O‘zbekistonda 15-maydan taksilarga bog‘liq tajriba boshlanadi. Noqonuniy taksichilarni qanday tartibga solish rejalashtirilmoqda?

Prezident Shavkat Mirziyoyev “Avtomobil transportida yo‘lovchilar tashish faoliyatini tartibga solishni yanada soddalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarorni imzoladi. Bu haqda “O‘zbekiston 24” telekanalining “Yangiliklar 24” ma’lum qilingan. Shuningdek, hujjat O‘zA tomonidan e’lon qilingan, biroq keyinroq o‘chirib tashlangan, deb yozadi “Gazeta.uz”.

Toshkent Transport boshqarmasi boshlig‘i Anvar Jo‘rayevning ma’lum qilishicha, O‘zbekistonda noqonuniy taksilar soni 100 mingdan oshadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Prezident qarori ularga litsenziya olish orqali faoliyatini qonuniylashtirish imkonini beradi.
“O‘zbekiston 24” telekanalining ma’lumotlariga ko‘ra, hozirda O‘zbekistonda taksi xizmatlarini 58 mingta yengil avtomobilga ega 4300 ta kompaniya taqdim etmoqda. Shu bilan birga, avtomobillarning yarmidan ortig‘i (52 foizi) jismoniy shaxslarga tegishli.
Mamlakatdagi bitta taksiga o‘rtacha 591 kishi to‘g‘ri keladi, Navoiy viloyatida — 142 kishi, Toshkentdagi — 166 kishi, Andijon va Surxondaryo viloyatlarida 1500 kishidan, Sirdaryo viloyati — 3000 kishi.
Xususan, 2021-yilning 15-mayidan 2022-yilning 31-dekabriga qadar yakka tartibdagi tadbirkorlarga haydovchinikidan tashqari, to‘rttadan ortiq bo‘lmagan o‘rindiqqa ega avtomobillarda yo‘lovchi tashishga ruxsat etilgan. Bunga qadar taksi xizmatini ko‘rsatish huquqi faqat yuridik shaxslarda mavjud edi.
Yakka tartibdagi tadbirkor taksichilarga qator talablar qo‘yilgan:
Toshkent Transport boshqarmasi boshlig‘i Anvar Jo‘rayevning ta’kidlashicha, jismoniy shaxslar litsenziya olishi uchun yuridik shaxslar bilan ijara shartnomasi imzolashi shart emas — yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan mazkur talab bekor qilinadi.
Tohir Siddiqov ismli haydovchining so‘zlariga ko‘ra, oldinlari qonuniy taksichilikni boshlash uchun 3-4 million so‘mga yaqin pul talab qilingan. Hozirda esa xarajatlar quyidagicha:
Bunda davlat xizmatlarini ko‘rsatganlik uchun yig‘im undirilmaydi.
2021-yil 1-sentabrdan yakka tartibdagi tadbirkor taksichilar faqatgina mamlakatdagi 20 ga yaqin agregatorlar (MyTaxi, “Yandeks.Taksi”, Taxi Millennium va hokazo) orqali ishlaydi.
Agregatorlik xizmatini ko‘rsatuvchilaridan O‘zbekiston soliq rezidenti maqomiga ega bo‘lish, mijozlarni izlash bo‘yicha maxsus dasturlarni Davlat soliq qo‘mitasining elektron axborot bazasi hamda Uztrans yagona interaktiv axborot tizimiga integratsiyalash, o‘z xizmatlarini faqatgina yuridik shaxslarga tegishli yo‘nalishsiz taksilarga yoki yakka tartibdagi tashuvchi sifatida yo‘lovchi tashishni amalga oshirishga litsenziya varaqasiga ega bo‘lgan shaxslarga ko‘rsatishi talab etiladi.
Bunda agregatorlar tomonidan ushbu talablarni bajarmasdan faoliyatni amalga oshirish holatlari aniqlanganda, O‘zbekiston hududida ushbu xizmatdan internet orqali foydalanish maxsus vakolatli organ tomonidan cheklanadi.
Yuridik shaxslarga tegishli yo‘nalishsiz taksilar qator yengilliklarga ega bo‘ladi:
Yo‘lovchi tashishda foydalanilayotgan avtotransport vositalarining rangi va maxsus seriyali davlat raqami belgisi bo‘yicha o‘rnatilgan amaldagi talablar 2023-yil 1-yanvarga qadar to‘xtatib turiladi.
