Soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida

Mamlakatda soliq siyosatini takomillashtirish, soliq ma’muriyatchiligi samaradorligini oshirish, soliq yukini izchil kamaytirish, soliq tizimini soddalashtirish va soliq hisobotlarini tubdan qisqartirish yuzasidan kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. 
 O‘zbekiston Respublikasining soliq siyosatini takomillashtirish konsepsiyasining amaliyotga joriy etilishi natijasida mehnatga haq to‘lash jamg‘armasiga soliq yuki kamaytirildi, aylanma mablag‘lardan olinadigan soliqlar optimallashtirildi, davlat maqsadli jamg‘armalariga majburiy ajratmalarni bekor qilish va yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘i stavkasini kamaytirish orqali soliq tizimi qayta ko‘rib chiqildi.
 Soliq tizimini yanada takomillashtirish, iqtisodiyotda xufiyona aylanmani qisqartirish va O‘zbekiston Respublikasi soliq siyosatini takomillashtirish konsepsiyasining asosiy yo‘nalishlarini amalga oshirish maqsadida:
 1. Shunday tartib o‘rnatilsinki, unga muvofiq tadbirkorlik subyektlari aniqlangan soliqqa oid huquqbuzarlikni tan olib, davlat soliq xizmati organlarining soliqqa oid huquqbuzarlik uchun javobgarlikka tortish to‘g‘risidagi qarorini olgan kundan e’tiboran o‘n kun muddat ichida moliyaviy jarimalarni ixtiyoriy ravishda to‘lasa, tadbirkorlik subyektlarining mansabdor shaxslari yoki xodimlari yoxud tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi fuqarolar mazkur huquqbuzarlik uchun qonun hujjatlarida belgilangan jinoiy va ma’muriy javobgarlikdan ozod etiladi.
 2. Belgilab qo‘yilsinki, 2020-yil 1-yanvardan boshlab:
 qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashga o‘tadigan yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar davlat soliq xizmati organlarida ushbu soliqning to‘lovchisi sifatida majburiy hisobga olinadi va bu qo‘shilgan qiymat solig‘i summasini hisobga olishning sharti hisoblanadi;
 qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashga o‘tishda ushbu soliq summasi qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashga o‘tilgan sanadan avvalgi oxirgi 12 oyda xarid qilingan tovar-moddiy zaxiralarning tasdiqlangan qoldiqlari bo‘yicha realizatsiya hajmiga mos keladigan ulushda hisobga olinadi;
 qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashga o‘tish yoki yagona soliq to‘lovini to‘lashni rad etish to‘g‘risidagi xabarnoma qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashga o‘tiladigan oy boshlanishidan oldin o‘n ish kunidan kechiktirmasdan taqdim etiladi.
 3. Quyidagilar:
 Soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirish strategiyasi (keyingi o‘rinlarda — Strategiya) 1-ilovaga muvofiq;
 Soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirish strategiyasini amalga oshirish bo‘yicha “yo‘l xaritasi” (keyingi o‘rinlarda — “Yo‘l xaritasi”) 2-ilovaga muvofiq ma’qullansin. 
 Belgilansinki, “Yo‘l xaritasi”da nazarda tutilgan tadbirlarni amalga oshirish bilan bog‘liq xarajatlar O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasining asoslangan hisob-kitoblari bo‘yicha har yili ajratiladigan budjet mablag‘lari, Davlat soliq qo‘mitasining budjetdan tashqari mablag‘lari, xalqaro moliya institutlarining mablag‘lari, shuningdek, qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi.
