្លឹកឆែកជា៥ដើម ទងស្លឹក ផ្កា ផ្លែ មានរោម។ ប្រើជាឱសថព្យាបាលជំងឺចុះខ្សោយអស់កម្លាំង វិលមុខធីងធោង ក្អក គ្រុនក្ដៅ សម្រួលឱ្យស្ត្រីមានរដូវទៀងទាត់។


t_main: ម
t_pron: [ម]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
តួព្យញ្ជនៈទី២៥នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងវគ្គទី៥។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [m] ជាព្យញ្ជនៈបបូរមាត់ ខ្យល់ច្រមុះ សូរស្ទះ ឃោសៈ។


t_main: មករ
t_pron: [មៈ-ក]
t_source: (សំ.បា. មករ ឬ មង្ករ)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីសមុទ្រមួយប្រភេទ មានខ្លួនធំ ក្បាលខ្លីក្រមុប ធ្មេញនឹងចង្កូមស្ញាញគួរស្បើម (មានតំណាលក្នុងរឿងរ៉ាវពីព្រេងនាយ) ; ខ្មែរហៅសំដៅ ត្រីថ្ករ ក៏មាន, ច្រើននិយាយថា ឆ្លាមមករ។


t_main: មករន្ទ
t_pron: [មៈ-កៈ-រ៉ន់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp: រសនៃផ្កា, ទឹកដមផ្កា; ទឹកឃ្មុំ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ) :
t_exam:
សម្ដីផ្អែមល្ហែមដូចមករន្ទ អ្នកស្ដាប់ភាំងភ័ន្តស្លន់គំនិត ភ្លេចខ្លួនទៅពួននៅទីជិត ព្រោះគិតថានៅឆ្ងាយពុំកើត។


t_main: មការន្ត
t_pron: [មៈ-កា-រ៉ន់-តៈ] ឬ [មៈ-កា-រ៉ន់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. និគ្គហិតនិងសរណគមន៍ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះនិគ្គហិតដែលពោលឮសូរសំឡេងជាអក្សរ ម ប្រកបខាងចុង (អ័ម, អាម) ដូចជា កំ, តំ (ក័ម, ត័ម) កាំ, ចាំ (ក័ម, ច័ម ឬ កាម, ចាម) ជាដើម។


t_main: មកុដ
t_pron: [មៈ-កុត]
t_source: (បា. មកុដ ឬ មង្កុដ; សំ. មកុដ ឬ មុកុដ)
t_pos: ន.
t_exam: មកុដរាជ្យ, ស្ដេចទ្រង់មកុដ។
t_notes: (សូម្បីធ្វើដោយស្មាច់ក្រដាសឬសំពត់រចនាវិចិត្របិទមាសដាំកញ្ចក់ក៏ហៅ មកុដ ដែរ, សម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងល្ខោន)។
t_exp:
គ្រឿងប្រដាប់ធ្វើដោយមាសសុទ្ធ មានរាងក្រឡូម មានកំពូល រំលេចដោយក្បាច់រចនាដ៏វិចិត្រ ដាំត្បូង សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យទ្រង់ពាក់ព្រះសិរ, រាប់បញ្ចូលក្នុងរាជកកុធភណ្ឌ :


t_main: មក្ខជន
t_pron: [មាក់-ខៈ-ជន់]
t_source: (បា. មក្ខ + ជន)
t_pos: ន.
t_exp: ជនអ្នកលុបគុណគេ, មនុស្សរមិលគុណ :
t_notes: (ម.ព. រមិលគុណ ផង)។
t_exam:
មក្ខជនទោះប្រុសក្ដី ស្រីក្ដី ច្រើនតែមានគំនិតខ្លីៗកំបុតកំបុញ ទោសរមិលគុណ ច្រើនតែរុញច្រានទម្លាក់ទៅក្នុងសេចក្ដីទុក្ខវិនាស។ (ព.កា.) មក្ខជនទោះនៅក្នុងទីណា ច្រើនតែទេព្តាបរាមុខ ឱ្យជននោះបានសេចក្ដីទុក្ខ ពុំសុខព្រោះខ្លួនរមិលគុណ។


t_main: មក្លឿ
t_pron: [មៈ-ក្លឿ]
t_source: (ស. មះក្ល្ចើ អ.ថ. ម៉ៈក្លឿ)
t_pos: ន.
t_exam: សំពត់ជ្រលក់មក្លឿ។
t_notes: (សរសេរជា មាក់ក្លឿ ក៏មាន; ខ្មែរហៅ ខ្មួញ ជាគូគ្នានឹង ខ្មាញ់)។
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ផ្លែប្រើជាគ្រឿងជ្រលក់សំពត់យកព័ណ៌ខ្មៅ; ខ្លឹមមានសម្បុរខ្មៅ សាច់រឹងប្រើធ្វើជាការឈើរាយរងបាន :


t_main: មក្លាំ
t_pron: [មៈ-ក្លាំ]
t_source: (ស. មះក្លាំ អ.ថ. ម៉ៈក្លាំ "អង្ក្រេមអង្ក្រម")
t_pos: ន.
t_exam: អន្លូញមក្លាំ, សំពត់មក្លាំ។
t_exp:
ឈ្មោះសំពត់អន្លូញសូត្រមួយប្រភេទ ស្ត្រីខ្មែរត្បាញចាក់ជាក្រឡាល្អិតៗ លាយព័ណ៌ក្រហមនិងខ្មៅឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងសម្បុរគ្រាប់អង្ក្រេមអង្ក្រមទុំ :

t_notes:
(ខ្មែរក្នុងសម័យបុរាណហៅសំពត់នេះថា អន្លូញអង្ក្រេមអង្ក្រម, ដោយសៀមស្រឡាញ់រាប់អានប្រើសំពត់ប្រភេទនេះណាស់, ហៅសំពត់នេះថា ម៉ៈក្លាំ "អង្ក្រេមអង្ក្រម", ខ្មែរសម័យនោះ ក៏ហៅតាមសៀមថា មក្លាំ ដែរ ជាប់ជាសម្ដីហៅតៗរៀងមក ប៉ុន្តែស្ត្រីខ្មែរក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្នលែងត្បាញសំពត់ប្រភេទនេះហើយ)។


t_main: មគធភាសា
t_pron: [មៈ-គៈ-ធៈ-ភា-សា]
t_source: (បា.សំ. មគធភាឞា)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. បាលី ផង)។
t_exp:
ភាសាអ្នកមគធៈ។ មគធភាសានេះចែកជា ២យ៉ាង គឺ ទេសិយា ភាសាសម្រាប់និយាយស្ដីជាប្រក្រតី របស់អ្នកប្រទេសមគធៈ គឺសម្ដីសម្រាប់ស្រុក; តន្តី ឬ តន្តីភាសា សម្ដីដែលមានរបៀបទៀងទាត់តាមដំណើរវេយ្យាករណ៍, ជាភាសាសម្រាប់ប្រើតែក្នុងគម្ពីរក្បួនច្បាប់, លុះតែហាត់រៀនឱ្យចេះវេយ្យាករណ៍ ទើបអាចដឹងសេចក្ដីបាន ប្រើការកើត។ តន្តី នេះជាមូលភាសារបស់ពួកជនអ្នកមគធៈ, ហៅថា បាលី ឬ បាឡី ក៏បាន; បាលី នេះឯងពួកពុទ្ធសាសនិកជនខាងប៉ែកទក្ខិណនិកាយរៀន ទន្ទេញ សូត្រ គោរពថាជាភាសាដ៏ប្រសើរព្រោះព្រះត្រៃបិដកដែលជាពុទ្ធវចនៈ ឬពុទ្ធសាសនា ប្រតិស្ឋាននៅដោយភាសានេះ។


t_main: មគធៈ
t_pron: [មៈ-គៈ-ធៈ]
t_source: (សំ.បា. មគធ)
t_poly: a
t_exp:
ឈ្មោះដែនធំមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ពីក្នុងពុទ្ធកាល, មានក្រុងរាជគ្រឹះជារាជធានី លុះតបន្ទាប់មក មានក្រុងបាដលិបុត្រ ជារាជធានី; ក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ សំដៅត្រង់ប្រទេសឥណ្ឌាដែលហៅថា ប៊ិហារ (ពិហារ) ជាដែន មគធៈ ក្នុងសម័យបុរាណ។


t_main: មគ្គ
t_subword: មគ្គផល
t_pron: [ម័ក-ផល់]
t_pos: ន.
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ហៅលោកុត្តរធម៌ដែលចែកជាមគ្គ ៤មានសោតាបត្តិមគ្គជាដើម មានអរហត្តមគ្គជាទីបំផុតនិងផល ៤មានសោតាបត្តិផលជាដើម មានអរហត្តផលជាទីបំផុត (ព.ពុ.)។


t_main: មឃៈមាណព
t_pron: [មៈ-ឃៈ-មា-នប់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះមាណពមួយរូបក្នុងរឿងពុទ្ធសាសនា បានបំពេញវគ្គបទ ៧យ៉ាង ដើម្បីបានកើតជា ព្រះឥន្ទ តាមរឿងជាតកដំណាលថា មឃមាណពនេះ មានប្រពន្ធ ៤នាក់គឺ នាងសុជាត, សុនន្ទា, សុចិត្រា, សុធម្មា។


t_main: មង
t_pron: [មង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះនេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ មានក្រឡាដូចសំណាញ់ មានខ្សែរនងវែងចងកំសួលបណ្ដែតបង្ហែរង្វើលៗសម្រាប់ដាក់ក្នុងទឹកជ្រៅឱ្យជាប់ត្រី។


t_main: មង
t_subword: មងពីងពាង
t_pron: [មង-ពីង-ពាង]
t_exp:
សរសៃឆ្មារដែលពីងពាងបញ្ចេញពីគូទ ហើយព័ទ្ធត្រដាងប្រទាក់ជាក្រឡាដូចសំណាញ់ សម្រាប់ដាក់ឱ្យជាប់សត្វល្អិតមានរុយជាដើម យកធ្វើជាចំណីរបស់វា។


t_main: មង្គល
t_subword: មង្គលសូត្រ
t_pron: [មង់-គៈ-លៈ-សូត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះព្រះសូត្រមួយជាពុទ្ធភាសិតសម្ដែងអំពីមង្គល ៣៨ប្រការ, ពួកពុទ្ធសាសនិកតែងសូត្រក្នុងវេលាធ្វើកិច្ចជាមង្គលណាមួយ (ព.ពុ.)។


t_main: មង្គលទេពាចារ្យ
t_pron: [មង់-គល់-ទេ-ពា-ចា]
t_pos: ន.
t_exam: សម្ដេចព្រះមង្គលទេពាចារ្យ។
t_source:
(សំ. < មង្គល + ទេវ + អាចាយ៌; បា. < មង្គល + ទេវ + អាចរិយ "អាចារ្យដូចជាទេវតាដែលជាមង្គលឬអាចារ្យជាមង្គលដ៏ប្រសើរ")

t_exp:
ឋានន្តរជាសមណស័ក្ដិរាជាគណៈថ្នាក់ខ្ពស់ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ; ជួនកាលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទានតាំងដល់ទីជាសម្ដេចក៏មាន :


t_main: មង្គលវប្បៈ
t_pron: [ម័ង-គៈ-លៈ-វ៉ាប់-បៈ]
t_source: (បា., សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
មង្គលនៃការសាបព្រោះដំណាំស្រូវ, ឬឈើបន្លែ ឈើហូបផ្លែផ្សេងៗ។ មង្គលវប្បៈនេះ គឺសំដៅយកព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល ក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាយើងប្រារព្ធធ្វើពិធីនេះរៀងរាល់ឆ្នាំ។


t_main: មង្ឃុត
t_pron: [មង់-ឃុត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទស្លឹកស្រដៀងនឹងព្រូសឬព្រហូត ផ្លែចេញផ្ទាល់ពីមែកនិងដើម (ដូចល្វា), ផ្លែមូលៗសំបកក្រាស់ សម្បុរក្រហមចាស់មានរសចត់, សាច់ខាងក្នុងជាក្លែបៗ សម្បុរស មានរសផ្អែមលាយជូរបន្តិចៗ សម្រាប់បរិភោគជាអាហារ; មានសម្បូណ៌នៅដែនកម្ពុជាក្រោមក្នុងតំបន់ខ្លះដោយអន្លើៗក្នុងកម្ពុជរដ្ឋក៏ដាំកើតដោយអន្លើៗដែរ ប៉ុន្តែមានផ្លែពុំសូវថ្លោស។


t_main: មច្ឆណ្ឌសញ្ញា
t_pron: [ម័ច-ឆន់-ឌៈ-ស័ញ-ញ៉ា]
t_source: (បា. មច្ឆ "ត្រី" + អណ្ឌ "ពង" + សញ្ញា "គ្រឿងសម្គាល់")
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះវណ្ណយុត្តិជាសញ្ញាមួយប្រភេទ ជាចំណុចមានសណ្ឋានដូចពងត្រី (...) សម្រាប់ប្រើក្នុងការរៀបរាប់របស់ផ្សេងៗឬខសេចក្ដីដែលនៅមានទៀត, ដែលមិនទាន់ចប់មិនទាន់អស់, មានន័យប្រហែលនឹងពាក្យ "ជាដើម" :

t_exam:
សាលារៀនខ្ញុំមានតុ, ទូ, កៅអី ...; ត្រូវយកប្រដាប់ប្រដាឱ្យសព្វគ្រប់ទៅផង ដូចជាឆ្នាំង, ចាន, វែក, ស្លាបព្រា, សម ...។


t_main: មច្ឆរី
t_pron: [ម័ច-ឆៈ-រ៉ី]
t_source: (បា.សំ. មត្សរិន៑)
t_pos: ន.
t_exp: អ្នកកំណាញ់, មនុស្សកំណាញ់ :
t_notes: (បើស្ត្រីជា មច្ឆរិនី)។
t_exam:
(ព.កា.) រីឯសេដ្ឋី ជាមច្ឆរី ល្បីថាកំណាញ់ ថ្ងៃមួយគាត់នឹក ចង់ស៊ីនំឆ្ងាញ់ ព្រោះក្ដីកំណាញ់ ពួនស៊ីក្នុងផ្ទះ។ ព្រះមោគ្គល្លាន ប្រើឫទ្ធិ៍ផ្លូវឈាន ដែលមានជ្រៅជ្រះ ទៅបិណ្ឌបាត ឈរជិតខាងផ្ទះ ឱ្យសេដ្ឋីលះ ក្ដីទ្រឹសិ៍្តស្មូរបាន។ (រឿងកោសិយសេដ្ឋីកំណាញ់ស្វិតស្វាញ)។


t_main: មច្ឆានុ
t_pron: [ម័ច-ឆា-នុ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីញីមួយធំ មានរូបសណ្ឋានខាងលើជាមនុស្ស ភាគខាងក្រោមជាត្រី នៅក្នុងសមុទ្រ, ជាស្ដេចត្រី មានអាយុវែងណាស់, មានអំណាចបង្គាប់ពួកត្រីធំៗក្នុងសមុទ្រឱ្យពាំជញ្ជូនដុំថ្ម ដែលហនុមានកែនរេហ៍ពលស្វា ឱ្យជញ្ជូនយកដុំថ្មពីភ្នំមកបោះទម្លាក់ចងថ្នល់ក្នុងសមុទ្រទៅកាន់កោះលង្កា :

t_exam:
ដងនោះពានរិន្ទហនុមាន ក្រេវក្រោធឥតស្រាកស្រាន្ត ក៏ចាប់នាងមច្ឆានុបាន យកធ្វើជាប្រពន្ធគូស្នេហា ... (រឿងរាមកេរ្តិ៍)។


t_main: មជ្ឈការ
t_pron: [ម័ច-ឈៈ-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
ការប្រមូលផ្ដុំអំណាចតែមួយកន្លែង អំណាចកណ្ដាល, ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរបស់រដ្ឋ ដែលប្រមូលផ្ដុំសមត្ថកិច្ចអនុវត្តនូវតួនាទីភារកិច្ចផ្នែកនយោបាយ ផ្នែករដ្ឋបាល និងផ្នែកបច្ចេកទេស នៅថ្នាក់លើ ឬនៅរដ្ឋបាលថ្នាក់ជាតិ។


t_main: មជ្ឈត្តការ
t_pron: [ម័ច-ឈ័ត-តៈ-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរការដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ ដែលភាគីពីរឬច្រើនដាក់រឿងវិវាទរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនជូនមជ្ឈត្តករឱ្យព្យាយាមធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលមានអព្យាក្រឹតភាពចំពោះភាគីទាំងនោះ ហើយចេញមជ្ឈត្តវិនិច្ឆ័យមួយ។


t_main: មជ្ឈន្តិកកាល
t_pron: [ម័ច-ឈ័ន-តិ-កៈ-កាល]
t_pos: ន.
t_exp: ពេលថ្ងៃត្រង់ :
t_exam: ឈប់សម្រាកក្នុងមជ្ឈន្តិកកាល។
t_notes: (ប្រើជា មជ្ឈន្តិកវេលាឬមជ្ឈន្តិកសម័យ ក៏បាន)។
t_source:
(បា. មជ្ឈន្តិក, មជ្ឈណ្ហ ឬ មជ្ឈន្តិកាល, មជ្ឈណ្ហកាល; សំ. មធ្យាន្តិក, មធ្យាហ្ន ឬ មធ្យាន្តិកកាល,មធ្យាហ្នកាល, មធ្យទិន)


