DECYZJA KOMISJI
z dnia 5 lutego 2010 r.
dotycząca wkładu finansowego Unii na rzecz skoordynowanego programu monitorowania występowania Listeria monocytogenes w niektórych rodzajach żywności gotowej do spożycia przeprowadzanego w państwach członkowskich
(notyfikowana jako dokument nr C(2010) 592)
(2010/75/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,
uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (1), w szczególności jego art. 66,
uwzględniając dyrektywę 2003/99/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie monitorowania chorób odzwierzęcych i odzwierzęcych czynników chorobotwórczych (2), w szczególności jej art. 5,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Rozporządzenie (WE) nr 882/2004 ustanawia między innymi procedury regulujące wkład finansowy Unii na środki niezbędne do zapewnienia stosowania rozporządzenia (WE) nr 882/2004.
(2)
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) oraz Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) opublikowały sprawozdania w sprawie tendencji w chorobach odzwierzęcych i ich źródeł, odzwierzęcych czynników chorobotwórczych oraz oporności przeciwdrobnoustrojowej w Unii w 2006 (3) i 2007 r. (4) (sprawozdania EFSA-ECDC). Według tych sprawozdań w 2006 r. w 25 państwach członkowskich odnotowano łącznie 1 588 przypadków listeriozy (Listeria monocytogenes) u ludzi. Ponadto w 2007 r. odnotowano 1 558 takich przypadków w 26 państwach członkowskich. W sprawozdaniach wykazano również znaczny wzrost występowania takich przypadków u ludzi w latach 2001-2006. Choroba jest często ciężka, a umieralność wysoka.
(3)
Fakt, że Listeria monocytogenes jest w stanie rozmnażać się w żywności różnego rodzaju już w temperaturach tak niskich jak 2 do 4 °C, sprawia, iż występowanie Listeria monocytogenes w żywności gotowej do spożycia ze stosunkowo długim okresem przydatności do spożycia jest szczególnie niepokojące.
(4)
Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych (5) przedsiębiorstwa sektora spożywczego mają przestrzegać kryteriów bezpieczeństwa żywności dotyczących Listeria monocytogenes dla żywności gotowej do spożycia w ramach dobrej praktyki higienicznej oraz analizy zagrożeń i krytycznych punktów kontroli (HACCP).
(5)
W sprawozdaniach EFSA-ECDC wskazano, że najwyższy odsetek przypadków niezgodności z kryteriami dotyczącymi Listeria monocytogenes odnotowano w gotowych do spożycia serach, produktach rybołówstwa oraz wyrobach mięsnych poddawanych obróbce cieplnej.
(6)
Ludzie są narażeni na Listeria monocytogenes głównie na drodze kontaktu z żywnością. Dlatego też występowanie i poziom zanieczyszczenia Listeria monocytogenes produktów rybołówstwa gotowych do spożycia, serów oraz wyrobów mięsnych poddawanych obróbce cieplnej powinny zostać oszacowane w zharmonizowany i porównywalny sposób przy pomocy skoordynowanego programu monitorowania na poziomie handlu detalicznego we wszystkich państwach członkowskich.
(7)
Na wzrost Listeria monocytogenes w produkcie gotowym do spożycia mają wpływ pH, aktywność wody oraz temperatura przechowywania produktu. Możliwe jest stworzenie modelu do oszacowania wzrostu Listeria monocytogenes w produkcie gotowym do spożycia w różnych warunkach temperaturowych.
(8)
W przypadku braku stosownych definicji w prawodawstwie unijnym należy stosować definicje z Kodeksu Żywnościowego, z ogólnej normy dotyczącej sera (CODEX STAN 283-1978, zmiana z 2008 r.) oraz z Kodeksu Żywnościowego, z normy grupowej dotyczącej sera niedojrzewającego, w tym sera świeżego (CODEX STAN 221-2001, zmiana z 2008 r.) wydanych przez Komisję Codex Alimentarius w celu zapewnienia zharmonizowanego podejścia w definiowaniu serów gotowych do spożycia.
(9)
Dyrektywa 2003/99/WE przewiduje możliwość ustanowienia skoordynowanych programów monitorowania, zwłaszcza w przypadku określenia szczególnych potrzeb w celu oceny ryzyka lub ustanowienia wartości referencyjnych w odniesieniu do chorób odzwierzęcych lub odzwierzęcych czynników chorobotwórczych.
