Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 98/31/We
z dnia 22 czerwca 1998 r.
zmieniająca dyrektywę Rady 93/6/EWG w sprawie adekwatności kapitałowej przedsiębiorstw inwestycyjnych i instytucji kredytowych
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 57 ust. 2 zdanie pierwsze i trzecie,
uwzględniając wniosek Komisji [1],
uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Społecznego [2],
uwzględniając opinię Europejskiego Instytutu Walutowego [3],
stanowiąc zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 189b Traktatu [4],
a także mając na uwadze, co następuje:
(1) Ryzyko wiążące się z obrotem towarowym i towarowymi instrumentami pochodnymi podlega obecnie dyrektywie Rady 89/647/EWG z dnia 18 grudnia 1989 r. w sprawie wskaźnika wypłacalności instytucji kredytowych [5]; ryzyko rynkowe wiążące się z tymi pozycjami nie zostało ujęte w dyrektywie 89/647/EWG w precyzyjny sposób; konieczne jest rozszerzenie pojęcia "portfela handlowego" na pozycje w towarach i pozycje w towarowych instrumentach pochodnych, które są utrzymywane w celach obrotu handlowego i obciążone głównie ryzykiem rynkowym; instytucje są zobowiązane przestrzegać niniejszej dyrektywy w odniesieniu do zabezpieczenia się przed ryzykiem cen towarów, które występuje w całej prowadzonej przez nie działalności; popełnianie poważnych oszustw przez niektóre osoby zajmujące się obrotem towarowymi instrumentami pochodnymi powoduje rosnące zaniepokojenie Wspólnoty i stanowi zagrożenie dla wizerunku i rzetelności działalności związanej z obrotem instrumentami pochodnymi; pożądane jest, by Komisja rozważyła opracowanie odpowiedniej metodologii ostrożnościowej, aby zapobiec tym przestępczym praktykom w przyszłości.
(2) Dyrektywa Rady 93/6/EWG z dnia 15 marca 1993 r. w sprawie adekwatności kapitałowej przedsiębiorstw inwestycyjnych i instytucji kredytowych [6] określa znormalizowaną metodę ustalania wymogów kapitałowych z tytułu ryzyka rynkowego, na jaki narażone są przedsiębiorstwa inwestycyjne i instytucje kredytowe; instytucje opracowały własne systemy zarządzania ryzykiem (modele wewnętrzne), służące bardziej precyzyjnemu pomiarowi, niż umożliwia to metoda znormalizowana, ryzyka rynkowego, na jaki narażone są przedsiębiorstwa inwestycyjne i instytucje kredytowe; należy zachęcać do stosowania bardziej precyzyjnych metod pomiaru ryzyka.
(3) Stosowanie takich wewnętrznych modeli w celu ustalania wymogów kapitałowych wymaga rygorystycznych mechanizmów kontroli wewnętrznej i powinno podlegać uznaniu i nadzorowi ze strony właściwych władz; zapewnienie ciągłej wiarygodności wyników wyliczeń opartych o wewnętrzny model wymaga sprawdzenia za pomocą procedury weryfikacji ex post.
(4) Stosowne jest, by właściwe władze mogły zezwalać na stosowanie wymogów równych depozytowi zabezpieczającemu dla kontraktów terminowych i opcji będących przedmiotem obrotu giełdowego, a także przejściowo dla tego samego rodzaju instrumentów pochodnych rozliczanych na rynku kasowym, jako substytutów wymogu kapitałowego wyliczonego dla takich instrumentów zgodnie z niniejszą dyrektywą, pod warunkiem, że nie będzie to prowadziło do wymogu kapitałowego, który byłby niższy od wymogu kapitałowego wyliczonego zgodnie z innymi metodami zalecanymi w niniejszej dyrektywie; stosowanie tej zasady nie wymaga, by instytucja dokonywała ciągłej weryfikacji równoważności wymogów równych depozytowi zabezpieczającemu i wymogów kapitałowych ustalonych zgodnie z innymi metodami zalecanymi w niniejszej dyrektywie.
(5) Zasady przyjęte na wyższym poziomie międzynarodowym mogą, w celu zachęcenia do stosowania bardziej skomplikowanych metod zarządzania ryzykiem opartych na modelach wewnętrznych, prowadzić do niższych wymogów kapitałowych dla instytucji kredytowych z państw trzecich; te instytucje kredytowe konkurują z przedsiębiorstwami inwestycyjnymi i instytucjami kredytowymi zarejestrowanymi w Państwach Członkowskich; podobnych bodźców do opracowywania i stosowania modeli wewnętrznych może dostarczyć przedsiębiorstwom inwestycyjnym i instytucjom kredytowym zarejestrowanym w Państwach Członkowskich jedynie poprawka do dyrektywy 93/6/EWG.