t_main: មជ្ឈន្តិកនិយម
t_pron: [ម័ច-ឈ័ន-តិ-កៈ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exp:
គំនិតឬគោលនយោបាយនៃក្រុមឬគណបក្សនិយមកណ្ដាលនៅក្នុងនយោបាយឬសាសនា, ទស្សនវិជ្ជានយោបាយដែលប្រកាន់នូវ (គោល) ជំហរនិង (ផែនការ) សកម្មភាពនៅជាកណ្ដាល ដោយជៀសវាងឆ្វេងនិយមនិងស្ដាំនិយមជ្រុល។


t_main: មជ្ឈន្តិកៈ
t_pron: [ម័ច-ឈ័ន-តិ-កៈ]
t_pos: គុ.
t_exam: ភិក្ខុមជ្ឈន្តិកៈជាអ្នកបង្កើតនិកាយសវ៌ាស្តិវាទ, ការធ្វើមជ្ឈន្តិកៈ។
t_exp:
ជាកណ្ដាល, ល្មម, ដែលចេះប្រមាណ; ដែលមិនមានគំនិតជ្រុលហួសហេតុ ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យនយោបាយ, ដែលមានគំនិតនយោបាយមិនប្រកាន់ភាពជ្រុលហួសហេតុឬអភិរក្សនិយម :


t_main: មជ្ឈមណ្ឌល
t_subword: មជ្ឈមណ្ឌលអវកាស
t_pron: [ម័ច-ឈៈ-មន់-ឌល់-អៈ-វៈ-កាស]
t_pos: ន.
t_exam: មជ្ឈមណ្ឌលអវកាសកេនណឺឌីនៃ ស.រ.អា.។
t_exp:
ទីកន្លែងសម្រាប់បម្រើសកម្មភាពទាក់ទងនឹងអវកាស ដូចជា ការបាញ់បង្ហោះយានអវកាស ការស្រាវជ្រាវ និងការផលិតផ្នែកសំខាន់ៗនៃយានអវកាសជាដើម :


t_main: មជ្ឈិម
t_subword: មជ្ឈិមប្បដិបទា
t_pron: [ម័ច-ឈិ-ម័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប៉ៈ-ទា]
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីប្រតិប័ទជាកណ្ដាល គឺប្រតិបត្តិប័ទតាមដំណើរអដ្ឋង្គិកមគ្គ ជាចន្លោះកណ្ដាលនៃសេចក្ដីប្រតិប័ទតឹងពេកនិងធូរពេក; ហៅជា សំ. ថា មធ្យមប្រតិប័ទ ក៏បាន (ព.ពុ.)។


t_main: មជ្ឈេលុប
t_pron: [ម័ច-ឈេ-លប់]
t_source: (បា.សំ. —លោប)
t_pos: ន.
t_exp:
សព្ទ, ពាក្យ ឬសង្កាត់ពាក្យ ដែលលុបកណ្ដាលខ្លះចេញទុកឱ្យនៅតែខាងដើមនិងខាងចុង; ខាងភាសាបាលីដូចជា សុដ្ឋុភាសិត "ពាក្យដែលគេពោលដោយប្រពៃ" លុបទុកត្រឹមតែ សុភាសិត "ពាក្យត្រឹមត្រូវ, ពាក្យពីរោះ", ធាតុ និធាន ចេតិយ "ចេតិយជាទីតម្កល់ធាតុ ឬចេតិយដែលគេបញ្ចុះធាតុ" លុបទុកត្រឹមតែ ធាតុចេតិយ "ចេតិយបញ្ចុះធាតុ" ជាដើម; ខាងភាសាខ្មែរ, ដូចជា ផ្ទះ របស់ ខ្ញុំ ជា ផ្ទះខ្ញុំ, សត្វ នៅ ក្នុង ទឹក ជា សត្វទឹក, អាវ សម្រាប់ ការពារ ទឹក ភ្លៀង ជា អាវភ្លៀង ជាដើម។


t_main: មណី
t_subword: មណីជោតិរស
t_pron: [មៈ-នី-ជោ-តិ-រស់]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ជោតិរស ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះកែវវិសេសមួយប្រភេទមានតំណាលក្នុងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនាថា មានអានុភាពអាចឱ្យសម្រេចប្រយោជន៍គ្រប់យ៉ាងបាន តាមចំណង់របស់អ្នកត្រូវការ។


t_main: មណ្ឌប
t_pron: [ម័ន-ដប់]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: សង់មណ្ឌប, ប្រាសាទមណ្ឌប។
t_exp:
បារាំ, តែនតិ៍, រោងលាត (សម្រាប់ប្រើការបណ្ដោះអាសន្នមួយដងមួយកាល)។ ខ្មែរច្រើនហៅចំពោះប្រាសាទតូចៗ ដែលមានដំបូលជាកំពូលរាងច្រឡោ សណ្ឋានមកុដ វិចិត្រដោយក្បាច់រចនាផ្សេងៗ :


t_main: មណ្ឌលគិរី
t_pron: [មន់-ឌល់-គិ-រី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយនៃកម្ពុជរដ្ឋ, បំបែកចេញពីខេត្តក្រចេះ ក្នុង គ. ស. ១៩៦១(ព្រះរាជក្រមលេខ ៦៤បរ. ចុះថ្ងៃទី ៣០ឆ្នូ ១៩៦១), កាលពីដើមហៅ ឆ្លូងលើ។


t_main: មណ្ឌលអាកាស
t_pron: [មន់-ឌល់-អា-កាស]
t_pos: ន.
t_exp:
(ភូមិ.) មណ្ឌលដែលផ្សំឡើងដោយល្បាយឧស្ម័ន (អាសូត អុកស៊ីសែន ឧស្ម័នកម្រ) ចំហាយទឹក ពពក អាអេរ៉ូសូល ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ ល។ ដែលគ្របដណ្ដប់ជុំវិញផែនដី។


t_main: មណ្ឌលអាកាស
t_subword: មណ្ឌលអាកាសកណ្ដាល
t_pron: [មន់-ឌល់-អា-កាស-កន់-ដាល]
t_pos: ន.
t_exp:
មណ្ឌលបរិយាកាសចន្លោះមណ្ឌលអាកាសស្ងប់និងមណ្ឌលអាកាសក្ដៅ មានរយៈកម្ពស់ពី៥០ទៅ៨៥គីឡូម៉ែត្រ។ នៅក្នុងមណ្ឌលនេះ សីតុណ្ហភាពចុះជាលំដាប់ទៅតាមរយៈកម្ពស់។


t_main: មណ្ឌលអាកាស
t_subword: មណ្ឌលអាកាសក្ដៅ
t_pron: [មន់-ឌល់-អា-កាស-ក្ដៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
មណ្ឌលបរិយាកាសបន្តពីមណ្ឌលអាកាសកណ្ដាល ហើយមានរយៈកម្ពស់៨៥ដល់៥០០គីឡូម៉ែត្រ។ នៅក្នុងមណ្ឌលនេះ សីតុណ្ហភាពឡើងជាលំដាប់ទៅតាមរយៈកម្ពស់។


t_main: មណ្ឌលអាកាស
t_subword: មណ្ឌលអាកាសក្រៅ
t_pron: [មន់-ឌល់-អា-កាស-ក្រៅ]
t_pos: ន.
t_exp:
មណ្ឌលបរិយាកាសដែលខ្ពស់ជាងគេបំផុត (បន្តពីមណ្ឌលអ៊ីយ៉ុង) ចាប់ពី១០០០គីឡូម៉ែត្រឡើងទៅ។ នៅក្នុងមណ្ឌលនេះ មានអាតូមស្រាលៗដែលអណ្ដែតផុតពីទំនាញផែនដី។


t_main: មណ្ឌលអាកាស
t_subword: មណ្ឌលអាកាសរចល់
t_pron: [មន់-ឌល់-អា-កាស-រ-ចល់]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្រទាប់បរិយាកាសព័ទ្ធជុំវិញផែនដី មានកម្រាស់៦ទៅ៨គីឡូម៉ែត្រនៅតំបន់ប៉ូល និង១៦ដល់១៧គីឡូម៉ែត្រនៅតំបន់អេក្វាទ័រ។ មណ្ឌលនេះមានលក្ខណៈសម្គាល់ដោយសីតុណ្ហភាពនិងសម្ពាធបរិយាកាសចុះពីរយៈកម្ពស់ទាបទៅរយៈកម្ពស់ខ្ពស់ ហើយជាមណ្ឌលដែលកើតមានបាតុភូតឧតុភូតច្រើនបំផុត។


t_main: មណ្ឌលអាកាស
t_subword: មណ្ឌលអាកាសស្ងប់
t_pron: [មន់-ឌល់-អា-កាស-ស្ងប់]
t_pos: ន.
t_exp:
មណ្ឌលបរិយាកាសចន្លោះមណ្ឌលអាកាសរចល់និងមណ្ឌលអាកាសកណ្ដាល មានរយៈកម្ពស់ដល់៥០គីឡូម៉ែត្រ (មានកម្រាស់ប្រមាណ៤០គីឡូម៉ែត្រ)។ មណ្ឌលនេះខ្សត់ខ្យល់និងសំណើម។


t_main: មណ្ឌលអ៊ីយ៉ុង
t_pron: [មន់-ឌល់-អ៊ី-យ៉ុង]
t_pos: ន.
t_exp:
មណ្ឌលបរិយាកាសខ្ពស់លាតសន្ធឹងពីក្នុងមណ្ឌលអាកាសស្ងប់ឡើងទៅដល់រាប់រយគីឡូម៉ែត្រ ហើយសម្បូរទៅដោយអ៊ីយ៉ុងនិងអេឡិចត្រុង។


t_main: មតក
t_subword: មតកភត្ត
t_pron: [មៈ-តៈ-កៈ-ភ័ត]
t_pos: ន.
t_exp:
ភត្តដែលគេឧទ្ទិសឱ្យបុគ្គលស្លាប់ (ខាងពុទ្ធសាសនា ចំពោះភត្តដែលប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃ ហើយឧទ្ទិសចំណែកបុណ្យទៅបុគ្គលស្លាប់; ខាងលទ្ធិដទៃ ចំពោះបាយសំណែន)។


t_main: មត្តញ្ញុតា
t_pron: [ម័ត-ត័ញ-ញុ-តា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exam: មត្តញ្ញុតា ជាសប្បុរិសធម៌ទី ៤ ក្នុងពួកសប្បុរិសធម៌ទាំង ៧។
t_exp:
ភាពនៃបុគ្គលអ្នកដឹងប្រមាណ, ការស្គាល់ប្រមាណក្នុងកិច្ចការគ្រប់យ៉ាងមានការស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិតាមសម្មាអាជីវៈនិងការបរិភោគអាហារជាដើម :


t_main: មត្តិកា
t_pron: [ម័ត-តិ-កា]
t_source: (បា.សំ. ម្ឫតិកា)
t_pos: ន.
t_exam: ភិក្ខុងូតទឹកជម្រះកាយដោយមត្តិកា (ព.វិ.)។
t_exp:
ដីស្អិត, ដីល្អិតផង់ដែលលាយទឹកទៅស្អិត, ដីឥដ្ឋ។ ដីដែលលាយទឹកឱ្យគ្រាន់តែសើមស្អិតហើយពូតជាដុំ ហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតទុកដុសជម្រះកាយក្នុងពេលងូតទឹក (ប្រើតែក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ដែលពុំទាន់មានសប៊ូ) :


t_main: មទ្រី
t_pron: [ម័ត-ទ្រី] ឬ [មៈ-ទ្រី]
t_source: (សំ.បា. មទ្ទី)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះនាងមទ្រី។
t_exp:
ព្រះនាមព្រះរាជបុត្រីមួយអង្គនៃព្រះបាទមទ្ទរដ្ឋ ត្រូវជាព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទស្រីវេស្សន្តរ, ក្នុងវេស្សន្តរជាតក (ព.ពុ.) :


t_main: មទ្រីបាព៌
t_pron: [មៈ-ទ្រី-បា]
t_source: (សំ.ក្ល. សំ. មទ្រីបវ៌ន៑; បា. មទ្ទីបព្វ)
t_pos: ន.
t_exam: កណ្ឌមទ្រីបាព៌, ស្ដាប់លោកទេសកណ្ឌមទ្រីបាព៌។
t_exp:
សង្កាត់, វគ្គ, កណ្ឌ (ទី ៩) ក្នុងវេស្សន្តរជាតកនិយាយអំពីរឿងព្រះនាងមទ្រី; ច្រើននិយាយជាប់ជាមួយនឹងពាក្យ "កណ្ឌ" ថែមទៀតថា :

t_notes:
(បើហៅចំពោះតួនាងមទ្រីកុំនិយាយថា "នាងមទ្រីបាព៌" ដូច្នេះឡើយ, គប្បីនិយាយថា "នាងមទ្រីឬព្រះនាងមទ្រីទេវី" តែប៉ុណ្ណេះបានហើយ ព្រោះពាក្យ "បាព៌" គឺគ្រាន់តែជាសង្កាត់, វគ្គ, កណ្ឌ ដែលថ្លែងអំពីរឿងនាងមទ្រី, មិនមែនជានាមរបស់នាងទេ ពាក្យ "បាព៌" នេះក្នុងវេស្សន្តរជាតកឃើញមានប្រើចំពោះតែកណ្ឌទី៨, ៩, ១០, ១១, គឺ កុមារបាព៌, មទ្រីបាព៌, សក្កបាព៌, មហារាជបាព៌ បា. កុមារបព្វ, មទ្ទីបព្វ, សក្កបព្វ, មហារាជបព្វ។ ម.ព. បព្វៈ ផង)។


t_main: មធុរោទក
t_pron: [មៈ-ធុ-រោ-ទក់]
t_source: (សំ.បា. < មធុរ + ឧទក)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ទន្លេសាប ផង)។
t_exp:
ទន្លេដែលធំសម្បើមស្រដៀងនឹងសមុទ្រ តែមានទឹកសាប (ទន្លេសាប; ហៅឱ្យត្រូវតាមរូបសព្ទថា សមុទ្រសាប ព្រោះឥតមានទន្លេណាមួយមានទឹកប្រៃទេ សុទ្ធតែសាបដូចគ្នា គ្រាន់តែធំល្ហល្ហេវដូចសមុទ្រប៉ុណ្ណោះ គឺទន្លេដូចជាសមុទ្រប៉ុន្តែមានទឹកសាប)។


t_poly: b
t_pos: ន.
t_exp: រសផ្អែមឬឆ្ងាញ់; សម្ដីពីរោះ :
t_exam:
(ព.កា.) ស្ដេចបើកមធូរ ប្រកបដោយសូរ សព្ទក្រាងក្រអៅ ឥតមានទ្រគោះ ឥតមោះហ្មងសៅ រួសរ៉ាវចៅរ៉ៅ ឆ្ពោះទៅរាស្ត្រផង។


t_main: មន
t_subscrip: 1
t_pron: [មន]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ គេដាំយកស្លឹកប្រើជាចំណីដង្កូវនាងធ្វើសូត្រ; មាន ២ប្រភេទគឺ មនតូច មនដើមតូចៗ ស្លឹកតូច; មនធំ មនដើមធំ ស្លឹកធំៗ ដាំតែម្ដងរស់នៅបានយូរឆ្នាំ។


t_main: មនុ
t_pron: [មៈ-នុ]
t_poly: ១)
t_exp:
ព្រះនាមប្រថមក្សត្រិយ៍ក្នុងខាងដើមភទ្រកល្ប គឺព្រះនាមក្សត្រិយ៍មួយអង្គដែលពួកមនុស្សព្រមគ្នាសន្មតឱ្យធ្វើជាស្ដេចមុនដំបូងបំផុត ក្នុងខាងដើមនៃភទ្រកល្បនេះ, ហៅថា ព្រះបាទមនុ ឬហៅថា មហាសម្មតរាជ ក៏បាន (តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនា)។


t_poly: ២)
t_exp:
ព្រះនាមនៃព្រហ្មដែលជាអ្នកបង្កើតសត្វលោក ឬនាមរបស់បុរសដែលជាបិតាដើមរបស់ពួកមនុស្សក្នុងបឋមកប្ប (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍)។


t_main: មនុជទេស្សន៍
t_pron: [មៈ-នុ-ជៈ-ទេស]
t_pos: ន.
t_exp:
ការស្អប់មនុស្សជាតិ ការស្អប់ខ្ពើមសង្គម ការមិនចូលចិត្ត ការមិនទុកចិត្តមនុស្សដូចគ្នា ការរើសអើងមនុស្សដូចគ្នា។


t_main: មនុស្ស
t_subword: មនុស្សី
t_pron: [មៈ-នុស-សី]
t_pos: ន.
t_exp:
ស្ត្រីមនុស្ស, មនុស្សស្រី (មានតែពាក្យប៉ុន្តែមិនសូវដែលប្រើ ព្រោះពាក្យថា មនុស្ស ឬ មនុស្សា ជាសាធារណៈទូទៅទាំងប្រុសទាំងស្រីទៅហើយ)។


