O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA NAQD PULSIZ HISOB-KITOBLAR TO‘G‘RISIDA

1.1. “O‘zbekiston Respublikasida naqd pulsiz hisob-kitoblar to‘g‘risida” gi Nizom O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki to‘g‘risida”gi, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi, “O‘zbekiston Respublikasi korxonalari to‘g‘risida”gi qonunlari va O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining O‘zbekiston hududida naqd pulsiz hisob-kitoblarni tartibga soluvchi boshqa me’yoriy hujjatlariga muvofiq ishlab chiqilgan va respublikaning butun iqtisodiy makonida hisob-kitoblarni uzluksiz bajarilishini ta’minlash uchun mo‘ljallangan.
 1.2. Mazkur Nizom xo‘jalik yurituvchi subyektlarning hisob-kitob shakllarini erkin tanlash prinsiplaridan kelib chiqadi va ular shartnomalarda mustahkamlanadi, xo‘jalik subyektlarining shartnomaviy munosabatlariga bank aralashmaydi.
 1.3. Mazkur Nizom barcha yuridik va jismoniy shaxslarga —O‘zbekiston Respublikasining rezidentlari va norezidentlariga (keyingida “mijoz”) tatdbiq qilinadi.
 1.4. O‘zbekiston Respublikasi banklari xo‘jalik yurituvchi subyektlar o‘rtasida naqd pulsiz hisob-kitoblarni O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida va Markaziy bankning me’yoriy hujjatlarida ko‘zda tutilgan shakllarda tashkil etadilar va amalga oshiradilar.
 1.5. Naqd pulsiz hisob-kitoblarda Markaziy bank tomonidan o‘rnatilgan quyidagi pul-hisob-kitob hujjatlari shakllaridan foydalaniladi:
 1.5.1. To‘lov topshiriqnomasi (№0505411002);
 1.5.2. To‘lov talabnomasi (№0505411001);
 1.5.3. Akkreditivga ariza (№0505411009);
 1.5.4. Inkasso topshiriqnomasi (№0505411013);
 1.5.5. Tijorat banklarining hisob-kitob cheki (№0505411005);
 1.5.6. Memorial order (№0505411008).
 Ularning namunalari 1—6-ilovalarda keltirilgan. To‘lovchi va mablag‘ oluvchi orasidagi hisob-kitoblar shakli shartnoma (rozilik) asosida belgilanadi.
 1.6. Banklar mijozlar bilan hisoblashishda va operatsiyalarini o‘tkazishda memorial order va to‘lov topshiriqnomalardan foydalanishlari mumkin.
 Bank to‘lovchi sifatida qatnashganda memorial ordyerlar bank rahbari va bosh buxgalteri imzosi bilan tasdiqlanadi, qolgan hollarda esa bosh buxgalterning va ushbu bank hisobvarag‘ini yurituvchi buxgalterning imzosi bilan tasdiqlanadi.
 Memorial ordyerlar bilan bajariladigan operatsiyalarning to‘g‘ri bajarilishi yuzasidan bank rahbari va bosh buxgalteri javobgardirlar.
 1.7. Hisob-kitob operatsiyalari banklar tomonidan mijozlarning ularda ochgan hisobvaraqlari bo‘yicha bajariladi.
 Bank mijozlarning pul mablag‘larini ularning hisobvaraqlarida saqlaydi, bu hisobvaraqlarga kelib tushgan mablag‘larini hisoblab yozadi, hisobvaraqlardan pul mablag‘larini o‘tkazish, berish haqidagi hamda bank qoidalari va bank bilan korxona o‘rtasidagi shartnomada ko‘zda tutilgan bankning boshqa operatsiyalari bo‘yicha farmoyishlarni bajaradi.
 1.8. To‘lovlar to‘lovchilarning o‘z mablag‘lari, ba’zi hollarda esa bank krediti hisobiga bajariladi, agarda bank va mijoz o‘rtasida tuzilgan shartnomada boshqasi ko‘zda tutilmagan bo‘lsa.
 1.9. Mablag‘lar to‘lovchining hisobvarag‘idan o‘chirilgandan so‘ng oluvchining hisobvarag‘iga o‘tkaziladi, cheklar bilan va VIII bo‘limning 8.18-bandi bilan nazarda tutilgan hollarda plastik kartochkalar bilan hisoblashishlar bundan mustasno. 
 1.10. Xo‘jalik subyektlarining hisobvaraqlaridagi pul mablag‘lari unga qo‘yilgan barcha talablarni qondirish uchun yetarli bo‘lmagan taqdirda, pul mablag‘larini hisobvaraqlardan o‘chirish amaldagi qonunchilikda va Markaziy bankning me’yoriy hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
 1.11. Hisob-kitoblar bo‘yicha to‘lovchi va oluvchilar orasidagi o‘zaro e’tirozlar qonunda belgilangan tartibda bank ishtirokisiz ko‘rib chiqiladi.
 1.12. Banklar qarzdorning kreditorga shartnoma bo‘yicha majburiyati bajarilmagan yoki tegishli suratda bajarilmagan hollarda to‘lab berishi lozim bo‘lgan penyalarni hisoblash va undirishga javobgar emas. Sotib oluvchi (to‘lovchi) yuklab jo‘natilgan mahsulotlar uchun o‘z vaqtida to‘lanmagan summaga hisoblangan penyani to‘lovchi va mahsulot yetkazib beruvchi o‘rtasida tuzilgan shartnomada ko‘zda tutilgan tartibda to‘laydi, agarda bank va mijoz o‘rtasida tuzilgan shartnomada boshqasi ko‘zda tutilmagan bo‘lsa.
 1.13. Bank operatsiyalarini bajarish yuzasidan bankka bildirilgan e’tirozlar sabablarini aniqlash uchun mijoz tomonidan unga xizmat ko‘rsatuvchi bankka jo‘natiladi.
 Bank va uning mijozlari o‘rtasidagi nizolar xizmat ko‘rsatish bo‘yicha tuzilgan shartnoma asosida o‘zaro hal qilinadi. Mavjud nizolarni o‘zaro hal qilish imkoniyati bo‘lmaganda, ular xo‘jalik sudlari orqali hal qilinadi.
 1.14. O‘zbekiston Respublikasi hududida banklararo hisob-kitoblar tijorat banklarining Markaziy bankning Hududiy Bosh Boshqarmalari (Hisob-kitoblar Markazi)da ochilgan vakillik hisobvaraqlari orqali elektron to‘lovlar tizimi bo‘yicha milliy valyutada amalga oshiriladi.
 1.15. Banklarda hujjat aylanishi O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi doirasida Markaziy bank tomonidan tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasi banklari o‘rtasida elektron to‘lovlar tizimi bo‘yicha hisob-kitoblar yuritish to‘g‘risida”gi Nizom va mazkur Nizom talablari asosida tashkil qilinadi.
 2.1. Pul-hisob-kitob hujjatlari Markaziy bankning talablari va andozalariga mos kelishi va quyidagilarni o‘z ichiga olishi lozim:
 hisob-kitob hujjatining raqami;
 hujjat yozib berilgan sana, oy va yili (KK.OO.YYYY) ;
 to‘lovchining nomi;
 to‘lovchining hisobvaraq raqami;
 soliq to‘lovchining identifikatsiya raqami (STIR) (chek va akkreditivlarda ko‘rsatilmaydi);
 to‘lovchi bankning nomi;
 to‘lovchi bankning kodi;
 oluvchining nomi;
 oluvchining hisobvaraq raqami;
 oluvchi bankning nomi;
 oluvchi bankning kodi;
 to‘lovning summasi raqam va yozuvda ko‘rsatilishi;
 to‘lovning maqsadi (cheklarda ko‘rsatilmaydi).
 Tijorat banklarining hisob-kitob cheklarida qo‘shimcha ravishda quyidagilar yoziladi:
 hisob-kitob chekining seriya va raqami;
 jismoniy shaxs pasportining seriyasi va raqami;
 chek haqiqiy “KK.OO.YYYY” gacha;
 Akkreditivga ariza qo‘shimcha ravishda quyidagilarni o‘z ichiga olishi lozim:
 akkreditivning amal qilish muddati;
 akkreditiv ochilayotgan shartnoma raqamini;
 buyurtma raqami;
 buyurtma sanasi;
 tovar yoki xizmatning nomi;
 akkreditiv bo‘yicha to‘lovlarni amalga oshirishda asos bo‘lgan hujjatning turi;
 qo‘shimcha majburiyatlar;
 Pul-hisob-kitob hujjatlarini rasmiylashtirishda banklar va mijozlarning ishiga xalal bermaydigan tarzda to‘lovchi va oluvchining nomini ratsional darajada qisqartirish mumkin.
 Xo‘jalik subyektlarining sotgan mahsuloti va ko‘rsatilgan xizmatlari uchun qo‘shimcha qiymat solig‘i hisoblansa, hisob-kitob hujjatlarini rasmiylashtirishda qo‘shimcha qiymat solig‘i summasi alohida qatorda ko‘rsatiladi. Qo‘shimcha qiymat solig‘idan ozod qilingan tovarlar (ko‘rsatilgan ish va xizmatlar) uchun hisoblashishda rasmiylashtirilgan to‘lov hujjatlarida qo‘shimcha qiymat solig‘isiz (Bez NDS) so‘zi yoziladi yoki shu yozuv yozilgan shtamp qo‘yiladi.
 2.2. To‘lov topshiriqnomalari texnik vositalardan foydalangan holda bir martaning o‘zida nusxa ko‘chirish (kopirovka yordamida) yoki birinchi nusxani hisob-kitobda qatnashuvchi barcha tomonlar va bank uchun yetarli bo‘lgan nusxalar sonida ko‘paytirish yo‘li bilan yozib beriladi.
 Cheklar barcha turdagi siyohli (binafsha, ko‘k yoki qora rangda) ruchkalarda qo‘lda yoki texnik vositalardan foydalangan holda yozib beriladi.
 Pul-hisob-kitob hujjatlarini bo‘yash, chizish va tozalashga yo‘l qo‘yilmaydi.