(10)
W maju 2009 r. grupa zadaniowa EFSA ds. gromadzenia danych o chorobach odzwierzęcych przyjęła sprawozdanie w sprawie proponowanych specyfikacji technicznych dotyczących skoordynowanego programu monitorowania Listeria monocytogenes w niektórych kategoriach żywności gotowej do spożycia na poziomie handlu detalicznego w UE (6).
(11)
Ze względu na duże znaczenie gromadzenia porównywalnych danych dotyczących występowania Listeria monocytogenes w żywności gotowej do spożycia należy przyznać wkład finansowy Unii na prowadzenie takiego skoordynowanego programu monitorowania.
(12)
Należy refundować koszty poniesione na badania laboratoryjne do określonej kwoty maksymalnej. Wszystkie inne koszty, takie jak koszty związane z pobieraniem próbek, koszty podróży i koszty administracyjne, nie kwalifikują się do uzyskania wkładu finansowego Unii.
(13)
Wkład finansowy Unii powinien zostać przyznany pod warunkiem, że skoordynowany program monitorowania jest przeprowadzany zgodnie z niniejszą decyzją, oraz pod warunkiem dostarczenia przez właściwe organy wszelkich niezbędnych informacji w terminach w niej przewidzianych.
(14)
Dla większej wydajności administracyjnej wszelkie wydatki przedstawione w celu uzyskania wkładu finansowego Unii powinny być wyrażone w euro. Zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (7) kursem wymiany dla wydatków w walucie innej niż euro powinien być ostatni kurs ustalony przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym dane państwo członkowskie złożyło wniosek o zwrot kosztów.
(15)
Niniejsza decyzja stanowi decyzję finansową w rozumieniu art. 75 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (rozporządzenie finansowe) (8), art. 90 szczegółowych zasad wykonania rozporządzenia finansowego oraz art. 15 wewnętrznych zasad wykonywania budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich.
(16)
Środki przewidziane w niniejszej decyzji są zgodne z opinią Stałego Komitetu ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Przedmiot
Niniejsza decyzja ustanawia skoordynowany program monitorowania występowania Listeria monocytogenes w niektórych kategoriach żywności gotowej do spożycia wymienionych w art. 2 na poziomie handlu detalicznego oraz zasady przyznawania wkładu finansowego Unii państwom członkowskim w celu jego wdrażania.
Artykuł 2
Zakres i czas trwania skoordynowanego programu monitorowania
1. Państwa członkowskie przeprowadzają skoordynowany program monitorowania w celu oceny występowania Listeria monocytogenes w następujących kategoriach żywności gotowej do spożycia, w próbkach wybieranych losowo na poziomie handlu detalicznego:
a)
pakowane (niemrożone) wędzone na ciepło lub zimno ryby lub produkty rybne „Gravad”;
b)
sery miękkie i półmiękkie, z wyłączeniem serów świeżych;
c)
pakowane wyroby mięsne poddawane obróbce cieplnej.
2. Pobieranie próbek dla skoordynowanego programu monitorowania ustanowionego w ust. 1 odbywa się od dnia 1 stycznia 2010 r. najpóźniej do dnia 31 grudnia 2010 r.