 4. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Davlat soliq qo‘mitasi:
 a) uch oy muddatda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga quyidagilarni nazarda tutuvchi takliflarni kiritsin:
 chet el fuqarolari tomonidan O‘zbekiston Respublikasi chegarasini kesib o‘tishda xarid qilingan tovarlar uchun to‘langan qo‘shilgan qiymat solig‘ini qaytarish (“tax free”) tartibini belgilash;
 soliqlar bo‘yicha to‘lovlarni keyinchalik bo‘lib-bo‘lib foizi bilan qaytarish orqali kamaytirishni nazarda tutuvchi “investitsiyaviy soliq kreditlari” institutini joriy etish;
 soliq to‘lovchi — yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor unga nisbatan qo‘llanilgan moliyaviy jarimalar to‘g‘risidagi qarorni olgan kundan boshlab, qo‘llanilgan moliyaviy jarimalar miqdorining 50 foizini o‘n kun davomida ixtiyoriy ravishda to‘laganda, uni jarima summasining qolgan qismini to‘lashdan ozod etish bo‘yicha moliyaviy jarimalarni undirishning soddalashtirilgan tartibini joriy etish;
 yuridik shaxslar yoki yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan soliq solishning soddalashtirilgan tartibini qo‘llash maqsadida yalpi tushumning chegaraviy miqdorini sun’iy pasaytirishga qaratilgan xatti-harakatlarga (bo‘linish, yangi tadbirkorlik subyektlarini tashkil etish va boshqalar) chek qo‘yish choralarini ko‘rish, mazkur holatlar aniqlanganda to‘lanishi lozim bo‘lgan soliqlar summasiga davlat soliq xizmati organlari tomonidan tuzatish kiritish va ularni sud tartibida undirish mexanizmlarini joriy etish; 
 b) Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi bilan birgalikda 2019-yil 1-dekabrga qadar buxgalteriya hisobini amalga oshirish hamda soliq to‘lovchilar va soliq organlari o‘rtasida real vaqt rejimida ma’lumotlar almashish imkonini beradigan, soliq hisobotini topshirish tizimi bilan integratsiya qilingan buxgalteriya hisobining yagona axborot tizimini (keyingi o‘rinlarda — Yagona axborot tizimi) ishlab chiqsin va joriy qilsin.
 5. O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi hamda Davlat soliq qo‘mitasi bilan birgalikda uch oy muddatda “UzTrans” yagona interaktiv axborot tizimi bazasida quyidagilarni ta’minlaydigan “Yuk tashishlar monitoringi” axborot platformasini (keyingi o‘rinlarda — Axborot platformasi ) ishlab chiqishni ta’minlasin:
 yuk tashuvchilar tomonidan tovarning kuzatuv hujjatlarini (schyot-faktura (invoys), yuk xati va boshqa hujjatlarni) ro‘yxatdan o‘tkazish;
 yuk jo‘natuvchilar va uni qabul qilib oluvchilar tomonidan real vaqt rejimida tovarlar harakatini monitoring qilish.
 6. Shunday tartib o‘rnatilsinki, unga muvofiq 2020-yil 1-yanvardan boshlab:
 Yagona axborot tizimidan foydalanuvchi tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy-xo‘jalik faoliyati ushbu dasturiy mahsulotni qo‘llagan davrida tekshirilmaydi;
 yuk tashuvchi tadbirkorlik subyektlari tomonidan tovarning kuzatuv hujjatlarini Axborot platformasida majburiy tartibda ro‘yxatdan o‘tkazish tartibi joriy etiladi.
 7. O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda:
 a) ikki oy muddatda:
 xo‘jalik yurituvchi subyektlarni davlat soliq xizmati organlarida qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lovchilari sifatida hisobga olish tartibini ishlab chiqsin;
 onlayn nazorat-kassa mashinalari cheklari bilan tasdiqlangan xarajatlar bo‘yicha jismoniy shaxslarga daromad, mol-mulk va yer soliqlari bo‘yicha chegirmalar berish yoki cheklarda ko‘rsatilgan qo‘shilgan qiymat solig‘ining bir qismini qaytarib berish tartibini joriy etish yuzasidan Vazirlar Mahkamasiga asoslantirilgan takliflar kiritsin; 
 manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda qonun hujjatlariga mazkur qarordan kelib chiqadigan o‘zgartirish va qo‘shimchalar to‘g‘risida Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritsin;
 b) 2020-yil 1-yanvardan boshlab:
 davlat soliq xizmati organlari xodimlari faoliyatining samaradorligi va natijadorligi (KPI) ko‘rsatkichlaridan kelib chiqib, ularni moddiy rag‘batlantirish, xizmatda lavozimini oshirish, mukofotlash, intizomiy choralar qo‘llash tizimini joriy etsin;
 Savdo-sanoat palatasi va Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari federatsiyasi bilan birgalikda insofli tadbirkorlarni rag‘batlantirish va jamoatchilik nazoratini rivojlantirish maqsadida “Chekni talab qil va sovg‘a yutib ol” ommaviy aksiyalari o‘tkazilishini tashkil etsin; 
 v) Strategiyani amalga oshirishga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarining sifatli ishlab chiqilishini ta’minlasin.
