Mustaqil monitoring: O‘zbekiston saylovga tayyor

Fuqarolik jamiyati shakllanishini monitoring qilish mustaqil instituti (FJShMQMI) rasmiy saytida O‘zbekiston Prezidenti saylovi bo‘yicha saylovoldi kampaniyasi monitoringi natijalariga bag‘ishlangan joriy hisobot e’lon qilindi.

FJShMQMI 15-sentabrdan saylovoldi kampaniyasi monitoringiga kirishgan edi. Monitoring institut mutaxassilarining O‘zbekistonda saylov huquqi va amaliyotining rivojlanishini mustaqil va tizimli tadqiq etish bo‘yicha olib borayotgan ishlarining bir qismi bo‘ldi.
Monitoring saylovga tayyorgarlikning barcha bosqichlarini qamrab oladi. FJShMQMI hududiy bo‘linmalarining faoliyati saylovoldi kampaniyasining butun mamlakat miqyosidagi xolis kartinasini yaratishga yordam berdi.
Hisobotda ta’kidlanishicha, O‘zbekistonda umume’tirof etilgan xalqaro standartlarga to‘liq javob beradigan saylov qonunchiligi shakllantirilgan. Unda fuqarolarning saylash va saylanish, irodasini erkin ifoda etish huquqlari ishonchli mustahkamlab qo‘yilgan.
Prezident saylovini tashkil etish va o‘tkazish bo‘yicha barcha tadbirlar huquqiy me’yorlarga hamda Markaziy saylov komissiyasi tomonidan 9-sentabrda tasdiqlangan saylovga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish bo‘yicha asosiy tadbirlar dasturiga muvofiq tarzda amalga oshirilmoqda.
Dasturning MSK saytida joylashtirilishi, shuningdek, broshyura shaklida chop etilishi hamda tarqatilishi saylovga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish jarayoni ustidan jamoatchilik nazoratini olib borish imkoniyatini tug‘dirdi.
Haqiqiy, adolatli, haqqoniy va ochiq saylovning o‘tkazilishiga joylarda vakolatli organlar taklif va tavsiyalariga ko‘ra shakllantirilgan 14 okrug va 9383 uchastka saylov komissiyalari xizmat qiladi. O‘z faoliyatida ular mustaqil bo‘lib, faqat qonunchilikka, shuningdek, MSK nizomlari va ko‘rsatmalariga tayanadi.
Fuqarolarning saylash huquqini to‘liq ta’minlash maqsadida saylov uchastkalari va tegishli komissiyalar harbiy qismlarda, mahbuslarni vaqtincha saqlash joylarida, mamlakatning chet eldagi vakolatxonalarida tashkil etilgan.
Uchastka saylov komissiyalari tarkibida NNT faollarining ishtiroki bir qadar jonlanib, ularning miqdori komissiyalar tarkibida 10 foizga yetdi. Shulardan 4778 nafari xotin-qizlar qo‘mitalari, 2321 nafari kasaba uyushmalari, 3395 nafari “Kamolot” YoIH vakillaridir. Shuningdek, komissiyalarda O‘zbekistonda istiqomat qiluvchi millat va elat vakillari — koreyslar, ukrainlar, ruslar, turkmanlar, tojiklar, qozoqlar, qirg‘izlar va boshqalar ishtirok etmoqda (11 foiz). Ayollarning saylov jarayonidagi faolligi oshgani qayd etilmoqda. Ularning okrug saylov komissiyalaridagi ulushi 36,8 foizni tashkil etadi, shulardan 12 nafari komissiyalar rahbariyatida o‘tiradi. Uchastka saylov komissiyalarida ayollar ulushi 47 foizni tashkil qiladi.
Uchastka saylov komissiyalari ishtirokchilarining 60 foizi saylovga tayyorgarlik ko‘rish bo‘yicha ish tajribasiga ega ekanligi diqqatga sazovor.
Saylov jarayonining ochiqligi va shaffofligini ta’minlash maqsadida MSK huzurida O‘zbekiston Prezidenti saylovini yoritish bo‘yicha Respublika matbuot markazi, okrug saylov komissiyalari qoshida press-markazlar ochilgan bo‘lib, ular OAVga saylov kampaniyasini yoritishda yordam berib bormoqda. Bundan tashqari, saylovda ishtirok etish uchun 1222 nafar OAV vakili akkreditatsiyadan o‘tkazildi, ular orasida 30 ga yaqin chet el media kompaniyalari jurnalistlari bor.
Hisobotda qayd etilishicha, saylov kampaniyasida O‘zbekiston Respublikasi Prezidentligiga siyosiy partiyalardan nomzodlarning saylovoldi tashviqoti uchun teng imkoniyatlar yaratilgan. MSKning maxsus qarori bilan saylovoldi tashviqoti tartibi aniq reglamentatsiya qilingan, markaziy bosma OAVda teng maydonlar, davlat teleradiokanallarida teng efir vaqti taqdim etilgan.
“O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi to‘g‘risida”gi qonunga ko‘ra, saylovga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish bo‘yicha barcha tadbirlarda, shuningdek, ovoz berish o‘tkaziladigan binolarda saylov kuni hamda ovozlarni sanashda har bir saylov uchastkasida siyosiy partiyalardan bir nafardan kuzatuvchi ishtirok etishi mumkin. Saylov kuni to‘rt siyosiy partiyadan 37 mingdan ortiq kuzatuvchi ishtirok etishi kutilmoqda, shulardan 6 mingi NNT faollari bo‘ladi.
FJShMQMI O‘zbekiston Prezidenti sayloviga tayyorgarlik ko‘rish jarayonida saylovchilarning huquqiy madaniyatini oshirish bo‘yicha o‘tkaziladigan tadbirlar dasturining qabul qilinishini fuqarolarning huquqiy savodxonligi hamda saylovdagi faolligi oshishiga xizmat qiladigan ijobiy omil sifatida baholadi. Diqqatga sazovori, dastur realizatsiyasiga ijtimoiy hamkorlik asosida NNTlar jalb etilgan.
Barcha saylash huquqidan to‘laqonli foydalanishini ta’minlashga xizmat qilayotgan yana bir jihat jismoniy imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun ovoz berish imkoniyatlarining yaratilishi bo‘lmoqda. Ko‘zi ojizlar uchun Brayl alifbosi asosidagi byulletenlar ishlab chiqildi, tadbirlar surdotarjimadan foydalangan holda o‘tkazilmoqda, barcha saylov uchastkalari panduslar, imkoniyatlari cheklangan insonlar ovoz berishiga moslashgan kabinalar bilan ta’minlangan.
Hisobotda fuqarolarning saylovda ishtirok etishga tayyorlik darajasi ancha yuqoriligini (95 foiz) ko‘rsatuvchi sotsiologik tadqiqot ma’lumotlari keltiriladi. Bu ma’lumotlar “Ijtimoiy fikr” jamoatchilik fikrini o‘rganish markazi so‘rovlari natijalariga hamda milliy va chet el ommaviy axborot vositalarining tahliliy ma’lumotlariga mos keladi.
Umuman olganda, hisobotda qayd etilishicha, saylovga tayyorgarlik tizimli va izchillik bilan, qonunchilik va xalqaro standartlarga muvofiq ravishda olib borilmoqda.