 2.3. Pul-hisob-kitob hujjatlari bank tomonidan ijro qilish uchun qabul qilinadi:
 yuridik shaxslardan birinchi nusxada hisob-kitob hujjatida imzo qo‘yish huquqiga ega bo‘lgan mansabdor shaxslarning imzosi va korxona muhrining izi mavjud bo‘lganda;
 yuridik shaxs maqomiga ega bo‘lmay faoliyat ko‘rsatayotgan tadbirkorlardan bajariladigan operatsiyalari bo‘yicha hisob-kitob hujjatlari muhrizisiz, imzolar namunasi ko‘rsatilgan kartochkada bitta imzo mavjud bo‘lganda, bitta imzo bilan bajarish uchun qabul qilinadi.
 Imzolar o‘z qo‘li bilan qo‘yilishi shart.
 Barcha pul-hisob-kitob-hujjatlarida imzo izi tushirilgan shtamplarni (faksimile) qo‘yish taqiqlanadi.
 2.4 Mijozlardan hujjatlarni qabul qilish, shartnomada boshqasi ko‘zda tutilmagan bo‘lsa, butun kun davomida bankning mijoz bilan ishlash vaqtidan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi. Bunda amaliyot (operatsion) vaqt mobaynida bank tomonidan korxonalardan qabul qilingan hujjatlar shu kunning o‘zidayoq ijro qilinadi.
 2.5. To‘lovchining hisobvarag‘idagi mablag‘larni initsiator-bankda hisobdan chiqarish faqat hisob-kitob hujjatlarining birinchi nusxasi yoki “Bank-Mijoz” shuningdek, plastik kartochkalardan foydalangan holda tuzilgan elektron hujjatlarning tizimidan foydalanuvchilardan elektron aloqa orqali olingan elektron to‘lov hujjatlari asosida amalga oshiriladi. 
 2.6. Mijozlarning hisobvaraqlariga kirim qilinayotgan mablag‘lar banklarda dasturiy yo‘l bilan elektron to‘lovlar tizimi orqali kelib tushadigan tijoriy bankning shuningdek, plastik kartochkalardan foydalangan holda tuzilgan elektron hujjatlarning va hisob-kitob chekining asl nusxasi asosida amalga oshiriladi. 
 2.7. Mablag‘larni kirim qilish va hisobdan chiqarish uchun asos bo‘ladigan pul-hisob-kitob va elektron pul-hisob-kitob hujjatlarining barcha nusxalari hujjatni qabul qilish va to‘lab berish sanalari ko‘rsatilgan holda buxgalter imzosi va unga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlanishi shart.
 2.8. “Bank-Mijoz” tizimidan foydalanuvchi banklar rasmiylashtirilgan elektron to‘lov hujjatlarini mijozning hisobvarag‘iga mablag‘lar qo‘shib yozilgandan yoki o‘chirilgandan keyin tegishli pochta qutisiga joylashtiradi.
 3.1.To‘lov topshiriqnomasi (keyingi hollarda topshiriqnoma) mijoz o‘z hisobvarag‘idan unga xizmat ko‘rsatuvchi bankka ma’lum bir summani boshqa mijozning hisobvarag‘iga o‘tkazish to‘g‘risidagi topshirig‘ini anglatadi.
 3.2. To‘lovchi topshiriqnomani mazkur Nizomning 1.5.1-bandida belgilangan shaklda bankka taqdim etadi.
 3.3. Topshiriqnomalar bilan tovarlar, ish, xizmatlar va boshqa to‘lovlar bo‘yicha hisob-kitoblar amalga oshirilishi mumkin.
 3.4. Topshiriqnomaning sanasi uni bankka taqdim etilgan sana bilan bir xil bo‘lishi kerak; ular mos kelmagan holda to‘lov topshiriqnomasi ijro uchun qabul qilinmaydi (budjetga va budjetdan tashqari fondlar bo‘yicha to‘lovlar bundan mustasno).
 3.5. Topshiriqnomalar bank tomonidan hisobvarag‘da mablag‘lar mavjud bo‘lgandagina qabul qilinadi, agarda shartnoma va boshqa me’yoriy hujjatlarda boshqasi ko‘zda tutilmagan bo‘lsa.
 3.6. Pochta va telekommunikatsiya agentligi orqali (pensiyalar, alimentlar va h.k.) mablag‘larni to‘lov topshiriqnomalari bilan ko‘chirishda, ilova qilinishi lozim bo‘lgan barcha hujjatlarni (o‘tkazmalar ro‘yxati, ma’lumotnomalar va boshqalar) mijoz bevosita O‘zbekiston pochta va telekommunikatsiya agentligi korxonalariga o‘rnatilgan tartibda taqdim etadi.
 3.7. Hisobvarag‘lardan kechiktirib bo‘lmaydigan ehtiyojlar uchun mablag‘larni hisobdan chiqarish xo‘jalik subyektlarining topshiriqlariga asosan amaldagi me’yoriy hujjatlarda o‘rnatilgan tartibda amalga oshiriladi.
 Topshiriqnomalarda “kechiktirib bo‘lmaydigan to‘lovlar hisobidan” so‘zi yozilishi lozim.
 Banklar kechiktirib bo‘lmaydigan ehtiyojlar uchun hisoblangan mablag‘lar miqdorini to‘g‘ri hisoblanishini nazorat qiladilar.
 3.8. To‘lov topshiriqnomalari bankka quyidagi tartibda taqdim etiladi:
 a) to‘lovchi va oluvchiga bitta bankda xizmat ko‘rsatilsa, topshiriqnomalar bankka uch nusxada taqdim etiladi:
 birinchi nusxa to‘lovlar amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxasi esa to‘lovni (mablag‘ni) oluvchining shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirmaga ilova qilinadi;
 uchinchi nusxasi to‘lovchining shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirmaga ilova qilinadi.
 b) banklararo hisob-kitoblarda ya’ni to‘lovchi va oluvchiga turli xil banklarda xizmat ko‘rsatilgan holda topshiriqnomalar bankka ikki nusxada taqdim etiladi:
 birinchi nusxasi to‘lovlar — amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxasi to‘lovchining shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirmaga ilova qilinadi.
 3.9. “Bank-Mijoz” tizimidan foydalanadigan mijozlardan aloqa kanali orqali olingan elektron to‘lov topshiriqnomalari dasturiy nazoratdan o‘tkaziladi, zarurat tug‘ilganda qog‘ozga chiqariladi va tegishli tekshiruvdan so‘ng bank amaliyot kuniga qayta ishlash uchun uzatiladi. To‘lovlar amalga oshirilgandan keyin mijozlardan olingan elektron topshiriqnomalar ikki nusxada qog‘ozga chiqariladi:
 bir nusxasi bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxasi pul-hisob-kitob hujjatlarining asl nusxasi olingunga qadar taqqoslash uchun bankda qoldiriladi, taqqoslangandan so‘ng belgilangan tartibda bankning alohida hujjatlar yig‘ma jildiga tikiladi.
 3.10. Elektron to‘lovlar tizimi orqali olingan elektron to‘lov topshiriqnomalari mablag‘larni oluvchi bankda ikki nusxada qog‘ozga chiqariladi:
 birinchi nusxasi bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxa esa to‘lovni (mablag‘ni) oluvchining shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirmaga ilova qilinadi.
 3.11. Vakolatli vakillar nomiga o‘tkazmalar.
 3.11.1. Korxona va tashkilotlarning ma’lum vazifalarni bajarish uchun uzoq muddatga boshqa joylarga xizmat safariga jo‘natilgan xodimlari (ushbu xodimlar keyingisida vakillar deb nomlanadi) bank bo‘limlarida talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘lar ochish huquqiga ega.
 3.11.2. Vakillar uchun mablag‘larni o‘tkazishga doir topshiriqnomalar umumiy belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi va bank bo‘limi rahbarlarining yozma ruxsati bilan ijroga qabul qilinadi. Vakil xo‘jalik idorasining ikkinchi bo‘lib imzo qo‘yish huquqiga ega mansabdor shaxsi bo‘lgan hollarda, uning imzosi bilan uning hisobvarag‘iga mablag‘ o‘tkazish bo‘yicha topshiriqnomalar bajarish uchun qabul qilinmaydi.
 3.11.3. Vakillar hisobvarag‘larida faqat ularni xizmat safariga jo‘natgan tashkilotlardan tushgan mablag‘lar o‘tkazib berilishi mumkin.
 3.11.4. Vakillarning hisobvaraqlaridan naqd pul bilan va naqd pulsiz hisob-kitoblar amalga oshirilishi mumkin. Ushbu operatsiyalarning o‘ziga xos xususiyatini nazarda tutib, bank har bir holatda naqd pulga talablarni asosliligini va naqd pulsiz tartibda hisob-kitob qilish imkoniyatlarini ko‘rib chiqishi shart.
 3.11.5. Vakillarga naqd pullarni berish shaxsan vakilning o‘zi tomonidan to‘ldiriladigan chiqim kassa ordyerlari bo‘yicha bajariladi. Vakolatli vakillar tomonidan pulni olish huquqini boshqa shaxs zimmasiga yuklash man etiladi.
 3.11.6. O‘z manzilidan tashqarida joylashgan harbiy qism bo‘linmalari va muassasalarining komandirlari (boshliqlari)ga o‘tkazmalar bo‘yicha mablag‘lar “Mudofaa vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Milliy xavfsizlik xizmati va ularga tegishli korxonalariga bank hisobvaraqlarini ochish” qoidasi talablariga muvofiq ravishda beriladi.
 3.11.7. Barcha to‘lovlar va vakolatli vakillarning hisobvaraqlaridan mablag‘larni o‘tkazish bank rahbarining ruxsati bilan amalga oshiriladi. Bunda mablag‘larni oluvchi (o‘tkazma beruvchi)ning shaxsini aniqlovchi hujjatlarini tekshirib ko‘rib, chiqim kassa orderi yoki to‘lov topshiriqnomasining teskari tomonida kerakli ma’lumotlar yozib qo‘yiladi.
 3.11.8. Vakolatli vakil uchun o‘tkazilgan mablag‘lar kelib tushgan kundan boshlab yoki to‘lovning oxirgi sanasidan keyin ikki oy davomida vakil tomonidan talab qilinmagan holda o‘tkazmalar beruvchining bankiga qaytarilishi lozim. Mablag‘larni ishlatilmagan qoldig‘i muddatidan oldin mablag‘ beruvchining arizasiga muvofiq qaytarilishi mumkin.