t_main: មនុស្សយន្ត
t_pron: [មៈ-នុស-យន់]
t_poly: ១)
t_exp:
មនុស្សសិប្បនិម្មិតដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របំពាក់គ្រឿងយន្តនិងបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិកដោយមានបញ្ចូលកម្មវិធីផ្សេងៗទៅតាមតម្រូវការ ដើម្បីធ្វើការជំនួសកម្លាំងមនុស្ស។


t_poly: ២)
t_exam: សេះមនោម័យ, សេះសិន្ធពមនោម័យ។
t_exp:
ខ្មែរប្រើពាក្យនេះសំដៅសេចក្ដីថា ដែលសម្រេចបានដូចចិត្ត, ឆាប់ទាន់ចិត្ត" ជាពាក្យហៅសេះ ដែលលឿនឆាប់ទាន់ចិត្ត :


t_main: មនោ
t_subword: មនោគតិ
t_pron: [មៈ-នោ-គៈ-តិ]
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើររបស់ចិត្ត, ដំណើរប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្ត; សេចក្ដីប្រាថ្នា, បំណង, ដំណើរដែលចិត្តគ្មាននឹកសោះ ស្រាប់តែបណ្ដាលហេតុឱ្យឃើញជាផ្នូល។


t_main: មនោ
t_subword: មនោវិញ្ញាណ
t_pron: [មៈ-នោ-វិញ-ញាន]
t_pos: ន.
t_exp:
វិញ្ញាណដែលកើតក្នុងមនោទ្វារ (សេចក្ដីដឹងដែលកើតមានចំពោះផ្លូវចិត្តសុទ្ធ មិនមែនកើតអំពីទ្វារទាំង ៥គឺ ផ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ)។


t_main: មនោ
t_subword: មនោសញ្ចេតនា
t_pron: [មៈ-នោ-ស័ញ-ចេតៈ-ណា]
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីរិះគិតក្នុងចិត្ត, ចំណុចរបស់ចិត្ត; ការទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ ដែលមកប៉ះដល់ចិត្ត; អធ្យាស្រ័យប្រកបដោយករុណា ...។


t_main: មនោនិយម
t_pron: [មៈ-នោ-និ-យំ]
t_pos: ន.
t_exam: ពួកមនោនិយមយល់ថា គំនិតគឺពិត ឯពួករូបធាតុនិយមយល់ថា គំនិតគឺគ្រាន់តែជារូបរាងខាងក្រៅ។
t_exp:
លទ្ធិមួយដែលអះអាងថា តថភាពជាមូលដ្ឋានរួមឬទាក់ទងនឹងគំនិត ឬទស្សនៈ ហើយថា រូបធាតុគឺគ្រាន់តែជាផលិតផលនៃកិច្ចការរបស់គំនិតប៉ុណ្ណោះ :


t_main: មនោរូបារម្មណ៍
t_pron: [មៈ-នោ-រូ-បា-រ៉ម់]
t_pos: ន.
t_exp:
រូបារម្មណ៍សិល្បៈក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ធ្វើឱ្យប្រធានអារម្មណ៍រំភើបញាប់ញ័រ ដែលកើតឡើយដោយសញ្ញាញាណ ការពិចារណា ការត្រិះរិះ ការសង្វេគ។


t_main: មនោសម្ផស្ស
t_pron: [មៈ-នោ-សំ-ផស់]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ការប៉ះពាល់រវាងចិត្តនិងធម្មារម្មណ៍ គឺការប៉ះប្រសព្វចួបគ្នា រវាងចិត្តនិងធម្មារម្មណ៍ ទើបកើតសេចក្ដីដឹងឡើង។


t_main: មនោសារ
t_pron: [មៈ-នោ-សា]
t_pos: ន.
t_exam: មនោសារជាឥសីគ្រូច្បាប់ធម្មសាស្ត្រ។
t_notes: (ហៅថា មនុសារឬមនូសារ ក៏បាន)។
t_source:
(សំ. < មនស៑; បា. < មន + សារ "ខ្លឹមចិត្ត; ដែលមានធម៌ខ្លឹមក្នុងចិត្ត; ដែលមានចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួន, មានចិត្តខ្ពស់")

t_exp:
នាមឥសីម្នាក់ជាផៅពង្សនៃព្រះបាទមនុ, ជាអ្នកបង្កើតគម្ពីរឬច្បាប់ធម្មសាស្ត្រមុនដំបូងបំផុតក្នុងខាងដើមនៃភទ្រកល្ប មានជាប់ដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ :


t_main: មន្ត
t_subscrip: 1
t_pron: [មន់]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ទិព្វមន្ត ក្នុង ទិព្វ, ទឹកមន្តនិងពុទ្ធមន្ត ក្នុង ពុទ្ធ ផង)។
t_exp:
ពាក្យដែលចងក្រងជារបៀបសម្រាប់សូត្រសែកស្ដោះផ្លុំ, អាគម; វេទ; ពាក្យស័ក្ដិសិទ្ធសម្រាប់សូត្រប្រសិទ្ធីឱ្យកើតសុខសួស្ដី ...។


t_main: មន្ត
t_subscrip: 2
t_pron: [មន់]
t_pos: គុ.
t_exp:
ពាក្យនេះជាបច្ច័យតទ្ធិត (បា. មន្តុ > មន្ត) ប្រែថា "មាន" សម្រាប់ចុះផ្សំពីខាងចុងសព្ទបាលីច្រើនតែជាអរូបនាមដែលមានស្រៈ ឥ, ឦ, ឧ, ឩ នៅទីបំផុតខាងចុង។ បើស្ត្រីជា មន្តី ឬ មតី។ កាលបើ មន្ត នេះផ្សំជាមួយនឹងនាមសព្ទយ៉ាងនេះហើយ ប្រើជា គុ. ឬ ន. ក៏បាន។


t_main: មន្ត្រី
t_pron: [មន់-ត្រី]
t_pos: ន.
t_exp: អ្នករាជការដែលមានស័ក្ដិយស, នាម៉ឺន។
t_source:
(សំ. មន្ត្រិន៑; បា. មន្តី "អ្នកមានគំនិត, ពួកអ្នកមានសេចក្ដីដឹងរាក់ជ្រៅ អ្នកប្រឹក្សាការផែនដី, សេវកាមាត្យ")


t_main: មន្ត្រី
t_subword: មន្ត្រីកិត្តិយស
t_pron: [មន់-ត្រី-កិត-តិ-យស់]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ត្រីដែលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិតទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទានងារឱ្យគ្រាន់តែមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ឥតមានប្រាក់ខែឬប្រាក់រង្វាន់ព្រោះយសស័ក្ដិនោះទេ។


t_main: មន្ទីរសន្តិសុខ
t_pron: [មន់-ទី-សន់-តិ-សុក]
t_pos: ន.
t_exam: មន្ទីរសន្តិសុខមាននៅថ្នាក់ឃុំ ស្រុក តំបន់ និងភូមិភាគ។
t_exp:
កន្លែងសម្រាប់ឃុំឃាំងមនុស្សមានទោស ឬមនុស្សត្រូវចោទប្រកាន់ក្នុងបទប្រព្រឹត្តទោសកំហុសមួយ។ នៅសម័យកម្ពុជាប្រជាធិតេយ្យនិយមប្រើពាក្យនេះ :


t_main: មមង្ការ
t_pron: [មៈ-ម័ង-កា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អហង្ការ ផង)។
t_exp:
សេចក្ដីយល់ ឬប្រកាន់ថាជារបស់ផងអញ គឺសេចក្ដីយល់ឃើញឬប្រកាន់ថាសព៌ាង្គកាយ ឬអ្វីៗដែលបានមកទាំងប៉ុន្មានសុទ្ធតែជារបស់ផងអញ ដូចយ៉ាងប្រកាន់ថា "សក់របស់អញ, ធ្មេញរបស់អញ" ជាដើម។


t_main: មមាចត្នោត
t_pron: [ម-មាច-ត្នោត]
t_pos: ន.
t_exam: មមាចត្នោតចុចជញ្ជក់យករសពីដំណាំស្រូវនិងដំណាំផ្សេងៗទៀត។
t_exp:
សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវនិងដំណាំផ្សេងៗទៀត មានរាងតូចស្ដើង សម្បុរត្នោត ហើយមានពីរប្រភេទគឺប្រភេទស្លាបវែងនិងប្រភេទស្លាបខ្លី :


t_main: មមាចបៃតង
t_pron: [ម-មាច-បៃ-តង]
t_pos: ន.
t_exam: មមាចបៃតងចុចជញ្ជក់រុក្ខរសស្លឹកស្រូវ ជាពិសេសនៅមុនពេលស្រូវចេញផ្កា។
t_notes: (គេនិយមហៅ មមាចបៃតងថាមមាចខៀវ)។
t_remark: 1
t_exp:
សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវនិងដំណាំផ្សេងៗទៀតស្ថិតក្នុងសន្តានស៊ីកាដែលីដេ (cicadelli dae) ពួកណេហ្វូតេទិច (nephotettix)។ មេពេញវ័យមានពណ៌បៃតងភ្លឺ :


t_main: មមាចពព្រុស
t_pron: [ម-មាច-ព-ព្រុស]
t_pos: ន.
t_remark: 1
t_exp:
សត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំស្រូវដែលមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររ៉ឺស៊ីលីយ៉ាឌ័រសាលីស (reciliador salis) ស្ថិតក្នុងសន្តានស៊ីកាដែលីដេ (cicadel lidae) ប្រភេទរ៉ឺស៊ីលីយ៉ាឌ័រសាលីស (recilia dorsalis)។ ស្លាបរបស់មមាចពព្រុសពេញវ័យមានរាងក្ងិកក្ងក់ :

t_exam:
មមាចពព្រុសចុចជញ្ជក់រុក្ខរសស្រូវផ្ទាល់ ហើយធ្វើឱ្យចុងស្លឹកស្រូវស្ងួត ស្លឹកទាំងមូលក្លាយជាពណ៌ទឹកក្រូច ឯគែមស្លឹករមូរធ្វើឱ្យស្រូវកើតជំងឺមួយចំនួនដែលបង្កដោយពពួកវីរុស។ មមាចពព្រុសអាចបំផ្លាញដំណាំផ្សេងៗទៀតដែរ។


t_main: មមាញ
t_pron: [ម-មាញ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅពួកមួយសន្តានផ្ទី មានក្លិនហាងឆួល, ប្រើការជ្រក់បរិភោគបាន។ មានមួយប្រភេទផ្សេងហៅថា មមាញខ្មោច ប្រើការជ្រក់បរិភោគពុំបានឡើយ។


t_main: មមាល
t_pron: [ម-មាល]
t_pos: កិ., គុ.កិ.
t_exam: មមាលឃើញខ្លាដេញខាំ, ដេកមមាលឃើញខ្មោចលង។
t_exp:
ឃើញអ្វីៗផ្ដេសផ្ដាស ដែលគួរខ្លាចដោយភ្លាត់សតិមិនតាំងនៅតាមប្រក្រតី (ឃើញតែម្នាក់ឯង), ច្រើនឃើញក្នុងកាលកំពុងដេករលីវៗជិតលក់ :


t_main: មយី
t_pron: [ម-យី]
t_pos: ប.
t_exp:
ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មាយា ថា មយីមាយា គឺមាយាហួសពេក, មាយាច្រើនបែបច្រើនប្រភេទ; ច្រើននិយាយថា មយីមយា ឬ មយាមយ៉ ក៏តាមទម្លាប់អ្នកប្រើ។


t_main: មរ
t_subscrip: 2
t_pron: [ម]
t_pos: ន.
t_exam: គាត់ភ័យស្លុតឡើងមុខខ្មៅប៉ែដូចជាមរ។
t_notes: (ម.ព. ធ្លះ ផង)។
t_exp:
ភក់ដែលកើតអំពីទឹកត្រាំដើមត្រុំ ព្រមទាំងស្លឹកត្រុំស្រស់ផងឱ្យរលួយហើយកូរឱ្យខះកកមានសម្បុរខ្មៅខៀវទៅជាធ្លះសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងជ្រលក់ :


t_main: មរណៈ
t_subword: មរណនាម
t_pron: [មៈ-រៈ-ណៈ-នាម]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. នរោត្តម ផង)។
t_exp:
នាមសម្រាប់បុគ្គលស្លាប់; សម្រាប់ប្រើចំពោះតែឥស្សរជនថ្នាក់ខ្ពស់មានក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យជាដើម, ដូចជា ព្រះបាទសម្ដេចព្រះហរិរក្សរាមា, លុះទ្រង់សោយព្រះទិព្វជង្គតទៅហើយ, ថ្វាយព្រះមរណនាមជា ព្រះបរមកោដ្ឋ (ព្រះករុណាព្រះបរមកោដ្ឋ)។


t_main: មលក្កា
t_pron: [មៈ-ឡ័ក-កា]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ទៀបកោះ និងស្ទើរកោះ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះទៀបកោះឬស្ទើរកោះមួយក្នុងឥណ្ឌូចិន នៅជាចន្លោះនៃសមុទ្រឥណ្ឌានិងសមុទ្រចិន, ក្រុងធំឈ្មោះ ស័ង្គប៉ូរ, ជាតិមនុស្សអ្នកទៀបកោះនេះហៅថា មឡាយូ។


t_main: មល្លិកា
t_pron: [ម៉័ល-លិ-កា]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp: ម្លិះរួត :
t_exam:
ផ្កាមល្លិកា, ដើមមល្លិកា។ (សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យដែលមានពាក្យចួនត្រូវសម្រួល) មល្លិកាជាផ្កាក្រអូបឆ្ងាញ់ គួរឱ្យស្រឡាញ់ចង់ដាំដើម ដាំក្នុងសួនច្បារដ៏ល្អឆ្នើម ត្រូវទឹកសន្សើមផ្ការីកស្រស់។


t_main: មហត្តរស
t_pron: [មៈ-ហ័ត-តៈ-រស់]
t_pos: ន.
t_exp:
តម្លៃដែលមាននៅក្នុងអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ដោយកវី អ្នកនិពន្ធ ចេះរៀបរាប់ពីរូបរាង មហិទ្ធិឫទ្ធិ អំណាចរបស់តួអង្គណាមួយ ធ្វើឱ្យមានលក្ខណៈសម្បើមអស្ចារ្យ :

t_exam:
នៅក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ នៅពេលហនុមានទៅរកឱសថព្យាបាលព្រះលក្ស្មណ៍ ហនុមានពុំស្គាល់ដើមថ្នាំ ក៏លើកភ្នំទាំងមូលមកតែម្ដង។ នេះជាមហត្ថរសនៃរឿង។


t_main: មហយ្យកោ
t_pron: [មៈ-ហៃ-យៈ-កោ]
t_source: (បា. មហន្ត > មហ "ធំ" + អយ្យក "ជីតា, តា"; សំ. មហត៑ + អាយ៌ក)
t_pos: ន.
t_exp: ជីតាទួត; (រ.ស.) :
t_exam: ព្រះមហយ្យកោ ឬ សម្ដេចព្រះមហយ្យកោ។
t_notes:
(បើស្ត្រីជា មហយ្យកា, តែខ្មែរច្រើនប្រើជា មហយ្យិកា "ជីដូនទួត"; រ.ស. ព្រះមហយ្យកាឬព្រះមហយ្យិកា ប្រើជាទីសម្ដេចក៏មាន)។


t_main: មហា
t_subscrip: 1
t_pron: [មៈ-ហា]
t_source: (សំ. មហត៑, មហន៑្ត; បា. មហន្ត > មហា)
t_pos: គុ.
t_exp: ធំ; ច្រើន; ប្រសើរ; សម្បើម; ខ្លាំង ...។ :
t_exam:
មហាថេរ ព្រះថេរៈធំ; មហាទាន ទានធំ; មហាមុនី អ្នកប្រាជ្ញធំ; មហារាជ ស្ដេចធំ; មហាវ័ន ព្រៃធំ; មហាសាលា សាលាធំជាដើម។


t_main: មហា
t_subscrip: 1
t_subword: មហាត្មា
t_pron: [មៈ-ហា-ត្មា]
t_poly: ២)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលមានចិត្តជាបុណ្យ, ដែលមានចិត្តឱបអរសាទរក្នុងដំណើរចង់ឱ្យអ្នកទាំងពួងបានសេចក្ដីសុខ (អ្នកប្រាជ្ញខាងផ្លូវទូន្មានចិត្ត, ហាត់ចិត្ត; ច្រើនហៅសំដៅមហាឫសី, យោគី ឬព្រះអរហន្ត)។


t_main: មហា
t_subscrip: 1
t_subword: មហាករុណា
t_pron: [មៈ-ហា-កៈ-រុ-ណា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សេចក្ដីអាណិតធំឬច្រើនគឺអាណិតចំពោះសព្វសត្វមិនរើសមុខ ចង់ឱ្យរួចចាកទុក្ខភ័យទាំងអស់គ្នា (ករុណារបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។


