Qishloq xo‘jaligi korxonalarining davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta va g‘alla yetishtirish xarajatlarini tijorat banklari tomonidan kreditlash tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki to‘g‘risida” va “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi qonunlari asosida qaror qilamiz:
 1. Qishloq xo‘jaligi korxonalarining davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta va g‘alla yetishtirish xarajatlarini tijorat banklari tomonidan kreditlash tartibi to‘g‘risidagi nizom (yangi tahrirda) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur qaror kuchga kirishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Markaziy bank Boshqaruvining 2005-yil 3-avgustdagi “Qishloq xo‘jaligi korxonalarining davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta va g‘alla yetishtirish xarajatlarini tijorat banklari tomonidan kreditlash tartibi to‘g‘risidagi nizomni (yangi tahrirda) tasdiqlash to‘g‘risida”gi 71-sonli va 266-V-sonli (2005-yil 11-avgust, ro‘yxat raqami 1508-son — O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2005-yil, 32-33-son, 262-modda) qarori o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin. 
 3. Ushbu qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida ro‘yxatdan o‘tgan kundan boshlab o‘n kundan so‘ng kuchga kiradi. 
 Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki to‘g‘risida” va “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi qonunlari asosida tijorat banklari tomonidan qishloq xo‘jaligi korxonalariga davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan g‘alla va paxta xomashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish maqsadlari uchun kreditlar berish tartibini belgilaydi.
 1. Tijorat banklari tomonidan ushbu kreditlar qishloq xo‘jaligi korxonalariga muddatlilik, to‘lovlilik, ta’minlanganlik hamda maqsadli foydalanish shartlarida davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan g‘alla va paxta xomashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish maqsadlarida beriladi.
 2. Ushbu Nizom asosida kreditlash davlat ehtiyojlari uchun g‘alla va paxta yetishtiruvchi barcha qishloq xo‘jaligi korxonalariga tatbiq etiladi.
 3. Kreditlar davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta xomashyosi va g‘alla qiymatining 60 foizigacha (tayyorlov korxonasi tomonidan bo‘nak tariqasida yetkazib berilgan urug‘lik qiymatini inobatga olgan xolda) miqdorida beriladi. 
 Bunda, kreditlar agrotexnik tadbirlar muddatidan kelib chiqqan holda quyidagi tartibda ajratiladi:
 paxta xomashyosi yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun hosil yetishtirilayotgan yilning 1-mayiga qadar paxta xomashyosi qiymatining 30 foizigacha, 1-iyulga qadar 50 foizgacha va 1-sentabrga qadar 60 foizgacha; 
 g‘alla yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun hosil yetishtirilayotgan yilning 1-yanvariga qadar g‘alla qiymatining 30 foizgacha, 1-aprelga qadar 50 foizgacha va 1-iyunga qadar 60 foizgacha.
 Har oy va choraklarda ajratiladigan kredit resurslari miqdori Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi taklifiga asosan O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda o‘zgartirilishi mumkin.
 4. Kredit miqdori qishloq xo‘jaligi korxonasining “O‘zpaxtasanoat” aksiyadorlik jamiyati va “O‘zdonmahsulot” AK korxonalari (bundan keyingi matnlarda — tayyorlov korxonalari) bilan davlat ehtiyojlari uchun yetkazib beriladigan mahsulot uchun tuzilgan kontraktatsiya shartnomalaridan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
 Kredit miqdorini aniqlash uchun amaldagi o‘rtacha xarid narx asos qilib olinadi.
 5. Mazkur kreditlar faqat quyidagi maqsadlar uchun berilishi mumkin:
 ish haqi va unga tegishli ajratmalarni to‘lash uchun; 
 mineral o‘g‘it va o‘simliklarni kimyoviy va biologik himoya qilish vositalarini xarid qilish uchun;
 yoqilg‘i-moylash mahsulotlarini xarid qilish uchun;
 MTPlar, muqobil MTPlar, fermer xo‘jaliklari, “O‘zkimyosanoat” aksiyadorlik jamiyati, “O‘zdonmahsulot” AK va “O‘zpaxtasanoat” aksiyadorlik jamiyati tizimidagi korxonalar huzurida faoliyat yuritayotgan muqobil MTP mas’uliyati cheklangan jamiyatlari hamda qishloq xo‘jalik texnikasi mavjud bo‘lgan boshqa xo‘jalik subyektlarining xizmatlari uchun to‘lovlarga;
 Lizingga (moliyaviy ijaraga) berilgan texnika vositalarining lizing to‘lovlariga;
 SIUlar (suv iste’molchilari uyushmalari) xizmatlari uchun to‘lovlarga;
 yagona yer solig‘i to‘lovlariga.
