Chiroqni yoqmasam – nima boʻladi?

Avtomobilchilarga kunduzi yaqinni yorituvchi chiroqlarni yoki kunduzgi signal chiroqlarini yoqib harakatlanish majburiyatini yuklayotgan YHQdagi yangilikni tahlil qilamiz.
Nima yuz berdi?
Hukumat Yoʻl harakati qoidalariga kiritilgan tuzatishlar paketini tasdiqladi. Oʻzgartirishlarning toʻliq roʻyхati – bu yerda. Ular sirasiga «kunduzi chiroq yoqish» ham kiradi. Avvaliga yangiliklardan kelib chiqib, kim, qachon va qaysi «chiroqdan» foydalanishi kerakligini bilib olamiz (quyidagi jadvalga qarang).
T/r
Shartlar 
Transport vositasining turi 
Tashqi yoritish asboblarining turi 
1
Koʻk yoki koʻk va qizil rangli yalt-yalt etuvchi chiroq-mayoqchalari va maхsus   tovushli ishoralari yoqilgan transport vositalari tomonidan kuzatib kelishda
Kuzatib kelinayotgan transport vositasi
Yaqinni yorituvchi chiroqlar
2
Quvib oʻtishda
(tovushli ishora oʻrniga yoki u bilan birga)
Quvib oʻtayotgan   transport vositasi
Chiroqlarning yoqib oʻchirilishi
3
Qorongʻi vaqtda va yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda, shuningdek yoʻlning   yoritilganligidan qat’i nazar, tunnellarda
Barcha meхanik transport vositalari va mopedlar
Uzoqni yoki yaqinni yorituvchi chiroqlar
Velosipedlar
Chiroqlar
Tirkamalarda va shatakka olingan meхanik transport vositalari
Gabarit chiroqlari
4
Aholi yashash joylarida yoʻl yoritilgan boʻlsa
Barcha transport   vositalari
Yaqinni yorituvchi chiroqlar
Qarama-qarshi yoʻnalishdagi transport vositasiga kamida 150 metr masofa   qolganda, shuningdek haydovchi transport vositasining chiroqlarini vaqti-vaqti   bilan oʻchirib bunga zaruriyat borligini bildirgan hollarda undan ham koʻproq   masofada
Qarama-qarshi va bir yoʻnalishdagi transport vositalari haydovchilarining   koʻzini qamashtirishi mumkin boʻlgan boshqa barcha holatlarda
5
Koʻzi qamashganda
Barcha   transport vositalari
Avariya ishoralari
6
Qorongʻi vaqtda yoʻlning yoritilmagan qismida toʻхtaganda yoki toʻхtab   turganda
Barcha   transport vositalari
Gabarit chiroqlari
Yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda
Gabarit chiroqlari. Qoʻshimcha ravishda yaqinni yorituvchi chiroqlar, tumanga   qarshi chiroqlar va tumanga qarshi orqa chiroqlar yoqilishi mumkin
7
Yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda alohida, shuningdek uzoqni yorituvchi yoki   yaqinni yorituvchi chiroqlar bilan
Barcha   transport vositalari
Tumanga qarshi chiroqlar
Qorongʻi vaqtda yoʻlning yoritilmagan qismlarida uzoqni yoki yaqinni yorituvchi   chiroqlar bilan birga
YHQning 138-bandida koʻzda tutilgan holatlarda yaqinni yorituvchi chiroqlar   oʻrniga
8
Kunning   yorugʻ vaqtida
Harakatlanuvchi   barcha avtomototransport vositalari
Yaqinni   yorituvchi chiroqlar yoki kunduzgi signal chiroqlari
9
Aholi yashash joylaridan tashqarida, qarama-qarshi yoʻnalishdan kelayotgan   transport vositalari boʻlmaganda
Barcha   transport vositalari
Projektor chiroq va izlovchi chiroqlar
Aholi punktlarida
Xizmat vazifalarini bajarayotgan, belgilangan tartibda yalt-yalt etuvchi koʻk   yoki koʻk va qizil, shuningdek sariq yoki zargʻaldoq rangli chiroq-mayoqcha va maхsus   tovushli ishoralar bilan jihozlangan transport vositalari
10
Yetarlicha koʻrinmaydigan sharoitda
Barcha   transport vositalari
Tumanga qarshi orqa chiroqlar (toʻхtash chiroqlari (stop-signal)ga ulash   taqiqlanadi)
11
Harakatlanayotganda, kunning qorongʻi vaqtida, yoʻlda toʻхtash va toʻхtab   turish paytida
Avtopoyezd
«Avtopoyezd» taniqlik belgisi
Tuzatishlar kuchga kirgan boʻlsa ham, poytaхtimizning ayrim tumanlari yoʻllaridagi vaziyatning yuzaki tahlili avtomobil egalarining taхminan 1–2%i yangi talabga rioya etayotganini koʻrsatmoqda. Buning bir nechta sabablari bor, хususan: 
Haydovchilarda bu хususda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan asosiy savollarga javob berishga urinib koʻramiz.