t_main: មហា
t_subscrip: 1
t_subword: មហាភិនិស្ក្រម
t_pron: [មៈ-ហា-ភិ-និស-ស្ក្រំ]
t_source: (សំ. មហត៑ ឬ មហន្ត៑ + អភិនិឞ្ក្រម ឬមហាភិនិស្ក្រមណ; បា. មហាភិនិក្ខមន)
t_pos: ន.
t_exam: មហាភិនិស្ក្រមនៃព្រះមហាសត្វ; សរសេរជា មហាភិនិស្ក្រមណ៍ ឬ មហាភិនេស្ក្រមណ៍ ក៏បាន (ព.ពុ.)។
t_exp:
ការចេញដើម្បីគុណដ៏ធំក្រៃលែងគឺការចេញទ្រង់ព្រះផ្នួសនៃព្រះមហាសត្វក្នុងបច្ឆិមភព (ការចេញបួសធ្វើទុក្ករកិរិយាឱ្យបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ) :


t_main: មហា
t_subscrip: 1
t_subword: មហាមិត្ត
t_pron: [មៈ-ហា-មិត]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. មិត្ត មិត្រ ផង)។
t_exp:
មិត្រធំ, មិត្រប្រសើរ, មិត្រខ្ពង់ខ្ពស់ (ក្នុងសម័យបុរាណច្រើនប្រើចំពោះក្សត្រិយ៍ដែលជាមិត្រនឹងក្សត្រិយ៍ប្រទេសដទៃ;)។


t_main: មហា
t_subscrip: 1
t_subword: មហាយុគ
t_pron: [មៈ-ហា-យុក]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. យុគ ផង)។
t_exp:
យុគធំ គឺកាលឬសម័យដែលយូរអង្វែងគ្រប់ចំនួនយុគទាំង ៤; តាមលទ្ធិបុរាណថា កាលវែងចំនួនបួនលានបីសែនពីរហ្មឺន (៤.៣២០.០០០) ឆ្នាំមនុស្សលោក។


t_main: មហា
t_subscrip: 1
t_subword: មហាវិមលធម្ម
t_pron: [មៈ-ហា-វិ-មៈ-លៈ-ធ័ម] ឬ [មៈ-ហា-វិ-មល់-លៈ-ធ័ម]
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះមហាវិមលធម្ម (ជាគូគ្នានឹង ព្រះមហាព្រហ្មមុនី)។
t_exp:
ឋានន្តរសម្រាប់បព្វជិតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ទីរាជាគណៈរឿនហ្លួង, មានមុខងារជាភត្តុទ្ទេសក៍ក្នុងព្រះរាជនិមន្តន៍និងការប្រិតប្រៀបព្រះភិក្ខុសង្ឃឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់រៀបរយ :


t_main: មហា
t_subscrip: 2
t_pron: [មៈ-ហា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានន្តរស័ក្ដិសម្រាប់បព្វជិតដែលដេញប្រយោគព្រះបរិយត្តិធម៌បាន គឺភិក្ខុឬសាមណេរដែលប្រឡងវិធីប្រែបាលីក្នុងសន្និបាតនៃមេប្រយោគមួយក្រុមជាអ្នកពិនិត្យ, អាចប្រែរួចមិនទើសទាក់, ហើយមានរាជានុញ្ញាតតាំងកំណត់ពីត្រឹមថ្នាក់ ៣ប្រយោគឡើងទៅ, ហៅថា មហា ៣ប្រយោគ, មហា៤ប្រយោគ។ល។ ហៅយ៉ាងខ្លីត្រឹមតែ មហា ភ្ជាប់ជាខាងដើមនៃបកតិនាមរបស់បព្វជិតនោះ (ឋានន្តរនេះតាំងតាមលំអានបវេណីនៃពាក្យ មហា ដែលជាគុណបទនៃបកតិនាមរបស់ព្រះថេរ ទាំងឡាយអំពីបុរាណ ដូចយ៉ាង ព្រះមហា សារីបុត្ត, ព្រះមហា មោគ្គល្លាន, ព្រះមហា កស្សប, ព្រះមហា អានន្ទ ជាដើមនោះឯង)។


t_main: មហា
t_subscrip: 3
t_pron: [មៈ-ហា]
t_pos: ន.
t_exp:
បុរសដែលគេសន្មតឱ្យជាអ្នកស្ដីទី មហាទេព ឬ មហាមន្ត្រី ក្នុងវេលាធ្វើមង្គលការអាពាហ៍ពិពាហ៍, ជាអ្នកនិយាយការគ្រប់ជំពូកជាមួយនឹងពួកមេបា; ហៅកាត់ពាក្យខ្លីត្រឹមតែ មហា ឬ អ្នកមហា ជាគូនឹងស្ត្រីជា អ្នកផ្លូវ, ជួនកាលហៅរួមថា អ្នកផ្លូវចៅមហា។


t_main: មហាកច្ចាយនៈ
t_pron: [មៈ-ហា-ក័ច-ចា-យ៉ៈ-ណៈ]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
នាមព្រះមហាថេរមួយអង្គក្នុងពុទ្ធសម័យ (រាប់ចូលក្នុងពួកអសីតិមហាសាវ័ក, ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់លើកសរសើរថា ជាអ្នកប៉ិនប្រសប់ខាងការសម្ដែងសេចក្ដីសង្ខេបឱ្យពិស្ដារទូលាយបាន)។ មានព្រះមហាថេរមួយអង្គផ្សេងទៀតមាននាមថា មហាកច្ចាយនៈ ដែរ កើតនៅក្នុងក្រុង មថុរា រដ្ឋសុរសេន (ប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូង ដែលហៅថា រដ្ឋអវន្តិ ក្នុងសម័យបុរាណ) ព្រះមហាកច្ចាយនត្ថេរអង្គនេះបានតែងវេយ្យាករណ៍ជាភាសាបាលីមួយគម្ពីរឈ្មោះ មូលកច្ចាយន ព្រមទាំងមេសូត្រជាគោលផងហៅថា កច្ចាយនសូត្រ ក្នុងពុទ្ធសតវត្សរ៍ទី១១គ្រិស្តសតវត្សរ៍ទី៦, ជាវេយ្យាករណ៍បាលីចាស់ជាងវេយ្យាករណ៍បាលីឯទៀត, សម្រាប់ឱ្យកុលបុត្ររៀនសូត្ររហូតមកដល់សម័យយើងសព្វថ្ងៃនេះ។


t_main: មហាចក្រពត្តិ
t_pron: [មៈ-ហា-ច័ក-ក្រៈ-ព័ត]
t_source: (សំ. មហាចក្រវរ្តិន៑; បា. ចក្កវត្តិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ចក្រពត្តិ ផង)។
t_exp:
ស្ដេចចក្រពត្តិធំ; ហៅថា មហាចក្រពត្តិរាជ ឬហៅខ្លីត្រឹមតែ មហាចក្រ ក៏មាន, គេច្រើននិយាយថា សម្បត្តិមហាចក្រ។


t_main: មហាជាតក៍
t_pron: [មៈ-ហា-ជាត]
t_source: (សំ.បា. មហាជាតក)
t_pos: ន.
t_exp:
ជាតកធំ; ឈ្មោះគម្ពីរជាតកមួយខាងពុទ្ធសាសនាសម្ដែងរឿងរ៉ាវព្រះវេស្សន្តរ ...; ពួកពុទ្ធសាសនិកជនរាប់អានណាស់, ច្រើននិមន្តភិក្ខុសាមណេរទេស្នា តាមកាលរដូវរៀងរាល់ឆ្នាំមិនសូវដែលខាន (ហៅថា មហាជាតិ ឬ មហាវេស្សន្តរជាតក ក៏បាន)។


t_main: មហាត
t_pron: [មៈ-ហាត]
t_poly: ១)
t_exam: ពួកមហាត។
t_exp:
មនុស្សពូជសូទ្រៈពួកពលរក្សាដំរី, សេះ, គោ, ក្របីព្រះរាជទ្រព្យក្នុងបុរាណសម័យ; ជាមនុស្សព្រហើនដោយអាងរាជានុភាព, ច្រើនបណ្ដោយដំរី, សេះ ឬគោក្របីឱ្យចូលលុកលុយស៊ីដំណាំអ្នកស្រុក មិនសូវក្រែងរអែងចិត្តគេ :


t_poly: ២)
t_exp:
(ព.ប្រ.) ពួកថ្លើងឬក្មេងពាលដែលឥតរបប មិនស្ដាប់ពាក្យចាស់ហាមប្រាម ក៏ហៅថា មហាត ដែរ, ហៅដោយប្រៀបប្រដូចទៅនឹងសូទ្រៈជាពួកមហាតនុះឯង; គេតែងនិយាយថា ឥតរបបដូចជាមហាត; (គួរនឹងចូលចិត្តថា ពាក្យនេះក្លាយមកពី សំ. មហត្វ "ភាវៈនៃអ្នកធំ (ហ្លួង) " ដោយសំដៅសេចក្ដីថា "អាងអំណាចអ្នកធំ (អំណាចហ្លួង") ; បើតាមន័យនេះ គួរសរសេរជា មហត្វ; ឬក៏ពាក្យ មហាត < សំ. មហត៑?)។


t_main: មហាតលិក
t_pron: [មៈ-ហា-ត្លិក]
t_source: (ស. មហាតលេ៏ក អ.ថ. មហាតឡិក)
t_pos: ន.
t_exp: ខ្ញុំរាជការមានមុខងារគាល់បម្រើព្រះរាជា :
t_exam: ក្រុមមហាតលិក។
t_notes:
(បើអ្នកដែលនៅគាល់បម្រើក្សត្រិយ៍ពីត្រឹមថ្នាក់ព្រះអង្គម្ចាស់ចុះមកច្រើនហៅថា មហាឡិកឬមត្លិក។ ម.ព. រាជុបដ្ឋាក ក្នុង ឧបដ្ឋាក ផង)។


t_main: មហាទ្វីប
t_pron: [មៈ-ហា-ទ្វីប]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ទ្វីប ផង)។
t_exp:
ទ្វីបធំ; តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនាថាមហាទ្វីបមាន ៤គឺបុព្វវិទេហៈ ឬ បូព៌វិទេហទ្វីប, ជម្ពូទ្វីប, អបរគោយានទ្វីប, ឧត្តរកុរុទ្វីប; តាមលទ្ធិបុរាណប្រាប់ចំនួននិងឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា ខុសពីបែបនេះក៏មាន; តាមលទ្ធិសព្វថ្ងៃនេះថា មហាទ្វីបចាស់ គឺទ្វីបដែលគេស្គាល់ជាក់មកយូរហើយមាន ៣គឺ ទ្វីបអាស៊ី, ទ្វីបអឺរុប, ទ្វីបអាហ្វ្រិក; មហាទ្វីបថ្មីគឺទ្វីបដែលគេទើបនឹងស្គាល់ក្នុងសម័យខាងក្រោយមកមាន ២ទៀតគឺ ទ្វីបអាមេរិគ, ទ្វីបអូស្យានី; រួមមហាទ្វីបទាំងចាស់ទាំងថ្មីជា ៥ហៅថា មហាទ្វីបប្រាំភាគ។


t_main: មហានិកាយ
t_pron: [មៈ-ហា-និ-កាយ]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. និកាយ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះពួកបព្វជិតពុទ្ធសាសនិកក្នុងប្រទេសសៀម លាវ ខ្មែរ សម័យសព្វថ្ងៃនេះ, ជាពីរឬជាគូនឹង ធម្មយុត្តិកនិកាយ (ឈ្មោះនិកាយទាំង ២នេះកើតមានឡើងជាដំបូងនៅប្រទេសសៀម ក្នុងសតវត្សទី ២៤នៃពុទ្ធសករាជ។


t_main: មហាបុរិសលក្ខណៈ
t_pron: [មៈ-ហា-ប៉ុ-រ៉ិ-សៈ-ល័ក-ខៈ-ណៈ]
t_source: (បា. មហាបុរិសលក្ខណ; សំ. មហាបុរុឞលក្សណ)
t_pos: ន.
t_exp:
លក្ខណៈ ៣២យ៉ាង នារូបកាយនៃមហាបុរស គឺបុរសអស្ចារ្យក្នុងលោក, មានទំនាយថា បើនៅជាគ្រហស្ថនឹងបានជាស្ដេចចក្រពត្តិ, បើចេញបួសនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ (មហាបុរិសលក្ខណៈ ទាំង ៣២យ៉ាងនោះ មាននិយាយក្នុងលក្ខណសូត្រនិងព្រហ្មាយុសូត្រខាងព្រះសុត្តន្តបិដក ព្រះពុទ្ធសាសនា)។


t_main: មហាផ្ទៃ
t_pron: [មៈ-ហា-ផ្ទៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះក្រសួងរដ្ឋមន្ត្រីសម្រេចកិច្ចការរាជការទទួលភារៈគ្រប់គ្រងខាងការរដ្ឋបាល; ខ្មែរប្រើជា មហាថៃ ក៏បាន; សម័យមុន រួមក្រសួងធម្មការចូលផង ហៅថា ក្រសួងមហាថៃ និងធម្មការ ឬ មហាថៃធម្មការ។ សព្វថ្ងៃខ្មែរប្រើជា មហាផ្ទៃវិញ (តាមក្នុងបុរាណសម័យព្រេងនាយ)។


t_main: មហាព្រហ្មមុនី
t_pron: [មៈ-ហា-ព្រំ-មុ-នី]
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានន្តរសម្រាប់បព្វជិតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ទីរាជាគណៈរឿនហ្លួង, មាននាទីជាភត្តុទ្ទេសក៍និងការប្រិតប្រៀបរៀបចំភិក្ខុសង្ឃឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ត្រឹមត្រូវ ក្នុងព្រះរាជនិមន្តន៍ ... (ជាគូគ្នានឹង ព្រះមហាវិមលធម្ម)។


t_main: មហាមាត្រ
t_pron: [មៈ-ហា-ម៉ាត]
t_source: (សំ.បា. មហាមត្ត)
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ត្រីមានស័ក្ដិធំ, សេនាបតី; ហៅថា រាជមហាមាត្រ ក៏មាន (ច្រើនប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ, សម័យសព្វថ្ងៃនេះ ជួនកាលប្រើជាឋានន្តរសម្រាប់មន្ត្រីសាមញ្ញក៏មាន)។


t_main: មហាម៉ាត់
t_pron: [មៈ-ហា-ម៉ាត់]
t_source: (អារ៉ាប់ ម៉ូហ័មម៉ាត់)
t_pos: ន.
t_exp:
នាមរបស់សាស្ដាម្នាក់ កើតនៅក្រុង ម៉េក្កះ ដែនអារ៉ាប់ ក្នុងខាងដើមសតវត្សទី ១២នៃពុទ្ធសករាជ (ព. ស. ១១១៣ឬ ១១១៤) ជាមេលទ្ធិបង្កើតសាសនា អ៊ិស្លាម; ធ្វើមរណកាល នៅក្រុង ម៉េឌីន ឬ ម៉េឌីន៉ា (ដែនអារ៉ាប់) ក្នុងកាលពុទ្ធសករាជ ១១៧៥; ពួកជនជាសាវ័កបានកំណត់តាំងសករាជ អ៊ិស្លាម (រាប់ ១) ពីត្រឹមថ្ងៃដែលមហាម៉ាត់ដោះខ្លួនគេចចេញពីក្រុង ម៉េក្កះ ទៅនៅឯស្រុក យ៉ាតៈរ៉េប (ដែលតមកក្លាយជាស្រុកក្រុងឈ្មោះ ម៉េឌីន ឬ ម៉េឌីន៉ា) ក្នុងកាលពុទ្ធសករាជ ១១៦៥។ (អ្នកប្រទេសអឺរ៉ូបច្រើនហៅមហាម៉ាត់នេះថា ម៉ូហ័មម៉ិត ឬ ម៉ាហូម៉ិត)។


t_poly: ២)
t_exp:
ឈ្មោះពួកពុទ្ធសាសនិកដែលបែកលទ្ធិចេញផ្សេងច្រើនអន្លើឃ្លាតពីលទ្ធិដើម ដូចយ៉ាងពួកអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនានៅប្រទេសចិន, ជប៉ុន, យួន ជាដើមហៅថា ពួកមហាយាន ឬ លទ្ធិមហាយាន សំដៅសេចក្ដីថា "ពួកឬលទ្ធិមានធម៌ជាយានដ៏ធំឬជាយានដ៏ប្រសើរ" (ជាគូគ្នានឹង ហីនយាន; ហៅថា អាចរិយវាទ ឬ អាចរិយវាទី "អ្នកពោលតាមលទ្ធិអាចារ្យ (របស់ខ្លួន) " ក៏បាន (ជាគូគ្នានឹង ថេរវាទ ឬ ថេរវាទី) ហៅថា ឧត្តរនិកាយ "ពួកខាងជើង" ក៏បាន (ជាគូគ្នានឹង ទក្ខិណនិកាយ)។ ពួកឬលទ្ធិទាំងនេះកើតមានឡើង (មុនដំបូងក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស) តាំងពីក្នុងខាងដើមសតវត្សរ៍ទី២នៃពុទ្ធសករាជរៀងមក។


t_main: មហារម្លាយ
t_pron: [មៈ-ហា-រំ-លាយ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ពេទ្យខ្មែរបុរាណប្រើជាឱសថ យកសំបកដាំ (ស្ងោរ) យកទឹកផឹករម្លាយឈាមដែលក្រំក្នុងខ្លួន, ហៅ ថ្នាំមហារម្លាយ ឬហៅ ថ្នាំក្រំមហារម្លាយ, ក្បួនថ្នាំខ្លះហៅ ថ្នាំមហារលាយ។


