TIJORAT BANKLARIDA KASSA IShINI TAShKIL ETISh, INKASSATSIYA VA QIMMATLIKLARNI TAShIShGA DOIR YO‘RIQNOMANI TASDIQLASh TO‘G‘RISIDA

O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq Markaziy bank Boshqaruvi qaror qiladi:
 1. Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, inkassatsiya va qimmatliklarni tashishga doir yo‘riqnoma (yangi tahrirda) ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Ushbu qaror kuchga kirgan kundan boshlab O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki Boshqaruvining quyidagi qarorlari o‘z kuchini yo‘qotgan deb hisoblansin:
 “Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, inkassatsiya va qimmatliklarni tashishga doir yo‘riqnoma”ni tasdiqlash to‘g‘risidagi 2003-yil 17-maydagi 10/2-sonli qarori (2003-yil 1-avgust, ro‘yxat raqami 1263 — Me’yoriy hujjatlar axborotnomasi, 2003-yil, 15-son);
 “Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, inkassatsiya va qimmatliklarni tashishga doir yo‘riqnoma”ga o‘zgartirishlar kiritish to‘g‘risidagi 2005-yil 12-martdagi 3-A/3-sonli qarori (2005-yil 29-mart, ro‘yxat raqami 1263-1 — O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2005-yil,12-13-son, 98-modda);
 “Tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, inkassatsiya va qimmatliklarni tashishga doir yo‘riqnoma”ga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risidagi 2005-yil 20-avgustdagi 18/6-sonli qarori (2005-yil 28-sentabr, ro‘yxat raqami 1263-2 — O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2005-yil, 39-son, 302-modda).
 3. Ushbu qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatiga olingan kundan o‘n kun o‘tgach kuchga kiradi.
 Ushbu Yo‘riqnoma O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida” (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 12-son, 247-modda), “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996-y., 5-6-son, 54-modda) qonunlari va boshqa qonun hujjatlari asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, tijorat banklarida kassa ishini tashkil etish, kassa operatsiyalarini amalga oshirish, pul tushumini inkassatsiya qilish, qimmatliklarni tashish va ularni saqlashning yagona tartibini belgilaydi.
 1. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki O‘zbekiston Respublikasi hududida qonuniy to‘lov vositasi sifatida banknotlar va tangalar ko‘rinishidagi pul belgilarini muomalaga chiqarishda mutlaq huquqqa ega.
 2. Banknot va tangalarni qalbakilashtirish va noqonuniy tarzda tayyorlash qonun hujjatlariga muvofiq javobgarlikka sabab bo‘ladi.
 3. Markaziy bank yo‘q qilib yuborilgan, yo‘qotilgan, qalbaki, yasama va qonuniy kuchini yo‘qotgan banknotlar va tangalarning o‘rnini qoplamaydi.
 4. Ushbu Yo‘riqnomada quyidagi tushunchalardan foydalaniladi:
 banknotlar — Markaziy bank tomonidan turli nominaldagi naqd qog‘oz pullar shaklida muomalaga chiqarilgan pullar;
 valyuta qimmatliklari — naqd chet el valyutasi, chet el valyutasidagi to‘lov hujjatlari, chet el valyutasidagi qimmatli qog‘ozlar va sof quyma oltin;
 inkassatsiya xizmati — bank mijozlarining kunlik naqd pul tushumlarini inkasso qilish, bank (bank filiali)ning qimmatliklarini tashish hamda xo‘jalik yurituvchi subyektlarning murojaatlariga ko‘ra taraflar o‘rtasida tuzilgan shartnomaga asosan ularning maxsus yuklarini tashish bilan bog‘liq bo‘lgan xizmat;
 inkassatsiya punkti — bozor va savdo majmualari hududlarida faoliyat ko‘rsatuvchi xo‘jalik yurituvchi subyektlar tomonidan kunlik naqd pul tushumlari solinib, plombalangan inkassatsiya xaltalarini topshiradigan maxsus joy (xona); 
 slip — bank plastik kartasidan foydalangan holda operatsiya o‘tkazilganligini tasdiqlovchi va o‘zida operatsiya summasi, turi, sanasi, shuningdek bank plastik kartasini hamda ushbu slipni shakllantirgan terminalni identifikatsiya qilish imkonini beruvchi axborotlarni aks ettiruvchi terminal kvitansiyasi; 
 aylanma kassa — naqd pul va boshqa qimmatliklarni qabul qilib olish, ularni boshqa qimmatliklardan alohida saqlash hamda chiqim qilish uchun tashkil etilgan kassa;
 naqd pul zaxirasi — bank mijozlarining naqd pulga bo‘lgan ehtiyojini qondirish maqsadida maxsus tashkil etilgan zaxira;
 kechki kassa — ish kuni tugagandan so‘ng inkassatsiya xizmatidan naqd pullar va boshqa qimmatliklar solingan xaltalarni qabul qilib oluvchi bank kassasi;
 qayta sanash kassasi — bank amaliyot kuni davomida qabul qilingan hamda kechki kassa tomonidan qabul qilib olingan inkassatsiya xaltalaridagi naqd pul va boshqa qimmatliklarni qayta sanab, saralash hamda ularni toifalarga ajratish va o‘rab-bog‘lashni amalga oshiruvchi bank kassasi;
 kirim kassasi — bank amaliyot kuni davomida bank mijozlaridan naqd pullarni qabul qilib oluvchi bank kassasi;
 chiqim kassasi — bank amaliyot kuni davomida bank mijozlariga naqd pullarni berishni amalga oshiruvchi bank kassasi;
 sayyor kassa — kassa tarmog‘idan (uzelidan) tashqarida bankning maxsus jihozlangan avtomashinasi yordamida kassa operatsiyalarini amalga oshiruvchi bank kassasi;
 maxsus kassa — yirik naqd pul tushumiga ega bo‘lgan savdo va xizmat ko‘rsatish korxonalarida pul tushumlarini qabul qilish uchun tashkil etiladigan bank kassalari;
 bankomat — mijozlar tomonidan bankning plastik kartalari orqali o‘ziga o‘zi xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan elektron-mexanik qurilma;
 kassa hujjatlari — qimmatliklarni qabul qilish va berishni amalga oshirish va rasmiylashtirish uchun asos bo‘lib xizmat qiluvchi pul hujjatlari (kirim kassa orderi, chiqim kassa orderi, naqd pullarni qo‘yish haqidagi e’lon, pul cheki, ilova qaydnomalari, yuk xatlari, to‘lov qaydnomalari va boshqalar);
 kassa operatsiyalari — qimmatliklarni qabul qilish va mijozlarga berish, qayta sanash, saralash, maydalash, ayirboshlash va o‘rab-bog‘lash.
 5. Tijorat banklari (bundan keyingi o‘rinlarda banklar deb yuritiladi) mijozlarga kassa xizmatini ko‘rsatadi va o‘z kassalarida naqd pullarni jamlab, ularni mijozlarga beradi.
 6. Banklarning mijozlar bilan kassa operatsiyalari bo‘yicha bajaradigan operatsiyalari bank hisobvarag‘iga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha tuzilgan shartnomaga asosan ushbu Yo‘riqnomada belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Bank kassasidan mijozlarga berilgan pullar orasidan aniqlangan kamomad, ortiqcha, to‘lovga yaroqsiz va qalbaki pullar yuzasidan qilingan e’tirozlar bank hisobvarag‘i shartnomasiga asosan tartibga solinadi hamda uning shartlari ushbu Yo‘riqnomada belgilangan tartibga zid kelmasligi lozim.
 7. Banklarda mijozlar bilan kassa operatsiyalarini amalga oshirish va naqd pullarga ishlov berish bo‘yicha aylanma kassa va operatsion kassalar tashkil etiladi.
 Operatsion kassalar quyidagilardan iborat:
 kirim va chiqim kassalari (kirim-chiqim kassalari), pulni qayta sanash kassasi, kechki kassa, xo‘jalik yurituvchi subyektlar qoshidagi maxsus kassa va kommunal to‘lovlarini qabul qilish bo‘yicha jamg‘arma hamda sayyor kassa va boshqalar.
 8. Ko‘rsatib o‘tilgan kassalar kassa operatsiyalarining hajmi, xizmat ko‘rsatadigan mijozlar soni va kassa xodimlarining belgilangan shtatlar jadvalidan kelib chiqqan holda bank rahbarining farmoyishiga asosan tashkil etiladi.
 9. Banklar mijozlarning o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatishlari uchun bankomatlar va to‘lov terminallarini, ularni himoyalash darajasiga qarab, bankda yoki undan tashqarida o‘rnatishlari mumkin. 
 10. Bank tomonidan mijozlarga kassa xizmatini ko‘rsatish bank xodimlari tomonidan qabul qilib olingan kassa hujjatlari (pul cheklari, naqd pul topshirish e’loni, kirim va chiqim kassa ordyerlari, ilova qaydnomalari va yuk xatlari) asosida amalga oshiriladi.
 11. Kassa hujjatlari hisobini yuritish, mijozlar imzosining bankka taqdim etilgan namunalariga mos kelishi, ularning hisobvarag‘ida mablag‘larning bo‘lishi va pasportdagi ma’lumotlarning to‘g‘ri to‘ldirilishi bo‘yicha bank buxgalteriyasining tegishli xodimlari javobgar hisoblanadilar.
 12. Bank rahbarlari, bosh buxgaltyerlari va kassa mudirlari mijozlarga o‘z vaqtida va aniq kassa xizmatini ko‘rsatish, shuningdek kassa ishini to‘g‘ri tashkil etishga og‘ishmay amal qilish va qimmatliklar butligini ta’minlash bo‘yicha mas’uldirlar.
 13. Bosh banklarda kassa ishini nazorat qilish uchun kassa operatsiyalari boshqarmasi (bo‘limi) tashkil etiladi. Kassa operatsiyalari boshqarmasi (bo‘limi) bank Boshqaruvi tomonidan tasdiqlangan “Kassa operatsiyalari boshqarmasi (bo‘limi) to‘g‘risida”gi nizomga asosan faoliyat yuritadi. Boshqarma (bo‘lim) zimmasiga nizomda ko‘zda tutilmagan vazifalarni yuklash ruxsat etilmaydi.
