Ekspert: Uchala ta’lim vazirligini birlashtirish ta’lim standartlarini takomillashtirishni tezlashtiradi

“O‘zbekistonning 2035-yilga borib dunyoning eng rivojlangan 50 mamlakati qatoriga kirishga erishish maqsadida tuzilgan rivojlanish konsepsiyasi ortida mamlakatda ta’lim tizimni isloh qilishning keng ko‘lamli yo‘l xaritasi bor”, — deb hisoblaydi “Daryo” kolumnisti, “Buyuk Kelajak” guruhi eksperti, Janubiy Koreyaning Pusan chet tillar universiteti professori Azamat Akbarov. Uning fikricha, konsepsiyaning muvaffaqiyati keng ma’noda yosh o‘zbekistonliklarni ish bilan ta’minlashga yaxshiroq asos yaratadigan ta’lim tizimini isloh qilishga bog‘liq bo‘ladi. Ushbu rivojlanish konsepsiyasi O‘zbekiston iqtisodining tabiiy boyliklardan olinadigan foydaga haddan ortiq bog‘liq bo‘lishdan, barcha tarmoqlar hissasi puxta o‘ylangan, investitsiyalarga asoslangan modelga o‘tishni nazarda tutadi.

Barqaror rivojlanish uchun ta’limga iqtisodiyotning va inson ravnaqining harakatlantiruvchi kuchi deb qarashimiz lozimligini taqozo etadi. Biz talabalarga tanqidiy fikrlashni, yaratuvchanlik va barcha talabalarimiz bilan muloqot qila bilish qobiliyatini rivojlantirishimiz lozim; bu maqsadga erishish uchun esa ishni o‘qituvchilardan boshlashimiz lozim. Mamlakat o‘zgarishlarni amalga oshirishga bel bog‘lagan bo‘lsa, o‘qituvchilar bu yo‘lda asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi.
O‘zbekistonda akademik, nazariy ta’lim bilan bir qatorda kasbiy ta’limga urg‘u berilishini ta’minlashimiz lozim. O‘zbekistonda ta’lim sohasiga juda ham ko‘p mablag‘ sarflanadi, biroq o‘qitishga zarur investitsiya va e’tibor qaratilishiga erishish kerak. O‘zbekistonda yangi ish joylari yaratish ishida yordam berishga jiddiy kirishgan bo‘lsak, ikkala yondashuvga ham kuchli e’tibor berishimiz suv va havoday zarur.
Ta’limning muhimligi nimada?
Oldimizga ham o‘zbekistonlik, ham chet ellik teran qobiliyatli insonlarni jalb qilish va ularni mamlakatda saqlab qolish maqsadini qo‘yishimiz va ularga zarur bo‘lgan barcha narsa va sharoitlarni hozir qilib berishimiz kerak. Ularning O‘zbekistonda yashab, faoliyat olib borishi iqtisodiy rivojlanish va qo‘shimcha chet el investitsiyalarini jalb qilishga hissa qo‘shadi.
Shu ma’noda savodlilik, arifmetika, ko‘nikma-malakalar va inson xarakterini rivojlantirish uchun qat’iy standartlar asosida zamonaviy o‘quv dasturlari ishlab chiqishimiz kerak. Olinayotgan natijalarni kuzatib borishimiz va ta’lim sohasidagi yilma-yil erishilayotgan takomillashuvni ko‘rsatadigan murakkab tarkibli yutuq va kamchiliklarni e’lon qilib borishimiz kerak. Ta’lim sohasida olingan natijalar mehnat bozori talablariga javob berishini ta’minlash maqsadida iqtisodning xususiy sektori bilan yaqindan muloqot qilishimiz kerak.
Investorlar va xususiy sektor uchun hozirgi kunda faqat davlat tomonidan amalga oshirilayotgan ta’lim olish va berish xizmatlariga yo‘l ochish uchun qoida va qonunlarimizni takomillashtirish va isloh qilishni davom ettirishimiz lozim. Davlatning xizmat ko‘rsatish rolidan bu xizmatlarni tartibga soluvchi va nazorat qiluvchi roliga o‘tkazish haqida o‘ylashimiz hamda bunday o‘zgarishni nazorat qilish imkoniyatini yaratishimiz kerak.
Rivojlanish konsepsiyasining aksar qismi moddiy ko‘rinib turishi nuqtai nazaridan boshqariladi. Bu fikr “Buyuk kelajak”ning quyidagi strategik maqsad va vazifalarida aks etgan:
Vazirliklarni birlashtirishidan maqsad nima?
Xalqaro tajribani o‘rganib, men uch vazirlik — maktabgacha ta’lim, xalq ta’limi, oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirliklarini bitta ta’lim va fan vazirligiga birlashtirish g‘oyasini taklif qilaman. Albatta, bu O‘zbekistonning bizga 2035-yilgacha oldimizga qo‘ygan rejalarni amalga oshirish yo‘lida jiddiy rejalarini belgilab beruvchi tarixiy qaror bo‘ladi.
Mamlakatimiz uchun bu keng miqyosdagi rivojlanish, fuqarolarning farovon kelajagi uchun uzoqni o‘ylab qilingan turtki bo‘ladi. Ushbu uch vazirlikni birlashtirish qarori mamlakat parlamentining ta’lim jarayoni va vazirliklar ehtiyojlaridagi voqelikni aks ettiruvchi eng muhim qarorlaridan biri bo‘ladi.
Ushbu birlashish mamlakatda olib borilayotgan islohotlar yo‘lidagi ko‘plab to‘siqlarga barham beradi. Birlashish uch vazirlik orasidagi bo‘shliqni to‘ldiruvchi ko‘prik bo‘ladi va ta’lim sohasi natijalarini yaxshilaydi. Vazirliklarning bitta ish tizimida birgalashib hamkorlikda ishlashi ushbu juda muhim sektorni tartibga soladi va o‘z siyosatlari va dasturlarini tatbiq qilish ishlarida samarali muvofiqlashtirishni ta’minlaydi.
Hozir O‘zbekiston o‘qitish metodlariga sifat o‘zgartirishlar kiritish, o‘z ta’lim infrastruktura obyektlarini takomillashtirish va talabalarga stipendiyalar tayinlash usullari bilan bilimga asoslangan iqtisod tomon bormoqda.
Biz o‘quv dasturlari standartlari uchun umummilliy tavsiyalar tuzishga e’tibor qaratishimiz lozim, o‘quv dasturlari standartlari har qanday ta’lim dasturida birinchi qadam bo‘lib, talabalar o‘qishda olgan natijalarini tasvirlab beradi. Standartlar O‘zbekistonda ta’lim mavqesini yanada oshiradi va uni yangi darajaga ko‘tarib chiqadi.
Yangi va zamonaviy o‘quv dasturlari talabalarning tahsil olish davrining barcha bosqichlarida talabalar oldiga ularning kognitiv sohadagi erishish uchun oldlariga maqsad qilib qo‘ygan marrani balandroq ko‘tarishga imkon beruvchi yuqori standartlarni rivojlantirish yo‘li bilan jiddiy vazifalar qo‘yishi kerak. Bunday yondashuv ushbu standartlarning yutuqlarini o‘lchash uchun baholash vositalarini yaratishi, ta’lim sifatini yaxshilashi va baholash natijalariga asoslangan xolda kelajakda rivojlanish ishlarida ko‘rsatma bo‘lishi lozim. Bu o‘z navbatida keng ko‘lamli va barqaror rivojlanishga o‘z hissasini qo‘shadi.
Muallif fikri tahririyat nuqtai nazariga mos kelmasligi mumkin.