Birinchi guruhga polietilendan tayyorlangan bosimga chidamli quvurlarni yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi to‘g‘risida yo‘riqnomani tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 9-martdagi 113-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qo‘mitasi to‘g‘risidagi nizomga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qo‘mitasi qaror qiladi:
 1. Birinchi guruhga polietilendan tayyorlangan bosimga chidamli quvurlarni yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibi to‘g‘risida yo‘riqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur qaror rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
 1. Mazkur Yo‘riqnoma birinchi guruhga polietilendan tayyorlangan bosimga chidamli quvurlarni (bundan buyon matnda quvurlar deb yuritiladi) yetkazib berish, qabul qilish, saqlash va berib yuborish tartibini belgilaydi.
 2. Mazkur Yo‘riqnoma talablari O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat zaxiralarini boshqarish qo‘mitasi (bundan buyon matnda Qo‘mita deb yuritiladi) tizimidagi tashkilotlar va birinchi guruh moddiy boyliklarini mas’ul saqlovchi tashkilotlar uchun majburiydir.
 3. Davlat zaxirasiga qo‘yiladigan quvurlar 0◦S dan 40◦S gacha bo‘lgan haroratda xo‘jalik-ichimlik suv ta’minoti uchun hamda polietilenga kimyoviy jihatdan chidamli bo‘lgan boshqa suyuq va gazsimon moddalarni transportirovka qilish uchun mo‘ljallangan.
 4. Quvurlar nazorat namunalariga muvofiq bo‘lishi, belgilangan tartibda tasdiqlangan texnologik yo‘riqnoma bo‘yicha ishlab chiqarilishi zarur. 
 5. Quvurlar o‘z xususiyatlariga ko‘ra normativ hujjatlarga muvofiq kelishi lozim. 
 Quvurlar silliq tashqi va ichki sirtga ega bo‘lishi kerak. Quvur devori qalinligida yo‘l qo‘yiladigan xatolik darajasi doirasida kichik chiziqlar va to‘lqinsimon chiziqlar bo‘lishiga yo‘l qo‘yiladi. Quvurlarning tashqi, ichki va yon yuzalarida pufakchalar, yoriqlar, o‘ymalar, kattalashtirib ko‘rsatadigan asboblarsiz ko‘zga tashlanuvchi begona qo‘shilmalar bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
 Quvurlar quyidagi talablarga muvofiq bo‘lishi shart:
 uzilishdagi nisbiy cho‘zilishi 250 foizdan kam emas;
 quvurlar uzunligining qizdirishdan keyingi o‘zgarishi 3 foizdan ortiq emas;
 doimiy ichki bosimga chidamlilik 20◦ S da quvur devoridagi boshlang‘ich bosim 8,0 MRa da, 100 soatdan kam emas;
 doimiy ichki bosimga chidamlilik 80◦ S da, quvur devoridagi boshlang‘ich bosim 3,5 MRa da, 165 soatdan kam emas;
 doimiy ichki bosimga chidamliligi 80◦ S da, quvur devoridagi boshlang‘ich bosim 3,2 MRa da, 1000 soatdan kam emas;
 texnik uglerodni massa ulushi, (qurum) 2,0 — 2,5 foiz;
 texnik uglerod (qurum)ni taqsimlanish turi: I-II toifa.
 6. Quvurlar to‘g‘ri kesim, o‘ram va g‘altaklarda, diametri 110 mm va undan katta bo‘lganlari esa faqat to‘g‘ri kesimda ishlab chiqariladi. To‘g‘ri kesimdagi quvurlar uzunligi 5 dan 24 m gacha va 0,25 m ga karrali bo‘lishi, nominal uzunlikdan og‘ish chegarasi plyus 1 foiz bo‘lishi kerak. Quvurlar partiyasida partiya umumiy uzunligining 5 foizdan ortiq bo‘lmagan miqdorda uzunligi 5 m dan kichik, ammo 3 m dan kam bo‘lmagan quvurlar bo‘lishiga ruxsat etiladi.
 7. O‘ram va g‘altaklarda ishlab chiqariladigan quvurlar uchun uzunlik bo‘yicha ruxsat etiladigan og‘ish plyus 3 foizni, 500 m va undan uzun bo‘lgan quvurlar uchun plyus 1,5 foizni tashkil etadi. 
 8. Xo‘jalik ichimlik suvini uzatish uchun mo‘ljallangan quvurlar distillangan suvga tashqi ta’mlarni va 1 balldan ortiq hidlarni bermasligi hamda distillangan suvning rangini va shaffofligini o‘zgartirmasligi kerak. Formaldegid konsentratsiyasi suv namunasida 0,1 foizdan oshmasligi kerak.