t_main: មហារីក
t_subscrip: 1
t_pron: [មៈ-ហា-រីក]
t_pos: ន.
t_exam: កើតមហារីក ។
t_notes: (បារ. Cancer ខ្មែរក៏ហៅ រោគកង្សែរ តាមបារាំងខ្លះដែរ)
t_exp:
ឈ្មោះរោគមួយប្រភេទ កើតត្រង់មាត់បបូរមាត់រីកស្ទាញដូចផ្សិតក៏មាន កើតត្រង់សរីរាវយវៈខាងក្នុងផ្សេងពីមាត់ក៏មាន, ជារោគរបឹងរឹងត្អឹងក្រៃពេក ពេទ្យពិបាកនឹងព្យាបាលឱ្យសះជាបាន :


t_main: មហារីក
t_subscrip: 2
t_pron: [មៈ-ហា-រីក]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្លេកបន្ទោរដែលបញ្ចេញពន្លឺព្រិចៗព្រើតៗរឿយៗក្នុងវេលាមានភ្លៀងច្រើន ឃើញច្បាស់តែនៅពេលយប់ (ហៅ ស្វាញាក់ចិញ្ចើម ក៏បាន)។


t_main: មហារោរព
t_subscrip: 2
t_subword: ទីមហារោរព
t_pron: [ទី-ម-ហា-រោ-រប់]
t_pos: ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) ទីដែលមានមនុស្សឬសត្វអនាថាឈឺចាប់ជាទម្ងន់ ស្រែកថ្ងូរឮសូរសព្ទខ្លាំងៗ; មនុស្សមហារោរព មនុស្សអនាថោ ដែលមានជំងឺធ្ងន់ស្រែកថ្ងូរឮខ្លាំងៗឥតស្រាក។


t_main: មហាសង្ឃរាជ
t_subscrip: 2
t_pron: [មៈ-ហា-សង់-ឃៈ-រាច]
t_source: (បា. សំ.< មហា + សង្ឃ + រាជ "ស្ដេចសង្ឃធំ")
t_pos: ន.
t_exam: សម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ទ្រង់សោយ, ទ្រង់ផ្ទំ។ល។
t_exp:
សមណស័ក្ដិទីសម្ដេចថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត សម្រាប់បព្វជិតក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ, បានទទួលសមណុត្តមាភិសេក មាននាទីជាស្ដេចខាងសង្ឃជាធំបំផុតជាងបព្វជិតទាំងអស់ក្នុងដែនកម្ពុជាទាំងមូល, អ្នកទាំងពួងនិយាយស្ដីទៅរកត្រូវប្រើជារាជសព្ទទាំងអស់ : (ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ មិនមានសមណស័ក្ដិនេះរាល់រាជ្យក្សត្រិយ៍ទេ, ជួនកាលក៏មានត្រឹមតែទីជា សង្ឃនាយក ប៉ុណ្ណោះ) :


t_main: មហាសព្ទ
t_pron: [មៈ-ហា-ស័ប]
t_pos: ន.
t_exp: ពាក្យដែលមានន័យគ្របដណ្ដប់លើពាក្យផ្សេងទៀតដែលជាអនុសព្ទ :
t_exam:
ក្នុងភាសាខ្មែរ ពាក្យ សត្វ ជាមហាសព្ទ ព្រោះមានន័យគ្របដណ្ដប់លើពាក្យ ឆ្មា ឆ្កែ សេះ ខ្លា មាន់,...។ ពាក្យ ឆ្មា ឆ្កែ សេះ ខ្លា មាន់ ជាអនុសព្ទ។


t_main: មហាសាល
t_pron: [មៈ-ហា-សាល]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
ដែលមានទ្រព្យខ្លឹមសារច្រើន; អ្នកមានទ្រព្យច្រើនលើសលន់ ...; ហៅតាមថ្នាក់វណ្ណៈ ថា ខត្តិយមហាសាល, ព្រាហ្មណមហាសាល, គហបតិមហាសាល។


t_main: មហាសាវក
t_pron: [មៈ-ហា-សា-វ៉ាក់]
t_source: (បា.មហាសាវក; សំ.មហាឝ្រាវក)
t_pos: ន.
t_exp:
សាវ័កធំ គឺព្រះមហាថេរទាំងឡាយ ដែលជាសិស្សសំខាន់របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ក្នុងពុទ្ធសម័យ, មាន ៨០អង្គ ហៅថា អសីតិសាវក ឬ អសីតិមហាសាវ័ក (ព.ពុ.)។


t_main: មហាសីមា
t_pron: [មៈ-ហា-សី-ម៉ា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
សីមាធំក្នុងវិស័យពុទ្ធសាសនា សំដៅយកអវិប្បវាសសីមាគឺសីមាដែលសង្ឃសន្មតិសម្រាប់ឱ្យភិក្ខុនៅប្រាសចាកត្រៃចីវរបាន។


t_main: មហាហង្ស
t_subscrip: 2
t_pron: [មៈ-ហា-ហង់]
t_pos: ន.
t_exp:
ខ្មែរប្រើជាឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាជាចង្កោមធំៗ មានពណ៌ក្រហមច្រាល ជាអគន្ធកបុស្ប ឥតក្លិនក្រអូប ផ្លែមានសណ្ឋានសំប៉ែតវែងៗ ផ្លែទុំស្ងួតក្រៀមប្រើធ្វើឧសដុតបាន, គេច្រើនដាំជាលំអក្នុងវត្តអារាមឬនៅក្បែរផ្លូវ, ក្បែរថ្នល់ ឬក៏នៅទីប្របមាត់ទ្វាររបងភូមិលំនៅជាដើម តាមដោយគេត្រូវការដាំ, ហៅឱ្យពេញឈ្មោះថា មហាហង្សឈើ ព្រោះមានមួយប្រភេទផ្សេងទៀតហៅ មហាហង្សផ្ញើប្រាណ ជាឈ្មោះប្រទាលដុះតោងឈើក្នុងដងព្រៃធំៗ មានផ្កាព័ណ៌ផ្សេងៗគ្នា រីកនៅបានយូរថ្ងៃមានក្លិនក្រអូបឆ្ងាញ់ ក្រអូបតែក្នុងពេលថ្ងៃរសៀលទៅពេលព្រលប់ធំ (សៀមហៅ ក៌្ល្វយម៌ៃ អ.ថ. ក្លួយម៉ាយ់ " ចេកព្រៃ " ហៅតាមក្លិនផ្កាវាដែលក្រអូបស្រដៀងនឹងក្លិនផ្លែចេកក្រអូប) ...។


t_main: មហាហិង្គុ
t_pron: [មៈ-ហា-ហឹង]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ហិង្គុ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះជ័រស្លមួយប្រភេទ មានក្លិនស្អុយឆួលហឹរក្ដៅភាយ សម្រាប់ប្រើផ្សំជាគ្រឿងឱសថខ្មែរតាំងពីក្នុងបុរាណកាលរៀងមកហៅថា ថ្នាំមហាហិង្គុ។


t_main: មហិន្ទត្ថេរ
t_pron: [មៈ-ហិន-ទ័ត-ថេ-រ៉ៈ] ឬ [មៈ-ហិន-ទ័ត-ថែ]
t_source: (បា.សំ. —ស្ថវិរ)
t_pos: ន.
t_exp:
នាមមហាថេរមួយអង្គជាព្រះអរហន្តមួយអង្គជារាជបុត្រព្រះបាទ អសោក ឬ ធម្មាសោក, ជាអ្នកនាំព្រះពុទ្ធសាសនាពីមជ្ឈិមប្រទេសទៅប្រតិស្ឋានឯលង្កាទ្វីបក្នុងរាជក្សត្រិយ៍កោះលង្កាទ្រង់ព្រះនាមព្រះបាទ ទេវានម្បិយតិស្សៈ ក្នុងខាងដើមនៃសតវត្សរ៍ទី ៤នៃពុទ្ធសករាជ (ហៅថា មហាមហិន្ទត្ថេរ ក៏បាន)។


t_poly: c
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ដែលច្រើនក្រៃ, ដែលគួរស្បើម :
t_exam: ខឹងមហិមា ឬ ខឹងមហិមន្ត។
t_notes:
(ច្រើននិយាយក្លាយថា មោះហិមា គួរលែងប្រើ ព.កា. ដូចជា កងពលច្រើនក្រៃមហិមា ឥតមានរួញរា គឃារុកចូលឥតក្រែង ក្រអឺតក្រទឺតឃើញស្ដែង សន្ធាប់គ្នាឯង ឱ្យខ្លាចស្ញប់ស្ញែងរាល់ប្រាណ សត្រូវពុំអាចរុញច្រាន តទប់ពុំបាន ក៏រត់ប្រញាយថយក្រោយ)។


t_main: មហិស្សរៈ
t_pron: [មៈ-ហិស-សៈ-រ៉ៈ]
t_pos: ន.
t_exp: ព្រះឥសូរ; ម្ចាស់ផែនដី, ស្ដេចផែនដី (ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ)។
t_source:
(បា. < មហា + ឥស្សរ; ឬ សំ. < មហា + ឦឝ្វរ "ដែលជាធំក្រៃលែង"; ក៏ បា < មហី + ឥស្សរ; ឬ សំ. មហី + ឦឝ្វរ "អ្នកដែលជាធំលើផែនដី")


t_main: មហេសក្ខ
t_pron: [មៈ-ហេ-ស័ក]
t_source: (បា. < មហា + ឦស + អាខ្យា "ដែលគេនិយាយគ្នាថាជាធំចម្បង")
t_pos: ន.
t_exam: មហេសក្ខទេវតា, មហេសក្ខទេវបុត្ត, មហេសក្ខទេវរាជ។
t_exp:
ពាក្យសម្រាប់ហៅទេវតាដែលមានអានុភាពធំ; សរសេរជា មហេស័ក្ខ ក៏បាន; ក្នុងកាព្យប្រើជា មហេសក្ខា ក៏បាន។ ប្រើជាបទសមាសក៏បាន :


t_main: មហេសី
t_subscrip: 1
t_pron: [មៈ-ហេ-សី]
t_source: (បា.; សំ. មហរ្សិ < មហា + ឫឞិ)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកស្វែងរកនូវគុណធំ (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ)។ ឥសីធំ គឺឥសីដែលបានសម្រេចគុណវិសេសជាន់ខ្ពស់ជាងពួកឥសីសាមញ្ញ (ដែលហៅថា មហាឥសី ឬ មហាឫសី)។


t_main: មហេសី
t_subscrip: 2
t_pron: [មៈ-ហេ-សី]
t_source: (បា.សំ. មហិឞី "ក្សត្រិយ៍ដែលជាធំជាងអស់ស្ត្រីទាំងពួង")
t_pos: ន.
t_exp:
ឋានន្តរថ្នាក់ខ្ពស់សម្រាប់ព្រះរាជទេពីដែលក្សត្រិយ៍ទ្រង់បានប្រោសព្រះរាជទានអភិសេកឬដែលបានអភិសេកជាមួយនឹងព្រះរាជា សម្ដេចមហេសី; ហៅថា សម្ដេចព្រះរាជទេវី ឬ សម្ដេចព្រះរាជិនី ក៏បាន។


t_main: មហោឃ
t_pron: [មៈ-ហោក]
t_source: (បា. មហា "ធំ" + ឱយ "អន្លង់ ជំនន់" > មហោឃ "អន្លង់ធំ")
t_pos: ន.
t_exp: អន្លង់ធំក្នុងសំសារវដ្ដ គឺការអន្ទោលកើតស្លាប់រឿយៗដដែលៗនៃសត្វលោក :
t_exam: (ព.កា.) សព្វសត្វក្នុងលោក ហែលក្នុងមហោឃ មហាសាគរ ច្រើនរងតែទុក្ខ វិលវក់វីវរ អ្នកខ្លះសាទរ ចង់ហែលរកត្រើយ។
t_notes:
(ជាពាក្យសម្រាប់ កវី តែងកាព្យដោយងាយ។ បើមិនសម្បូណ៌ពាក្យទេ កវី ច្រើនតែទាល់ច្រក ចាញ់ប្រៀបពួក កវី នៅបរទេសខ្លះ ដែលគេមានពាក្យគេបរិបូណ៌ ព្រមទាំងនឹងត្រូវប្រទះការរិះគន់របស់ជនទាំងនោះផង ថាខ្មែរ មានពាក្យតិចរលីបរលាបពេក ប្រើការពុំគ្រប់គ្រាន់ ...។ ហេតុនោះកវី គួរមានមេត្រី រាប់អានភាសា សម្ដីជាតិយើង តម្កើងសក្ដា ឱ្យពួកខេមរា មិនចាញ់ប្រៀបគេ! ...។)


t_main: មហោរធឹក
t_pron: [មៈ-ហោ-រៈ-ធឹក]
t_source: (ស. មហោរះទឹក អ.ថ. ម៉ៈហូរ៉ៈធឹក)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្គរឬឃ្មោះមួយប្រភេទធ្វើដោយស្ពាន់ឬទង់ដែង មានរាងស្រដៀងនឹងត្បាល់បុកស្រូវសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងប្រគំ (ច្រើនប្រើតែក្នុងព្រះរាជពិធីនីមួយៗ)។


t_main: មហោរី
t_pron: [មៈ-ហោ-រី]
t_source: (ស. មហោរី អ.ថ. ម៉ៈហូ-រី)
t_pos: ន.
t_exam: ភ្លេងមហោរី, ពួកមហោរី។
t_exp:
គ្រឿងភ្លេងដេញដំផ្លុំកូតមួយវង់គ្រប់ប្រដាប់ (តន្ត្រី, ភ្លេងខ្សែ) ; ខ្មែរច្រើនហៅចំពោះតែភ្លេងខ្សែសម្រាប់លេងថ្វាយក្សត្រិយ៍ :


t_main: មហោសថ
t_subscrip: 2
t_pron: [មៈ-ហោ-សត់]
t_pos: ន.
t_exp:
នាមព្រះពោធិសត្វក្នុងមហោសថជាតកឬឧម្មង្គជាតក; តែច្រើនហៅថា ព្រះមហោសថ៍ ឬ មហោសថបណ្ឌិត (ក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះច្រើនសរសេរ មហោសធ, មហោសធជាតក, មហោសធបណ្ឌិត)។ បានជាមាតាបិតាឱ្យនាមថា មហោសថ ឬ មហោសធ ដូច្នេះ ពីព្រោះទារកនេះគ្រាន់តែប្រសូតមកភ្លាមក៏ជម្រាបមាតាភ្លាមថា "ម៉ែ, ក្នុងដៃដែលក្ដាប់នេះគឺជាឱសថ ..."; ឱសថជាគុលិការនេះពូកែស័ក្ដិសិទ្ធ អាចញ៉ាំងសេដ្ឋីជាបិតាដែលមានរោគឈឺចាប់ក្នុងក្បាលយូរឆ្នាំហើយ ឱ្យសះជាបាន។


t_main: មហោសថ
t_subscrip: 3
t_pron: [មៈ-ហោ-សត់]
t_pos: ន.
t_exp:
ការងារឬប្រស្នាជាដើម ដែលបិទមុខកំបាំងកម្រយល់ ក៏ហៅថា មហោសថ៍ ដូចជា ចំណងមហោសថ៍, ក្បាច់មហោថ៍, ចំណោទមហោសថ៍ ជាដើម (ហៅដោយប្រៀបទៅនឹងប្រាជ្ញារបស់មហោសធបណ្ឌិត ដែលឈ្លាសវៃក្នុងការដោះអាថ៌ប្រស្នាដ៏កំបាំងនោះឯង)។


t_main: មហោស្រព
t_pron: [មៈ-ហោ-ស្រប់]
t_source: (សំ. មហោត្សវ < មហា + ឧត្សវ; បា. មហុស្សវ < មហា + ឧស្សវ)
t_pos: ន.
t_exam: លេងមហោស្រព, មើលមហោស្រព, រៀបពិធីមហោស្រព។
t_notes: (ប្រើក្លាយជា មហោរស្រព ក៏មាន ប៉ុន្តែគួរលែងប្រើ)។
t_exp:
របាំយ៉ាងធំ, ការលេងល្បែងរបាំគគ្រឹកគគ្រេង; ការរីករាយសប្បាយខ្លាំងដោយល្បែងរបាំ; ការបញ្ចេញរបស់ប្លែកៗដាក់តាំងជារបៀបយ៉ាងធំឱ្យមហាជនមើល; ពិធីសម្ភោទ្យយ៉ាងធំ :


t_poly: ២)
t_exp:
ហៅបុរសដទៃមិនមែនជាញាតិដែលមានវ័យក្មេងជាងមាតាបិតារបស់ខ្លួនក៏បាន ដោយទុកដាក់ថា ដូចជាប្អូនប្រុសរបស់មាតាបិតា។


