DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 2009/104/WE
z dnia 16 września 2009 r.
dotycząca minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny użytkowania sprzętu roboczego przez pracowników podczas pracy (druga dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG)
(wersja ujednolicona)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 137 ust. 2,
uwzględniając wniosek Komisji,
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (1),
po konsultacji z Komitetem Regionów,
stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 251 Traktatu (2),
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Dyrektywa Rady 89/655/EWG z dnia 30 listopada 1989 r. dotycząca minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny użytkowania sprzętu roboczego przez pracowników podczas pracy (druga dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. l dyrektywy 89/391/EWG) (3) została kilkakrotnie znacząco zmieniona (4). W celu zapewnienia jej jasności i zrozumiałości należy tę dyrektywę ujednolicić.
(2)
Niniejsza dyrektywa jest dyrektywą szczegółową w rozumieniu art. 16 ust. l dyrektywy Rady 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (5). W związku z tym przepisy dyrektywy 89/391/EWG mają pełne zastosowanie w zakresie użytkowania sprzętu roboczego przez pracowników w miejscu pracy, bez uszczerbku dla zawartych w niniejszej dyrektywie przepisów bardziej rygorystycznych lub szczegółowych.
(3)
Artykuł 137 ust. 2 Traktatu stanowi, iż Rada może przyjąć, w drodze dyrektyw, minimalne wymagania mające na celu polepszanie w szczególności środowiska pracy, w celu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników.
(4)
Na mocy tego artykułu dyrektywy te unikają nakładania administracyjnych, finansowych i prawnych ograniczeń, które utrudniałyby tworzenie i rozwijanie małych i średnich przedsiębiorstw.
(5)
Przepisy przyjęte na mocy art. 137 ust. 2 Traktatu nie stanowią przeszkody dla jakiegokolwiek państwa członkowskiego w utrzymaniu ani w wprowadzeniu bardziej surowych środków ochrony warunków pracy zgodnych z Traktatem.
(6)
Zgodność z minimalnymi wymaganiami przewidzianymi dla zagwarantowania lepszych standardów bezpieczeństwa i zdrowia przy użytkowaniu sprzętu roboczego jest niezbędna dla zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników.
(7)
Poprawa bezpieczeństwa, higieny i ochrony zdrowia w miejscu pracy stanowi cel, który nie powinien być podporządkowany wyłącznie względom ekonomicznym.
(8)
Praca na wysokości może narazić pracowników na szczególnie wysokie ryzyko dla ich zdrowia i bezpieczeństwa, w szczególności na upadek z wysokości i inne poważne wypadki przy pracy, które stanowią dużą część wszystkich wypadków, szczególnie śmiertelnych.
(9)
Niniejsza dyrektywa ustanawia praktyczny aspekt realizacji wymiaru społecznego rynku wewnętrznego.
(10)
Stosownie do dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (6) państwa członkowskie mają obowiązek notyfikować Komisji wszelkie projekty przepisów technicznych dotyczących maszyn, wyposażenia i instalacji.
(11)
Niniejsza dyrektywa jest najbardziej właściwym środkiem dla osiągnięcia zamierzonych celów i nie wykracza poza to, co jest do ich osiągnięcia niezbędne.
(12)
Niniejsza dyrektywa nie powinna naruszać zobowiązań państw członkowskich odnoszących się do terminów transpozycji do prawa krajowego dyrektyw określonych w załączniku III część B,
PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
ROZDZIAŁ I
PRZEPISY OGÓLNE
Artykuł 1
Przedmiot
1. Niniejsza dyrektywa jest drugą szczegółową dyrektywą w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG, określa minimalne wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia przy użytkowaniu sprzętu roboczego przez pracowników podczas pracy, w rozumieniu art. 2.
2. Przepisy dyrektywy 89/391/EWG mają w pełni zastosowanie do całego zakresu określonego w ust. 1, bez uszczerbku dla bardziej rygorystycznych lub szczegółowych przepisów zawartych w niniejszej dyrektywie.
Artykuł 2
Definicje
Na użytek niniejszej dyrektywy użyte pojęcia oznaczają:
a) „sprzęt roboczy”- wszelkie maszyny, urządzenia, narzędzia lub instalacje użytkowane podczas pracy;
b) „użytkowanie sprzętu roboczego”- wszelką działalność z użyciem sprzętu roboczego, taką jak rozruch lub zatrzymanie sprzętu, posługiwanie się nim, transportowanie, naprawianie, modernizacja, modyfikacja, konserwacja i obsługa - obejmująca szczególnie jego czyszczenie;
c) „strefa niebezpieczna”- wszelką strefę wewnątrz lub wokół sprzętu roboczego, w której pracownik jest narażony na zagrożenie bezpieczeństwa lub zdrowia;
d) „pracownik narażony”- każdego pracownika znajdującego się całkowicie lub częściowo w strefie niebezpiecznej;
e) „operator”- pracownika lub pracowników, których zadaniem jest użytkowanie sprzętu roboczego.
