تغییرات انفسی لازمه تغییرات آفاقی است.وقتي قرآن مي گويد: «انَّ اللّهَ لايغيِّرُ ما بقَومٍ حتّي يُغَيِّروا ما بِأَنْفُسِهم» يعني تا مشكلات انفسي تان رفع نشود، مشكلات آفاقي تان رفع نخواهد شد .تا مشكلات Subjective شما رفع نشود، مشكلات Objective شما رفع نخواهد شد.براي مثال الان محيط زيست در خطراست. شايد بتوان گفت بزرگترين خطري که الان ما ساکنين کرة زمين را تهديد مي کند، مشكلات محيط زيستي است. حالا اين مشكلات محيط زيست چرا پديد آمده اند؟ عمدة مشكلات محيط زيست، به سبب کارخانه هايي است که ما تأسيس مي کنيم جنگل هايي است که نابودشان مي کنيم و منابع زيرزميني است که به مواد مصرفي تبديل شان مي کنيم. حالا چرا اين کارها را مي کنيم؟ به دليل اين که ما مصرف داريم. انسان قديم که اين قدر مصرف نمي کرد. اگر جمعیت بشر در 500 سال پيش را نسبت به الان بسنجيد و ببينيد چه کسري از آن است و بعد مصرف او را هم نسبت به مصرف امروزبسنجيد و ببينيد چه کسري از آن است. مي بينيد که به طور متوسط هر انسا ن اواخر قرن بيستم، نسبت به هرانسان اواخر قرن پانزدهم، 80 برابر مصرف کرده است.حالا چرا اين قدر ما مصرف مي کنيم؟ انسان قديم پس چه کار مي کرد؟ وقتي تحليل رواني ميكنيم،مي بينيم که اين مصرف گرايي شديد ما، به دليل دو عارضة رواني است که در درون خود ما وجود دارد. يكي اين که، چون ما «بودن» هاي مناسبي نداريم، مي خواهيم لااقل «داشتن» هاي مناسبي داشته باشيم. دوّم اينکه، چون با خودمان نميخواهيم مسابقه دهيم، لااقل با ديگران مسابقه دهيم پس يكي تبديل بودنهاي خوب به داشتنهاي زيبا و دوّم هم تبديل وضعيتمان از اين که با خودمان مسابقه دهيم به اين که با ديگران مسابقه دهيم. اين دو عامل باعث شده است که من و شما وارد مسابقه شده ايم؛ مسابقة مصرف. که در اين مسابقه اولاً طرفينمان ميدانيم که هيچ کداممان برنده نيستيم و ثانياً ميدانيم که اين مسابقه، آخر هم ندارد. پس دو فاجعه است: يكي اين که اين مسابقه به انتها نميرسد و ديگري اين که اگر به انتها هم برسد، نه تو برنده اي و نه من.حالا آيا انسان معنوي قديم هم، اين گونه فكر ميکرد؟ انسان معنوي قديم، اصلاً برايش «داشتن» مهم نبود، «بودن» مهم بود. به تعبير اريك فروم در کتاب معروف داشتن يا بودن ، او برايش «بودن» مهم بود و نه «داشتن».من وقتي به خودم نگاه ميکنم، مي بينم پوچ پوچ ام. در درون خودم، يك خلأ وجودي بسيارعميقي احساس ميکنم. وقتي کسي احساس خلأ عميق بكند، مثل توپي است (فرض کنيد يك توپ احساس و علم و شعور داشته باشد) که حس ميکند خالي خالي است و براي آن که ثباتي به خودش بدهد، چيزهايي را از خودش آويزان ميکند. وگرنه ميبيند که اگر در درون خالي باشد و چيزي هم به خودش آويزان نكند، آن وقت ديگر ثبات ندارد. من و شما اين گونه ايم ، احساس ميکنيم در درون خودمان پوکيم، هيچ چيز در درون ما نيست، چيزي که لنگر وجود ما باشد، در ما نيست. بنابراين بايد چند تا لنگر بيروني درست کنيم.لنگرهاي بيروني چه چيزهايي هستند؟ اگر من ماشيني زيباتر از ماشين شما داشته باشم، اگر ويلايي زيباتر از ويلاي شما داشته باشم و اگر...، گويا اينها لنگرهايي اند که به نحوي در اين دنياي در نوسان و تزلزل به من ثبات ميدهند. ما به دنبال يك لنگرگاهيم. به تعبير قرآن دنبال يك عروة وثقي ايم. و به تعبير آيين بودا، به دنبال يك ريسمان ناگسيختني هستيم. اگر اين ريسمان، در درون خودمان نباشد، آن وقت بايد چيزهايي از بيرون به خودمان آويزان کنيم تا وزانت و متانتي در اين دنياي متلاطم به خودمان ببخشيم. اين يكي و ديگري اين که ما هيچ وقت با خودمان مسابقه نميدهيم. انسان معنوي همه وقت با خودش در حال مسابقه است.انسان معنوي هميشه زبان حالش اين است که: من از آني که الان هستم (و نه از آني که الان ) دارم ، بهتر نميتوانم بشوم؟ اگر مي توانم بشوم، پس بايد از خودم جلو بزنم، يعني به وضع موجودم راضي نشوم و يك قدم از وضع موجودم، جلوتر بروم. ولي آنی که معنوي نيست اصلاً با خودش مسابقه اي ندارد. مسابقه اش هميشه با ديگران است. او نميگويد من از آني که هستم بهتر نمي توانم بشوم و اگر ميتوانم بشوم چرا نشوم، بلكه ميگويد من از آني که فلاني دارد، بيشتر نميتوانم داشته باشم؟ اگر ميتوانم، چرا نداشته باشم. وقتي اين روحيه وجود داشته باشد، مصرفگرايي و مصرفزدگي و پرستش مصرف هم حاصل ميشود. پس بايد موادي توليد شوند تا مصرف شوند، آن وقت اگر بخواهيد مواد توليد شوند بايد درختها قطع شوند، کارخانه ها پديد بيايند، رودخانه ها آلوده شوند و در نتيجه محيط زيست آلوده ميشود.مصطفی ملکیانسنتگرایی،تجددگرایی،پساتجددگرایی،جلسه ۹@Amiralichannel