 O‘tkazma beruvchi vakolatli vakilga o‘tkazilgan mablag‘larni faqat unga xizmat qiluvchi bank bo‘limi orqaligina chaqirib olishi mumkin. Bunda bank tomonidan mablag‘larni qaytarish vakolatli vakilning hisobvarag‘ida mavjud bo‘lgan mablag‘lar qoldig‘i doirasida bajariladi.
 4.1. To‘lov talabnomasi (keyingida “talabnomalar”) bu mahsulot yetkazib beruvchining (mablag‘ni oluvchi) to‘lovchiga belgilangan summani bank orqali to‘lashi to‘g‘risidagi talabini o‘z ichiga olgan hisob-kitob hujjatidir.
 4.2. Mahsulot yetkazib beruvchi (mablag‘larni oluvchi) talabnomalarni mazkur Nizomning 1.5.2-bandida belgilangan shakldagi blankalarda bankka taqdim etadi.
 4.3. Talabnomalar qo‘yilishi mumkin:
 yuklab jo‘natilgan tovarlar uchun;
 bajarilgan ishlar uchun;
 ko‘rsatilgan xizmatlar uchun;
 boshqa to‘lovlar uchun, amaldagi qonunchilikda, me’yoriy hujjatlar yoki shartnomada ko‘zda tutilgan bo‘lsa.
 4.4. Talabnoma mazkur Nizomning 2.1-bandida ko‘rsatilgan rekvizitlarni o‘z ichiga olishi shart. Bundan tashqari mahsulot yetkazib beruvchi talabnomada quyidagilarni ko‘rsatib o‘tishi shart:
 Shartnoma sanasi va raqamini;
 Kontraktatsiya shartnomalari bo‘yicha mahsulot yetkazib berishda to‘lov talabnomasining mos ustuni(grafasi)da “kontraktatsiya shartnomasi” deb ko‘rsatishi lozim.
 Mahsulotlarni yuklab jo‘natish (berish) sanasini va tovar-transport yoki qabul qilish-topshirish hujjatlari raqamini va transport turini, tovarlarni pochta va telekommunikatsiya agentligi orqali jo‘natganda esa — pochta kvitansiyalarining raqamini ko‘rsatishi lozim.
 Mahsulot sotib oluvchining transport vositasi bilan olib ketilganda “Kv/yuk xat №... jo‘natish usuli” qatorida “Sotib oluvchining transporti bilan olib chiqib ketilgan, №... sonli ishonch xati” ko‘rsatiladi;
 Qonunchilikda ko‘zda tutilgan boshqa rekvizitlar.
 4.5. Talabnomalarga tovar-transport yoki ularni o‘rnini bosadigan hujjatlar ilova qilinishi lozim, bu hujjatlarda mol yetkazib beruvchi yuklangan tovarlar yoki ko‘rsatilgan xizmatlarning asoslangan bahosini ko‘rsatishi shart, agarda mol yetkazib beruvchi va to‘lovchi o‘rtasidagi shartnomada boshqa tartib belgilanmagan bo‘lsa.
 4.6. Mahsulot yetkazib beruvchi talabnomani tovar-transport yoki ularni o‘rnini bosadigan hujjatlar bilan birga mahsulot yuklab jo‘natilganidan (xizmat ko‘rsatilganidan) keyin shartnomada belgilangan muddatdan kechiktirilmasdan inkasso uchun topshiradi.
 4.7. Talabnomalar tomonlar o‘rtasida tuzilgan shartnomaga asosan akseptlangan va akseptlanmagan bo‘lishi mumkin.
 4.8. Mahsulot yetkazib beruvchi bitta operatsiya bo‘yicha talabnomalarni qayta taqdim qilish huquqiga ega emas. Quyidagi holatlar bundan istisno:
 to‘lovchi bankiga dastlabki talabnoma kelib tushmaganligi haqida xabar mavjud bo‘lsa;
 agar talabnoma korxonaga yozilgan bo‘lib yuk manzili o‘zgartirilganda. Bunday hollarda mahsulot yetkazib beruvchi dastlabki talabnomalarni to‘lovchining bankidan chaqirtirib olishi shart.
 4.9. Talabnomalar, mahsulot yetkazib beruvchilar tomonidan ro‘yxat (reyestr) bilan birga unga xizmat ko‘rsatuvchi bankka taqdim etiladi. Bunda:
 4.9.1. Ro‘yxat — to‘lov talabnomalarining barcha rekvizitlarini o‘z ichiga olgan holda ikki nusxada tuziladi. Ro‘yxatning birinchi nusxasi korxona (tashkilot)ning rahbari va bosh buxgalteri tomonidan imzolanib, korxona muhrining izi bilan tasdiqlanishi lozim.
 Ro‘yxatning birinchi nusxasi qabul qilingan sana ko‘rsatilgan holda buxgalterning imzosi va unga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlanib bankda qoldiriladi.
 Ro‘yxatning ikkinchi nusxasi qabul qilingan sana, buxgalterning imzosi va unga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlanib mol yetkazib beruvchiga qaytariladi.
 4.9.2. Talabnomalar:
 a) to‘lovchi va mablag‘larni oluvchiga bitta bankda xizmat ko‘rsatilsa 3 nusxada taqdim etiladi:
 talabnomaning birinchi nusxasi to‘lov amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 talabnomaning ikkinchi nusxasi esa to‘lov amalga oshirilgandan keyin to‘lovni (mablag‘ni) oluvchining shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirmaga ilova qilinadi;
 topshiriqnomaning uchinchi nusxasi to‘lov amalga oshirilgandan keyin to‘lovchining shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirmaga ilova qilinadi.
 b) banklararo hisob-kitoblarda ya’ni to‘lovchi va oluvchiga turli xil bank tomonidan xizmat ko‘rsatilgan holda topshiriqnomalar bankka ikki nusxada taqdim etiladi:
 Talabnomalarning birinchi va ikkinchi nusxalari pochta aloqasi orqali to‘lovchining bankiga jo‘natiladi:
 birinchi nusxasi to‘lovini kutib bankda qoladi;
 ikkinchi nusxasi, unga tovar-transport yoki ularning o‘rnini bosuvchi hujjatlar bilan birga keyingi ish kunidan kechiktirilmasdan hujjatni qabul qilingan sanasi ko‘rsatilgan holda to‘lov to‘g‘risida ma’lumot sifatida va akseptlash uchun to‘lovchiga beriladi yoki mijozning pochta qutisiga joylashtiriladi. To‘lovchi aksept haqida belgi qo‘ygan holda talabnomalarni belgilangan muddatda bankka qaytarishi shart. Aks holda, talabnomalar umumiy tartibda akseptlanadi va to‘lovlar amalga oshirilgandan so‘ng:
 birinchi nusxasi bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxasi esa to‘lovchiga shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirma bilan birgalikda beriladi;
 4.10. Mablag‘larni oluvchi bankda elektron to‘lov tizimi orqali olingan elektron talabnomalar ikki nusxada qog‘ozga chiqariladi:
 birinchi nusxasi bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi.
 ikkinchi nusxasi esa to‘lovni (mablag‘ni) oluvchining shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirmaga ilova qilinadi.
 4.11. To‘lovchining depozit hisobvarag‘ida mablag‘ bo‘lmaganda talabnomalar 2-kartotekada to‘lovini kutayotgan hujjatlar qatoriga joylashtiriladi, bu haqda mahsulot yetkazib beruvchining bankiga xabar beriladi va to‘lovlar hisobvaraqqa kelib tushgan mablag‘lar doirasida amaldagi qonunchilikda va me’yoriy hujjatlarda o‘rnatilgan tartibda amalga oshiriladi.
 4.12. To‘lovchining depozit hisobvarag‘ida mablag‘ yetarli bo‘lmaganda talabnomalar bo‘yicha to‘lovlar mavjud mablag‘lar doirasida qisman amalga oshiriladi. Qolgan summa esa 2-kartotekada to‘lovini kutayotgan hujjatlar qatoriga joylashtiriladi, bunda Talabnomaning orqa tomonida qisman to‘langan summa yozib boriladi.
 4.13. Mahsulot yetkazib beruvchining iltimosiga ko‘ra unga xizmat ko‘rsatuvchi bank bo‘limi to‘lovchining bankiga to‘lov talabnomalarining to‘lanmasligi sabablari to‘g‘risida pochta so‘rovini yuboradi. So‘rov bo‘yicha javoblar to‘lovchining banki tomonidan ular pochta orqali kelib tushgandan keyin 3 kundan kechiktirmasdan yuboriladi. Zarurat tug‘ilganda mahsulot yetkazib beruvchining iltimosiga ko‘ra bank so‘rovni qaytadan yuboradi.
 4.14. Akseptlab to‘lanadigan to‘lov talabnomalari.
 4.14.1. Bank tomonidan to‘lovchilarga talabnomalarni quyidagicha akseptlash tartibi va muddati o‘rnatiladi:
 bir shahar ichida joylashgan mijozlar uchun — talabnomalarni bankka kelib tushgan kunni hisobga olmagan holda, uch ish kuni;
 boshqa shaharlarda joylashgan mijozlar uchun talabnomalarni bankka kelib tushgan kunni hisobga olmagan holda, besh ish kuni;
 to‘lovchining asosli iltimosiga ko‘ra 10 kungacha;
 4.14.2. Akseptlash tartibida to‘lanadigan talabnomalar to‘lov muddatini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari kartotekasi (1-kartoteka)da joylashtiriladi.
 Agar bankda 1-kartotekaning hisobi dasturiy yo‘l bilan olib borilmasa, ushbu talabnomalar qabul qilingan kuni “To‘lov uchun akseptlanishini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari” daftarida quyidagi rekvizitlarni ko‘rsatgan holda bank tomonidan qayd etiladi: kelib tushish sanasi va to‘lov muddati, to‘lovchining hisobvarag‘i nomeri, to‘lovchining nomi, talabnomaning nomeri va uning summasi. Daftarda har bir to‘lov muddati bo‘yicha talabnoma summalari yig‘indisi va bu yig‘indilarning jami summasi ko‘rsatilgan bo‘lishi lozim.
 4.14.3. To‘lovchilarni to‘lovlar to‘g‘risida xabardor qilish va akseptlash uchun mo‘ljallangan talabnomalarning nusxasi ularga ilova qilingan tovar-transport hujjatlari bilan tegishli tashkilotlarga ular olingan kundan keyingi kundan kechiktirmasdan topshiriladi.