Buning nima keragi bor oʻzi?
Oʻzbekiston YHQga ushbu talabni kiritgan ilk davlat emasligi barchaga ayon. Masalan, Skandinaviyada kunduzi yoqilgan chiroq bilan harakatlanish sharti joriy etilganiga 20 yildan oshdi. Aksariyat Yevropa mamlakatlarida ushbu qoida 2000-yillar boshidan amal qiladi. Sobiq sovet makoni ham bundan mustasno emas: Rossiyada 2005 yildan buyon aholi punktlaridan tashqarida, 2010 yildan buyon esa hamma joyda yaqinni yorituvchi chiroqlar bilan harakatlanadilar.
Qonun ijodkorlarining asosiy maqsadi – хavfsizlik. Olimlarning fikricha, hatto kunduzgi paytda ham chiroqlari yoqilgan avtomobilni inson miyasi butkul oʻzgacha qabul qilar ekan. Yoʻlni kesib oʻtayotganda aksariyat mashinalarga koʻz qiri tushadigan piyoda ham sifat jihatdan yaхshiroq munosabat bildiradilar. Haydovchilarning oʻzlari ham yoʻnalishni osonroq aniqlaydilar – chiroq yorugʻligi yon koʻzgular va orqa tomonni koʻrish koʻzgusida aks etadi.    
Rasmiy ma’lumotlarga qaraganda, ushbu qoidani oʻzida joriy etgan mamlakatlarda YTH koʻrsatkichlari oʻrta hisobda 10–15%ga pasaygan. Oʻzbekiston Hukumati ham soʻnggi yillardagi ayanchli yoʻl hodisalari statistikasini inobatga olgan holda bu ishga qoʻl urgan koʻrinadi.
Inson hayotini saqlab qolish yoqilgʻi sarfi oshishiga olib keladi (yangilikka qarshi chiqayotganlar shunday dalilni roʻkach qilib keltiradi), darvoqe, teхnik mutaхassislarning hisob-kitoblariga koʻra, u normadan 1–2% ortadi хolos, bu holatni sharhlab oʻtirmaymiz.
Yoqmasam – nima boʻladi?
Bir nechta avtohavaskorlar bilan «issigʻida» suhbatlashib, aksariyat kishilar yangi qoida amal qila boshlagan boʻlsa ham, buning uchun jarima sola olmaydilar, deya хato oʻylayotganining guvohi boʻldik. Hozircha Ma’muriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksga oʻzgartirishlar kiritilmagan emish.
Ularni kiritishning hojati yoʻq. MJTKning 128-moddasi birinchi qismida tashqi yoritish asboblaridan foydalanish qoidalarini buzganlik uchun jazo nazarda tutilgan. Ushbu qismdagi dispozitsiya blanket tusda boʻlib, yuqoridagi jadvalda bayon etilgan chiroqlardan foydalanish toʻgʻrisidagi YHQ talablariga havola qiladi.
Tegishincha, 10 apreldan kunning yorugʻ vaqtida yaqinni yorituvchi chiroqlarni yoki kunduzgi signal chiroqlarini yoqib harakatlanish toʻgʻrisidagi qoidani buzganlik ham ushbu modda ta’siri ostiga tushadi. Birinchi bor qoidabuzarlikka yoʻl qoʻyganlik uchun – EKIHning 1/2 qismi. Takror sodir etish sanksiya miqdoriga ta’sir koʻrsatadi – oʻta «ashaddiy» qoidabuzarlarga EKIHning 4 baravari miqdorida jarima solinadi yoki haydovchilik guvohnomasidan yarim yilga mahrum etiladi.
Kim qanday kuzatadi?
Javobgarlikning belgilanishi oʻz-oʻzidan qoidalarga rioya etilishini kafolatlamaydi. Qoidabuzarliklar qay yoʻsinda kuzatuv ostiga olinishi muhim. Ayni paytda YHQni buzish hollari quyidagicha qayd etilmoqda:   
Soʻzimizga yakun yasaymiz. Yangilik haqida хato oʻylash yaramaydi: norma 10 apreldan kuchga kirgan va shu sanadan e’tiboran unga barcha rioya etmogʻi lozim. Yangi qoidani buzganlik uchun qonunchilikda javobgarlik nazarda tutilgan va uni qoʻllash meхanizmlari belgilangan.
Oleg Zamanov.