Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 95/2/WE
z dnia 20 lutego 1995 r.
w sprawie dodatków do żywności innych niż barwniki i substancje słodzące
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 100a,
uwzględniając wniosek Komisji [1],
uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Społecznego [2],
stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 189b Traktatu [3],
uwzględniając dyrektywę Rady 89/107/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich dotyczących dodatków do żywności dopuszczonych do użycia w środkach spożywczych przeznaczonych do spożycia przez ludzi [4], w szczególności jej art. 3 ust. 2,
a także mając na uwadze co następuje:
różnice istniejące między ustawodawstwami krajowymi odnoszące się do substancji konserwujących, antyutleniaczy i innych dodatków, jak też warunków ich użycia, utrudniają swobodny przepływ środków spożywczych, może to stwarzać warunki dla nieuczciwej konkurencji;
w każdym uregulowaniu dotyczącym dodatków do żywności oraz warunków ich użycia trzeba przede wszystkim brać pod uwagę, potrzebę ochrony konsumenta;
jest ogólnie przyjęte, że nieprzetworzone środki spożywcze oraz niektóre inne środki spożywcze powinny być wolne od dodatków do żywności;
uwzględniając najnowsze informacje naukowe i toksykologiczne dotyczące tych substancji, użycie niektórych z nich powinno być dozwolone jedynie w niektórych środkach spożywczych i w określonych warunkach użycia;
niezbędne jest ustanowienie ścisłych reguł dotyczących używania dodatków do żywności w preparatach dla niemowląt, preparatach do dalszego żywienia niemowląt i żywności podawanej niemowlętom w czasie odstawiania od piersi, określonych w dyrektywie Rady 89/398/EWG z dnia 3 maja 1989 r., w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego [5], w szczególności art. 4 ust. 1 lit. e) niniejszej dyrektywy;
nie jest zamiarem niniejszej dyrektywy wywieranie wpływu na reguły odnoszące się do substancji słodzących i barwników;
do momentu przyjęcia przepisów szczególnych w wykonaniu dyrektywy Rady 91/414/EWG, z dnia 15 lipca 1991 r. dotyczącej wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin [6] oraz dyrektywy Rady 90/642/EWG z dnia 27 listopada 1990 r. w sprawie ustalania najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w niektórych produktach pochodzenia roślinnego, w tym owocach i warzywach, oraz na ich powierzchni [7], niektóre substancje należące do tej kategorii są tymczasowo objęte niniejszą dyrektywą;
Komisja dostosuje przepisy wspólnotowe tak, aby były zgodne z regułami ustanowionymi w niniejszej dyrektywie;
Komitet Naukowy ds. Żywności został skonsultowany w sprawie substancji, które nie są jeszcze przedmiotem przepisów wspólnotowych;
niezbędne jest włączenie do niniejszej dyrektywy szczególnych przepisów dotyczących dodatków wymienionych w innych przepisach wspólnotowych;
pożądanym jest, by przy podejmowaniu decyzji o tym czy dany środek spożywczy należy do określonej kategorii żywności, postępować zgodnie z procedurą konsultacyjną ze Stałym Komitetem ds. Środków Spożywczych;
zmiany istniejących kryteriów czystości dotyczących dodatków do żywności, innych niż barwniki i substancje słodzące, jak też nowe specyfikacje dotyczące takich dodatków do żywności, dla których nie obowiązują żadne kryteria czystości, zostaną przyjęte zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 11 dyrektywy 89/107/EWG;
Komitet Naukowy ds. Żywności nie wydał jeszcze opinii w sprawie środków do przetwarzania mąki; środki te będą przedmiotem odrębnej dyrektywy;
niniejsza dyrektywa zastępuje dyrektywy 64/54/EWG [8], 70/357/EWG [9], 74/329/EWG [10] i 83/463/EWG [11], dyrektywy te tracą moc,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
Artykuł 1
1. Niniejsza dyrektywa jest dyrektywą szczegółową, stanowiącą część dyrektywy ogólnej w rozumieniu art. 3 dyrektywy 89/107/EWG i stosuje się do dodatków innych niż barwniki, substancje słodzące oraz substancje do przetwarzania mąki.
2. Do środków spożywczych używane mogą być tylko dodatki spełniające wymagania przewidziane przez Naukowy Komitet ds. Żywności.
