ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 482/2008
z dnia 30 maja 2008 r.
ustanawiające system zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania do stosowania przez instytucje zapewniające służby żeglugi powietrznej oraz zmieniające załącznik II do rozporządzenia (WE) nr 2096/2005
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,
uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską,
uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 550/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 marca 2004 r. w sprawie zapewniania służb żeglugi powietrznej w jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej (rozporządzenie w sprawie zapewniania służb) (1), w szczególności jego art. 4,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 550/2004 Komisja zobowiązana jest określić i przyjąć odpowiednie przepisy dotyczące wymagań Eurocontrol w zakresie przepisów bezpieczeństwa („ESARR”), uwzględniając obowiązujące prawodawstwo wspólnotowe. ESARR 6, zatytułowany „Oprogramowanie w systemach zarządzania ruchem lotniczym”, określa zestaw prawnych wymagań w zakresie bezpieczeństwa, których celem jest wdrożenie systemu zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania.
(2)
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2096/2005 z dnia 20 grudnia 2005 r. ustanawiające wspólne wymagania dotyczące zapewniania służb żeglugi powietrznej (2) stanowi w motywie 12 ostatnie zdanie, że „odnośne przepisy ESARR 1 dotyczące nadzoru nad bezpieczeństwem w zarządzaniu ruchem lotniczym oraz ESARR 6 dotyczące oprogramowania w systemach zarządzania ruchem lotniczym powinny być zidentyfikowane i przyjęte w drodze odrębnych aktów Wspólnoty”.
(3)
Załącznik II do rozporządzenia (WE) 2096/2005 wymaga od instytucji zapewniających służby ruchu lotniczego wdrożenia systemu zarządzania bezpieczeństwem, jak również wymagań bezpieczeństwa w zakresie oceny i ograniczania ryzyka w odniesieniu do zmian. W ramach systemu zarządzania bezpieczeństwem oraz w ramach procesu oceny i ograniczania ryzyka w odniesieniu do zmian instytucje zapewniające służby ruchu lotniczego powinny określić i wdrożyć system zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania, dotyczący konkretnie kwestii związanych z oprogramowaniem.
(4)
Zasadniczym celem w zakresie bezpieczeństwa oprogramowania, jaki należy spełnić w odniesieniu do systemów funkcjonalnych obejmujących oprogramowanie, jest zapewnienie ograniczenia do akceptowalnego poziomu ryzyka związanego z wykorzystaniem oprogramowania w Europejskiej Sieci Zarządzania Ruchem Lotniczym (oprogramowanie „EATMN”).
(5)
Niniejsze rozporządzenie nie powinno obejmować operacji wojskowych i szkoleń, o których mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 549/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 marca 2004 r. ustanawiającego ramy tworzenia jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej (rozporządzenie ramowe) (3).
(6)
Dlatego załącznik II do rozporządzenia (WE) nr 2096/2005 powinien zostać odpowiednio zmieniony.
(7)
Środki przewidziane w niniejszym rozporządzeniu są zgodne z opinią Komitetu ds. Jednolitej Przestrzeni Powietrznej,
PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:
Artykuł 1
Przedmiot i zakres
1. Niniejsze rozporządzenie ustanawia wymagania dotyczące określenia i wdrożenia systemu zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania przez instytucje zapewniające służby ruchu lotniczego (ATS), podmioty zarządzające przepływem ruchu lotniczego (ATFM) oraz zarządzające przestrzenią powietrzną (ASM) dla ogólnego ruchu lotniczego, a także dostawców służb łączności, nawigacji i dozorowania (CNS).
Ustala ono i przyjmuje obowiązkowe przepisy dotyczące wymagań Eurocontrol w zakresie przepisów bezpieczeństwa - ESARR 6 - zatytułowanego „Oprogramowanie w systemach zarządzania ruchem lotniczym”, wydanego dnia 6 listopada 2003 r.
2. Niniejsze rozporządzenie stosuje się do nowego oprogramowania i do wszelkich zmian w oprogramowaniu systemów ATS, ASM, ATFM i CNS.
Niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do oprogramowania pokładowych części składowych systemów statków powietrznych ani do urządzeń kosmicznych.
Artykuł 2
Definicje
Dla celów niniejszego rozporządzenia stosuje się definicje z art. 2 rozporządzenia (WE) nr 549/2004.
