DECYZJA KOMISJI
z dnia 12 maja 2009 r.
w sprawie pomocy państwa, której Niemcy zamierzają udzielić w celu restrukturyzacji WestLB AG (C 43/08 (ex N 390/08)
(notyfikowana jako dokument nr C(2009) 3900)
(Jedynie tekst w języku niemieckim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2009/971/WE)
KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,
uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 88 ust. 2,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (1),
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
W swojej decyzji z dnia 30 kwietnia 2008 r. (2) Komisja uznała, że zabezpieczenie przed ryzykiem ustanowione przez właścicieli WestLB AG (Westfälisch-Lippischer Sparkassen- und Giroverband, Rheinischer Sparkassen- und Giroverband oraz - bezpośrednio i pośrednio przez NRW. BANK - kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia oraz Landschaftsverband Westfalen Lippe i Landschaftsverband Rheinland) (zwanych dalej „właścicielami”) w dniu 8 lutego 2008 r. na rzecz WestLB AG (zwanego dalej „WestLB”) stanowi pomoc państwa. Jednakże Komisja uznała ten środek pomocy za pomoc na ratowanie zgodną z zasadami wspólnego rynku i zatwierdziła go zgodnie z Wytycznymi wspólnotowymi dotyczącymi pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (3) (zwanymi dalej „wytycznymi w sprawie ratowania i restrukturyzacji”) na okres sześciu miesięcy, a w przypadku przedstawienia planu restrukturyzacji - do podjęcia ostatecznej decyzji w sprawie tego planu.
(2)
W dniu 8 sierpnia 2008 r. władze niemieckie zgłosiły Komisji pomoc na restrukturyzację wraz z planem restrukturyzacji banku WestLB. W zgłoszeniu zawarto zobowiązanie do przedstawienia do dnia 31 grudnia 2008 r.„konkretnych środków” mających na celu zmianę struktury własnościowej spółki.
(3)
Pismem z dnia 1 października 2008 r. Komisja poinformowała władze niemieckie o swojej decyzji o wszczęciu w odniesieniu do środka pomocy postępowania określonego w art. 88 ust. 2 Traktatu WE.
(4)
Decyzja Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego (zwana dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”) została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (4). Komisja wezwała wszystkie zainteresowane strony do zgłaszania uwag do przedmiotowej pomocy. Komisja nie otrzymała żadnych uwag innych zainteresowanych stron.
(5)
W dniu 24 listopada 2008 r. władze niemieckie przedstawiły swoje uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego.
(6)
W dniu 16 grudnia 2008 r. WestLB wystąpił z wnioskiem o przedłużenie terminu przekazania przedstawienia konkretnych środków zmierzających do zmiany struktury własnościowej. Komisja wyraziła zgodę na przedłużenie tego terminu do dnia 31 marca 2009 r.
(7)
W dniu 27 lutego 2009 r. władze niemieckie przekazały sprawozdanie okresowe zawierające informacje dotyczące postępów osiągniętych do końca lutego 2009 r.
(8)
W dniach 6-8 kwietnia 2009 r. odbyły się rozmowy dotyczące restrukturyzacji banku. W rozmowach wzięli udział przedstawiciele Komisji, władz niemieckich, właścicieli oraz WestLB.
(9)
W dniu 17 kwietnia 2009 r. władze niemieckie przekazały kolejne informacje dotyczące restrukturyzacji. W dniu 30 kwietnia 2009 r. władze niemieckie przekazały zmieniony plan restrukturyzacji.
(10)
W dniu 12 maja 2009 r. Komisja przyjęła decyzję w tej sprawie. Tekst decyzji z dnia 12 maja 2009 r. zawierał jednak kilka drobnych błędów, które nie miały wpływu na sentencję ani uzasadnienie decyzji. W celu zapewnienia niezbędnej poprawności przyjmuje się zatem niniejszą decyzję, która zastępuje decyzję z dnia 12 maja 2009 r. (C(2009) 3900).
2. OPIS ŚRODKA POMOCY
2.1. Beneficjent
(11)
Beneficjentem pomocy jest bank WestLB. WestLB jest europejskim bankiem handlowym z siedzibą w Nadrenii Północnej-Westfalii (zwanej dalej „NRW”). Suma bilansowa banku na dzień 31 grudnia 2007 r. wyniosła 286,5 mld EUR, co oznacza, że bank jest jednym z wiodących przedsiębiorstw świadczących usługi finansowe w Niemczech. Jest on bankiem centralnym kas oszczędnościowych NRW i Brandenburgii i jako bank handlowy prowadzący działalność międzynarodową stanowi dla kas oszczędnościowych pomost w dostępie do globalnych rynków finansowych. Działając w ścisłej współpracy z kasami oszczędnościowymi, WestLB oferuje pełną paletę produktów i usług charakterystycznych dla banków uniwersalnych, przy czym główny obszar działalności banku dotyczy działalności kredytowej, a także segmentów finansowania strukturyzowanego, działalności na rynku kapitałowym, zarządzania majątkiem prywatnym, zarządzania aktywami, transferu środków pieniężnych oraz finansowania nieruchomości. Według stanu na dzień 30 grudnia 2007 r. bank WestLB zatrudniał 6 147 pracowników.
(12)
WestLB jest spółką akcyjną. Główne siedziby banku znajdują się w Düsseldorfie i Münster. Bank WestLB został utworzony w dniu 30 sierpnia 2002 r. z byłego banku Westdeutsche Landesbank Girozentrale, po tym jak realizacja zadań publicznych została przekazana bankowi Landesbank NRW - instytucji prawa publicznego utworzonej 1 sierpnia 2002 r.
(13)
Obecnie właścicielami WestLB są Westfälisch-Lippische Sparkassen- und Giroverband (WLSGV) posiadający 25,03 % udziałów, Rheinische Sparkassen- und Giroverband (RSGV) posiadający 25,03 % udziałów oraz - bezpośrednio i pośrednio poprzez NRW. BANK (były bank kraju związkowego NRW) - kraj związkowy NRW, posiadający 37,74 % udziałów, a także Landschaftsverband Westfalen Lippe (LWL) posiadający 6,09 % udziałów i Landschaftsverband Rheinland (LVR) posiadający 6,09 % udziałów w banku.
(14)
Bank WestLB jest jedną z publicznoprawnych instytucji kredytowych w Niemczech, które do dnia 18 lipca 2005 r. korzystały jeszcze z nieograniczonych gwarancji państwowych (niem. Anstaltslast) oraz nieograniczonej odpowiedzialności za zobowiązania (niem. Gewährträgerhaftung). Instrumenty te zostały jednak zniesione na mocy szeregu porozumień pomiędzy władzami niemieckimi a Komisją (5).
(15)
Po zniesieniu gwarancji państwowych oraz nieograniczonej odpowiedzialności za zobowiązania w roku 2002 dokonano podziału banku WestLB na NRW. BANK oraz WestLB. W latach 2003-2005 przeprowadzono restrukturyzację WestLB; w okresie 2002-2005 wniesiono liczne wkłady kapitałowe. W swojej decyzji z dnia 18 lipca 2007 r. Komisja uznała, że środki te nie stanowią pomocy państwa (6).
2.2. Trudności finansowe WestLB
(16)
W związku z utrzymującym się kryzysem na rynkach finansowych, od połowy 2007 r. zmniejszała się również wartość strukturyzowanych inwestycji portfelowych WestLB, w tym także inwestycji wiążących się z ryzykiem na amerykańskim rynku kredytów hipotecznych typu sub-prime. Bieżąca wartość rynkowa papierów wartościowych była coraz niższa, a WestLB nie udało się zrefinansować portfeli strukturyzowanych poprzez sprzedaż wierzytelności na rynku, wskutek czego bank został zmuszony do skonsolidowania portfeli pozabilansowych w ramach własnego bilansu.