 4.14.4. To‘lovchi belgilangan muddatda yozma ravishda unga xizmat qiluvchi bank bo‘limiga akseptlashni qisman yoki to‘liq rad qilish huquqiga ega (tovar-material qimmatliklarini jo‘natishda, xizmatlar ko‘rsatishda va boshqalarda shartnoma shartlariga amal qilinmaganda, shuningdek qonunchilik hujjatlariga asosan).
 Belgilangan muddatda korxona yozma ravishda akseptlashni rad etmasa talabnoma akseptlangan hisoblanadi.
 4.14.5. Akseptlashni rad qilish huquqiga ega bo‘lgan mansabdor shaxslar doirasini bank bo‘limi rahbari belgilaydi.
 Banklar akseptlashni rad qilish mohiyati bo‘yicha bo‘lgan bahslarni ko‘rib chiqmaydilar.
 4.14.6. To‘lovchidan talabnomani to‘lash to‘g‘risida yozma shaklda e’tiroz (buzulish turi ko‘rsatilgan holda) olinganda, talabnomalar shu kunning o‘zidayoq 1-kartotekadan olinadi hamda tovar-transport hujjatlari va boshqa ilovalar bilan birga mahsulot yetkazib beruvchining bankiga ijrosiz qaytarib yuboriladi.
 4.14.7. Talabnomani akseptlashdan qisman bosh tortganda, to‘lovchi tomonidan akseptlangan summa bo‘yicha to‘lovlar amalga oshiriladi, mablag‘lar bo‘lmaganda esa № 2 kartotekaga joylashtiriladi. Ushbu holda talabnomaning dastlabki summasi o‘chiriladi va yonida to‘lovchi akseptlagan talabnoma summasi qo‘yiladi.
 Bunda bank to‘lovchi tomonidan akseptlashni qisman rad qilinganligi to‘g‘risida mahsulot yetkazib beruvchining (mablag‘ oluvchining) bankiga yozma ravishda xabar berishi shart.
 4.14.8. Bank 2-kartotekadagi hisob-kitob hujjatlari bo‘yicha to‘lovlarni amalga oshirishda to‘lovchilarga penya hisoblash va oluvchilar foydasiga o‘tkazish huquqiga ega, agar bu bank va mijoz o‘rtasida tuzilgan shartnomada kelishilgan bo‘lsa.
 Bank to‘lovchilardan mablag‘larni oluvchilar foydasiga muddati o‘tkazib yuborilgan to‘lovlar bo‘yicha muddati o‘tkazib yuborilgan har bir kun uchun qonunda belgilangan miqdorda penya undiradi.
 4.14.9. Muddati o‘tkazib yuborilgan to‘lovlar bo‘yicha quyidagi hollarda penya hisoblanmaydi:
 qaytarilgan tara uchun;
 sifati talab darajasida bo‘lmagan mahsulot uchun ortiqcha to‘langan summalarni talabnomalar asosida qaytarilishida;
 4.14.10. Muddati o‘tkazib yuborilgan kunlarni belgilashda kalendar kunlar hisobga olinadi.
 4.14.11. Agarda talabnoma qisman akseptlangan bo‘lsa, unda penya to‘lovchi akseptlagan summadangina undiriladi.
 4.14.12. Undiriladigan penya to‘lovchining muddati o‘tkazib yuborilgan to‘lovning asosiy summasi to‘langan hisobvarag‘idan hisobdan chiqariladi va mahsulot yetkazib beruvchining muddati o‘tkazib yuborilgan hisob-kitob hujjatining asosiy summasi tushirilgan hisobvarag‘iga yoziladi.
 4.14.13. Talabnoma summasi qisman to‘langanda penya hisoblash qisman to‘langan to‘lovlarning undirilishi bilan to‘lov muddati kunidan tortib to to‘lovning summasini to‘lovchi hisobvarag‘idan qisman hisobdan chiqazilgan kuniga qadar har bir to‘lov uchun alohida bajariladi. Qisman to‘lovlar uchun hisoblab yozilgan penya summalari, talabnomaning teskari tomoniga yozib qo‘yiladi. Hisoblab yozilgan penya oxirgi to‘lovda undirib olinadi.
 4.14.14. To‘lovchining hisobvarag‘ida talabnoma bo‘yicha muddati o‘tkazib yuborilgan to‘lovning asosiy summasini to‘lash uchun mablag‘lar bo‘lsa, ushbu summani to‘lash ushlab turilmaydi va to‘lovchining hisobvarag‘ida mavjud bo‘lgan mablag‘lar doirasida bajariladi. Penyani to‘lashga yetarli bo‘lmagan summa “Muddatida to‘lanmagan hisob-kitob hujjatlari” ko‘zda tutilmagan holatlar hisobvarag‘iga asosiy to‘lovning dastlabki muddatiga rioya etgan holda kirim qilinadi.
 4.14.15. Muddati o‘tgan hujjatning asosiy summasini to‘lashda undirib olinmagan penya summasi uchun penya hisoblab yozilmaydi.
 Shuningdek, talabnomaga kiritilayotgan penya va jarima summasi uchun penya hisoblab yozilmaydi.
 4.15. Akseptsiz to‘lanadigan to‘lov talabnomalari.
 4.15.1. To‘lovchilarning hisobvaraqlaridan mablag‘larni akseptlamasdan hisobdan chiqarish agar tomonlar o‘rtasida tuzilgan shartnomada akseptsiz hisobdan chiqarish ko‘rsatilgan bo‘lsa kommunal xizmati (amaldagi tarif va o‘lchov asboblari ko‘rsatkichlari asosida gaz, suv, issiqlik va elektr energiyasi) telefon, kanalizatsiya, pochta-telegraf harajatlari hamda tashilgan musor uchun talabnomada “Akseptsiz” degan so‘z yozilgan yoki shu yozuv yozilgan muhr qo‘yilgan holda, to‘lov maqsadi grafasida “hisoblash asboblari ko‘rsatkichlari” yoki “tarif asosida” degan yozuv mavjud bo‘lgan taqdirdagina amalga oshiriladi.
 Shuningdek, qarzdor tomonidan tan olingan summa haqidagi javob xatining asl nusxasi ilova qilingan holda, talabnoma xat(pretenziya) bo‘yicha qarzdor tomonidan tan olingan summani akseptsiz tartibda hisobdan chiqarishga ruxsat beriladi, boshqa hollarda talabnomada “Akseptsiz” degan yozuv yozilgan holda qonunchilikda o‘rnatilgan tartibda amalga oshiriladi.
 4.15.2. Talabnomaning to‘lov maqsadi grafasida ushbu to‘lovlarni akseptlamasdan hisobdan chiqarish belgilangan me’yoriy (normativ) hujjat yoki shartnomaning sanasi raqami va tegishli bandi ko‘rsatiladi. Bunda bank faqatgina ilova qilingan hujjatlarning talabnomada ko‘rsatilgan ularning rekvizitlariga mosligini tekshirib ko‘radi, lekin ularning mazmuni va hujjatlarini yo‘lda yo‘qotilganligi uchun javob bermaydi.
 4.15.3. Amaliyot (operatsion) kun davomida kelib tushgan akseptsiz to‘lanadigan talabnomalar shu kunning o‘zidayoq to‘lanadi, to‘lovchining hisobvarag‘ida mablag‘lar yo‘qligi yoki kamligida to‘lanmagan summa “O‘z muddatida to‘lanmagan hisob-kitob hujjatlari” (kartoteka № 2) kartotekasidagi hisobvaraqlarga joylashtiriladi.
 Amaliyot (operatsion) kun tugagandan keyin kelib tushgan akseptsiz talabnomalarda “kechki” degan shtamp qo‘yiladi va ular keyingi ish kuni to‘lanadi yoki № 2 kartotekaga kirim qilinadi.
 4.15.4. Muddati o‘tkazib yuborilgan talabnomalar bo‘yicha penya hisoblash va undirish 4.14.8—4.14.15-bandlar talablari asosida amalga oshiriladi.
 5.1. Akkreditiv — mijozning topshirig‘iga ko‘ra shartnoma bo‘yicha uning kontragenti foydasiga berilayotgan bankning shartli pul majburiyatidir. Unga ko‘ra akkreditiv ochgan bank (Bank emitent), mahsulot yetkazib beruvchiga to‘lovni bajarish yoki mol yetkazib beruvchi tomonidan akkreditivda ko‘zda tutilgan hujjatlar taqdim etilganda va akkreditivning barcha shartlari bajarilganda mol yetkazib beruvchining bankiga bu turdagi to‘lovlarni bajarish uchun vakolat berish majburiyatini oladi.
 5.2. To‘lovchi bankka mazkur Nizomning 1.5.3-bandida belgilangan shaklda akkreditiv uchun arizani taqdim etadi.
 5.3. Akkreditiv bo‘yicha hisob-kitoblar qilish tartibi va uning amal qilish muddati to‘lovchi va mahsulot yetkazib beruvchi (mablag‘larni oluvchi) o‘rtasidagi shartnomada belgilanadi.
 Shartnomada quyidagilar ko‘rsatilishi lozim:
 bank-emitentning nomi;
 akkreditivning turi va uni bajarish usullari;
 akkreditivni ochilganligi to‘g‘risida mahsulot yetkazib beruvchini xabardor qilish usuli;
 akkreditivlar bo‘yicha mablag‘larni olishi uchun mahsulot yetkazib beruvchi taqdim etishi lozim bo‘lgan hujjatlarning to‘liq ro‘yxati va aniq tavsifnomasi;
 mahsulotlar yuklab jo‘natilgandan (ishlar bajarilgandan, xizmat ko‘rsatilgandan) keyin hujjatlarni taqdim etish muddati, ularni rasmiylashtirishga doir talablar;
 boshqa kerakli shartlar va hujjatlar.
 5.4. Akkreditivlarning quyidagi turlari ochilishi mumkin:
 qoplangan (deponentlangan);
 qoplanmagan (kafolatlangan).
 5.5. Banklarda akkreditivlar ko‘zda tutilmagan hollar bo‘yicha alohida hisobvaraqlarda va 22602 — “Mijozlarning akkreditivlar bo‘yicha depozitlari” hisobvarag‘ida hisobga olinadi. Har bir mahsulot yetkazib beruvchi uchun unga xizmat ko‘rsatuvchi bankda akkreditivlar bo‘yicha alohida depozit hisobvaraqlari ochiladi.