 8. O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi hamda boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda ommaviy axborot vositalari va internet-resurslarda ushbu qarorning mohiyati va ahamiyati keng yoritilishini ta’minlasin hamda Strategiyani amalga oshirish doirasida ommaviy axborot vositalari, ilmiy doira va xorijiy ekspertlar, shuningdek, fuqarolik jamiyati institutlari vakillarini keng jalb etgan holda joylarda uchrashuvlar, seminarlar, davra suhbatlari va matbuot anjumanlarini tashkil etsin.
 9. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov zimmasiga yuklansin.
 Soliq tizimi iqtisodiyotning ajralmas qismi bo‘lib, mamlakatni ijtimoiy va iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlariga erishishda muhim mexanizm sifatida namoyon bo‘ladi. 
 2018-yilda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi soliq siyosatini takomillashtirish konsepsiyasi soliq yukini kamaytirish va soliq tizimini soddalashtirish, soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirish, tadbirkorlikni rivojlantirish va xorijiy investitsiyalarni jalb qilish uchun qulay muhitni shakllantirish vazifalarini amalga oshirishni davom ettirish imkonini berdi.
 Shu bilan birga, soliq tizimida ishbilarmonlik va investitsiyaviy faollikni oshirish, sog‘lom raqobat muhitini shakllantirish, shuningdek, soliq islohotlarini samarali amalga oshirishga to‘sqinlik qilayotgan quyidagi kamchilik va muammolar mavjud: 
 birinchidan, soliq ma’muriyatchiligini tashkil etish prinsiplari eskirgan bo‘lib, soliq to‘lovchilarga kompleks xizmatlar ko‘rsatishni, shuningdek ular tomonidan soliq majburiyatlarining ixtiyoriy bajarilishini ta’minlamayapti;
 ikkinchidan, soliq majburiyatlarini bajarishda ma’muriy xarajatlar (sarflanadigan vaqt va mablag‘) darajasi yuqori bo‘lib qolmoqda;
 uchinchidan, soliq sohasida imtiyozlar berish borasida aniq mezon va mexanizmlar mavjud emas; 
 to‘rtinchidan, xufiyona iqtisodiyot darajasini qisqartirishga qaratilgan, shuningdek tadbirkorlik faoliyatini qonuniylashtirish jarayonlarini rag‘batlantiruvchi jamoatchilik nazorati mexanizmlari mukammal emas;
 beshinchidan, soliq to‘lovchi bilan soliq organlari o‘rtasida ma’lumot almashinuvini ta’minlovchi yagona standart va dasturiy mahsulotlar mavjud emas;
 oltinchidan, soliq hisobi sifatini pasaytiradigan, soliq bazasining kengayishi va barqaror soliq tushumlarini ta’minlashga to‘sqinlik qiladigan idoralararo axborot hamkorligi sust yo‘lga qo‘yilgan;
 yettinchidan, yuqori malakali kadrlarni tayyorlash sohasida hamda soliq organlari xodimlari faoliyatini baholashda tizimli kamchiliklar mavjud.
 Ushbu kamchilik va muammolar soliq tizimini jadal rivojlantirish, soliq ma’muriyatchiligi samaradorligini oshirish hamda soliqlar va majburiy to‘lovlarning talab darajasida yig‘ilishiga to‘sqinlik qilmoqda.
 Shu munosabat bilan quyidagi maqsad, vazifa va asosiy yo‘nalishlarni nazarda tutuvchi Soliq ma’muriyatchiligini takomillashtirish strategiyasini ishlab chiqish alohida ahamiyat kasb etmoqda.
 1. Strategiyaning asosiy maqsadi iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirishning muhim omili sifatida tadbirkorlik subyektlari va investorlar uchun qulay shart-sharoitlar yaratish, shuningdek, soliq solish jarayonlarini avtomatlashtirgan holda, davlat soliq organlarida zamonaviy yo‘naltirilgan servis soliq xizmatlari ko‘rsatishni tashkil qilish hisoblanadi.
