FERMER XO‘JALIKLARINING DAVLAT EHTIYOJLARI UChUN XARID QILINADIGAN PAXTA VA G‘ALLA YETIShTIRISh XARAJATLARINI TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN KREDITLASh TARTIBI TO‘G‘RISIDAGI NIZOMNI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 7-noyabr 383-sonli “Davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan qishloq xo‘jalik mahsulotlari ishlab chiqarishni moliyalashtirish mexanizmini takomillashtirish bo‘yicha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi va 2003-yil 30-oktabr 476-sonli “2004—2006-yillarda fermer xo‘jaliklarini rivojlantirish konsepsiyasini amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorlari asosida qaror qilamiz:
 1. Fermer xo‘jaliklarining davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta va g‘alla yetishtirish xarajatlarini tijorat banklari tomonidan kreditlash tartibi to‘g‘risidagi Nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Ushbu qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida ro‘yxatdan o‘tgan kundan boshlab o‘n kundan so‘ng kuchga kiradi.
 Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki to‘g‘risida” va “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2003-yil 27-oktabrdagi “2004—2006-yillarda fermer xo‘jaliklarini rivojlantirish konsepsiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 7-noyabrdagi 383-sonli “Davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan qishloq xo‘jalik mahsulotlari ishlab chiqarishni moliyalashtirish mexanizmini takomillashtirish bo‘yicha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi va 2003-yil 30-oktabrdagi “2004—2006-yillarda fermer xo‘jaliklarini rivojlantirish konsepsiyasini amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 476-sonli qarorlari asosida ishlab chiqilgan.
 1. Tijorat banklari tomonidan kreditlar fermer xo‘jaliklariga muddatlilik, to‘lovlilik, ta’minlanganlik hamda maqsadli foydalanish shartlarida davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan g‘alla va paxta xom-ashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish maqsadlarida beriladi.
 2. Ushbu Nizom 2003-yil hosilidan boshlab Buxoro, Namangan, Farg‘ona, Xorazm viloyatlarida joylashgan fermer xo‘jaliklariga, 2004-yil hosilidan boshlab Andijon, Jizzax, Navoiy, Samarqand viloyatlarida joylashgan fermer xo‘jaliklariga va 2005-yil hosilidan boshlab Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Qashqadaryo, Surxondaryo, Sirdaryo va Toshkent viloyatida joylashgan fermer xo‘jaliklariga davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan qishloq xo‘jalik mahsulotlarini moliyalashtirish uchun tijorat banklari tomonidan kredit berishni tartibga soladi.
 3. Kreditlar fermer xo‘jaliklariga ular tomonidan davlat ehtiyojlari uchun sotiladigan g‘alla va paxta xomashyosi qiymatining 50 foizigacha miqdorida beriladi. Fermer xo‘jaligi tomonidan davlat ehtiyojlari uchun yetkazib beriladigan mahsulot hajmining qiymati “O‘zpaxtasanoat” uyushmasi va “O‘zdonmahsulot” AK korxonalari (bundan keyingi matnlarda — tayyorlov korxonalari) bilan tuzilgan kontraktatsiya shartnomalaridan kelib chiqqan holda o‘rnatiladi.
 
 Bunda, kredit miqdori tayyorlov korxonalari tomonidan fermer xo‘jaligiga yetkazib beriladigan urug‘lik mahsulot qiymatiga kamayadi. Kredit miqdorini aniqlash uchun kredit shartnomasini tuzish vaqtidagi xarid narxlari asos qilib olinadi. Xarid narxlari tasdiqlangan, kredit miqdori qayta hisoblab chiqilishi lozim.