 5.6. Qoplangan va qoplanmagan akkreditivlar chaqirib olinadigan yoki chaqirib olinmaydigan bo‘lishi mumkin. Ushbu belgi mavjud bo‘lmagan holatda akkreditiv chaqirib olinuvchi hisoblanadi.
 5.7. Chaqirib olinuvchi akkreditiv bank-emitent tomonidan mol yetkazib beruvchi bilan oldindan kelishib olinmasdan ham o‘zgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin. (Masalan, shartnomada ko‘zda tutilgan shartlarga rioya etilmaganda, bank-emitent akkreditiv bo‘yicha to‘lovlarni kafolatlashdan voz kechganda). To‘lovchi mahsulot yetkazib beruvchiga chaqirib olinadigan akkreditivning shartlarini o‘zgartirish yoki bekor qilinishi to‘g‘risidagi barcha farmoyishlarni faqat bank-emitent orqali berishi mumkin, ushbu bank mahsulot yetkazib beruvchining banki (bajaruvchi bank)ni u esa mahsulot yetkazib beruvchini xabardor qiladi. Bajaruvchi bank ayni paytda, mahsulot yetkazib beruvchi taqdim etgan va mahsulot yetkazib beruvchining banki tomonidan qabul qilingan akkreditiv shartlariga tegishli bo‘lgan hujjatlar bo‘yicha to‘lovlarni mazkur bank akkreditivini o‘zgartirish yoki bekor qilish to‘g‘risidagi xabarnomani olgunga qadar to‘lashi shart.
 5.8. Mahsulot yetkazib beruvchining roziligisiz, uning foydasiga ochilgan chaqirib olinmaydigan akkreditiv o‘zgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin emas.
 5.9. Mahsulot yetkazib beruvchi akkreditiv shartlarida ko‘zda tutilgan hollarda akkreditivni muddatidan oldin ishlatishdan voz kechishi mumkin.
 5.10. Mahsulot yetkazib beruvchining bankida akkreditiv quyidagi hollarda yopiladi:
 a) akkreditiv muddati tugagandan keyin. Bajaruvchi bank akkreditiv yopilganligi to‘g‘risida bank-emitentga xabar beradi.
 b) mahsulot yetkazib beruvchining muddatidan oldin akkreditivni ishlatishdan voz kechish to‘g‘risidagi arizasiga ko‘ra agarda bu shartnomada ko‘rsatilgan bo‘lsa. Bank-emitentga bajaruvchi bank tomonidan bildirishnoma yuboriladi. Ishlatilmagan summa to‘lovchining bankiga mablag‘lar qaysi hisobvarag‘dan deponent qilingan bo‘lsa o‘sha hisobvaraqqa o‘tkaziladi.
 v) sotib oluvchining akkreditivni to‘liq yoki qisman chaqirib olish to‘g‘risidagi arizasiga ko‘ra, agar bu akkreditiv shartlarida ko‘zda tutilgan bo‘lsa, akkreditivlar 22602-“Mijozlarning akkreditivlar bo‘yicha depozitlari” hisobvarag‘idagi mavjud mablag‘lar doirasida bank-emitentdan xabar yetib kelgan kuni qisman yoki to‘liq qoplanadi. Akkreditivning yopilishi to‘g‘risida bank-emitentga xabarnoma yuboriladi.
 5.11. Akkreditivlar bo‘yicha depozit hisobvarag‘lardan naqd pul berilishiga va akkreditivlarni boshqa shaxslar nomiga qayta rasmiylashtirishga ruxsat etilmaydi.
 5.12. Qoplangan (deponentlangan) akkreditiv.
 5.12.1. Akkreditivlar ochilganda bank-emitent to‘lovchining shaxsiy mablag‘laridan yoki unga berilgan kredit hisobidan mol yetkazib beruvchining banki tasarrufiga alohida “Akkreditivlar” balans hisobvarag‘iga mablag‘larni bank-emitentning majburiyatlarini butun amal qilish davomida o‘tkazib bersa bunday akkreditivlar qoplangan (deponentlangan) deyiladi.
 5.12.2. Akkreditivlarni ochish to‘g‘risidagi ariza bank-emitentga 2 nusxada taqdim etiladi:
 birinchi nusxa to‘lovlar amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxasi esa to‘lovchining shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirmaga ilova qilinadi;
 Bir vaqtning o‘zida akkreditiv summasi ko‘zda tutilmagan holatlar hisobvarag‘iga kirim qilinadi.
 5.12.3. To‘langan akkreditiv summasi elektron to‘lov tizimi orqali mablag‘larni oluvchi bankka jo‘natiladi va mahsulot yetkazib beruvchining akkreditiv hisobvarag‘iga tushiriladi. Ijrochi bank mablag‘ni kelib tushganligi to‘g‘risida mahsulot yetkazib beruvchiga xabar beradi.
 5.12.4. Mahsulot yetkazib beruvchining bankida akkreditivlarni ochish to‘g‘risidagi elektron ariza 2 nusxada qog‘ozga chiqariladi:
 birinchi nusxa bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxasi “To‘lov muddatini kutayotgan hisob-kitob hujjatlari” 1-kartotekaga joylashtiriladi.
 5.12.5. Mahsulot yetkazib beruvchining talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘iga u tomonidan unga xizmat ko‘rsatuvchi bankka akkreditivning barcha shartlarini bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etgandagina mablag‘lar o‘tkazib beriladi.
 5.12.6. Akkreditiv bo‘yicha to‘lovlarni tasdiqlovchi hujjatlar, akkreditiv muddati o‘tgunga qadar mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan bankka taqdim etiladi.
 5.12.7. Bajaruvchi bank mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan akkreditivning barcha shartlariga rioya qilinganini hamda tasdiqlovchi hujjatlarning to‘g‘ri rasmiylashtirilganligini tekshirib ko‘rishi shart.
 5.12.8. Ushbu shartlarning loaqal bittasi buzilganida ham akkreditivlar bo‘yicha to‘lovlar bajarilmaydi.
 5.12.9. Mahsulot yetkazib beruvchi bankka tasdiqlovchi hujjatlarni ikki nusxada taqdim etadi.
 5.12.10. Mahsulot yetkazib beruvchining depozit hisobvarag‘iga mablag‘larni tushirib berishda bajaruvchi bank to‘rt nusxada memorial order yozadi, to‘lov maqsadi grafasida to‘lov qaysi shartnoma asosida amalga oshirilayotgan bo‘lsa, shu shartnomaning nomeri va sanasini ko‘rsatadi:
 memorial orderning birinchi nusxasi tasdiqlovchi hujjatning bir nusxasi bilan birga kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi va uchinchi nusxalari, ularga tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilingan holda bank-emitentga jo‘natiladi;
 memorial orderning to‘rtinchi nusxasi esa mahsulot yetkazib beruvchi (mablag‘larni oluvchi) ga shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirma bilan birgalikda beriladi;
 Bir vaqtning o‘zida akkreditiv bo‘yicha to‘langan summa 1-kartotekadan hisobdan chiqariladi.
 5.12.11. Bank-emitent akkreditivni ishlatilganligi to‘g‘risida ijrochi bankdan hujjatlarni olgandan keyin memorial orderga asosan ko‘zda tutilmagan hollar hisobvarag‘idan akkreditiv summasini hisobdan chiqazadi va tasdiqlovchi hujjatlarni memorial order nusxasi bilan birga to‘lovchiga beradi.
 5.12.12. Ko‘zda tutilmagan holatlar hisobvarag‘i akkreditiv to‘liq ishlatilmagan va u sotib oluvchi bankdagi to‘lovchining depozit hisobvarag‘iga qaytarilgan holatda ham yopiladi.
 5.12.13. Mol yetkazib beruvchining bankida akkreditivlar bo‘yicha qisman to‘lovlar amalga oshirilganda to‘langan summa bank-emitentda ko‘zda tutilmagan hollar hisobvarag‘i hisobidan chiqariladi.
 5.13. Qoplanmagan (kafolatlangan) akkreditiv.
 5.13.1. Qoplanmagan (kafolatlangan) akkreditiv bank-emitent bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri vakillik munosabatlari mavjud bo‘lganda ijrochi bankka bank-emitentning unda yuritilayotgan vakillik hisobvarag‘idan (mol yetkazib beruvchi tomonidan akkreditivning barcha shartlari bajarilgan holda) akkreditivning butun summasini hisobdan chiqarish huquqini berish yo‘li bilan ijrochi bankda ochiladi.
 5.13.2. Kafolatlangan (qoplanmagan) akkreditivning barcha shartlari mahsulot yetkazib beruvchi va to‘lovchi o‘rtasida. shuningdek banklar o‘rtasida tuzilgan shartnomada kelishib olinadi.
 5.13.3. Qoplanmagan (kafolatlangan) akkreditivni qo‘yish to‘g‘risidagi korxonaning iltimosnomasi bank-emitent tomonidan ko‘zda tutilmagan holatlar hisobvarag‘ida alohida kirim qilib boriladi.
 5.13.4. Akkreditivdan to‘liq foydalanilmaganda bank-emitent qisman to‘langan summalarni mijozning hisobvarag‘idan bankning vakillik hisobvarag‘iga o‘tkazadi va bir vaqtning o‘zida akkreditivning to‘liq summasini ko‘zda tutilmagan hollar hisobvarag‘idan hisobdan chiqaradi.
 5.13.5. Qoplanmagan akkreditivlar bo‘yicha mablag‘larni bank-emitentning vakillik hisobvarag‘idan mahsulot yetkazib beruvchining hisobvarag‘iga kirim qilish mazkur Nizomning 5.12.5.—5.12.8.-bandlari talablarini bajargan holda amalga oshiriladi.
 6.1. Inkasso topshiriqnomasi — mijozning bankka to‘lovchining hisobvarag‘idan so‘zsiz tartibda mablag‘larni hisobdan chiqarish to‘g‘risidagi talabini anglatadi.