(17)
Dnia 8 lutego 2008 r. właściciele WestLB w umowie ramowej (niem. Eckpunktepapier) uzgodnili podstawowe elementy dalszych działań (7). W rozmowach tych uczestniczyli również przedstawiciele Federalnego Urzędu Nadzoru Usług Finansowych (niem. Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht - BaFin) oraz Deutsche Bundesbank. Właściciele WestLB uzgodnili przede wszystkim stworzenie struktury mającej na celu wydzielenie znacznego ryzyka w portfelach strukturyzowanych. Struktura ta miała zostać zabezpieczona poprzez ustanowienie zabezpieczenia przed ryzykiem w wysokości 5 mld EUR (8) (łącznie z uzgodnionymi wcześniej dokapitalizowaniami).
(18)
W zamyśle właścicieli banku celem porozumienia było zapewnienie ochrony WestLB przed niestabilnością rynków. Zgodnie ze stosowanymi przez WestLB Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) bank zobowiązany jest do stosowania metody wartości rynkowej oraz regularnej aktualizacji wartości większości swoich aktywów. Konsekwencją kryzysu na rynku kredytów hipotecznych typu sub-prime był gwałtowny spadek popytu na strukturyzowane portfele inwestycyjne. W związku z powyższym w przypadku portfela, którego wartość na koniec 2007 r. kształtowała się na poziomie 23 mld EUR, zanotowano spadek wartości rynkowej na poziomie [(1,5-2,5)] mld EUR (9), który trzeba było wykazać w bilansie.
(19)
Zabezpieczenie przed ryzykiem stanowi podstawę prawną do przekazania aktywów o obniżonej wartości WestLB na rzecz spółki specjalnego przeznaczenia - Phoenix Light SF Limited; ma to zapobiec sytuacji, w której skutki niestabilności rynków dla przedmiotowych portfeli będą miały wpływ na bilans banku WestLB. Po przekazaniu aktywów oraz przejęciu gwarancji skutki niestabilności rynków nie będą miały żadnego wpływu na bilans banku WestLB. Spółka specjalnego przeznaczenia działa na zasadzie banku likwidującego tzw. „złe” aktywa (ang. bad bank) na rzecz pojedynczej instytucji, której państwo udziela gwarancji.
(20)
W dniu 31 marca 2008 r. właściciele WestLB wyrazili zgodę na zastosowanie przedmiotowych środków pod warunkiem ich zatwierdzenia przez parlament kraju związkowego (niem. Landtag) Nadrenii Północnej-Wesftalii. Ponieważ bank oraz biegli rewidenci byli przekonani, że według wszelkiego prawdopodobieństwa Landtag zatwierdzi przedmiotowe środki, uznano decyzję za wystarczającą do przeniesienia ryzyka na właścicieli z dniem 31 marca 2008 r. Środki te zostały w późniejszym czasie zatwierdzone przez Landtag.
2.3. Środek
(21)
Plan restrukturyzacji przewiduje utrzymanie zabezpieczenia finansowego ustanowionego na rzecz spółki specjalnego przeznaczenia, Phoenix Light SF Limited, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prawa irlandzkiego (zwanej dalej „Phoenix Light”) oraz zmianę tymczasowej struktury spółki w strukturę trwałą. Żadnych zmian nie wprowadzono natomiast w odniesieniu do struktury zabezpieczenia przed ryzykiem.
(22)
Zabezpieczenie przed ryzykiem składa się z
-
gwarancji udzielonej przez właścicieli WestLB stosownie do posiadanych udziałów, w celu zabezpieczenia roszczeń WestLB do wysokości 2 mld EUR wobec Phoenix Light, której WestLB przekazuje strukturyzowany portfel papierów wartościowych o wartości nominalnej 23 mld EUR, oraz
-
gwarancji udzielonej przez kraj związkowy NRW w celu zabezpieczenia roszczeń WestLB wobec Phoenix Light do wysokości kolejnych 3 mld EUR
(23)
Transakcja została zrealizowana w następujący sposób:
-
WestLB zachował do dnia 31 marca 2008 r. portfel o wartości 23 mld EUR, składający się głównie ze strukturyzowanych papierów wartościowych oraz krótkoterminowych, średniookresowych i komercyjnych papierów dłużnych oraz obligacji długoterminowych trzech przedsiębiorstw pośredniczących: Greyhawk, Harrier oraz Kestrel (10);
-
ze skutkiem na dzień 31 marca 2008 r. bank WestLB sprzedał na rzecz Phoenix Light przedmiotowy portfel według jego wartości nominalnej, wynoszącej 23 mld EUR W celu zebrania środków na pokrycie ceny sprzedaży w wysokości 23 mld EUR Phoenix Light wyemitował obligacje o wartości odpowiadającej wartości nominalnej portfela. Obligacje zostały wyemitowane w dwóch transzach. Pierwsza transza składa się z obligacji drugorzędnych, których w pierwszej kolejności dotyczy niewypłacalność przekazanych aktywów (i w związku z tym obciążonych największym ryzykiem). Łączna wartość nominalna transzy wynosi 5 mld EUR. Druga transza składa się z obligacji pierwszorzędnych o łącznej wartości 18 mld EUR;
-
kraj związkowy NRW udzielił gwarancji na obligacje drugorzędne, dzięki czemu uznaje się je za bezpieczne. Obligacje zostały nabyte przez WestLB bezpośrednio po udzieleniu gwarancji. Stało się tak z dwóch powodów. Po pierwsze, po zabezpieczeniu obligacji gwarancją biegli rewidenci odstąpili od zamiaru dokonania ujemnej korekty wartości obligacji wykazanych w bilansie WestLB (w odróżnieniu od pierwotnych inwestycji portfelowych). Po drugie, WestLB mógł wykorzystać obligacje jako zabezpieczenie środków niezbędnych do nabycia obligacji;
-
Phoenix Light wniósł prowizję za awal w wysokości [(0,2-1,0)] % rocznie z tytułu udzielenia gwarancji w wysokości 5 mld EUR na rzecz gwaranta, a także wynagrodzenie na rzecz właściciela lub właścicieli obligacji pierwszorzędnych i drugorzędnych (w okresie obowiązywania tymczasowej struktury WestLB). Powyższe koszty, a także wszelkie koszty administracyjne zostały pokryte z wynagrodzenia z tytułu papierów wartościowych przekazanych na rzecz Phoenix Light. Wysokość wynagrodzenia wniesionego przez Phoenix Light w związku z nabyciem obligacji pierwszorzędnych i drugorzędnych została obliczona w taki sposób, aby bank WestLB mógł pokryć koszty refinansowania;
-
w fazie ratowania bank WestLB musiał utrzymać zarówno obligacje pierwszorzędne, jak i drugorzędne, aby zagwarantować ich wymienialność. Po uzyskaniu zgody Komisji struktura tymczasowa została zamieniona w strukturę trwałą. W przypadku struktury trwałej bank WestLB utrzymuje objęte gwarancją obligacje drugorzędne aż do momentu ich wymagalności. Obligacje pierwszorzędne mają natomiast zostać wprowadzone na rynek kapitałowy przez Phoenix Light niezwłocznie kiedy tylko warunki na rynku umożliwią realizację tego rodzaju transakcji. W związku z powyższym bank WestLB, w ramach trwałej struktury, utrzymuje również obligacje pierwszorzędne do momentu, w którym będą mogły zostać ponownie wprowadzone na rynek. W takim przypadku obligacje pierwszorzędne posiadane obecnie przez WestLB zostałyby odebrane Phoenix Light i sprzedane na rzecz osób trzecich.
(24)
W stosunku do osób trzecich kraj związkowy NRW ponosi odpowiedzialność wyłącznie do pełnej wysokości gwarancji, czyli do kwoty 5 mld EUR W odniesieniu do pierwszej transzy o wartości 2 mld EUR kraj związkowy może w stosunku wewnętrznym domagać się od pozostałych czterech właścicieli rekompensaty w wysokości stosownej do udziałów posiadanych w banku WestLB. W odniesieniu do pozostałej kwoty gwarancji w wysokości do 3 mld EUR kraj związkowy NRW ponosi wyłączną odpowiedzialność, bez zachowania wymogu proporcjonalności. W zamian za to pozostałe zainteresowane podmioty umożliwiły władzom kraju związkowego NRW modyfikację praw posiadanych w spółce, a także rekompensatę wartości, bądź to w formie rekompensaty pieniężnej, bądź poprzez nabycie akcji WestLB.
