ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (WE) NR 988/2009
z dnia 16 września 2009 r.
zmieniające rozporządzenie (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz określające treść załączników
(Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii)
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 42 i 308,
uwzględniając wniosek Komisji,
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (1),
stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 251 Traktatu (2),
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (3) przewiduje, że treść załączników II, X i XI do tego rozporządzenia ma zostać określona przed dniem rozpoczęcia jego stosowania.
(2)
Należy dostosować treść załączników I, III, IV, VI, VII, VIII i IX do rozporządzenia (WE) nr 883/2004, aby uwzględnić zarówno wymogi państw członkowskich, które przystąpiły do Unii Europejskiej po przyjęciu rozporządzenia, jak i ostatnie zmiany w pozostałych państwach członkowskich.
(3)
Art. 56 ust. 1 oraz art. 83 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 przewidują, iż przepisy szczególne dotyczące wprowadzania w życie ustawodawstw niektórych państw członkowskich mają zostać określone w załączniku XI do tego rozporządzenia. Celem załącznika XI jest uwzględnienie specyfiki różnych systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich w celu ułatwienia stosowania zasad koordynacji. Kilka państw członkowskich wystąpiło o umieszczenie w tym załączniku wpisów dotyczących stosowania ich ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego oraz dostarczyło Komisji prawnych i praktycznych wyjaśnień dotyczących ich ustawodawstwa i systemów.
(4)
Mając na uwadze konieczność racjonalizacji i uproszczenia, należy przyjąć wspólne podejście, aby zapewnić, że wpisy dotyczące różnych państw członkowskich, o podobnym charakterze lub mające ten sam cel, są co do zasady traktowane w podobny sposób.
(5)
Ponieważ rozporządzenie (WE) 883/2004 ma na celu koordynację ustawodawstw z dziedziny zabezpieczenia społecznego, za które państwa członkowskie są wyłącznie odpowiedzialne, wpisy sprzeczne z jego przeznaczeniem lub celami oraz wpisy służące wyłącznie interpretacji ustawodawstwa krajowego nie powinny zostać uwzględnione w tym rozporządzeniu.
(6)
Niektóre z przedstawionych wniosków dotyczyły kwestii wspólnych dla kilku państw członkowskich; w związku z tym do takich kwestii należy zastosować bardziej ogólne podejście, poprzez wyjaśnienie w tekście rozporządzenia (WE) nr 883/2004 lub w innych jego załącznikach, które należy zatem odpowiednio zmienić, lub poprzez umieszczenie odpowiedniego przepisu w rozporządzeniu wykonawczym, o którym mowa w art. 89 rozporządzenia (WE) nr 883/2004, a nie poprzez wprowadzenie w załączniku XI podobnych wpisów dla kilku państw członkowskich.
(7)
Art. 28 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 należy zmienić, aby sprecyzować i rozszerzyć jego zakres stosowania oraz zapewnić, że członkowie rodzin byłych pracowników przygranicznych mogą również korzystać z możliwości dalszego leczenia w kraju, w którym ubezpieczony był poprzednio zatrudniony, po jego przejściu na emeryturę, o ile państwo członkowskie, w którym pracownik przygraniczny wykonywał swoją ostatnią pracę, nie jest wymienione w załączniku III.
(8)
Należy ocenić znaczenie, częstotliwość, skalę i koszty związane z zastosowaniem ograniczenia praw do świadczeń rzeczowych dla członków rodziny pracownika przygranicznego na mocy załącznika III do rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w odniesieniu do państw członkowskich wciąż wymienionych w tym załączniku cztery lata po rozpoczęciu stosowania tego rozporządzenia.
(9)
Właściwe jest także ujmowanie niektórych specyficznych kwestii w innych załącznikach do rozporządzenia (WE) nr 883/2004, w zależności od ich przeznaczenia i treści, a nie w jego załączniku XI, w celu zapewnienia spójności między załącznikami do tego rozporządzenia.
(10)
Niektóre wpisy państw członkowskich w załączniku VI do rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 (4) są obecnie objęte niektórymi przepisami ogólnymi rozporządzenia (WE) nr 883/2004. W konsekwencji kilka wpisów w załączniku VI do rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 stało się zbędnych.
(11)
W celu ułatwienia stosowania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 przez obywateli, którzy zwracają się o udzielenie informacji lub składają wnioski do instytucji państw członkowskich, należy podać odniesienia do ustawodawstwa danych państw członkowskich także w języku oryginalnym, zawsze gdy jest to konieczne, tak aby uniknąć ryzyka błędnej interpretacji.