 9. Quvurlarning shartli belgisi “quvur” so‘zi, polietilen markasi, standart o‘lcham nisbati (SDR), tire, quvur devorining nominal qalinligi, quvurlarni ishlatish sohasidan iborat bo‘ladi. Xo‘jalik-ichimlik suvi uchun mo‘ljallangan quvur “ichimlik” va boshqa hollarda “texnik” so‘zlari bilan belgilanadi.
 Buyurtmalar berilganida yoki boshqa hujjatlarda quvurlarni belgilashga misollar:
 P-Y 242 rusumli polietilendan, standart o‘lcham nisbati (SDR) 41, tashqi nominal diametr 110 mm, devorining nominal qalinligi 2,7 mm, xo‘jalik-ichimlik suv uchun mo‘ljallangan quvur: 
 quvur P-Y 242 SDR 41-110x2,7 ichimlik, GOST (davlatlararo standart) yoki Ts (tashkilot standarti);
 P-Y 456 markali polietilendan, standart o‘lcham nisbati (SDR) 26, tashqi nominal diametri 160 mm, devorining nominal qalinligi 6,2 mm, xo‘jalik-ichimlik suvi uchun mo‘ljallanmagan quvur:
 quvur P-Y 456 SDR 26-160x6,2, texnik, GOST yoki Ts (tashkilot standarti).
 10. Markirovka quvurning sirtiga termobosish yo‘li bilan uriladigan bosmani bo‘yagan holda, rangli bosma usulida yoki quvurning sifatini yomonlashtirmaydigan boshqa usul bilan 1 m dan uzoq bo‘lmagan oraliqda qo‘yiladi. 
 Bosma markirovkaning chuqurligi — devorining qalinligi 6,8 mm gacha bo‘lgan quvurlar uchun 0,3 mm dan, nominal devor qalinligi 6,8 mm dan katta bo‘lgan quvurlar uchun 0,7 mm dan oshmasligi kerak. 
 11. Markirovka quyidagilarni o‘z ichiga olishi kerak:
 ishlab chiqaruvchi tashkilot nomi va (yoki) tovar belgisi;
 quvurning shartli belgisi, “quvur” so‘zisiz;
 partiya raqami;
 ishlab chiqarilgan sanasi (yil, oy);
 kafolatli saqlash muddati (yil, oy);
 saqlash sharoitlari;
 O‘zbekiston Respublikasi hududida sotish uchun — “O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan” yozuvi.
 12. Transport markirovkasi GOST bo‘yicha “Quyosh nurlaridan saqlansin” manipulatsion belgisini tushirish bilan amalga oshiriladi.
 13. Diametri 225 mm va undan kichik bo‘lgan, iste’molchilarning buyurtmasi bo‘yicha kesmalarda ishlab chiqariladigan quvurlarning og‘irligi 1 tn gacha bo‘lganda paketlarga joylash mumkin, bunda ular orasidagi masofa kamida 2 m dan 2,5 m gacha qilib ikki joydan bog‘lanishi kerak.
 14. Iste’molchi bilan kelishilgan holda kesimlarni o‘rab joylamaslikka ruxsat etiladi. Diametri 225 mm dan yuqori bo‘lgan quvurlar paket holida bog‘lanmaydi.
 15. Quvurlarni o‘rab joylashda GOST bo‘yicha har qanday vositalar yoki sifati bo‘yicha ko‘rsatilganlardan past bo‘lmagan boshqa vositalardan foydalaniladi.
 16. O‘zbekiston Respublikasida va undan tashqarida ishlab chiqarilgan, sifat va xavfsizlik ko‘rsatkichlari, o‘rami va markirovkasi normativ hujjatlarning barcha talablariga javob beradigan quvurlar uzoq vaqt saqlash uchun qabul qilinadi.
 17. Saqlashga qo‘yiladigan yoki yetkazib beriladigan quvurlarning har bir partiyasi uchun ishlab chiqaruvchi (yetkazib beruvchi) muvofiqlik sertifikatini yoki uning tasdiqlangan nusxasini taqdim etishi shart.
 18. Mahsulot sifatini tasdiqlovchi hujjatlar, muvofiqlik sertifikati, tovar-transport yukxati bilan birgalikda yuk oluvchiga jo‘natiladi. 
 19. Normativ hujjatlarda ko‘zda tutilgan sifat ko‘rsatkichlariga ega bo‘lmagan hamda kafolatli saqlash muddatlari past bo‘lgan quvurlarni saqlash uchun qabul qilish taqiqlanadi.