(25)
Uzgodniono, że w każdym wypadku dokonane zostaną dostosowania postanowień umowy konsorcjum, zgodnie z którymi określone prawa związków kas oszczędnościowych i żyrowych (niem. Sparkassen- und Giroverbände) ulegną zniesieniu bądź modyfikacji (11). Szczegółowy zakres zmian wymaga jednak jeszcze porozumienia wszystkich właścicieli WestLB.
(26)
Jeżeli chodzi o rekompensatę wartości przysługującą NRW, to kraj związkowy jest uprawniony do przeniesienia praw własności do stosownej części akcji banku WestLB, posiadanych obecnie przez związki kas oszczędnościowych oraz związki krajowe (niem. Landschaftsverbände), w przypadku jeżeli wykorzystana zostanie znacząca część zabezpieczenia przed ryzykiem w wysokości 3 mld EUR Przy obliczaniu wysokości roszczenia przyjmuje się, że wartość giełdowa jednej akcji wynosi 220 EUR minus 20 EUR za każdą akcję. W odniesieniu do związków krajowych stosuje się wartość giełdową 220 EUR za akcję. Zainteresowane podmioty mogą również uzgodnić, że zamiast przekazania praw własności do akcji, rekompensata zostanie wypłacona w formie pieniężnej.
(27)
Decyzją z dnia 30 kwietnia 2008 r. Komisja uznała, iż zabezpieczenie przed ryzykiem, stanowiące ograniczoną w czasie pomoc na ratowanie jest zgodne ze wspólnym rynkiem i zatwierdziła zabezpieczenie przed ryzykiem zgodnie z wytycznymi w sprawie ratowania i restrukturyzacji do dnia 8 sierpnia 2008 r. Jednocześnie Komisja wezwała władze niemieckie do przedstawienia szczegółowego i spójnego planu restrukturyzacji. Władze niemieckie przekazały plan restrukturyzacji dnia 8 sierpnia 2008 r.
2.4. Plan restrukturyzacji
(28)
Zgłoszenie obejmuje umowę ramową (niem. Eckpunktevereinbarung) z dnia 8 sierpnia 2008 r. zawartą pomiędzy właścicielami banku, a także obszerny oddzielny plan restrukturyzacji, w którym wprowadzono zmiany po rozmowach z udziałem Komisji. Przedłożony przez WestLB plan restrukturyzacji można streścić w następujący sposób.
(29)
Najważniejszym elementem umowy ramowej oraz planu restrukturyzacji jest zapowiedź konkretyzacji zamiaru zmiany struktury własnościowej banku do dnia 31 grudnia 2008 r., np. poprzez przedstawienie listu intencyjnego. Krok ten jednak nie został podjęty. Środki w zakresie redukcji zatrudnienia, obniżenia kosztów, zmniejszenia poziomu ryzyka oraz zmiany kierunku działalności mają na celu ułatwienie sprzedaży banku. W związku z powyższym bank WestLB po rozdzieleniu poszczególnych segmentów działalności - w całości lub w formie pojedynczych, niezależnych jednostek biznesowych - zostanie przeznaczony do sprzedaży w drodze otwartego, przejrzystego i niedyskryminującego postępowania ofertowego, które rozpocznie się do końca sierpnia 2010 r., a zakończy się do końca [(czerwca-października)] 2011 r., wskutek czego sprzedaż stanie się skuteczna najpóźniej w dniu 1 stycznia 2012 r.
(30)
W kwestii postępowania ofertowego plan restrukturyzacji stanowi, że niezbędne jest przeprowadzenie otwartego, przejrzystego i niedyskryminującego postępowania ofertowego, otwartego dla każdego potencjalnego klienta krajowego i zagranicznego. Informacja o sprzedaży zostanie odpowiednio nagłośniona poprzez umieszczenie w co najmniej jednej publikacji prasowej o zasięgu międzynarodowym, dostępnej na terenie całej Wspólnoty w angielskiej wersji językowej. WestLB pełni rolę banku centralnego kas oszczędnościowych w NRW. Sam jest natomiast bankiem handlowym, który przyjął formę prawną spółki akcyjnej. W związku z powyższym ani obecna funkcja banku jako banku centralnego dla kas oszczędnościowych, ani też nazwa WestLB nie może służyć za argument przeciwko całkowitej sprzedaży banku na rzecz prywatnego inwestora.
(31)
Nadrzędnym celem postępowania ofertowego jest zmiana właściciela banku, czyli całkowite przeniesienie praw głosu w spółce. Całkowita sprzedaż jednego lub kilku segmentów działalności ma pierwszeństwo przed zwykłym przeniesieniem większości praw głosu („50 % plus jedna akcja”). Zwykłe przeniesienie większości praw głosu na rzecz nowego inwestora jest dozwolone wyłącznie w przypadku gdy w trakcie postępowania ofertowego nie zostanie złożona oferta całkowitego przejęcia jednego lub kilku segmentów działalności banku. Pomimo faktu, iż celem priorytetowym jest całkowite przeniesienie praw głosu, Komisja, po uwzględnieniu nieprzewidywalnej sytuacji na rynkach finansowych oraz bezowocnych prób zmiany struktury własnościowej WestLB, zgodziła się na realizację alternatywnych scenariuszy, takich jak przekazanie większości praw głosu czy też konsolidacja sektora banków krajów związkowych w Niemczech. Komisja nie zgłasza zastrzeżeń do procesu restrukturyzacji banków na wyższym szczeblu oraz akceptuje realizację planu restrukturyzacji w kontekście restrukturyzacji sektora banków krajów związkowych w Niemczech. Aby jednak zapewnić właściwy nadzór nad realizacją planu restrukturyzacji również w przypadku wyboru alternatywnego scenariusza zmiany struktury własnościowej banku, Komisja uznaje za niezbędne wyznaczenie powiernika.
(32)
W celu ułatwienia sprzedaży części lub całości banku WestLB plan restrukturyzacji przewiduje wdrożenie środków w zakresie obniżenia kosztów oraz redukcji zatrudnienia. Plan przewiduje w szczególności sprzedaż części udziałów oraz zamknięcie niektórych placówek banku. W związku z zamiarem obniżenia kosztów oraz redukcji zatrudnienia planuje się sprzedaż wszystkich znaczących udziałów w innych podmiotach, co ma na celu uzyskanie środków na sfinansowanie restrukturyzacji. Sprzedaż zostanie zrealizowana w dwóch transzach. Pierwsza transza udziałów, składająca się z Weberbank, […] oraz […], zostanie sprzedana do końca [lutego-maja] 2010 r. (12), a druga, w której skład wchodzi […] oraz […], do końca [lutego-maja] 2011 r. (13).
(33)
Ponadto w związku z zamiarem obniżenia kosztów oraz redukcji zatrudnienia, WestLB zamknie najpóźniej do […] 2010 r. pięć ze swoich jedenastu placówek na terenie Niemiec (Bielefeld, Münster, Dortmund, Kolonia, Moguncja) (14). Ponadto najpóźniej do […] 2010 r. (15) WestLB zredukuje liczbę swoich zagranicznych placówek z ponad trzydziestu do siedmiu (16).
(34)
Zgodnie z planem restrukturyzacji program redukcji działalności przedstawia się w następujący sposób:
-
suma bilansowa banku zostanie zmniejszona o 25 % do końca marca 2010 r. oraz o 50 % do końca marca 2011 r. w stosunku do poziomu wykazanego w bilansie rocznym na koniec roku 2007 (17). Zredukowana suma bilansowa zostanie zatem zmniejszona z kwoty [200-280] mld EUR do kwoty [150-250] mld EUR do dnia 31 marca 2010 r. oraz do kwoty [80-180] mld EUR do dnia 31 marca 2011 r.,
-
ponadto suma aktywów ważonych ryzykiem (RWA) zostanie zmniejszona o 25 % do końca marca 2010 r. oraz o 50 % do końca marca 2011 r. w stosunku do poziomu wykazanego w bilansie rocznym na koniec roku 2007. Zatem wartość RWA zostanie zmniejszona ze 104 mld EUR do 78 mld EUR do dnia 31 marca 2010 r. oraz do kwoty 52 mld EUR do dnia 31 marca 2011 r.,
-
powyższe cele mają zostać w pierwszym rządzie osiągnięte poprzez sprzedaż/zbycie szeregu aktywów, które zostały ujęte w pierwotnym portfelu.