 Elektr energiya to‘lovlariga; 
 Urug‘lik uchun to‘lovlarga; 
 Qishloq xo‘jaligi korxonalarining paxta va g‘alla yetishtirish bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa zaruriy ehtiyojlari uchun ham to‘lovlar amalga oshirilishi mumkin. Boshqa zaruriy ehtiyojlar hisobidan paxta va g‘alla yetishtirish bilan bog‘liq xarajatlariga, bank xizmati, xo‘jalik va idora xarajatlari, ichki xo‘jalik irrigatsiya va kollektor-drenaj tarmoqlarini tozalash xarajatlari, sug‘urta xarajatlari, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda to‘lanadigan Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi hamda Fermyerlar kengashlarini saqlash xarajatlari uchun to‘lovlar amalga oshirilishi mumkin.
 6. Bunda, ushbu Nizomning 5-bandida keltirilgan ekinlarni yetishtirish xarajatlarining har bir turini moliyalashtirish uchun beriladigan kreditlarning eng ko‘p miqdori yuzasidan tavsiyalar O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi hamda Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi tomonidan har yilgi hosil uchun agrotexkartalardan kelib chiqqan holda belgilanadi.
 Mazkur tavsiya etilayotgan xarajatlarning agrotexnika me’yorlari qishloq xo‘jaligi korxonalariga biznes-reja (ilovaga muvofiq) ishlab chiqish uchun asos hisoblanadi.
 Qishloq xo‘jaligi korxonasining biror-bir xarajat turi bo‘yicha to‘lovlarga ehtiyoji bo‘lmagan hollarda mazkur Nizomning 5-bandida nazarda tutilgan paxta va g‘alla yetishtirish bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa ruxsat etilgan xarajat turlari bo‘yicha, shuningdek qishloq xo‘jaligi texnikasi sotib olishga, ichki xo‘jalik irrigatsiya va kollektor-drenaj tarmoqlarini tozalashga ishlatilishi (mineral o‘g‘it, kimyoviy yoki biologik vositalar, yoqilg‘i moylash materiallari va urug‘lik material hamda SIU xizmatlari xarajatlari bundan mustasno) mumkin. 
 Agrotexnik tadbirlarni amalga oshirish uchun ajratilgan imtiyozli kredit resurslarining ruxsat etilgan xarajat turlari bo‘yicha maqsadli sarflanishi yuzasidan monitoring qishloq xo‘jaligi korxonalariga xizmat ko‘rsatuvchi tijorat banklari zimmasiga yuklatiladi.
 7. Kreditlar tegishli qishloq xo‘jalik mahsuloti bo‘yicha qishloq xo‘jalik korxonalari bilan yakuniy hisob-kitoblar yakunlanguncha, lekin g‘alla yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar bo‘yicha 12 oydan va paxta xomashyosi yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar bo‘yicha 18 oydan ko‘p bo‘lmagan muddatga, qaytarish muddatini uzaytirish huquqisiz beriladi.
 8. Qishloq xo‘jaligi korxonalarini kreditlash bank marjasini hisobga olgan holda, imtiyozli foiz stavkasi bilan amalga oshiriladi. 
 Bu kreditlar bo‘yicha imtiyozli foiz stavkasi g‘alla hosilini yetishtirish xarajatlari uchun yillik 5 foiz, paxta hosilini yetishtirish xarajatlari uchun yillik 3 foiz miqdorida belgilanib, ularning 2 foizi bank marjasini tashkil etadi.
 9. Kredit qishloq xo‘jaligi korxonasiga uning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisob raqami ochgan va unga xizmat ko‘rsatayotgan bank tomonidan beriladi. Ushbu kreditlarni ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisob raqami ochilgan bank tomonidan berilishiga ruxsat berilmaydi.