 20. Quvurlarni miqdori va sifati bo‘yicha qabul qilish qonunchilik hujjatlari va mazkur Yo‘riqnomaga muvofiq shartnoma asosida amalga oshiriladi.
 21. Quvurlar GOST yoki Ts (tashkilot standarti) talablariga muvofiq partiyalar bilan qabul qilinadi. Bir xil nominal tashqi diametrdagi va nominal devor qalinligidagi, belgilangan muddat oralig‘ida bir markadagi xomashyodan tayyorlangan va sifat to‘g‘risidagi hujjatga ega bo‘lgan quvurlar miqdori bir partiya deb hisoblanadi.
 Partiya o‘lchami quyidagilardan ortiq bo‘lmasligi kerak:
 20 000 m — diametri 32 mm va undan kichik bo‘lgan quvurlar uchun;
 10 000 m — diametri 40 dan 90 mm gacha bo‘lgan quvurlar uchun;
 5 000 m — diametri 110 dan 160 mm gacha bo‘lgan quvurlar uchun;
 2 500 m — diametri 180 dan 225 mm gacha bo‘lgan quvurlar uchun;
 1 500 m — diametri 250 mm va undan katta bo‘lgan quvurlar uchun.
 22. Sifat to‘g‘risidagi hujjatda quyidagi ma’lumotlar bo‘lishi kerak:
 ishlab chiqaruvchi tashkilotning nomi va (yoki) tovar belgisi;
 ishlab chiqaruvchi tashkilot yuridik manzili;
 partiya raqami;
 ishlab chiqarilish sanasi (oy, yil);
 quvurning shartli belgisi;
 partiyaning o‘lchami (m da);
 GOST yoki O’zDSt bo‘yicha muvofiqlik belgisi;
 sifat nazorati bo‘limi muhri;
 qabul qilish-topshirish sinovlari natijalari;
 shtrix kod va qayd raqami bilan (talab etilganda); 
 mahsulot O‘zbekiston Respublikasi hududida sotilganida — “O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan” yozuvi.
 23. Partiyadan namuna olish GOST bo‘yicha tasodifiy tanlash usuli bilan amalga oshiriladi. Ishlab chiqarishning to‘liq jarayoni davomida bir tekis taqsimlangan tanlash hajmini shakllantirishiga ruxsat etiladi. Ekstruziyadan keyingi ovallikni aniqlash uchun namuna ishlab chiqaruvchining texnologik tizimida quvurlarni o‘rama va g‘altakka o‘rashdan oldin amalga oshiriladi.
 24. Quvurlarni sinovdan o‘tkazish uchun (qabul qilish-topshirish sinovlaridan tashqari) nominal diametriga ko‘ra ajratilgan har bir guruhdan bittadan namuna olinadi: 1-guruh diametri 63 mm va undan kichik, 2-guruh 75 mm dan 225 mm gacha, 3-guruh 250 dan 630 mm gacha, 4-guruh 710 mm va undan katta bo‘lgan quvurlar. Sinov natijalari guruhning har qanday standart o‘lcham nisbati (SDR) ga ega barcha diametrlariga joriy etiladi.
 25. Qabul qilish-topshirish sinovlarida bitta ko‘rsatkich bo‘yicha qoniqarsiz natija olinsa, u bo‘yicha ikki baravar ko‘p namunada takroriy sinovlar o‘tkaziladi. Takroriy qabul qilish-topshirish sinovlarida qoniqarsiz natijalar olinganida quvurlar partiyasi yaroqsiz deb topiladi. 
 26. Quvurlarni normativ hujjatlarga muvofiqligi bo‘yicha sertifikatsiya sinovidan o‘tkazish ishlari “O‘zstandart” agentligida akkreditatsiyadan o‘tgan sinov laboratoriyalarida o‘tkaziladi.
 27. Normativ hujjatlarning barcha talablariga javob beruvchi va uzoq vaqt saqlash uchun yaroqli bo‘lgan quvurlar omborga uzoq vaqt saqlash uchun qabul qilinadi.
 28. Quvurlar ortilgan vagonlar kelganida temir yo‘l transporti tashkilotining vakili ishtirokida quyidagilar tekshiriladi:
 vagonlarning texnik jihatdan sozligi;
 plombalar mavjudligi, ulardagi bosma ma’lumotlarning aniqligi;
 vagon eshiklarida buragichlar mavjudligi va ularning holati;
 yashiklar (paketlar)dagi yuk nomi va plombalarning yukka ilova qilingan hujjatlarga muvofiqligi.