3. Do celów niniejszej dyrektywy:
a) "substancje konserwujące" są to substancje, które wydłużają okres przechowywania środków spożywczych, chroniąc je przed zepsuciem powodowanym przez drobnoustroje;
b) "przeciwutleniacze" są to substancje wydłużające okres przechowywania środków spożywczych, chroniąc je przed zepsuciem powodowanym przez utlenianie, takim jak jełczenie substancji tłustych oraz zmiany w kolorze;
c) "nośniki", w tym rozpuszczalniki są to substancje używane do rozpuszczania, rozcieńczania, rozrzedzania lub modyfikowania w każdy inny sposób dodatku do żywności, jednak bez zmiany jego funkcji technologicznej (bez odgrywania roli technologicznej przez same nośniki), w celu ułatwienia posługiwania się nimi, ich zastosowania lub ich używania;
d) "kwasy" są to substancje, które zwiększają kwasowość środka spożywczego lub nadają mu kwaśny smak;
e) "regulatory kwasowości" są to substancje, które zmieniają lub ustalają kwasowość lub alkaliczność środka spożywczego;
f) "substancje przeciwzbrylające" są to substancje, które w środku spożywczym redukują tendencję do zlepiania się poszczególnych cząsteczek środka spożywczego;
g) "substancje przeciwpianotwórcze" są to substancje, które uniemożliwiają lub ograniczają tworzenie się piany;
h) "substancje wypełniające" są to substancje, które zwiększają objętość środka spożywczego, przy czym nie zwiększają w sposób znaczący jego wartości energetycznej;
i) "emulgatory" są to substancje, które dodane do środka spożywczego, pozwalają utworzyć lub utrzymać jednolitą mieszaninę dwóch lub kilku niedających zmieszać się faz takich, jak oliwa i woda;
j) "sole emulgujące" są to substancje, które rozrzedzają proteiny zawarte w serze, wprowadzając w ten sposób jednolite rozłożenie tłuszczów i innych składników;
k) "substancje wiążące (teksturotwórcze)" są to substancje, które umożliwiają zachowanie lub spowodowanie, że tkanka owoców i warzyw jest jędrna i chrupiąca, albo które we wzajemnym oddziaływaniu ze środkami żelującymi, tworzą lub wzmacniają żel;
l) "substancje wzmacniające smak i zapach" są to substancje, które wzmacniają smak i zapach środka spożywczego;
m) "substancje pianotwórcze" są to substancje, które pozwalają zrealizować jednorodne rozproszenie fazy gazowej w płynnym lub stałym środku spożywczym;
n) "substancje żelujące" są to substancje, które dodane do środka spożywczego, nadają mu konsystencję poprzez utworzenie żelu;
o) "substancje glazurujące" (włączając środki nawilżające), są to substancje, które zastosowane na powierzchni środka spożywczego, nadają mu wygląd błyszczący lub tworzą warstwę ochronną;
p) "substancje utrzymujące wilgotność" są to substancje, które uniemożliwiają wysuszenie środków spożywczych, poprzez kompensowanie skutków małej wilgotności powietrza, lub które pomagają na rozpuszczenie proszku w środowisku wodnym;
q) "skrobie modyfikowane" są to substancje otrzymane w drodze jednego lub kilku procesów chemicznych ze skrobi spożywczych, które mogły podlegać przetworzeniu fizycznemu lub enzymatycznemu i mogą być rozcieńczone lub odbarwione kwasem lub zasadą;
r) "gazy do pakowania" są to gazy inne niż powietrze, umieszczone w opakowaniu przed, w czasie lub po umieszczeniu w tym opakowaniu środka spożywczego;
s) "gazy nośne (gazowe środki wypierające)" są to gazy inne niż powietrze, które mają za zadanie wyprzeć środek spożywczy z opakowania;
t) "substancje spulchniające" są to substancje lub związki substancji, które uwalniają gazy, a w związku z tym zwiększają objętość ciasta lub masy;
u) "substancje maskujące jony" są to substancje, które tworzą związki chemiczne z jonami metalicznymi;
v) "stabilizatory" są to substancje, które dodane do środka spożywczego, umożliwiają utrzymanie właściwości fizycznych i chemicznych tego środka. Stabilizatory obejmują substancje, które umożliwiają utrzymanie jednolitego rozproszenia dwóch lub kilku substancji niedających się zmieszać w środku spożywczym, jak też substancje, które stabilizują, utrzymują lub intensyfikują kolor środka spożywczego;
w) "zagęstniki" są to substancje, które zwiększają lepkość środka spożywczego.
4. Substancje do przetwarzania mąki, inne niż emulgatory, są substancjami, które dodane do mąki lub do ciasta, poprawiają jakość wypieku.
5. Do celów niniejszej dyrektywy, następujące substancje nie są uważane za dodatki do żywności:
a) substancje używane w przetwarzaniu wody pitnej, przewidziane w dyrektywie 80/778/EWG [12];
b) produkty zawierające pektynę i uzyskane z odpadów suszonych jabłek lub skórek owoców cytrusowych, albo z ich mieszaniny, przez działanie rozcieńczonym kwasem, po którym następuje częściowa neutralizacja przy pomocy soli sodu lub potasu ("pektyna płynna");
c) baza gumy do żucia;
d) dekstryna biała lub żółta, skrobia prażona lub dekstrynizowana, skrobia modyfikowana działaniem kwasów lub zasad, skrobia odbarwiona, skrobia fizycznie modyfikowana i skrobia przetworzona za pomocą enzymów amololitycznych;
e) chlorek amonu;
f) plazma krwi, żelatyna spożywcza, hydrolizaty białkowe i ich sole, białka mleka i gluten;
g) aminokwasy i ich sole, inne niż kwas glutaminowy, glicyna, cysteina i cystyna i ich sole i które nie spełniają funkcji dodatków;
h) kazeiniany i kazeina;
i) inulina.