 4. Mazkur kreditlar faqat quyidagi maqsadlar uchun berilishi mumkin:
 ish haqi va unga tegishli ajratmalarni to‘lash uchun;
 mineral o‘g‘it va o‘simliklarni kimyoviy va biologik himoya qilish vositalarini xarid qilish uchun;
 yoqilg‘i-moylash mahsulotlarini xarid qilish uchun;
 MTPlar, muqobil MTPlar, SFUlar (suvdan foydalanuvchi uyushmalari) va boshqa shaxslarning xizmatlariga to‘lovlar uchun;
 xo‘jalik ixtiyoridagi texnikalarga ehtiyot qismlarni sotib olish uchun;
 moliyaviy lizingga berilgan texnika vositalarining lizing to‘lovlari uchun;
 elektroenergiya to‘lovlari uchun;
 plyonka ostiga ekiladigan paxtaga polietilen plyonkasini xarid qilish uchun;
 kollektor-drenaj tarmoqlarini tozalash xizmatlariga to‘lovlar uchun;
 yagona yer solig‘i to‘lovlari uchun.
 5. Bunda, beriladigan kredit miqdorini aniqlash uchun O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hamda Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan afotexkartalardan kelib chiqqan holda, har bir qishloq xo‘jalik ekini bo‘yicha har bir xarajat turining eng ko‘p me’yori (qishloq xo‘jalik yilining tegishli davrlari yoyilmasi bilan) har yilgi hosil uchun tasdiqlanadi. Kredit ushbu me’yorlar doirasida ajratib borilishi lozim.
 Fermer xo‘jaligining biror bir xarajat turi bo‘yicha to‘lovlarga ehtiyoji bo‘lmagan hollarda, mazkur oy uchun umumiy ajratilgan mablag‘lar fermer xo‘jaliklari tomonidan boshqa ruxsat etilgan ehtiyojlari uchun (ish haqidan tashqari) o‘rnatilgan yillik me’yor doirasida ishlatilishi mumkin.
 6. Kreditlar tegishli qishloq xo‘jalik mahsuloti bo‘yicha fermer xo‘jaliklari bilan yakuniy hisob-kitoblar yakunlanguncha, lekin 18 oydan ko‘p bo‘lmagan muddatga, qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz beriladi.
 7. Fermer xo‘jaliklarini kreditlash bank marjasini hisobga olgan holda, imtiyozli foiz stavkasi bilan amalga oshiriladi.
 Bu kreditlar bo‘yicha imtiyozli foiz stavkasi yillik 3 foiz miqdorida belgilanib, uning 2 foizi bank marjasini tashkil etadi. 
 8. Kredit fermer xo‘jaligiga uning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisob raqami ochgan va unga xizmat ko‘rsatayotgan bank tomonidan beriladi. Ushbu kreditlarning ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisob raqami ochilgan va ularga xizmat ko‘rsatayotgan bank tomonidan berilishiga ruxsat berilmaydi.
 9. Fermer xo‘jaliklari bilan kontraktatsiya shartnomalari tuzilganidan so‘ng, tayyorlov tashkilotlariga xizmat ko‘rsatuvchi tijorat banklari, fermer xo‘jaliklariga xizmat ko‘rsatuvchi har bir bank filiali bo‘yicha ma’lumot tayyorlab, kreditlashni rasmiylashtirish uchun ularning viloyat filiallariga taqdim etadi. Banklarning viloyat filiallari o‘z navbatida bu ma’lumotlarni fermer xo‘jaliklariga xizmat ko‘rsatuvchi filiallarga yetkazadi.
 10. Kredit olish uchun fermer xo‘jaliklari ularning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘iga xizmat ko‘rsatayotgan bankka ariza bilan murojaat etadi.
 Arizaga quyidagi hujjatlar ilova qilinadi:
 tayyorlov tashkilotlari bilan tuzilgan kontraktatsiya shartnomalari nusxalari;
 biznes reja;
 so‘ngi hisobot davri uchun Davlat soliq xizmatining mahalliy organi tomonidan tasdiqlangan buxgalteriya balansi (1-shakl), debitor-kreditor qarzlar to‘g‘risida ma’lumotnoma (2a-shakl), muddati 90 kundan oshgan qarzdorliklarga solishtirma dalolatnomalar, moliyaviy natijalar to‘g‘risida hisobot (2-shakl).