(6) W celu ustalania wymogów kapitałowych z tytułu ryzyka rynkowego, pozycje w złocie i instrumentach pochodnych opartych na złocie powinny być traktowane w sposób podobny do pozycji walutowych.
(7) Emisja długu podporządkowanego nie powinna automatycznie wyłączać kapitału akcyjnego emitenta z portfela kwalifikującego się do 2 % wagi szczególnego ryzyka zgodnie z załącznikiem I pkt 33 do dyrektywy 93/6/EWG.
(8) Niniejsza dyrektywa jest zgodna z pracami międzynarodowego forum instytucji nadzoru bankowego w zakresie nadzorczego traktowania ryzyka rynkowego i pozycji w towarach oraz towarowych instrumentach pochodnych.
(9) W celu zapewnienia harmonijnego stosowania niniejszej dyrektywy konieczne jest zapewnienie możliwości stosowania przejściowego systemu regulacyjnego w zakresie kapitału przedsiębiorstw inwestycyjnych i instytucji kredytowych prowadzących znaczącą działalność w zakresie towarów, które posiadają zdywersyfikowany portfel towarów i nie są jeszcze w stanie stosować modeli w celu ustalania wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka cen towarów.
(10) Niniejsza dyrektywa jest najbardziej odpowiednim środkiem realizacji pożądanych celów i nie wykracza poza to, co jest konieczne do ich osiągnięcia,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
Artykuł 1
W dyrektywie 93/6/EWG wprowadza się następujące zmiany:
1. Artykuł 2 otrzymuje brzmienie:
a) ustęp 6 lit. a), a także część wstępna i podpunkty i) i ii) ust. 6 lit. b) otrzymują brzmienie:
"a) pozycje otwierane na własny rachunek w instrumentach finansowych, towarach i towarowych instrumentach pochodnych przeznaczonych do odsprzedaży i/lub nabywane przez instytucję z zamiarem uzyskania krótkoterminowych korzyści płynących z rzeczywistych i/lub oczekiwanych różnic między ceną nabycia a ceną sprzedaży, bądź też z innych zmian cen lub stóp procentowych, jak również pozycje w instrumentach finansowych, towarach i towarowych instrumentach pochodnych powstałe w wyniku usług brokerskich z dopasowaniem kwot kapitałowych oraz pozycje otwierane w celu zabezpieczenia innych składników portfela handlowego;
b) zaangażowania wynikające z transakcji nierozliczonych, z dostaw instrumentów do rozliczenia w późniejszym terminie i z pozagiełdowych instrumentów pochodnych, określonych w załączniku II ust. 1-3, i 5, zaangażowania wynikające z umów z udzielonym przyrzeczeniem odkupu i z udzielania pożyczek papierów wartościowych i towarów, gdy transakcje te, określone w załączniku II ust. 4, odnoszą się do papierów lub towarów zaliczonych do portfela handlowego według definicji podanej w lit. a), oraz zaangażowania wynikające z umów z otrzymanym przyrzeczeniem odkupu i z zaciągania pożyczek papierów wartościowych i towarów opisanych w tym samym ustępie, pod warunkiem uzyskania zgody właściwych władz, o ile wszystkie te transakcje spełniają warunki określone poniżej bądź to w podpunktach i), ii), iii) i v), bądź też w iv) i v):
i) zaangażowania podlegają codziennej wycenie według bieżącej wartości rynkowej zgodnie z procedurą ustanowioną w załączniku II;
ii) wartość zabezpieczenia jest korygowana celem uwzględnienia istotnych zmian wartości papierów wartościowych lub towarów będących przedmiotem danej umowy albo transakcji, zgodnie z zasadą uznaną za dopuszczalną przez właściwe władze";
b) punkty 15 i 16 otrzymuje brzmienie:
"15. "gwarancja subskrypcyjna"; oznacza papier wartościowy dający posiadaczowi prawo do nabycia instrumentu bazowego po ustalonej cenie w terminie do daty wygaśnięcia gwarancji lub w dniu wygaśnięcia gwarancji. Rozliczenie gwarancji subskrypcyjnej może nastąpić bądź przez dostawę instrumentu bazowego, bądź przez płatność gotówkową.
