2005-yilda g‘o‘za defoliatsiyasini o‘tkazish bo‘yicha yo‘riqnomani tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 28-iyundagi 290-sonli qaroriga asosan va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilari tomonidan g‘o‘za defoliatsiyasini samarali o‘tkazishini yaxshilash maqsadida, buyuraman:
 1. 2005-yilda g‘o‘za defoliatsiyasini o‘tkazish bo‘yicha yo‘riqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 Mazkur Yo‘riqnoma 2005-yilda g‘o‘za defoliatsiyasini o‘tkazish tartibini belgilaydi va g‘o‘za defoliatsiyasini o‘tkazuvchi barcha qishloq xo‘jaligi korxonalari, qonunchilikka muvofiq g‘o‘za defoliyasini o‘tkazish ishlariga mas’ul bo‘lgan barcha davlat organlari va mansabdor shaxslari uchun bajarilishi majburiydir.
 1. G‘o‘za defoliatsiyasi ko‘saklarning erta yetilib, barvaqt ochilishini ta’minlash maqsadida g‘o‘za bargini defoliantlar yordamida sun’iy to‘ktirishdan iborat agrotexnik tadbir hisoblanadi.
 2. G‘o‘za defoliyatsiyasini o‘tkazishda xlorat magniy, suyuq xlorat magniy, avguron-ekstra, sadaf va boshqa defoliantlar qo‘llaniladi.
 Qo‘llaniladigan defoliantlar quyidagi xususiyatlarga ega:
 Xlorat magniy — tarkibida 58 — 60% ta’sir qiluvchi rangsiz kristall modda bo‘lib, 6 molekula suv bo‘lgan tuz holida ishlab chiqariladi. Suvda yaxshi eriydi, o‘ziga nam tortish xossasi o‘ta kuchli, shuning uchun uni quruq joyda, nam va havo o‘tkazmaydigan idishlarda saqlash zarur.
 Suyuq xlorat magniy — tarkibida 43% ta’sir etuvchi modda bo‘lgan och sarg‘ich rangli suyuqlik bo‘lib gektariga 7-8 litr me’yorida ishlatiladi. Ta’sir etish mexanizmi xuddi kristall shakldagi xlorat magniyga o‘xshaydi. Defoliant kam zaharli, hidsiz.
 Avguron-ekstra — yumshoq ta’sir etuvchi suyuq modda bo‘lib, gektariga 0,1-0,2 litr me’yorida ishlatiladi. Avguron-ekstra defoliantini havoning sutkalik o‘rtacha harorati 180S dan past bo‘lmaganda ishlatilganda yaxshi samara beradi. 
 Sadaf — och sarg‘ish rangda, hidsiz, zaharlilik darajasi juda past suyuqlik bo‘lib, gektariga 8,5 — 10 litr me’yorida ishlatiladi.
 3. G‘o‘za defoliatsiyasini o‘tkazishda har bir defoliant bo‘yicha ishlab chiqilgan tavsiyalarga rioya etish talab etiladi.
 4. G‘o‘za defoliatsiyasini o‘tkazish tadbirlari, qoida tariqasida, Hukumat qarorlarida belgilangan muddatlarda amalga oshiriladi.
 5. G‘o‘za defoliatsiyasi o‘tkazilishi lozim bo‘lgan dalani tanlashda hamda defoliatsiya o‘tkazishning aniq muddatini belgilashda havo harorati, tuproqning namligi, g‘o‘zaning biologik yetilganligiga (shu jumladan ko‘saklarning ochilganligiga), paxta paykallarini chekanka qilish (chilpish) o‘tkazilgan muddatlarga asoslaniladi. Havoning harorati hamda g‘o‘zaning biologik yetilganligi darajasiga qarab defoliatsiyaning maqbul muddati 25-avgustdan 20-sentabrgacha belgilanadi.
 6. Yumshoq ta’sir etuvchi defoliantlarni qo‘llagan holda defoliatsiyani o‘tkazish uchun havo harorati 170S-180Sdan, qattiq ta’sir etuvchi defoliantlarni qo‘llagan holda defoliatsiyani o‘tkazish uchun havo harorati 150S dan past bo‘lmasligi lozim.
 7. Defoliatsiya paytida tuproqning namligi cheklangan dala namligi sig‘imi (ChDNS)ga nisbatan 60 — 70% atrofida bo‘lishi lozim.
 8. G‘o‘zaning biologik yetilganligi bo‘yicha o‘rta tolali g‘o‘za navlarining har bir tupida o‘rtacha 50 — 55 foiz, ingichka tolali g‘o‘za navlarida 60 — 65 foiz ko‘saklar ochilganda defoliatsiya o‘tkazish lozim.
 9. Paxta paykallarida chekanka (chilpish) o‘tkazilgan muddatiga ko‘ra g‘o‘za tupining eng yuqoridagi ikkinchi ko‘sagi kesilganda uni kesilishi qiyin bo‘lsa va chigiti qoraygan bo‘lsa defoliatsiyani boshlash maqsadga muvofiq.
 10. Qo‘llaniladigan defoliantlar me’yorlarini aniqlashda g‘o‘zaning g‘ovlanishi, havo harorati va g‘o‘za navlarining morfologik xususiyatlaridan kelib chiqiladi. 
