O‘zbekiston Respublikasining referendumida siyosiy partiyalar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va fuqarolar tashabbuskor guruhlaridan qatnashadigan kuzatuvchilar to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida

“O‘zbekiston Respublikasining referendumi to‘g‘risida”gi Qonunning 18-moddasi hamda O‘zbekiston Respublikasi Saylov kodeksining 16-moddasiga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasining referendumida siyosiy partiyalar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va fuqarolar tashabbuskor guruhlaridan qatnashadigan kuzatuvchilar to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur qaror O‘zbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasining rasmiy veb-saytida e’lon qilinsin.
 3. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi raisining o‘rinbosari B. Kuchkarov zimmasiga yuklansin.
 Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining referendumi to‘g‘risida”gi Qonunning 8 va 9-moddalari, O‘zbekiston Respublikasining “Siyosiy partiyalar to‘g‘risida”, “Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari to‘g‘risida”gi qonunlariga muvofiq ishlab chiqilgan bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasining referendumiga (bundan buyon matnda referendum deb yuritiladi) tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazish davrida siyosiy partiyalar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari va fuqarolar tashabbuskor guruhlaridan qatnashadigan kuzatuvchilarining (bundan buyon matnda kuzatuvchi deb yuritiladi) huquqiy maqomini, huquq va majburiyatlarini hamda ularning hujjatlarini rasmiylashtirish tartibini belgilaydi.
 1. Referendumga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazishga doir barcha tadbirlarda, shuningdek har bir referendum uchastkasida referendum kuni ovoz berish va ovozlarni sanab chiqish jarayonlarida kuzatuvchi qatnashish huquqiga ega.
 2. Kuzatuvning maqsadi referendumga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazishga doir barcha tadbirlarda, shu jumladan referendum kuni ovoz berish va ovozlarni sanab chiqish jarayonlarida referendum to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga rioya etilishi ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishdan iborat.
 3. Referendum o‘tkazuvchi komissiyalar kuzatuvchini mandati va shaxsini tasdiqlovchi hujjatiga asosan ro‘yxatga olgandan keyin unga o‘z vakolatlarini to‘laqonli hamda to‘sqinliksiz amalga oshirishi uchun sharoit yaratib beradi.
 4. Siyosiy partiya a’zosi yoki tarafdori yoxud siyosiy partiyaga xayrixoh bo‘lgan har qanday O‘zbekiston Respublikasining 18 yoshga to‘lgan fuqarosi siyosiy partiyadan kuzatuvchi bo‘lishi mumkin.
 Fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlaridan fuqarolar yig‘ini raisi (oqsoqoli), uning o‘rinbosari, maslahatchisi, shuningdek fuqarolar yig‘ini organlarining boshqa mansabdor shaxslari kuzatuvchi bo‘lishi mumkin, bundan profilaktika inspektorlari mustasno.
 Referendumda ishtirok etish huquqiga ega bo‘lgan fuqarolar tashabbuskor guruhi a’zosi yoki tarafdori yoxud fuqarolar tashabbuskor guruhiga xayrixoh bo‘lgan har qanday O‘zbekiston Respublikasining 18 yoshga to‘lgan fuqarosi fuqarolar tashabbuskor guruhidan kuzatuvchi bo‘lishi mumkin.
 5. Siyosiy partiyaning tuman (shahar) tashkiloti, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, fuqarolar tashabbuskor guruhi referendum o‘tkazuvchi okrug komissiyasi (bundan buyon matnda okrug komissiyasi deb yuritiladi) tuzilganidan keyin o‘z kuzatuvchilari to‘g‘risida tegishli okrug komissiyasiga ariza bilan murojaat qiladi. 
 Arizaga kuzatuvchilarning ro‘yxati (ismi-familiyasi, lavozimi, yashash manzili va telefon raqami ko‘rsatilgan holda), ularning shaxsini tasdiqlovchi hujjat nusxalari, 3x4 sm. o‘lchamdagi ikki dona fotosurat ilova qilinadi.
 6. Siyosiy partiyalar, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, fuqarolar tashabbuskor guruhlari o‘z kuzatuvchilari to‘g‘risida tegishli okrug komissiyasiga referendumga kamida o‘n kun qolgunga qadar murojaat qilishi mumkin.
 7. Tegishli okrug komissiyasi siyosiy partiya tashkilotining va fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organining, shuningdek fuqarolar tashabbuskor guruhining arizasini olgandan keyin besh kun ichida qaror qabul qiladi va kuzatuvchi uchun mandat beradi.
 8. Mandat namunasi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasining 2022-yil 28-iyundagi 1171-son qarori bilan tasdiqlangan nizom bilan belgilanadi. 
 Mandatda siyosiy partiyani boshqa siyosiy partiyadan va fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlaridan, shuningdek fuqarolar tashabbuskor guruhlaridan farqlash uchun alohida belgilar (mandat rangi yoki boshqa) aks ettirilishi mumkin.
 9. Siyosiy partiya tashkiloti, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, fuqarolar tashabbuskor guruhi tegishli okrug komissiyasidan mandatlarni olgandan so‘ng ularni o‘z kuzatuvchilariga yetkazilishini ta’minlaydi.
 10. Quyidagi hollarda mandat berish rad etilishi mumkin:
 shaxs 18 yoshga to‘lmagan bo‘lsa yoki O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lmasa;
 referendumga o‘n kundan kam muddat qolganda murojaat etilsa;
 fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organining mansabdor shaxsi bo‘lmasa (fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organining kuzatuvchilari uchun);
 mazkur Nizomning 5-bandida ko‘rsatilgan hujjatlar to‘liq taqdim etilmasa.
