Poyabzal ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalarini tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman: 
 1. Poyabzal ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 
 2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
 Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq poyabzal ishlab chiqarishda mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi. 
 1. Mazkur Qoidalar poyabzal ishlab chiqaruvchi tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir.
 2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 
 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.
 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish va ishlab chiqarish bo‘yicha xavfsizlikka oid normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi.
 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil etish to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi.
 6. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi: 
 mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sog‘lomlashtirish chora-tadbirlari bo‘yicha bo‘limni o‘z ichiga olgan jamoaviy shartnoma; 
 tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish o‘rinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish o‘rinlarini attestatsiya qilish kartalari; 
 mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari;
 xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni o‘qitish, yo‘l-yo‘riq berish va bilimlarini sinovdan o‘tkazish dasturlari; 
 mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ma’muriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat);
 xodimlarga yong‘inga qarshi yo‘l-yo‘riq berish va yong‘in-texnikaviy minimum mashg‘ulotlarini o‘tkazish dasturi; 
 har bir kasb va ish turlari bo‘yicha mehnatni muhofaza qilish yo‘riqnomalari.
 7. O‘zbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) 14-moddasiga muvofiq xodimlar soni 50 nafar va undan oshadigan tashkilotlarda maxsus tayyorgarlikka ega shaxslar orasidan mehnatni muhofaza qilish xizmatlari tuziladi (lavozimlar joriy etiladi), 50 va undan ziyod transport vositalariga ega bo‘lgan tashkilotlarda esa bundan tashqari yo‘l harakati xavfsizligi xizmatlari tuziladi (lavozimlar joriy etiladi). Xodimlar soni va transport vositalari miqdori kamroq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish xizmatining vazifalarini bajarish rahbarlardan birining zimmasiga yuklanadi. 
 8. Mehnatni muhofaza qilish xizmati o‘z maqomiga ko‘ra tashkilotning asosiy xizmatlariga tenglashtiriladi va uning rahbariga bo‘ysunadi hamda tashkilotning faoliyati tugatilgan taqdirda bekor qilinadi.
 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yo‘riqnomasiga binoan ularning majburiyatlari jumlasiga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb etilishlari mumkin emas.
 10. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori (O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari to‘plami, 1997-y., 6-son 21-modda) bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 11. Tashkilot xodimlari o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha belgilangan tartibda o‘qishlari, ularning bilimlari sinovdan o‘tkazilishi va ularga yo‘l-yo‘riqlar berilishi kerak.
 12. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bilimlarini sinovdan o‘tkazish Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 13. Ishlarni texnologik reglament bo‘yicha xavfsiz yuritish yo‘riqnomalari Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha yo‘riqnomalarni ishlab chiqish to‘g‘risidagi nizomga (ro‘yxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) (O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari va idoralarining me’yoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 1-son) muvofiq ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yo‘riqnomalar bilan ta’minlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi. 
 14. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02 bo‘yicha xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga ta’sir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari to‘g‘risida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lishi lozim.
 15. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti hamda mehnat jarayonining xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim o‘lchovi natijalari, shuningdek mehnatning og‘ir sharoitlarini attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim.
 16. Yangi zararli moddalar paydo bo‘lishiga yoki xavfli va zararli ishlab chiqarish omillar yo‘qolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar o‘zgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli omillar to‘g‘risidagi ma’lumotlarga tegishli o‘zgartirishlar kiritilishi lozim.
 17. Tashkilot o‘ta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar ro‘yxatiga ega bo‘lishi lozim. Ro‘yxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bug‘ va suv isitish qozonlari, yuk ko‘tarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sig‘imlar, elektr uskunalarga xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq ishlar va amaldagi tarmoq ro‘yxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart.
 18. Barcha xodimlar o‘ta xavfli ishlarni bajarish topshirig‘ini olishdan oldin, mehnat muhofazasi bo‘yicha yo‘l-yo‘riq olishi va ishlarni bajarish usullarini o‘zlashtirib olishi shart.
 19. O‘ta xavfli ishlarni bajarish faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 20. Tashkilot rahbariyati o‘ta xavfli ishlarni rejalashtirish, tashkillashtirish va xavfsiz bajarish belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga to‘la javobgardir. 
 21. Xodimlarni xavfli va zararli ishlab chiqarish omillaridan himoya qilish jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali ta’minlanishi lozim. 
 22. Jamoaviy himoya qilish vositalariga quyidagilar kiradi:
 ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini me’yorlashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil me’yorda saqlash va boshqalar); 
 ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorug‘ligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorug‘likdan himoya qilish moslamalari va boshqalar); 
 shovqindan, tebranishdan, elektr va statik toklar urishidan hamda uskunalar yuzasini yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari; 
 mexanik va kimyoviy omillarning ta’siridan himoya qilish vositalari.
 23. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari bo‘lgan xonadagi barcha xodimlarga ta’sir qilganda qo‘llanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.
 24. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qo‘llanilishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz xodimlarning ishga jalb qilinishi taqiqlanadi.
 25. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qo‘llashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishi lozim.
 26. Tashkilotda quyidagilar ta’minlanishi shart:
 yakka tartibdagi himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasi; 
 himoya vositalarini qo‘llash va to‘g‘ri foydalanish ustidan doimiy nazorat amalga oshirilishi; 
 himoya vositalarining samaradorligi va sozligi tekshirilishi; 
 yakka tartibdagi himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni dezinfeksiya qilinishi (bir marta qo‘llaniladigan himoya vositalari bundan mustasno).
 27. Turli agressiv moddalar bilan ishlayotganda teri kasalliklarini oldini olish uchun profilaktik pasta va mazlardan foydalanish lozim.
 28. Xodimlar maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalari bilan belgilangan tartibda bepul ta’minlanishi lozim.
 29. Tashkilotlarda tanlov o‘tkazilishi lozim bo‘lgan kasblar va mutaxassisliklar ro‘yxati bo‘lishi lozim.
 30. Xodimlar, ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli ma’lumotga va ish tajribasiga ega bo‘lishi kerak. 
 31. Bosim ostida ishlovchi asbob-uskunalar va xavfi yuqori bo‘lgan ishlarda xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar maxsus kurslarda tayyorgarlikdan o‘tgan va tegishli guvohnomaga ega bo‘lishi shart.
 32. O‘n sakkiz yoshdan kichik shaxslarning mehnati qo‘llanishi taqiqlanadigan noqulay mehnat sharoitlari ishlari ro‘yxatiga (ro‘yxat raqami 1990, 2009-yil 29-iyul) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009-y., 30-31-son, 355-modda) muvofiq o‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslar zararli va noqulay mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim.
 33. Ayollar mehnatidan foydalanish to‘liq yoki qisman taqiqlanadigan mehnat sharoiti noqulay bo‘lgan ishlar ro‘yxatiga (ro‘yxat raqami 865, 2000-yil 5-yanvar) (O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari va idoralarining me’yoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 1-son) muvofiq ayollar zararli va noqulay mehnat sharoitiga ega bo‘lgan ishlarga qabul qilinmaydi. 
 34. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom (ro‘yxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2012-y., 35-son, 407-modda) asosida amalga oshirilishi lozim. 
 35. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qo‘mitasi va sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tishi lozim bo‘lgan xodimlarning ro‘yxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy ko‘rikdan o‘tishini ta’minlashi lozim.
 36. Tibbiy ko‘riklar tashkilotning tibbiy muassasalarida, ular mavjud bo‘lmagan hollarda davolash-profilaktika muassasalarida o‘tkazilishi lozim.
 37. Xodim tibbiy ko‘rikdan o‘tishdan bo‘yin tovlagan yoki tibbiy ko‘rik natijalariga ko‘ra berilgan tavsiyalarni bajarmagan taqdirda ushbu xodim ishga qo‘yilishi mumkin emas.
 38. Davriy tibbiy ko‘riklar o‘z vaqtida, sifatli o‘tkazilishi va ularning natijalariga ko‘ra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklanadi.
 39. Xodimlarni sog‘lig‘i tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.
 40. Tashkilot xonalari ish hududidagi harorat, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq bo‘lishi kerak.
 41. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari quyidagi sanitariya qoidalariga muvofiq saqlanishi lozim:
 xonalarda ruxsat etilgan harorat, nisbiy namlik va havoning harakatlanish tezligi, ish joylaridagi ortiqcha issiqlik, bajarilayotgan ishning og‘irlik darajasiga ko‘ra toifasi, yil mavsumi hisobga olingan holda belgilanishi; 
 ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy xonalarning, xomashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarining yorug‘ligi QMQ 3.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yoritish. Loyihalashtirish me’yorlari”ga muvofiq bo‘lishi hamda mehnat sharoitlarini yaratish uchun yetarli yorug‘lik kuchini ta’minlashi; 
 xonalarda yoritish asboblari chang to‘planishiga imkoniyat bermaydigan konstruksiyaga ega bo‘lishi, shuningdek singan taqdirda uning parchalari sochilib ketmasligi uchun yopiq bo‘lishi. 