 29. Tekshiruv jarayonida aniqlangan vagonlarning texnik nosozligi, plombalarning yo‘qligi, ulardagi bosma ma’lumotlarning noaniqligi kabi kamchiliklar tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.
 30. Quvurlarni qabul qilib olayotgan paytda quyidagi kamchiliklar aniqlanganda, temir yo‘l transporti tashkilotidan tijorat dalolatnomasini tuzishni talab etishi zarur: 
 kamomad; 
 idishlardagi sezilarli shikastlanishlar; 
 o‘ramning normativ hujjat talablariga nomuvofiqligi;
 mahsulot nomining transport hujjatlarida ko‘rsatilgan ma’lumotlarga nomuvofiqligi;
 temir yo‘l transportida yuk tashish qoidalarida va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 23-oktabrdagi 232-sonli qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Temir yo‘l ustavida ko‘zda tutilgan boshqa barcha holatlarda.
 31. Qabul qilinayotgan partiyaning sifat ko‘rsatkichlari normativ hujjatga nomuvofiqligi aniqlanganda quvurlar saqlash uchun qabul qilinmaydi.
 32. Mahsulotni qabul qilish va yaroqsizga chiqarish natijalari bo‘yicha yuk oluvchi va yetkazib beruvchining vakillari ishtirokida olingan mahsulotning haqiqiy sifati haqida dalolatnoma tuzilishi kerak. 
 33. Quvurni ishlab chiqarish uchun GOST yoki Ts (tashkilot standarti) bo‘yicha P-Y 242, P-Y 337, P-Y 342, P-Y 456 markali quvur uchun mo‘ljallangan chiziqli polietilendan xomashyo sifatida foydalaniladi.
 34. Tarkibida 2,0 — 2,5 foiz qurum bo‘lgan va quvurning normativ talablarga mos kelishini ta’minlaydigan boshqa markalardagi polietilendan foydalanishga ruxsat etiladi.
 35. Quvurni ishlab chiqarishda hosil bo‘lgan ikkilamchi xomashyodan foydalanib, texnik maqsadlarga mo‘ljallangan shu markadagi quvurni tayyorlashga ruxsat etiladi. Ikkilamchi xomashyoning massa ulushi 5 foizdan ortiq bo‘lmasligi kerak.
 36. Omborlarning turlari, texnologik uskunalar, yuklash-tushirish mexanizmlari parki mavjudligini hisobga olgan holda tashkilotlarda yagona texnologik xarita ishlab chiqiladi. Texnologik xarita omborlarni mahsulotni qabul qilishga tayyorlash, qabul qilish, saqlash va chiqarish bo‘yicha ishlarni tashkillashtirish, laboratoriya nazoratini yuritish, yuklash-tushirish ishlarini amalga oshirish, sanitariya-gigiyena va yong‘inga qarshi tadbirlarni tashkillashtirish, texnika xavfsizligini ta’minlash tartibini belgilovchi asosiy hujjat hisoblanadi.
 37. Quvurlarni saqlash uchun texnik jihatdan soz bo‘lgan, yuklash-tushirish va ombor ichidagi ishlarni amalga oshirishda mexanizmlardan foydalanish imkoniyatini ta’minlovchi mustahkam polga ega quruq omborxonalardan foydalanish kerak. 
 38. Omborlar quyidagilar bilan ta’minlanishi kerak:
 zarur jihozlar va uskunalar;
 birlamchi o‘t o‘chirish vositalari;
 avtomat qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi.
 39. Elektr uskunalaridan foydalanish Iste’molchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (ro‘yxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) hamda iste’molchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (ro‘yxat raqami 1400, 2004-yil 20-sentabr) talablariga muvofiq amalga oshiriladi. Elektr yoritish asboblari yopiq yoki himoyalangan (shisha qalpoqcha va metall to‘r bilan qoplangan) ko‘rinishda bo‘lishi lozim.
 40. Omborlar atrofidagi hudud to‘g‘ri rejalashtirilgan bo‘lishi lozim. Yuza va oqova suvlarning omborlardan chekkada joylashishi, suv oqadigan quvurlar suv oqimiga to‘sqinlik qiluvchi cho‘kindilardan va qatlamlardan muntazam ravishda tozalanishi kerak. 
 41. Yuklarni joylashdan oldin omborxonalar yoki ularning bo‘sh qismi quvurlarni qabul qilish va saqlash uchun tayyorlanishi, zarurat tug‘ilganda ta’mirlanishi zarur. Tom va pollar soz holatda bo‘lishi, yoriqlar va teshiklar bekitilishi, eshiklar esa zich yopiladigan bo‘lishi lozim.