 Oldingi yillarda ajratilgan imtiyozli kreditlar to‘liq so‘ndirilgandan so‘ng joriy yil hosili uchun imtiyozli kreditlar beriladi.
 10. Qishloq xo‘jaligi korxonalari tayyorlov korxonalari bilan kontraktatsiya shartnomalari tuzganlaridan keyin kredit olish uchun ularning asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘iga xizmat ko‘rsatayotgan bankka ariza bilan murojaat etishadi.
 Arizaga quyidagi hujjatlar ilova qilinadi:
 tayyorlov tashkilotlari bilan tuzilgan kontraktatsiya shartnomalari nusxalari;
 kreditga bo‘lgan talabni aniqlash uchun tayyorlangan biznes-reja;
 moliyaviy natijalar to‘g‘risida hisobot (2-shakl).
 11. Kreditlar qaytishini ta’minlash maqsadida, tijorat banki davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan paxta xomashyosi va g‘alla yetishtirishni moliyalashtirish maqsadida qishloq xo‘jaligi korxonalariga berilgan imtiyozli kreditlar qaytarilishi bo‘yicha o‘zining tadbirkorlik xavfini sug‘urta qilishi mumkin. Bunda, sug‘urta tashkilotlari tomonidan taqdim etilgan sug‘urta polisi kredit shartnomasida belgilangan kreditning butun qaytarish muddatiga beriladi. Sug‘urta tashkiloti bilan kelishilgan sug‘urta puli taqdim etilayotgan kredit miqdoridan ko‘p bo‘lmasligi zarur. 
 
 Doimiy ravishda davlat buyurtmasini va tijorat banki oldidagi majburiyatlarini bajarib kelayotgan fermer xo‘jaliklariga kreditlar qonunchilikda belgilangan tartibda ta’minotsiz (ishonchli kreditlar) ajratilishi mumkin.
 Tayyorlov korxonalari tijorat banklari tomonidan paxta va g‘alla yetishtirish xarajatlarini qoplash uchun berilgan kreditlar va ularga hisoblangan foizlarning qarzdor qishloq xo‘jalik korxonalari tomonidan muddatida qaytarilishi borasida kafillik berishlari mumkin. Kafillik qonunchilikda belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi.
 12. Mazkur Nizomning 10-bandida keltirilgan barcha zarur hujjatlar taqdim etilganidan so‘ng, bank qishloq xo‘jaligi korxonasining arizasini ko‘rib chiqishi va 3 kun muddat ichida u bilan kredit shartnomasi tuzishi lozim. 
 Bank kredit qo‘mitasi tomonidan kredit berishni rad etish to‘g‘risida qaror qabul qilingan hollarda, u raddiyani yozma shaklda izohlab berishi shart.
 13. Kredit shartnomasi kuchga kirgandan so‘ng, keyingi ish kunidan kechiktirmasdan qishloq xo‘jaligi korxonasiga ssuda hisobvarag‘i ochiladi. 
 Qishloq xo‘jalik korxonalarining ssuda hisobvarag‘idan to‘lovlar ushbu Nizomning 5 va 6-bandlarida ko‘rsatilgan maqsadlar uchun naqd pulsiz shaklda (ish haqidan tashqari) qishloq xo‘jalik korxonalarining to‘lov topshiriqnomalariga asosan amalga oshiriladi.
 Ushbu Nizomning 5-bandida ko‘rsatilgan maqsadlarga joriy yil hosili uchun yetkazib berilgan moddiy-texnik resurslar va ko‘rsatilgan xizmatlar uchun 2-kartotekaga kirim qilingan va belgilangan tartibda qarz oluvchi tomonidan akseptlangan to‘lov talabnomalariga muvofiq to‘lovlar amalga oshiriladi.
 To‘lov talabnomalari qarz oluvchi tomonidan akseptlanmagan taqdirda, to‘lovlar sud qarori asosida undiriladi.