 14. Kassa operatsiyalari boshqarmasi (bo‘limi) zimmasiga uning nizomida ko‘rsatib o‘tilgan barcha majburiyatlar boshqarma (bo‘lim) xodimlari o‘rtasida yozma ravishda taqsimlanadi. Bajariladigan ishlar taqsimoti boshqarma (bo‘lim) boshlig‘i tomonidan belgilanadi va lavozim majburiyatlari sifatida alohida rasmiylashtirilib, boshqarma (bo‘lim)ning har bir xodimiga tanishib chiqish uchun beriladi va ularga imzo qo‘ydirgan holda, nusxalari topshiriladi. 
 Lavozim majburiyatlari bo‘yicha yuklatilgan ishlarning o‘z vaqtida bajarilishi uchun ijrochi xodim shaxsan javobgar hisoblanadi. 
 15. Boshqarma (bo‘lim) xodimlari — ish rejasi, ishning ahvoli bo‘yicha o‘zlarida mavjud bo‘lgan ma’lumotlarga asosan, shuningdek taftish hujjatlari, tekshirish va tahlil natijalariga ko‘ra, kassa ishini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish maqsadida, bank binolarining yong‘indan va xavfdan ogohlantiruvchi texnik vositalari bilan jihozlanganligi, yong‘indan xabar beruvchi signalizatsiya vositalari bilan ta’minlanganligi, ruxsatnoma berish va qo‘riqlash tartibi yuzasidan bank filiallarida ishlarning qanday yo‘lga qo‘yilganligini o‘rganish, ularni tekshirish va amaliy yordam ko‘rsatish ishlarini amalga oshiradilar.
 16. Boshqarma (bo‘lim) xodimlari bir yilda kamida bir marotaba o‘z tasarrufidagi bank filiallarida amaliy yordam ko‘rsatish maqsadida tekshirish o‘tkazishlari hamda ish jarayonida yo‘l qo‘yilgan xato va kamchiliklarni ushbu Yo‘riqnoma talablariga binoan tekshirish davomida bartaraf etishlari lozim. Banklarda kassa ishini tashkil etish, inkassatsiya va qimmatliklarni tashish bo‘yicha tekshiruv o‘tkazish uslubi mazkur Yo‘riqnomaning 6-ilovasida ko‘rsatib o‘tilgan.
 17. Lozim bo‘lgan taqdirda, tekshiruvchi aniqlangan kamchiliklarni aniq va qancha muddatda bartaraf etish va ishni yaxshi yo‘lga qo‘yish yuzasidan bank filiali rahbari nomiga yozma ravishda ko‘rsatma beradi.
 18. Kassa ishini to‘g‘ri tashkil etilganligi bo‘yicha tekshiruv o‘tkazish vaqtida, bank rahbari yoki ushbu boshqarma (bo‘lim) faoliyatiga bevosita boshchilik qiluvchi bank rahbarining o‘rinbosari tomonidan imzolangan xizmat farmoyishiga asosan xodimga o‘rganish dasturida ko‘rsatilgan reja-topshiriq va pul saqlash omboridagi qimmatliklarni taftish qilish muddati belgilangan bir martalik guvohnoma beriladi.
 19. Bosh bankning kassa operatsiyalari boshqarmasi (bo‘limi) boshliqlari o‘tkazilgan tekshiruv natijalari bo‘yicha tegishli materiallarni kelib tushgan kunidan boshlab 5 kun muddat ichida ko‘rib chiqishlari va o‘tkazilgan tekshiruv natijalari yuzasidan boshqarma (bo‘lim) xodimlarining shaxsiy fikrlarini tinglashlari hamda ishning samaradorligini oshirish yuzasidan chora ko‘rishlari lozim.
 20. Tekshiruv natijalari takliflar bilan birga, yozma ravishda bankning Boshqaruv Raisiga yoki uning mazkur ish sohasiga rahbarlik qiluvchi o‘rinbosariga taqdim etiladi, lozim bo‘lgan taqdirda, bank filiali rahbariga kerakli ko‘rsatmalar beriladi.
 21. Kassa operatsiyalari boshqarma (bo‘lim)lari rahbarlari tomonidan tekshiruv amalga oshirilgan bankda aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan nazorat o‘rnatilishi lozim.
 Keyingi tekshirish o‘tkazish vaqtida avvalgi tekshiruv va taftishlar natijasi bo‘yicha aniqlangan kamchiliklarning ish jarayonida bartaraf etilganligi tekshirilishi shart.
 Kamchilik va tartibbuzarliklar takrorlangan holda uning sabablari va aybdor shaxslar aniqlanadi hamda joyida tegishli va qo‘shimcha choralar ko‘riladi. Yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar yuzasidan tekshiruvchi aybdor shaxslarni javobgarlikka tortish bo‘yicha bank filiali rahbari nomiga o‘z takliflarini kiritadi.
 22. Har bir bank va uning filiallari mijozlarga kassa xizmatini ko‘rsatish uchun o‘z tarkibida tarkibiy bo‘linma — Kassa operatsiyalari bo‘limi (kassa)ga ega bo‘lishi shart.
 23. Mijozlarga kassa xizmatini ko‘rsatish uchun banklar Markaziy bankning hududiy Bosh boshqarmasiga kassa xizmatini ko‘rsatish bo‘yicha ruxsatnoma berish haqida ushbu Yo‘riqnomaning 14-ilovasida ko‘rsatilgan shakldagi pul saqlash omborining to‘ldirilgan pasporti va tegishli hujjatlarni Markaziy bankning me’yoriy hujjatlarida o‘rnatilgan tartibda taqdim etadilar.
 24. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining hududiy Bosh boshqarmasi taqdim etilgan hujjatlarni ko‘rib chiqib, ularni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining me’yoriy hujjatlariga mosligini aniqlaydi hamda joylarda kassa tarmog‘ini tekshirishni amalga oshiradi va o‘z xulosasini tayyorlab, hujjatlarni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining Emissiya-kassa operatsiyalari boshqarmasiga yuboradi.
 Pul saqlash omborining pasporti to‘rt nusxada tayyorlanib, “Xizmatda foydalanish uchun” grifi qo‘yiladi. Emissiya-kassa operatsiyalari boshqarmasi tomonidan ro‘yxatdan o‘tkazilganidan so‘ng, uning bir nusxasi yonmaydigan seyfda saqlanadi. Qolgan uch nusxasi joylardagi Markaziy bankning hududiy Bosh boshqarmalariga jo‘natiladi. Pul saqlash ombori pasportining birinchi nusxasi Emissiya-kassa operatsiyalari bo‘limi xodimlari tomonidan yangi ochilayotgan bank filialiga, ikkinchi nusxasi ochilayotgan bankning Bosh bankiga jo‘natiladi va uchinchi nusxasi joylardagi Emissiya-kassa operatsiyalari bo‘limining yonmaydigan seyfida saqlanishiga ruxsat etiladi.
 Bank va uning filial manzili yoki uning nomi o‘zgargan taqdirda, Bosh bank va uning filial rahbarlari O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankiga pul saqlash omborining pasportini qayta ro‘yxatdan o‘tkazish uchun lozim bo‘lgan hujjatlar to‘plamini taqdim etish choralarini ko‘rishlari shart.
 Pasportni ro‘yxatdan o‘tkazish rad etilgan taqdirda, Markaziy bank uning rad etish sabablarini yozma ravishda ma’lum qiladi.
 Bank (uning filiali) nomi yoki uning manzili o‘zgargan hollarda yoki uning faoliyati tugatilgan taqdirda, bankda mavjud bo‘lgan barcha muhr va shtamplarni yo‘q qilish uchun maxsus komissiya tuziladi va ushbu komissiyaga barcha muhr va shtamplarni ro‘yxatdan o‘tkazish vazifasi yuklatiladi. 
 Muhr va shtamplarni yo‘q qilish ishlari “Muhrlar va shtamplarni tayyorlash, saqlash va ulardan foydalanish tartibi to‘g‘risida”gi nizom (ro‘yxat raqami 1077, 2001-yil 27-oktabr) (O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari va idoralarining me’yoriy hujjatlari axborotnomasi, 2001-yil, 20-son) talablari asosida amalga oshiriladi. 
 25. Pul saqlash omborining ro‘yxatdan o‘tkazilgan pasporti mijozlarga kassa xizmatini ko‘rsatish va aylanma kassa limitini belgilash uchun asos bo‘lib hisoblanadi.
 26. Katta hajmda naqd pul tushumiga ega bo‘lgan bank filiallarida kassa operatsiyalari bo‘limini (xodimlar soni 15 kishidan ortiq bo‘lganda) qimmatliklar bilan ishlashdan ozod etilgan boshliq boshqarishi mumkin. U kassa operatsiyalari bo‘limiga rahbarlik qiladi hamda nazorat o‘rnatadi. Kassa ishining to‘g‘ri tashkil etilishi va bankda mavjud bo‘lgan barcha qimmatliklarni to‘liq saqlashda hamda mijozlarga aniq kassa xizmatini ko‘rsatish bo‘yicha bank rahbari bilan teng javobgar hisoblanadi.
 27. Qimmatliklarni saqlash va ular bo‘yicha operatsiyalar o‘tkazish bilan bog‘liq bo‘lgan moddiy javobgarlik ushbu Yo‘riqnomaning 3-ilovasida keltirilgan to‘liq shaxsiy moddiy javobgarlik to‘g‘risidagi namunaviy shartnomaga asosan bankning kassa mudiri zimmasiga yuklatiladi. Zarur bo‘lgan hollarda ko‘rsatib o‘tilgan vazifalar bank rahbarining farmoyishiga asosan kassa operatsiyalari boshqarmasi (bo‘limi) boshlig‘i zimmasiga yuklatilishi mumkin.
 28. Kassa mudiri tomonidan bankning kirim, chiqim hamda chet el valyutalari bilan bog‘liq bo‘lgan operatsiyalarining bajarilishi qat’iyan taqiqlanadi.
 29. Kassa operatsiyalari boshqarmasi (bo‘limi) boshliqlari (kassa mudirlari) egallab turgan lavozimlariga bank (filiali) rahbarlari tomonidan bank boshqarmalari (respublika, viloyat, shahar) rahbarlari bilan kelishilgan holda tayinlanadilar va ozod etiladilar. 
 Boshqarma (bo‘lim) boshlig‘i lavozimiga bank tizimida kamida 3 yil ishlagan va oliy iqtisodiy ma’lumotga ega bo‘lgan, kassa mudiri lavozimiga esa bank kassasida kamida 3 yillik ish stajiga ega bo‘lib, oliy yoki o‘rta maxsus ma’lumotga ega bo‘lgan shaxslar tayinlanadi.