 42. Noqulay omillar ta’siriga qarshi himoya tadbirlarini tuzishda samarali havo almashinuvi tizimini QMQ 2.04.05-97 “Isitish, ventilatsiya va konditsiyalash” talabiga muvofiq tashkil qilish lozim.
 43. Ishlab chiqarish, sanitariya-maishiy xonalarni, xomashyo va tayyor mahsulotni saqlash xonalarini gigiyenik jihatdan toza saqlash va xodimlarning shaxsiy gigiyenasiga qo‘yiladigan talablar qonunchilik hujjatlarida belgilangan qoidalarga muvofiq bo‘lishi lozim.
 44. Tashkilot maydonlari va binolarining joylashuvi QMQ II 89-80 “Sanoat tashkilotlarining bosh plani” talablariga mos bo‘lishi kerak.
 45. Tashkilotda transport vositalarining va piyodalarning tashkilot hududida harakatlanishi chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan bo‘lishi kerak.
 46. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish hamda ish uchastkalari va sexlarning ko‘rinarli joylariga osib qo‘yilishi kerak.
 47. Tashkilot maydonlari ko‘kalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim. 
 48. Tashkilot maydonidagi o‘tish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 49. Yilning yoz vaqtida yo‘laklar va o‘tish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan bo‘lishi lozim.
 50. Yo‘lovchilar uchun yo‘lak va tashkilotga kirish joyi tekis, kengligi kamida 1,5 m. yon tomonlarida devorcha va to‘siqlar bo‘lishi lozim. 
 51. Binolarning tomlarini qishki mavsumda qordan, karnizlarni qotgan muzlardan tozalab turish zarur.
 52. Tashkilot hududida har kuni tozalab va dezinfeksiya qilib turiladigan axlat tashlanadigan idishlar bo‘lishi shart.
 53. Hovlidagi hojatxonalarni ozoda saqlash, muntazam dezinfeksiya qilish, sutkaning qorong‘i paytida esa yoritilishi kerak.
 54. Tashkilot joylashgan maydon butun chegara bo‘ylab to‘silgan bo‘lishi, uning hududiga begonalarning kirishi cheklangan va nazorat ostiga olingan bo‘lishi lozim.
 55. Ishlab chiqarish binolari va inshootlari QMQ 2.09.02-85 “Ishlab chiqarish binolari” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 56. Yordamchi binolar va xonalar QMQ 2.09.04-98 “Tashkilotlarning ma’muriy va maishiy binolari” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 57. Ishlab chiqarish va yordamchi xonalarning (harorati, nisbiy namligi, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar) mikroiqlimi GOST 12.1.005-88 talablariga javob berishi kerak.
 58. Nam xonalarda hamda issiq o‘tkazuvchi pollarda (betonli, g‘ishtli, plitali va boshqalar) muntazam ishlashga mo‘ljallangan ish joylarida yog‘och to‘shamalar va panjaralar yotqizilgan bo‘lishi kerak. 
 59. Pol to‘shamalari zararli moddalar, ishlab chiqarishdagi kirlar va changlardan yengil tozalanadigan bo‘lishi kerak. 
 60. Binoga transport vositalarining kirish joylari darvozalar va signal asbob-uskunalari bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim. 
 61. Darvoza tavaqalari yopiq va ochiq holatida maxsus moslamalar mustahkam o‘rnatilgan bo‘lishi kerak.
 62. Transport vositalarining binoga kirishi uchun darvoza eni foydalanilayotgan transport vositalari eni miqdoridan oshiq bo‘lishi kerak.
 63. Darvozalarning balandligi transport vositasining balandligidan kamida 0,2 m. dan oshiq bo‘lishi kerak. 
 64. Tashkilotlarda binolar va inshootlardan foydalanish holatini muntazam kuzatish tashkil etilgan bo‘lishi kerak.
 65. Barcha ishlab chiqarish binolari va inshootlari bir yilda ikki martadan (bahor va kuzda) kam bo‘lmagan holda tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan komissiya tomonidan texnik ko‘rikdan o‘tkazilishi lozim. Texnik ko‘rik xulosalari ularda topilgan nuqsonlarni bartaraf etish bo‘yicha tadbirlar va muddati ko‘rsatilgan dalolatnomalar orqali rasmiylashtirilishi kerak.
 66. Xodimlar uchun xavf tug‘diruvchi halokat tusidagi buzilishlar tezda bartaraf etilishi kerak. Xavfli hududlarda ishlab chiqarish jarayonlari halokat bartaraf etilgunga qadar to‘xtatib turilishi lozim, shuningdek xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar xavfsiz joyga ko‘chirilishi kerak.
 67. Kirish va chiqish yo‘llari, koridor, tambur, narvonlar turli jismlar va asbob-uskunalar bilan to‘sib qo‘yilmasligi lozim. Evakuatsiya chiqish yo‘llarining barcha eshiklari binodan chiqish yo‘nalishi bo‘yicha ochilishi lozim. 
 68. Tashkilotning ishlab chiqarish xonalari va omborxonalar avtomatik yong‘indan xabar beruvchi va yong‘inlarni bartaraf etuvchi qurilmalari bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 69. Shamollatish va isitish tizimi QMQ 2.04.05-97 “Isitish, shamollatish va konditsionerlash” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 70. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish yerdan kamida 2 m. balandlikda bajarilishi lozim. 
 71. O‘tish joylarida joylashgan isitish jihozlari ruxsat etilgan o‘tish yo‘laklarining enini kamaytirmasligi lozim.
 72. Ish joylarida havo harorati yengil jismoniy ishda 21°S, o‘rtacha og‘ir ishda 17°S va og‘ir ishda 16°S dan past bo‘lmasligi kerak.
 73. Xodimlarning isinishi uchun xonalarda harorat 22°S dan kam bo‘lmasligi kerak.
 74. Isinish xonalarigacha bo‘lgan masofa binolarda joylashgan ish joylaridan 75 m. dan, bino tashqarisidagi ish joylaridan esa 150 m. dan ko‘p bo‘lmasligi lozim. 
 75. Suv bilan ta’minlash va kanalizatsiya tizimi QMQ 2.04.01-98 “Binolarning ichki suv quvuri va kanalizatsiyasi” talabiga mos kelishi kerak.
 76. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar bo‘lishi kerak. Suv quvurlari yo‘q bo‘lganda baklarda qaynatilgan suv bo‘lishi lozim.
 77. Ichimlik suvining harorati 8°S dan 20°S gacha bo‘lishi kerak.
 78. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq suv va kanalizatsiya tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.
 79. Tashkilotda kanalizatsiya tizimi yo‘q bo‘lganda davlat sanitariya nazorati organlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmagan holda dushxonalardan va yuz-qo‘l yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat o‘ralarining mavjud bo‘lishiga ruxsat etiladi.
 80. Ishlab chiqarish xonalarini tabiiy va sun’iy yoritish QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yoritish” talablariga mos bo‘lishi lozim. 
 81. Yoritish vositalari toza va soz holatda bo‘lishi kerak. Yorug‘lik tushuvchi oynalarni yilida kamida ikki marotaba tozalash lozim.
 82. Yorug‘lik tushadigan deraza va eshiklarni turli predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) bilan to‘sib qo‘yishga ruxsat etilmaydi.
 83. Sun’iy yoritish umumiy va birlashgan (umumiy mahalliy bilan birgalikda) tizim orqali amalga oshiriladi. Birgina mahalliy yoritishni qo‘llash taqiqlanadi.
 84. Uchastka va xonalarda portlash bo‘yicha xavfli gaz va changlar konsentratsiyasi yig‘ilib qolishi ehtimoli bo‘lsa, elektr yoritish tizimi portlashdan alohida bajarilishi kerak.
 85. Xavflilik darajasi yuqori bo‘lgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori bo‘lmagan ko‘chma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. Uskunalar va inshootlar (bunkyerlar, quduqlar, bug‘lantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ning ichki sirtini yoritish uchun ishlatiladigan ko‘chma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. 
 86. Ko‘chirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qopqoqlari va metall to‘r bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa ko‘chirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr o‘tkazgichlar qo‘llanishi lozim.
 87. Evakuatsiya yo‘laklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari bo‘lishi lozim.
 88. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, o‘lchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalanib turilishi lozim.
 89. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya iste’molchilarining ulanishi taqiqlanadi. Avariya yoritilishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim.
 90. Tashkilot maishiy xonalar, ovqatlanish xonalari, tibbiy punktlar bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 91. Kiyim almashtirish xonalari, dushxonalarning o‘lchamlari, dush setkalari, oyoq vannalari, bet-qo‘l yuvgichlari, iste’mol suv ta’minoti qurilmalari, hojatxonalar va shu kabi qurilmalarning soni, smenadagi eng ko‘p xodimlar soni hisobga olingan holda belgilanishi lozim. 
