Iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosil beradigan bog‘ va tokzorlarni yaroqsiz deb topish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Qishloq xo‘jaligida yer va suv resurslaridan samarali foydalanish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2019-yil 17-iyundagi PF-5742-son Farmoni ijrosini ta’minlash, shuningdek, iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosil beradigan, yaroqsiz bog‘ va tokzorlardan samarali foydalanishni tartibga solish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 
 1. Iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosil beradigan bog‘ va tokzorlarni yaroqsiz deb topish tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 Belgilansinki, ushbu Nizom talablari bog‘ yoki tokzori mavjud bo‘lgan fermer xo‘jaliklariga va boshqa qishloq xo‘jaligi tashkilotlariga nisbatan tatbiq etiladi, dehqon xo‘jaliklari bundan mustasno.
 2. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va tumanlar (shaharlar) hokimliklari, O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi, O‘zbekiston fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi, Yer resurslari, geodeziya, kartografiya va davlat kadastri davlat qo‘mitasi 2020-yildan boshlab har yili 1-oktabrga qadar:
 iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosil beradigan bog‘ va tokzor maydonlarining manzilli ro‘yxatini shakllantirsin;
 yaroqsiz deb topilgan iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosilli bog‘ va tokzorlar o‘rnida intensiv bog‘ va tokzorlar barpo qilish yoki ularni haydaladigan yerlar toifasiga o‘tkazish hamda eksportbop va serdaromad qishloq xo‘jaligi mahsulotlari yetishtirish choralarini ko‘rsin.
 3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi yaroqsiz deb topilgan kam hosil beradigan bog‘ va tokzorlar o‘rnida intensiv bog‘ va tokzorlar barpo qilish bo‘yicha qat’iy nazorat o‘rnatsin. 
 4. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining agrar va oziq-ovqat sohalarini rivojlantirish masalalari bo‘yicha maslahatchisi A.D. Vaxabov va O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligi vaziri J.A. Xodjayev zimmasiga yuklansin.
 1. Ushbu Nizom iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosil beradigan bog‘ va tokzorlarni yaroqsiz deb topish, shuningdek, ularning o‘rnida intensiv bog‘ va tokzorlar barpo qilish yoki ularni haydaladigan yerlar toifasiga o‘tkazish tartibini belgilaydi.
 2. Ushbu Nizom talablari bog‘ yoki tokzori mavjud bo‘lgan fermer xo‘jaliklariga va boshqa qishloq xo‘jaligi tashkilotlariga nisbatan tatbiq etiladi, dehqon xo‘jaliklari bundan mustasno.
 3. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
 bog‘ — bir joyda uzoq yillar davomida o‘stiriladigan meva mahsuloti yetishtiriladigan daraxtsimon yoki butasimon o‘simliklar majmui;
 tokzor — bir joyda tok ko‘chati ekilib, uzoq yillar davomida uzum mahsuloti yetishtiriladigan maydon;
 intensiv bog‘ — pakana va yarim pakana payvandtaglarda yetishtirilgan ko‘chatlarni zich ekish sxemasida resurstejamkor agrotexnologik tadbirlarni amalga oshirish asosida tashkil etilgan va suv tejovchi texnologiyalar joriy etilgan bog‘;
 iqtisodiy jihatdan samarasiz bog‘ yoki tokzor — barpo etilgan kundan besh yil va undan ortiq muddat o‘tgan, so‘nggi uch yilda olingan daromadi parvarishlashga ketgan xarajatlarni qoplamaydigan va hosildorligi past bog‘ yoki tokzor;
 kam hosil beradigan bog‘ yoki tokzorlar — ekilgan navlar hosildorligi ularning ilmiy asoslangan hosildorlik ko‘rsatkichidan past bo‘lgan bog‘ yoki tokzor maydoni;