Ponadto zastosowanie mają niżej wymienione definicje:
1)
„oprogramowanie” oznacza programy komputerowe i odpowiednie dane konfiguracyjne, w tym oprogramowanie istniejące, z wyłączeniem elektronicznych elementów, takich jak specjalistyczne obwody zintegrowane do aplikacji, programowalne tablice bramek lub sterowniki mocy;
2)
„dane konfiguracyjne” oznaczają dane konfigurujące ogólny system oprogramowania do celów jego poszczególnych zastosowań;
3)
„oprogramowanie istniejące” oznacza oprogramowanie, które nie zostało opracowane na potrzeby bieżącego kontraktu;
4)
„zapewnienie bezpieczeństwa” oznacza wszelkie zaplanowane i systematyczne działania konieczne dla zapewnienia odpowiedniego poziomu wiarygodności produktu, usługi, instytucji lub systemu funkcjonalnego jako gwarantujących zadowalający lub akceptowalny poziom bezpieczeństwa;
5)
„instytucja” oznacza dostawcę ATS, dostawcę CNS lub podmiot ATFM lub ASM;
6)
„system funkcjonalny” oznacza kombinację systemów, procedur i zasobów ludzkich zorganizowanych w celu pełnienia określonej funkcji w ramach ATM;
7)
„ryzyko” oznacza połączenie ogólnego prawdopodobieństwa wystąpienia lub częstotliwości występowania szkodliwego skutku wywołanego zagrożeniem oraz rozmiarów tego skutku;
8)
„zagrożenie” oznacza wszelkie sytuacje, zdarzenia i okoliczności, które mogłyby skutkować wypadkiem;
9)
„nowe oprogramowanie” oznacza oprogramowanie, które zostało zamówione lub na które zawarto wiążące kontrakty po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia;
10)
„cel w zakresie bezpieczeństwa” oznacza jakościowe lub ilościowe określenie maksymalnej częstotliwości lub prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożenia;
11)
„wymóg bezpieczeństwa” oznacza środek ograniczający ryzyko, określony przez strategię ograniczania ryzyka, dla osiągnięcia określonego celu w zakresie bezpieczeństwa, w tym wymagania organizacyjne, operacyjne, proceduralne, funkcjonalne, eksploatacyjne oraz dotyczące interoperacyjności lub wpływu na środowisko;
12)
„szybkie przejście lub zamiana urodzeń w czasie pracy” oznacza wymianę składników systemu Europejskiej Sieci Zarządzania Ruchem Lotniczym (EATMN) lub oprogramowania w trakcie działania systemu;
13)
„wymóg w zakresie bezpieczeństwa oprogramowania” oznacza opis tego, co oprogramowanie ma wygenerować przy uwzględnieniu wprowadzonych danych i ograniczeń, a jego spełnienie zapewnia bezpieczne i zgodne z potrzebami działanie oprogramowania EATMN;
14)
„oprogramowanie EATMN” oznacza oprogramowanie stosowane w systemach EATMN, o których mowa w art. 1;
15)
„zasadność wymagań” oznacza potwierdzenie poprzez badanie oraz przedstawienie obiektywnych dowodów na to, że szczególne wymagania dotyczące określonego zastosowania są zgodne z zamierzeniami;
16)
„wymagane do niezależnego osiągnięcia” oznacza, w ramach procesu weryfikacji oprogramowania, czynności weryfikacyjne przeprowadzane przez osobę lub osoby inne niż osoba lub osoby odpowiedzialne za opracowanie kontrolowanego elementu;
17)
„wadliwe działanie oprogramowania” oznacza brak możliwości poprawnego wykonania przez program żądanej funkcji;
18)
„awaria oprogramowania” oznacza brak możliwości wykonania przez program żądanej funkcji;
19)
„COTS” oznacza dostępną w sprzedaży aplikację, sprzedawaną przez sprzedawców na podstawie ogólnodostępnych katalogów, w której nie można zastosować osobistych ustawień, ani też nie można jej rozbudować;
20)
„składniki oprogramowania” oznaczają moduł oprogramowania, który może być zainstalowany lub połączony z innymi modułami w celu stworzenia aplikacji oprogramowania zgodnej z potrzebami klienta;
21)
„niezależne składniki oprogramowania” oznaczają te składniki oprogramowania, które nie przestają działać z powodu tej samej awarii, która spowodowała zagrożenie;