 Shuningdek, “O‘zneftmahsulot” aksiyadorlik kompaniyasi, “Qishloqxo‘jalik-kimyo” hududiy aksiyadorlik jamiyatlari va MTP (mashina-traktor parklari) tuman korxonalari va tashkilotlari bilan tuzilgan shartnomalarda fermer xo‘jaligining joriy va kelgusi oyda amalga oshiriladigan agrotexnik tadbirlariga qilinadigan xarajatlar qiymati miqdorida (o‘g‘itlash, shudgorlash) oldindan to‘lovni amalga oshirish belgilangan taqdirda fermer xo‘jaliklari ushbu xarajatlar summasini to‘lov topshiriqnomalari orqali oldindan to‘lovlarni o‘tkazishlari mumkin.
 Shu bilan birga, paxta va g‘alla hosilini yetishtiruvchi qishloq xo‘jalik korxonalarining 13301-sonli va 14301-sonli hisobvaraqlaridan to‘lovlar, topshiriq shartnomasi asosida mazkur Nizomning 5-bandida ko‘rsatilgan maqsadlar uchun memorial orderga asosan amalga oshiriladi. 
 14. Bunda, to‘lovlar quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
 a) oylik ish haqi to‘lovlari uchun agrotexkartalarda belgilangan me’yorlarda;
 b) qishloq xo‘jalik korxonalarining mineral o‘g‘it va o‘simliklarni himoya qilishning kimyoviy vositalari, “O‘zagromashservis” uyushmasi MTP larining xizmatlari, yoqilg‘i-moylash mahsulotlari, foydalanilgan elektroenergiya va urug‘lik materiali qiymati uchun to‘lovlarda, mablag‘lar “Qishloqxo‘jalikkimyo” HAJ filiallari, “O‘zagromashservis” uyushmasi MTP lari, “O‘zneftmahsulot” kompaniyasi, “O‘zbekenergo” AJ korxonalari hamda tayyorlov korxonalarining maxsus 23210 (23220)-sonli hisob raqamlariga o‘tkaziladi;
 v) SIUlar (Suv iste’molchilari uyushmalari), o‘simliklarni biologik usulda himoya qilish uchun biolaboratoriya va biofabrikalar tomonidan ko‘rsatilgan xizmatlar uchun to‘lovlar ularning maxsus 23210 (23220)-sonli hisob raqamlariga o‘tkaziladi; 
 g) muqobil MTPlar, fermer xo‘jaliklari, “O‘zkimyosanoat” aksiyadorlik jamiyati, “O‘zdonmahsulot” AK va “O‘zpaxtasanoat” aksiyadorlik jamiyati tizimidagi korxonalar huzurida faoliyat yuritayotgan muqobil MTP mas’uliyati cheklangan jamiyatlari hamda qishloq xo‘jalik texnikasi mavjud bo‘lgan boshqa xo‘jalik subyektlari tomonidan ko‘rsatilgan va ko‘rsatiladigan texnika xizmatlari uchun to‘lovlarda, mablag‘lar ularga xizmat ko‘rsatuvchi tijorat banklarida ochilgan maxsus 23210 (23220)-sonli hisob raqamlariga o‘tkazib beriladi.
 d) boshqa tashkilotlar tomonidan ko‘rsatilgan xizmatlar hamda ehtiyot qismlar uchun to‘lovlarda, mablag‘lar ushbu tashkilotlarning talab qilib olinguncha depozit hisob raqamlariga o‘tkazib beriladi.
 15. Tijorat banklar to‘lovlarning ssuda hisobvarag‘idan mazkur Nizomning 5 va 6-bandlardagi maqsadlar va agrotexnik me’yorlar bo‘yicha amalga oshirilishini nazorat qiladi. Tijorat banklar sug‘urta tashkilotlari va Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligining tuman bo‘linmalari bilan birgalikda sug‘urta shartnomasi asosida har bir qishloq xo‘jaligi korxonasi bo‘yicha paxta va g‘alla ekinlarining holatini va bo‘lajak hosilning berilgan kreditlarning qaytarilishini ta’minlash uchun yetarliligini aniqlash maqsadida doimiy monitoring o‘rnatadilar. 
