“Olib sotarlar — vatan qahramonlari”. Iqtisodchilar final o'yini chiptasi qimmatroq bo'lishi kerakligini yozmoqda

Toshkent shahridagi “Bunyodkor” stadionida 19 iyun kuni Osiyo kubogi U-23 musobaqasining final o'yini bo'lib o'tadi. Hal qiluvchi bahsda O'zbekiston–Saudiya Arabistoni futbolchilari maydonga tushadi.
Ushbu uchrashuv chiptalari sotuvi bilan ajiotaj yuzaga keldi. Biletlar “Bunyodkor” stadioni kassalarida sotuvga chiqarilganidan beri u yerda minglab odamlar to'planib turibdi. Chiptalar esa kam. Kassada faqatgina darvoza orti sektorlariga biletlar sotilgan, 18 iyun kuni esa bir kishiga faqatgina ikki dona sotilgan. Ammo shunga qaramay, stadion atrofida chayqovchilar o'sha biletlarni 5-6 baravar qimmatga sotmoqda.

17 iyunning ikkinchi yarmidan boshlab chiptalar “iTicket.uz” platformasi orqali sotuvga chiqarilishi aytilgandi, ammo saytdagi texnik nosozlik sababli bunday bo'lmadi. Platforma chiptalarni 17 iyundan 18 iyunga o'tar kechasi yarim tunda sotuvga chiqardi. Soat 03:00 atrofida chipta xarid qilishga zo'rg'a ulgurgan “Bugun.uz” xodimlarining so'zlariga ko'ra, chiptalar juda tez tugab qolgan. Hamma uxlayotgan paytda sotuv boshlandi va ular uyqudan turgan paytda esa platformadagi “tez orada” yozuvi “sotildi” yozuviga almashgan.
“Habikatura” esa aynan shu holatga atab karikatura chizdi.
Ushbu ajiotajdan so'ng iqtisodchilar chiptalarning narxlari qimmatroq bo'lishi kerakligi, bu yerda talab va taklif qonuni buzilganini yozmoqda.
Iqtisodchi Behzod Hoshimov o'z Twitter sahifasida “Bilet qimmatlashishiga imkon beringlar. Olib sotarlar — vatan qahramonlari” deb yozib qoldirdi (aytgancha, linkka “qurollanmagan holda” — VPNsiz kirolmaysiz). Tvit ostida esa fikrlarini asoslab bergan.
Taniqli futbol sharhlovchisi xayrulla Hamidovning kinoyali tvitiga javob tariqasida ushbu gaplarni yozgan Behzod Hoshimovga sharlovchi ham hamfikr bo'lgan. Sharhlovchining so'zlariga ko'ra, stadion kasallari atrofida uzundan uzun navbatni hosil qilganlarning ko'pi olib sotarlar, ularni boshqa kontsertlarda ham ko'rishganini yozishgan.
Iqtisodchi esa bunga javoban “bilet olib sotarlar juda muhim ijtimoiy funktsiyani bajarishi”ni yozgan. Hoshimov talabni qondirish uchun ikkalamchi bozor platformasi (ya'ni chayqovchilar) kerakligini qo'shimcha qilgan.
Yana bir iqtisodchi Bahodir Abdullaev olib sotarlarning “muhim ijtimoiy funktsiyasi” haqida quyidagicha izoh berdi. “Ular chiptani eng ko'p to'lashga tayyor bo'lganlarga yetkazib beryapti, ya'ni adolatni ta'minlayapti. Kimdir 150 ming, hatto 300 ming so'm to'lashga tayyor bo'lgan chiptalar 25-50 mingdan sotilmasligi kerak”, — deydi Abdullaev.
Iqtisodchi-bloger Otabek Bakirov Telegram kanalida Behzod Hoshimovning tvitiga qo'shimcha tarzda o'z fikrlarini bildirgan. U ham chiptalar qimmat bo'lishi kerakligini yozmoqda. Uning yozishicha, taklif haddan ziyod chegaralangan, talab esa aksincha — haddan ziyod yuqori. Bunday holatda tashkilotchilar sotuvdan maksimal foyda ko'rishi kerak.
“Bilet qimmat bo'lishi kerak. Chunki taklif haddan ziyod chegaralangan, talab esa haddan ziyod yuqori. Imkoniyati cheklangan va mehmonlar uchun mingta bilet zaxiralangan taqdirda ham, tashkilotchilar qolgan 29 ming biletni sotishdan maksimal foyda ko'rishi zarur.
Bu yo'lda ularning eng katta dushmani olib sotarlar, eng yaqin ittifoqchisi esa narx. Shu bilan birga, olib sotarlarga qarshi ma'muriy yo'l bilan kurashish kerak emas. Chunki ular ayni vaqtda narx bo'yicha signalchi ham, talabni yanada oshiruvchi promouter bo'lib ham xizmat qilishadi”, — deb yozadi iqtisodchi.
Bakirovning taklifiga ko'ra, biletlar talab yuqoriligiga muvofiq qimmat narxlarda va imkon qadar inson omilini chetga chiqargan holdagi onlayn tarzda sotilishi kerak. Bunda Best practice modellarida lot va narx portsiyalarga bo'lib sotishdan auktsionlargacha bo'lgan variantlar mavjud. Lekin ularni yuqoridagi sterjen ushlab turadi.
Iqtisodchi postning ostiga “iltimos so'kmanglar, bu futbol muxlisi o'laroq emas, iqtisodiy hodisa kuzatuvchisi sifatidagi fikrlar”, deb qo'shib qo'ygan.