22)
„czas reakcji oprogramowania” oznacza czas, w jakim oprogramowanie reaguje na wprowadzone dane lub okresowo przeprowadzane operacje, i/lub działanie oprogramowania w zakresie transakcji lub wiadomości przetworzonych w jednostce czasu;
23)
„wydajność oprogramowania” oznacza zdolność oprogramowania do przetworzenia określonej liczby danych;
24)
„dokładność” oznacza wymaganą precyzję obliczeń;
25)
„stopień wykorzystania zasobów oprogramowania” oznacza ilość zasobów w ramach systemu komputerowego, które mogą być wykorzystane przez oprogramowanie aplikacji;
26)
„odporność oprogramowania” oznacza zachowanie się oprogramowania w przypadku wprowadzenia nieoczekiwanych danych, awarii sprzętu komputerowego lub awarii zasilania, zarówno w samym systemie komputerowym, jak i w podłączonych urządzeniach;
27)
„odporność na przeciążenie” oznacza zachowanie się systemu w przypadku większego niż zaplanowano dla normalnego działania systemu tempa wprowadzania danych, a zwłaszcza jego odporność na taką sytuację;
28)
„poprawna i kompletna weryfikacja oprogramowania EATMN” oznacza wszelkie wymagania w zakresie bezpieczeństwa oprogramowania, które prawidłowo wskazują, jakie warunki muszą być spełnione przez składnik oprogramowania w ramach oceny i ograniczania ryzyka, oraz że spełnienie tych wymagań jest potwierdzone na poziomie wymaganym dla bezpieczeństwa oprogramowania;
29)
„dane cyklu życia oprogramowania” oznaczają dane generowane w trakcie cyklu życia oprogramowania w celu planowania, kierowania, wyjaśniania, określania, rejestrowania lub potwierdzania czynności. Dane te umożliwiają zatwierdzanie procesów cyklu życia oprogramowania, systemu lub sprzętu oraz zmian wprowadzonych do oprogramowania, już po jego zatwierdzeniu;
30)
„cykl życia oprogramowania” oznacza:
a)
uporządkowany ogół procesów, które instytucja uznaje za wystarczający i odpowiedni do wyprodukowania oprogramowania;
b)
okres czasu rozpoczynający się od decyzji o produkcji lub zmianie oprogramowania i kończący się z chwilą wycofania oprogramowania z użytku;
31)
„wymóg bezpieczeństwa systemu” oznacza wymóg bezpieczeństwa odnoszący się do systemu funkcjonalnego.
Artykuł 3
Ogólne wymagania bezpieczeństwa
1. Jeśli instytucja zobowiązana jest do wdrożenia procesu oceny i ograniczania ryzyka zgodnie z obowiązującym prawem wspólnotowym lub krajowym, definiuje ona i wdraża system zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania, dotyczący konkretnie kwestii związanych z oprogramowaniem EATMN, włączając w to wszystkie działania operacyjne on-line, a w szczególności szybkie przejście lub zamianę urządzeń w czasie pracy.
2. Instytucja gwarantuje, co najmniej, że jej system zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania zapewnia dowody i argumenty potwierdzające, że:
a)
wymagania bezpieczeństwa oprogramowania prawidłowo określają wymagania, jakie oprogramowanie musi spełnić, zapewniając tym samym spełnienie celów i wymagań bezpieczeństwa, zgodnie z procesem oceny i ograniczania ryzyka;
b)
wszystkie wymagania bezpieczeństwa oprogramowania są możliwe do prześledzenia;
c)
wdrożenie oprogramowania nie zawiera funkcji, które niekorzystnie wpływają na bezpieczeństwo;
d)
oprogramowanie EATMN spełnia wymagania z poziomem ufności odpowiadającym stopniowi krytyczności oprogramowania;
e)
gwarancje spełnienia ogólnych wymagań bezpieczeństwa, określonych w lit. a)-d), oraz ich dowody wynikają zawsze z następujących źródeł:
(i)
znanej wersji wykonawczej oprogramowania;
(ii)
znanego zakresu danych konfiguracyjnych,
(iii)
znanego zestawu programów i ich opisów (włącznie ze specyfikacjami), użytych w produkcji aktualnej wersji oprogramowania.