(12)
Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 powinno zatem zostać odpowiednio zmienione.
(13)
Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 przewiduje, że należy je stosować od dnia wejścia w życie rozporządzenia wykonawczego. Niniejsze rozporządzenie należy więc stosować, począwszy od tej samej daty,
PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:
Artykuł 1
W rozporządzeniu (WE) nr 883/2004 wprowadza się następujące zmiany:
1)
po motywie 17 dodaje się motyw w brzmieniu:
„(17a)
W przypadku gdy dana osoba zostaje objęta zakresem zastosowania ustawodawstwa państwa członkowskiego zgodnie z tytułem II niniejszego rozporządzenia, w ustawodawstwie właściwego państwa członkowskiego należy określić warunki przystąpienia do systemu oraz nabywania prawa do świadczeń, przy jednoczesnym poszanowaniu prawa wspólnotowego.”;
2)
po motywie 18 dodaje się motyw w brzmieniu:
„(18a)
Zasada stosowania jednego ustawodawstwa ma wielkie znaczenie i powinna zostać wzmocniona. Nie powinno to jednak oznaczać, że samo przyznanie świadczenia, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, obejmującego płatność składek ubezpieczeniowych lub objęcie ubezpieczeniem beneficjenta powoduje, że ustawodawstwo państwa członkowskiego, którego instytucja przyznała to świadczenie, staje się ustawodawstwem mającym zastosowanie do tej osoby.”;
3)
w art. 1 dodaje się literę w brzmieniu:
„va)
określenie »świadczenia rzeczowe« oznacza:
(i)
do celów tytułu III rozdział 1 (świadczenia z tytułu choroby, macierzyństwa i równoważne świadczenia dla ojca) - świadczenia rzeczowe przewidziane w ustawodawstwie państwa członkowskiego, które służą zapewnieniu, udostępnieniu, bezpośredniemu opłaceniu lub zwrotowi kosztów opieki medycznej oraz produktów i usług stanowiących element dodatkowy takiej opieki. Określenie to obejmuje również świadczenia rzeczowe z tytułu długotrwałej opieki;
(ii)
do celów tytułu III rozdział 2 (wypadki przy pracy i choroby zawodowe) - wszystkie świadczenia rzeczowe w zakresie wypadków przy pracy i chorób zawodowych określonych w lit. i) powyżej i przewidziane w systemach państw członkowskich w zakresie wypadków przy pracy i chorób zawodowych.”;
4)
art. 3 ust. 5 otrzymuje brzmienie:
„5. Niniejszego rozporządzenia nie stosuje się:
a)
do pomocy społecznej i medycznej; ani
b)
do świadczeń, w związku z którymi państwo członkowskie przejmuje odpowiedzialność za szkody wyrządzone osobom i zapewnia odszkodowanie, takich jak świadczenia dla ofiar wojny i działań wojennych lub ich skutków, ofiar zbrodni, zabójstw lub aktów terroryzmu, ofiar szkód spowodowanych przez funkcjonariuszy państwa członkowskiego podczas wykonywania ich obowiązków lub dla osób, które znalazły się w niekorzystnej sytuacji ze względów politycznych lub religijnych lub też ze względu na pochodzenie.”;
5)
art. 14 ust. 4 otrzymuje brzmienie:
„4. W przypadku gdy ustawodawstwo państwa członkowskiego uzależnia przyjęcie do ubezpieczenia dobrowolnego lub fakultatywnego kontynuowanego od zamieszkania w tym państwie lub od wykonywania wcześniej pracy najemnej albo pracy na własny rachunek, art. 5 lit. b) stosuje się tylko do osób, które podlegały, na jakimś wcześniejszym etapie, ustawodawstwu tego państwa członkowskiego na podstawie pracy najemnej lub pracy na własny rachunek.”;
6)
w art. 15 określenie „personel pomocniczy” zastępuje się określeniem „personel kontraktowy”;
7)
art. 18 ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„2. Członkowie rodziny pracownika przygranicznego są uprawnieni do świadczeń rzeczowych w czasie ich pobytu we właściwym państwie członkowskim.