(35)
Oprócz obniżenia kosztów i redukcji zatrudnienia plan restrukturyzacji przewiduje również istotną zmianę kierunku działalności oraz obniżenie ryzyka związanego ze wszystkimi aktywnościami banku. W szczególności planuje się realizację następujących środków:
-
stworzenie trzech odrębnych obszarów działalności, a także stosowne, organizacyjne rozdzielenie wszystkich procesów biznesowych,
-
stopniowe ograniczanie działalności w zakresie zarządzania inwestycjami aż do jej całkowitego zaniechania,
-
znaczne ograniczenia skali działalności w zakresie strukturyzowanego finansowania, łącznie z finansowaniem międzynarodowych projektów (global origination) oraz ograniczenie działalności do wybranych sektorów,
-
ograniczenie działalności na międzynarodowym rynku kapitałowym do działalności związanej z klientem.
(36)
W celu stworzenia trzech odrębnych obszarów działalności WestLB dokona rozdzielenia wszystkich procesów biznesowych do końca października 2009 r., a także utworzy następujące jednostki, które nie będą dążyły do osiągnięcia wzrostu zewnętrznego poprzez fuzje lub przejęcia:
-
bankowość transakcyjna (ang. transaction banking),
-
małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP)/grupy przedsiębiorstw,
-
rynki kapitałowe, klienci instytucjonalni, finansowanie strukuturyzowane.
(37)
Ze względu na wycofanie się z działalności w zakresie zarządzania inwestycjami WestLB przestaje również prowadzić własną działalność handlową, a do momentu sprzedaży banku nie będą także zawierane żadne transakcje w zakresie wartości względnej i arbitrażu (18). Działalność handlowa na rzecz klientów została natomiast ograniczona do placówek w Düsseldorfie, Nowym Jorku, Londynie oraz Hongkongu.
(38)
Do momentu sprzedaży banku skala działalności na rynku kapitałowym zostanie natomiast ograniczona w następujący sposób: do dnia 31 grudnia 2009 r. do kwoty [70-100] mld EUR, do dnia 31 grudnia 2010 r. do kwoty [60-90] mld EUR, do dnia 31 grudnia 2011 r. do kwoty [50-80] mld EUR
(39)
W celu ograniczenia działalności na rynku kapitałowym aż do momentu sprzedaży WestLB redukuje się również w następujący sposób wartość RWA znajdujących się na rynku kapitałowym: do dnia 31 grudnia 2009 r. do wartości [10-25] mld EUR, do dnia 31 grudnia 2010 r. do wartości [5-25] mld EUR, do dnia 31 grudnia 2011 r. do wartości [5-25] mld EUR.
(40)
W celu ograniczenia działalności w sektorze klientów instytucjonalnych oraz strukturyzowanego finansowania (segment działalności na rynku kapitałowym, działalności na rzecz klientów instytucjonalnych i strukturyzowanego finansowania) przedmiotowa skala działalności aż do momentu sprzedaży WestLB zostanie ograniczona w następujący sposób: do dnia 31 grudnia 2009 r. do kwoty [20-40] mld EUR, do dnia 31 grudnia 2010 r. do kwoty [15-35] mld EUR, do dnia 31 grudnia 2011 r. do kwoty [10-30] mld EUR
(41)
W celu redukcji działalności w sektorze klientów instytucjonalnych oraz strukturyzowanego finansowania (segment działalności na rynku kapitałowym, działalności na rzecz klientów instytucjonalnych i strukturyzowanego finansowania) wartość RWA związanych z tego rodzaju działalnością zostanie aż do momentu sprzedaży WestLB ograniczona w następujący sposób: do dnia 31 grudnia 2009 r. do wartości [30-60] mld EUR, do dnia 31 grudnia 2010 r. do wartości [20-50] mld EUR, do dnia 31 grudnia 2011 r. do wartości [20-50] mld EUR
(42)
Zlikwidowana zostanie wszelkiego rodzaju pozostała działalność realizowana przez poszczególne placówki utworzone jako spółki zależne, oddziały lub przedstawicielstwa, które nie zostaną sprzedane do końca grudnia 2011 r. Wszystkie zmiany w planie restrukturyzacji z dnia 8 sierpnia 2008 r. zostały skonsultowane z Komisją, zatwierdzone przez władze niemieckie i przedstawione Komisji w dniu 30 kwietnia 2009 r. Trzech z pięciu udziałowców banku WestLB nie zatwierdziło jednak jeszcze oficjalnie zmienionego planu. W związku z tym plan restrukturyzacji nie może zostać uznany za dokument wiążący, pomimo że został zaakceptowany przez władze niemieckie oraz właścicieli banku. W trakcie postępowania Komisja stwierdziła, że właściciele banku nie byli w stanie dotrzymać pierwotnego harmonogramu planu restrukturyzacji, a proces decyzyjny późnia realizację postępowania. W uwagi na powyższe Komisja uznała, że wydanie decyzji należy uzależnić od spełnienia określonych warunków.
(43)
W związku ze złożonością proponowanych działań restrukturyzacyjnych oraz krótkim okresem ich realizacji Komisja uważa za konieczne, aby realizacja procesu restrukturyzacji była nadzorowana przez biegłego (ang. trustee), który będzie informować Komisję o wdrożonych środkach. Wyznaczenie biegłego jest istotne przede wszystkim ze względu na fakt, iż Komisja dopuszcza pewien zakres elastyczności w odniesieniu do harmonogramu realizacji restrukturyzacji. Sprzedaż udziałów powinna zasadniczo zakończyć się do [(lutego-maja)] 2010 r. Sprzedaż może jednak zostać przesunięta w czasie, jeżeli WestLB przedstawi dowody potwierdzające, że sprzedaż banku była możliwa jedynie po cenie niższej niż wartość księgowa udziałów. Ponadto decyzja przewiduje również możliwość sprzedaży banku z wolnej ręki lub konsolidacji sektora banków krajów związkowych w Niemczech, czyli zastosowania odstępstwa od zasad określonych w postępowaniu ofertowym. Do zadań biegłego należy nadzór nad realizacją planu restrukturyzacji, informowanie o decyzjach podjętych w okresie restrukturyzacji w ramach dopuszczalnego zakresu elastyczności, a także ułatwianie komunikacji z Komisją.
3. UWAGI NIEMIEC ODNOŚNIE DO DECYZJI O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA
(44)
W odpowiedzi na decyzję o wszczęciu postępowania władze niemieckie przekazały uwagi dotyczące oceny środków pomocy.
(45)
W przedmiocie obliczenia wysokości pomocy władze niemieckie wbrew stanowisku Komisji uważają, że kryterium, które powinno zostać zastosowane dla obliczenia wysokości pomocy stanowi wyłącznie moment ustanowienia zabezpieczenia przed ryzykiem i podania tego faktu do publicznej wiadomości, a nie późniejszy moment, w którym struktura tymczasowa została przekształcona w strukturę trwałą.
(46)
Jeżeli chodzi o charakter zabezpieczenia przed ryzykiem, to władze niemieckie stoją na stanowisku, że fakt przekształcenia struktury tymczasowej w trwałą nie ma w tym przypadku znaczenia. Zbadana przez Komisję przesłanka dotycząca możliwości udzielenia zgody na zastosowanie środka pomocy, a mianowicie odwracalność, została spełniona, pomimo faktu, iż zabezpieczenie przed ryzykiem zostało ustanowione bezterminowo.