 11. Imtiyozli kreditlar qaytishini ta’minlash maqsadida, bank davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta xom-ashyosi va g‘alla yetishtirishni moliyalashtirish maqsadida fermer xo‘jaliklariga berilgan imtiyozli kreditlar qaytarilishi bo‘yicha o‘zining tadbirkorlik xavfini sug‘urta qilishi mumkin. “O‘zagrosug‘urta” kompaniyasining imtiyozli kreditlarning qaytmasligi xavfini sug‘urtalash shartnomalari bo‘yicha sug‘urta badallari hajmi olinayotgan kredit summasining 0,75 foizi miqdorida bo‘ladi va tijorat banklarining o‘z mablag‘lari hisobidan to‘lanadi. 
 
 Bunda, taqdim etilayotgan kredit miqdori “O‘zagrosug‘urta” DASK bilan kelishilgan sug‘urta pulidan ko‘p bo‘lmasligi zarur.
 12. Mazkur Nizomning 10-bandida keltirilgan barcha zarur hujjatlar taqdim etilganidan so‘ng, bank fermer xo‘jaligining arizasini ko‘rib chiqishi va 5 kun muddat ichida u bilan kredit shartnomasi tuzishi lozim.
 Bank kredit qo‘mitasi tomonidan kredit berishni rad etish to‘g‘risida qaror qabul qilingan hollarda, u raddiyani yozma shaklda asoslab berishi shart.
 13. Kredit shartnomasi tuzilishi bilan bir vaqtda fermer xo‘jaligiga ssuda hisobvarag‘i ochiladi.
 To‘lovlar ssuda hisobvarag‘idan, qarz oluvchining to‘lov topshiriqnomalariga asosan, naqd pulsiz shaklda (ish haqidan tashqari) faqat ushbu Nizomning 4-bandida ko‘rsatilgan maqsadlar uchungina amalga oshiriladi.
 14. Bunda, to‘lovlar quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
 oylik ish haqi to‘lovlari uchun agrotexkartalarda belgilangan me’yorlarda;
 mineral o‘g‘it va o‘simliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalari uchun to‘lovlarda, mablag‘lar “O‘zqishloqxo‘jalikkimyo” DAK, “O‘zkimyosanoat” DAK tegishli korxonasining maxsus 23222 hisob raqamiga o‘tkaziladi. Bio mahsulotlarni shirkat xo‘jaliklaridan sotib olishda, mablag‘lar ularning maxsus 23222 hisob raqamiga o‘tkaziladi;
 “O‘zagromashservis” uyushmasi MTPlarining xizmatlari uchun to‘lovlarda, mablag‘lar teng ravishda bo‘linib 50 foizi ularning maxsus 23218-sonli va qolgan 50 foizi 23210 (23220)-sonli hisob raqamlariga o‘tkaziladi;
 yoqilg‘i-moylash mahsulotlari va elektroenergiya uchun “O‘zneftmahsulot” kompaniyasi, “O‘zbekenergo” DAK korxonalari va shirkat xo‘jaliklariga to‘lovlarda, mablag‘lar ularning maxsus 23210 (23220) hisob raqamiga o‘tkaziladi;
 muqobil MTPlar, SFUlar (suvdan foydalanuvchi uyushmalari), boshqa korxona va tashkilotlar tomonidan ko‘rsatilgan xizmatlar hamda olingan mahsulotlar uchun to‘lovlarda, mablag‘lar ushbu xo‘jalik yurituvchi subyektlarning talab qilib olinguncha depozit hisob raqamlariga o‘tkazib beriladi.
 15. “O‘zqishloqxo‘jalikkimyo” kompaniyasi va “O‘zkimyosanoat” kompaniyasi korxonalarining 23222-sonli muvaqqat hisob raqamlariga kelib tushgan mablag‘lar, “Qishloq xo‘jaligi korxonalarining kimyo sanoati korxonalari bilan ular tomonidan davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish uchun mineral o‘g‘itlar va boshqa kimyoviy mahsulotlar yetkazib berish uchun hisob-kitoblar mexanizmi to‘g‘risidagi Nizom”da (ro‘yxat №1049, 16-iyul 2001-yil — Me’yoriy hujjatlar Axborotnomasi, 2001-y., 14-son) belgilangan maqsadlarga yo‘naltiriladi.
