کدام یک گناهکارند؟ «رابرت گارنر» یا «روبرتو گراسیا»؟در مطالعه جالبی در دانشگاه میشیگان، به دانشجویان روانشناسی یک متن دفاعیه از یک متهم دادند و از آنها خواستند که با مطالعه متن، قضاوت کنند که تا چه حد متهم را گناهکار می دانند. اما هدف از مطالعه، بررسی میزان تاثیر پیشفرضهای ذهنی یا کلیشهها (stereotypes) بود. لذا دانشجویان را به دو گروه تقسیم کردند: دسته اول اسم متهم را «رابرت گارنر» گذاشتند و دسته دوم اسم متهم را «روبرتو گارسیا» (که بیشتر تداعی کننده یک اسم آمریکای لاتینی است)، در حالیکه تمامی متن دفاعیه کاملا یکسان بود.نتیجه جالب این بود که اگر این بررسی در ساعتهای ابتدای صبح انجام می شد، تفاوتی بین قضاوت دو گروه دیده نمیشد. اما اگر قضاوت در ساعتهای ابتدای بعد از ظهر انجام میشد، معمولا «رابرت گارنر» کمتر از «روبرتو گارسیا» گناهکار شناخته میشد. یعنی قضاوتهایی که در ساعتهای بعد از ظهر صورت گرفته بود بیشتر متاثر از پیشفرضهای ذهنی بود تا تحلیل منطقی واقعیت.۱. زمانهای طلایی برای قضاوتهای طلایی: بعضی از تصمیمات ما طلایی هستند، یعنی سرنوشتسازند و تاثیرات مهمی بر زندگی ما و دیگران دارند. تصمیم یک مدیر در تدوین استراتژی شرکت، تصمیم به استخدام یا اخراج یک پرسنل، تصویب یک قانون، تصمیم به ادامه تحصیل یا ترک تحصیل، تصمیم یک پزشک برای انجام عمل قلب بر روی یک بیمار. این تصمیمات را باید در زمانهای طلایی بگیریم. زمانهایی که امکان بهرهگیری از تفکر منطقی و دقیق بیشتر است.۲. تست کردن پیشفرضها، درست پیش از نهایی کردن تصمیم: فرض کنید که میخواهیم به درخواست یک ارباب رجوع برای دریافت وام ازدواج، پاسخ منفی بدهیم. درست قبل از اینکه تصمیم را نهایی کنیم چند تست ساده انجام دهیم: «اگر این فرد از آشنایان ما بود هم این پاسخ را میدادیم؟» «اگر این فرد با ظاهر آراستهتری پیش ما میآمد باز هم این پاسخ را میدادیم؟» «اگر این فرد تحصیلات بالاتری داشت، باز هم همین پاسخ را میدادیم؟» این تستها به ما کمک میکنند تا میزان تاثیر پیشفرضهای ذهنی و اجتماعی را بر تصمیمات خودمان کشف کنیم. خیلی وقتها یک تصمیم حرفهایتر زندگی یک نفر را ممکن است نجات دهد!منبع:Bodenhausen, G. V. 1990. "Stereotypes as Judgmental Heuristics: Evidence of Circadian Variations in Discrimination," Psychological Science (1:5), pp. 319-322.محمد حسین رضازاده مهریزی@Amiralichannel