(47)
W odniesieniu do wysokości pomocy władze niemieckie podnoszą argument, iż element pomocy zawarty w gwarancji udzielonej przedsiębiorstwu znajdującemu się w trudnej sytuacji może być równy kwocie, na pokrycie której udzielono gwarancji, jedynie wówczas, gdy istnieje wysokie prawdopodobieństwo całkowitej niewypłacalności. Zarówno przedstawione BaFin i Deutsche Bundesbank w grudniu 2007 r. oraz w styczniu 2008 r. obliczenia WestLB, zgodnie z którymi spodziewane straty w portfelu na koniec stycznia 2008 r. wyniosą według wartości nominalnej […] mln EUR, jak i obliczenia przedsiębiorstwa Morgan Stanley z lutego 2008 r., które wykazały znacznie wyższą wartość strat, kształtującą się na poziomie […] mld EUR, wskazywały jednak na kwoty wyraźnie niższe niż wartość nominalna, wynosząca 5 mld EUR. Tym samym nie można zakładać, że prawdopodobieństwo całkowitej niewypłacalności było bardzo wysokie. Poza tym obliczenia banku WestLB opierały się na pesymistycznym scenariuszu, ponieważ aktualna ocena ratingowa wszystkich podlegających ocenie instrumentów została obniżona o dwa stopnie, a ekspertyza sporządzona przez przedsiębiorstwo Morgan Stanley, która oprócz odmiennych założeń, przewidywała również spadek oceny ratingowej o cztery stopnie, była zbyt pesymistyczna.
(48)
Jeżeli chodzi o podstawę prawną, władze niemieckie argumentują, że pomoc należy uznać za zgodną ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE, ponieważ w momencie przyznania pomocy miały miejsce poważne zaburzenia w gospodarce, a zabezpieczenie przed ryzykiem ustanowione na rzecz WestLB, jako instrument o znaczeniu systemowym, ma na celu właśnie zaradzenie tego rodzaju poważnym zaburzeniom w gospodarce. Środek jest więc odpowiedni, konieczny i proporcjonalny.
(49)
W odniesieniu do kwestii zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem zgodnie z art. 87 ust. 3 lit. c) Traktatu WE władze niemieckie wyjaśniają, że plan restrukturyzacji przewiduje nie tylko dodatkowe działania naprawcze, ale również znaczne ograniczenie własnej działalności handlowej WestLB, znaczną poprawę profilu ryzyka banku, a także stabilizację poziomu przychodów.
(50)
Wreszcie władze niemieckie twierdzą, że środki mające na celu ograniczenie potencjalnych zakłóceń konkurencji nie są niezbędne do przywrócenia długoterminowej rentowności przedsiębiorstwa, a ich wartość w stosunku do uzyskanej pomocy jest znacznie wyższa niż w podobnych przypadkach, jak np. Crédit Lyonnais II (19), Banco di Napoli, Crédit Foncier de France, Societé Marseillaise de Crédit, BAWAG P.S. K. (20), Bankgesellschaft Berlin (21) oraz IKB (22).
4. OCENA ŚRODKÓW POMOCY
4.1. Istnienie pomocy państwa
(51)
W pierwszej kolejności należy zbadać, czy przedmiotowy środek stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu WE. Zgodnie z powyższym przepisem pomoc państwa oznacza wszelką pomoc przyznawaną przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(52)
Należy stwierdzić, że zabezpieczenie przed ryzykiem stanowi kontynuację pomocy na ratowanie udzielonej przez właścicieli. Jak stwierdzono już w treści decyzji z dnia 30 kwietnia 2008 r., zabezpieczenie przed ryzykiem stanowi pomoc państwa. Władze niemieckie nie kwestionują powyższego stwierdzenia.
4.2. Wysokość pomocy
(53)
Komisja nie może zgodzić się ze stanowiskiem władz niemieckich, zgodnie z którym wysokość pomocy należy obliczać w oparciu o wysokość spodziewanych strat.
(54)
W odniesieniu do metodologii Komisja potwierdza po pierwsze, że zabezpieczenie przed ryzykiem zostało zatwierdzone jako pomoc na ratowanie ze względu na swój odwracalny charakter. Przekształcenie zabezpieczenia przed ryzykiem w trwałą strukturę może natomiast wiązać się z koniecznością ponownego obliczenia wysokości kwoty pomocy w okresie restrukturyzacji przedsiębiorstwa. Pomimo że w decyzji o wszczęciu postępowania wezwano zainteresowane strony do obliczenia wartości spodziewanych strat, Komisja nie uzyskała tego rodzaju informacji, chociaż w chwili obecnej dostępne są bardziej aktualne dane liczbowe, które beneficjent mógłby przekazać Komisji. Ekspertyza sporządzona przez przedsiębiorstwo Morgan Stanley, zgodnie z którą wysokość strat oszacowano na znacznie wyższą kwotę, wynoszącą […] mld EUR, wskazuje, jak różne mogą być wyniki tego rodzaju obliczeń, w zależności od zastosowanej metody oraz założeń stanowiących podstawę tego rodzaju kalkulacji.
(55)
Ponadto Komisja przypomina, że w decyzji w sprawie Sachsen LB stwierdziła, iż w obecnej nieprzewidywalnej sytuacji na rynkach finansowych inwestor prywatny przyjąłby raczej pesymistyczny scenariusz w odniesieniu do sposobu szacowania wysokości spodziewanych strat (23). W związku z powyższym Komisja nie podziela stanowiska władz niemieckich, zgodnie z którym odmienne założenia przyjęte w ekspertyzie sporządzonej przez przedsiębiorstwo Morgan Stanley były zbyt pesymistyczne, a bank WestLB uwzględnił już pesymistyczny scenariusz; zdaniem Komisji wpływ na wysokość spodziewanych strat będzie bowiem odczuwalny dopiero w przypadku większej przeceny wartości aktywów. Powyższy wniosek jest zgodny z decyzją w sprawie Bankgesellschaft Berlin (24).
(56)
Ponadto Komisja uważa, że gwarancja w wysokości 5 mld EUR, za pomocą której bank dokonał odciążenia swego bilansu o portfel o wartości 23 mld EUR, odpowiada w przedmiotowym przypadku pod względem skutków i właściwości dokapitalizowania. W związku z powyższym wysokość pomocy odpowiada wartości kapitału, który byłby niezbędny do osiągnięcia tego samego poziomu stabilności portfela (25).
(57)
Zgodnie z utrwaloną praktyką decyzyjną Komisji (26), spójnym orzecznictwem sądów oraz obwieszczeniem Komisji w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy państwa w formie gwarancji (27) element pomocy zawarty w gwarancji udzielonej przedsiębiorstwu znajdującemu się w trudnej sytuacji może być równy kwocie, na pokrycie której udzielono gwarancji (w przedmiotowym przypadku 5 mld EUR).
(58)
Zgodnie z pkt 39 komunikatu Komisji w sprawie postępowania z aktywami o obniżonej wartości we wspólnotowym sektorze bankowym (28) (zwanego dalej „komunikatem w sprawie postępowania z aktywami o obniżonej wartości”) kwota pomocy jest równa różnicy między wartością przekazania aktywów (w oparciu i ich rzeczywistą wartość ekonomicznej) a ceną rynkową. W związku z powyższym wartość aktywów należy w miarę możliwości wyceniać na podstawie ich aktualnej wartości rynkowej. Z uwagi na fakt, że zgodnie z informacjami władz niemieckich rynek aktywów znajdujących się w portfelu całkowicie zamarł, nie ma możliwości ustalenia wartości rynkowej w rozumieniu komunikatu w sprawie postępowania z aktywami o obniżonej wartości, ponieważ brak jest w tym przypadku rynku. W związku z tym należy przyjąć założenie, że wysokość pomocy odpowiada wysokości udzielonej gwarancji (5 mld EUR).
(59)
Ponadto prowizja za awal, wynosząca [(0,2-1,0)] %, jest znacznie niższa niż wynagrodzenie, jakiego oczekiwałby inwestor prywatny zgodnie z komunikatem w sprawie postępowania z aktywami o obniżonej wartości (29).
(60)
W związku z tym wartość ekonomiczna pomocy jest znacznie wyższa niż oszacowana przez władze niemieckie wysokość strat oraz kwota […] mld EUR wyliczona przez przedsiębiorstwo Morgan Stanley. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że według wszelkiego prawdopodobieństwa nominalna wartość kwoty pomocy wynosi 5 mld EUR.