 16. “O‘zbekneftegaz” MXK tarkibiga kiruvchi korxonalarning 23210 (23220)-sonli muvaqqat hisob raqamlariga tushgan mablag‘lar “O‘zbekneftegaz MXK korxonalari va tashkilotlari hisobvaraqlaridan to‘lovlarni hamda tabiiy gaz iste’mol qiluvchilarning yetkazib beruvchilar — “Boshkommungaz” korxonasi, “O‘zgazsotish” sho‘ba korxonasi, “O‘ztransgaz” AK bilan hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibi to‘g‘risida nizom”da (ro‘yxat №1021, 26-mart 2001-yil — Me’yoriy hujjatlar Axborotnomasi, 2001-y., 6-son) belgilangan maqsadlarga yo‘naltiriladi.
 17. “O‘zagromashservis” uyushmasining tarkibiga kiruvchi korxonalarning 23218-sonli muvaqqat hisob raqamlariga tushgan mablag‘lar “Qishloq xo‘jaligi korxonalarining pul mablag‘larini “O‘zagromashservis” uyushmasining MTPlariga ko‘rsatilgan xizmatlar, yetkazib berilgan qishloq xo‘jalik texnikasi va ehtiyot qismlari uchun o‘tkazilish tartibi to‘g‘risida nizom”da (ro‘yxat №1082, 10-noyabr 2001-yil — Me’yoriy hujjatlar Axborotnomasi, 2001-y., 21-son) belgilangan maqsadlarga yo‘naltiriladi.
 18. Banklar to‘lovlarning ssuda hisobvarig‘idan faqat mazkur Nizomning 4-bandidagi maqsadlar uchun amalga oshirilishini nazorat qiladi. Shuningdek, haqiqatda g‘alla va paxta ekinlarining mavjudligi, ularda nihollarni parvarishlash bo‘yicha zarur agrotexnika ishlarining o‘tkazilishini joylarga chiqib aniqlash orqali kredit monitoringini olib boradilar.
 19. Ekinlar (to‘liq yoki qisman) mavjud bo‘lmagan yoki ular ahvolining qoniqarsizligi, jumladan agrotexnik tadbirlarning kechikishi, maydonda begona o‘tlarning ko‘payishi holatlari aniqlanganda, bank tuman qishloq va suv xo‘jaligi bo‘limlarining xulosasi asosida kreditlashni to‘xtatadi va kreditlar hamda ularga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin so‘ndirish choralarini ko‘radi. Bu choralar kredit shartnomasida kelishilgan bo‘lishi kerak.
 20. Kreditlar va unga hisoblangan foizlar fermer xo‘jaliklarining maxsus 23210 (23220) hisob raqamlariga qishloq xo‘jalik mahsulotlarini tayyorlov korxonalariga sotishdan tushgan mablag‘lar hisobidan, muddatli majburiyatnomalar asosida memorial order orqali birinchi navbatda undiriladi.
 21. Kreditlardan foydalanganlik uchun foizlar kreditning amaldagi qoldig‘iga har kuni hisoblab boriladi va qishloq xo‘jalik mahsulotlarini tayyorlov korxonalariga sotishdan tushgan mablag‘lar hisobidan:
 g‘alla yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar bo‘yicha — yilning iyul oyidan boshlab va kreditni to‘liq qaytarish vaqtigacha;
 paxta xom-ashyosi yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar bo‘yicha — yilning noyabr oyidan boshlab va kreditni to‘liq qaytarish vaqtigacha undiriladi.
 Bunda fermer xo‘jaliklari kreditni va unga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin qaytarishlari mumkin.
 22. Shuningdek, ajratilgan kreditlardan maqsadli foydalanish Moliya vazirligining Nazorat-taftish bosh boshqarmasi va Jamg‘armaning hududiy inspektorlari tomonidan ham tekshirib boriladi.
 23. Mazkur Tartib O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, “O‘zagrosug‘urta” DASK hamda Dehqon va fermer xo‘jaliklari uyushmasi bilan kelishilgan.