ROZDZIAŁ II
OBOWIĄZKI PRACODAWCÓW
Artykuł 3
Przepisy ogólne
1. Pracodawca podejmuje konieczne środki zapewniające, aby sprzęt roboczy udostępniany pracownikom w przedsiębiorstwie lub zakładzie był właściwy do wykonania pracy lub był odpowiednio przystosowany do tego celu i mógł być użytkowany przez pracowników bez szkody dla ich bezpieczeństwa i zdrowia.
Przy wyborze sprzętu roboczego, który ma być użyty, pracodawca zwraca uwagę na specyficzne warunki pracy, jej charakter oraz na zagrożenia bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, jakie występują w przedsiębiorstwie lub zakładzie, szczególnie na stanowiskach pracy, lub na wszelkie dodatkowe zagrożenia wynikające z użytkowania tego sprzętu roboczego.
2. W przypadku gdy nie ma możliwości zapewnienia, aby sprzęt roboczy mógł być użytkowany przez pracowników bez ryzyka dla ich bezpieczeństwa lub narażenia zdrowia, pracodawca podejmuje odpowiednie środki w celu zminimalizowania ryzyka.
Artykuł 4
Przepisy dotyczące sprzętu roboczego
1. Bez uszczerbku dla art. 3, pracodawca posiada lub używa:
a)
sprzęt roboczy, który, jeżeli został dostarczony pracownikom w przedsiębiorstwie lub zakładzie po raz pierwszy po dniu 31 grudnia 1992 r., spełnia:
(i)
przepisy wszelkich mających zastosowanie odpowiednich dyrektyw Wspólnoty;
(ii)
minimalne wymagania określone w załączniku I w takim zakresie, w jakim nie mają zastosowania żadne inne dyrektywy Wspólnoty lub też mają zastosowanie tylko częściowo;
b)
sprzęt roboczy, który, jeżeli został dostarczony pracownikom w przedsiębiorstwie lub zakładzie do dnia 31 grudnia 1992 r., musi spełniać minimalne wymagania określone w załączniku I, nie później niż cztery lata po tej dacie;
c)
bez uszczerbku dla lit. a) ppkt (i) oraz w drodze odstępstwa od lit. a) ppkt (ii) oraz lit. b) szczególny sprzęt roboczy podlegający wymaganiom załącznika I pkt 3, jeżeli już został dostarczony pracownikom w przedsiębiorstwie lub zakładzie do dnia 5 grudnia 1998 r., musi spełniać minimalne wymagania ustalone w załączniku I, nie później niż cztery lata po tej dacie.
2. Pracodawca podejmuje konieczne środki umożliwiające, poprzez odpowiednią konserwację, utrzymanie sprzętu roboczego w ciągu całego czasu pracy w stanie zgodnym odpowiednio z ust. 1 lit. a) lub b).
3. Państwa członkowskie po konsultacji z partnerami społecznymi oraz należycie uwzględniając krajowe ustawodawstwo lub praktyki, ustalają procedury, według których można osiągnąć poziom bezpieczeństwa odpowiadający celom wskazanym w załączniku II.
Artykuł 5
Kontrola sprzętu roboczego
1. Pracodawca zapewnia, aby w przypadkach, gdy bezpieczeństwo sprzętu roboczego uzależnione jest od warunków jego instalowania, poddany był on wstępnej kontroli (po zainstalowaniu i przed pierwszym wprowadzeniem do użytku) oraz kontroli po przeprowadzeniu montażu na nowym miejscu lub w nowej lokalizacji przez właściwe osoby, w rozumieniu ustawodawstwa lub praktyk krajowych, celem zagwarantowania, że sprzęt został prawidłowo zainstalowany i działa we właściwy sposób.
2. W celu utrzymania warunków ochrony zdrowia i bezpieczeństwa oraz dla wykrycia i usunięcia we właściwym czasie usterek mogących prowadzić do niebezpiecznych sytuacji pracodawca zapewnia, aby sprzęt roboczy narażony na działania powodujące takie usterki podlegał:
a)
okresowym kontrolom oraz, w miarę potrzeby, badaniom wykonanym przez właściwe osoby, w rozumieniu ustawodawstwa krajowego lub praktyk krajowych;
b)
specjalnym kontrolom przeprowadzanym przez właściwe osoby, w rozumieniu ustawodawstwa krajowego lub praktyk krajowych, za każdym razem, gdy zaszły wyjątkowe okoliczności, które mogą narażać bezpieczeństwo sprzętu roboczego, takie jak modyfikacja prac, wypadki, zjawiska naturalne lub przedłużone okresy przestoju.
3. Wyniki kontroli są rejestrowane i przechowywane do dyspozycji właściwych organów. Są one przechowywane przez odpowiedni okres.