 11. 1 gektar maydonga qo‘llanilishi lozim bo‘lgan defoliantlar o‘rtacha me’yorlari mazkur Yo‘riqnomaning 1-ilovasida belgilangan.
 12. Har bir dala uchun defoliatsiya muddati va me’yori mutaxassislar tomonidan mazkur bo‘limda nazarda tutilgan talablar asosida alohida aniqlanadi. Bunda, g‘o‘za paykallari tabaqalab defoliatsiya o‘tkazish uchun tanlab olinadi.
 13. Defoliantlarni yaxshi erishini ta’minlash maqsadida defoliatsiya uchun eritma maxsus hovuzlarda yoki idishlarda tayyorlanishi lozim.
 14. Eritma g‘o‘zaning holatiga qarab alohida tayyorlanadi. 4000 — 5000 litrli beton hovuzlarda suv miqdoriga qarab defoliant qo‘shiladi va kamida bir soat davomida nasoslar yordamida aralashtiriladi.
 Masalan, gektariga 10 kg xlorat magniy sepish talab etiladi. OVX rusumli purkagichda suyuqlik sarfi gektariga 300 litr qilib sozlanganda, hovuzdagi 3000 litr suvga 10 gektar maydon uchun 100 kg defoliant aralashtirish zarur bo‘ladi.
 15. Defoliant va suv sarfiga qarab eritma tayyorlashning o‘rtacha me’yorlari mazkur Yo‘riqnomaning 2-ilovasida keltirilgan.
 16. Hovuzdagi tayyor eritma nasoslar yordamida transport vositasiga o‘rnatilgan maxsus sisternalarga solinadi va purkagich ishlayotgan maydonga olib boriladi.
 17. Defoliatsiyani o‘tkazishdan oldin purkagichning ishchi tezligi va qamrov kengligi, suyuqlik bosimi va sarfi rostlanishi, halqachalar to‘g‘ri o‘rnatilishi va filtrlar tozaligi ta’minlanishi lozim.
 Eritmani purkagich orqali sepishda eritma imkoni boricha mayda tomchilardan iborat bo‘lishi, eritma barglarga tekis sepilishi lozim. Buning uchun halqachalarni to‘g‘ri o‘rnatib, suyuqlikni 2 — 4 atmosfera bosimi ostida sepish maqsadga muvofiq.
 18. Purkagichning ishchi kengligini sozlashda soploni yerdan g‘o‘za rivojiga qarab 1,2-2 metr balandlikka o‘rnatish, o‘qidan 10 — 12 daraja (gradus)ga yotiq holatiga keltirish talab etiladi.
 Purkagichning burilish burchagi past g‘o‘zalarda 180, o‘rtacha g‘o‘zalarda 160 va kuchli rivojlangan g‘o‘zalarda 140 gradusni tashkil qilishi hamda har ikkala tomonda bir xil bo‘lishi kerak.
 19. Bir qatorga ikki marta defoliant sepish, shu jumladan qatorlar orasiga chok bostirib sepish qat’iyan taqiqlanadi.
 20. Purkagich osilgan traktor g‘ildiraklariga himoya to‘sqichlari o‘rnatmasdan, apparatning ostki qismini yumshoq mato bilan o‘ramasdan defoliatsiyani boshlashga ruxsat etilmaydi.
 21. Defoliantlarni saqlash, yuklash, tushirish va ularni ishlatish bilan band bo‘lgan barcha shaxslar tibbiy ko‘rikdan o‘tgan va xavfsizlik qoidalari bilan tanishgan bo‘lishlari shart.
 22. Defoliantlar maxsus omborlarda saqlanishi zarur.
 23. Defoliantlardan bo‘shagan idish va qoplardan oziq-ovqat mahsulotlari, suv, em-xashak va ozuqa saqlashda foydalanish qat’iyan taqiqlanadi.
 24. G‘o‘za defoliatsiyasida qatnashuvchi shaxslar maxsus kiyimlar va shaxsiy himoya vositalari, shu jumladan rezina qo‘lqop, rezina etik, respirator va himoya ko‘zoynagi bilan ta’minlangan bo‘lishlari kerak.
 25. G‘o‘za defoliatsiyasida qatnashuvchi shaxslar ovqatlanishdan oldin qo‘lni, albatta, sovun bilan yuvishlari, ishdan keyin yuvinib, ish kiyimlarini uy kiyimlari bilan almashtirishi kerak.
 26. Ish joyida ovqatlanish, suv ichish va chekish man qilinadi.
 27. 18 yoshga to‘lmagan o‘smirlar, homilador va emizikli ayollarning defoliatsiyada qatnashishlariga ruxsat etilmaydi.
 28. Biron bir shaxsda zaharlanish alomatlari sezilganda, uni ish joyidan chetroqqa olib chiqib, toza havodan nafas oldirilib, dastlabki tibbiy yordam ko‘rsatiladi va tezda shifokorga olib boriladi.
 29. Mazkur Yo‘riqnoma O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi va “O‘zkimyosanoat” davlat aksiyadorlik kompaniyasi bilan kelishilgan.