 42. Omborlarning mahsulotni qabul qilib olishga tayyorligi bosh muhandis, bosh energetik, laboratoriya mudiri, saqlash uchastkasini boshlig‘i va yong‘in xavfsizligi uchun mas’ul bo‘lgan shaxslar tarkibidagi komissiya tomonidan tekshiriladi hamda tegishli dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. 
 43. Quvurlarni omborga joylash ishlari yuklashning tasdiqlangan normalari va ular asosida ishlab chiqilgan joylashish chizmalari bo‘yicha amalga oshirilishi kerak. Bunda shtabellardagi joylar sonini to‘liq hisoblash, quvurlarning butligini, shtabellarning turg‘unligini ta’minlash, ombor maydonlaridan samaraliroq foydalanish, mahsulot sifatini kuzatib borish va vagonlarning mexanizatsiyalashgan tarzda yuklash imkoniyatini hisobga olish zarur. 
 44. Quvur shtabellari bir yoki bir nechta partiyadan shakllantirilishi mumkin. Bunda ularning kelib chiqishi, turi va ishlab chiqarilish vaqti (bir oy doirasida) bo‘yicha bir xilligi, bir xil o‘lcham va bir xil balandlikda ekanligi hisobga olinadi. 
 45. Shakllantirilgan har bir shtabelga belgilangan shaklda shtabel yorlig‘i rasmiylashtiriladi, unga shtabelga taxlash va joylash chizmasi ilova qilinadi. Hujjatlarda ombor, seksiya va quvurlar taxlangan shtabel raqami ko‘rsatilishi shart. 
 46. Quvurlarning saqlanish sifatini nazorat qilish, havoning yaxshiroq aylanishini va shtabellarni taxlashda mexanizmlarni qo‘llash qulayligini ta’minlash uchun ombor (seksiya) perimetri bo‘ylab devorlar yoki chiqib turgan konstruksiyalar yonidan kengligi 0,5 metr bo‘lgan o‘tish joylari qoldiriladi.
 O‘tish joylarining kengligi yong‘in xavfsizligi qoidalariga muvofiq konkret osma moslamaga ega elektr yuklagichning minimal burilish radiusiga qarab belgilanadi.
 47. Mahsulot shtabellari va tagliklari omborlarning ko‘tarib turuvchi konstruksiyalariga tayanmasligi lozim. Agar shtabellar yoki alohida taxlamlar xavfli egilishlarga ega bo‘lsa, ularni qaytadan taxlash zarur. Bunda texnika xavfsizligi qoidalariga amal qilinishiga alohida e’tibor qaratish zarur.
 48. Yuklash-tushirish va ombor ichi ishlari yagona texnologik xarita bo‘yicha bajarilishi lozim.
 49. Quvurlar normativ hujjatlar va tegishli transport turida amal qiluvchi yuklarni tashish qoidalariga muvofiq har qanday transport turida tashiladi. 
 50. Quvurlarni yopiq vagonlarda tashishda paket, o‘ram yoki g‘altak massasi 1,25 tn dan oshmasligi, uzunligi 5,5 m dan ortiq bo‘lmasligi kerak.
 51. Quvurlarni tashish va saqlashda ularga zarar yetmasligi uchun quvurlarni transport vositalarining tekis va o‘tkir bo‘rtiqlarsiz sirtiga joylashtiriladi.
 52. 2 oydan ortiq saqlanadigan quvurlar shtabelining balandligi 2 m dan oshmasligi zarur. Saqlash muddati 2 oygacha bo‘lgan shtabellarning balandligi 3 m dan oshmasligi kerak.
 53. Quvurlarga bevosita quyosh nurlari tushishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
 54. Quvurlarni saqlash muddati normativ hujjatlarga muvofiq belgilanadi.
 55. Quvurlarning holati (tashqi ko‘rinishi) qoniqarli bo‘lib, sinovlar jarayonida sifati normativ hujjat talablariga muvofiqligi aniqlanganida, quvurlarning saqlash muddati uzaytirilishi mumkin.
 56. Quvurlarni yuklash va jo‘natish ishlari Qo‘mita tomonidan berilgan naryadlar bo‘yicha amalga oshiriladi. Yuklab jo‘natish navbati mahsulotning sifati, uning zaxiraga qo‘yilish vaqti va saqlanish sharoitlariga qarab belgilanadi. 
 57. Yuklangan mahsulot miqdori joylar soni bo‘yicha aniqlanadi.
 58. Mazkur Yo‘riqnoma O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, O‘zbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, “O‘zbekneftgaz” MXK, “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ, O‘zbekiston avtomobil va daryo transporti agentligi bilan kelishilgan.