“Turist” filmi haqida bitiklar (taqriz)

Rejissor: Ayub Shahobiddinov
Rollarda: Yoqub Ahmedov, Yulduz Rajabova, Nozim To‘laxo‘jayev, Doniyor Hafizov, Feruza Sobitova, Nodira Mahmudova va boshqalar
Janr: melodrama, drama
O‘zbekiston, 2013-yil.

 “Turist” filmi rasmiy posteri
Badavlat oila. Bu oila boshlig‘i Jamol (Yoqub Ahmedov) karyerasini yo‘lga qo‘yib olgan va 30 yoshlarni qoralab qo‘ygan bo‘lsa-da, hamon ko‘ngli yosh va yangi narsalarni o‘rganib, hayotini boyitishga intiladi. Aktyorlik kurslarida o‘qishga bel bog‘lagan Jamol onasi (Gulbahor Yo‘ldosheva) va opasi (Feruza Sobitova) bilan xayrlashib, boshqa shahardagi imtihon sari yo‘l oladi. Aeroportda samolyotga chiqib ulgurmay, Ruxshona ismli bir taksichi (!) qiz (Yulduz Rajabova) uni chet ellik sayyoh deb o‘ylab, gidlik qilish taklifini majburan qabul qildiradi. Yigit ham bunday sarguzashtni kutib turgan ekanmi, ko‘p qiynamay rozilik bildiradi.
Ular sarguzashtlarda davom etaversin, endi gapni Ruxshonaning oilasidan eshiting. Qizning otasi (Nozim To‘laxo‘jayev) aqli ojiz kishi. Film voqealaridan ma’lum bo‘lishicha, xotini vafot etgach, u shu ahvolga tushib qolgan. Ruxshonaning ukasi Ibrohim (Doniyor Hafizov) – giyohvandlikka berilib ketgan yosh yigit esa opasining boshiga faqat tashvish keltirishdan boshqasiga yaramaydi.

 Epizodik rol ijrochisi Zuhra Soliyeva, rejissor Ayub Shahobiddinov va Yoqub Ahmedov (Jamol) foto: shok.uz
Xullas, Jamol va Ruxshona bir qancha vaqtni birgalikda o‘tkazib, oralarida yaqinlik paydo bo‘ladi. Va bir qancha to‘siqlar va tushunmovchiliklarni yengib o‘tib, hayotiy masala va muammolarni hal qilib, bahamjihatlik topishga muvaffaq bo‘lishadi.
Filmda ba’zi ensani qotiruvchi sahnalar borki, u ancha jiddiy voqealar rivojiga yarashmay qolgan. Xususan, Ruxshonaning Jamolni hindistonlik turist deb o‘ylashi, u “g‘irt o‘zbekcha” gapira boshlaganida ham, shu yerlik oddiy fuqaro ekanligiga fahmi yetmaganligi filmni bachkanalik manzili sari yetaklagan. Bundan tashqari, Jamol va Ruxshonaning turmush tarzi, yashash muhiti bir-biriga shunchalik zidki, qizning film bo‘yi boshi tashvishdan chiqmaydi. Yigit esa, beg‘amlik va xudbinlikda ba’zan chegaradan ham chiqadi.
Biroq, filmning umumiy g‘oyasi saviyali tomoshabinlarga manzur bo‘lishi shubhasiz. Ruxshonaning ishonuvchanligi va reallikni tasavvuri buyurganicha qabul qilishi  bu anglashilmovchiliklar asosida yotishi film poyoni arafasida oshkor bo‘ladi.

 Aktrisalar Feruza Sobitova (Jamolning opasi) va Yulduz Rajabova (Ruxshona) foto: shok.uz
“O‘tov”, “Parizod” kabi xalqaro tanqidchilar maqtoviga sazovor bo‘lgan filmlar rejissori Ayub Shahobiddinov bu safargi ijodi mahsuli ham saviya jihatidan anchagina yuqori darajada, desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Film g‘oyasi o‘zbek kinosi uchun yangi bo‘lgan detallarga boy. Uning birgina nomi ham mamlakatimiz kinosiga xos tipik nomlardan keskin farq qiladi. “Sevgi bahori”, “Bahor sevgisi” yoki “Sevgi va bahor” kabi quloqqa tanish nomlardan farqli o‘laroq, “Turist” nomi ancha aniq va muayyan ma’noni ko‘zda tutadi. Mamnunlik uyg‘otadigan yana bir jihati shundaki, voqealar qamrovi ancha keng. Harqalay, filmga tajribali rejissorning qo‘li  tekkanligi yaqqol seziladi.
Kartina syujeti qiziqarli, eng asosiysi, odatiy ssenariy yo‘nalishidan chekinib, yangicha yo‘l bilan yondashilganligidir. Ssenariy muallifi Yolqin T‘oychiyev tomoshabin diqqatini oxirigacha ushlab tura oladigan syujet yaratishga muvaffaq bo‘lganligini aytib o‘tish joiz.
Yosh aktyorlar Yoqub Ahmedov va Yulduz Rajabova o‘zbek kinosi uchun notanish chehralar bo‘lsa-da, ancha yillardan beri xalq e’tiborida bo‘lgan boshqa ba’zi yosh ijodkorlarga ko‘ra ancha yuqori iste’dodni namoyon qilishgan. Yoqub Ahmedov o‘z ism-sharifini sal o‘zgartirgan holda kino olamiga kirishi kerakmidi, axir biz bilgan va hurmat qiladigan taniqli aktyor Yoqub Ahmedov faqat bitta bo‘lishi kerak, nazarimda. Tajribali aktyorlar Nozim To‘laxo‘jayev, Nodira Mahmudova va boshqalar ham filmda o‘zlarining esda qolarli obrazlarini yaratishgan.
Filmni musiqalarga boy deb bo‘lmaydi, kartinada faqat Shohruxxon va Lolaning qo‘shiqlari yangragan.
Ayrim mayda bachkanaliklarni hisobga olmaganda, “Turist” ayni paytdagi o‘zbek xususiy filmlari ichida saviya jihatidan ancha yuqori o‘rinni egallagan, deb hisoblaymiz.
[review]