 6.2. Mijoz bankka inkasso topshiriqnomasini mazkur Nizomning 1.5.4-bandida belgilangan shaklda taqdim etadi.
 6.3. Inkasso topshiriqnomalari quyidagi undiruvchilar tomonidan bankka taqdim qilinishi mumkin:
 o‘z vaqtida to‘lanmagan soliqlar va Davlat budjetiga o‘tkaziladigan soliqdan tashqari to‘lovlar (penya, jarimalar)ni undirib olishda soliq idoralari;
 budjetdan tashqari fondlar — o‘z vaqtida to‘lanmagan to‘lovlarni undirib olishda, agarda bu qonuniy hujjatlarda ko‘zda tutilgan bo‘lsa;
 bojxona organlari — o‘z vaqtida to‘lanmagan bojxona to‘lovlarini undirishda;
 sud organlari ularga berilgan ijro hujjatlari bo‘yicha;
 qonuniy hujjatlarga asosan boshqa organlar.
 6.4. Ijro hujjatlari deb quyidagilar tan olinadi:
 xo‘jalik sudining buyruqlari;
 sudlar tomonidan berilgan ijro varaqlari;
 notariuslar tomonidan hisobga olingan ijro ustxatlari.
 6.5. To‘lovchilarning hisobvaraqlaridan mablag‘larni hisobdan chiqarish bank bo‘limlari tomonidan hujjatlarning nusxalari bo‘yicha emas, balki faqat asl nusxasi yoki ularning dublikati bo‘yicha bajariladi.
 6.6. Xo‘jalik sudining qarori bo‘yicha summalarni undirib olishda inkasso-topshiriqnomalarida ushbu qarorning sanasi va raqami ko‘rsatilib, bunda qarz summasi va davlat boji xarajatlari alohida ajratib ko‘rsatilishi lozim.
 6.7. Xo‘jalik yurituvchi subyektlar foydasiga mablag‘larni hisobdan chiqarish bo‘yicha hujjatlar Qonunda belgilangan muddatdan o‘tkazilib taqdim qilingan bo‘lsa, bank bo‘limlari ushbu hujjatlarni inkasso uchun qabul qilmaydilar.
 6.8. Qonunchilikda ijro hujjatlarini bajarishning quyidagi muddatlari belgilangan:
 sudlar tomonidan berilgan ijro varaqlari bo‘yicha — 3 yil;
 ijro ustxatlari bo‘yicha — 3 yil;
 xo‘jalik sudi tomonidan berilgan ijro varaqalari bo‘yicha — 6 oy;
 mehnat nizolari bo‘yicha komissiya tomonidan berilgan guvohnomalar bo‘yicha — 3 oy;
 6.9. Xo‘jalik sudining sudyasi tomonidan berilgan sud buyrug‘i bo‘yicha undiruv buyruq berilgandan so‘ng o‘n kunlik muddat o‘tgach amalga oshiriladi. 
 6.10. Bankka yoki sud ijrochisiga bajarish uchun ijro hujjatlari taqdim qilinganda, ularning taqdim qilish muddatini o‘tishi to‘xtatiladi.
 Hujjat bank yoki sud ijrochisi tomonidan undiruvchiga qaytarilgan holatda muddat qaytarilgan kundan hisoblanadi.
 6.11. Banklar faqat quyidagi hollardagina undirib olishni vaqtincha yoki to‘liq to‘xtatish huquqiga ega:
 undirib oluvchilarning arizalariga ko‘ra;
 xo‘jalik sudining tegishli qarori taqdim etilganda;
 tergov organlarining qidiruv va jinoiy ish qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi qarorlariga ko‘ra.
 Yuqoridagi hujjatlarda undirib olish to‘xtatib qo‘yilgan yoki to‘xtatilishi lozim bo‘lgan hujjatning sanasi va raqami ko‘rsatilgan bo‘lishi shart.
 Undirib oluvchi, shuningdeq bank bo‘limiga undirib olishni boshqa yo‘l bilan bajarish uchun ijro hujjatini sud ijrochisiga topshirish to‘g‘risida farmoyish berish mumkin. Undirib olish to‘xtatilgan hujjat, undirib oluvchiga qaytarilishi shart.
 6.12. 6.11.-bandga muvofiq bank hujjatni topshirish yoki jo‘natishda bankning buxgalteri va bosh buxgalteri tomonidan imzolanadi, bank muhri bilan mustahkamlanib hujjatni lozim joyida quyidagilarni ko‘rsatib ustxat yozadi:
 hujjatning bankka kelib tushgan sanasini;
 agarda bank bo‘limi tomonidan hujjat qisman to‘langan bo‘lsa, undirib olingan summaning miqdorini (yozma ravishda);
 bank bo‘limi tomonidan hujjatni undirib oluvchi yoki sud bajaruvchisiga topshirish yoki jo‘natish sanasini.
 6.13. To‘lovchining hisobvarag‘ida mablag‘ bo‘lmaganda inkasso topshiriqnomasi 2-kartotekada to‘lovini kutayotgan hujjatlar qatoriga joylashtiriladi va qonunchilikda o‘rnatilgan tartibda to‘lanadi.
 6.14. Inkasso topshiriqnomalari to‘lovchilarning hisobvaraqlaridan mablag‘larni hisobdan chiqarish uchun bir shahar ichida hisob-kitoblarda xizmat ko‘rsatuvchi bankka yoki bevosita to‘lovchining hisobvarag‘i yuritilayotgan bank bo‘limiga, shaharlararo (hududlararo) hisob-kitoblarda esa faqat undirib oluvchiga xizmat ko‘rsatuvchi bank bo‘limiga taqdim etiladi.
 6.15. Inkasso topshiriqnomasi bank bo‘limiga uch nusxada ilovalar bilan birga taqdim etiladi:
 1) agar mablag‘ oluvchi va to‘lovchiga bitta bankda xizmat ko‘rsatilganda:
 inkasso topshiriqnomasining birinchi nusxa to‘lovlar amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxasi to‘lovchiga ijro hujjatlari ilovasi va shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirma bilan birgalikda beriladi;
 uchinchi nusxasi to‘lovni oluvchiga shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirma bilan birgalikda qaytariladi.
 2) bir shahar ichida hisob-kitoblar qilishda inkasso topshiriqnomalari bevosita to‘lovchining bankiga taqdim qilinishi mumkin:
 birinchi nusxa to‘lovlar amalga oshirilgandan keyin bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxasi to‘lovchiga ijro hujjatlari ilovasi va shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirma bilan birgalikda beriladi;
 uchinchi nusxasi to‘lovni oluvchiga shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirma bilan birgalikda qaytariladi.
 3) banklararo va shaharlararo (hududlararo) hisob-kitoblar qilishda inkasso topshiriqnomalari undiruvchilarga xizmat ko‘rsatuvchi bank bo‘limiga taqdim qilinganda:
 birinchi va ikkinchi nusxalari ijro hujjatlari bilan birga pochta orqali to‘lovchining bankiga buxgalter tomonidan imzo qo‘yilib va bankning unga biriktirilgan bank shtampi bilan tasdiqlanib hujjatlarni qabul qilish sanasi ko‘rsatilgan holda jo‘natiladi;
 uchinchi nusxasi hujjatlarni qabul qilish sanasini ko‘rsatgan holda buxgalter tomonidan imzolanib va bankning unga biriktirilgan shtampi bilan tasdiqlanib mijozga qaytariladi.
 6.16. Alohida fuqarolarning foydasiga undirib olishda to‘lovchining hisobvarag‘i joylashgan bank bo‘limi ijro hujjatlarini faqat bank joylashgan tuman sud idorasining sud ijrochisi orqali qabul qiladi.
 6.17. Sud ijrochilari inkasso topshiriqnomasini ijro hujjatlarini ilova qilgan holda bank bo‘limiga uch nusxada taqdim etadilar, to‘lovlar amalga oshirilgandan keyin:
 birinchi nusxasi bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxasi ijro hujjatlari bilan birga to‘lovchining shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirmaga ilova qilinadi;
 uchinchi nusxasi ma’lumot sifatida sud ijrochisiga qaytariladi.
 6.18. Undiruvchining bankida elektron to‘lov tizimidan qabul qilingan elektron inkasso topshiriqnomasi ikki nusxada qog‘ozga chiqariladi:
 birinchi nusxa bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 ikkinchi nusxasi undiruvchining shaxsiy hisobvarag‘idan olingan ko‘chirmaga ilova qilinadi.
 6.19. Bank aybi bilan mijozlarning inkasso topshiriqnomalari ijro qilinmagan yoki noto‘g‘ri ijro qilingan hollarda amaldagi qonunchilik asosida va hajmida bank javob beradi.
 7.1. Hisob-kitob cheki (keyingi hollarda cheklar deb nomlanuvchi) bu mijozning xizmat ko‘rsatuvchi bankka chek beruvchining hisobvarag‘idan chek qabul qiluvchining hisobvarag‘iga ma’lum miqdordagi mablag‘larni o‘tkazib berish uchun bankning maxsus blankasida — bankka bergan topshirig‘idir.
 7.2. Chek blankalari tijorat banklari buyurtmasiga ko‘ra, ularning faoliyati uchun yetarli bo‘lgan miqdorda Markaziy bank qoshidagi “Davlat belgisi” (Gosznak) ishlab chiqarish korxonasida, mazkur Nizomning 1.5.5-bandida belgilangan shaklda tayyorlanadi. Bunda chek raqami va seriyasi, bank-emitentning nomi va firma belgisi tipografiya usulida yoziladi.
 7.3. Hisob-kitob cheklari faqat tovar va xizmatlar uchun xo‘jalik subyektlari va jismoniy shaxslar orasidagi naqd pulsiz hisob-kitoblar qilishda qo‘llaniladi.
 7.4. Hisob-kitob chekining maksimal summasini O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan o‘rnatiladi, minimal summasi esa tijorat banklari tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi.
 7.5. Bank chek berganda jismoniy shaxsning arizasiga asosan chekning summasiga 20206 — “Jismoniy shaxslarning talab qilingunga qadar depozitlari” balans hisobraqamida alohida ikkilamchi hisobvarag‘i ochadi va to‘lovlarni faqat shu hisobvarag‘dan amalga oshiradi.
 7.6. Cheklar omonat qo‘yuvchi jismoniy shaxslarning depozit hisobvarag‘larida saqlanayotgan mablag‘lar hisobiga yoki topshirilgan naqd pul summasiga beriladi.
 7.7. Chek ikki qismdan: hisob-kitob cheki va milk (koreshok) dan iborat. Ushbu milk hisob-kitob chekida ko‘rsatilgan summalarni tasdiqlash uchun belgilangan nazorat raqamlarini o‘z ichiga oladi.