 30. Bank rahbari kassa ishiga mutlaqo halol va ishonchli xodimlarni tanlashga alohida e’tibor berishi lozim. Kassirni ishga qabul qilishda uning ilgari ishlagan joyidan so‘rab-surishtirishi (agarda hech qayerda ishlamagan bo‘lsa, turar joyidan tavsifnoma), zarurat tug‘ilgan taqdirda esa tegishli tavsifnoma olish orqali sinchiklab tekshirishi talab etiladi.
 31. Bank tomonidan xodimning ilgari sudlanmaganligi haqida tuman Ichki ishlar bo‘limlaridan, yashash joyidan va sog‘lig‘i haqidagi ma’lumotnomalar hamda fotosuratlar talab etiladi. Kassa xodimlarini ishga qabul qilish bank bo‘yicha chiqariladigan buyruq bilan rasmiylashtiriladi. Buyruq chiqarish uchun xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi asos bo‘lib hisoblanadi.
 32. Kassirlik lavozimiga 18 yoshga to‘lgan va undan oshgan shaxslar qabul qilinadi. Har bir kassir bilan yakka tartibdagi to‘liq shaxsiy moddiy javobgarlik to‘g‘risida shartnoma tuziladi.
 Yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan talablar kechki kassaning nazoratchi-buxgalteriga ham taalluqlidir.
 33. Kassada yaqin qarindoshlarning, agar ularning ishlari bevosita bir-biriga bo‘ysunish yoki bir-birini nazorat qilish bilan bog‘liq bo‘lsa, birgalikda ishlashlari taqiqlanadi.
 34. Tayyorgarlik ko‘rmagan yoki tajribaga ega bo‘lmagan xodimlarning naqd pul va qimmatliklar bilan bajaradigan operatsiyalarni amalga oshirishlari uchun ruxsat berish qat’iyan man etiladi.
 35. Bank rahbari kassa va pul saqlash omborlarida qimmatliklar bilan ishlash bo‘yicha belgilangan talablarni bajarish uchun zarur bo‘lgan barcha sharoitlarni yaratib berishi shart.
 36. Bank va ularning filiallari (minibanklar)da kassa xodimlarining shaxsiy kiyimlari, sumkalari va pullarini saqlash uchun alohida xona ajratilgan bo‘lishi shart. Xonaning kaliti ish kuni davomida kassa operatsiyalari bo‘limi boshlig‘i yoki kassa mudirida, mini banklarda esa minibank mudirida saqlanishi lozim.
 37. Bank rahbarlari kassirlarni maxsus kiyim yoki xalat, sanitariya-gigiyena talablaridan kelib chiqqan holda sovun, sochiq, vazelin yoki glitserin hamda pul sanash mashinalarini vaqti-vaqti bilan tozalab turish maqsadida texnik spirt bilan ta’minlab turishlari shart.
 38. Banklarning kassa tarmoqlari kassa tarmoqlarini loyihalashtirish va tuzilishining texnik talablariga muvofiq jihozlanishi, uning boshqa xizmatlardan ajratib qo‘yilgan bo‘lishi hamda texnik talablarga binoan binoning birinchi qavatiga joylashtirilishi lozim. 
 39. Begona shaxslar tomonidan kassa tarmog‘i joylashgan joyni kuzatishlari va o‘rganishlari uchun imkoniyat yaratilmagan bo‘lishi lozim. Kassa tarmog‘iga kirish eshigi ish kuni davomida ichkaridan o‘zi yopilib qoluvchi qulf bilan berkitilgan bo‘lishi hamda unga tashqarini ko‘rish uchun maxsus tuynuk o‘rnatilgan bo‘lishi shart. 
 40. Operatsion kassalarning kabinalari kassa tarmog‘ida shunday jihozlangan bo‘lishi kerakki, bunda qimmatliklar butligini saqlash uchun javobgar bo‘lgan mansabdor shaxslar (boshliq, kassa mudiri) tomonidan kassirlar ishini nazorat qilib turish uchun imkoniyat yaratilgan bo‘lsin.
 Agar operatsion kassalarning kabinalari o‘rtasiga darchalar o‘rnatilgan bo‘lsa, ularning har ikkala tomoniga qulflovchi moslamalar o‘rnatilishi lozim.
 41. Mijozlarga kassa xizmatini ko‘rsatuvchi kabinalarning darchalari ichki tomondan qulflanadigan eshikchalar bilan ta’minlangan bo‘lishi shart.
 42. Kassirlarning tortmalari alohida qulflanadigan maxsus stollar bilan jihozlangan bo‘lishi shart.
 43. Kassirlar ish kuni davomida qimmatliklarni saqlash uchun seyflar, metall shkaflar va qimmatliklarni tashish uchun temir aravachalar bilan ta’minlangan bo‘lishlari lozim. 
 44. Kirim va chiqim kassasi kassirlari kirim va chiqim kassa hujjatlarini imzolash vakolatiga ega bo‘lgan buxgalteriya xodimlarining imzo namunalari bilan, kirim va chiqim kassa operatsiyalarini rasmiylashtirish bilan shug‘ullanuvchi buxgalteriya xodimlari esa — kassirlarning imzo namunalari bilan ta’minlangan bo‘lishlari shart. 
 Imzo namunalarini tegishli xodimlarga o‘z vaqtida berish va ular ishdan bo‘shagan vaqtlarida yangisiga almashtirib, eskisini qaytarib olish, shuningdek ushbu masala bo‘yicha nazorat o‘rnatish — bankning bosh buxgalteri tomonidan amalga oshirilib, imzo namunalari bank filiali rahbari tomonidan tasdiqlanishi lozim.
 Imzo namunalari har yilning 1-yanvar holatiga ko‘ra, yangilanib turilishi shart.
 45. O‘zbekiston Respublikasining barcha banklari uchun naqd pulni taxlash, o‘rab-bog‘lash, rasmiylashtirish va saqlashning ushbu Yo‘riqnomada belgilangan yagona tartibi qo‘llaniladi.
 46. Bank kassalariga kelib tushadigan barcha naqd pullar belgilangan tartibda birma-bir va donalab qayta sanalishi shart.
 47. Kassirlar, o‘zlari kassaga qabul qilgan pul va tangalarni, ularning qiymatiga qarab saralashlari, shundan so‘ng pullarni muomalaga yaroqli va eskirgan, tangalarni esa muomalaga yaroqli va nuqsonli toifalarga ajratishlari shart.
 48. Kassir qiymatiga qarab saralangan to‘lovga yaroqli pullarni alohida hamda eskirgan pullarni alohida dastalaydi va o‘rab-bog‘laydi. Eskirgan pullar dastasidagi har bir banderolga va ustki nakladkaning o‘ng tarafi yuqori burchagiga bank nomi, uning kodi, kassirning familiyasi va ism sharifi ko‘rsatilgan “Eskirgan” yozuvli to‘rtburchak muhr bosilishi shart. 
 Eskirgan toifasidagi pul bog‘lamlarini yaroqli pul bog‘lamlaridan ajralib turishi uchun dioganal ravishda eni 10 mm. qizil yo‘lli chiziq chizilgan ustki nakladkalardan foydalanilishi lozim. Eskirgan toifasidagi pullarni qayta muomalaga chiqib ketishiga yo‘l qo‘yilmaydi hamda eskirgan pul bog‘lamiga muhrini bosgan kassir shaxsan javobgar hisoblanadi.
 49. Bir xil qiymatdagi har 100 dona pul saralab dastalanadi va standart banderol bilan xochsimon tarzda o‘rab-bog‘lanadi. Banderollarda bank nomi, uning kodi, qiymati, qo‘yilgan summasi, sanasi, pulni saralashni va qayta sanashni bajargan kassirning familiyasi va ism-sharifi yozilgan to‘rtburchak muhri bosilib, imzosi qo‘yiladi.
 50. Banderollar pulning qiymatiga qarab, ularni ajratib turuvchi quyida ko‘rsatib o‘tilgan o‘ziga xos chiziqlarga ega bo‘lishi, ya’ni:
 1 so‘m qiymatidagi pullarni o‘rash uchun mo‘ljallangan banderol — sidirg‘a (bir xil) rangli, 3 so‘mlik uchun — eni 10 mm. bo‘lgan bitta qizil yo‘lli, 5 so‘mlik uchun — eni 10 mm. bo‘lgan bitta ko‘k yo‘lli, 10 so‘mlik uchun — eni 8 mm. bo‘lgan ikkita qizil yo‘lli, 25 so‘mlik uchun — eni 8 mm. bo‘lgan ikkita ko‘k yo‘lli, 50 so‘mlik uchun — eni 8 mm. bo‘lgan ikkita sariq yo‘lli, 100 so‘mlik uchun — eni 8 mm. bo‘lgan uchta qizil yo‘lli, 200 so‘mlik uchun — eni 15 mm. bo‘lgan uchta jigarrang yo‘lli, 500 so‘mlik uchun — eni 15 mm. bo‘lgan bitta yashil yo‘lli, 1000 so‘mlik uchun — eni 15 mm. bo‘lgan bitta ko‘k yo‘lli, 5000 so‘mlik uchun — eni 15 mm. bo‘lgan bitta to‘q jigar rang yo‘lli, 10000 so‘mlik uchun — eni 15 mm. bo‘lgan ikkita yashil yo‘lli, 50000 so‘mlik uchun — eni 15 mm. bo‘lgan ikkita ko‘k yo‘lli chiziqlarga ega bo‘lishi lozim.
 51. Avtomatik tarzda o‘rab-bog‘lanadigan (banderollanadigan) dastalar uchun bir-biridan farqlanuvchi chiziqlari bo‘lmagan bir xil tusdagi banderollardan foydalaniladi.
 52. Bir xil qiymatdagi pullarning har 10 dastasi (1000 donadan) bitta bog‘lamga joylashtiriladi, bog‘lam ustiga va ostiga kartondan tayyorlangan standart nakladka qo‘yilib, tuguni va tugilgan joyi bo‘lmagan tizimcha bilan ikki marta xochsimon tarzda aylantirib o‘raladi va to‘rt marta tugib bog‘lanadi.
 53. Bog‘lamlarni o‘rab bog‘layotgan kassir tizimchaning uchlaridagi tuguniga yaqin bo‘lgan joyga bank kodi bilan birga plombirning tartib raqami tushirilgan plombir bilan plombalaydi. Qo‘yilgan plombadan keyingi tizimchaning uzunligi 2 sm. dan oshmasligi shart.