 92. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. 
 93. Tashkilot atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarning tegishli normalardan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi lozim. 
 94. Tashkilotlarda ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda atrof muhitni chiqindilar (oqova suvlar, shamollatish tizimi chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar ta’minlanishi lozim.
 95. Tashkilotlarda chiqindilarni yig‘ish uchun atrofi o‘ralgan maxsus joy ajratilishi va konteynyerlar bilan ta’minlanishi, konteynyerlar chiqindilardan bo‘shatilgandan so‘ng xlorli ohak eritmasi bilan dezinfeksiya qilinishi va yuvilishi kerak.
 96. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilotlar tomonidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 
 97. Poyabzal ishlab chiqarish texnologik jarayonlari GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq bo‘lishi lozim.
 98. Ishlab chiqarish jarayonlarining xavfsizligi quyidagi talablarni amalga oshirish orqali ta’minlanadi:
 ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko‘rsatish tartibidagi texnologik jarayonlarni (ish turlarini), ish usullari va rejimlarini qo‘llash;
 xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining tarqalishini cheklovchi vositalarni qo‘llash;
 Ishlab chiqarish jarayonlari atrof muhitning (havo, tuproq, suv havzalari) ifloslanishiga va zararli omillarining tegishli me’yorlaridan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi shart.
 99. Texnologik jarayonlarni amalga oshirishda ish bajaradigan dastgoh va mexanizmlar ketma-ketligi blokirovka tizimi bilan ta’minlangan bo‘lishi zarur. Avariya holatida biror bir mexanizm to‘xtab qolsa, barcha dastgoh va mexanizmlarni to‘xtashi nazarda tutilgan bo‘lishi kerak. 
 100. Uskuna va avtomatlashtirilgan tarmoqlarda ular ishga tushirilganligini bildiruvchi ovozli va yorug‘lik signallari bo‘lishi kerak. Signal elementlari (elektr qo‘ng‘iroq, o‘chib-yonuvchi lampa) mexanik buzilishlardan himoyalangan bo‘lib, xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar eshitadigan darajada bo‘lishi kerak.
 Liniyani to‘xtatgandan so‘ng ovozli va yorug‘lik signali bermasdan, uni ishga tushirish taqiqlanadi.
 101. Ishlab chiqarish texnologik jarayonlari soz asbob-uskunalar va nazorat-o‘lchash asboblari, himoya to‘siqlari, blokirovkalar hamda ishga tushiruvchi apparatlari mavjud bo‘lgan taqdirda amalga oshirilishi lozim.
 102. Ishlab chiqarish jarayonlari yong‘in va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yong‘in xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq ta’minlanishi lozim.
 103. Ishlab chiqarishda sinalmagan yong‘in va portlash xavfi mavjud hamda toksik xususiyatlarga ega bo‘lgan moddalar va materiallarni qo‘llash taqiqlanadi. 
 104. Ishlab chiqarish binolari va xonalarining portlash jihatdan xavflilik toifalari loyiha tashkiloti tomonidan TLTM 24-86 “Texnologik loyihalashtirish tarmoq me’yorlari”ga muvofiq har holat uchun alohida aniqlanishi lozim.
 105. Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yong‘inlar, portlashlar, avariyalar, zaharlanishlar sodir bo‘lishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (oqova suvlari, shamollatish chiqindilari va boshqalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno etadigan sharoitlar ta’minlanishi lozim.
 106. Ishlab chiqarish binolari va xonalari dastlabki yong‘inni o‘chirish vositalari bilan ta’minlangan bo‘lishi shart. 
 107. Shamollatish tizimi yong‘indan darak beruvchi signalizatsiya bilan birlashtirilgan bo‘lishi kerak.
 108. Bino va yong‘in suv manbai yo‘laklari hamda yong‘inni o‘chirish vositalariga boradigan yo‘laklar doimo bo‘sh bo‘lishi kerak.
 109. Portlashning oldini olish uchun mashina va agregatlarining ishqalanuvchi qismlarini qizib ketishiga yo‘l qo‘ymaslik lozim.
 110. Aralashganda portlovchi modda hosil qilishi lozim bo‘lgan gazlarni umumiy kollektorga chiqarish taqiqlanadi.
 111. Ishlab chiqarish binolari va xonalari uchun hududiy yong‘in xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yong‘in xavfsizligi bo‘yicha yo‘riqnoma ishlab chiqilishi va ko‘rinadigan joyga osib qo‘yilishi lozim. 
 112. Xodimlar bilan yong‘in xavfsizligi bo‘yicha mashg‘ulotlar o‘tkazilishi va yong‘inning oldini olish bo‘yicha yo‘l-yo‘riqlar berilishi kerak. 
 113. Ishlab chiqarish binolarining barcha xonalari, ishlab chiqarish, omborxona va yordamchi binolarning ko‘rinarli joylarida yong‘in xavfsizligi xizmatining telefon raqamlari yozilgan eslatma yozuvlari bo‘lishi kerak. 
 114. Arxiv, omborxona va havo almashtirish uskunalari o‘rnatilgan xonalarining eshiklari yong‘inga chidamli qilib ishlangan bo‘lishi kerak.
 115. Tashkilot binolarining har bir qavatida yong‘in sodir bo‘lganida xodimlarni va moddiy boyliklarni qutqarish chizmasi o‘rnatilishi shart. Chizmada xonalar, yo‘laklar, birlamchi yong‘in o‘chirish vositalari, telefon joylashuvi, xodimlarning favqulodda holatda zaxira chiqish yo‘llaridan harakat qilish yo‘nalishlari ko‘rsatilishi lozim.
 116. Bino va inshootlarda kuyidagilar taqiqlanadi:
 yerto‘lada yonuvchi suyuqliklar, gaz sig‘imlari, portlash xavfi bo‘lgan mollarni saqlash;
 chordoqlarda, texnik qavatlarda, ventkameralar va boshqa texnik xonalarda asbob-uskunalarni saqlash; 
 zaxira chiqish yo‘llari devorlariga, shift va pollariga yengil yonuvchi materiallar bilan ishlov berish, bo‘yash, shuningdek zinapoyalar va ular oldidagi xonalarga yonuvchi qurilish materiallaridan ishlov berish, yog‘och panellar bilan bezash, turli qo‘shimcha xizmat xonalarini qurish;
 xonalardagi elektr isitkich asboblar, kompyuter va yordamchi asbob-uskunalarni elektr tarmog‘iga ulangan holda qoldirish;
 elektr asbob-uskunalar va jihozlardan foydalanishdan avval ularni ishlab chiqargan tashkilot tomonidan berilgan tavsiya va yo‘riqnomada keltirilgan foydalanish qoidalari bilan tanishib chiqmasdan ishlatish;
 117. Yong‘in o‘chirish vositalaridan xo‘jalik ishlarini bajarish maqsadlarida foydalanish taqiqlanadi.
 118. Tashkilot bino va inshootlarida o‘rnatilgan ichki yong‘in o‘chirish jo‘mraklari suv tarmog‘iga ulangan bo‘lib, ular yong‘in o‘chirish yeng va dastaklar maxsus yong‘in qutilari ichida joylashtirilishi kerak. Eng va dastaklar yong‘in o‘chirish ichki jo‘mragiga ulab qo‘yilgan bo‘lishi kerak
 119. Yong‘inga qarshi suv havzalari doimo soz holatda bo‘lishi, ichidagi suv hajmi yong‘inni o‘chirish uchun yetarli bo‘lishi kerak. Suv havzalarining ishga yaroqliligi yiliga kamida ikki marotaba, bahor va kuz mavsumlarida tekshirilishi lozim.
 120. Tashkilotlarda elektr qurilmalarini o‘rnatish va ulardan foydalanishda Iste’molchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (ro‘yxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-y., 27-son, 317-modda) hamda Iste’molchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (ro‘yxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-y., 33-son, 379-modda) va mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi kerak. 
 121. Elektr energiyasidan foydalanishda tashkilot rahbarining buyrug‘i bilan muhandis-texnik xodimlardan elektr xo‘jaligi uchun javobgar xodim tayinlangan bo‘lishi va bu xodim elektr xavfsizligi bo‘yicha tegishli malaka guruhiga ega bo‘lishi shart.
 122. Kuchlanishi 1000 V va undan yuqori bo‘lgan elektr uskunalarga xizmat ko‘rsatishda elektr xo‘jaligi uchun mas’ul xodim elektr xavfsizligi bo‘yicha V malaka guruhiga va kuchlanishi 1000 V gacha bo‘lgan elektr uskunalarga xizmat ko‘rsatishda IV malaka guruhiga ega bo‘lish talab etiladi. Mas’ul xodim davriy ravishda va o‘rnatilgan tartibda elektr xavfsizligi bo‘yicha tashkilotda tuzilgan komissiyada bilim sinovidan o‘tishi shart. 