Artykuł 2
1. Jedynie substancje wymienione w załącznikach I, III, IV i V mogą być używane w środkach spożywczych do celów wymienionych w art. 1 ust. 3.
2. Używanie dodatków do żywności wymienionych w załączniku I w środkach spożywczych zgodnie z zasadą "quantum satis" jest dozwolone do celów wymienionych w art. 1 ust. 3, z wyłączeniem środków spożywczych wymienionych w załączniku II.
3. O ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej, ust. 2 nie stosuje się do:
a) - nieprzetworzonych środków spożywczych,
- miodu, w rozumieniu dyrektywy 74/409/EWG [13],
- niezemulgowanych olejów i tłuszczów pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego,
- masła,
- pasteryzowanego i sterylizowanego (włączając sterylizację UHT) mleka i śmietany (włączając produkty pełne, półtłuste i odtłuszczone),
- niearomatyzowanych, fermentowanych przetworów mlecznych zawierających żywe kultury bakterii,
- naturalnej wody mineralnej, w rozumieniu dyrektywy 80/777/EWG [14] i wody źródlanej,
- kawy (z wyłączeniem aromatyzowanej kawy instant) i ekstraktów z kawy,
- herbaty w liściach bez dodatków smakowych,
- cukrów, w rozumieniu dyrektywy 73/437/EWG [15],
- makaronów suchych,
- niearomatyzowanej maślanki naturalnej (z wyłączeniem maślanki sterylizowanej).
W rozumieniu niniejszej dyrektywy, nieprzetworzone środki spożywcze, to takie, które nie podlegały żadnemu przetwarzaniu powodującemu istotną zmianę pierwotnego stanu tych środków spożywczych. Jednakże takie środki spożywcze mogły na przykład ulec podziałowi, rozdzieleniu, rozcięciu, wyjęciu kości, siekaniu, obdarciu, obieraniu, oczyszczeniu, mieleniu, krojeniu, myciu, żyłowaniu, zamrożeniu lub mrożeniu, oziębieniu, zmiażdżeniu albo wyłuskaniu, zapakowaniu lub rozpakowaniu.
b) żywności dla niemowląt i małych dzieci, określonej w dyrektywie 89/398/EWG, łącznie z żywnością dla niemowląt i małych dzieci, które nie są zdrowe. Takie środki spożywcze podlegają przepisom załącznika VI;
c) środków spożywczych wymienionych w załączniku II, które mogą zawierać tylko te dodatki, które są przewidziane w niniejszym Załączniku i dodatki przewidziane w załącznikach 3 i 4, na warunkach określonych w tych załącznikach.
4. Dodatki wymienione w załącznikach III i IV mogą być używane tylko w środkach spożywczych wymienionych w tych załącznikach i na warunkach w nich określonych.
5. Jedynie dodatki wymienione w załączniku V mogą być używane jako nośniki lub rozpuszczalniki dodatków do żywności, na określonych w nim warunkach.
6. Przepisy niniejszej dyrektywy stosuje się również do środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, zgodnie z dyrektywą 89/398/EWG.
7. O ile przepisy nie stanowią inaczej, maksymalne poziomy wskazane w załącznikach odnoszą się do środków spożywczych w takim stanie, w jakim zostały one wprowadzone do obrotu.
8. W załącznikach do niniejszej dyrektywy, "quantum satis" oznacza, że żaden poziom maksymalny nie został określony. Jednakże dodatki są używane zgodnie z dobrą praktyką wytwarzania, tzn. w ilości nieprzekraczającej poziomu niezbędnego dla osiągnięcia zamierzonego celu i pod warunkiem niewprowadzania konsumenta w błąd.
Artykuł 3
1. Obecność dodatku do żywności w środku spożywczym jest dozwolona:
- w środku spożywczym złożonym, innym niż ten określony w art. 2 ust. 3, w takim zakresie w jakim taki dodatek do artykułów żywnościowych jest dozwolony w jednym ze składników tworzących złożony środek spożywczy, lub
- jeśli środek spożywczy jest przeznaczony wyłącznie do przygotowania złożonego środka spożywczego i w takim zakresie, w jakim ten złożony środek spożywczy jest zgodny z przepisami niniejszej dyrektywy.