 16. Ekinlar (to‘liq yoki qisman) mavjud bo‘lmagan yoki ular ahvolining qoniqarsizligi, jumladan agrotexnik tadbirlarning kechikishi, ekin maydonlarini begona o‘tlar bosib ketishi natijasida kutiladigan hosil olishning imkoni yo‘qligi aniqlanganda, bu haqda bank va sug‘urta tashkiloti hamda Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligining tuman bo‘linmalari (O‘zbekiston Fermyerlari kengashi vakilligi) birgalikda uch tomonlama dalolatnoma tuzadilar. Ushbu dalolatnoma asosida bank kreditlashni to‘xtatadi va kreditlar hamda ularga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin so‘ndirish choralarini ko‘radi. Bu choralar kredit shartnomasida kelishilgan bo‘lishi kerak.
 
 Shu bilan bir vaqtda Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligining tuman bo‘linmalari tomonidan ushbu dalolatnoma xizmat ko‘rsatuvchi tarmoq korxonalariga yetkazilishi lozim.
 17. Kreditlar va unga hisoblangan foizlar qishloq xo‘jaligi korxonalarining maxsus 23210 (23220) hisob raqamlariga qishloq xo‘jalik mahsulotlarini tayyorlov korxonalariga sotishdan tushgan mablag‘lar hisobidan, birinchi navbatda bank tomonidan memorial ordyerlar bilan undiriladi.
 Kredit shartnomasi asosida berilgan kreditlarni qaytarish muddati yetib kelganda, ularni undirib olish uchun, qarzdor — qishloq xo‘jaligi korxonasining mablag‘i yetarli bo‘lmaganda, tijorat banklari sug‘urta polisi asosida sug‘urta tashkilotlariga sug‘urta hodisasi ro‘y berganligi to‘g‘risida murojaat qiladilar.
 Sug‘urta tovoni, tijorat banklari va sug‘urta tashkilotlari o‘rtasida tuzilgan Bosh polis asosida tijorat banklariga 5 kun muddatda to‘lab beriladi.
 Topshirilgan mahsulot uchun yakuniy hisob-kitoblarda tayyorlov korxonalari tomonidan qishloq xo‘jaligi korxonalariga yetkazib berilgan moddiy boyliklar qiymati va avvalgi yillar qarzlarini chegirib qolishga yo‘l qo‘yilmaydi. Ushbu moddiy boyliklar uchun hisob-kitoblar va kreditor qarzlarni undirish ajratilgan bank kreditlari to‘liq qaytarilgach, qishloq xo‘jalik korxonasining hisob raqamidan o‘rnatilgan tartibda to‘lov hujjatlariga asosan amalga oshiriladi.
 18. Kreditlardan foydalanganlik uchun foizlar kreditning amaldagi qoldig‘iga har kuni hisoblab boriladi va qishloq xo‘jalik mahsulotlarini tayyorlov korxonalariga sotishdan tushgan mablag‘lar hisobidan:
 g‘alla yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar bo‘yicha yilning iyul oyidan boshlab va kreditni to‘liq qaytarish vaqtigacha;
 paxta xomashyosi yetishtirishni moliyalashtirishga ajratilgan kreditlar bo‘yicha yilning noyabr oyidan boshlab va kreditni to‘liq qaytarish vaqtigacha undiriladi.
 Bunda qishloq xo‘jaligi korxonalari kreditni va unga hisoblangan foizlarni muddatidan oldin qaytarishlari mumkin.
 19. Ajratilgan kreditlarning maqsadli ishlatilishi xizmat ko‘rsatuvchi bank rahbarlari zimmasiga yuklatiladi. Shuningdek, ajratilgan kreditlardan maqsadli foydalanish Moliya vazirligining Nazorat-taftish bosh boshqarmasi tomonidan tekshirib boriladi.
 191. Davlat ehtiyojlari uchun yetishtiriladigan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish xarajatlarini moliyalashtirish uchun tijorat banklari tomonidan ajratilayotgan imtiyozli kreditlarni belgilangan maqsadlar bo‘yicha yo‘naltirishga mansabdor shaxslarning aralashuvi qat’iyan taqiqlanadi”. 
 20. Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, “O‘zagrosug‘urta” DASK va O‘zbekiston fermer xo‘jaliklari uyushmasi bilan kelishilgan.