16. "finansowanie zapasów"; oznacza pozycje, w których fizyczny zapas został sprzedany w terminie przyszłym, a koszt sfinansowania został zablokowany do daty sprzedaży w terminie przyszłym";
c) punkt 17 akapit pierwszy otrzymuje brzmienie:
"17. "umowa z udzielonym przyrzeczeniem odkupu"; i umowa z otrzymanym przyrzeczeniem odkupu oznaczają jakąkolwiek umowę, zgodnie z którą instytucja lub jej kontrahent przekazuje drugiej stronie papiery wartościowe lub towary albo gwarantowane prawa odnośnie do tytułu do tych papierów lub towarów, gdy gwarancji takiej udzieliła uznana giełda posiadająca prawo do tych papierów lub towarów, przy czym umowa nie zezwala instytucji na jednoczesne przekazanie ani zastawienie danego papieru wartościowego lub towaru na rzecz więcej niż jednego kontrahenta, a warunkiem transakcji jest zobowiązanie odkupu tych papierów (albo zastępczych papierów wartościowych lub towarów o tych samych cechach) po określonej cenie w ustalonym terminie przyszłym, bądź też w terminie, który ustali strona przekazująca; dla instytucji sprzedającej papiery wartościowe lub towary transakcja ta stanowi umowę z udzielonym przyrzeczeniem odkupu, natomiast dla instytucji kupującej papiery lub towary stanowi ona umowę z otrzymanym przyrzeczeniem odkupu";
d) punkt 18 otrzymuje brzmienie:
"18. "udzielanie pożyczek papierów wartościowych lub towarów" i "zaciąganie pożyczek papierów wartościowych lub towarów" oznaczają jakiekolwiek transakcje, w których instytucja lub jej kontrahent przekazuje drugiej stronie papiery wartościowe lub towary, otrzymując odpowiednie zabezpieczenie, a warunkiem transakcji jest zobowiązanie drugiej strony do zwrotu papierów lub towarów odpowiadających papierom lub towarom otrzymanym, w danym terminie przyszłym lub na żądanie strony przekazującej; dla instytucji przekazującej papiery wartościowe lub towary transakcja taka stanowi transakcję udzielenia pożyczki papierów wartościowych lub towarów, natomiast dla instytucji otrzymującej papiery lub towary stanowi transakcję zaciągnięcia pożyczki papierów wartościowych lub towarów.
Zaciągnięcie pożyczki papierów wartościowych lub towarów traktowane będzie jako transakcja zawarta między stronami profesjonalnymi, gdy kontrahent jest objęty koordynacją środków ostrożnościowych na poziomie Wspólnoty lub jest instytucją kredytową strefy A w rozumieniu definicji zawartej w dyrektywie 89/647/EWG, bądź uznanym przedsiębiorstwem inwestycyjnym z państwa trzeciego, a także wówczas, gdy transakcja została zawarta z uznaną izbą rozliczeniową lub giełdą."
2. W art. 4 ust. 1, punkty i) i ii) akapit pierwszy otrzymują brzmienie:
"i) wymogi kapitałowe z tytułu działalności zaliczonej do portfela handlowego, obliczone zgodnie z załącznikiem I, II, i VI, a także jeśli właściwe zgodnie z załącznikiem VIII;
ii) wymogi kapitałowe z tytułu całej działalności prowadzonej przez instytucję, obliczone zgodnie z załącznikiem III i VII, a także jeśli właściwe zgodnie z załącznikiem VIII"
3. W art. 5 ust. 2 otrzymuje brzmienie:
"2. "Niezależnie od przepisu ust. 1, te instytucje, które wyliczają wymogi kapitałowe z tytułu działalności zaliczonej do portfela handlowego zgodnie z załącznikiem I i II, a także jeśli to właściwe zgodnie z załącznikiem VIII, mają obowiązek nadzorowania i kontroli koncentracji wysokiego ryzyka zgodnie z dyrektywą 92/121/EWG, jednak przy zastosowaniu modyfikacji określonych w załączniku VI do niniejszej dyrektywy"."
4. W art. 7 ust. 10 oraz część wstępna art. 7 ust. 11 otrzymują brzmienie:
"10. Gdy właściwe władze nie korzystają z możliwości odstąpienia od wymogów przewidzianych w ust. 7 i 9, to mogą do celów obliczenia w ujęciu skonsolidowanym wymogów kapitałowych określonych w załączniku I i VIII oraz ryzyka wobec klientów określonych w załączniku VI - zezwolić na saldowanie pozycji netto w portfelu handlowym jednej instytucji z pozycjami netto w portfelu handlowym drugiej instytucji zgodnie z zasadami określonymi w załączniku I, VI i VIII.