 yaroqsiz bog‘ yoki tokzorlar — ko‘chat soni kam (30 foizgacha), kasallik va zararkunandalar bilan kuchli zararlangan, shuningdek, ekilgan ko‘chatning biologik xususiyatiga, tuproq-iqlim sharoitiga, ekish sxemasiga mos bo‘lmagan bog‘ yoki tokzor;
 bog‘ yoki tokzorni tomchilatib sug‘orish — sug‘orishning tejamkor usulini qo‘llagan holda bog‘ yoki tokzordagi ko‘chatning ildiziga suvni tomchilatib yetkazib berish;
 tomchilatib sug‘orish tizimi — suv nasosi, filtr, hovuz-tindirgich, mineral o‘g‘itlarni aralashtiruvchi moslama, magistral va tarqatuvchi quvurlar, sug‘orish shlanglari, tomizgichlar, yordamchi va o‘lchovchi qismlar majmuasi;
 tuproq bonitirovkasi — qishloq xo‘jaligi ekinlarining o‘rtacha agrotexnik darajasida tuproq sifati va tabiiy ishlab chiqarish unumdorligi 100 ballik shkala bo‘yicha qiyosiy bahosi;
 hosildorlik — bir gektar bog‘ yoki tokzordan olinadigan hosil miqdori;
 yalpi hosil — umumiy bog‘ yoki tokzor maydonidan yil davomida olinadigan hosil miqdori;
 komissiya — O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksining 34-moddasiga asosan tashkil etilgan yer uchastkalarini egalik qilishga, foydalanishga, ijaraga berish va mulk qilib berish masalalarini ko‘rib chiquvchi tuman (shahar) komissiyasi. Komissiya tarkibiga yer resurslari va davlat kadastri (komissiya kotibi), qishloq xo‘jaligi, suv xo‘jaligi, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish, arxitektura va qurilish, sanitariya-epidemiologiya xizmati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlarining vakillari va boshqa shaxslar kiritiladi.
 4. Iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosil beradigan bog‘ va tokzorlarni yaroqsiz deb topish, ularning o‘rnida intensiv bog‘ yoki tokzorlar barpo etish yoki haydaladigan yerlar toifasiga o‘tkazish ushbu Nizomga ilovaga muvofiq sxema bo‘yicha amalga oshiriladi.
 5. Fermer xo‘jaliklari yoki boshqa qishloq xo‘jaligi tashkilotlarining iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosil beradigan bog‘ va tokzorlarini yaroqsiz deb topish, ularning o‘rnida intensiv bog‘ va tokzor barpo etish yoki haydaladigan yerlar toifasiga o‘tkazish tuman (shahar) hokimliklari tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Bog‘dorchilik va issiqxona xo‘jaligini rivojlantirish agentligi hamda Uzumchilik va vinochilikni rivojlantirish agentligi bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.
 6. Komissiya 2020-yildan boshlab har yili 1-oktabrga qadar iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosil beradigan bog‘ yoki tokzor maydonlarining manzilli ro‘yxatini shakllantiradi.
 7. Iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosil beradigan bog‘ yoki tokzorlarni yaroqsiz deb topish, ularning o‘rnida intensiv bog‘, tokzor barpo etish yoki haydaladigan yerlar toifasiga o‘tkazish quyidagilar asosida amalga oshiriladi:
 a) bog‘ yoki tokzorning hosildorligi, ekilgan mevali daraxt yoki tok ko‘chatlarining tuproq-iqlim sharoitiga mosligi, turi, navi, yoshini tahlil qilish — tuman (Quvasoy shahar) qishloq xo‘jaligi bo‘limi, tuman (shahar) yer resurslari va davlat kadastri bo‘limi, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi (keyingi o‘rinlarda Inspeksiya deb ataladi) tuman (Quvasoy shahar) bo‘limi tuman fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi tomonidan;
 b) bog‘ yoki tokzorning yaxlit konturda ekilganligini tahlil qilish (bir konturda bir xil ekin turi ekilganligi) — tuman (Quvasoy shahar) qishloq xo‘jaligi bo‘limi va tuman yer resurslari va davlat kadastri bo‘limi tomonidan;