Jednakże w przypadku gdy właściwe państwo członkowskie jest wymienione w załączniku III, członkowie rodziny pracownika przygranicznego, zamieszkujący w tym samym państwie członkowskim co pracownik przygraniczny, są uprawnieni do świadczeń rzeczowych we właściwym państwie członkowskim wyłącznie zgodnie z warunkami określonymi w art. 19 ust. 1.”;
8)
art. 28 ust. 1 otrzymuje brzmienie:
„1. Pracownik przygraniczny, który przeszedł na emeryturę lub rentę inwalidzką, jest uprawniony w przypadku choroby do dalszego uzyskiwania świadczeń rzeczowych w państwie członkowskim, w którym ostatnio wykonywał pracę najemną lub pracę na własny rachunek, w zakresie, w jakim jest to kontynuacja opieki, która została rozpoczęta w tym państwie członkowskim. Określenie »kontynuacja opieki« oznacza dalsze badanie, diagnozowanie i leczenie choroby przez cały okres jej trwania.
Akapit pierwszy stosuje się odpowiednio do członków rodziny byłego pracownika przygranicznego, o ile państwo członkowskie, w którym pracownik przygraniczny wykonywał swoją ostatnią pracę, nie jest wymienione w załączniku III.”;
9)
art. 36 ust. 1 otrzymuje brzmienie:
„1. Bez uszczerbku dla jakichkolwiek bardziej korzystnych przepisów ust. 2 i 2a niniejszego artykułu, przepisy art. 17, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 1 i art. 20 ust. 1 mają także zastosowanie do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.”;
10)
w art. 36 dodaje się ustęp w brzmieniu:
„2a. Instytucja właściwa nie może odmówić wydania zezwolenia przewidzianego w art. 20 ust. 1 osobie zatrudnionej lub pracującej na własny rachunek, które uległy wypadkowi przy pracy lub zapadły na chorobę zawodową, a które mają prawo do świadczeń udzielanych na rachunek tej instytucji, jeżeli nie mogą one otrzymać leczenia odpowiedniego do ich stanu w państwie członkowskim, w którym osoba ma miejsca zamieszkania, w terminie uzasadnionym z medycznego punktu widzenia, z uwzględnieniem jej aktualnego stanu zdrowia i prawdopodobnego przebiegu choroby.”;
11)
art. 51 ust. 3 otrzymuje brzmienie:
„3. W przypadkach, w których ustawodawstwo lub szczególny system państwa członkowskiego uzależnia nabycie, zachowanie lub odzyskanie prawa do świadczeń od tego czy zainteresowany był ubezpieczony w czasie realizacji ryzyka, warunek ten uważa się za spełniony, jeżeli zainteresowany był wcześniej ubezpieczony na podstawie ustawodawstwa lub szczególnego systemu tego państwa członkowskiego, a w chwili realizacji ryzyka jest ubezpieczony od tego samego ryzyka na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego lub - jeżeli nie jest - należy mu się świadczenie z tytułu tego samego ryzyka na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego. Ostatni z warunków uważa się jednakże za spełniony w przypadkach, o których mowa w art. 57.”;
12)
art. 52 ust. 4 otrzymuje brzmienie:
„4. W przypadkach, w których wyliczanie zgodnie z ust. 1 lit. a) w jednym państwie członkowskim nieodmiennie wiąże się z tym, że świadczenie niezależne jest równe lub wyższe od świadczenia proporcjonalnego ustalonego zgodnie z ust. 1 lit. b), instytucja właściwa odstępuje od ustalania proporcjonalnego, pod warunkiem że:
(i)
przypadek taki jest określony w załączniku VIII część 1;
(ii)
nie ma zastosowania żadne ustawodawstwo zawierające przepisy wykluczające kumulację świadczeń, o których mowa w art. 54 i 55, chyba że spełnione są warunki określone w art. 55 ust. 2; oraz
(iii)
w szczególnych okolicznościach danego przypadku art. 57 nie ma zastosowania do okresów ukończonych na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego.”;
13)
w art. 52 dodaje się ustęp w brzmieniu:
„5. Niezależnie od przepisów ust. 1, 2 oraz 3, ustalanie proporcjonalne nie ma zastosowania do systemów, które zapewniają świadczenia, w odniesieniu do których okresy czasu nie mają znaczenia dla ich ustalania - o ile systemy te wymienione są w załączniku VIII część 2. W takich przypadkach zainteresowany jest uprawniony do świadczenia, którego wysokość ustalana jest zgodnie z ustawodawstwem danego państwa członkowskiego.”;
14)