3. Instytucja zapewnia krajowy organ nadzorujący, że spełnione zostały wymagania, o których mowa w ust. 2.
Artykuł 4
Wymagania dotyczące systemu zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania
Instytucja gwarantuje, co najmniej, że system zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania:
1)
jest udokumentowany, szczególnie jako część ogólnej dokumentacji dotyczącej oceny i ograniczania ryzyka;
2)
przydziela poziomy gwarantowania oprogramowania całemu oprogramowaniu operacyjnemu EATMN, zgodnie z wymogami określonymi w załączniku I;
3)
zawiera gwarancje:
a)
zasadności wymagań w zakresie bezpieczeństwa oprogramowania zgodnie z wymogami określonymi w załączniku II część A;
b)
weryfikacji oprogramowania zgodnie z wymogami określonymi w załączniku II część B;
c)
zarządzania konfiguracją oprogramowania zgodnie z wymogami określonymi w załączniku II część C;
d)
śledzenia wymagań w zakresie bezpieczeństwa oprogramowania zgodnie z wymogami określonymi w załączniku II część D;
4)
określa dokładność, z jaką mają być ustanawiane powyższe gwarancje; dokładność musi być określana dla każdego z poziomów gwarantowania oprogramowania i wzrastać wraz ze wzrostem poziomu krytyczności oprogramowania; w tym celu:
a)
dokładność zapewniania bezpieczeństwa, w zależności od poziomu gwarantowania oprogramowania, powinna być zróżnicowana pod względem:
(i)
kryteriów wymaganych do niezależnego osiągnięcia;
(ii)
kryteriów wymaganych do osiągnięcia;
(iii)
kryteriów niewymaganych;
b)
zapewnienia odpowiadające każdemu z poziomów gwarantowania oprogramowania muszą dawać dostateczną pewność, że oprogramowanie EATMN może być używane z dopuszczalnym bezpieczeństwem;
5)
wykorzystuje zwrotne informacje wynikające z doświadczeń uzyskiwanych podczas użytkowania oprogramowania EATMN, w celu potwierdzenia, że system zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania i przypisane poziomy gwarantowania są właściwe. W tym celu skutki każdej usterki oprogramowania lub jego awarii, zgłoszone zgodnie z wymaganiami dotyczącymi sprawozdawczości i oceny zdarzeń związanych z bezpieczeństwem, porównuje się ze skutkami określonymi dla danego systemu zgodnie ze schematem klasyfikacji stopnia ciężkości, o którym mowa w sekcji 4 punktu 3.2.4 załącznika II do rozporządzenia (WE) nr 2096/2005.
Artykuł 5
Wymagania dotyczące zmian w oprogramowaniu i w szczególnych rodzajach oprogramowania
1. Odnośnie do zmian w oprogramowaniu lub w szczególnych rodzajach oprogramowania, takich jak COTS, oprogramowanie istniejące lub oprogramowanie poprzednio użytkowane, w odniesieniu do których nie można stosować pewnych wymagań określonych w art. 3 ust. 2 lit. d) lub e) lub w art. 4 ust. 2, 3, 4 lub 5, instytucja czuwa, aby system zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania zapewniał, poprzez zastosowanie innych środków wybranych i uzgodnionych z krajowym organem nadzorującym, poziom ufności odpowiadający właściwemu poziomowi bezpieczeństwa oprogramowania, jeśli takowy ustalono.
Środki te muszą zapewniać odpowiedni poziom pewności co do zgodności tego oprogramowania z celami i wymogami w zakresie bezpieczeństwa, określonymi w ramach procesu oceny i ograniczania ryzyka.
2. Ocenę środków, o których mowa w ust. 1, krajowy organ nadzorujący może zlecić uznanej organizacji lub notyfikowanemu organowi.
Artykuł 6
Zmiana do rozporządzenia (WE) nr 2096/2005
W załączniku II do rozporządzenia (WE) nr 2096/2005 dodaje się sekcję w brzmieniu:
„3.2.5. Sekcja 5
System zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania
W ramach stosowania systemu zarządzania bezpieczeństwem instytucja zapewniająca służby ruchu lotniczego wdraża system zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 482/2008 z dnia 30 maja 2008 r. ustanawiającym system zapewnienia bezpieczeństwa oprogramowania do stosowania przez instytucje zapewniające służby żeglugi powietrznej oraz zmieniającym załącznik II do rozporządzenia (WE) nr 2096/2005 (4).
Artykuł 7
Wejście w życie
Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia 1 stycznia 2009 r. do nowego oprogramowania EATMN, o którym mowa w art. 1 ust. 2 akapit pierwszy.
Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia 1 lipca 2010 r. odnośnie do wszelkich zmian w oprogramowaniu systemów EATMN, o których mowa w art. 1 ust. 2 akapit pierwszy, działających na ten dzień.
Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach członkowskich.
Sporządzono w Brukseli, dnia 30 maja 2008 r.