Artykuł 3
Definicje
Dla celów niniejszej decyzji stosuje się następujące definicje:
1)
„żywność gotowa do spożycia” oznacza żywność gotową do spożycia zgodnie z definicją w art. 2 lit. g) rozporządzenia (WE) nr 2073/2005;
2)
„okres przydatności do spożycia” oznacza okres przydatności do spożycia zgodnie z definicją w art. 2 lit. f) rozporządzenia (WE) nr 2073/2005;
3)
„partia” oznacza partię zgodnie z definicją w art. 2 lit. e) rozporządzenia (WE) nr 2073/2005;
4)
„handel detaliczny” oznacza handel detaliczny zgodnie z definicją w art. 3 ust. 7 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (9); jednakże dla potrzeb niniejszej decyzji handel detaliczny obejmuje wyłącznie sklepy, supermarkety i inne podobne punkty sprzedaży sprzedające bezpośrednio konsumentowi końcowemu; nie obejmuje on terminali dystrybucyjnych, centrów dystrybucji, działalności cateringowej, cateringu instytucjonalnego, stołówek zakładowych, restauracji ani innych podobnych działań związanych z usługami żywnościowymi oraz hurtowni;
5)
„przetwarzanie” oznacza przetwarzanie zgodnie z definicją w art. 2 ust. 1 lit. m) rozporządzenia (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych (10);
6)
„wyroby mięsne” oznaczają wyroby mięsne zgodnie z definicją w pkt 7.1 załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (11);
7)
„kraj produkcji” oznacza kraj wskazany na znaku identyfikacyjnym przewidzianym w załączniku II sekcja I część B pkt 6 do rozporządzenia (WE) nr 853/2004;
8)
„żywność pakowana” oznacza żywność, której cała powierzchnia została przykryta przepuszczalnym lub nieprzepuszczalnym materiałem do pakowania w celu zapobieżenia bezpośredniemu kontaktowi żywności ze środowiskiem;
9)
„żywność pakowana w atmosferze modyfikowanej” oznacza żywność, która została opakowana i hermetycznie zamknięta po usunięciu z opakowania powietrza i zastąpieniu go ściśle kontrolowaną mieszaniną gazów składającą się z dwutlenku węgla, tlenu lub azotu;
10)
„żywność pakowana próżniowo” oznacza żywność, która została opakowana i hermetycznie zamknięta po usunięciu powietrza z opakowania;
11)
„wędzone ryby” oznaczają ryby konserwowane poprzez wędzenie;
12)
„produkty rybne »Gravad«” oznaczają ryby peklowane w soli i cukrze bez obróbki cieplnej;
13)
„sery dojrzewające” oznaczają sery, które nie są gotowe do spożycia wkrótce po wytworzeniu, lecz muszą być przechowywane przez taki okres czasu, w takiej temperaturze i w takich warunkach, które wywołają niezbędne zmiany biochemiczne i fizyczne charakterystyczne dla danego sera;
14)
„sery miękkie” oznaczają sery, w których zawartość wilgoci w masie beztłuszczowej jest wyższa niż 67 %;
15)
„sery półmiękkie” oznaczają sery o konsystencji tylko nieco twardszej od serów miękkich. Procentowa zawartość wilgoci w tych serach wynosi w masie beztłuszczowej od 62 % do 67 %. Charakteryzuje je jędrna, lecz elastyczna konsystencja;
16)
„dojrzewające sery pleśniowe” oznaczają sery, których dojrzewanie obejmuje przede wszystkim wystąpienie charakterystycznego wzrostu pleśni wewnątrz lub na powierzchni sera;
17)
„dojrzewające sery maziowe” oznaczają sery, których skórka w trakcie dojrzewania lub po nim została poddana obróbce lub naturalnie skolonizowana odpowiednimi kulturami mikroorganizmów, np. Penicillium candidum lub Brevibacterium linens. Powstała w ten sposób warstwa maziowa stanowi część skórki;
18)
„dojrzewające sery solankowe” oznaczają sery dojrzewające i przechowywane w solance do momentu ich sprzedaży lub pakowania;
19)
„sery świeże” oznaczają sery twarogowe, które nie podlegają dojrzewaniu, np. serek wiejski, mozarella, ricotta i twaróg; sery świeże nie są objęte niniejszym skoordynowanym programem monitorowania.
Artykuł 4
Pobieranie próbek, analizy i rejestrowanie danych przez państwa członkowskie
1. Pobieranie próbek przeprowadzane jest przez właściwy organ lub pod jego nadzorem.
2. Krajowe laboratoria referencyjne w zakresie Listeria monocytogenes wykonują analizy na obecność Listeria monocytogenes, oznaczanie pH oraz aktywności wody.
3. Właściwy organ może też wyznaczyć inne laboratoria niż krajowe laboratoria referencyjne, które są akredytowane i zaangażowane w urzędowe kontrole w zakresie Listeria monocytogenes, do przeprowadzenia analiz na obecność Listeria monocytogenes, oznaczania pH oraz aktywności wody.
4. Pobieranie próbek i analizy, o których mowa w ust. 1, 2 i 3, oraz rejestrowanie wszystkich istotnych danych odbywa się zgodnie ze specyfikacjami technicznymi określonymi w załączniku I.