 54. Ustki nakladkalarga bank nomi, uning kodi, pul qiymati, qo‘yilgan pul summasi, sanasi, pullarni saralagan va qayta sanashni bajargan kassirning imzosi qo‘yiladi, shuningdek, familiyasi va ism-sharifi yozilgan to‘rtburchak muhr bosiladi. 
 55. Agar pullar polietilen paketlarga joylanadigan bo‘lsa, pullarning dastalari bitta ko‘ndalang banderol bilan o‘raladi va ularga oddiy banderollarga qo‘yilishi lozim bo‘lgan hamda ushbu Yo‘riqnomaning 49-bandida qayd etib o‘tilgan rekvizitlar qo‘yiladi. Pullarni o‘rab-bog‘lash jarayonida esa 54-bandda qayd etib o‘tilgan tartibda rekvizitlar qo‘yilgan nakladkalardan foydalaniladi. Pul bog‘lamlari dastalarni shakllantirgan kassir tomonidan paketga joylashtiriladi va polietilen paketlarni payvandlab, yopishtiruvchi (multivak va h. k.) apparat yordamida yopishtiriladi hamda apparatga o‘rnatilgan klishe orqali paketning har ikki chokiga bank nomi, uning kodi va kassirning shaxsiy kodi qo‘yiladi.
 56. “Davlat belgisi” Davlat ishlab chiqarish birlashmasining naqd pullari 100 donadan dastalanib, bitta ko‘ndalang banderolga o‘rab-bog‘lanadi. 10 ta dastadan iborat bo‘lgan bog‘lamlar bitta ko‘ndalang banderol bilan tortib bog‘lanib, unga “Davlat belgisi” Davlat ishlab chiqarish birlashmasining nomi, pulning qiymati, qo‘yilgan summasi, kassir familiyasi yoki uning kodi ko‘rsatilgan rekvizitlar bosiladi. Bog‘lamlar polietilen paketlarga solib yopishtiriladi.
 57. To‘liq bog‘lamlarni shakllantirish uchun yetarli bo‘lmagan alohida dastalar ularni qabul qilib olgan kassir tomonidan qaytadan birma-bir sanab olinadi va bir xil qiymatdagi yoki har xil qiymatdagi (1 va 3 so‘mliklar alohida, 5, 10, 25, 50, 10000 va 50000 so‘mliklar alohida, 200, 500, 1000, 5000 va 10000 so‘mliklar alohida) to‘liq bo‘lmagan bog‘lamlarga qo‘shib bog‘lanishi mumkin, bunda bitta bog‘lamdagi dastalarning soni 10 tadan oshmasligi lozim.
 58. To‘liq bo‘lmagan bog‘lamlarning va turli qiymatdagi pullarning dastalaridan tayyorlangan bog‘lamlarning ustki nakladkalariga rekvizitlar qo‘lda yoziladi. Turli qiymatdagi pullarning dastalaridan shakllantirilgan bog‘lamlarning nakladkalarida har bir qiymatdagi pullarning soni va summasi hamda umumiy summasi ko‘rsatiladi.
 Dastalari to‘liq bo‘lmagan aylanma kassa qoldig‘idagi to‘lovga yaroqli pullar alohida va eskirgan pullar alohida dastalar ko‘rinishida shakllantirilishi lozim.
 59. Kassirlar to‘lovga yaroqli bo‘lgan tangalarni qiymatiga qarab paketlarga joylaydilar. Bir xil qiymatdagi tangali paketlar tashqi choklari bo‘lmagan standart qoplarga joylanadi. Har bir qopning og‘zi matodan tayyorlangan yorliq bilan qo‘shib tikiladi hamda tuguni va titilgan joyi bo‘lmagan tizimcha bilan 2,5 aylanishda mahkam bog‘lanadi. Tizimcha siqib bog‘langanidan so‘ng, plomba qo‘yiladi. Paketlarga va tangali qoplarga biriktirilgan yorliqlarga bank nomi, uning kodi, o‘rab-bog‘langan sana, tanga qiymati, summasi, kassir imzosi qo‘yiladi, uning familiyasi va ism-sharifi yozilgan to‘rtburchak muhr bosiladi.
 60. Aylanma kassadagi tangali qoplarga kartondan tayyorlangan yorliqlar qo‘yilishi mumkin. Yorliqlardan tizimcha uchlari o‘tkazilganidan so‘ng tizimcha siqib bog‘lanadi va plomba qo‘yiladi. Tangalarning aylanma kassadan tashilishi amalga oshiriladigan hollarda, qoplarning og‘zi matodan tayyorlangan yorliq bilan birga tikilgan bo‘lishi lozim.
 61. “Davlat belgisi” Davlat ishlab chiqarish birlashmasining Zarbxonasida o‘rab-bog‘langan tangali qoplarga biriktirilgan matodan tayyorlangan yorliqlarga Zarbxona nomi, tanga qiymati, qo‘yilgan summa, o‘rab-bog‘langan sana hamda nazoratchining kodi ko‘rsatiladi. Tanganing har bir nominal qiymatiga: 1 so‘m — sariq, 5 so‘m — ko‘k, 10 so‘m — oq, 25 so‘m — och qizil (pushti), 50 so‘m — yashil va 100 so‘m — qizil, shuningdek 500 so‘m — och ko‘k rangli alohida yorliqlar biriktiriladi.
 62. Qop og‘zi ikki xil: yorliqli tomoni — oq, orqa tomoni esa — qizil rangdagi ip bilan tikiladi.
 Bunda — qizil ip faqatgina oddiy chok vazifasini emas, balki nazorat choki va plomba vazifasini ham bajaradi.
 Tikilayotgan chok mustahkam ushlab turishni ta’minlaydi va chekkalari 3 sm dan kam bo‘lmagan va erkin uchlari bo‘lgan hajmda uning o‘zidan-o‘zi echilib ketishiga yo‘l qo‘ymaydigan bo‘lishi lozim.
 Xodim qopni ochayotgan vaqtda, qop va choklarning butligiga ishonch hosil qilishi, yorliqning o‘ng tomonidagi qizil nazorat ipining birinchi tuguni hamda chokning bo‘sh qismini echib, ikkala ipni tortishi kerak.
 Chok oson echilishi va echilgan iplar butun bo‘lishi lozim.
 Tangali qoplar qabul qilinayotgan vaqtda, yorliqning borligi, qop, chok, ip va hokazolarning butunligiga e’tibor berish lozim. Ipning uzilganligi plombaning buzilganligi bilan barobardir. Inkassatorlarga Zarbxona yoki banklardan shubhali bog‘lamlardagi qoplarni qabul qilish man etiladi.
 63. Bitta qopga solinadigan tangalarning eng ko‘p (maksimal) summasi 1, 3, 5 tiyin qiymatidagi jez (latun) bilan qoplangan (sariq rangli) tangalar uchun — 50 so‘m, 10, 20 tiyin qiymatidagi nikel tangalar uchun 250 so‘m, 50 tiyin qiymatidagi tanga uchun 500 so‘m, 1 so‘m qiymatidagi tanga uchun 1000 so‘m, 5 so‘m qiymatidagi tanga uchun 5000 so‘m, 10 so‘m qiymatidagi tanga uchun 10000 so‘m, 25 so‘m qiymatidagi tanga uchun 25000 so‘m, 50 va 100 so‘m qiymatidagi tangalar uchun 50000 so‘m hamda 500 so‘m qiymatidagi tangalar uchun 500000 so‘m miqdorida belgilanadi. 
 64. Tangali qoplarda noto‘g‘ri qo‘yilmalar aniqlangan taqdirda, ushbu Yo‘riqnomaning 316-bandi talablariga amal qilinishi shart. Dalolatnomaga tanga solingan qop, yorliq va albatta, qop tikilgan ikkala butun (oq va qizil) iplar ilova qilinishi kerak.
 65. Qopdagi tanganing bir qismi olingan yoki unga qo‘shimcha solingan hollarda tangalar qoldig‘i donalab sanalishi, paketdagi qadoqlangan tangalar esa, yozuvlariga qarab, qayta sanalishi shart. Bunda qop qaytadan plombalanib, unga kassir imzo qo‘yadi va qopga yangi yorliq biriktiriladi.
 66. Kassirlarda qolgan tangali paketlar, agar ulardan to‘la qoplarni shakllantirib bo‘lmaydigan bo‘lsa, ularni birlashtirish va o‘rab-bog‘lash uchun bir yoki bir nechta kassirga beriladi. To‘liq qoplarni shakllantirib bo‘lmaydigan paketlar bir xil qiymatdagi (nikel tangalar alohida, bronza tangalar alohida) to‘liq bo‘lmagan qoplarga joylanishi mumkin. Lekin ularni o‘rab-bog‘lash Zarbxona me’yori miqdoridan oshmasligi lozim. Ushbu qoplarning yorliqlarida har bir qiymatdagi tangalarning summasi ko‘rsatiladi.
 Har xil qiymatdagi tangalar solingan paketlardan shakllantirilgan to‘liq va to‘liq bo‘lmagan qoplarga biriktirilgan yorliqlarga “Yig‘ma”, deb yozib qo‘yiladi.
 67. Shu kunning o‘zida mijozlarga berish uchun mo‘ljallangan pullarning bog‘lamlariga qalin qog‘ozdan tayyorlangan faqat ustki standart nakladkalar qo‘yilib, ular tizimcha bilan xochsimon shaklda bog‘lanadi. Bunda tizimcha uchlariga plomba qo‘yilmaydi.
 68. Shakllantirilgan kunning o‘zida mijozlarga beriladigan tangali qoplar tizimcha bilan bog‘lanib, kartondan tayyorlangan yorliq biriktiriladi. Bunda, tizimcha uchlariga plomba qo‘yilmaydi.
 69. Aylanma kassasida keyingi kunga qolayotgan va kassa mudiri tomonidan qayta sanalgan hamda o‘ralgan pullarning bog‘lamlari va tangali qoplar plomba qo‘yilmagan holda tizimcha bilan xochsimon shaklda bog‘lanadi. Dastalarni to‘ldirishga yetmagan pullar esa banderol bilan o‘rab bog‘lanadi, lekin ular bog‘lamlarga joylashtirilmaydi.
 Bundan tashqari, kassa mudiri tomonidan qayta sanab qadoqlangan va aylanma kassasi qoldig‘ida bo‘lgan tangalarni, kunlik ehtiyojdan oshirmagan miqdorda pul saqlash omborida paket va qoplarga joylangan holda saqlanishi mumkin.