t_main: មាក់បាត
t_pron: [មាក់-បាត]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ក្នុងពួកទៀប ស្លឹកទ្រវែងស្រួច ក្លិនក្រពុល ជាឈើធំខ្ពស់ជាងទៀបបារាំង ផ្លែធំប៉ុនផ្លែព្នៅ ប៉ុន្តែរាងទ្រវែងជមខាងចុង សំបករលីង វេលាទុំឡើងសម្បុរក្រហម សាច់ជ្រាយ មានរសផ្អែម ប្រើបរិភោគជាអាហារ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ តុង)។


t_main: មាក់ប្រាង
t_pron: [មាក់-ប្រាង]
t_source: (ស. មះប្រាង អ.ថ. ម៉ៈប្រាង)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្វាយ តែតូចៗជាងចុងស្រួចៗផ្លែខ្ចីមានរសជូរ លុះដល់ទុំមានសម្បុរលឿង, ប្រើបរិភោគជាអាហារ; ខ្លះមានរសផ្អែម (ច្រើនមានសម្បូណ៌នៅខេត្តបាត់ដំបង គេដាំជាដំណាំស្រុក), ខ្លះមានរសផ្អែមលាយជូរ (ច្រើនមានសម្បូណ៌នៅព្រៃភ្នំខ្លះដោយអន្លើ ក្នុងខេត្តកំពត)។


t_main: មាក់ប៉ែន
t_pron: [មាក់-ប៉ែន]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ច័នឬចាន់ ផង)។
t_exp:
ឈ្មោះច័នមួយប្រភេទ ផ្លែតូចៗរាងត្រមៀច មិនសូវមានគ្រាប់, ជួនកាលផ្លែខ្លះគ្មានគ្រាប់សោះ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅ ច័ន ដែរ)។


t_main: មាក់សាង
t_pron: [មាក់-សាង]
t_source: (ស. មះទ្រាង អ.ថ. ម៉ៈសាង)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ផ្លែទំហំស្រដៀងនឹងផ្លែគុយ សម្បុរខៀវមានជ័រច្រើន វេលាទុំមានរសផ្អែមត្រជាក់ សម្រាប់បរិភោគ។


t_main: មាគ៌ា
t_pron: [មា-គា]
t_source: (សំ. មាគ៌ បា. មគ្គ)
t_pos: ន.
t_exp: ផ្លូវ :
t_notes: (សរសេរក្លាយជា មារគា ក៏មាន ច្រើនតែប្រើជាពាក្យកាព្យ)។
t_exam:
ដើរតាមមាគ៌ា, ត្រាច់ដោយម៌ាគា។ (ព.កា.) នាងផ្ដាំសុនខា ក្នុងឱរាអួលអន់ក្ដៅ ស្រេចនាងយាត្រាទៅ តែឯកអង្គដោយមាគ៌ា (សាស្ត្រាភោគកុល)។


t_main: មាគ៌–
t_pron: [—មាក]
t_exp:
(ម.ព. មាគ៌ា) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុងសព្ទដទៃ។ តែពាក្យនេះមិនដែលឃើញប្រើដាច់តែឯងទេ, តែងប្រើភ្ជាប់ខាងចុងសព្ទឯទៀត ដូចជា ជលមាគ៌ ជាដើម។


t_poly: ២)
t_exam: ថ្ងៃមាឃបូជា, ធ្វើមាឃបូជា, បុណ្យមាឃបូជា។
t_exp:
ឈ្មោះបុណ្យមួយសម្រាប់ពុទ្ធសាសនា ធ្វើក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែមាឃ រំឭកដល់ សាវកសន្និបាត "ការប្រជុំសាវ័ក" នៃព្រះសម្ពុទ្ធដែលហៅថា ចាតុរង្គសន្និបាត "ការប្រជុំមានអង្គបួន" គឺ ១- ថ្ងៃនោះព្រះចន្ទ្រចរចូលដល់មាឃនក្សត្រ (ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែមាឃ) ; ២- ព្រះភិក្ខុសង្ឃចំនួន ១.២៥០រូប ឥតបានមត់កំណត់ពេលគ្នាជាមុនសោះ ក៏ស្រាប់តែមកប្រជុំព្រមគ្នា ក្នុងសំណាក់ព្រះបរមសាស្តា; ៣- ព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំងអម្បាលនោះសុទ្ធតែជា ឯហិភិក្ខុដូចគ្នាទាំងអស់; ៤- ព្រះភិក្ខុសង្ឃទាំងនោះសុទ្ធតែជាព្រះអរហន្ត។ ការប្រជុំមានអង្គ ៤ដូច្នេះ ក្នុងពុទ្ធសម័យមានតែម្ដងគត់; ក្នុងវេលានោះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សម្ដែងឱវាទបាតិមោក្ខ ...។ ពួកពុទ្ធមាមកជនគ្រប់ប្រទេសក្នុងសាសនកាលរៀងមក កំណត់យកថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែមាឃរាល់ឆ្នាំ ថាជាថ្ងៃសំខាន់មួយក្នុងការធ្វើបូជា :


t_main: មាតាបិតុបដ្ឋាន
t_pron: [មា-តា-ប៉ី-តុ-ប៉័ត-ឋាន]
t_source: (បា. < មាតាបិតុ + ឧបដ្ឋាន)
t_pos: ន.
t_exp: ការបម្រើឬបីបាច់រក្សាមាតាបិតា :
t_exam:
មាតាបិតុបដ្ឋានជាករណីកិច្ចចាំបាច់ដ៏សំខាន់របស់បុត្រធីតា កូនណាមិនធ្វើកិច្ចនេះ កូននោះមានឈ្មោះថាជាអ្នករមឹលគុណ ច្រើនតែលង់ស៊ុនក្នុងសេចក្ដីវិនាស។


t_main: មាតិកា
t_subscrip: 2
t_pron: [មា-តិ-កា]
t_pos: ន.
t_exp:
ឧទ្ទេស, មេបទ គឺមេសេចក្ដីដែលឱបក្រសោបចំនួននិទ្ទេសបទឱ្យឋិតនៅក្នុងអំណាចខ្លួន (ទុកដូចជាមាតាដែលជាមេបន្ទុករបស់កូន) ខសំខាន់, គោលសង្ខេប មាតិកាទី ១មាននិទ្ទេសបទ ៤, ទី ២មាន ៥...; មាតិការឿង, មាតិតាធម៌; ចូរលើកយកមាតិកាធម៌មួយៗ មកអធិប្បាយឱ្យពិស្ដារ។ តាមក្នុងគម្ពីរបាលី មាតិកាមានពីរ គឺ អភិធម្មមាតិកា ជាមាតិកានៃអភិធម្ម គឺគោលខ្លីៗរបស់ធម៌ផ្នែកខាងអភិធម្ម ដូចជាពាក្យថា កុសលា ធម្មា អកុសលា ធម្មា អព្យាកតា ធម្មា "ធម៌ជាកុសល, ធម៌ជាអកុសល, ធម៌ជាអព្យាក្រឹត"។ល។ សុត្តន្តមាតិកា ជាមាតិកានៃសុត្តន្តៈ គឺគោលសង្ខេបនៃធម៌ផ្នែកខាងព្រះសូត្រដូចជាពាក្យថា វិជ្ជាភាគិនោ ធម្មា, អវិជ្ជាភាគគិនោ ធម្មា "ធម៌ដែលចែកនូវវិជ្ជាឬដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចំណែកនៃអវិជ្ជា"។ល។ តាមប្រពៃណីខ្មែរក្នុងពិធីដង្ហែសព, គេតែងនិមន្តភិក្ខុសង្ឃជាមហាថេរ ១អង្គឱ្យសូត្រធម៌ "អភិធម្មមាតិកា" នាំមុខសព ដែលសព្វថ្ងៃនេះគេហៅកាត់ខ្លីយកតែបទខាងដើមថា" ព្រះអភិធម្ម" : និមន្តលោកព្រះអភិធម្ម ១អង្គ។ និមន្តភិក្ខុសង្ឃ ៤អង្គទៀត ឱ្យគង់អមមឈូសសពសម្រាប់សូត្រធម៌ "សុត្តន្តមាតិកា" ដែលសព្វថ្ងៃនេះគេហៅកាត់ខ្លីយកតែបទខាងចុងថា "មាតិកា" : និមន្តលោកមាតិកា ៤អង្គ (ប្រតិបត្តិតាមលទ្ធិមហាយាន)។


t_main: មាតិកា
t_subscrip: 3
t_pron: [មា-តិ-កា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ក្នុងកថិនត្ថារកិច្ចមានន័យថា ជាមាតាឬជាអ្នកបង្កើត ព្រោះមាតិកាទាំង ៨នោះ ញ៉ាំងកថិនុព្ភារៈ គឺការដោះកថិនឱ្យកើត។


t_main: មាតិកានុក្រម
t_pron: [មា-តិ-កា-នុ-ក្រំ]
t_source: (សំ. មាត្ឫកា + អនុ + ក្រម > មាត្ឫកានុក្រម; បា. មាតិកា + អនុ + កម > មាតិកានុក្កម)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. អនុក្រម ផង)។
t_exp:
លំដាប់មាតិកា, បញ្ជីរាយលំដាប់មាតិកា គឺបញ្ជីដែលស្រង់របៀបមាតិកាដាក់ដោយឡែក ឆ្លើយលេខទំព័រតាមលំដាប់ក្នុងបញ្ជីមាតិកាសម្រាប់បើករកមាតិកាទាំងពួង (សម្រាប់ប្រើចំពោះតែសេចក្ដីដែលមិនមែនជារឿងនិទាន; បើក្នុងបញ្ជីរឿងត្រូវប្រើពាក្យថា លំដាប់រឿង។


t_main: មាត់
t_subscrip: 1
t_subword: ជ្រលួសមាត់
t_pron: [ជ្រ-លួស-មាត់]
t_pos: កិ.
t_exp:
ជ្រលួសពាក្យសម្ដី, ជ្រុលមាត់ ជ្រុលសម្ដី, ភ្លាត់មាត់បន្លឺពាក្យ ឬប្រយោគអ្វីមួយ ដោយអចេតនា ដោយសារភ្ញាក់ ឬត្រូវគេពញ្ញាក់។


t_main: មាត់
t_subscrip: 1
t_subword: បិទមាត់ត្រឡប់ភ្នែក
t_pos: កិ.
t_exp:
កំហែងគំរាមបន្លប់បំបិទមាត់ ឬសូកប៉ាន់នាយអាយបំបិទដំណើរអាក្រក់មិនឱ្យលេចឮឡើងបានហាក់ដូចគេបិទមាត់បិទភ្នែកបុគ្គលដែលទើបផុតរលត់ (ព.ទ.បុ.)។


t_main: មាត់
t_subscrip: 1
t_subword: ស្លាប់ព្រោះមាត់
t_pron: [ស្លាប់-ព្រោះ-មាត់]
t_exam: (ព.កា.) ថា កំភ្លាញស្លាប់ព្រោះមាត់ គេជញ្ជាត់ អស់រលីង ពុំនោះដូចសត្វហ៊ីង និងកង្កែបបែបគ្នាដែរ។
t_exp:
ព្រោះតែមាត់រអិលប៉ប្លូច ក៏ខូចវិនាសដល់ស្លាប់ខ្លួន ដូចពួកត្រីកំភ្លាញ លាញព្រោះតែមាត់កក្អិចដូចបាយពុះ មនុស្សគេជញ្ជាត់យកមកធ្វើជាអាហារ :


t_main: មាត់
t_subscrip: 3
t_subword: ល្មមមាត់ឈ្លានពាន
t_pron: [ល្មម-មាត់-ឃ្លាន-ពាន]
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលចេះតែល្មមមាត់ស្ដីថាឥតក្រែងរអែងច្បាប់ :
t_exam:
(ព.កា.) ទឹកបាក់ទៅទាប បុណ្យបាត់ដ្បិតបាប លាភបាត់ដ្បិតឃោរ ទឹកថ្លាដ្បិតរលក ពុំយល់ស្រមោល ទោសកើតដ្បិតពោល ល្មមមាត់ឈ្លានពាន។ (សាស្ត្រាច្បាប់ រាជនេតិ ជាព្រះនិពន្ធនៃព្រះរាជសម្ភារ)។


t_main: មាត់ជ្រូក
t_pron: [មាត់-ជ្រូក]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះខេត្តមួយក្នុងដែនកម្ពុជាក្រោម (យួនហៅ ចូដុក) ពីដើមជាខេត្តរបស់កម្ពុជរដ្ឋហៅថា ខេត្តទ្រាំងត្រើយត្បូង ឋិតនៅទល់គ្នានឹង ខេត្តទ្រាំងត្រើយឯជើង (ខេត្តតាកែវសព្វថ្ងៃនេះ)។


t_main: មាត់ដង្កាប់
t_pron: [មាត់-ដង់-កាប់]
t_poly: ១)
t_exam: នៅជិតមាត់ដង្កាប់ចោរ ...។
t_exp:
(ព.ប្រ.) មាត់ច្រកឬប្រហប់, ធ្នារ ជាកន្លែងនៅរបស់បច្ចាមិត្ត ដែលត្រូវការរករឿងរកហេតុជានិច្ច (មានអាការៈហាក់ដូចជាមាត់របស់ដង្កាប់) :


t_poly: c
t_pos: កិ.
t_exp: ប្រកាន់, ប្រកាន់ខ្លួន, មិនព្រមតាមគេ :
t_exam: កុំមានះពេក! (កុំប្រកាន់ពេក! កុំរឹងត្អឹងពេក!)។
t_notes:
(ព.ពុ. ថា មានះមាន ៣ យ៉ាងគឺ ១ ប្រកាន់មាំស៊ប់ថា មានតែអញឯងជាអ្នកប្រសើរជាងគេ, ក៏មើលងាយគេឥតជឿស្ដាប់គោរពអ្នកណា; ២- ប្រកាន់មាំស៊ប់ថា គេនិងអញស្មើៗតែគ្នា គេម៉េចអញម៉េច ប្រហែលតែគ្នា, ក៏ឥតមានការសេពគប់រាប់រកយកគេជាគ្នា; ៣- ប្រកាន់មាំស៊ប់ថា អញឯងជាអ្នកទន់ខ្សោយថយថោកជាងគេ, គេដោយគេ អញដោយអញ, ក៏ឥតមានការប្រាស្រ័យនឹងគ្នា, ព្រោះមានះនេះ ជាប្រភពឬជាមូលដ្ឋាននៃសាមគ្គីភេទ ...)។


t_main: មាន់
t_pron: [មាន់]
t_pos: ន.
t_exp:
សត្វទ្វិបាទមួយប្រភេទជាជាតិបក្សី តែហើរបានដោយខ្សោយ, ជាសត្វចិញ្ចឹមហៅថា មាន់ស្រុក ឬ ហៅត្រឹមតែ មាន់ ក៏បាន, ជាសត្វនៅក្នុងព្រៃ ហៅថា មាន់ព្រៃ ក៏មាន; មាន់ស្រុកមានច្រើនបែប។


t_main: មាន់
t_subword: មាន់បីសាសន៍
t_pron: [មាន់-បី-សាស]
t_pos: ន.
t_exam: វិធីបង្កាត់ពូជមាន់បីសាសន៍យកទៅចិញ្ចឹមអាចឆាប់ចាប់បានលក់លឿនជាងមាន់ស្រែ។
t_remark: 1
t_exp:
មាន់ដែលគេចិញ្ចឹមក្នុងរយៈពេលខ្លី អាចត្រឹម៣៥ថ្ងៃឬ៤៥ថ្ងៃ មានសាច់និងឆ្អឹងផុយ។ មាន់នេះគេអាចហៅខុសៗគ្នាទៅតាមតំបន់ នៅខាងសៀមរាបហៅមាន់ត្រូវមីន អ្នកខ្លះហៅមាន់កសិកម្ម ជាដើម។ (កសិ.) មាន់ដែលបានមកពីការបង្កាត់មាន់ឈ្មោលពូជណាមួយដូចជា Leghorn បង្កាត់ជាមួយមាន់ញី ពូជ ISA Brown បាន F1 ហើយយក F1 ញីមកបង្កាត់ :


t_main: មារ
t_subscrip: 1
t_subword: មារជ្រែក
t_pron: [មា-ជ្រែក]
t_poly: ២)
t_exam: កំពុងតែធ្វើការស្រួលៗ ស្រាប់តែមានមារមកជ្រែកឱ្យទាស់ការអស់!
t_exp:
(ព.ប្រ.) ហេតុអាក្រក់ ដែលស្រាប់តែបណ្ដាលឡើងភ្លាមនាំឱ្យទាស់ដំណើរកិច្ចការឬមនុស្សដែលជំទាស់កិច្ចការកំពុងស្រួលឱ្យរអាក់រអួល; និយាយថា មារជ្រែកឬមានមារមកជ្រែក ក៏បាន :


t_main: មារ
t_subscrip: 1
t_subword: មារវិជ័យ
t_pron: [មា-រៈ-វិ-ជៃ]
t_pos: ន.
t_exp:
ព្រះពុទ្ធរូបដែលគង់ផ្គត់ព្រះភ្នែនដាក់ព្រះហស្តឆ្វេងផ្ងារ ព្រះអង្គុលីផ្ទាប់លើព្រះភ្នែនខាងឆ្វេង ព្រះហស្តស្ដាំសណ្ដូកផ្កាប់ព្រះអង្គុលីសំយុងផ្ទាប់លើព្រះភ្នែនខាងស្ដាំហៅថា ព្រះមារវិជ័យឬព្រះពុទ្ធរូបមារវិជ័យ (ព្រះពុទ្ធរូបផ្ចាញ់មារ)។


