Futbol hakami korrupsiyaga aralashsa, intizomiy jazo bilan qutulib qolaveradimi?

O‘yindan keyin jurnalistlar bilan intervyuda «Turon» bosh murabbiyi Islombek Ismoilov o‘zbek futbolidagi hakamlarning qing‘ir ishlari haqida alam bilan aytgan gaplarini eshitgandirsiz.
Ushbu voqea o‘zbek hakamligidagi yaralarni yana yangiladi, deyish mumkin.
Shu yilning yanvar oyida FIFA va OFK hakami Sherzod Qosimovning uch yil muddatga futboldan chetlatilgani xabar qilingandi. Bunga sabab sifatida Sh.Qosimovning «O‘FA Intizom kodeksining 5.44-bandiga asosan bir qator futbol uchrashuvlarida uchrashuvga yoki uning natijasiga ta'sir o‘tkazish maqsadida kelishuvlarda qatnashgani» ko‘rsatildi.
2020 yilning noyabr oyida ham O‘FA uch nafar hakamni (FIFA hakami Jasur Muxtorov, O‘FA hakamlari Asker Najafaliyev va Temur To‘xtasinov) futboldan chetlatib, 90, 70 va 10 million so‘mlik jarimalar qo‘llagan. O‘shanda ham Muxtorov va To‘xtasinovga yuqoridagi band bilan bir qator futbol o‘yinlarida uchrashuvga yoki uning natijasiga ta'sir o‘tkazish maqsadidagi kelishuvlarda qatnashganlik aybi qo‘yilgandi.
Bundan tashqari, shu yilning 12 fevralida «Futbol sohasida korrupsion holatlarga chek qo‘yish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar davom ettirilmoqda» sarlavhali xabarda, O‘FA Etika qo‘mitasi yig‘ilishida O‘FA hakami O.To‘ychiboyevni qo‘mita tomonidan O‘FA Intizom kodeksining yana o‘sha 5.44-bandiga asosan bir qator futbol uchrashuvlarida o‘yin natijasiga ta'sir o‘tkazish maqsadidagi kelishuvlarda qatnashgani uchun 1 yil muddatga futbol bilan bog‘liq har qanday faoliyatdan chetlashtirish haqida qaror qabul qilingani ma'lum qilindi.
Yuqoridagi holatda O‘FAning o‘zi o‘z saytida bergan xabarda mazkur holatlarni futbol sohasidagi korrupsion holat sifatida e'tirof etgan.
Biroq, mazkur holatlarda hakamlarga nisbatan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgani haqida hech qayerda eshitganimiz yo‘q. Tushunishimizcha, nechadir yilga futboldan chetlatish va ma'lum miqdordagi jarimalardan boshqa hech qanday chora ko‘rilmagan.
Xorijiy davlatlarda futbol hakamlarining kelishilgan o‘yinlarga aralashishi jinoiy javobgarlikka tortish uchun yetarli asos hisoblansa-da, bizda «quloqni cho‘zib» qo‘yish bilan cheklanilayotgani taajjubli holat.
Axir, hakamlar futbolchilarning qosh-ko‘zi chiroyliligi uchun ularga yon bosmasa kerak? Bu kelishuvlarga katta ehtimol bilan pora orqali erishilgan bo‘lishi mumkin.
Rasmiylar nima deydi?
Ushbu holat bo‘yicha O‘FA Hakamlar qo‘mitasi rahbari Erkin Baxtiyorov bilan bog‘landik.
O‘FA rasmiysi O‘zbekiston tarixida hali biror bir hakam kelishilgan o‘yinlarda qatnashgani uchun jinoiy javobgarlikka tortilgani haqida ma'lumotga ega emasligini bildirdi.
Baxtiyorov futbol hakamining kelishilgan o‘yinlardagi ishtiroki uchun uni javobgarlikka tortish tartibi to‘g‘risida quyidagilarni ma'lum qildi:
«Bizda Hakamlar qo‘mitasi bor. Hakam qaysidir o‘yinda jiddiy xatoga yo‘l qo‘ysa, uning ishi shu qo‘mita tomonidan ko‘rib chiqiladi. Aybi tasdiqlanadigan bo‘lsa, uni nechta o‘yinga chetlatish masalasi ham ko‘riladi. Mana, kechagi o‘yin bo‘yicha Viktor Serazetdinov nomuayyan muddatga chetlatildi.
Undan tashqari, Futbol faoliyatini nazorat qilish inspeksiyasi bor. Inspeksiya ushbu o‘yin bo‘yicha kelishuv alomatlari bor yoki yo‘qligini aniqlash bo‘yicha o‘z o‘rganishlarini boshladi. Agarda kelishuv borligi o‘z isbotini topsa, ish Etika qo‘mitasiga oshiriladi.
Etika qo‘mitasi – alohida qo‘mita, uning o‘z raisi va mutaxassislari bor. U yerda hatto men ham ishtirok etolmayman. Ularga materiallar taqdim qilinadi. Shundan so‘ng, ular hakamga qanday jazo tayinlash masalasini hal qilishadi.
Viktor Serazetdinovga keladigan bo‘lsak, uning hakamlikdan nomuayyan muddatga chetlatilgani hali yakuniy chora emas. O‘rganishlar yakunlanganidan so‘ng, kelishilganlik o‘z tasdig‘ini topadigan bo‘lsa, ana shundagina aniq va qat'iy jazo tayinlash mumkin», – dedi Erkin Baxtiyorov.
Holat yuzasidan Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligining fikri bilan ham qiziqdik.
Agentlik vakili Bahrom Burhoniddinov mazkur holat agentlik tomonidan ham o‘rganilayotganini, o‘rganish natijasi bo‘yicha jamoatchilikka ma'lum qilinishini, agarda hakamning harakatlarida kelishilganlik va korrupsiya holatlari aniqlanadigan bo‘lsa, bu bo‘yicha jinoiy javobgarlik chorasi ham qo‘llanishi mumkinligini ma'lum qildi.
Xulosa o‘rnida aytish lozimki, O‘zbekistonda ham futboldagi korrupsiya holatlari uchun xoh hakam bo‘lsin, xoh boshqa vazifadagi shaxs, so‘zsiz jinoiy javobgarlikka tortilishi lozim. Intizomiy jazo qo‘llash bilan cheklanaveradigan bo‘lsak, jazoning yengilligidan qo‘rqmagan «hakam»lar bu ishlarda bardavom bo‘ladi.
Eslatib o‘tamiz, 2019 yil 15 iyul kuni O‘FAning yangi prezidenti etib Davlat xavfsizlik xizmati raisi Abdusalom Azizov saylangandi.
Azizov bu lavozimga saylangani munosabati bilan O‘FA konferensiyasida so‘zga chiqib, o‘zbek futbolida totalizator, kelishilgan o‘yinlar kabi tushunchalarni yo‘qotish birinchi darajali vazifa bo‘lishi kerakligini aytgandi.
Abbos Salaydinov