 70. Mijozlardan naqd pullar ularning bank hisobvaraqlariga kirim qilish uchun mazkur Yo‘riqnomaning 5-ilovasida keltirilgan 001-shakldagi naqd pul qo‘yish e’lonlari bo‘yicha, boshqa turdagi bir martalik to‘lovlarni qabul qilish esa 4-ilovada belgilangan 008-shakldagi kirim kassa orderi orqali 44-ilovada ko‘rsatilgan 004-shakldagi kvitansiyani berish bilan amalga oshiriladi.
 71. 001-shakldagi naqd pul qo‘yish e’loni 3 qismdan — naqd pul qo‘yish e’loni, kvitansiya va orderdan iborat. Naqd pul qo‘yish e’loni kunlik kassa hujjatlariga tikiladi, kvitansiya naqd pulni topshirgan mijozlarga, ordyerlar esa — buxgalteriya xodimlariga beriladi.
 72. Bank xodimlaridan naqd pul qabul qilib olinganda, kvitansiya o‘rniga kirim kassa ordyerlarining kassir tomonidan imzolangan va kirim kassasi kassirining muhri qo‘yilgan nusxalari beriladi.
 Jismoniy shaxslar tomonidan kommunal to‘lovlarni (isitish, issiq suv, ichimlik suv, oqova, elektr energiyasi, gaz va chiqindi uchun) qabul qilish vaqtida har bir xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar tomonidan ishlab chiqilgan to‘lov blankalaridan foydalaniladi.
 Barcha bir martalik to‘lovlar 002-Sh-TX-shakldagi blankalar yordamida amalga oshiriladi. Blanka shakli mazkur Yo‘riqnomaning 49-ilovasida keltirilgan. Blanka xabarnomasining birinchi qismi bankning kunlik kassa hujjatlariga tikib qo‘yiladi, ikkinchi qismi esa mijozga beriladi. Jismoniy shaxslar soliq to‘lovlarini to‘lashda, maxsus to‘lov blankasi (mazkur Yo‘riqnomaning 50-ilovasi)dan foydalanishlari lozim. To‘lov blankasi uch qismdan — xabarnoma, patta va kirim orderidan iborat. Kirim orderi kunlik kassa hujjatlariga tikiladi, patta soliqlarni to‘lagan jismoniy shaxslarga beriladi va xabarnoma tegishli tuman (shahar) davlat soliq inspeksiyasi xodimlari (mutaxassislari)ga ularning so‘rovlariga muvofiq taqdim qilinadi”. 
 73. Mijozlar bank hisobvaraqlariga naqd pul qo‘yishlaridan avval buxgalteriya xodimlari hujjatlarni “O‘zbekiston Respublikasi banklarida buxgalteriya hisobini yuritish va buxgalteriya ishlarini tashkil qilish tartibi to‘g‘risidagi yo‘riqnoma”da (ro‘yxat raqami 1834, 2008-yil 11-iyul) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2008-yil, 28-son, 276-modda) ko‘rsatib o‘tilgan tartibda oldindan tekshirib chiqadilar va rasmiylashtiradilar. 
 Shundan so‘ng kirim kassa jurnaliga imzo qo‘ydirib, hujjatlar kassaga topshiriladi.
 74. Kassir, kirim hujjatlarini olganidan so‘ng, ularda buxgalteriya xodimlarining imzolari borligini va ushbu imzolarning kassirda saqlanayotgan namunalariga mos kelishini tekshirishi, mijoz imzosi qo‘yilganligi, undagi ko‘rsatilgan summaning raqam va so‘z bilan yozilganligiga mos kelishini tekshirishi, shundan so‘ng mijozni chaqirib, undan naqd pullarni birma-bir sanab qabul qilib olishi shart.
 75. Agar mijoz pulni bank kassasiga bir necha hisobvaraqlar bo‘yicha bir necha kirim hujjatlari asosida topshirsa, bu holda kassir pulni har bir hujjat bo‘yicha alohida qabul qilib oladi.
 76. Kassirning stoli ustida pul qo‘yuvchidan qabul qilib olinayotgan puldan boshqa hech qanday pul bo‘lmasligi kerak. Kassir tomonidan ilgari qabul qilib olingan barcha pullar stol tortmalarida, metall shkaflarda yoki seyflarda saqlanishi shart.
 Kirim kassasi kassirining ish joyi shunday jihozlanishi kerakki, unda mijozga pulning qayta sanalayotganligini kuzatib turish imkoni yaratilgan bo‘lsin.
 77. Pulni qabul qilib olganidan so‘ng, kassir kirim hujjatida ko‘rsatilgan summani qayta sanalganda chiqqan summa bilan solishtiradi. Ular mos kelgan taqdirda kassir 001-shakldagi naqd pul qo‘yish e’loniga, kvitansiyaga va unga tegishli bo‘lgan order (kirim kassa ordyerlari)ga imzo qo‘yib, kvitansiya (kirim kassa orderi nusxasi)ga muhr bosadi va uni pul topshirgan shaxsga beradi. Shundan so‘ng e’lonning orderini va kirim kassa ordyerlarining nusxalarini kassir mas’ul ijrochiga yoki kirim kassa jurnalini yurituvchi xodimga yuboradi va naqd pul qo‘yish e’lonini o‘zida olib qoladi.
 78. Agar mijoz topshirgan naqd pul summasi hujjatda ko‘rsatilgan summa bilan o‘zaro mos kelmasa, mijozga hujjatni qaytadan to‘ldirish taklif etiladi. Kassir dastlabki hujjatning ustidan chiziq tortadi va uning orqa tomoniga amalda qabul qilib olingan pul summasini yozib qo‘yadi. 
 Kirim hujjatlari buxgalteriya xodimiga beriladi. Buxgalteriya xodimi kassa jurnalidagi dastlabki ko‘rsatilgan summani o‘chiradi va qo‘yilgan pulning yangi summasini yozib, qaytadan qabul qilib olgan hujjatlarni rasmiylashtiradi va ularni kassaga jo‘natadi. Ishdan chiqqan 004-shakldagi kvitansiyalar ushbu Yo‘riqnomaning 79-bandida ko‘rsatilgan tartibda saqlanadi, kirim hujjatlari esa yo‘q qilinadi.
 79. Agar mijoz bank kassasiga pul topshirmagan bo‘lsa, kassir buning sababini aniqlash uchun kirim hujjatlarini kvitansiyalar bilan birga buxgalteriya xodimlariga qaytaradi. Pulning topshirilmaganlik sabablari aniqlanganidan so‘ng, kvitansiyalarda qanday sabablarga ko‘ra uning topshirilmaganligi ko‘rsatilib, hujjatga bank rahbari, bosh buxgalter yoki ularning o‘rinbosarlari imzo qo‘yadilar.
 Bunday hollarda kassa jurnallaridagi yozuvlar o‘chirilib, kirim hujjatlari yo‘q qilinadi va 004-shakldagi kvitansiya buxgalteriya xodimlariga qaytarilib, ular tomonidan kvitansiya daftarchalarining muqovasiga yopishtirib qo‘yiladi.
 80. To‘lovga yaroqsiz bo‘lgan pullarning mavjudligi aniqlangan taqdirda, kassir uni tekshirish uchun kassa mudiriga berishi shart. Ushbu pullarning to‘lovga yaroqsiz ekanligi tasdiqlangan holda, ularga bank nomi tushirilgan muhr hamda shu qarorni qabul qilgan shaxs imzosi qo‘yiladi va “Almashtirib berish rad etildi” degan muhr bosilib, pul egasiga qaytariladi yoki mijoz xohishiga ko‘ra, ushbu Yo‘riqnomaning 197-bandida ko‘rsatilgan tartibda ekspertizaga topshiriladi.
 Qalbaki pullar aniqlangan taqdirda, kassir bu haqda darhol kassa operatsiyalari bo‘limi boshlig‘i (kassa mudiri)ga va bank boshqaruvchisiga xabar qilishi, kelgusida esa ushbu Yo‘riqnomaning 203-bandida ko‘rsatib o‘tilgan talablarga binoan ish tutishi lozim.
 Qo‘yilgan pul summasida bunday pullar hisobga olinmaydi, balki mijozga yetmayotgan to‘lovga yaroqsiz yoki qalbaki pul summasi o‘rnini qoplash (to‘lash) yoki amalda qabul qilingan to‘lovga yaroqli pul summalariga ushbu Yo‘riqnomaning 78-bandida qayd etib o‘tilgan tartibda boshqa kirim hujjatini to‘ldirish (tuzish) taklif etiladi.
 81. Kassir kassa mudiridan qabul qilib olgan va topshirgan pul summalarini har kuni o‘zining mazkur Yo‘riqnomaning 13-ilovasida keltirilgan 155-shakldagi kitobiga yozib borishi shart.
 82. Bank amaliyot kuni oxirida qabul qilib olingan hujjatlar asosida kirim kassasining har bir kassiri 109-shakldagi ma’lumotnoma tuzadi va undagi summani o‘zi qabul qilib olgan pul summasi bilan solishtiradi. Ma’lumotnoma kassir tomonidan imzolanadi va unda ko‘rsatilgan kassa aylanmalari (oborotlari)ni buxgalteriya xodimlarining kassa jurnallaridagi yozuvlari bilan solishtiradi. Solishtirish kassirning 109-shakldagi ma’lumotnomaga buxgalteriya xodimining imzosi qo‘yilishi va kassirlar tomonidan esa buxgalteriyaning kirim kassa jurnallariga imzo qo‘yilishi bilan rasmiylashtiriladi. Ma’lumotnomaning shakli mazkur Yo‘riqnomaning 12-ilovasida keltirilgan.
 83. Kirim (chiqim) kassa jurnalini yuritish buxgalteriya xodimlaridan biriga yuklatiladi.
 84. Bank amaliyot kuni mobaynida qabul qilingan pulni kassir ushbu Yo‘riqnomaning IV-bobida belgilangan tartibda dastalaydi hamda kirim hujjatlari va 109-shakldagi ma’lumotnoma bilan birga kassa mudiriga 155-shakldagi kitobga imzo qo‘ydirib topshiradi.
 85. Kassa mudiri qabul qilib olgan pul summasini kassirning ma’lumotnomasi bilan solishtiradi va qabul qilingan summani o‘zining 155-shakldagi kitobiga yozib, ma’lumotnomaga imzo qo‘yadi hamda uni 004-shakldagi kvitansiya blankalaridan to‘g‘ri foydalanilayotganligini tekshirish uchun bosh buxgalterga beradi. Ma’lumotnoma tekshirib bo‘linganidan so‘ng, u bosh buxgalter tomonidan imzolanadi va shu kunning kassa hujjatlariga tikib qo‘yish uchun maxsus ajratilgan xodimga beriladi.