 v) mevali daraxt yoki tok ko‘chatlari nav mualliflari tomonidan tavsiya etilgan ekish sxemasiga mos ekilganligi, mavjud ko‘chat soni, shundan yaroqsiz ko‘chat sonini tahlil qilish — tuman (Quvasoy shahar) qishloq xo‘jaligi bo‘limi, tuman (shahar) yer resurslari va davlat kadastri bo‘limi, Inspeksiyaning tuman (Quvasoy shahar) bo‘limi, tuman fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi tomonidan;
 g) bog‘ yoki tokzorda belgilangan agrotexnik tadbirlarning bajarilganligini tahlil qilish (organik va mineral o‘g‘itlar bilan oziqlantirish, sug‘orish, qator oralariga ishlov berish, tekislash, kasallik va zararkunandalarga qarshi ishlov berish, daraxtlarga shakl berish, shuningdek, tokzorlarda — xomtok qilish, kesish, ko‘mish, yaxob suvi berish va boshqa tadbirlar) — tuman (Quvasoy shahar) qishloq xo‘jaligi bo‘limi, tuman (shahar) yer resurslari va davlat kadastri bo‘limi, tuman fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi tomonidan;
 d) meva yoki uzum mahsulotlari yetishtirish bo‘yicha belgilangan prognoz ko‘rsatkichlar hamda qayta ishlovchi, tayyorlovchi va eksport qiluvchi tashkilotlar bilan tuzilgan (fyuchers) shartnomasi shartlari bajarilishi, mahsulot sotishdan tushgan mablag‘larning bank hisobvaraqlari orqali aylanishi, debitor-kreditor qarzdorliklar va moliyaviy holatini tahlil qilish — tuman (Quvasoy shahar) qishloq xo‘jaligi bo‘limi, tuman (shahar) yer resurslari va davlat kadastri bo‘limi, tuman statistika bo‘limi, tijorat banklari, tuman fermer, dehqon xo‘jaliklari va tomorqa yer egalari kengashi tomonidan;
 8. Aniqlangan holat yuzasidan uch nusxada dalolatnoma tuziladi va ushbu Nizomning 7-bandida ko‘rsatilgan tashkilotlar vakillari va fermer xo‘jaligi yoki tegishli qishloq xo‘jaligi tashkiloti rahbari tomonidan imzolanadi. Dalolatnomaga yo‘l qo‘yilgan kamchiliklarni tasdiqlovchi zarur hujjatlar (materiallar) ilova qilinadi.
 Dalolatnomaning bir nusxasi fermer xo‘jaligi yoki tegishli qishloq xo‘jaligi tashkilotida, ikkinchi nusxasi komissiyada, uchinchi nusxasi tuman (Quvasoy shahar) qishloq xo‘jaligi bo‘limida saqlanadi.
 9. Komissiya dalolatnoma va unga ilova qilingan hujjatlarni (materiallarni) tahlil qiladi hamda yaroqsiz deb topilgan bog‘ yoki tokzor o‘rnida intensiv bog‘, tokzor barpo etish yoki haydaladigan yerlar toifasiga o‘tkazish to‘g‘risida xulosa tayyorlaydi hamda tuman (shahar) hokimligiga taqdim etadi. 
 10. Tuman (shahar) hokimi Komissiya xulosasini besh kun muddatda tegishligi bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Bog‘dorchilik va issiqxona xo‘jaligini rivojlantirish agentligi yoki Uzumchilik va vinochilikni rivojlantirish agentligi bilan kelishadi hamda yaroqsiz deb topilgan bog‘, tokzor o‘rnida intensiv bog‘, tokzor barpo etish yoki haydaladigan yerlar toifasiga o‘tkazish to‘g‘risida qaror qabul qiladi.
 11. Fermer xo‘jaligi yoki boshqa qishloq xo‘jaligi tashkiloti rahbari tuman (shahar) hokimining qaroriga asosan bir yil muddatda:
 yaroqsiz deb topilgan bog‘ yoki tokzorni buzish hamda dalani daraxt qoldiqlaridan (ildizlaridan) tozalash;
 yaroqsiz deb topilgan bog‘ yoki tokzor o‘rnida intensiv bog‘ yoki tokzor barpo qilish ishlarini amalga oshiradi.
 13. Yaroqsiz deb topilgan bog‘ yoki tokzorlarni buzish hamda dalani daraxt qoldiqlaridan (ildizlaridan) tozalash ishlari bilan bog‘liq harajatlar tegishli fermer xo‘jaligi yoki boshqa qishloq xo‘jaligi tashkiloti mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.
 14. Iqtisodiy jihatdan samarasiz, kam hosilli bog‘ yoki tokzorlarni yaroqsiz deb topish hamda intensiv bog‘ yoki tokzorlarga o‘tkazish sohasida yuzaga keladigan nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda hal etiladi.
 15. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.