 11. Kuzatuvchi referendumga tayyorgarlik ko‘rish va uni o‘tkazishga doir barcha tadbirlarda, shuningdek ovoz berish kuni mandatni taqib yurishi shart.
 12. Kuzatuvchining vakolat muddati unga mandat berilgan kundan boshlanadi va referendum yakunlari rasman e’lon qilingan kuni tugaydi.
 13. Kuzatuvchi:
 referendum o‘tkazuvchi komissiyalarning majlislarida hozir bo‘lish;
 referendum uchastkasida hozir bo‘lish, tayyorgarlik ishlarining borishini, yashirin ovoz berish kabinalarining yoki xonalarining joylashtirilishini va ovoz berish qutilarining muhrlanishini, fuqarolarning ro‘yxatga olinishini, ovoz berish byulletenlarining ularga berilishini kuzatish;
 referendum kuni ovoz berish jarayonini kuzatish;
 muddatidan oldin ovoz berishni o‘tkazish vaqti va joyi haqida xabardor bo‘lish hamda ushbu jarayonni kuzatish;
 fuqaroning turgan joyida uning ruxsati bilan ovoz berishi jarayonini, yashirin ovoz berish prinsipini buzmagan holda kuzatish;
 ovozlarni sanab chiqishda va referendum o‘tkazuvchi uchastka komissiyasining (bundan buyon matnda uchastka komissiyasi deb yuritiladi) ovoz berish yakunlari to‘g‘risidagi bayonnomasini tuzishda hozir bo‘lish;
 ovoz berish natijalari to‘g‘risidagi hujjatlarning tegishli referendum o‘tkazuvchi komissiya tomonidan tasdiqlangan ko‘chirma nusxalarini so‘rash va olish;
 referendum o‘tkazuvchi komissiyalarning faoliyatiga hamda ovoz berish jarayoniga xalaqit bermasdan va ovoz berishning yashirinligini buzmasdan foto, video, audio yozuvlarni amalga oshirish (qamoqda saqlash va ozodlikdan mahrum etish joylari, harbiy qismlar, davolash muassasalari bundan mustasno);
 kuzatuv natijalari to‘g‘risida ommaviy axborot vositalari vakillariga murojaat qilish;
 okrug komissiyasi tomonidan uchastka komissiyalaridan ovozlarni sanab chiqish natijalari to‘g‘risidagi bayonnomalarni qabul qilib olish hamda okrug bo‘yicha ovoz berish yakunlarini aniqlash jarayonida hozir bo‘lish;
 harbiy qismlarda, qamoqda saqlash va ozodlikdan mahrum etish joylarida tuzilgan referendum uchastkalariga borishi haqida kamida uch kun oldin tegishli uchastka komissiyasini belgilangan tartibda xabardor qilish;
 agar referendum uchastkasida referendumga oid qonunchilik talablari buzilishiga yo‘l qo‘yilgan deb hisoblash uchun asoslar bo‘lsa, o‘z kuzatuvlari to‘g‘risida ushbu uchastka komissiyasi a’zolariga ularning ishiga aralashmagan holda ma’lum qilish, shuningdek yuqori turuvchi referendum o‘tkazuvchi komissiyalarga xabar berish;
 referendum to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlari haqida, shuningdek referendumga tayyorgarlik ko‘rish va uning o‘tkazilishi bo‘yicha o‘z fikrini bayon qilish huquqiga ega.
 Kuzatuvchi qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlardan ham foydalanadi.
 14. Kuzatuvchi:
 o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga, “O‘zbekiston Respublikasining referendumi to‘g‘risida”gi Qonunga, Markaziy saylov komissiyasining qarorlariga amal qilishi;
 barcha darajadagi referendum o‘tkazuvchi komissiyalarga, davlat hokimiyati va boshqaruv organlari va boshqa tashkilotlarga tashrif buyurganida unga berilgan mandatni hamda o‘z shaxsini tasdiqlovchi hujjatni yonida olib yurishi hamda mansabdor shaxslar talabiga muvofiq ularni ko‘rsatishi;
 o‘z xulosalarini shaxsan o‘tkazilgan kuzatuv va haqiqiy materiallar bilan asoslashi shart.
 15. Kuzatuvchiga quyidagilar man etiladi:
 ovoz beruvchi ovoz berish byulleteniga o‘z belgisini qo‘yayotgan paytda ovoz berish kabinasida yoki xonasida bo‘lish;
 ovoz beruvchilarga ta’sir o‘tkazish, biron bir tashviqot materiali yoki adabiyotini tarqatish;
 ovoz beruvchilardan ular qanday ovoz berganliklarini surishtirish yoki ularga ovoz berish byulleteniga belgi qo‘yishda biron-bir tarzda yordam ko‘rsatish;
 uchastka komissiyasining faoliyatiga, shu jumladan ovoz berish qutilarini muhrlash, ularni ochish, ovozlarni sanab chiqish chog‘ida aralashish;
 referendum kuni va ovoz berish boshlanishidan bir kun oldin jamoatchilik fikri so‘rovlari natijalarini, referendum natijalari prognozlarini, o‘tkazilayotgan referendum bilan bog‘liq boshqa tadqiqotlarni e’lon qilish.
 16. Kuzatuvchi “O‘zbekiston Respublikasining referendumi to‘g‘risida”gi Qonun talablariga va ushbu Nizom qoidalariga rioya etmagan taqdirda, tegishli okrug komissiyasi uning vakolatlarini muddatidan ilgari tugatishi mumkin.
 17. Kuzatuvchi referendum o‘tkazuvchi komissiyalarning harakatlari va qarorlari ustidan qonunda belgilangan tartibda sudga shikoyat qilishi mumkin.
 Kuzatuvchi shikoyatni ko‘rib chiqishda bevosita ishtirok etishi mumkin.