4.3. Podstawa prawna do badania zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem
(61)
W decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego Komisja stwierdziła, że podstawę prawną do badania zgodności środka stanowi art. 87 ust. 3 lit. c) Traktatu WE. Ponadto Komisja sprawdziła, czy istnieje konieczność zbadania środka w oparciu o art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE. Zgodnie z art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE pomoc mająca na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom gospodarki państwa członkowskiego może zostać uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem. Komisja stwierdziła, że w momencie wdrożenia środka pomocy na rzecz WestLB kryzys na rynku kredytów hipotecznych typu sub-prime nie powodował jeszcze poważnych zaburzeń gospodarki państwa członkowskiego w rozumieniu art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE. Ponadto władze niemieckie nie przedstawiły Komisji żadnych dowodów potwierdzających fakt, że nieprzyznanie pomocy państwa na rzecz WestLB spowodowałoby poważne zaburzenia gospodarki państwa członkowskiego.
(62)
W międzyczasie, w trzech komunikatach (30) oraz w drodze zatwierdzenia niemieckiego programu ratowania systemu bankowego (31) Komisja stwierdziła, że istnieje niebezpieczeństwo powstania poważnych zaburzeń gospodarki w Niemczech, a także iż środki na rzecz wsparcia sektora bankowego są odpowiednie do zaradzenia temu niebezpieczeństwu. W związku z powyższym oceny przedmiotowego środka należy dokonać w oparciu o art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE.
(63)
Jak stwierdziła Komisja w trzech komunikatach wydanych w związku z obecnym kryzysem finansowym (32), środki pomocy na rzecz wsparcia systemu bankowego powinny być oceniane w kontekście obecnego kryzysu finansowego zgodnie z zasadami wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji, przy uwzględnieniu szczególnych cech kryzysu systemowego na rynkach finansowych (33). Zgodnie z wytycznymi w sprawie ratowania i restrukturyzacji pomoc państwa jest dozwolona jedynie w przypadku, gdy ma miejsce znacząca restrukturyzacja mająca na celu przywrócenie długoterminowej rentowności przedsiębiorstwa, a beneficjent wnosi istotny wkład w koszty restrukturyzacji. Ponadto muszą zostać podjęte niezbędne środki wyrównawcze zapobiegające możliwym zakłóceniom konkurencji. W związku z powyższym należy stwierdzić, że wytyczne stanowią odpowiednie ramy do dokonania oceny restrukturyzacji banku WestLB w kontekście kryzysu ekonomicznego. Jednakże, zważywszy na naturę oraz skalę obecnego kryzysu niezbędne jest dodatkowo uwzględnienie specyficznych aspektów związanych z aktualną sytuacją na rynku. W związku z powyższym przy stosowaniu wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji w odniesieniu do restrukturyzacji WestLB należy pamiętać o dostosowaniu treści tych przepisów do sytuacji obecnego kryzysu. Na szczególną uwagę zasługują zawarte w wytycznych zasady dotyczące wkładu własnego beneficjenta. Z uwagi na fakt, iż zewnętrzne finansowanie WestLB […], cel ustanowiony w wytycznych, określający wysokość wkładu własnego beneficjenta na poziomie 50 %, jest trudny do osiągnięcia. Komisja przyznaje, że w trakcie kryzysu systemowego na rynkach finansowych wymaganie od beneficjenta osiągnięcia dokładnie określonego ilościowo wkładu własnego byłoby niewłaściwe. Ponadto należałoby się również ewentualnie zastanowić nad formą i realizacją środków mających na celu ograniczenie zakłóceń konkurencji, ponieważ WestLB - z uwagi na sytuację na rynku - może potrzebować więcej czasu na wdrożenie przedmiotowych środków.
(64)
Jak Komisja stwierdziła w dwóch komunikatach wydanych w związku z obecnym kryzysem finansowym zakres restrukturyzacji niezbędny do przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa może mieć bezpośredni związek z zakresem i wysokością pomocy udzielonej na rzecz WestLB, z jednej strony, oraz kryterium racjonalności modelu działalności, z drugiej (34).
4.4. Zgodność pomocy w rozumieniu art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE
(65)
W ramach oceny zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem w kontekście art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE Komisja musi zbadać, czy spełnione zostały wymienione niżej i określone w wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji przesłanki dla zatwierdzenia pomocy restrukturyzacyjnej. Pomoc musi się zatem opierać na planie restrukturyzacji, z którego treści wyraźnie wynika, że przedsiębiorstwo jest w stanie przywrócić swoją długoterminową rentowność; ponadto czas trwania pomocy oraz jej wysokość muszą być ograniczone do niezbędnego minimum; beneficjent zobowiązany jest do wniesienia istotnego wkładu w koszty restrukturyzacji, a pomoc nie może zakłócać konkurencji w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem; Komisja może w tym zakresie nałożyć na beneficjenta określone obowiązki.
4.4.1. Przywrócenie długoterminowej rentowności
(66)
Zgodnie z pkt 34 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji przyznanie pomocy musi być uwarunkowane wdrożeniem planu restrukturyzacji, który musi zostać zatwierdzony przez Komisję we wszystkich przypadkach pomocy indywidualnej. Ponadto Komisja musi zbadać, czy plan restrukturyzacji umożliwi przywrócenie długoterminowej rentowności przedsiębiorstwa w rozsądnych ramach czasowych. Plan restrukturyzacji musi być ograniczony w czasie i opierać się na realistycznych założeniach. Musi on również zawierać opis okoliczności, które doprowadziły do trudności przedsiębiorstwa, tym samym dając podstawę do oceny, czy proponowane środki są właściwe. Poza tym plan musi umożliwić przedsiębiorstwu rozwijanie się ku nowej strukturze, która w perspektywie przyniesie mu długoterminową rentowność i samodzielność. Oznacza to, że plan musi w pierwszym rzędzie umożliwić przedsiębiorstwu pokrycie wszystkich kosztów wraz z amortyzacją i opłatami finansowymi, a także osiągnięcie zwrotu z zaangażowanego kapitału w takim zakresie, aby przedsiębiorstwo było konkurencyjne na rynku na podstawie własnych osiągnięć.
(67)
Przy ocenie środka Komisja opiera się na informacjach przekazanych przez władze niemieckie, w szczególności na planie restrukturyzacji oraz poważnych zmianach w planie, które zostały przekazane Komisji wraz z dokładnym harmonogramem sprzedaży określonych aktywów w późniejszej fazie postępowania wyjaśniającego, już po rozmowach z udziałem Komisji.
(68)
W swojej decyzji o wszczęciu postępowania wyjaśniającego Komisja wyraziła wątpliwość, czy przekazane pierwotnie przez władze niemieckie pisma można uznać za zgodny z wymogami plan restrukturyzacji w rozumieniu pkt 32-51 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji. Ponadto Komisja wyraziła pogląd, że trudna sytuacja WestLB wynika między innymi ze struktury własnościowej banku oraz różnicach interesów pomiędzy poszczególnymi właścicielami. W związku z powyższym Komisja uważa, że zmiana właściciela banku, która ma nastąpić do końca 2011 r. w drodze otwartego, przejrzystego i niedyskryminującego postępowania ofertowego, ma zasadnicze znaczenie dla rozwiązania powstałych problemów oraz dla pozytywnego rozwoju ekonomicznego banku.