t_main: មាលតី
t_pron: [មា-លៈ-ដី]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: មាលតី ជាអារាមព្រឹក្ស សម្រាប់ដាំជាលម្អក្នុងសួន ជិតផ្ទះឬដាំក្នុងផើងធំៗដាក់ជាគូៗជិតលំនៅ។
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ជាពួកអារាមព្រឹក្ស ផ្កាសម្បុរស មានស្រទាប់ច្រើនដូចម្លិះរួត តែធំជាង ក្លិនក្រអូបឈ្ងប់ :


t_main: មាលីបទ
t_pron: [មា-លី-បទ]
t_pos: ន.
t_exam: មាលីបទដែលមានចំណងជើងថា អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរសតវត្សទី១៩ ចងក្រងដោយ ឃីង ហុកឌី បោះពុម្ពឆ្នាំ២០០៣។
t_exp:
កម្រងស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ ជាប្រលោមលោក រឿងខ្លី កំណាព្យ ចម្រៀង រឿងល្ខោន សេចក្ដីដកស្រង់ជាដើម ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសប្រមូលចងក្រងជាឯកសារមួយឬជាភាគទៅតាមសម័យកាលណាមួយដោយបង្ហាញនាមអ្នកនិពន្ធ ប្រវត្តិស្នាដៃ អត្ថន័យសង្ខេបខ្លះៗនៃស្នាដៃ :


t_main: មាស
t_subscrip: 2
t_pron: [មាស]
t_poly: ១)
t_pos: ន.
t_exam: មាសឆ្អិន, មាសទឹកដប់, មាសទឹកប្រាំបួន។
t_exp:
រតនវត្ថុពួកមួយជាធាតុបរិសុទ្ធ មានសាច់ទន់ស្វិតជាងប្រាក់ សម្បុរលឿង ជារបស់មានតម្លៃ សម្រាប់ប្រើការធ្វើជាគ្រឿងប្រដាប់កាយនិងការរចនាវិចិត្រផ្សេងៗឬជួនកាលប្រទេសខ្លះប្រើជារបស់ចាយជាជំនួសប្រាក់ក៏មាន :


t_poly: ២)
t_pos: គុ., ន.
t_exp:
(ព.ប្រ.) ដែលមានលម្អឬមានតម្លៃដូចមាស; អ្នកថ្លៃ; ពាក្យសម្រាប់ហៅដោយសេចក្ដីថ្នាក់ថ្នមទៅរកមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ ដែលមានអានុភាពស្មើគ្នាឬតូចជាងខ្លួន :

t_exam:
មាសឆ្អិន, មាសតន់, មាសថ្លើម, មាសថ្លើមថ្លៃ, មាសថ្លៃ, មាសធំ, មាសបង, មាសប្អូន, មាសពន្លក, មាសពូ ឬ មាសមា, មាសពៅ, មាសពុំងារ, មាសព្រលឹង ឬ ព្រលឹងមាស, មាសមិត្រ, មាសម៉ែ ឬ មាសម្ដាយ, មាសស្ងួន, មាសស្នេហ៍, មាសឪ ឬមាសឪពុក។ល។ (ព.កា.) ហៃកូនមាសឪ មាសកុំបិទផ្លូវ ចម្រុងចម្រើន ត្រូវមាសឪពុក ក្រវើនក្រតើន កុំបាច់ឪក្រើន រំលឹករឿយៗ។


t_main: មាស
t_subscrip: 2
t_subword: មាសសន្លឹក
t_pron: [មាស-សន់-ឡឹក]
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. ជម្ពូនទៈ ផង)។
t_exp:
មាសដែលផែយ៉ាងស្ដើងស្ទើរនឹងទៅជាទឹក ហើយកាត់ជាបំណែកតូចៗ ដាក់ក្នុងផ្នត់ក្រដាសរៀបជារបៀបដាក់ក្នុងប្រអប់សម្រាប់ប្រើការបិទឬទឹបគ្រឿងរចនាផ្សេងៗ។


t_main: មាសម័យ
t_pron: [មាស-មៃ]
t_source: (មាស + បា. មយ)
t_pos: គុ.
t_exp: ដែលធ្វើហើយដោយមាស, ដែលយកមាសសុទ្ធធ្វើ :
t_exam: ខ្សែក្រវាត់មាសម័យ, ផ្តិលមាសម័យ។
t_notes:
(ច្រើនប្រើតែក្នុង ព.កា.។ ប្រើក្លាយជា មាសមៃ ក៏មាន។ បែរជាមានអត្ថន័យថា "មាសមានមោះមៃ គឺមានហ្មង" ទៅវិញ, កុំប្រើ, គួរប្រើពាក្យ មាសម័យ វិញ ដូចជា ហៃកែវមាសម័យ ហេតុម្ដេចក៏ថ្លៃ ពុំចេញចរចា ថាម៉េចថាទៅ នៅស្ងៀមដល់ណា គួរស្ដីរួសរ៉ា ឱ្យរៀមធូរចិត្ត)។


t_main: មាសស្ងួន
t_subscrip: 2
t_pron: [មាស-ស្ងួន]
t_pos: គុ., ន.
t_exp: មានអត្ថន័យថា ដែលមានលម្អនិងចរិយាល្អថ្លៃថ្លា ដូចជាមាសដែលគេគួរតែរក្សាស្ងួនគ្រង :
t_exam:
(ព.កា.) ហៃកែវមាសស្ងួន ពេលនេះគាប់ជួន ឱ្យបងមកជួប យូរឆ្នាំមកហើយ រាប់បានច្រើនខួប ទេព្តាឱ្យជួប ក្នុងថ្ងៃនេះឯង។


t_main: មាស–
t_subscrip: 1
t_pron: [—មាស]
t_exp: ពាក្យប្រើជាបទសមាសភ្ជាប់ជាមួយនឹងឈ្មោះខែទាំង១២ឬជាមួយនឹងនាមសព្ទដទៃ :
t_exam:
មិគសិរមាស, បុស្សមាស ឬ បុស្យមាស, មាឃមាស, ផល្គុណមាស ឬ ផល្គុនមាស, ចិត្តមាស ឬ ចិត្រមាស, វិសាខមាស, ជេស្ឋមាស, អាសាឍមាស ឬ អាសាឡ្ហមាស, សាវណមាស ឬ ស្រាវណមាស, ភទ្ទបទាមាស ឬ ភទ្របទាមាស, អស្សយុជមាស ឬ អស្សុជមាស, កត្តិកមាស។


t_main: មិគទាយពន
t_pron: [មិ-គៈ-ទា-យៈ-ពន់]
t_source: (បា. មិគទាយ "ប្រទេសដែលគេឱ្យអភ័យដល់ពួកម្រឹគ", វន "ព្រៃ"; សំ. ម្ឫគ—)
t_pos: ន.
t_exam: ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងធម្មចក្កនាឥសិបតនៈ មិគទាយពន ជិតក្រុងពារាណសី។
t_notes: (សម័យបច្ចុប្បន្នគេហៅទីនោះថា សាន៌ាថ Sarnath)។
t_exp:
ព្រៃដែលឥស្សរជនមានក្សត្រិយ៍ជាដើមឱ្យអភ័យដល់ពួកម្រឹគ គឺព្រៃដែលព្រះរាជាជាដើមហាមផ្ដាច់មិនឱ្យឈ្មោះណាមួយបៀតបៀនពួកម្រឹគៗដែលនៅអាស្រ័យក្នុងព្រៃនោះ ក៏រមែងបានសេចក្ដីសុខទាំងអស់គ្នា (ហៅថា ម្រឹគទាយពន ឬ ម្រឹគទាយវ័ន ក៏បាន) :


t_main: មិច
t_subscrip: 1
t_pron: [មិច]
t_pos: កិ.
t_exam: មិចភ្នែកមិនឱ្យព្រមតាម។
t_exp:
ប៉ប្រិចភ្នែកខ្លាំងសម្ដែងអាការៈជាសញ្ញាឱ្យអ្នកដទៃដឹងក្នុងដំណើរអ្វីមួយ, ប៉ប្រិចភ្នែកខ្លាំងឱ្យសញ្ញាគ្នា :


t_main: មិច្ឆា
t_pron: [មិច-ឆា]
t_source: (បា. ជា និ., សំ. មិថ្យា)
t_pos: គុ., គុ.កិ.
t_exp: ខុស, មិនពិត, មិនមែន :
t_exam:
មនុស្សមិច្ឆា មនុស្សយល់តែខាងខុស, មនុស្សឆ្វេងទាំងស្រុង; ចិត្តមិច្ឆា ចិត្តដែលគិតខុស, ចិត្តឆ្វេងទាំងស្រុង (ច្រើនសំដៅសេចក្ដីថា ចិត្តឆេវឆាវ, ចិត្តអាក្រក់តក់ម៉ក់)។


t_main: មិច្ឆា
t_subword: មិច្ឆាចារ
t_pron: [មិច-ឆា-ចា]
t_source: (បា. < មិច្ឆា "ខុស" + អាចារ "ដំណើរប្រព្រឹត្តស៊ប់; មារយាទ"; សំ. មិថ្យាចារ < មិថ្យា + អាចារ)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. សម្មាចារ)។
t_exp:
ដំណើរប្រព្រឹត្តទាស់ខុសប្រពៃណី; មារយាទអាក្រក់; ច្រើនប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "ដំណើរលួចភរិយាគេ" (ប្រើជា មិថ្យាចារ ក៏មាន)។


t_main: មិច្ឆា
t_subword: មិច្ឆាជីព
t_pron: [មិច-ឆា-ជីប]
t_source: (បា. មិច្ឆា + អាជីវ; សំ. មិថ្យាជីវ < មិថ្យា + អាជីវ)
t_pos: ន.
t_exp: ការចិញ្ចឹមជីវិតខុស ដូចយ៉ាងចាប់មនុស្សលក់ជារបរជាដើម។
t_notes:
(ប្រើជា មិច្ឆាជីវៈ ក៏បាន; និយាយថា មិច្ឆាអាជីវោ ក៏មាន។ ព.ផ្ទ. សម្មាជីព, សម្មាជីវៈឬសម្មាអាជីវៈ, សម្មាអាជីវោ)។


t_main: មិច្ឆា
t_subword: មិច្ឆាទិដ្ឋិ
t_pron: [មិច-ឆា-ទិត-ឋិ]
t_source: (បា.សំ. មិថ្យាទ្ឫឞ្ដិ)
t_pos: ន.
t_notes: (ព.ផ្ទ. សម្មាទិដ្ឋិ)។
t_exp:
សេចក្ដីយល់ឃើញខុស គឺដំណើរយល់ខុសអំពីសេចក្ដីពិត ដូចយ៉ាងយល់ឃើញថា មាតាបិតាគ្មានគុណ, សត្វទាំងអស់ស្លាប់ហើយលែងកើតទៀតជាដើម។


t_main: មិច្ឆា
t_subword: មិច្ឆាមគ្គ
t_pron: [មិច-ឆា-ម័ក]
t_source: (បា. សំ . មិថ្យា + មាគ៌)
t_pos: ន.
t_exp: ផ្លូវខុស គឺផ្លូវឬគន្លងដែលមិនពិត :
t_notes: (ព.ផ្ទ. សម្មាមគ្គ)។
t_exam:
តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនាថា សេចក្ដីយល់ឃើញខុស, សេចក្ដីត្រិះរិះខុស, វាចាខុស, ការងារខុស, ការចិញ្ចឹមជីវិតខុស, ព្យាយាមខុស, ស្មារតីខុស, ដំណើរតាំងចិត្តស្មិងស្មាធិ៍ខុស ...ទាំងនេះជា មិច្ឆាមគ្គ។


t_main: មិតភាណី
t_pron: [មិត-តៈ-ភា-នី]
t_pos: គុ., ន.
t_exam: មនុស្សនុ៎ះជាមិត្តភាណី។
t_notes: (បើស្ត្រីជា មិតភាណិនី)។
t_source:
(បា. មិត "ពាក្យដែលគួររាប់បាន, រាប់ហើយ ពាក្យគួរដល់ប្រមាណ, ល្មមត្រឹមត្រូវ ..." + ភាណី "ដែលនិយាយ,អ្នកនិយាយ")

t_exp:
ដែលចេះនិយាយស្ដីឬអ្នកចេះនិយាយស្ដីគួរដល់ប្រមាណ គឺចេះលៃលកពាក្យសម្ដីឱ្យគួរដល់ការ មិនឱ្យលើសមិនឱ្យខ្វះ មិនឱ្យហួសហេតុហួសដំណើរ :


t_main: មិត្ត
t_pron: [មិត]
t_source: (បា. សំ.)
t_pos: ន.
t_exp:
អ្នកដែលរាប់អានគ្នាជិតដិត, មនុស្សដែលស្រឡាញ់រាប់រកគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ, សំឡាញ់; មិត្តមានពីរយ៉ាងគឺ កល្យាណមិត្ត មិត្តដែលមានអធ្យាស្រ័យល្អ; បាបមិត្ត មិត្តដែលមានអធ្យាស្រ័យអាក្រក់ :

t_exam:
បុគ្គលគួរកុំសេពគប់បាបមិត្ត, គួរសេពគប់តែកល្យាណមិត្ត, ប៉ុន្តែគួរប្រយ័ត្នកុំធ្វើបាបមិត្តឱ្យក្លាយជាសត្រូវឡើយ (ព.ពុ.)។

t_notes:
(ពាក្យ មិត្តឬមិត្រ នេះ បា. សំ. ប្រើជា នបុំ. ទោះបុរសក្ដី ស្ត្រីក្ដី ក៏នៅតែប្រើជា មិត្តឬមិត្រ ដូចគ្នា ដូចជា កូនប្រុសអ្នកវាជាមិត្រនឹងកូនប្រុសខ្ញុំ; នាងកញ្ញាពីរនាក់ហ្នឹងវាជាមិត្រនឹងគ្នាយូរឆ្នាំហើយ; ខ្លាឈ្មោលជាមិត្រនឹងខ្លាឈ្មោល; ចចកញីជាមិត្រនឹងចចកញី។ល។ ម្ដាយជាមិត្រជិតដិតស្និទ្ធស្នាលនឹងកូនប្រុសស្រីក្នុងលំនៅរបស់ខ្លួន; បុណ្យដែលគេបានធ្វើហើយខ្លួនគេជាមិត្ររបស់គេក្នុងលោកខាងមុខ ពុទ្ធភាសិត។ បា. សំ. មិនផ្លាស់តាមលិង្គដូច បារ. ប្រុសជា Ami ស្រីជា Amie ទេ ដ្បិត មិត្តឬមិត្រ នេះជា ន. មិនមែនជា គុ.)។


t_main: មិត្តភេទ
t_pron: [មិត-តៈ-ភេត]
t_source: (បា.សំ. មិត្រ—)
t_pos: ន.
t_notes: (សរសេរជា មិត្រភេទ ក៏បាន)។
t_exp:
ដំណើរផ្សេងឬការបែកចាកមិត្ត គឺដំណើរផ្សេងទីទៃឬការបែកឃ្លាតចាកមិត្តព្រោះព្រាត់ប្រាសនិរាសឬព្រោះឈ្លោះទាស់ទែងគ្នា។


t_main: មិត្តសន្ថវភាព
t_pron: [មិត-តៈ-សន់-ថៈ-វ៉ៈ-ភាប]
t_source: (បា. —ភាវ)
t_pos: ន.
t_exp: ភាវៈឬភាពនៃការនៅរួបរួមជាមួយនឹងមិត្ត :
t_exam:
មិត្តសន្ថវភាពនៃពួកជនអ្នកមានសាមគ្គី ជារសឆ្ងាញ់ជាងរសនៃភោជនាហារទាំងពួង ព្រោះឆ្ងាញ់យូរអង្វែងណាស់ (ព.ពុ.)។


t_main: មិថិលា
t_pron: [មិ-ថិ-ឡា]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_exam: នគរមិថិលា។
t_exp:
ឈ្មោះក្រុងមួយរបស់ដែនវិទេហៈ (ប្រទេសឥណ្ឌា) ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ, ឋិតនៅខាងទិសឦសាននៃដែនបាំង័្គលឬបេង័្គលសព្វថ្ងៃនេះ; មាននិយាយចេញឈ្មោះជាញឹកញយក្នុងគម្ពីរជាតកផ្នែកខាងពុទ្ធសាសនា :