 86. To‘liq bog‘lam va dastani shakllantirish uchun yetmaydigan pullar kun oxirida, kassa mudirining ko‘rsatmasiga binoan aylanma kassasi kassirlaridan biriga 155-shakldagi kitobga imzo qo‘ydirgan holda birlashtirish uchun beriladi.
 87. Zarurat tug‘ilgan taqdirda, kirim kassalariga kelib tushgan pullar kassa mudiriga bank amaliyot kuni mobaynida 155-shakldagi kitobga imzo qo‘ydirgan holda bir necha marta berilishi mumkin.
 Bunday hollarda, kassir pulni berishdan avval, haqiqatda tushgan pulni qabul qilib olingan kirim kassa hujjatlaridagi pulning umumiy summasiga mos kelishiga ishonch hosil qilishi kerak.
 88. Bank amaliyot kuni yakunlanishiga qadar tushgan barcha naqd pullar, o‘sha ish kunining o‘zidayoq aylanma kassaga kirim qilinishi va bank balansi bo‘yicha tegishli hisobvaraqqa o‘tkazilishi lozim.
 89. Bank kassasidan naqd pul berish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
 a) xo‘jalik yurituvchi subyektlarga — ushbu Yo‘riqnomaning 45-ilovasida belgilangan shakldagi pul cheklari bo‘yicha;
 b) bankdan kredit olgan jismoniy shaxslarga, qarz oluvchilarga, pensionyerlarga mazkur Yo‘riqnomaning 11-ilovasida keltirilgan chiqim kassa ordyerlari bo‘yicha beriladi. Banklarning boshqaruv apparati ehtiyojlari va boshqa sarf-xarajatlar uchun beriladigan pullarni chiqim qilish ham aynan shu tartibda amalga oshiriladi.
 v) omonatchilarga omonatlar bo‘yicha foizlar to‘lash hamda omonatni qaytarish omonat kassalari orqali O‘zbekiston Respublikasi banklarida depozit operatsiyalarini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi yo‘riqnoma (ro‘yxat raqami 2711, 2015-yil 26-avgust) talablari bo‘yicha.
 891. Bank plastik kartalaridan foydalangan holda chiqim amallari bajarilganda, avtomat tarzda shakllantirilib chop etiladigan slip chiqim kassa ordyerlariga tenglashtiriladi. Kun oxirida bank kassasidagi terminal orqali jismoniy shaxslarning bank plastik kartalaridan chiqim qilingan naqd pullar umumiy summasiga chiqim kassa orderi rasmiylashtiriladi. Bunda, bank plastik kartalari orqali bajarilgan har bir amallar summasi mazkur Yo‘riqnomaning 231-bandida qayd qilingan axborotlar tasmasiga kiritilishi lozim. 
 90. Pensiyani belgilagan organning topshiriqnomasiga asosan pensiya va nafaqalarni berish amalga oshiriladigan hollarda chiqim kassa orderi yozib beriladi va u topshiriqnoma bilan birga kunlik kassa hujjatlariga tikiladi.
 91. Bankning pul saqlash ombori ochilganidan so‘ng, kassa mudiri, filial boshqaruvchisi va bosh buxgalter ishtirokida aylanma kassadagi naqd pul qoldiqlari qayta sanaladi. Naqd pul qoldig‘i mazkur Yo‘riqnomaning 40-ilovasida keltirilgan 120-shakldagi kitobning ma’lumotlariga mos kelishiga ishonch hosil qilinganidan so‘ng, kassa mudiri kassirlarga chiqim operatsiyalarini bajarish uchun zarur bo‘lgan pul summasini, hisob berish sharti bilan o‘zining 155-shakldagi kitobiga imzo qo‘ydirgan holda beradi. To‘liq va to‘liq bo‘lmagan pul bog‘lamlari nakladkalardagi ma’lumotlarga qarab tekshiriladi, to‘liq bo‘lmagan dastalardan iborat bog‘lamlar esa birma-bir qayta sanalib (qayta sanash kassa mudiri tomonidan tayinlangan kassa xodimlaridan birining kuzatuvi ostida amalga oshirilishi mumkin) qabul qilinadi.
 Tangalar — yorliqlar va paketlardagi yozuvlariga qarab qabul qilinadi.
 92. Kassir kassa mudiridan hisob berish sharti bilan olingan barcha summalarni, to‘langan hujjatlarning soni va summasini hamda kassa mudiriga imzo qo‘ydirib, qayta topshirishi kerak bo‘lgan hisobdorligidagi summalar qoldig‘ini o‘zining 155-shakldagi kitobida qayd etishi lozim.
 93. Kassa mudiri kassirlarga hisob berish sharti bilan zarur bo‘lgan pul summasini berganidan so‘ng, kassada qolgan naqd pulni yana hisoblab, uni ish kuni boshidagi kassa qoldig‘i summasiga taqqoslab ko‘rishi shart.
 94. Xo‘jalik yurituvchi subyekt vakili naqd pul olish uchun bank buxgalteriyasi (front ofisi)ning ushbu mijozga xizmat ko‘rsatuvchi xodimiga pul cheklari va boshqa hujjatlarni taqdim etadi. Ular ushbu hujjatlarni tekshirib bo‘lgach, mijozlarga kassaga taqdim etishlari uchun pul chekining nazorat markasini yoki chiqim orderining yirtma talonini beradilar.
 95. Chiqim hujjatlari alohida hollarda buxgalteriya (front ofis) xodimlari tomonidan ma’lumotlarni kiritish varag‘i (kassa jurnali)ga imzo qo‘ydirilgan holda kassaga topshiriladi. Chiqim hujjatlarini pul olayotgan shaxs tomonidan kassaga topshirilishi qat’iyan taqiqlanadi.
 96. Bankning bosh buxgalteri ixtiyoriga ko‘ra, kassa jurnalining ikki nusxada yuritilishiga, kassa jurnalining birinchi nusxasiga kassir imzo qo‘ygach, chiqim hujjatlarining kassaga topshirilishiga ruxsat etiladi.
 97. Kassir chiqim hujjati (pul cheki, kassa orderi va boshqalar)ni olganidan so‘ng quyidagilarni bajarishi shart:
 a) pul oluvchini chiqim hujjatining raqami bo‘yicha chaqirishi;
 b) kassaga taqdim etiluvchi nazorat markasi yoki yirtma talonning raqamini chiqim hujjatidagi raqam bilan taqqoslashi va nazorat markasini yoki yirtma talonni tegishli chek yoki orderga yopishtirib qo‘yishi; 
 v) bankning pul berishni hal etish huquqiga ega bo‘lgan mansabdor shaxslarining imzolari borligini va ushbu imzolar mavjud namunalar bilan bir xilligini tekshirishi;
 g) hujjatda raqam va so‘z bilan yozilgan summalar o‘zaro mos kelishini tekshirishi;
 d) hujjatda pul oluvchining shaxsiy imzosi borligini va bank mas’ul xodimlarining imzosi qo‘yilganligini tekshirishi;
 e) pul oluvchining shaxsini tasdiqlovchi pasport yoki guvohnomasi (guvohnoma faqat Mudofaa vazirligi, Ichki Ishlar vazirligi, Milliy xavfsizlik xizmati va Favqulodda vaziyatlar vazirligi tomonidan o‘z xizmatchilariga berilgan bo‘lsa) borligini tekshirishi;
 j) mijozning shaxsini tasdiqlovchi pasport yoki guvohnomasidagi ma’lumotlarni chekdagi ma’lumotlar bilan solishtirishi;
 z) hujjatda ko‘rsatilgan pul summasini tayyorlaydi, pul oluvchidan u qancha pul olayotganligini so‘raydi, tayyorlangan pul summasini yana bir bor chiqim hujjatlari bilan taqqoslab, uni pul oluvchiga berganidan so‘ng, chiqim hujjatlariga imzo qo‘yishi lozim.
 Kassirning stoli ustida berishga tayyorlab qo‘yilgan puldan tashqari boshqa hech qanday pul bo‘lmasligi kerak.
 98. Kassir pullarni birma-bir qayta sanamagan holda, nakladka va banderollarda ko‘rsatilgan summalariga qarab o‘rami buzilmagan to‘liq bog‘lamlar va dastalar bo‘yicha berishi shart.
 Bunda bog‘lamdagi plombalar (kassirlarning shaxsiy raqamlari bo‘lgan kafolat choklari) pul oluvchining ishtirokida qirqiladi. To‘liq bo‘lmagan dastalardagi, shuningdek o‘rami buzilgan dastalardagi pullarni kassir birma-bir qayta sanab berishi lozim. 
 Qop va paketlarga joylangan tangalar — paket va yoriqlardagi yozuvlariga qarab beriladi. Tanga butun qopi bilan beriladigan bo‘lsa, bank kassiri qopdagi plombani pul oluvchining ishtirokida qirqishi shart.
 99. Kassir pullarni donalab sanab berish uchun dastani ochganidan so‘ng, undagi pullarning barchasini birma-bir qayta sanab ko‘rishi lozim.
 100. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki huzuridagi “Davlat belgisi” Davlat ishlab chiqarish birlashmasi o‘ramlaridagi pullarning bog‘lamlari ochilib, mijozlarga alohida dastalar bilan yoki donalab sanab beriladigan hollarda bog‘lamdagi pul kassa mudirining yoki shu maqsadlar uchun ajratilgan xodimning ishtirokida oldindan va to‘liq birma-bir sanab ko‘rilishi lozim.
 101. “Davlat belgisi” Davlat ishlab chiqarish birlashmasi o‘ramidagi pullar mijozga berilayotgan vaqtda oxirgi uchta nominal qiymatdagi pullarning seriya va raqamlari alohida daftarda qayd etilib, mijozlarga imzo qo‘ydirilgan holda berilishi shart.
 102. Kassirlar mijozlarga pul berayotgan vaqtda, ularning talabiga binoan, bir qiymatdagi pullarni boshqa qiymatdagi pullarga almashtirib berish taqiqlanadi.
 103. Bank kassasidan berilgan pulni olgan shaxs, kassa yonidan ketmay turib olingan umumiy summani hujjatda ko‘rsatilgan summa bilan taqqoslashi, uni bog‘lamlar va dastalar bo‘yicha tekshirishi, dasta to‘lmagan alohida pullarni esa shu pulni bergan kassirning kuzatuvi ostida birma-bir qayta sanab ko‘rish orqali qabul qilib olishi lozim.