(69)
Bank WestLB oraz jego właściciele odnieśli się już do powyższej kwestii, zobowiązując się do przedstawienia do dnia 31 grudnia 2008 r. dowodu potwierdzającego wdrożenie konkretnych środków mających na celu zmianę właściciela przedsiębiorstwa, np. w formie listu intencyjnego. Na wniosek władz niemieckich termin ten został przedłużony do dnia 31 marca 2009 r. W sprawozdaniu okresowym, przedłożonym 27 lutego 2009 r. (35), władze niemieckie przedstawiły postępy osiągnięte do końca lutego 2009 r. Preferowane rozwiązanie polegało na połączeniu obu banków krajów związkowych - WestLB oraz banku kraju związkowego Hesja-Turyngia (Helaba) - i utworzenie skonsolidowanej grupy banków działającej na szczeblu ponadregionalnym, tzw. „Landesbank Mitte”. Jako środek uzupełniający zaproponowano integrację banku DekaBank Deutsche Girozentrale. Z różnych powodów realizacja żadnego z tych wariantów nie zakończyła się jednak sukcesem. Jedną z przyczyn były różnice interesów poszczególnych właścicieli WestLB. Kasy oszczędnościowe i kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia dążyły niekiedy do realizacji sprzecznych ze sobą celów, co pokazuje, że stanowisko Komisji w tej kwestii wyrażone w decyzji o wszczęciu postępowania było słuszne, a także iż zmiana właściciela banku ma ogromne znaczenie dla przywrócenia długoterminowej rentowności przedsiębiorstwa.
(70)
Ponieważ pierwsza próba prywatyzacji WestLB zakończyła się niepowodzeniem, zamiarem Komisji było uzyskanie wystarczającej pewności, że poprzez wdrożenie przedłożonego planu restrukturyzacji bank będzie mógł odzyskać rentowność.
(71)
Zmieniony plan zawiera nie tylko szczegółowe informacje dotyczące planowanych środków, ale obejmuje również różnego rodzaju inne istotne działania, takie jak redukcja wartości bilansu oraz zakresu RWA o prawie 50 %, sprzedaż całości lub części banku w ramach otwartego postępowania ofertowego, sprzedaż prawie wszystkich spółek zależnych, łącznie z Westdeutsche ImmobilienBank, a także zamknięcie większości placówek.
(72)
Sprzedaż banku musi zakończyć się do dnia 31 grudnia 2011 r. Właściciele WestLB muszą najpóźniej do dnia 31 sierpnia 2010 r. rozpocząć otwarte, przejrzyste i niedyskryminujące postępowanie przetargowe, a najpóźniej do [czerwieca-października] 2011 r. zawrzeć umowę kupna-sprzedaży z inwestorem, tak, aby sprzedaż stała się skuteczna do dnia 1 stycznia 2012 r. Nadrzędnym celem jest w tym przypadku całkowite przeniesienie praw głosu w spółce. Jednakże z uwagi na nieprzewidywalną sytuację na rynkach finansowych oraz na nieudane próby zmiany struktury własnościowej banku Komisja wyraziła zgodę na zastosowanie alternatywnych rozwiązań, takich jak na przykład przeniesienie jedynie większości praw głosu. Pomimo że konsolidacja banków krajów związkowych w Niemczech nie zakończyła się dotychczas sukcesem, Komisja nie wnosi zastrzeżeń do procesu restrukturyzacji banków na wyższym szczeblu oraz akceptuje realizację planu restrukturyzacji w kontekście restrukturyzacji całego sektora banków krajów związkowych w Niemczech. Nadzór nad procedurą zmiany właściciela sprawuje biegły wyznaczony przez WestLB za zgodą Komisji.
(73)
Po pierwsze, sprzedaż banku zostanie ułatwiona w wyniku uprzedniego rozdzielenia procesów biznesowych i przypisania ich do trzech głównych obszarów działalności, które zarówno osobno, jak i w całościowym pakiecie, zostaną przeznaczone do sprzedaży w ramach postępowania przetargowego; po drugie, suma bilansowa WestLB oraz wartość aktywów ważonych ryzykiem zostaną zredukowane w stosunku do poziomu wykazanego w bilansie rocznym na koniec 2007 r. o 25 % do końca marca 2010 r. oraz o 50 % do końca marca 2011 r.
(74)
Dochodzenie potwierdziło również, że bank WestLB dokonał przekierowania swojej działalności. Bank wycofał się z przynoszących straty obszarów działalności, takich jak zarządzanie inwestycjami czy prowadzenie operacji na własny rachunek i koncentruje się obecnie na działalności w zakresie świadczenia usług dla klientów. Zmieniony plan restrukturyzacji WestLB przewiduje, że bank ponownie skoncentruje się na prowadzeniu działalności na terenie NRW i Niemiec. W tym celu bank zamknie ponad 20 placówek i wycofa się z udziałów w spółkach zależnych, a także ponownie skoncentruje się na takich obszarach działalności jak bankowość transakcyjna, świadczenie usług na rzecz MŚP i grup przedsiębiorstw oraz działalność na rynku kapitałowym/świadczenie usług dla klientów instytucjonalnych/finansowanie strukturyzowane. Wycofanie się z ryzykownych przedsięwzięć, powrót do działalności odznaczającej się mniejszą zmiennością, takiej jak bankowość transakcyjna, a także współpraca z kasami oszczędnościowymi, klientami prywatnymi i średnimi przedsiębiorstwami spowoduje wzrost udziału transakcji długoterminowych w całości działalności prowadzonej przez WestLB i tym samym w istotnym stopniu przyczyni się do przywrócenia długotrwałej rentowności banku. Komisja stwierdza, że zgodnie ze zmienionym planem restrukturyzacji WestLB w istotnych kwestiach odbiega od dotychczasowego modelu działalności. W związku z powyższym plan restrukturyzacji stanowi istotną zmianę koncepcji, która w przeszłości okazała się nieopłacalna i niemożliwa do realizacji w dłuższej perspektywie czasowej.
(75)
Komisja przyjmuje również do wiadomości informację dotyczącą środków w zakresie redukcji kosztów, które mają zostać zrealizowane do końca 2010 r. Ponadto bank WestLB wdrożył środki mające na celu poprawę zarządzania ryzykiem, a także znacząco poprawił profil ryzyka. Komisja przeanalizowała założenia stanowiące podstawę do sporządzenia planu restrukturyzacji i nie znajduje powodu do twierdzenia, że są one nierealistyczne. W związku z tym Komisja uważa, że z treści zmienionego planu restrukturyzacji wynika wyraźnie, iż bank WestLB może odzyskać długoterminową rentowność.
4.4.2. Ograniczenie pomocy do niezbędnego minimum
(76)
Wątpliwości Komisji co do tego, czy pomoc jest ograniczona do niezbędnego minimum, zostały rozwiane. Można obecnie stwierdzić, że pomoc jest ograniczona do niezbędnego minimum, a beneficjent wniósł istotny wkład własny w restrukturyzację. Należy uznać, że sformułowany w pkt 44 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji cel dotyczący wniesienia przez beneficjenta wkładu własnego w wysokości 50 % musi zostać dostosowany w przypadku stosowania przedmiotowych przepisów do restrukturyzacji WestLB z uwagi na panujący kryzys ekonomiczny.
(77)
Komisja uważa, że w obecnych okolicznościach bank w miarę możliwości ponosi koszty restrukturyzacji poprzez sprzedaż aktywów i spółek zależnych. Sprzedaż ta ma dwojakie skutki: z jednej strony, powoduje zmniejszenie wartości aktywów ważonych ryzykiem, co umożliwia uwolnienie kapitału i podniesienie stopnia kapitalizacji. Z drugiej strony, sprzedaż powoduje uzyskanie płynności, która może być wykorzystana do finansowania restrukturyzacji, ale również w celu wzmocnienia podstaw płynności finansowej przedsiębiorstwa (36). Część spodziewanego napływu kapitału została już wykorzystana, kolejna część spodziewana jest w niedalekiej przyszłości. Jednak nawet jeżeli Komisja nie uwzględni spodziewanego napływu kapitału, który będzie mógł zostać wykorzystany dopiero w roku 2011 i przyjmie ostrożne założenie, że ewentualnie nie we wszystkich przypadkach sprzedaży zostaną osiągnięte spodziewane zyski, to i tak stwierdza, że wkład własny banku może zostać uznany za znaczący.