t_main: មិន
t_pron: [មិន]
t_pos: គុ.កិ.
t_exp: ជាពាក្យបដិសេធសម្រាប់និយាយនាំមុខ កិ., គុ. ឬ គុ.កិ. មានសេចក្ដីថា "ពុំ, ឥត" :
t_notes: (ម.ព. ពុំ ផង)។
t_exam:
មិនកើត, មិនឃើញ, មិនដឹង, មិនធំ, មិនតូច, មិនល្អ, មិនអាក្រក់; មិនឆាប់, មិនយូរ, មិនយឺត, មិនលឿន។ល។, មិនជា ពុំជា។ មិនជាបើ, មិនសមបើ, មិនសមបីបើ ពុំជាបើ, ពុំសមបើ, ពុំសមបីបើ។ល។។ ក្នុងសង្កាត់សេចក្ដីជាបដិសេធនីមួយ, កាលណាបើប្រើពាក្យ មិន, ពុំ ឬ ឥត នេះជាខាងដើមហើយនឹងប្រើពាក្យថា ក៏ទេ នេះជាខាងចុងផងពុំបានឡើយ, ដូចជា ខ្ញុំមិនដែលបានឃើញក៏ទេ, ពុំដែលបានឮក៏ទេ, ឥតដែលបានដឹងក៏ទេ ប្រើយ៉ាងនេះពេញជាខុសទាំងស្រុង ព្រោះត្រឡប់ក្លាយសេចក្ដីមិនមែនជាបដិសេធទៅវិញ; ត្រូវប្រើពាក្យ ទេ, ឡើយ ឬ សោះ នេះវិញ ខ្ញុំមិនដែលបានឃើញទេ, ពុំដែលបានឮឡើយ, ឥតដែលបានដឹងសោះ; ឯពាក្យ ក៏ទេ នេះជាសព្ទបដិសេធសម្រាប់ប្រើបានតែជាមួយនឹងពាក្យថា នឹង រៀងនៅជាខាងដើម, ដូចជា ខ្ញុំនឹងដែលបានឃើញក៏ទេ, នឹងដែលបានឮក៏ទេដែរ, នឹងដែលបានដឹងក៏ទេសោះ គឺខ្ញុំមិនដែលបានឃើញទេ, ...។


t_main: មិលក្ខៈ
t_pron: [មិ-ល័ក-ខៈ]
t_source: (បា.សំ. ម្លេច្ឆ)
t_pos: គុ., ន.
t_exam: មនុស្សមិលក្ខៈ; ពួកមិលក្ខៈ។
t_notes: (បើស្ត្រីជា មិលក្ខាឬមិលក្ខី)។
t_exp:
ដែលមានភាសាមិនច្បាស់លាស់, ដែលនិយាយស្ដីមិនសូវត្រូវតាមខ្យល់អក្សរ; មនុស្សព្រៃ, មនុស្សអ្នកស្រុកចុងកាត់មាត់ញកឬដែលនៅឆ្ងាយពីទីប្រជុំជន :


t_main: មីក្រូម៉ាឃិធីង
t_pron: [មី-ក្រូ-ម៉ា-ឃិ-ធីង]
t_pos: ន.
t_exp:
សំណុំសកម្មភាពនិងដំណើរការកិច្ចទីផ្សាររបស់សហគ្រាសណាមួយ អំពីផលិតផលឬសេវារបស់ខ្លួនឆ្ពោះទៅក្រុមអតិថិជនជាក់លាក់។


t_main: មីក្រូសហគ្រាស
t_pron: [មី-ក្រូ-សៈ-ហៈ-គ្រាស]
t_pos: ន.
t_exp:
សហគ្រាសដែលមានទុនសមមូលសរុបតិចជាង២០០លានរៀល ឬមានបុគ្គលិកពេញម៉ោងតិចជាង១០នាក់ ឬមានផលរបរប្រចាំឆ្នាំតិចជាង២៥០លានរៀល។ តួលេខនេះប្រើក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មនិងសិប្បកម្ម ដែលមានអត្រាប្ដូរប្រាក់១ដុល្លារ ស្មើនឹង៤០០០រៀល។


t_main: មីក្រូសេដ្ឋកិច្ច
t_pron: [មី-ក្រូ-សេត-ឋៈ-កិច]
t_pos: ន.
t_exp:
ផ្នែកមួយនៃវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចសិក្សាអំពីឥរិយាបថរបស់បុគ្គល ក្រុមហ៊ុន ឬស្ថាប័ន ដែលពាក់ព័ន្ធទៅនឹងជម្រើសនិងការសម្រេចចិត្តក្នុងការឆ្លើយតបនឹងថ្លៃទំនិញនិងតម្រូវការក្នុងទីផ្សារ។


t_main: មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ
t_pron: [មី-ក្រូ-ហិ-រ៉ាញ់-ញៈ-វ័ត-ថុ]
t_pos: ន.
t_exam: មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ រួមមានសេវាប្រាក់កម្ចី សេវាទូទាត់ និងសេវាប្រាក់សន្សំជាដើម។
t_exp:
សេវាហិរញ្ញវត្ថុខ្នាតតូចមួយចំនួនដែលផ្ដល់ចំពោះគ្រួសារក្រីក្រនិងមានប្រាក់ចំណូលទាប និងចំពោះសហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យមផងដែរ :


t_poly: b
t_notes: (ម.ព. មានិងម្ដាយមីង ក្នុង ម្ដាយ ផង)។
t_exp:
ពាក្យហៅស្ត្រីដទៃមិនមែនជាញាតិ ដែលមានវ័យក្មេងជាងមាតាបិតារបស់ខ្លួនក៏បាន ដោយទុកដាក់ថាដូចជាប្អូនស្រីរបស់មាតាបិតា។


t_main: មីញ៉ូតូនី
t_pron: [មី-ញ៉ូ-តូ-នី]
t_pos: ន.
t_exp:
ការកន្ត្រាក់សាច់ដុំឬប្រព័ន្ធសាច់ដុំដោយកម្លាំងសាច់ដុំផ្ទាល់ឬដោយរំញោចពីខាងក្រៅបណ្ដាលឱ្យសាច់ដុំនោះឡើងរឹងមួយរយៈពេលខ្លី។


t_main: មីញ៉ូសាកូម
t_pron: [មី-ញ៉ូ-សា-កូម]
t_pos: ន.
t_exp:
មហារីកសាច់ដុំទាំងពីរប្រភេទគឺសាច់ដុំឆ្នូតនិងសាច់ដុំរលីង ដែលមានលក្ខណៈកាចសាហាវដោយសារការរីករាលដាលកោសិកាមហារីកលឿនតាមរយៈចរន្តឈាមនិងចរន្តឡាំហ្វ៍។


t_main: មីតូកុងឌ្រី
t_pron: [មី-តូ-កុង-ឌ្រី]
t_pos: ន.
t_exp:
ធាតុកោសិកាមានរាងជាកូនដំបងតូចៗ មានភ្នាសពីរជាន់គឺភ្នាសក្រៅនិងភ្នាសក្នុងផ្ទុកអាដេអិនដែលមានសែនសម្រាប់សំយោគប្រូតេអ៊ីន។


t_main: មីន
t_subscrip: 2
t_pron: [មីន]
t_source: (បារ. mine)
t_pos: ន.
t_exam: មីនប្រឆាំងរថក្រោះ, ចម្ការមីន, មជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកម្ចាត់មីនកម្ពុជា (ស៊ីម៉ាក់)។
t_exp:
យុទ្ធោបករណ៍មួយប្រភេទដែលគេដាក់នៅលើឬបង្កប់ក្រោមដី ហើយវានឹងផ្ទុះឡើងកាលណាមនុស្ស សត្វ ដើរជាន់ឬយានណាមួយបរពីលើ។ ជួនកាលគេហៅ គ្រាប់មីន :


t_main: មីរ
t_subscrip: 2
t_pron: [មី]
t_pos: គុ.
t_exp: ទូទឹមឈ្លប់, ងងឹតឈ្លប់ រកកល់ភ្លៀង (ប្រើចំពោះតែមេឃ) :
t_exam: មេឃមីរ។
t_notes:
(ព.កា. មេឃមីរស្រទំ មៀងមើលទៅភ្នំ ឃើញសុទ្ធតែអ័ព្ទ ងងឹតបែកផ្សែង ក្រែងភ្លៀងធ្លាក់ឆាប់ ខំរត់ប្រញាប់ស្រាប់តែភ្លៀងទាន់)។


t_main: មីសួ
t_pron: [មី-សួ]
t_source: (ចិ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ម្សៅពោតដែលរោយជាសរសៃនំបញ្ចុកហើយហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួត មានរសប្រៃបន្តិចៗ មានសម្បុរសស្រអាប់ជាងតាំងហ៊ុន សម្រាប់ប្រើជាម្ហូបក្រៀម ...ឬប្រើប្រកបធ្វើជាបង្អែមក៏បាន។


t_main: មីស៊ីល
t_pron: [មី-ស៊ីល]
t_source: (បារ. missile)
t_pos: ន.
t_exam: ប្រទេសមហាអំណាចខាងអាវុធ បានបាញ់សាកល្បងអាវុធមីស៊ីលជាច្រើនគ្រាប់។
t_exp:
អាវុធទំនើបដែលតួខ្លួនមានរាងជាបំពង់ ក្បាលជមមូល ដែលអាចបាញ់ក្នុងរយៈចម្ងាយឆ្ងាយ ហើយមានកម្លាំងបំផ្ទុះខ្លាំងមហិមា :


t_main: មឹក
t_pron: [មឹក]
t_source: (យ.)
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះត្រីសមុទ្រមួយប្រភេទ រាងសំប៉ែតមានពុកមាត់ច្រើន អាចម៍វាមានសម្បុរខ្មៅរលើប ធ្វើជាទឹកខ្មៅសរសេរបាន; ត្រីនេះចិនហៅ យៀវហ៊‍ឺ, ខ្មែរហៅក្លាយជា យូហ៊‍ឺ; សៀមសរសេរ ហ្មឹក "ទឹកខ្មៅ; ត្រីមឹក"; ខ្មែរស្រុកខ្លះហៅទឹកខ្មៅថា ទឹកមឹក ក៏មាន, ហៅជាប់តាមទម្លាប់ពីក្នុងសម័យបុរាណ ដែលអ្នកខ្លះយកអាចម៍ត្រីមឹកមករម្ងាស់ធ្វើជាទឹកខ្មៅ។


t_main: មឹតពត់
t_pron: [មឹត-ពត់]
t_pos: កិ.
t_exp:
ពត់ខ្លួនអែនអន គឺរេពត់ខ្លួនទៅឆ្វេងទៅស្ដាំឬប្រឹងពត់បន្ទន់ខ្លួនឱ្យដាបទាបចុះ, ប្រឹងសន្ធឹងជ្រោងដៃសណ្ដូកជើងពត់ខ្លួន (និយាយថា មិតពត់ ក៏មាន)។


t_main: មឹះៗ
t_subword: មឹះៗកេះឆ្នាំងបាយធ្លុះ
t_pron: [មឹះ-មឹះ-កេះ-ឆ្នាំង-បាយ-ធ្លុះ]
t_exp:
(ព.ទ.បុ.) និយាយពីមនុស្សដែលមឹះៗសោះទេ ប៉ុន្តែបើធ្វើអ្វីតែមិនទាន់កើតក៏មិនលែង ដូចជាគេកេះឆ្នាំងដីទាល់តែធ្លុះ។


t_main: មុក្ដា
t_subword: មុក្ដាហារ
t_pron: [មុក-ក្ដា-ហា]
t_source: (សំ. មុក្ដា; បា. មុត្តា + ហារ "ខ្សែ-ក កង-ក")
t_pos: ន.
t_exp: ខ្សែ-កឬកង-ក ដែលប្រដាប់ដោយមុក្ដា :
t_exam:
ព្រះសិទ្ធត្ថរាជបានទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់សម្ដីនៃខត្តិយកញ្ញានាមកិសាគោតមីសរសើរព្រះអង្គដូច្នោះ ស្ដេចក៏ដោះមុក្ដាហារចាកព្រះសូរង្គ ឱ្យរាជអមាត្យយកទៅប្រទាននាងនោះភ្លាម ដោយតាំងព្រះរាជហ្ឫទ័យថាជារង្វាន់បូជាមាត់អាចារ្យ ... (រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ)។


t_main: មុខ
t_subscrip: 1
t_subword: មុខមន្ត្រី
t_pron: [មុក-មន់-ត្រី]
t_pos: ន.
t_exp:
មន្ត្រីដែលជាប្រធានឬជាអធិបតីលើអស់មន្ត្រីទាំងពួង, អធិបតីនៃពួកសេនាបតី; ច្រើនប្រើថា នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រី។


t_main: មុខគួរ
t_pron: [មុក-កួ]
t_pos: កិ.
t_exam: មុខគួរឱ្យស្ដាយណាស់, មុខគួរឱ្យចង់សើច, មុខគួរនឹងឱ្យចង់ទៅ, មុខគួរឱ្យអាណិត។
t_exp:
គួរតែ, សមតែ, ល្មមតែ; ពាក្យសម្រាប់ប្រើជាជំនួយកិរិយាសព្ទបានទាំងបីកាល (អតីតកាល, បច្ចុប្បន្នកាល, អនាគតកាល) :


t_main: មុខឈ្នាង
t_pron: [មុក-ឈ្នាង]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទដើមនិងស្លឹកស្រដៀងនឹងពួកឈើតូច, ស្លឹកស្រួចៗស្រដៀងនឹងប៉័ង្កបាត, គេច្រើនប្រើធ្វើជាថ្នាំចំហុយផ្សះដំបៅ។


t_main: មុខដាច់
t_pron: [មុក-ដាច់]
t_poly: ១)
t_exam: មុខដាច់មួយជាន់, មុចដាច់ពីរជាន់។
t_exp:
ដំបូលប្រាសាទ, វិហារ; សាលាត្រង់ថ្នាក់លើបំផុតឬថ្នាក់លើបន្ទាប់ មានជហ្វាដាច់ដោយឡែកពីដំបូលត្រង់ថ្នាក់ក្រោម :


t_main: មុខបាឋ
t_pron: [មុ-ខៈ-បាត]
t_source: (សំ.បា.)
t_pos: ន.
t_notes: (ម.ព. រៀនផ្ទាល់មាត់ ក្នុង ផ្ទាល់{¥¥}១{££} ផង)។
t_exp:
ការរៀនផ្ទាល់ពីមាត់គ្រូ គឺការរៀនដោយមានគ្រូប្រាប់ផ្ទាល់ ឥតមានគម្ពីរឬក្បួនច្បាប់អ្វីសម្រាប់អានទន្ទេញឱ្យចាំមាត់ទេ, ហៅថា ការរៀនផ្ទាល់មាត់ ក៏បាន :

t_exam:
បាលីព្រះត្រៃបិដក កាលដើមឡើយ ជាមុខបាឋ; កាលសម័យពីដើម, ពួកសិស្សវត្តក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សុទ្ធតែរៀនទន្ទេញធម៌ជាមុខបាឋ។


t_main: មុខបាទ
t_subscrip: 2
t_pron: [មុក-បាត]
t_source: (សំ.បា.សន្មត សំ.បា. មុខ + បាទ)
t_pos: ន.
t_exam: ធ្វើការតាមមុខបាទរៀងខ្លួន; គាត់ធ្វើការច្រកាចច្រកូវឥតដឹងមុខបាទអ្វីទេ។
t_exp:
មុខការឬនាទីនីមួយៗដែលទីទៃពីគ្នាដោយមុខដោយឡែក (ប្រៀបដូចជាគាថាបាលីឬកាព្យសម្រាយដែលមានបាទ គឺមានសង្កាត់ឃ្លារបះផ្សេងៗជាប្រមុខ) :


t_poly: ២)
t_exam: មុខសញ្ញាចោរប្លន់, មុខសញ្ញាគ្រោះថ្នាក់។
t_exp:
ជនដែលក្រសួងមានសមត្ថកិច្ច(នគរបាលតុលាការ) មានការសង្ស័យថា បានប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋ; អ្វីជាហេតុបង្កឱ្យមានការវិនាសអន្តរាយ, ហានិភ័យផ្សេងៗជាដើម :


t_main: មុង្គ្រេ
t_pron: [មុង-គ្រេ]
t_pos: ន.
t_exp:
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ស្លឹកតូចស្រួចៗ មានមមីស ផ្កាសម្បុរក្រហម, ស្លឹកប្រើភ្ជាំ ឬប្រឡាក់នឹងជ័រទឹក ឬជ័រក្រាក់ធ្វើចន្លុះបាន។


t_poly: ២)
t_exp:
(ច្ប.) លិខិតដែលបញ្ឈប់គណនីហើយដែលបញ្ជាក់ថា ការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកកាន់គណនីនោះត្រឹមត្រូវហើយ។ លិខិតដែលបញ្ជាក់ពីការយល់ព្រមរបស់សមាជិកហ៊ុននៃក្រុមហ៊ុនមួយលើការគ្រប់គ្រងរបស់អាណត្តិគាហកៈនៃសមាជិកក្រុមហ៊ុន។


t_main: មុទិតា
t_pron: [មុ-ទិ-តា]
t_source: (បា.)
t_pos: ន.
t_exp:
ដំណើរមានចិត្តរីករាយទៅរកសេចក្ដីសុខរបស់អ្នកដទៃពុំរើសមុខ គឺដំណើរដែលដឹងថា អ្នកដទៃតាមតែអ្នកណាក៏ដោយ គេមានទ្រព្យធនបុណ្យស័ក្ដិ បានប្រកបដោយសេចក្ដីសុខ ចម្រើន ក៏មានចិត្តជួយអរគេ មិនច្រណែននិន្ទាឈ្នានីស (មុទិតា នេះជាធម៌ប្រសើរសំខាន់មួយយ៉ាងសម្រាប់ពួកមនុស្ស)។