 104. Bank mijozi qabul qilib olgan barcha pullarni maxsus ajratilgan xonada, bank kassiri yoki nazoratchi kuzatuvi ostida, birma-bir qayta sanab olishi shart.
 Bunday hollarda chiqim kassasi kassiri berilayotgan pul bog‘lamlaridagi plombalarni yoki kafolat choklarini kesmaydi, balki, plombalar, tugunlar, banderollar va hokazolar to‘liq saqlanishini kuzatib turadi. Pul dastasidan ortiqcha yoki kamomad chiqqan holda ikki nusxada mazkur Yo‘riqnomaning 31-ilovasida ko‘rsatilgan 145-shakldagi dalolatnoma, agarda to‘lovga yaroqsiz va qalbaki pullar aniqlansa, 145a-shakldagi dalolatnoma tuziladi. Dalolatnomaning birinchi nusxasi kunlik kassa hujjatlariga tikiladi, uning ikkinchi nusxasi buxgalteriya o‘tkazmalarini amalga oshirish uchun buxgalteriyaga yuboriladi. Bunda barcha banderollar, plombali o‘ram materiali yoki polietilen paket va puli to‘g‘ri chiqmagan dastaning ustki nakladkasi, shuningdek tanga solingan qopning yorlig‘i plombali o‘ram bilan birga to‘liq saqlanib qoladi.
 105. Mijoz tomonidan bir bog‘lamdagi naqd pullar qayta sanab bo‘linganidan so‘ng, bank nazoratchisi bog‘lamning plombasi (kassirlarning shaxsiy raqamlari bo‘lgan kafolat choklari)ni qirqib oladi va mijoz tomonidan dastalar bo‘yicha qayta sanalayotgan pullarni nazorat qilishni davom ettiradi.
 106. Oluvchilarning pul yoki tangalari yetishmayotganligi to‘g‘risidagi arizalari, agar ular kassa yonidan ketmay pulni qayta sanab olmagan yoki qayta sanash uchun ajratilgan xonada bank nazoratchisi kuzatuvi ostida qayta sanamagan bo‘lsalar, qoniqtirilmaydi. Bu haqda chiqim kassalari oldida ko‘zga ko‘rinarli joyga e’lon yozib qo‘yilishi shart.
 Pul oluvchilarning e’tirozlari qoniqtirilgan yoki qoniqtirilmaganligidan qat’i nazar, bank rahbari pul yetishmayotganligi to‘g‘risidagi arizani tekshirish uchun chora ko‘rishi shart.
 107. Xo‘jalik yurituvchi subyekt vakili bank kassasiga pul topshirmay turib, bir vaqtning o‘zida pul olish uchun chek va naqd pul qo‘yish e’lonini taqdim etgan hollarda, bunday operatsiyalarni bajarish taqiqlanadi.
 108. Bank rahbari alohida hollarda, chekda ko‘rsatilgan summa bo‘yicha qisman pul berilishiga ruxsat etganidan so‘ng, pul oluvchiga ushbu chek bo‘yicha berilayotgan amaldagi pul summasi to‘g‘risida ma’lumotnoma berilishi mumkin.
 Ma’lumotnomaga rahbar va bosh buxgalter imzolari qo‘yilib, bank muhri bosiladi. Pul oluvchidan olingan pul summasi to‘g‘risida chekning orqa tomoniga tilxat yozdirib olinadi. Chekka qisman pul to‘langanligi haqidagi ma’lumotnomaning nusxasi ilova qilinib, u shu kunning kassa hujjatlariga tikib qo‘yiladi.
 109. Bank amaliyot kuni oxirida kassir, hisobdorlik asosida qabul qilingan summani, chiqim hujjatlaridagi summaga va pul qoldig‘iga taqqoslab ko‘rganidan so‘ng, mazkur Yo‘riqnomaning 35-ilovasida keltirilgan 110-shakldagi hisobot ma’lumotnomasini tuzib imzolaydi va unda ko‘rsatilgan kassa aylanmalarini bank buxgalteriyasi xodimlarining kassa jurnallaridagi yozuvlari bilan taqqoslaydi. Taqqoslash kassir tomonidan chiqim kassa jurnaliga imzo qo‘yishi va buxgalteriya xodimlarining kassir ma’lumotnomasiga qo‘yilgan imzolari bilan rasmiylashtiriladi.
 110. Kassaning chiqim aylanmalari mazkur Yo‘riqnomaning 36-ilovasida keltirilgan 111-shakldagi kassa aylanmalari haqidagi jamlama ma’lumotnomaga umumiy summa bo‘yicha kiritiladi.
 111. Kassir belgilangan tartibda tayyorlangan pul qoldig‘ini va shu kunning chiqim kassa hujjatlarini hisobot ma’lumotnomasi bilan birga 155-shakldagi kitobga imzo qo‘ydirib, kassa mudiriga topshiradi. Kassa mudiri hisobot ma’lumotnomasini tekshirib, uni pul qoldig‘i bilan taqqoslaganidan so‘ng o‘z imzosini qo‘yadi hamda uni shu kunning kassa hujjatlariga tikib qo‘yish uchun kassirlardan biriga beradi.
 112. Bank amaliyot kuni oxirida kassirlarda qolgan va boshqa kassirlar tomonidan o‘rab-bog‘lagan alohida dastalardagi pullar va plombalanmagan pul bog‘lamlari kassa mudiriga berilishidan avval, belgilangan tartibda birma-bir qayta sanalishi va o‘rab bog‘lanishi kerak. Boshqa kassirlar tomonidan joylangan alohida tangali paketlar donalab sanalmasdan, turli qiymatdagi tangalarning yig‘ma (nikel tangalar alohida, bronza tangalar alohida) qopiga joylanadi.
 To‘liq bog‘lanishi mumkin bo‘lmagan bog‘lam va dastalardagi pullarni kun oxirida aylanma kassa kassirlari kassa mudirining ko‘rsatmasiga binoan kassirlardan biriga, ularni birlashtirish uchun o‘zlarining 155-shakldagi kitobiga imzo qo‘ydirgan holda berishlari mumkin.
 113. Bank xodimlariga ish haqi to‘lash uchun olingan bo‘nak (avans) qoldig‘i, ish kuni tugaganidan so‘ng, kassir tomonidan qopga joylanib, qop og‘zi yorliq bilan birga qo‘shib tikiladi va tizimcha bilan siqib bog‘lanadi. Tizimchaning titilgan joylari va tugunlari bo‘lmasligi kerak. Yorliqda qop bog‘langan sana va unga solingan pul summasi ko‘rsatilganidan so‘ng, kassir imzo qo‘yib, unga nomi yozilgan to‘rtburchak muhrni bosadi.
 Tizimcha uchlari chandib bog‘langanidan so‘ng, kassirning plombiri bilan plombalanadi. Ushbu qopni keyingi ish kuni boshlanishiga qadar saqlash uchun 155-shakldagi kitobga imzo qo‘ydirgan holda kassa mudiriga topshiradi.
 Kassa mudiri tomonidan ushbu qopning butligi va uning to‘g‘ri bog‘langanligini tekshirib qabul qilish balansdan o‘tkazilmagan holda amalga oshiriladi.
 114. Aylanma kassada mavjud bo‘lgan naqd pul, o‘z limiti doirasidan oshmagan holda mijozlarning buyurtmalariga binoan, banklar tomonidan naqd pulni berish maqsadida oldindan tayyorlab qo‘yilishi mumkin.
 115. Bank buxgalteridan olingan naqd pul cheklari bo‘yicha keyingi ish kuni davomida beriladigan naqd pullarni oldindan tayyorlash va o‘rab-bog‘lash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
 a) pulni oldindan tayyorlab qo‘yish zimmasiga yuklatilgan kassir, kassa yakunlanganidan so‘ng, o‘zi qabul qilib olgan chiqim hujjatlarining to‘g‘ri rasmiylashtirilganligini tekshiradi. Agar mavjud bo‘lgan naqd pullar yetmagan taqdirda, kassir yetmayotgan summani kassa mudirining 155-shakldagi kitobi orqali qabul qilib olishi mumkin;
 b) har bir hujjat bo‘yicha alohida tayyorlangan naqd pul (to‘liq va to‘liq bo‘lmagan bog‘lamlar, plombalari oldindan kesilgan tangali qoplar, pullarning dastalari) kassirga beriladi. U nazoratchining kuzatuvi ostida, pul summalari va bog‘lamlari to‘g‘ri tanlanganini tekshiradi hamda tashqi choklari bo‘lmagan qopga joylaydi. Qop og‘zi tikiladi va tugunlari hamda titilgan joylari bo‘lmagan tizimcha bilan siqib bog‘lanadi. Yorliqda o‘rab-bog‘langan sana va joylangan pulning umumiy summasi ko‘rsatiladi. Shundan so‘ng, kassir va nazoratchining imzolari qo‘yilib, familiyasi va ism-sharifi yozilgan to‘rtburchak muhrlari bosiladi. Tizimcha uchlari chandib bog‘lanadi va kassirning plombiri bilan plombalanib, yorliqqa chiqim hujjatlari biriktirib qo‘yiladi.
 Berishga tayyorlab qo‘yilgan va uncha ko‘p bo‘lmagan summalar joylangan qoplar, umumiy qopga yoki qulflanadigan aravachaga joylanishi mumkin. Kassir ularni plombalaydi, joylangan pulning umumiy summasi ko‘rsatilgan yorliqni biriktirib qo‘yadi. Yorliqqa sana, kassir va nazoratchining imzosi qo‘yilib, familiyasi va ism-sharifi yozilgan to‘rtburchak muhr bosiladi. Bunday hollarda barcha chiqim hujjatlari umumiy yorliqqa biriktiriladi;
 v) berish uchun tayyorlab qo‘yilgan naqd pulni kassa mudiri chiqim hujjatlari bilan birga kassirning 155-shakldagi kitobiga imzo qo‘yib qabul qilib oladi.
 116. Pullar qoplar (aravachalar)ga biriktirilgan yorliqlardagi yozuvlariga qarab qabul qilinadi va bunda ularning butligi, pulning to‘g‘ri o‘rab-bog‘langanligi va plombir izlarining aniq tushganligi tekshiriladi.
 Kassir keyingi ish kun ertalab kassa mudiridan 155-shakldagi kitobga imzo qo‘ygan holda, pulni aynan shu tartibda qabul qilib oladi.