2. Ustęp 1 nie stosuje się do preparatów dla niemowląt, preparatów do dalszego żywienia niemowląt i żywności podawanej niemowlętom w czasie odstawiania od piersi, w rozumieniu dyrektywy 89/398/EWG, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
Artykuł 4
Niniejszą dyrektywę stosuje się z zastrzeżeniem szczególnych dyrektyw zezwalających na używanie, jako substancji słodzących lub barwników, dodatków wymienionych w załącznikach.
Artykuł 5
W miarę potrzeby i zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 6 niniejszej dyrektywy może zostać podjęta decyzja:
- czy dany środek spożywczy, niesklasyfikowany w momencie przyjęcia niniejszej dyrektywy, należy do jednej z kategorii środków spożywczych określonych w art. 2 lub w jednym z załączników, lub
- czy dodatek do artykułów żywnościowych wymieniony w załącznikach i dozwolony na podstawie zasady "quantum satis", jest używany zgodnie z kryteriami określonymi w art. 2, lub
- czy dana substancja jest dodatkiem do żywności w rozumieniu art. 1.
Artykuł 6
1. Jeżeli procedura przewidziana w niniejszym artykule musi zostać zastosowana, Komisja jest wspomagana przez Stały Komitet ds. Środków Spożywczych, utworzony decyzją 69/414/EWG [16], zwany dalej "Komitetem".
2. Przewodniczący przekazuje sprawę Komitetowi z własnej inicjatywy lub na wniosek przedstawiciela Państwa Członkowskiego.
3. Przedstawiciel Komisji przedkłada Komitetowi projekt środków, które należy podjąć. Komitet wydaje swoją opinię na temat projektu, w terminie, jaki Przewodniczący może określić w zależności od pilności sprawy. Opinia jest wydawana większością przewidzianą w art. 148 ust. 2 Traktatu dla przyjęcia decyzji, jakie Rada musi podjąć na wniosek Komisji. Głosy przedstawicieli Państw Członkowskich w Komitecie są ważone w sposób określony w wyżej wymienionym artykule. Przewodniczący nie bierze udziału w głosowaniu.
4. a) Komisja przyjmuje przewidywane środki, jeżeli są one zgodne z opinią Komitetu.
b) Jeżeli przewidywane środki nie są zgodne z opinią Komitetu lub gdy opinia taka nie została wydana, Komisja niezwłocznie przedkłada Radzie wniosek w sprawie środków, które należy podjąć. Rada podejmuje decyzję kwalifikowaną większością.
Jeżeli po upływie trzech miesięcy od daty przekazania sprawy Radzie, Rada nie podejmie decyzji, proponowane środki zostają przyjęte przez Komisję.
Artykuł 7
W terminie trzech lat od wejścia w życie niniejszej dyrektywy, Państwa Członkowskie wprowadzą systemy monitorowania konsumpcji i używania dodatków do żywności oraz przedstawią Komisji sprawozdanie z wyników badań.
W terminie pięciu lat od wejścia w życie niniejszej dyrektywy, Komisja składa Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie w sprawie zmian, jakie zaszły na rynku dodatków do żywności, poziomów używania i konsumpcji.
Zgodnie z ogólnymi kryteriami ustalonymi w pkt 4 załącznika II do dyrektywy 89/107/EWG, w terminie pięciu lat od wejścia w życie niniejszej dyrektywy, Komisja ponownie przeanalizuje określone w niej warunki używania i w miarę potrzeby zaproponuje zmiany.
Artykuł 8
1. Dyrektywy 64/54/EWG, 70/357/EWG, 74/329/EWG i 83/463/EWG tracą moc.
2. Odniesienia do tych uchylonych dyrektyw i do kryteriów czystości niektórych dodatków do żywności określonych w tych dyrektywach, są rozumiane od tej chwili, jako odniesienia do niniejszej dyrektywy.
Artykuł 9
Państwa Członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy, nie później niż do dnia 25 września 1996 r., w celu:
- zezwolenia, najpóźniej od dnia 25 września 1996 r., na handel i używanie produktów zgodnych z niniejszą dyrektywą,
- zakazania, najpóźniej od dnia 25 marca 1997 r., handlu i używania produktów niezgodnych z niniejszą dyrektywą; jednakże produkty wprowadzone do obrotu lub oznakowane przed tą datą, które nie są zgodne z wymogami niniejszej dyrektywy, mogą być przedmiotem obrotu do wyczerpania zapasów.
Państwa Członkowskie niezwłocznie powiadomią o tym Komisję.
Wspomniane środki zawierają odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Metody dokonania takiego odniesienia są ustanawiane przez Państwa Członkowskie.
Artykuł 10
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie siódmego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich.
Artykuł 11
Niniejsza dyrektywa skierowana jest do Państw Członkowskich.
Sporządzono w Brukseli, dnia 20 lutego 1995 r.