Bundan tashqari, yo‘nalishsiz taksilar uchun avtomobil transportining old oynasining yuqoridagi o‘ng burchagiga joylashtirilgan yashil rangli yoritish chirog‘i, hisoblagich (taksometr) va radioaloqa vositasi, shuningdek, nazorat-kassa mashinasini o‘rnatish talablari bekor qilinadi.
Yuridik shaxslarga tegishli yo‘nalishsiz taksi va yakka tartibdagi tashuvchilar uchun quyidagi talablar joriy etiladi:
Bunda, yuridik shaxslarga tegishli yo‘nalishsiz taksilar uchun mazkur bandda nazarda tutilgan talablarga qo‘shimcha ravishda avtomobil transportining yon tomonlariga Transport vazirligi tomonidan tasdiqlangan sxema bo‘yicha kompozitsiyani aks ettirish talab etiladi.
Vazirlar Mahkamasiga uch oylik muddatda Oliy Majlis Qonunchilik palatasiga “Tashuvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish to‘g‘risida”gi qonunning yakka tartibdagi tashuvchilarga nisbatan ham tatbiq etilishini nazarda tutuvchi qonun loyihasini kiritish vazifasi qo‘yilgan.
Hukumat jismoniy shaxslarga taksi xizmatini ko‘rsatishga 2017-yilda ruxsat berishni rejalashtirgan edi. O‘shanda bu haqda moliya vaziri Jamshid Qo‘chqorov gapirgan edi, biroq uning o‘rinbosari Ahadbek Xaydarov keyinroq “biz bunga tayyor emasmiz” degandi.
2018-yilning bahorida yakka tartibdagi tadbirkorlarga taksi xizmati ko‘rsatishga, shuningdek, taksilarda nazorat-kassa mashinalari va radioaloqa aloqalarini o‘rnatish talablarini bekor qilishga qaratilgan Prezident qarori loyihasi ishlab chiqilgandi. Qarorning yakuniy variantidan ushbu taklif o‘rin olmagan.
2019-yilda yakka tartibdagi tadbirkorlar yana taksi xizmatlarini ko‘rsatishga ruxsat berilishi mumkinligi ma’lum bo‘lgandi. Jismoniy shaxslarga yakka tartibdagi tadbirkor sifatida yo‘lovchi tashish xizmatlarini ko‘rsatishga ruxsat berish taklif etilgandi, ammo loyiha oxir-oqibat qabul qilinmagan.
Shavkat Mirziyoyev ishtirokida 2020-yil 19-may kuni o‘tkazilgan yig‘ilishda o‘zini o‘zi band qilayotgan, kasb-hunari bor odamlarga munosib sharoit yaratish maqsadida yangi tizim joriy etilishi belgilangandi. Yig‘ilishda Prezident tomonidan taksi haydovchilari ham daromad solig‘idan ozod etilishi qayd etib o‘tilgandi. Biroq iyun boshlaridan o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar shug‘ullanishi mumkin bo‘lgan faoliyat turlari ko‘paygan, lekin ular orasida Prezident aytgan taksichilar yo‘q edi.
2020-yil oktabr oxirlarida Prezident Shavkat Mirziyoyev “Yashirin iqtisodiyotni qisqartirish va soliq organlari faoliyati samaradorligini oshirish bo‘yicha tashkiliy chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi farmonni imzolagani to‘g‘risida xabar berilgandi. Mazkur farmon loyihasi va uning imzolangan versiyasi taqqoslanganida, undan bir nechta band, jumladan, jismoniy shaxslarga o‘zini o‘zi band qilish uchun yo‘lovchilarni tashishga ruxsat berish to‘g‘risidagi band joy olmagani ma’lum bo‘lgandi.
2020-yilning dekabr oyida bo‘lib o‘tgan matbuot anjumanida Davlat soliq qo‘mitasi raisi o‘rinbosari Fazliddin Umarov kirakashlik bilan shug‘ullanayotganlar o‘zini o‘zi band qiluvchi sifatida ro‘yxatdan o‘tsa, aholining xavfsizligini ta’minlash bilan bog‘liq masala yuzaga kelishini aytgan edi. Shuningdek, u bu masala bo‘yicha maxsus ishchi guruhi tuzilgani hamda maqbul yechim izlanayotganini aytgan.
 O‘zbekistondagi davlat organlarida avtotransport vositalaridan autsorsing asosida foydalanish boshlanadi