 123. Elektr tok o‘tkazuvchi qismlar, taqsimlovchi qurilmalar, apparatlar va o‘lchash asboblari, shuningdek turli saqlovchi qurilmalar, rubilniklar va boshqa ishga tushiruvchi apparatlar va moslamalar faqat yonmaydigan asoslarda montaj qilinishi lozim. 
 124. Yuqori namlik va issiqlik ajralib chiquvchi xonalarda elektr yoritqichlar namlikdan, elektr dvigatellari esa suyuqlik sachrashidan himoyalangan bo‘lishi shart.
 125. Taqsimlovchi qurilmalar izolatsiyasining qarshiligi va chidamliligi tekshirib turilishi lozim.
 126. Ishlab chiqarish binolari va maishiy xonalarda qo‘llanuvchi lyuminessent yoritqichlar yopiq holda, namlik va chang o‘tkazmaydigan maxsus armaturada bajarilishi lozim.
 127. Ko‘chirib yuriluvchi yoritqichlar shishali himoya qalpoqlari va metall to‘r bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. Ushbu yoritqichlar va boshqa ko‘chirib yuriluvchi apparatlar uchun mis tolali egiluvchan kabel va elektr o‘tkazgichlar qo‘llanilishi lozim.
 128. Kabellar va elektr o‘tkazgichlarning izolatsiyasi, tashqi birikmalar, elektr tokdan himoyalovchi yerga ulangan simlar, elektr dvigatellarning ishlash rejimi ko‘rikdan o‘tkazilishi va asboblar bilan o‘lchash orqali tekshirilib turilishi lozim.
 129. Tok uzatilmagani sababli uskuna to‘xtatilgan hollarda elektr dvigatellar o‘chirilishi kerak. 
 130. Elektr apparatlari va agregatlarining nolga va yerga ulash simlarining butunligi kamida 6 oyda bir marta tekshirilishi lozim. Tekshirish natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.
 131. Kam quvvatli elektr lampalari va asboblarini kattaroq quvvatlilariga almashtirish tarmoq uchun yo‘l qo‘yiluvchi yuklanishni hisobga olgan holda elektr xo‘jaligi uchun mas’ul xodimning ruxsati bilan amalga oshirilishi lozim.
 132. Bitta elektr shtepseliga bir nechta iste’molchilarni ulash taqiqlanadi.
 133. Changlarning statik elektr razryadlaridan alangalanib ketmasligi uchun mashinalarning g‘iloflari, uning asosiy vallari va havo quvurlari yerga ulangan bo‘lishi lozim.
 134. Havo quvurlarining filtrlari mayda katakli metall to‘rlar bilan o‘ralgan va to‘r yerga ulangan bo‘lishi lozim.
 135. Tashkilotning barcha turdagi bino va inshootlari yashin qaytargichlar o‘rnatilgan holda to‘g‘ridan to‘g‘ri yashin urishidan himoyalangan bo‘lishi lozim. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim. 
 136. Momaqaldiroq vaqtida elektr o‘lchashlarni amalga oshirish taqiqlanadi.
 137. Elim tayyorlash uchastkasi umumiy havo tarqatuvchi hamda ish joyidan havoni tortib oluvchi alohida shamollatish tizimiga ega bo‘lgan alohida yopiq binoda joylashgan bo‘lishi lozim.
 138. Elim ishlab chiqarishda zaharli hom ashyo va moddalar ishlatilishi sababli yelim ishlab chiqarish jarayonlari alohida binoda bajarilishi lozim.
 139. Elim tayyorlash uchastkasi devorlarining yuzasi poldan 2,5 m. balandlikda va keramika plitalar bilan qoplangan bo‘lishi lozim. 
 140. Elim tayyorlash uchastkasining pollari suv o‘tkazmaydigan, sirg‘anmaydigan, yuvilishi oson va suv oqishi uchun qiya bo‘lishi lozim.
 141. Barcha yelim tayyorlash jarayonlarida havoga zararli gaz va bug‘lar chiqarilishi sababli, joyidan havo tortib oluvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi yoki qopqog‘i mahkam yopiladigan maxsus idishlarda (chanlarda) yelim tayyorlanishi lozim.
 142. Hajmi 25 l. dan yuqori bo‘lgan qozon va baklar mexanik aralashuv moslamasi bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 143. Elim tayyorlash qozonining mahsulot solishga mo‘ljallangan lyuklari zich yopiluvchi tirkagichli qopqoqda bo‘lishi lozim.
 144. Elim qaynatiladigan idish toza saqlanishi hamda bir yilda kamida ikki marta dezinfeksiya qilinishi lozim.
 145. Sulfit-spirtli qorishma konsentratsiyadan va shunga o‘xshashlardan tayyorlanadigan teri osti yog‘ qatlamidan tayyorlangan yelimlar (mezdro), duradgorlik yelimlari maxsus qozonlarda ishlab chiqarilishi lozim.
 146. Elim tayyorlash qozonlari termometrida uning eng katta bosimining cheklangan miqdorini ko‘rsatuvchi qizil chiziq bo‘lishi hamda suvni o‘lchaydigan shkalali oynalar o‘rnatilishi lozim.
 147. Qozonning suv sathi suvli maxsus shkala oynasining 1/3 qismida bo‘lishi lozim.
 148. Tayyorlangan yelimlarni saqlash va transportirovka qilish maxsus zich yopilgan idishlarda amalga oshirilishi lozim.
 149. Bichish-kesish sexi binosi mexanik usulda boshqariluvchi umumiy almashuvchi tortuv va tarqatuv shamollatish tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.
 150. Tabiiy, sun’iy charmlarni va plyonka mahsulotlarini, karton va qog‘oz mahsulotlarini qo‘l bilan bichish uchun yopiq binolar ajratilishi lozim.
 151. Kesish presslariga mahsulot qismlarini yetkazish hamda ulardan qiyqim va chiqitlarni olib ketish mexanizatsiyalashtirilgan bo‘lishi lozim. 
 152. Qator qilib joylashtirilgan presslar hamda qo‘lda bichish uchun qo‘yilgan stollar orasidagi masofa 1 m. dan kam bo‘lmasligi, bichilgan detallarga ishlov berish uchun stolga o‘rnatilgan mashinalar orasidagi masofa 0,7 m. dan kam bo‘lmasligi lozim.
 153. Bichuvchilarning ish joylari (press yoki qo‘lda) kesuvchi rezak va lekalolarni saqlash uchun hamda xodimning bo‘yiga mos bo‘lgan taxtadan qilingan oyoqning tagiga qo‘yiladigan moslama bilan jihozlanadi.
 154. Ish stollarining yuzasi silliqlab polirovka qilingan yoki plastik bilan qoplangan bo‘lishi lozim.
 155. Konveyer usulidagi sexlarda bichuvchining ish joyida detallarning sifatini, sonini aniqlash, taxlash uchun maxsus stol o‘rnatilgan bo‘lishi lozim. 
 156. Charm va boshqa materiallar bichilishidan hosil bo‘lgan chiqindilar ish joyidan konveyyerlar (transportyorlar) bilan olib ketilishi yoki bichuvchi tomonidan maxsus yashiklarga yig‘ilishi, to‘lgandan so‘ng hamda smenaning so‘ngida chiqitlar uchun mo‘ljallangan maxsus joyga olib ketilishi lozim. 
 157. Har bir kesish pichoqlari (rezaklari) bir xil balandlikda bo‘lishi hamda keskichning kesish qirrasi tekis, yaxshi va to‘g‘ri o‘tkirlangan bo‘lishi lozim.
 158. Ishlab chiqariluvchi barcha assortimentlarni bichish uchun keskich jamlanmalari alohida xonada maxsus stellajlarda saqlanishi lozim.
 159. Turli xil buyumlarni bichish uchun lekalolar jamlanmasi maxsus ajratilgan joylarda saqlanishi lozim.
 160. Keskich va lekalolar jamlanmalarini tartibli saqlash tashkil etilishi lozim. Zarur hollarda ularni qidirib topishda hech qanday qiyinchilik bo‘lmasligi kerak.
 161. Ish joyiga keskich va lekalolar jamlanmasini yetkazib berish bitta javobgar shaxs tomonidan amalga oshirilishi lozim.
 162. Keskich va lekalolar jamlanmalari soz holda saqlanishi lozim.
 163. Keskichlarni va bichuvchi pichoqlarni o‘tkirlash va jilvirlash ishlari umumiy havo tortuvchi va toza havoni xonaga tarqatuvchi shamollatish tizimiga ulangan alohida o‘ralgan xonada amalga oshirilishi lozim.
 164. O‘tkirlash dastgohlari joyidan tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan, o‘tkirlash toshining ishlamaydigan qismi to‘siq bilan ta’minlangan hamda ish joyida himoya ko‘zoynaklari bo‘lishi lozim.
