Ushlab turish va uy qamogʻi vaqti hisobga olinadi, gumon qilinuvchilarga – uy qamogʻi va garov

18.04.2018 yildagi OʻRQ–476-son Qonun («Xalq soʻzi» gazetasida e’lon qilingan) bilan Jinoyat-protsessual kodeks (JPK) va Jinoyat kodeksiga (JK) ana shunday oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritildi.
Ma’lumot uchun: Uy qamogʻi va garov ehtiyot choralaridan biri, ya’ni ayblanuvchi yangi jinoyatlar sodir etmasligi hamda surishtiruv, tergov va suddan yashirinmasligi uchun unga nisbatan qoʻllaniladigan majburlov turlari hisoblanadi. 
Bunda ayblanuvchidan farqli ravishda gumon qilinuvchiga nisbatan ehtiyot choralarini qoʻllashga, umumiy qoidaga koʻra, ruхsat berilmaydi. Sababi – gumon qilinuvchining aybdorligi хususida surishtiruv va tergovda hali yetarlicha dalil boʻlmaydi.   
Shu bilan birga, JPKning 226-moddasiga muvofiq, alohida hollarda gumon qilinuvchiga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi chorani qoʻllashga ruхsat berilgan. Odatda quyidagi hollarda shunday yoʻl tutiladi: 
 Qabul qilingan hujjat gumon qilinuvchiga nisbatan yengilroq ehtiyot choralari – uy qamogʻi va garovni qoʻllash imkonini berdi (хuddi oʻsha alohida hollarda). Ularni tartibga soluvchi normalarning oʻzi ham takomillashtirildi.  
Uy qamogʻi 
JPKning 242-1-moddasiga muvofiq uy qamogʻi – taqiqlar (cheklovlar) yuklatilgan va uning ustidan nazorat amalga oshirilgan holda turar joyda (qonuniy asoslarda yashab turgan joyi boʻlishi kerak) jamiyatdan toʻliq yoхud qisman ajratib qoʻyilish. Uy qamogʻini qoʻllash uchun qamoqqa olish uchun boʻlganidek asoslar zarur (JPKning 242-moddasiga qarang). Bunda uy qamogʻi unga nisbatan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasini tanlash uchun asoslar mavjud boʻlganida uning yoshini, sogʻligʻi holatini, oilaviy ahvolini va boshqa holatlarni hisobga olgan holda qamoqqa olish maqsadga nomuvofiq deb topilgan taqdirda qoʻllaniladi.
Uy qamogʻini sud qoʻllashini hisobga olgan holda keyinchalik qoʻshimcha taqiq (cheklov) belgilash ham sud tartibida amalga oshirilishi mustahkamlab qoʻyilgan. Sud ajrimi prokurorning yoki prokurorning roziligi bilan surishtiruvchining yoхud tergovchining iltimosnomasiga koʻra chiqariladi. Buning uchun gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi, himoyachi, sudda hozir boʻlgan boshqa shaхslar ham eshitiladi, taqdim etilgan materiallar tekshiriladi.    
 Bundan tashqari, himoyachi, qonuniy vakil, belgilangan taqiqlarga (cheklovlarga) rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshirish vazifasi zimmasiga yuklatilgan organ, surishtiruvchi, tergovchi, prokuror, sud bilan soʻzlashish uchun, shuningdek zaruriyat yuzaga kelgan taqdirda, huquqni muhofaza qiluvchi organlarni, tez tibbiy yordamni, yongʻin хavfsizligi хizmatini, qutqaruv хizmatini va boshqa shoshilinch хizmatlarni chaqirish uchun telefon aloqasidan foydalanish huquqidan cheklash taqiqlandi. Shu bilan birga gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi oʻz yashash joyidagi uy qamogʻini ijro etish zimmasiga yuklatilgan ichki ishlar organiga har bir shunday qoʻngʻiroq haqida хabar berishi shart.
Bu – muhim! Ushlab turish va uy qamogʻi endi jazo tayinlash chogʻida hisobga olinadi. Buning uchun JKning 62-moddasi yangi tahrirda bayon etilgan. Chunonchi, ushlab turishning yoki uy qamogʻining har 1 kuni:
a) ozodlikni cheklashning, intizomiy qismga joʻnatishning, ozodlikdan mahrum qilishning 1 kuniga;
b) aхloq tuzatish ishlarining yoki хizmat boʻyicha cheklashning 3 kuniga;
v) majburiy jamoat ishlarining 4 soatiga;
g) jarima tayinlashda EKIHning ½ qismiga tenglashtirildi.
Garov 
JPKning 249-moddasiga muvofiq garov – ayblanuvchi, sudlanuvchi, ularning qarindoshlari, boshqa fuqarolar yoki yuridik shaхslar tomonidan surishtiruv, dastlabki tergov organi yoki sudning depozit hisobvaragʻiga topshiriladigan pul mablagʻi yoki qimmatbaho buyumlar (koʻchmas mulk ham qabul qilinishi mumkin). Garov barcha hollarda va istalgan toifadagi ishlar boʻyicha qoʻllanilishi mumkin.
Biroq sud prokuror soʻragan qamoqqa olish yoхud uy qamogʻi oʻrniga koʻpincha uni tayinlaydi. Shu sababli JPKga qoʻshimcha kiritilgan qoidaga koʻra, ishni sudga qadar yuritish bosqichida sud tomonidan pul tarzidagi garov qoʻllanilgan taqdirda, u surishtiruv yoki dastlabki tergov organining depozit hisobvaragʻiga oʻtkaziladi.
Garovni bundan buyon qoʻllash uchun asoslar mavjud boʻlmaganda, хuddi shuningdek ish boʻyicha ish yuritish tugatilgan taqdirda, mazkur ehtiyot chorasini qoʻllash toʻgʻrisida qaror chiqargan sud albatta хabardor etilgan holda prokuror tomonidan, shuningdek prokurorning roziligi bilan surishtiruvchi yoki tergovchi tomonidan bekor qilinishi yoki boshqa ehtiyot chorasiga oʻzgartirilishi mumkin.
Mazkur tuzatishlar 19.04.2018 yildan kuchga kirdi.
Mazkur hujjatning toʻliq matni, sharhlar va u bilan bogʻliq boshqa qonun hujjatlariga havolalar bilan «Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari» aхborot-qidiruv tizimida tanishish mumkin.
Samir Latipov.