Ponadto władze te mogą zezwolić na saldowanie pozycji walutowych jednej instytucji z pozycjami walutowymi drugiej instytucji zgodnie z zasadami określonymi w załączniku III i/lub załącznik VIII. Władze te mogą także zezwolić na saldowanie pozycji w towarach jednej instytucji z pozycjami w towarach drugiej instytucji zgodnie z zasadami określonymi w załączniku VII i/lub załącznik VIII.
11. Właściwe władze mogą także zezwolić na odpowiednie saldowanie pozycji portfela handlowego, pozycji walutowych i pozycji w towarach podmiotów umiejscowionych w państwach trzecich, o ile spełnione są równocześnie następujące warunki:".
5. W art. 8 ust. 5 otrzymuje brzmienie:
"5. Właściwe władze nałożą na instytucje obowiązek bezzwłocznego zgłoszenia każdego przypadku niewykonania zobowiązań przez kontrahenta, z którym zawarły umowę z udzielonym lub otrzymanym przyrzeczeniem odkupu bądź przeprowadziły transakcję udzielenia lub zaciągnięcia pożyczki papierów wartościowych lub towarów. Komisja przedstawi Radzie sprawozdanie na temat takich przypadków oraz wnioski płynące z tych przypadków dla sposobu traktowania takich umów i transakcji w niniejszej dyrektywie najpóźniej przed upływem trzech lat od daty, określonej w art. 12. Sprawozdanie takie będzie także omawiało sposoby spełniania przez instytucje tych spośród warunków określonych w art. 2 ust. 6 lit. b) podpunktów i)-v), które się do nich stosują, w szczególności warunku określonego w podpunkcie v). Ponadto, sprawozdanie będzie przedstawiało szczegóły dotyczące wszelkich zmian proporcji między skalą tradycyjnej działalności kredytowej instytucji, a skalą działalności kredytowej prowadzonej za pomocą umów z otrzymanym przyrzeczeniem odkupu oraz transakcji zaciągnięcia pożyczki papierów wartościowych lub towarów. Komisja przedstawi odpowiednie propozycje w tym zakresie, jeśli na podstawie tego sprawozdania oraz innych informacji dojdzie do wniosku, że w celu zapobiegania nadużyciom niezbędne jest podjęcie dalszych środków bezpieczeństwa."
6. Dodaje się artykuł w brzmieniu:
"Artykuł 11a
Do dnia 31 grudnia 2006 r. Państwa Członkowskie mogą zezwolić zarejestrowanym w nich instytucjom na stosowanie minimalnych stóp narzutu, stóp przeniesienia i stóp rzeczywistych określonych w poniższej tabeli zamiast stóp określonych w załączniku VII ust. 13, 14, 17 i 18 pod warunkiem, że instytucje w opinii swych właściwych władz:
i) prowadzą znaczącą działalność w zakresie obrotu towarowego;
ii) posiadają zdywersyfikowany portfel towarów; oraz
iii) nie są jeszcze w stanie stosować modeli wewnętrznych do celów ustalania wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka cen towarów zgodnie z załącznikiem VIII.
Tabela
| Metale szlachetne (z wyjątkiem złota) | Metale podstawowe | Produkty rolne (towary inne niż metale) | Inne, w tym produkty energetyczne |
Stopa narzutu (%) | 1,0 | 1,2 | 1,5 | 1,5 |
Stopa przeniesienia (%) | 0,3 | 0,5 | 0,6 | 0,6 |
Stopa rzeczywista (%) | 8 | 10 | 12 | 15 |
Państwa Członkowskie poinformują Komisję o zakresie, w jakim korzystają z niniejszego artykułu".
7. W załączniku I, II, III i V wprowadza się zmiany, a dodaje się załącznik VII i VIII, zgodnie z Załącznikiem do niniejszej dyrektywy.
Artykuł 2
1. Państwa Członkowskie przyjmą i opublikują, w terminie 24 miesięcy od wejścia w życie, ustawy, rozporządzenia i przepisy administracyjne konieczne do wdrożenia niniejszej dyrektywy i niezwłocznie powiadomią o tym Komisję.
Środki te, po przyjęciu przez Państwa Członkowskie, będą zawierać odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie to powinno towarzyszyć ich oficjalnej publikacji. Metody dokonywania takiego odniesienia określane są przez Państwa Członkowskie.
2. Państwa Członkowskie przekażą Komisji tekst głównych przepisów prawa krajowego, które przyjmą w zakresie regulowanym przez niniejszą dyrektywę.
Artykuł 3
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie z dniem jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich.
Artykuł 4
Niniejsza dyrektywa skierowana jest do Państw Członkowskich.
Sporządzono w Luksemburgu, dnia 22 czerwca 1998 r.