 165. Keskich va lekalolar jamlanmalarini tekshirish jadval bo‘yicha amalga oshirilishi lozim.
 166. Bichilgan detallarni saqlash uchun xona javonlar bilan jihozlangan va ularning orasi xodimlarning erkin o‘tishi uchun qulay bo‘lishi lozim. 
 167. Sun’iy charm va polivinilxlorid plyonkalarining qirqilgan detallari saqlanuvchi javonlar tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 168. Charmni qo‘lda bichish uchun yog‘ochdan tayyorlangan, yuzasi tekis, o‘yiq va yoriqlari bo‘lmagan bichish taxtasi bo‘lishi lozim.
 169. Qo‘lda bichish uchun mo‘ljallangan stollarda xodim turadigan tomonida chuqurcha bo‘lib, charmni ilish uchun kronshteynlar, materiallarni saqlash va chiqitlarni yig‘ish uchun maxsus joy va pichoqlarni saqlash uchun tortmali yashiklar bilan jihozlanishi lozim.
 170. Pichoqlar qalin materialdan tayyorlangan qinda saqlanishi lozim.
 171. Charm va boshqa materiallar bichilishidan hosil bo‘lgan chiqindilar ish joyidan konveyyerlar (transportyorlar) bilan olib ketilishi yoki bichuvchi tomonidan maxsus yashiklarga yig‘ilishi, to‘lgandan so‘ng hamda smenaning so‘ngida chiqitlar uchun mo‘ljallangan maxsus joyga olib ketilishi lozim. 
 172. Metalldan va yumshoq metall tunukadan tayyorlangan lekalolarning qirrasi silliq bo‘lishi lozim. Lekalolarning qalinligi 2,5 mm. dan kam bo‘lmasligi lozim.
 173. Ish stolida faqat ishlatilishi lozim bo‘lgan lekalolar bo‘lishi lozim.
 174. Buyumlarga va buyumlar detallariga rang berish binosi yong‘inga chidamli, yopiq umumiy tortuv va tarqatuvchi shamollatish tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.
 175. Buyumlarga rang berish bilan qoplash amalga oshiriladigan binoda yoritqich asboblari va elektro‘tkazgichlar portlash xavfsizligi talablariga javob berishi lozim.
 176. Buyumlarga yoki detallarga rang berish qo‘l usulida pulverizator yordamida faqat tortuvchi shamollatish tizimidan foydalangan holda amalga oshirilishi lozim. Tortuvchi shamollatish tizimi javonga yoki devorga o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.
 177. Kompressor qurilmasi to‘siq ichida o‘rnatilgan bo‘lib, yuqori bosimining cheklangan miqdorini ko‘rsatuvchi qizil chiziqqa ega bo‘lishi lozim.
 178. Bo‘yoq va laklar bilan ishlayotganda qo‘lning muhofazasi uchun biologik surtmalardan foydalanish lozim.
 179. Buyum va detallar bo‘yog‘ini quritish uchun maxsus tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan quritish javonlari bo‘lishi lozim.
 180. Bo‘yoq va nitrolak qorishmalari sexning ichida, yopiq idishlarda, yong‘indan xavfsizlantirilgan tortuvchi shamollatish tizimi bo‘lgan maxsus javonlarda saqlanishi lozim.
 181. Erituvchilar, bo‘yoq va nitrolaklarni rang berish joyida iste’molning bir sutkali miqdoridan oshmagan miqdorda saqlashga ruxsat beriladi.
 182. Shamollatish tizimi kameralari havo o‘tkazgichlarining so‘rish teshiklariga qo‘yilgan reshyotkalar bo‘yoq qoplamidan tozalanib turilishi lozim.
 183. Tikuv-yig‘uv sexi binosi umumiy tortuv va tarqatuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. 
 184. Tikuv-yig‘uv sexlarida yarim tayyor mahsulotlar bilan keyingi texnologik jarayonlarni bajarish uchun konveyer yoki transportyorlardan foydalanish lozim.
 185. Konveyer yoki transportyorning uzunligi 45 m. dan oshmasligi lozim. Katta uzunlikdagi agregatlar bo‘lgan taqdirda, agregatni o‘zaro teng bo‘lgan uzunligi 35 m. gacha bo‘lgan qismlarga bo‘lgan holda kengligi 1,2–1,4 m. va balandligi 1,15–1,2 m. bo‘lgan o‘tish ko‘priklari qo‘llanilishi lozim. 
 186. Konveyerlashtirilmagan uchastkalarda ish joylari texnologik jarayon yo‘lanishi bo‘yicha joylashtirilmog‘i lozim.
 187. Qator qo‘yilgan mashina va stanoklarning orasidagi masofa 1 m. dan kam bo‘lmasligi, stolga o‘rnatilgan mashina va qurilmalarning orasi 0,7 m. dan kam bo‘lmasligi lozim.
 188. Ish joyidagi barcha yuzalar hamda konveyer tutqichlari silliq va jilvirlangan bo‘lishi lozim. 
 189. Tikuv-yig‘uv sexlarida bichiqni, yarim tayyor mahsulotni va tayyor mahsulotni saqlash uchun mo‘ljallangan joylar bo‘lishi lozim.
 190. Ish joylari va o‘tish joylari yarim tayyor mahsulotlar va tayyor mahsulotlar bilan to‘ldirib tashlanmasligi lozim.
 191. Sexda saqlanayotgan tayyor mahsulotning miqdori bir kunda ishlab chiqariladigan mahsulot miqdoridan oshmasligi lozim.
 192. Ish joylari oldida yerda tikuv mashinalarining ehtiyot qismlarini saqlashga yo‘l qo‘yilmaydi.
 193. Tikuv mashina tuzatuvchi ustaning ish joyida slesarlik asboblari jamlanmasi bo‘lishi lozim.
 194. Tarkibida organik erituvchilari (benzin, spirt va boshqalar) bo‘lgan yarim tayyor mahsulotlarga yelim surkash ish joylari xodimni zararli gazlardan himoya qilish uchun tortish shamollatish tizimi yoki boshqa qurilmalarga ega bo‘lishi lozim.
 195. Detallarga tarkibida organik erituvchilari bo‘lgan yelimlar surtish uchun mo‘ljallangan ish stollari yong‘inga chidamli yuzaga ega bo‘lishi lozim.
 196. Tarkibida organik erituvchilari bo‘lgan yelimlar uchun idishlar mahkam yopilgan hamda yong‘in xavfsizligi talablariga javob berishi lozim.
 197. Stollar yuzasini va idishlarni tarkibida organik erituvchilari bo‘lgan yelim plyonkalaridan tozalash uchun uchqun chiqmaydigan yog‘och, plastmassa va boshqa asboblardan foydalanish lozim.
 198. Tarkibida organik erituvchilar bo‘lgan yelimlarni tikuv-yig‘uv sexlarida saqlash miqdori bir kunlik iste’mol me’yoridan oshmagan holda ruxsat etiladi. Ishlash vaqtida doimo isitishni talab etuvchi yelimlar uchun maxsus elektrisitgichli idishlardan (yelim idish) foydalanish lozim.
 199. Elektrisitgichli idishlar ish joylariga ularni to‘kib yuborish imkoniyatisiz o‘rnatilishi lozim.
 200. Elektrisitgichli idishlar va elektrplitalar elektr xavfsizligi talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 201. Ishlab chiqarishda foydalaniladigan elektrplitalarning spirallari yopiq bo‘lishi lozim.
 202. Barcha stollarga elektr asboblari issiq o‘tkazmaydigan tagliklar yordamida o‘rnatilishi lozim.
 203. Tarkibida organik erituvchilari bo‘lgan yelim surtilgan detallarni quritish turli xil quritish jihozlarida tortuvchi shamollatish tizimidan foydalangan holda amalga oshirilishi lozim.
 204. Elim surtilgan detallarning quritilishi transportyor va tortuvchi shamollatish tizimi bilan jihozlangan quritgichlarda amalga oshirilishi lozim. Tabiiy holda detallarni bog‘lamlarda, ularni stellajlarga qo‘yish yo‘li bilan quritiladi.
 205. Qaychilar bilan ishlaydigan xodimlarning qaychi halqasi xodim qo‘l barmoqlarining o‘lchamiga to‘g‘ri keladigan qaychi bilan ta’minlanishi lozim.
 206. Detallarni kesish va detallarda teshik ochish amalga oshiriladigan ish joylarida kesmalarni yig‘ish uchun asbob bo‘lishi lozim.
 207. Qo‘l asboblari (pichoqlar, bolg‘alar, bigizlar, perforatorlar, tishlagichlar, qisqichlar, qulflar uchun ochqichlar va boshqalar) soz bo‘lishi lozim. Belgilangan vaqtlarda qo‘l asboblarining holati ko‘rikdan o‘tkazib turilishi lozim.