 7.8. Chekning amal qilish muddati tijorat banklari tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi.
 7.9. Agar chek amal qilish muddatida bankka taqdim qilinmagan bo‘lsa, chek summasi 29842 — “Harakatsiz depozitlar” balans hisobvarag‘ida hisobga olinadi. Chek egasi amal qilish muddati tugagan chek bilan bankka murojaat qilgan taqdirda, bank qarshiliksiz chek egasining pasporti asosida chekni qabul qilishi va to‘lab berishi lozim.
 7.10. Cheklarni berish va to‘lash tartibi.
 7.10.1. Bank xodimi hisob-kitob chekini berishda quyidagi rekvizitlarni to‘ldirishi shart:
 chek berilgan sanani;
 chek bo‘yicha beriladigan summani raqamlar va so‘z bilan;
 hisob-kitob chekiga nomi yozib berilayotgan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi;
 pasportining seriyasi va raqami;
 chek beruvchining depozit hisobvarag‘i;
 chek bergan bank bo‘limining nomi va kodi;
 chek haqiqiy “KK.OO.YYYY” gacha;
 Ko‘rsatilgan rekvizitlar to‘ldirilgandan keyin bankning mas’ul xodimi hisob-kitob chekiga imzo qo‘yadi va hisob-kitob chekining milki(korshok)ni nazorat raqamlari joylashgan polosa bo‘yicha chekdan shunday qirqib ajratadiki, bunda kesish chizig‘ida qolgan sonlar chek summasiga mos kelishi lozim va bu muhr bilan tasdiqlanadi.
 Hisob-kitob chekini oluvchi tomonidan chekni olganligi haqida milk (koreshok)ga imzo qo‘yiladi. Alohida daftarga hisob-kitob chekining seriyasi va raqamini, chek nomiga yozilgan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi va chek summasini (omonat bo‘yicha hisobvaraqda saqlanayotgan mablag‘lar yoki depozit hisobvarag‘idan ko‘chirilgan hamda naqd pullarda qo‘yilgan mablag‘lar hisobiga berilganligi alohida ko‘rsatilib yozib qo‘yiladi.
 7.10.2. Kassir bankning mas’ul bajaruvchisidan barcha zaruriy hujjatlarni olgach:
 hujjatlarning to‘g‘ri rasmiylashtirilganligini tekshiradi va ularni imzolaydi;
 hisob-kitob chekini oluvchidan chek beriladigan summada naqd pullarni va chek uchun to‘lovni qabul qiladi;
 hisob-kitob chekini oluvchiga chek va omonat daftarchasini topshiradi;
 chek milki(koreshok)ni amaliyot kun oxirigacha o‘zida qoldiradi.
 7.10.3. Amaliyot kun oxirida bank kassiri banderollarda hisob-kitob cheklarining milk(koreshok)larida belgilangan rekvizitlar bilan birga, naqd pullarda qabul qilingan summani va jismoniy shaxslarning talab qilib olingunga qadar depozit hisobvaraqlaridan hisobdan chiqazilgan summani ko‘rsatadi, bundan keyin chek milki (koreshok)ni mas’ul bajaruvchiga topshiradi.
 Hisob-kitob chekining milki raqamlari va sanalari bo‘yicha to‘langan yoki qoplangan chek taqqoslash yoki chek summasi bron qilingan 20206 — Jismoniy shaxslarning talab qilib olungunga qadar depozitlari” hisobvarag‘idan hisobdan chiqarish uchun bankka kelgunga kadar saqlanadi.
 Shundan so‘ng hisob-kitob cheki milk(koreshok)lari elektron hisob-kitob cheklari bilan birga kunlik hujjatlar yig‘ma jildiga tikib qo‘yiladi.
 7.10.4. Agarda hisob-kitob cheki varag‘ini to‘ldirishda xatoga yo‘l qo‘yilsa, unda ushbu varaq buzilgan deb hisoblanadi va uning o‘rniga hisob-kitob chekining yangi varag‘i to‘ldiriladi. Bunday hollarda hisob-kitob cheki quyidagi tartibda hisobdan chiqariladi:
 harflar bilan yozilgan “Hisob-kitob” so‘zidan bir qismi qirqib olinadi;
 chek varaqasining o‘rtasiga “buzilgan” degan ustxat yoziladi va sana ko‘rsatiladi;
 bosh buxgalter va kassir tomonidan imzolanadi.
 7.10.5. Qabul qilingan, ishlatilgan va qaytarilgan chek blankalarining hisobi qat’iy nazoratdagi blankalarning harakatini hisobga olib boradigan daftarda ko‘zda tutilmagan holatlar hisobvarag‘ida yuritiladi. Kun davomida ishlatilgan hisob-kitob chek blankalari chiqim orderi bilan ko‘zda tutilmagan holatlar hisobvarag‘idan chiqariladi.
 7.10.6. Hisob-kitob chekini qabul qilish vakolatiga ega bo‘lgan savdo tashkiloti xodimi mahsulot to‘lovi uchun hisob-kitob chekini qabul qilayotganda hisob-kitob cheki belgilangan namunadagi blankada to‘ldirilganligini, o‘chirib tuzatishlarni yo‘qligini, nazorat raqamlari chekda yozilgan summaga muvofiqligini, chek muddati o‘tkazib yuborilmaganligini, unda bank bo‘limi muxrining aniq izi va imzolar mavjudligini tekshirib ko‘radi. Shundan keyin shaxsiyatini tasdiqlovchi pasportini ko‘radi.
 Tekshiruv bajarilgan va mahsulot uchun chek to‘lovga qabul qilingandan so‘ng, savdo idorasi xodimi hisob-kitob chekining teskari tomoniga, savdo tashkilotining shtampini va mansabdor shaxsning imzosini qo‘yadi.
 7.10.7. Agar sotilayotgan mahsulotning qiymati hisob-kitob cheki summasidan past bo‘lsa, u holda savdo tashkiloti ushbu chek summasining 25 foizidan oshmagan miqdordagi qiymatini naqd pulda beradi.
 7.10.8. Mahsulot to‘lovi uchun qabul qilingan hisob-kitob cheklari savdo tashkilotlari tomonidan ularga xizmat ko‘rsatuvchi bank bo‘limlariga pul tushumi bilan birga inkassator orqali belgilangan tartibda topshiriladi.
 7.10.9. Bankka qabul qilingan cheklar bo‘yicha to‘lovlar quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
 1) chek beruvchi va chek qabul qiluvchiga bitta bankda xizmat ko‘rsatilganda:
 Chek summasi savdo tashkilotining hisobvarag‘i krediti va “Inkassa qilingan pul tushumlari va cheklar” hisobvarag‘i orqali chek beruvchining hisobvarag‘i debiti bo‘yicha o‘tkaziladi. Chekning asl nusxasi bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 2) chek beruvchi va chek qabul qiluvchiga boshqa-boshqa banklarda xizmat ko‘rsatilganda:
 chek qabul qiluvchining banki chekda ko‘rsatilgan summani qabul qilingan chekka asosan chek qabul qiluvchining hisobvarag‘iga yozib beradi. Tijorat banklarining elektron hisob-kitob cheklari elektron to‘lov tizimi orqali chek beruvchining bankiga jo‘natiladi. Chekning asl nusxasi bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 chek beruvchining bankida chek summasi elektron hisob-kitob cheki asosida dasturiy yo‘l bilan avtomatlashtirilgan tarzda chek beruvchining ikkilamchi hisobvarag‘idan hisobdan chiqariladi. Elektron chek bankning kunlik hujjatlar yig‘masiga tikiladi;
 7.10.10. Hisob-kitob cheklari merosxo‘r va boshqa shaxslardan notarial idora tasdiqlagan hujjat mavjud bo‘lgan holdagina qabul qilinadi, qancha muddat o‘tganligidan qat’iy nazar. Bank boshqaruvchisi va bosh buxgalteri hujjatlarni tekshirib ko‘rgandan keyin chek summasini to‘lab berilishiga ruxsat beradi.
 7.10.11. Foydalanilmagan hisob-kitob cheki bankka taqdim qilinganda bankning xodimi:
 ko‘rsatilgan chekning haqiqiyligini va hujjatni ko‘rsatuvchini shaxsini pasport bilan tekshirib ko‘radi;
 chekning yuz tomonida quyidagi mazmundagi ustxatni yozadi:
 “№ _____ hisobvaraqqa summani o‘tkazing”;
 hisob-kitob chekini bank bo‘limining bosh buxgalteriga beradi, pasport egasiga qaytariladi.
 7.10.12. Chek yo‘qotilgan taqdirda, bank yo‘qotilgan chek bo‘yicha hisobvarag‘lardan mablag‘lar hisobdan chiqarilganda javob bermaydi.
 8.1. Plastik kartochka (matn davomida — kartochka) bank tomonidan chiqarilgan bo‘lib, o‘zida shaxslashtirilgan to‘lov vositasini ifoda etadi, kartochka egasining tegishli bankda hisobvarag‘i mavjud ekanligini tasdiqlaydi va naqd pul to‘lamagan holda chakana savdo tarmog‘ida tovarlar yoki xizmatlarni sotib olish huquqini beradi. 
 8.2. Plastik kartochkada emitentni so‘zsiz identifikatsiya qiluvchi uning nomi va logotipni mavjud bo‘lishi shart. 
 8.3. Kartochkalar jismoniy yuridik shaxslar va savdo yoki servis korxonalari o‘rtasida naqdsiz hisob-kitob qilishda, shuningdek, naqd pul berish punktlari (PVN) va bankomatlarda naqd pul mablag‘lari olishda qo‘llanadi. 
 8.4. Vakolatli banklar xalqaro plastik kartochkalarni chiqarishlari va xizmat ko‘rsatishlari mumkin, bunda ular xalqaro to‘lov tizimlari bilan tuzilgan shartnomalarga va mazkur Nizomga muvofiq operatsiyalarni amalga oshirish qoidalariga rioya etishlari lozim. 
 8.5. Plastik kartochkalarga xizmat ko‘rsatish shartnomasida quyidagilar mavjud bo‘lishi shart: 
 taraflarning nomlari; 
 shartnoma predmeti; 
 taraflarning huquqlari va majburiyatlari; 
 taraflarning javobgarligi; 
 hisob-kitoblarni o‘tkazish shartlari; 
 shartnomaning amal qilish muddati va uni bekor qilish shartlari; 
 nizolarni hal etish shartlari; 
 taraflarning huquqiy manzillari. 
