O‘zbekiston uchun chin tarixiy qadam: Xalqaro kredit reyting va ilk suveren yevrobond

O‘zbekiston hukumati kelasi yildan dastlabki yevroobligatsiyalar chiqarishni ko‘zlamoqda va bu ayrim lavozimiy o‘zgarishlarda ham o‘z aksini topmoqda.  HSBC’da ishlagan Odilbek Isoqov Moliya vazirligi boshqarmasiga boshliq etib tayinlandi. Bu tayinlov haqida xabar tarqatgan Reuters'ga ko‘ra, HSBC investitsiya banki rivojlanayotgan mamlakatlar uchun jahon moliya bozorlarida qimmatli qog‘ozlar chiqarishni tashkil etish boshqarmasi direktori lavozimida ishlab kelgan Odilbek Isoqov endilikda Moliya vazirining maslahatchisi hisoblanadi. Moliya vazirligining davlat suveren, korporativ (bank) qarz majburiyatlari va davlat qarzi boshqarmasi boshlig‘i lavozimiga tayinlangan Isoqov kredit reytingini olish va suveren yevroobligatsiyalar emissiyasi jarayonini nazorat qiladi.
Odilbek Isoqov O‘zbekiston xalqaro kredit reytingiga nima uchun ildam intilayotgani va bu muhim zaruriyatga aylanib borayotgani haqida o‘z fikrlarini Kun.uz'ga bildirdi.
Xalqaro kredit reyting nima? Reyting belgilashda asosan qanday omillar inobatga olinadi?
Xalqaro kredit reyting, sodda qilib aytganda, bu qarz oluvchining to‘lov qobiliyatini aniqlovchi xalqaro mezondir. Asosan Moody’s, Standard & Poors (S&P) va Fitch kompaniyalari tomonidan chuqur tahlil natijasida taqdim etiladigan xalqaro reytinglar jahon moliya bozorlarida keng tan olingan baho sanaladi. Har bir investor o‘z sarmoyasini ma'lum moliyaviy instrument yoki loyihaga tikishdan oldin, eng avvalo qarz oluvchining to‘lov qobiliyatini tekshiradi, keyin zarur qarorlarni qabul qiladi.

Xalqaro kredit reytinglarning yana bir muhim jihati – moliya bozorida qarz instrumentlari narxini belgilashdagi rolidir. Masalan, Moody’s/S&P/Fitch bo‘yicha Aaa/AAA/AAA  reytingga ega bo‘lgan Shvetsiya, Ba1/BBB-/BBB-reytingga ega bo‘lgan Rossiya Federatsiyasidan 5 yil uchun 1,5%  pastroq narxda qarz olish imkoniyatiga ega. 
Isoqovning ta'kidlashicha, davlat uchun suveren reyting belgilashda bir qancha omillarga e'tibor beriladi va shu omillarning o‘zgarishi reyting agentliklari tomonidan doimiy ravishda kuzatib boriladi. Ularning asosiylari quyida:
1. Makroiqtisodiy barqarorlik;
2. Institutsional omillar;
3. Fiskal sog‘lomlik;
4. Moliyaviy tizimning sog‘lomligi;
5. Siyosiy omillar – Ichki siyosiy barqarorlik va geosiyosiy omillar;
Reyting agentliklari yuqoridagi omillarni o‘ta sinchkovlik bilan o‘rganib, har bir xatarni stress testlaridan o‘tkazishadi. Boshqa teng reytingdagi mamlakatlar bilan qiyoslab, har bir mamlakatning kuchli va zaif taraflarini tahlil etishadi. Va oqibatda ular mamlakat uchun o‘zlarining reytinglarini taqdim etishadi.
Eng ahamiyatli jihati – reyting bu bir martalik baho emas, balki har doim yangilanib turadigan baho. Shuning uchun reyting olgan mamlakatlar doimiy ravishda xalqaro reyting agentliklari kuzatuvida bo‘lib, har bir muhim o‘zgarish mamlakatning to‘lov qobiliyatini o‘sishi yoki pasayishi nuqtai nazaridan tahlil etiladi. Natijada, suveren reyting yuqorilashi yoki pastlashi mumkin.
«Yurtimizda keng ko‘lamli islohotlar davom etmoqda. 32 million aholisi bor O‘zbekiston haqiqiy ma'noda o‘zgarmoqda va bu ijobiy o‘zgarishlar jahon hamjamiyati tomonidan kuzatilmoqda va keng e'tirof etilmoqda. O‘zbekiston hukumati uchun xorijiy investorlarni iqtisodiyotimizga jalb etish yuksak ahamiyat kasb etadi. Oldimizda turgan muhim vazifalardan biri xalqaro suveren reytingini olish va jahon moliya bozorlarida O‘zbekiston Respublikasining ilk suveren Yevrobondini chiqarishdan iboratdir. Bu amallar mamlakatimizning xorijiy investitsiyalar uchun ochiqligini yana bir bor isbotlaydi», deydi Moliya vaziri maslahatchisi Isoqov.