(78)
Bez względu na dostosowanie celu w zakresie wysokości wkładu własnego beneficjenta Komisja w dalszym ciągu domaga się wniesienia możliwie wysokiego wkładu przez właścicieli udziałów w banku (czyli podziału obciążenia). Oznacza to, że również inwestorzy reprezentujący kapitał hybrydowy muszą uczestniczyć w restrukturyzacji banku. Komisja uważa, że w przypadkach, w których udzielono pomocy państwa, likwidacja rezerw kapitałowych w celu uzyskania możliwości wypłacenia zwrotu z kapitału hybrydowego oraz uniknięcia uczestnictwa w stratach jest sprawą problematyczną z dwóch powodów. Po pierwsze, pomoc państwa nie mogłaby w takim przypadku zostać ograniczona do niezbędnego minimum. Zasada ograniczenia pomocy państwa do minimum stanowi natomiast ogólną zasadę polityki w zakresie pomocy państwa. Likwidacja rezerw w celu uzyskania możliwości wypłacenia zwrotu z kapitału hybrydowego oznacza bezpośrednie pobranie własnego kapitału, wskutek czego zwiększa się kwota niezbędna do rekapitalizacji i tym samym wysokość pomocy. Po drugie, tego rodzaju działanie jest sprzeczne z zasadą podziału obciążenia i prowadzi do wzrostu poziomu ryzyka moralnego. W przypadku gdy zwrot z kapitału hybrydowego jest wypłacany pomimo braku obowiązku prawnego w tym zakresie, właściciele kapitału hybrydowego korzystają z ochrony przed skutkami strat; jednocześnie właściciele tego rodzaju kapitału nie są w pełnym zakresie narażeni na ryzyko związane z inwestycją w bardziej ryzykowne i - ze względu na to ryzyko - bardziej opłacalne instrumenty finansowe. Ponadto hybrydowe instrumenty kapitałowe będą uczestniczyły w stratach. W związku z powyższym Komisja wymaga, aby w przypadku strat wypłaty odsetek od tego rodzaju instrumentów zostało zabronione do momentu sprzedaży WestLB, a także aby instrumenty te uczestniczyły w stratach, jeżeli bank wykaże straty bez likwidacji rezerw kapitałowych. Powyższe odnosi się w szczególności do WestLB, ponieważ bank przeznaczony jest do sprzedaży, a zaufanie inwestorów do obecnych właścicieli nie ma w tym kontekście szczególnego znaczenia (37).
(79)
W związku z tym Komisja uważa, że nawet jeżeli cel na poziomie 50 % nie zostanie osiągnięty, to bank WestLB i tak wnosi najwyższy możliwy wkład własny w restrukturyzację.
4.4.3. Unikanie nadmiernego zakłócenia konkurencji
(80)
Zgodnie z pkt 35-39 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji należy wprowadzić konieczne środki wyrównawcze w celu minimalizacji negatywnych skutków pomocy dla konkurentów. Skutkiem tego rodzaju warunku udzielenia zgody na pomoc jest zwykle ograniczenie lub zmniejszenie zaangażowania przedsiębiorstwa na właściwych rynkach produktowych poprzez rezygnację z określonych zdolności produkcyjnych, sprzedaż spółek zależnych bądź też ograniczenie działalności w danym segmencie rynku. Ograniczenie lub zmniejszenie zaangażowania na rynku powinno być proporcjonalne do efektów zakłócenia konkurencji spowodowanych przez udzielenie pomocy.
(81)
Komisja w ramach dochodzenia stwierdziła, że zastosowano wystarczające środki mające na celu minimalizację ewentualnych negatywnych skutków, jakie udzielona pomoc miałaby dla konkurencji.
(82)
Komisja stwierdza, że bank WestLB wycofał się z działalności w zakresie zarządzania inwestycjami, a także znacznie zredukował skalę działalności w dwóch najbardziej dochodowych segmentach, czyli finansowaniu strukturyzowanym oraz działalności na rynku kapitałowym.
(83)
Komisja stoi na stanowisku, że wycofanie się z działalności w zakresie zarządzania inwestycjami oraz zmniejszenie skali działalności o około połowę są niezbędne do przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa. Zgodnie z pkt 40 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji tego rodzaju działania nie mogą jednak zostać uznane za środki mające na celu ograniczenie zakłóceń konkurencji. Wprawdzie wycofanie się z działalności w zakresie zarządzania inwestycjami nie może zostać uznane za środek mający na celu złagodzenie zakłóceń konkurencji, jednak wpływa to zarówno na wielkość banku, jak i na charakter jego działalności.
(84)
Suma bilansowa banku WestLB zostanie zmniejszona o 25 % do końca marca 2010 r. oraz o 50 % do końca marca 2011 r. Ponadto suma aktywów ważonych ryzykiem (RWA) zostanie zmniejszona o 25 % do końca marca 2010 r. oraz o 50 % do końca marca 2011 r.
(85)
Komisja uważa, że zmniejszenie sieci placówek do sześciu w kraju i siedmiu za granicą, wycofanie się z prowadzenia operacji na własny rachunek oraz wprowadzenie ograniczeń w zakresie operacji na rzecz klientów stanowi odpowiedni środek mający na celu złagodzenie zakłóceń konkurencji.
(86)
Plan restrukturyzacji przewiduje również wdrożenie środków w zakresie obniżenia kosztów i redukcji działalności. Sprzedane zostaną prawie wszystkie udziały w spółkach zależnych. Sprzedaż zostanie zrealizowana w dwóch transzach. Pierwsza transza udziałów, obejmująca 16 spółek zależnych, zostanie sprzedana do końca [lutego-maja] 2010 r. (38), natomiast druga transza, w której skład wchodzą trzy spółki zależne, zostanie sprzedana do końca [lutego-maja] 2011 r.
(87)
Dodatkowo planuje się ograniczenie aktywności w podstawowych obszarach działalności WestLB, takich jak finansowanie strukturyzowane, świadczenie usług na rzecz klientów instytucjonalnych oraz działalność na rynkach kapitałowych. Powyższe dotyczy zarówno nowej działalności, jak i sumy bilansowej banku (RWA).
(88)
Ogólnie rzecz biorąc należy uznać, że środki wyrównawcze są proporcjonalne do skutków zakłócenia konkurencji, spowodowanych udzieleniem pomocy na rzecz banku WestLB, a także iż minimalizują przedmiotowe skutki w największym możliwym zakresie.
5. WNIOSEK
(89)
Środek stanowi pomoc na restrukturyzację, która może zostać uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem zgodnie z art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE, jeżeli spełnione zostaną ustanowione w tym kontekście warunki,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Pomoc w formie gwarancji w wysokości 5 mld EUR, której Niemcy zamierzają udzielić na rzecz WestLB AG (WestLB) jest zgodna ze wspólnym rynkiem, z zastrzeżeniem spełnienia warunków określonych w art. 2 oraz w załączniku.
Artykuł 2
1. Plan restrukturyzacji banku WestLB, przekazany przez władze niemieckie dnia 8 sierpnia 2008 r., zmieniony ostatnio zgodnie z komunikatem władz niemieckich z dniem 30 kwietnia 2009 r., musi zostać wdrożony w całości, łącznie z warunkami określonymi w załączniku oraz zgodnie z przedstawionym harmonogramem
2. W stosownych przypadkach, jeżeli byłoby to wskazane np. z uwagi na utrzymanie się obecnego kryzysu na rynkach finansowych, Komisja może na uzasadniony wniosek Niemiec:
a)
zgodzić się na przedłużenie terminów określonych w załączniku lub
b)
w wyjątkowych przypadkach znieść, zmienić lub zastąpić jedno lub kilka warunków wymienionych w załączniku, jeśli wystąpią nadzwyczajne okoliczności.
Jeśli władze niemieckie zamierzają zwrócić się do Komisji o przedłużenie terminu, opatrzony odpowiednią argumentacją wniosek należy złożyć Komisji najpóźniej dwa miesiące przed upływem danego terminu.
Artykuł 3
W ciągu dwóch miesięcy po opublikowaniu decyzji władze niemieckie przedstawią Komisji działania, które zostały podjęte w celu zastosowania się do niniejszej decyzji.
Artykuł 4
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Federalnej Niemiec.
Niemcy przekażą niezwłocznie egzemplarz niniejszej decyzji beneficjentowi pomocy.
Sporządzono w Brukseli dnia 12 maja 2009 r.