 208. Buyum detallarini kesish va o‘lchov lekalolarining qalinligi 2,5 mm. dan kam bo‘lmasligi va tekis bo‘lishi lozim.
 209. Bolg‘aga oval kesimdagi qattiq va yopishqoq daraxtlardan tayyorlangan sop o‘rnatilishi lozim. Bolg‘aning sopi chiqib ketmasligi uchun metall tiqin bilan mahkamlanishi lozim. 
 210. Qo‘lga o‘zining qaytish kuchi bilan ta’sir qiladigan asboblarning (perforatorlar, metchiklar) uzunligi 100 mm. dan kam bo‘lmasligi lozim.
 211. Ish joyini yig‘ishtirish uchun har bir xodim kerakli asboblar (cho‘tkalar, lattalar va boshqalar) bilan ta’minlanishi lozim.
 212. Sun’iy charm va plyonka mahsulotlarini issiqlik bilan (elektrpayalnik bilan, qizdirilgan plastinalar va boshqalar bilan) payvandlash ishlarini bajarish uchun ish joylari tortuvchi shamollatish tizimi javonlar bilan jihozlangan yong‘inga chidamli va elektrga xavfsiz qoplamali stollar bilan jihozlanishi lozim.
 213. Termik payvandlash ish joylarining poli tokdan himoyalovchi qoplamalar bilan qoplanishi lozim.
 214. Payvandlash asboblarining qizish darajasi texnologik jarayonda belgilangan me’yordan oshmaydigan haroratda amalga oshirilishi lozim.
 215. Metall plastinalarini qizdirish uchun yopiq spiralli elektrplitalar yoki maxsus elektr o‘choqlardan foydalanish lozim.
 216. Payvandlash asboblari issiqlik va elektr toki o‘tkazmaydigan ushlagich bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 217. Qizdiruvchi asboblar (elektrplitalar, elektrpayalniklar) issiqga chidamli bo‘lgan tagliklarga, jumladan asbestli temir reshyotkaga, marmar plitaga, keramik taglikka va boshqalarga o‘rnatilishi lozim.
 218. Isituvchi asboblar xodimlar uchun xavfsiz va elektr toki o‘tkazuvchi kontaktlari maxsus to‘siqlarga ega bo‘lishi lozim.
 219. Sun’iy charm va plyonkalarni termik payvand qilish ishlarini bajarayotganda qo‘l barmoqlarini kuydirib olmaslik uchun maxsus barmoq qo‘lqoplaridan foydalanish lozim.
 220. Konveyyerlar konstruksiyasi uning barcha uzunligi bo‘yicha xavfsiz xizmat ko‘rsatishni ta’minlashi va konveyerning harakatlanayotgan qismiga qo‘l yoki kiyimning tushib qolish ehtimolini istisno etishi lozim.
 221. Transportyorlar yon to‘siqlar bilan to‘liq yopilgan bo‘lishi lozim. Transportyor stolida joylashgan dvigatel va o‘tkazgichlar umumiy to‘siqqa ega bo‘lishi kerak.
 222. Konveyer va transportyorlarning ishga tushishini boshqarish stansiyasi bir joyga jamlangan bo‘lishi lozim.
 223. Konveyer va transportyor bo‘ylab har bir ish joyida tugmachali o‘chirgichlar o‘rnatilishi lozim. Har bir ish joyida ajratuvchi qurilmalar bo‘lishi va konveyer harakatini o‘z-o‘zidan tiklanish imkoniyati cheklangan bo‘lishi lozim.
 224. Konveyerning ishga tushishi to‘g‘risida xodimlarni ogohlantiruvchi signalizatsiya ko‘zda tutilishi lozim.
 225. Quritgich qurilmalarining tortish moslamalari (zanjirlar, itargichlar) mustahkam bo‘lishi va u quritgichning eng ko‘p yuklanishining 1,5 baravaridan ko‘p miqdordagi yukka chidashi lozim.
 226. O‘qli shamollatgichlarning elektrdvigatellari, uzatma mexanizmlari, shkivlar va parraklari to‘silgan bo‘lishi kerak.
 227. Yuqorida joylashgan bog‘lam va mexanizmlarga xizmat ko‘rsatish uchun zinalar (bir joyda turadigan yoki qo‘zg‘atiladigan) bo‘lishi lozim.
 228. Quritgich qurilmalariga detallarni joylashtirish va ularni olishda ish joyida begona narsalar bo‘lmasligi lozim.
 229. Quritish uchun mayda detallar qo‘yiladigan yog‘och yoki metall varaqlari tekis, silliq bo‘lishi va bo‘rtmalari bo‘lmasligi lozim.
 230. Quritgich qurilmalaridan binoga issiq havo chiqishining oldini olish uchun ularga to‘siq qo‘yilishi lozim.
 231. Ko‘zg‘atiluvchi zinalar tepa qismi ilmoqlarga ega bo‘lishi va pastki qismi (mustahkam turishini ta’minlash uchun) tishli bo‘lishi lozim.
 232. Yuk ortish va tushirish ishlari va yuklarni joylashtirish Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (ro‘yxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2006-y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 233. Vazni 50 kg. dan ortiq bo‘lgan yuklarni ortish va tushirish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan bo‘lishi lozim.
 234. Og‘ir va yirik yuklarni tashish, ortish va tushirish ishlari ma’muriy-texnik xodimlar tomonidan maxsus ajratilgan shaxs rahbarligi ostida amalga oshirilishi lozim.
 235. Yuk ortish va tushirish ishlarini bajarishda xodimlar ko‘tarilayotgan yoki tushirilayotgan yuk ostida turmasligi kerak.
 236. Yuk saqlash uchun maydonchalar sathi tekis bo‘lib, chuqurchalarsiz va 5º burchak ostidan oshmaydigan nishabi bo‘lishi kerak. Yuk saqlash uchun maydonchalar qoplamasi unga keluvchi yo‘llar qoplamasiga teng bo‘lishi lozim. 
 237. Ombor yoki yuk saqlash uchun maydonchalar hududiga kiraverishda harakat yo‘nalishi, yuklash-tushirish joyi yoki transport vositalarining to‘xtab turish joyini ko‘rsatuvchi chizma osilgan bo‘lishi kerak.
 238. Avtoelektryuklagich qo‘llanishiga faqat qattiq qoplamaga ega bo‘lgan tekis maydonchalarda ruxsat beriladi. Chuqurlar paydo bo‘lganda uni to‘ldiradigan shoshilinch ta’mir o‘tkazilishi kerak.
 239. Sex ichki transporti sifatida elektroyuklagichlar, elektrokarlar va hokazolar qo‘llanilishi mumkin. Ichki yonuv dvigatelli avtoyuklagichlar va avtokarlarning ishlab chiqarish binolari va omborlarga kirishi taqiqlanadi. 
 240. Elektryuklagichlarning vilkali ushlagichlari bitta tekislikda turishi lozim.
 241. Yuklagichga ruxsat etilgan yuk og‘irligi uning texnik hujjatlariga muvofiq belgilanadi.
 242. Odamlarni elektryuklagichlar va elektrokarlarda tashish, shuningdek ko‘tarilayotgan va tashilayotgan yuk (konteynyerlar va hokazolar) ustida turish taqiqlanadi.
 243. Pressning tasodifiy yoqilishining oldini olish uchun har bir press zarbidan so‘ng oyoqni pedaldan olib turish kerak.
 244. Trap va pedal ustigacha oralig‘idagi masofa 55–65 mm. bo‘lishini nazorat qilish kerak.
 245. Kesish uchun pichoq qo‘yilgandan so‘ng pedal ustiga oyoq qo‘yilishi kerak.
 246. Granitol, tekstil, maxsus karton va kartonni bir paytda kesilayotganda listlarning soni texnologik kartaga muvofiq bo‘lishi kerak.
 247. Dastgoh valiklariga barmoqlarning kirib ketishini oldini olish uchun saqlovchi valik yoki stol yuzasidan 6–8 mm. dan oshmagan masofada taxtacha qo‘yish kerak.
 248. Tiqilib qolgan detalni barmoq bilan bosib ichiga tiqish man etiladi, dastgohni to‘xtatib va maxovikni orqaga qaytarib yuborish kerak.
 249. Detallarni qayta ishlagandan so‘ng qolgan qoldiqlarni dastgoh ishlab turgan paytda chiqarish man etiladi.
 250. Friksionni qo‘l bilan ushlash man etiladi.
 251. Detallarni pichoqli yoriqdan o‘tkazayotganda, qo‘llarni pichoqdan va qisuvchi rolikdan uzoqroq saqlash kerak.
 252. Dastgohni o‘chirgandan so‘ng uni qo‘l bilan to‘xtatish man etiladi, uning o‘zi to‘liq to‘xtashini kutish kerak.
 253. Havo so‘ruvchi ventilatsiyaning ishlashini doimo tekshirib turish kerak, o‘z vaqtida filtr qoplarini hamda ventilatsiya kamerasini tozalab turish kerak.