 8.6. Kartochkalar ularning mansubligiga ko‘ra shaxsiy, oilaviy va korporativ kartochkalarga bo‘linadi: 
 Shaxsiy kartochka, bu — jismoniy shaxsga berilgan kartochkadir. 
 Oilaviy kartochka, bu — shaxsiy kartochka egasining ishonchnomasi asosida foydalanuvchiga berilgan kartochkadir. 
 Korporativ kartochka, bu — yuridik shaxslarga xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan kartochkadir. Korporativ kartalardan ish haqi to‘lovlarini va ijtimoiy tusdagi boshqa to‘lovlarni to‘lash uchun, shuningdek, naqd pul mablag‘larini to‘lash uchun foydalanish taqiqlanadi. 
 8.7. Amal qilish rejimiga ko‘ra kartochkalar quyidagi turlarga bo‘linadi: 
 debet kartochkasi — ushbu kartochkadan foydalanish uning egasiga emitent va mijoz o‘rtasidagi shartnoma shartlariga ko‘ra uning kartochka hisobvarag‘ida mavjud bo‘lgan pul mablag‘larini tovarlar va xizmatlar haqini to‘lash uchun va/yoki naqd pul mablag‘larini olish uchun (korporativ kartochkalar bundan mustasno) tasarruf etish imkonini beradi. 
 kredit kartochkasi ushbu kartochkadan foydalanishning uning egasiga emitent bilan tuzilgan shartnoma shartlariga ko‘ra emitent tomonidan taqdim etilgan kredit liniyasi miqdorida tovarlar va xizmatlar haqini to‘lash bo‘yicha operatsiyalarni bajarish va/yoki plastik kartochkadagi mablag‘lar qoldig‘i chegarasida naqd pul mablag‘larini olish (bundan korporativ kartochkalar mustasno) imkonini beradi. 
 elektron kissa — jismoniy shaxsning kartochkasi, undan foydalanish uning egasiga tovarlar va xarajatlar haqini to‘lashni amalga oshirish va/yoki plastik kartochkadagi mablag‘lar qoldig‘i chegarasida naqd pul mablag‘larini olish imkonini beradi. 
 Bitta kartochkada bir nechta “elektron kissalar” joylanishi mumkin. 
 8.8. Shaxslashtirishda kartochkaga quyidagi majburiy rekvizitlar yozib qo‘yilishi shart: 
 identifikatsiyalash ma’lumotlari (kartaning raqami va turkumi va boshqalar); 
 emitent bankning kodi; 
 hisobvaraq raqami va kartochka egasining ism-sharifi (tashkilotning nomi); 
 kartochkaning amal qilish muddati. 
 Kartochkada bir nechta kissalar mavjud bo‘lgan holda identifikatsiya ma’lumotlari har bir kissani so‘zsiz identifikatsiyalashi kerak. Ko‘rsatib o‘tilgan rekvizitlardan tashqari kartochkaga operatsiyalar va hisoblarni bajarish uchun zarur bo‘lgan qo‘shimcha ma’lumotlar ham kiritilishi mumkin. 
 8.9. Takroran shaxslashtiriladigan, qaytarilgan kartochkalarni hisobga olish 93609 “saqlanishdagi qimmatliklar” ko‘zda tutilmagan vaziyatlar hisobining alohida hisobvaraqlarida yuritiladi. 
 8.10. Plastik kartochkalarni qo‘llab bajariladigan operatsiyalar hujjatlarning qog‘oz tashuvchilarda (slip, elektron terminal kvitansiyasi) va/yoki elektron shaklda (terminalning yoki bankomatning elektron jurnalidagi hujjat), shuningdek, hisob-kitoblar qatnashchilari o‘rtasida tuzilgan shartnomalarda ko‘zda tutilgan boshqa hujjatlar (bankomat kvitansiyasi va boshqalar) majburiy tuzilishini ko‘zda tutiladi. 
 8.11. Kvitansiyalar tranzaksiyalarni qo‘lda tiklash uchun barcha zarur axborotlarga ega bo‘lishi kerak. 
 8.12. Hujjatlar hisob-kitoblarda qatnashuvchi taraflarning hammasi uchun zarur nusxalar miqdorida tuziladi. 
 8.13. Plastik kartochkalarni qo‘llagan holda operatsiyalarni bajarishda tuzilgan hujjatlar rekvizitlari taraflar tomonidan kelishilgan, plastik kartochkalar rekvizitlari va kartochka egalarining bank hisobavaraqlari, shuningdek, korxonalar, naqd pullarni berish punktlari, bankomatlar identifikatorlari va korxona bank hisobvaraqlari o‘rtasidagi muvofiqlikni ishonchli tarzda aniqlashga imkon beruvchi belgilarga ega bo‘lishi shart. 
 8.14. Elektron hujjatlar shartnomada kelishilgan davriylikda ekvayer bank, emitent bank yoki kliring markaziga yuboriladi. 
 8.15. Kartochkalar bo‘yicha bir bank bo‘linmalari o‘rtasidagi hisob-kitoblar texnologiyasi bosh bank tomonidan o‘z imkoniyatlari va foydalaniladigan kartochka turidan kelib chiqib mustaqil tarzda belgilanadi. 
 8.16. Kartochkalar bo‘yicha banklararo hisob-kitoblar texnologiyasi quyidagi variantlarni ko‘zda tutadi: 
 1) Hisob-kitoblarni amaldagi elektron to‘lovlar tizimi (sep) orqali yalpi asosda o‘tkazish; 
 2) Hisob-kitoblarning hisob-kitoblar qatnashchilari tomonidan tashkil etilgan protsessing markazlari orqali, o‘zaro majburiyatlar natijalarini majburiy hisob-kitob qilish va tijorat banklarining korrespondentlik hisobvaraqlari orqali o‘zaro yakuniy hisob-kitoblar summasini o‘tkazishni kun davomida amalga oshirish.
 8.17. Plastik kartochkalarni qo‘llab sep orqali amalga oshirilgan operatsiyalar bo‘yicha yalpi hisob-kitoblar quyidagi tartibda bajariladi: 
 1) Avtorizatsiyalamagan holda emitent bank tomonidan hisob-kitob qilinganda: 
 Ekvayer bank xizmat ko‘rsatiladigan savdo va servis korxonasidan olingan, kartochkani qo‘llash bilan tuzilgan elektron hujjatlar asosida uning hisobvarag‘iga mablag‘larni yozib o‘tkazishni amalga oshiradi, bunda o‘z-o‘zidan elektron debet memorial orderi shakllanadi, u elektron to‘lovlar tizimi bo‘yicha emitent bankka jo‘natiladi; 
 Emitent bankda, olingan elektron debet memorial orderi asosida dasturiy ravishda mablag‘larning mijozning kartochka hisobvarag‘idan chiqarilishi amalga oshiriladi. elektron debet memorial orderi bosmadan chiqariladi va kundalik hujjatlarga tikib qo‘yiladi. 
 2) Emitent bank tomonidan oldindan majburiy avtorizatsiya qilingan hisob-kitoblarda: 
 Ekvayer bankda xizmat ko‘rsatiladigan savdo va servis korxonasidan olingan, kartochkani qo‘llash bilan tuzilgan elektron hujjatlar asosida, foydalaniladigan texnologiya qoidalariga muvofiq o‘z-o‘zidan elektron ma’lumot shakllanadi, u sep orqali emitent bankka provodkalarni avtorizatsiyalash va amalga oshirish uchun jo‘natiladi. 
 Emitent bank olingan elektron ma’lumot asosida tranzaksiyani avtorizatsiyalashni o‘tkazadi, mijozning kartochka hisobvarag‘idan mablag‘larni chiqarishga elektron memorial orderni o‘z-o‘zidan shakllantiradi. u elektron to‘lovlar tizimi orqali savdo yoki servis korxonasining talab qilib olinadigan depozit hisobvarag‘iga mablag‘larni hisobga qo‘yish uchun ekvayer bankka jo‘natiladi. 
 Ekvayer bankda emitent bankdan olingan elektron memorial order asosida mablag‘larni savdo yoki servis korxonasining talab qilib olinadigan depozit hisobvarag‘iga yozib qo‘yish amalga oshiriladi. Memorial order bosmadan chiqarilib bankning kundalik hujjatlariga tikib qo‘yiladi. 
 8.18. Hisob-kitoblarni protsessing markazlari orqali o‘tkazish quyidagi tartibda amalga oshiriladi: 
 kun davomida kartochkalar bo‘yicha barcha tranzaksiyalar protsessing markazlar orqali hisob-kitob qatnashchilari tomonidan tasdiqlangan tartibda o‘tkaziladi va har bir bank — hisob-kitoblar ishtirokchisi uchun ochilgan alohida shaxsiy hisobvaraqlarda qayd etiladi; 
 hisob-kitoblar qatnashchilarining kelishib olishi bo‘yicha yakuniy summalar tijorat banklarining markaziy bank hisob-kitoblar markazlarida ochilgan korrespondentlik hisobvaraqlari orqali shartnomada kelishilgan davriylikda o‘tkaziladi; 
 protsessing markazidan olingan axborot asosida banklar kartochkalarni qo‘llagan holda amalga oshirilgan operatsiyalar bo‘yicha mablag‘larni mijozlarning hisobvaraqlariga hisobga qo‘yish yoki hisobdan chiqarishni amalga oshiradilar. 
 9.1. Korxonani qayta tashkil etish (qo‘shilish, birlashish, ajralib chiqish, qayta tashkil etish shaklida)da hisob-kitob hujjatlarini to‘lash vakolatli organning qaroriga asosan dastlabki to‘lovchining majburiyatlari bo‘yicha javobgarlik yuklangan korxonaning asosiy depozit hisobvarag‘idan bajariladi.
 9.2. Undirib oluvchi va qabul qilib oluvchi (pravopriyemnik) tashkilotlar orasida nizo paydo bo‘lgan hollarda qabul qilib oluvchi tashkilotning hisobvarag‘idan mablag‘larni hisobdan chiqarish faqat xo‘jalik sudining tegishli qarori asosidagina bajariladi.
 9.3. Korxonani tugatishda tugatish