5. Liczba próbek do pobrania w poszczególnych kategoriach żywności gotowej do spożycia w każdym państwie członkowskim jest określona w załączniku II.
Artykuł 5
Gromadzenie, ocena, sprawozdawczość i wykorzystanie danych na poziomie Unii
1. Państwo członkowskie gromadzi i ocenia rezultaty pobierania próbek oraz wyniki analiz na obecność Listeria monocytogenes, analiz pH oraz aktywności wody przewidzianych w art. 4 ust. 1, 2 i 3 niniejszej decyzji.
Wyniki te, ich ocena oraz wszelkie istotne dane są dołączane do sprawozdania końcowego z realizacji skoordynowanego programu monitorowania, które przekazywane jest Komisji przed dniem 31 maja 2011 r.
2. Do dnia 31 grudnia 2009 r. Komisja ustala format słownika danych i formularzy gromadzenia danych, które będą stosowane przez właściwe organy przy sporządzaniu sprawozdania, o którym mowa w ust. 1.
3. Komisja przekazuje sprawozdania końcowe, o których mowa w ust. 1, do Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), który je analizuje, opracowuje predyktywne modele zgodności z kryteriami bezpieczeństwa żywności dotyczącymi Listeria monocytogenes oraz wzrostu mikroorganizmów w różnych warunkach przechowywania i w okresie sześciu miesięcy wydaje sprawozdanie podsumowujące.
4. Jakiekolwiek użycie danych dostarczonych przez państwa członkowskie w celach innych niż związane ze skoordynowanym programem monitorowania wymaga uprzedniej zgody tych państw członkowskich.
5. Dane oraz wyniki podaje się do publicznej wiadomości w formie zapewniającej poufność poszczególnych wyników.
Artykuł 6
Warunki przyznawania wkładu finansowego Unii
1. Wkład finansowy Unii w całkowitej wysokości 1 555 300 EUR z pozycji budżetu 17 04 02 na pokrycie kosztów analiz przewidzianych w art. 4 ust. 2 przyznawany jest państwom członkowskim do maksymalnej kwoty przewidzianej na współfinansowanie określonej w załączniku III.
2. Wkład finansowy Unii, o którym mowa w ust. 1, wypłacany jest każdemu państwu członkowskiemu, o ile realizacja skoordynowanego programu monitorowania jest zgodna z właściwymi przepisami prawa unijnego, m.in. z przepisami dotyczącymi konkurencji i zamówień publicznych oraz z zastrzeżeniem spełnienia następujących warunków:
Sprawozdanie końcowe z realizacji skoordynowanego programu monitorowania musi zostać przekazane Komisji przed dniem 31 maja 2011 r.; sprawozdanie musi obejmować:
(i)
wszystkie informacje wyszczególnione w załączniku I część D;
(ii)
dowody poniesienia przez państwa członkowskie wydatków na przeprowadzenie analiz; dowody te powinny zawierać co najmniej informacje określone w załączniku IV.
3. W przypadku złożenia po terminie sprawozdania końcowego, o którym mowa w ust. 2, wkład finansowy Unii ulega obniżeniu o 25 % z dniem 1 lipca 2011 r., o 50 % z dniem 1 sierpnia 2011 r. i o 100 % z dniem 1 września 2011 r.
Artykuł 7
Maksymalna wysokość zwrotu kosztów
Maksymalne kwoty wkładu finansowego Unii, które mają zostać zwrócone państwom członkowskim za każdą analizę, nie przekraczają następujących kwot:
a)
60 EUR za każdą analizę na obecność Listeria monocytogenes;
b)
60 EUR za każdą analizę oznaczenia liczby Listeria monocytogenes;
c)
15 EUR za każdą analizę pH;
d)
20 EUR za każdą analizę aktywności wody (aw).
Artykuł 8
Kurs wymiany dla wydatkowania
Jeśli wydatki danego państwa członkowskiego wyrażone są w innej walucie niż euro, państwo to dokonuje przeliczenia na euro, stosując ostatni kurs wymiany ustalony przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym dane państwo członkowskie złożyło wniosek.
Artykuł 9
Adresaci
Niniejsza decyzja skierowana jest do państw członkowskich.
Sporządzono w Brukseli dnia 5 lutego 2010 r.