 254. Tamg‘alash uchun detallarni qo‘yayotganda qo‘llarni tamg‘alash barabanidan uzoqroq ushlash kerak.
 255. Uskuna ishlayotgan paytda tamg‘alash barabanidagi sonlarni o‘zgartirish man etiladi.
 256. Ish jarayonida tamg‘alash barabaniga yaqin turish man etiladi.
 257. Detallarni kesish paytida chap qo‘l o‘chirib-yoqish dastagida o‘ng qo‘l esa zarbdorning ushlagichida bo‘lishini nazorat qilish kerak.
 258. Yoqish dastagini faqatgina keskich to‘liq press zarbdori ustida joylashganda bosish kerak.
 259. Ish paytida pichoqni press zarbdori ostidan olish man etiladi, har bir press zarbidan so‘ng uni o‘ng tomonga surish kerak.
 260. Keskichni kesuvchi qismini pastga qaratib ushlash kerak, keskich tig‘iga tegish man etiladi.
 261. Keskich tiqilib qolgan taqdirda dvigatelni o‘chirib va shundan so‘ng pichoqni bo‘shatish kerak.
 262. Dastgohni ishga tushirib, po‘lat lentaning aylanishini tekshirish kerak.
 263. Tasma pichog‘ini egov va boshqa narsalar bilan charxlash man etiladi.
 264. Ish jarayonida dastgoh ishlab turganda uning o‘tkirligini tekshirish man etiladi.
 265. Lentalar uzilib ketganda elektromagnit ushlagichsiz ishlash man etiladi.
 266. Tirgak asosda mustahkam qotirilganligini tekshirib turish kerak.
 267. Pichoq va aylanadigan roliklar g‘ilof ichida erkin aylanayotganini tekshirib turish kerak.
 268. Elektr simi pichoq ustiga tushmasligini nazorat qilish kerak, elektr simi pichoq ustiga tushsa darhol elektrodvigatelni o‘chirish kerak.
 269. Pichoqni charxlayotganda ehtiyot bo‘lish kerak, qo‘llarni kesib olishdan saqlash lozim.
 270. Kesish uchun mo‘ljallangan tekstil matosi qalinligi texnologik kartaga muvofiq bo‘lishi kerak.
 271. Mashinaning tekislovchi bolg‘achasi mustahkam qotirilganligini tekshirish kerak.
 272. Mashinaning erkin aylanadigan roligini qo‘l bilan ushlash man etiladi.
 273. Manometr ko‘rsatmalarini kuzatish kerak, agar bosim o‘rtacha me’yordan oshib ketsa (3,5-5 atm) mashinani to‘xtatib, ustani chaqirish talab etiladi.
 274. Bosimni yoqqandan so‘ng poyabzalni qo‘l bilan ushlash man etiladi.
 275. Matritsali stollarni burishni faqatgina tepa maxovik bilan oldindan pedalni bosib amalga oshirish kerak.
 276. Poyabzalni matritsa ustiga o‘rnatganda, issiq matritsaga qo‘l tegishidan ehtiyot bo‘lish kerak hamda buriluvchi stolning yopqichi qotirilganligiga ishonch hosil qilish kerak.
 277. Mashina ishlab turgan paytda barabanga mix solish man etiladi.
 278. Baraban hamda teks kanalni doim yopiqligini tekshirib turish kerak.
 279. Trubka yoki patronlarda tiqilib qolganda, elektrodvigatel o‘chirilib, mashina to‘liq to‘xtagandan so‘ng tuzatish kerak.
 280. Ombur qisqichlariga tanavorni qo‘yganda barmoqlarni ulardan uzoqroq tutish kerak.
 281. Tanovarni siqish paytida qo‘l bilan tortilmaydi, buning uchun tortish omburlaridan foydalanish kerak.
 282. Poyabzal old qismini tortishda simni qo‘l bilan tortish man etiladi.
 283. Simni tortayotganda barmoqlarni ehtiyot qilish kerak.
 284. Tanavorni siqayotganda siqish plastinalarini qo‘l bilan to‘g‘rilash man etiladi, buning uchun tortish omburlaridan foydalanish kerak.
 285. Poyabzal old qismi tortish qirg‘og‘ini sim bilan tortayotganda qo‘l bilan o‘rash man etiladi.
 286. Ish jarayonida barmoqlar omburga tegib turmasligi kerak, barmoqlarni ombur siqib qolishidan saqlash kerak.
 287. Skobkalarni shakllanishida qo‘llarni patronga yaqin tutish man etiladi.
 288. G‘altakdan simning chetlari osilib turmasligini nazorat qilish kerak.
 289. Qizitish qolipining haroratini tez-tez tekshirib turish kerak, agar manometr mumkin darajadagi bosimdan ko‘p ko‘rsatsa, ishni to‘xtatib yuqori lavozimdagi shaxsga xabar qilish kerak.
 290. Qolip chegaralari bo‘ylab to‘g‘ri va bir tekis tekstilni yoyish kerak.
 291. Bigiz ushlagichda bigizni qotirilganini tekshirish, bolg‘a shtangasiga bolg‘aning qotirilishini va birlashtirish barmoqni tekshirish kerak.
 292. Qolibga urilishni yumshatish maqsadida shtanga golovkasining tagida amortizatsiya shaybasi borligini kuzatib turish kerak. 
 293. Mix qutisidan mixlarni yo‘naltiruvchi kanalga chiqishini va undan patronga o‘tishini nazorat qilish kerak.
 294. Mixlar uzatilayotganini tekshirayotganda qo‘llarni shoxcha va patron orasida ushlamaslik kerak.
 295. Poyabzalni qayta ishlayotganda bolg‘a mexanizmiga yaqin turish man etiladi.
 296. Birlashtiruvchi barmoq chiqib ketganda saqlovchi maxsus qoplamasiz ishlashga yo‘l qo‘yilmaydi.
 297. Mix barabani va yo‘naltiruvchi kanali har doim yopiq holda bo‘lishini nazorat qilish kerak.
 298. Bigiz va bolg‘ani almashtirish, barabanga mixlarni solish va mix tiqilib qolganda ularni olib tashlashda elektrodvigatelni o‘chirgan holda bajarish kerak. 
 299. Poyabzal transportirovkasi paytida barmoqlarni patronga yaqin ushlamaslik kerak.
 300. Kesuvchi pichoqlarning mustahkam qotirilganligini tekshirish kerak.
 301. Pichoq va tushayotgan roliklardan uzoqroqda bo‘lish kerak.
 302. Tagcharm tushayotgan roliklarda tiqilib qolsa, ularni barmoqlar bilan olmaslik kerak, mashinani to‘xtatib so‘ngra sekin chiqarib olish kerak.
 303. Poyabzal kiydirish moslamasini tekshirishganda, bolg‘achaning to‘g‘ri qotirilganligi va sozligini tekshirish lozim.
 304. Faqat muayyan fason va razmerga mo‘ljallangan ustun va mixlardan foydalanish kerak.
 305. Poshnani presslash kuchini o‘zgartirish man etiladi.
 306. Ustun oxirigacha chiqarilgandan so‘ng poyabzalni yechish va kiygizish kerak.
 307. Poshnani poyabzalga qo‘yayotganda barmoqlar poshna izida ushlanmaydi, poshnani yon tomonidan ushlash kerak.
 308. Poshnani qoqish uchun ustunni to‘g‘ri o‘rnatilganligini tekshirish kerak.
 309. Prujinalarning tortish kuchini o‘zboshimchalik bilan tuzatmaslik lozim, tuzatish uchun ustani chaqirish kerak.
 310. Muayyan fason va o‘lchamga mo‘ljallangan ustun va mixlardan foydalanish kerak.
 311. Poshnani poyabzalga qoqish paytida barmoqlar siqgich va poshna orasiga tushib qolmasligini nazorat qilish kerak.
 312. Poyabzalni kiydirib yechayotganda pressning urish mexanizmi bexosdan ishga tushib ketmasligini nazorat qilish lozim.
 313. Mashina polga yoki tirsaklarga mustahkam qotirilganini tekshirish kerak.
 314. Poshnani siqish paytida poshna tayanchiga barmoqlarni tiqish man etiladi.
 315. Ustun ustiga qo‘llarni qo‘ymaslik kerak (tutqich aylanganda qo‘llarni jarohatlashi mumkin).
 316. Rezina silliqlash qalpoqchasining sozligini tekshirish kerak.
 317. Yirtilgan qumqog‘oz bilan ishlamaslik kerak.
 318. Poyabzal ostini silliqlayotganda qo‘llarni qumqog‘oz moslamasidan uzoqroqda ushlash kerak.
 319. Mashinani o‘chirganda uni qo‘l bilan to‘xtatmaslik kerak, o‘zi to‘xtagunga qadar kutish lozim.
 320. Tortish ventilatsiyasining ishlashini doimiy nazorat qilish, filtrlash yoqalarini tez-tez tozalab turish kerak.
 321. Pichoqlarni o‘rnatishdan avval pichoqlarda yoriqlar yo‘qligini tekshirish kerak.
 322. Frezer pichoqlari doimo sozlanganligini nazorat qilib turilishi kerak.
 323. O‘tmas pichoqlarda ishlash man etiladi, o‘z vaqtida pichoqlar charxlab turilishi lozim.
 324. Pichoqlarni charxlash paytida himoya ko‘zoynaklaridan foydalanish kerak yoki maxsus himoya oyna yordamida amalga oshirish lozim.