Jeżeli sprzęt roboczy używany jest poza przedsiębiorstwem, towarzyszy mu materialne zaświadczenie o ostatnio przeprowadzonej kontroli.
4. Państwa członkowskie określają warunki, na których przeprowadza się takie kontrole.
Artykuł 6
Sprzęt roboczy stwarzający szczególne ryzyko
Gdy użytkowany sprzęt roboczy może powodować powstanie szczególnego zagrożenia bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, pracodawca podejmuje konieczne środki zapewniające:
a)
ograniczenie użytkowania sprzętu roboczego wyłącznie do pracowników, którym przydzielono jego użytkowanie;
b)
wykonywanie napraw, modernizacji, konserwacji lub obsługi przez pracowników, którzy są odpowiednio wyznaczeni do przeprowadzenia takich prac.
Artykuł 7
Ergonomia i ochrona zdrowia pracowników
Stosując minimalne wymagania ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, pracodawca bierze pod uwagę zasady ergonomii, a także pozycję i stanowisko, jakie przyjmują pracownicy podczas użytkowania sprzętu roboczego.
Artykuł 8
Informowanie pracowników
1. Bez uszczerbku dla przepisów art. 10 dyrektywy 89/391/EWG, pracodawca podejmuje konieczne środki w celu zapewnienia, że pracownicy posiadają odpowiednie informacje i, tam gdzie jest to potrzebne, pisemne instrukcje dotyczące sprzętu roboczego użytkowanego w miejscu pracy.
2. Informacje i pisemne instrukcje zawierają co najmniej odpowiednie dane dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia odnoszące się do:
a)
warunków użytkowania sprzętu roboczego;
b)
przewidywanych sytuacji nietypowych;
c)
wniosków wyciągniętych z doświadczenia przy użytkowaniu sprzętu roboczego, o ile jest to potrzebne.
Pracownicy są uświadamiani co do grożącego im niebezpieczeństwa, sprzętu roboczego znajdującego się w miejscu pracy lub strefie pracy, a także muszą być powiadomieni o zmianach wpływających na nich w zakresie, w jaki wpływają one na sprzęt roboczy znajdujący się w ich najbliższym otoczeniu, nawet jeżeli bezpośrednio nie używają oni tego sprzętu.
3. Informacje i pisemne instrukcje muszą być zrozumiałe dla pracowników, których dotyczą.
Artykuł 9
Szkolenie pracowników
Bez uszczerbku dla przepisów art. 12 dyrektywy 89/391/EWG, pracodawca podejmuje konieczne środki w celu zapewnienia, aby:
a)
pracownicy, którzy mają użytkować sprzęt roboczy, zostali odpowiednio przeszkoleni, w tym w zakresie wszelkiego ryzyka, jakie może wynikać z tego użytkowania;
b)
pracownicy, o których mowa w art. 6 lit. b), odbyli odpowiednie specjalistyczne przeszkolenie.
Artykuł 10
Konsultacje i współudział pracowników
Konsultacje i współdziałanie pracowników lub ich przedstawicieli w sprawach objętych zakresem niniejszej dyrektywy, z uwzględnieniem jej załączników, przebiegają zgodnie z art. 11 dyrektywy 89/391/EWG.
ROZDZIAŁ III
PRZEPISY RÓŻNE
Artykuł 11
Zmiany załączników
1. Uzupełnienia do załącznika I o dodatkowe minimalne wymagania mające zastosowanie do szczególnego sprzętu roboczego określonego w pkt 3 Rada przyjmuje zgodnie z procedurą określoną w art. 137 ust. 2 Traktatu.
2. Zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 17 ust. 2 dyrektywy 89/391/EWG, przyjmowane są ściśle techniczne dostosowania załączników będące wynikiem:
a)
przyjęcia dyrektyw w sprawie harmonizacji technicznej i normalizacji sprzętu roboczego; lub
b)
postępu technicznego, zmian w międzynarodowych przepisach, postanowieniach lub wiedzy w zakresie sprzętu roboczego.
Artykuł 12
Przepisy końcowe
Państwa członkowskie przedkładają Komisji treść przepisów prawa krajowego, które już zostały przyjęte lub są przyjmowane, w zakresie objętym niniejszą dyrektywą.
Artykuł 13
Dyrektywa 89/655/EWG, zmieniona dyrektywami, o których mowa w załączniku III część A, zostaje uchylona, bez naruszenia zobowiązań państw członkowskich dotyczących terminów transpozycji do prawa krajowego dyrektyw określonych w załączniku III część B.
Odesłania do uchylonej dyrektywy traktuje się jako odesłania do niniejszej dyrektywy, zgodnie z tabelą korelacji w załączniku IV.
Artykuł 14
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Artykuł 15
Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich.
Sporządzono w Strasburgu dnia 16 września 2009 r.