w art. 56 ust. 1 lit. c) przed wyrazami „zgodnie z procedurami określonymi w załączniku XI” dodaje się wyrazy „w przypadkach, w których jest to niezbędne”;
15)
w art. 56 ust. 1 dodaje się literę w brzmieniu:
„d)
W przypadku gdy lit. c) nie ma zastosowania, ponieważ ustawodawstwo państwa członkowskiego stanowi, że świadczenie ma być wyliczane na podstawie elementów innych niż okresy ubezpieczenia lub zamieszkania, które nie są związane z czasem, instytucja właściwa bierze pod uwagę - w odniesieniu do każdego z okresów ubezpieczenia lub zamieszkania ukończonych na podstawie ustawodawstwa jakiegokolwiek innego państwa członkowskiego - kwotę zgromadzonego kapitału, kapitału uznawanego za zgromadzony lub jakikolwiek inny element służący do wyliczania zgodnie ze stosowanym przez nią ustawodawstwem, podzielone przez jednostki okresów odpowiadające im w danym systemie emerytalno-rentowym.”;
16)
w art. 57 dodaje się ust. 4 w brzmieniu:
„4. Niniejszy artykuł nie ma zastosowania do systemów wymienionych w załączniku VIII część 2.”;
17)
w art. 62 ust. 3 określenie „pracownicy przygraniczni” zostaje zastąpione określeniem „bezrobotni”;
18)
po art. 68 dodaje się artykuł w brzmieniu:
„Artykuł 68a
Udzielanie świadczeń
W przypadku gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny, właściwa instytucja wywiązuje się ze swoich prawnych obowiązków poprzez udzielenie tych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem agencji instytucji w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, lub instytucji wyznaczonej lub organu powołanego w tym celu przez właściwą władzę w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania.”;
19)
w art. 87 wprowadza się następujące zmiany:
a)
ust. 8 otrzymuje brzmienie:
„8. Jeżeli w wyniku zastosowania przepisów niniejszego rozporządzenia osoba podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego innego niż państwo określone zgodnie z przepisami tytułu II rozporządzenia (EWG) nr 1408/71, to ustawodawstwo to ma zastosowanie tak długo, jak długo dana sytuacja pozostaje niezmieniona, w każdym przypadku zaś nie dłużej niż przez okres 10 lat od dnia rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia, o ile zainteresowany nie przedłoży wniosku o podleganie ustawodawstwu mającemu zastosowanie na mocy przepisów niniejszego rozporządzenia. Wniosek taki składa się w terminie trzech miesięcy od dnia rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia do instytucji właściwej państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie na mocy niniejszego rozporządzenia, jeżeli zainteresowany ma podlegać ustawodawstwu tego państwa członkowskiego od dnia rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia. Jeżeli wniosek jest złożony po upływie wskazanego terminu, zmiana mającego zastosowanie ustawodawstwa następuje pierwszego dnia następnego miesiąca.”;
b)
dodaje się ustępy w brzmieniu:
„10a. Wpisy w załączniku III dotyczące Estonii, Hiszpanii, Włoch, Litwy, Węgier i Niderlandów tracą moc cztery lata po dniu rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia.
10b. Wykaz zawarty w załączniku III zostaje poddany przeglądowi nie później niż dnia 31 października 2014 r. na podstawie sprawozdania Komisji Administracyjnej. Sprawozdanie to będzie zawierało ocenę skutków w odniesieniu do znaczenia, częstotliwości, skali i kosztów, zarówno w wartościach bezwzględnych, jak i względnych, stosowania przepisów załącznika III. Sprawozdanie to obejmie również możliwe skutki uchylenia tych przepisów dla państw członkowskich wciąż wymienionych w tym załączniku po dacie, o której mowa w ust. 10a. W świetle tego sprawozdania Komisja podejmuje decyzję w sprawie przedłożenia wniosku dotyczącego przeglądu wykazu, co do zasady w celu jego uchylenia, chyba że w sprawozdaniu Komisji Administracyjnej podane będą ważne argumenty, aby tego nie robić.”;
20)
w załącznikach wprowadza się zmiany zgodnie z załącznikiem do niniejszego rozporządzenia.
Artykuł 2
Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia wejścia w życie rozporządzenia wykonawczego, o którym mowa w art. 89 rozporządzenia (WE) nr 883/2004.
Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.
Sporządzono w Strasburgu dnia 16 września 2009 r.