 325. Ko‘zlarni himoyalash maqsadida mashinada ishlash paytida himoya ko‘zoynaklaridan foydalanish kerak.
 326. Mashinada ishlaganda unga yarim burilgan (qaragan) holda turish kerak, patronga qarama-qarshi qarab turmaslik kerak.
 327. Poyabzalning yarim poyini aylantirib uni tayanchga qattiq bosib turish kerak.
 328. Mashinada bog‘langan barmoqlar bilan ishlash man etiladi.
 329. Tortish ventilatsiyasining ishlashini nazorat qilib borish, filtrlash yoqalarini tez-tez tozalab turish lozim.
 330. Mashinada ishlash jarayonida materialning qisman yonishi va gazlar hamda tutun chiqmasligi uchun poshnani frezerga qattiq bosmaslik talab etiladi.
 331. Elektrdvigatel o‘chgandan so‘ng valni qo‘l bilan to‘xtatmaslik kerak.
 332. Shakl berilayotgan detallarning qalinligi bo‘yicha qoliplarni balandligini sozlash kerak.
 333. Pressda ishlash jarayonida qoliplardagi poshnalarni faqat barmoqlar bilan qo‘yish va olish kerak.
 334. Agar taglik qolipga noto‘g‘ri qo‘yilgan bo‘lsa, press harakatlanayotganda to‘g‘rilamaslik kerak.
 335. Har bir matritsaga faqat bittadan detal qo‘yish kerak.
 336. Har bir bosishdan so‘ng pedaldan oyoqni olish talab etiladi.
 337. Kesuvchi pichoq hamda transportirovka uskunasining ishlashini tekshirayotganda ehtiyot bo‘lish kerak.
 338. Transportirovka uskunasida poyabzal tiqilib qolsa, ularni barmoqlar bilan siqib chiqarmaslik kerak. 
 339. Qolipni maxsus uskuna bilan joylashtirish kerak.
 340. Patakni qayta ishlashda barmoqlarni transportirovka uskunasidan uzoqroqda ushlash kerak.
 341. Tiqilib qolgan patakni qo‘l bilan tiqib yubormaslik kerak, mashina to‘xtagandan so‘ng patakni bo‘shatish lozim.
 342. Tortish ventilatsiyasining ishlashini tez-tez nazorat qilib turish lozim.
 343. Yuqori nafas olish yo‘llarini va ko‘zlarni achishtiruvchi yelimning qattiq hidi paydo bo‘lganida, ishni to‘xtatib yuqori lavozimdagi shaxsga xabar qilish kerak.
 344. Mashina valida titrash paydo bo‘lganda, darhol ishni to‘xtatish kerak va yuqori lavozimdagi shaxsga xabar qilish kerak.
 345. Mashinaning oldi va yon tomonlari yopiqligini tekshirib turish kerak.
 346. Mashinada bog‘langan barmoqlar bilan ishlash man etiladi.
 347. Mashinani qo‘l bilan to‘xtatish taqiqlanadi.
 348. Qumqog‘ozni g‘altakka kiydirish paytida tasma qo‘shimchasini g‘altak chekkasida 1,5-2 sm. qoldirish kerak.
 349. Qumqog‘oz g‘altakka qattiq yopishib turishini nazorat qilish kerak.
 350. Qulflash plastinkasi ilmoqqa mustahkam ilinishi kerak.
 351. G‘altakning valga yaxshilab qotirilganini tekshirib turish kerak.
 352. Yoriqlar va bo‘rtishlari bo‘lgan g‘altaklar bilan ishlash man etiladi.
 353. Tagliklarni silliqlash paytida bir nechta tagliklarni bir paytda qayta ishlash kerak.
 354. Ishlash paytida silliqlash valiklariga yaqin turmaslik lozim.
 355. Tortish ventilatsiyasining ishlashini nazorat qilib borish, filtrlash yoqalarini tez-tez tozalab turish lozim.
 356. Material qisman yonmasligi yoki gaz hamda tutun chiqmasligini oldini olish maqsadida ishlash jarayonida poshna yoki taglikni abraziv (namuna) matoga qattiq bosmaslik kerak.
 357. Elektrdvigatel o‘chgandan so‘ng valni qo‘l bilan to‘xtatmaslik kerak.
 358. Barmoqlar tamg‘alash mashinasiga yaqin bo‘lmasligi kerak.
 359. Tamg‘alash mashinasini yaxshilab qotirilganini tekshirish kerak.
 360. Mashina ishlayotgan paytda tamg‘alash moslamasida sonlarni joyini almashtirmaslik kerak.
 361. Kuydirish paytida qizigan tamg‘alash moslamasini barmoqlar bilan ushlamaslik kerak.
 362. Tamg‘alash mashinasini qizitish haroratini nazorat qilib turish kerak.
 363. Kuyish holatlarini oldini olish maqsadida qizigan valiklarni qo‘l bilan ushlamaslik kerak.
 364. Ish jarayonida barmoqlarni valik ishlayotganda ushlamaslik kerak.
 365. Bosma naqsh valiklari orasidan faqat bittadan detal o‘tkazish talab etiladi.
 366. Tashkilotning ta’mirlash xizmati uskunalarning mehnat xavfsizligi standartlari, ularning texnik pasportlari, texnik yo‘riqnomalari va ishlab chiqaruvchi zavodning boshqa hujjatlarining talablariga mosligini ta’minlashi kerak.
 367. Uskunalarni zarur texnik holatda tutib turish uchun tashkilotda unga xizmat ko‘rsatishni yaxshilash, rejaviy-oldini oluvchi ta’mirlashni qat’iy bajarilishi va ta’mirlash ishlarining sifatini yaxshilash bo‘yicha choralar ko‘rilishi kerak. 
 368. Asosiy uskunalarni kapital va joriy ta’mirlash ishlab chiqilgan va tasdiqlangan ishlarni tashkil etish loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi kerak. 
 369. Barcha hollarda ta’mirlash ishlarining bajarilish tartibi va usullari bosh muhandis yoki uning o‘rinbosari bilan kelishilishi kerak. 
 370. Ta’mirlash ishlari bajariladigan hudud to‘silgan holatda bo‘lishi va u yerda xavfsizlik plakati va belgilari o‘rnatilgan bo‘lishi kerak. 
 371. Ta’mirlash ishlari boshlanishidan avval ta’mirlashda band bo‘lgan barcha xodimlar ishlarni tashkil etish loyihasi bilan tanishtirilishi va ta’mirlash ishlarini bajarish paytida xavfsizlik choralariga rioya qilish bo‘yicha yo‘riqnomadan o‘tkazilishi kerak. 
 372. Og‘ir yuklarni joyidan ko‘chirish ishlari yuk ortish va tushirish ishlari uchun javobgar shaxslarning ruxsati bilan bajarilishi kerak.
 373. Nosoz yuk ko‘taruvchi mexanizm va moslamalarda, shuningdek shahodatlangan, muddati tugagan mexanizmlarda ishlashga yo‘l qo‘yilmasligi kerak.
 374. Yechib olingan agregatlar, detallar va metall konstruksiyalar yig‘ishtirib qo‘yilishi kerak.
 375. Ta’mirlash paytida ish joylarini, yo‘llarni, yo‘laklarni va zinapoyalarni turli narsalar bilan to‘sib qo‘yish taqiqlanadi.
 376. Ta’mirlash ishlari bajarilayotgan hududdagi elektr o‘tkazgichlari yoki uskunalarning kuchlanish ostida bo‘lgan ochiq qismlari oldindan elektr tokidan o‘chirib qo‘yilgan yoki maxsus izolatsiyalovchi vositalar bilan ishonchli himoyalangan bo‘lishi kerak.
 377. Xodimlarning qizigan uskunaning ichiga kirgan holda ta’mirlash ishlarini olib borilishiga uskunani shamollatib, ichidagi gazlar butunlay chiqarib yuborilgandan va havoning harorati ko‘pi bilan 40º S gacha pasaytirilgandan so‘ng ruxsat etiladi.
 378. Barcha ta’mirlash ishlari sex, tashkilot rahbari tomonidan tayinlangan shaxslarning rahbarligi va nazorati ostida bajarilishi kerak.
 379. Materiallarning uskunaning ish maydonchasiga uzatis