 117. Kassir naqd pulli qoplarni mijozlarga berishni ushbu Yo‘riqnomaning 97-bandiga muvofiq amalga oshiradi. Berilayotgan qoplardan plombalar qirqib olinmaydi.
 Mijozlar qoplarni maxsus ajratilgan xonada bank xodimining kuzatuvi ostida ochadilar, plombalarni esa, bank xodimi qirqib oladi.
 118. Bank amaliyot kuni tugaganidan so‘ng inkassatsiya xizmati xodimlaridan naqd pul va boshqa qimmatliklar solingan xalta (qop)larni qabul qilish maqsadida banklarda kechki kassalar tashkil etiladi. Kechki kassada inkassatsiya xalta (qop)larini qabul qilib olish kassa va buxgalteriya xodimlari hisobidan tayinlangan kechki kassa kassiri va nazoratchi-buxgalteri tomonidan amalga oshiriladi.
 119. Kechki kassaning nazoratchi buxgalteri qayta sanash kassasida ishlashi, shuningdek qayta sanash kassasining nazoratchisi esa, kechki kassa xodimlarining vazifasini bajarishi qat’iyan taqiqlanadi.
 120. Inkassatorlar brigadasi bir yo‘nalish bo‘yicha harakatlangan taqdirda, kechki kassaning kassiri naqd pul solingan xalta (qop)larni brigada boshlig‘idan, shu brigadada ishlovchi barcha inkassatorlar ishtirokida qabul qilib oladi.
 121. Agarda inkassatorlar brigadasi bir nechta yo‘nalish bo‘yicha harakatlangan hollarda, pul tushumini yig‘ishda qatnashgan avtomashina haydovchisi qimmatliklar solingan xaltalar kassir tomonidan qabul qilib bo‘linguniga qadar avtomashina yonida bo‘lishi va boshqa yo‘nalishlardan yig‘ilgan pul tushumi solingan xaltalarni qo‘riqlab turishi shart.
 122. Inkassatorlar pul tushumi solingan xalta (qop)larni topshirayotgan vaqtda mazkur Yo‘riqnomaning 19-ilovasida keltirilgan ushbu xaltalarga berilgan 006-shakldagi yuk xatlarini, 32-ilovada ko‘rsatilgan 107-shakldagi tashrif varaqlarini va bo‘sh xalta (qop)larning soni hamda 8-ilovada keltirilgan yo‘nalish bo‘yicha inkassatorlarga beriladigan bo‘sh xaltalar va tashrif varaqlarining soni to‘g‘risidagi ma’lumotnomani yuk xatlari bilan tashrif varaqalaridagi yozuvlar bir-biriga mos kelishini tekshirish uchun kechki kassaning nazoratchi-buxgalteriga taqdim etadi. Inkassatorlardan qabul qilib olinishi kerak bo‘lgan xaltalar (qoplar) mazkur Yo‘riqnomaning 7-ilovasida keltirilgan qabul qilib olingan naqd pulli xalta, qop hamda bo‘sh xaltalarni qayd etish blankasida 2 nusxada to‘ldirilib, ro‘yxatga olingan yuk xatlarini kassirga beradi.
 Inkassatsiya xaltalarini qabul qilish vaqtida tashrif varaqalarida tegishli izohlarsiz qilingan tuzatishlar, tashrif varaqalardagi yozuvlar bilan yuk xatlaridagi yozuvlar o‘zaro mos kelmasligi va boshqa kamchiliklar aniqlangan taqdirda, shuningdek qo‘shimcha topshirilgan pul tushumi solingan xaltalarning raqamlari blankaning “Eslatma” ustunida ko‘rsatilishi lozim. Qo‘shimcha nazorat qilish uchun varaqda ko‘rsatilgan umumiy summa tashrif varaqalaridagi umumiy summalar bilan solishtirilishi shart.
 123. Nazoratchi-buxgalter kassaga topshirilishi kerak bo‘lgan bo‘sh xalta (qop)larning soni va raqamlarini tashrif varaqlariga yozilgan ma’lumotlar va bo‘sh xaltalarning amaldagi soniga qarab aniqlaydi.
 Shundan so‘ng, nazoratchi-buxgalter inkassatorlar tomonidan kassaga topshirilgan xalta (qop)larning sonini ma’lumotnomada (8-ilova) ko‘rsatilgan raqamiga mos kelishini tekshiradi va tashrif varaqlarini inkassatorlarga qaytarib beradi.
 124. Kassir naqd pul solingan xalta (qop)larni qabul qilib olish vaqtida quyidagilarni:
 a) pul solingan xalta (qop)larda biron-bir tashqi shikastlanish va boshqa nuqsonlar (yamoqlar, tashqi choklar, yirtilgan joylar, qisilmagan va shikastlangan plombalar, tizimchalarning uzilgan yoki tugilgan joylari va hokazolar) bor-yo‘qligini;
 b) plombirlar izining aniqligi va tasdiqlangan namunalariga mos kelishini (ushbu Yo‘riqnomaning 355-bandi); 
 v) inkassatorlar topshirayotgan xaltalarning raqamlari yuk xatlarida ko‘rsatilgan raqamlariga mos kelishini;
 g) tanga solingan qoplarning soni, shuningdek qabul qilinayotgan tushumning umumiy summasi, yuk xatlarida ko‘rsatilgan summaga mos kelishini tekshiradi.
 125. Har bir yo‘nalish (kirib o‘tish) bo‘yicha xalta (qop)larni qabul qilib bo‘lganidan so‘ng, kassir, nazoratchi-buxgalter, katta inkassator va yig‘uvchi inkassatorlar blankaning (7-ilova) ikkala nusxasiga imzo qo‘yadilar. Birinchi nusxasiga qimmatliklarni topshirgan inkassatorlar brigadasining muhri (shtamp) bosiladi, ikkinchi nusxasiga esa kechki kassaning muhri bosilgan holda, nazoratchi-buxgalter tomonidan brigadaning katta inkassatoriga beriladi. Muhr kechki kassa kassiriga biriktirilgan bo‘lib, unda saqlanishi shart.
 126. Kassir yo‘nalish (kirib o‘tish) bo‘yicha qabul qilingan xalta (qop)larni nazoratchi-buxgalterning kuzatuvi ostida pul saqlash ombori (seyf)ga joylaydi. U nazoratchi-buxgalter bilan birga blankada (7-ilova) ko‘rsatilgan xalta (qop)lar sonini yo‘nalish bo‘yicha qabul qilib olingan xaltalar soni bilan solishtiradi va qabul qilingan barcha xaltalar pul saqlash ombori (seyf)ga joylanganligiga ishonch hosil qilgach, pul saqlash omborini (seyf) ikkita kalit bilan qulflab, ikkita surg‘uchli muhr bilan muhrlaydilar.
 127. Birinchi kalit, muhr bilan birga kassirga, ikkinchi kalit va muhr nazoratchi-buxgalterga biriktiriladi. Bunda har bir xodim omborni o‘z kaliti bilan qulflab, shaxsiy muhri bilan muhrlaydi va belgilangan tartibda qo‘riqlash xizmatiga topshiradi.
 128. Pul va boshqa qimmatliklar solingan xaltalarni qabul qilib olinganligi haqidagi hujjatlar inkassatsiya qilingan tushum bilan birga saqlanadi.
 129. Barcha yo‘nalishlar bo‘yicha qabul qilingan pulli xalta (qop)lar va bo‘sh xaltalarning umumiy soni to‘g‘risidagi ma’lumotnoma (10-ilova) ikki nusxada tuziladi.
 Ma’lumotnomaning birinchi nusxasi, xaltalarni qabul qilish hisobini yuritish daftari bilan birga pulni qayta sanash kassasi nazoratchisiga, uning har ikkala nusxasiga imzo qo‘ydirgan holda beriladi. Ma’lumotnomaning ikkinchi nusxasi kechki kassa xodimlarining pul saqlash omborida bir yilga qadar saqlanadi, shundan so‘ng ular maxsus komissiya ishtirokida yo‘q qilinadi.
 130. Inkassatorlar pul yoki boshqa qimmatliklar solingan nuqsonli xalta (qop)larni taqdim etayotgan vaqtda (plombasi shubhali bo‘lgan, uning tizimchadan ko‘chganligi, xalta (qop) yoki qulfning shikastlanganligi, inkassatsiya qilingan tushum summasi yuk xatida va tashrif varaqasida ko‘rsatilgan summa bilan bir-biriga mos kelmasligi va hokazolar) kassir, nazoratchi-buxgalter bilan birga shunday xalta (qop)larni taqdim etgan inkassatorlar ishtirokida ularni ochadi hamda undagi pul va qimmatliklarni birma-bir qayta sanaydi.
 131. Nuqsonli xalta (qop)larni ochib, undagi pul hamda qimmatliklarni birma-bir (donalab) qayta sanash bank rahbarining ko‘rsatmasiga binoan, xo‘jalik yurituvchi subyektning vakili (mijoz) ishtirokida amalga oshiriladi.
 132. Nuqsonli xalta (qop) qabul qilingan barcha hollarda undagi pul va qimmatliklarni qayta sanash natijalari to‘g‘risida 3 nusxada dalolatnoma tuziladi. Dalolatnomaga pul va qimmatliklarni qabul qilish hamda qayta sanashda qatnashgan barcha shaxslar imzo qo‘yadi. Dalolatnomada xalta (qop)ning qabul qilingan va ochilgan sanasi, uning raqami, qaysi xo‘jalik yurituvchi subyektga biriktirilganligi, undagi pul va qimmatliklar kim tomonidan qaysi xonada va kimlarning ishtirokida qayta sanalganligi, qanday shikastlar aniqlanganligi, pul va qimmatliklar qanday o‘ramda bo‘lganligi, pul va qimmatliklarning ilova hujjatlarida ko‘rsatilgan summasi va xalta (qop)dagi qimmatliklar turi hamda qiymati bo‘yicha qayta sanalgandagi amalda chiqqan summasi ko‘rsatiladi.
 Dalolatnomaning birinchi nusxasi bankning kunlik kassa hujjatlariga tikiladi, ikkinchi nusxasi — qimmatliklarni olib kelgan inkassatsiya xodimlariga beriladi, uchinchi nusxasi — qimmatliklarni inkassatorlarga topshirgan xo‘jalik yurituvchi subyektga topshiriladi. Xaltada katta miqdorda kamomad yoki qalbaki pullar aniqlangan taqdirda, dalolatnomaning to‘rtinchi nusxasi tuziladi va u zaruriyat tug‘ilgan taqdirda, xaltada qimmatliklar kamomadi yoki qalbaki pullar t