 2. Quyidagilar Strategiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi:
 Davlat budjetiga soliq tushumlarining barqarorligini ta’minlash;
 soliq organlari xodimlarining kasbiy mahoratini oshirish va soliq ma’muriyatchiligiga raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali ko‘rsatilayotgan soliq xizmatlari sifatini yaxshilash;
 barcha toifadagi soliq to‘lovchilar tomonidan soliq majburiyatlarining ixtiyoriy ravishda bajarish asosida ularning ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun soliq organlari va soliq to‘lovchilar o‘rtasida ishonchli munosabatlarni yaratish;
 soliq majburiyatlarini bajarish bilan bog‘liq bo‘lgan xarajatlarni qisqartirish, barcha toifadagi tadbirkorlik subyektlariga qulay sharoitlarni ta’minlaydigan transparent va barqaror soliq tizimini shakllantirish;
 soliq to‘lovchilar faoliyatiga aralashishni, shuningdek, davlat soliq xizmati organlarida “inson omili”ni hamda korrupsiya holatlarining salbiy ko‘rinishlarini kamaytirish imkonini beradigan tavakkal-tahlil va masofaviy tahliliy ishlar tizimi asosida soliq nazorati tizimini shakllantirish. 
 Belgilangan vazifalarning bajarilishi biznes faolligini oshirish va soliq majburiyatini bajarish bo‘yicha ma’muriy xarajatlarni kamaytirish imkonini beradi va bu, o‘z navbatida, Jahon bankining biznes yuritish reytingida respublika pozitsiyalariga ijobiy ta’siri ko‘rsatadi. 
 1. Soliq va soliq rejimlarini birxillashtirish, shuningdek, ma’muriy tartib-taomillarni soddalashtirish. 
 2. Soliq yukini (kamaytirish va baravarlashtirish) optimallashtirish.
 3. Soliq imtiyozlarining samaradorlik darajasini baholash asosida ularni taqdim etishning aniq mezon va mexanizmlarini belgilash.
 4. Soliq va buxgalteriya hisobi o‘rtasida farqni imkon qadar kamaytirish.
 5. Joylardagi davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining budjetning daromad qismini shakllantirishda rolini kuchaytirish va hissasini oshirish. 
 6. Xorijiy davlatlar tajribasi hisobga olingan holda, tavakkalchiliklarni baholashning zamonaviy usullarini joriy qilish va iqtisodiy faoliyat sohasida xufiyona aylanma hamda nazorat qilinmaydigan daromadlar ko‘lamini qisqartirish. 
 7. Soliq qonunchiligi sohasidan tashqarida faoliyatni amalga oshiradigan shaxslarni norasmiy sektordan chiqishiga (qonuniylashishiga) ko‘maklashish.
 8. Transfert narxni belgilash sohasida soliq ma’muriyatchiligining yangi uslublarini joriy etish.
 9. 2021-yilga kelib jismoniy shaxslarning daromad solig‘ini to‘lovchilarni 1,5 baravar, qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lovchilarni 2 baravar hamda resurs soliqlari va mol-mulk solig‘i to‘lovchilarni 2 baravar ko‘paytirish.
 1. Soliq to‘lovchilar soliq majburiyatlarini ixtiyoriy ravishda bajarishi uchun ularga qulay shart-sharoitlarni yaratib berish.
 2. Birlamchi hisob hujjatlarini raqamlashtirish va birxillashtirish hamda soliq hisobotlari shakllarini soddalashtirish.
 3. Soliq to‘lovchilarga xizmat ko‘rsatishning eksterritorial prinsipini rivojlantirish.
 4. Soliq xizmatlari sifatini va soliq organlari faoliyatini jamoatchilik tomonidan mustaqil baholash (teskari aloqa) mexanizmini yaratish.
 5. Soliq organlari faoliyatining shaffofligi va soliq solish sohasidagi ma’lumotlarning ochiqligi.
 6. Soliq nizolarini sudgacha hal qilish tizimini rivojlantirish.
 7. Korxonalarning to‘lovga layoqatsizligini va ularni tugatishni hal etish tartib-taomillarini soddalashtirish (xarajatlar, vaqt va qoidalar auditi).
 8. Soliq maslahatchilari institutini takomillashtirish.
 9. Soliq to‘lovchilarga maslahat ko‘rsatish xizmatlarini ko‘rsatish faoliyatini markazlashtirish va standartlash. 
 1. Nazorat faoliyatini amalga oshirishda tavakkalchiliklarni tahlil qilish va boshqarishning zamonaviy tizimini joriy etish.
 2. Soliq nazoratining shaffofligini ta’minlash, korrupsiya omillarini kamaytirish.
 3. Hududlarning soliq imkoniyatlarini baholash usullarini joriy qilish va budjet daromadlarini prognozlashtirish.
 4. Umumiy ovqatlanish va savdo sohasida, shuningdek, ko‘chmas mulk bo‘yicha soliq solinadigan obyektlarni to‘liq hisobga olinishini ta’minlash.
 5. Soliq majburiyatini ixtiyoriy bajarish darajasini 90 foizgacha yetkazish.
 1. Soliq to‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish va maslahatlar berishga yo‘naltirilgan soliq organlari tashkiliy tuzilmasini yaxshilash.
 2. Soliq to‘lovchilarni segmentatsiyalash asosida davlat soliq xizmati organlarining eng maqbul modelini joriy etish.
 3. Soliq xizmati organlarida zamonaviy biznes-tahlil (Business Intellegence) tizimini, shuningdek, strategik va protsessual boshqaruvni joriy etish.
 4. Soliq xizmati xodimlari faoliyatining samaradorligi va natijadorligi ko‘rsatkichlaridan (KPI) kelib chiqqan holda ularni rag‘batlantirish.
 5. Kadrlarni tayyorlash va tanlash tizimini takomillashtirish.
 6. Soliq organlari xodimlari motivatsiyasini mustahkamlash. 
 7. Soliq ma’muriyatchiligi jarayonini avtomatlashtirish.
 1. Kadrlar siyosatida korrupsiyaga qarshi komponentlarni kuchaytirish.
 2. Soliq sohasida korrupsiya xavflarini nazorat qilish va ularning oldini olish tizimini joriy etish.
 3. Korrupsiyaga qarshi qonunchilik talablari asosida normativ-huquqiy bazani qayta ko‘rib chiqish (taftish qilish).
 4. Soliq organlarida shaffoflik (oshkorlik) va hisobdorlikni kengaytirish, korrupsiya ko‘rinishlariga jamoatchilikda murosasizlik hissini shakllantirish.
 1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar sur’ati o‘sishiga erishiladi.
 2. O‘zbekistonning xalqaro reytinglardagi pozitsiyalari, shuningdek, ishbilarmonlik faolligining indeks ko‘rsatkichlari yaxshilanadi.
 3. Soliqlarning iqtisodiyot tarmoqlari va sohalari bo‘yicha yalpi ichki mahsulot, daromad, qo‘shilgan qiymatga nisbatan ulushi o‘zgaradi.
 4. Mahalliy va xorijiy investorlar o‘rtasidagi soliq imtiyozlari hajmi bo‘yicha tafovuti qisqarishi ta’minlanadi.
 5. Soliq to‘lovchilarning ma’lumotlardan foydalanishda hamda ko‘rsatilayotgan servis xizmatlaridan qanoat hosil qilish darajasi oshadi.
 6. Nizolarni sudga qadar hal etish ko‘lami kengayadi.
 7. Soliq sohasida huquqbuzarliklar soni kamayishiga erishiladi.
 8. Soliq to‘lovchilarning haqiqatdagi va taqdim etilgan ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi farqlar kamayadi.
 9. Soliq tekshiruvlari soni qisqaradi.
 10. Nazorat tadbirlari natijasida qo‘shimcha hisoblangan soliqlar miqdori pasayadi. 
 11. Soliqlarning undirilish darajasi oshadi.
 12. Soliq idoralari o‘rtasida hujjatlarning aylanishi kamayadi, ijro intizomi oshadi, kadrlarning qo‘nimsizligi bartaraf etiladi va kadrlar bilan ta’minlanganlik darajasi yaxshilanadi.
 13. Soliq organlari xodimlari tomonidan huquqbuzarliklar sodir etish hollari bartaraf etiladi.
 14. Soliq xizmatlarini standartlashtirish va tartibga solish darajasi ortadi.