DEVORBOP MATERIALLAR, OHAK, GIPS IShLAB ChIQARISh XODIMLARI UChUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISh QOIDALARINI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son qarori bilan tasdiqlangan “Mehnatni muhofaza qilishga doir qoida va normalarni qayta ko‘rib chiqish, ishlab chiqish va joriy etish Dasturi” (O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) ijrosini ta’minlash maqsadida buyuraman:
 1. Devorbop materiallar, ohak, gips ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
 1. Mazkur Qoidalar devorbop materiallar, ohak va gips ishlab chiqarish tashkilotlariga (bundan keyingi o‘rinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir.
 2. Mazkur Qoidalar devorbop materiallar, ohak va gips ishlab chiqarish tashkilotlari binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 
 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.
 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunchilik hujjatlariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat idoralari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi.
 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil qilish to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim. 
 6. Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil qilish to‘g‘risidagi namunaviy nizomga muvofiq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ichki nazoratning asosiy turlari quyidagilar hisoblanadi: 
 ishlarga rahbarlik qiluvchi va boshqa mansabdor shaxslarning tezkor nazorati;
 ma’muriy-jamoatchilik nazorati (uch bosqichli nazorat);
 bosh mutaxassislar xizmati tomonidan amalga oshiriladigan nazorat.
 Quyidagilar nazorat qilinishi lozim:
 ish joylarining ahvoli;
 mehnat qonunchiligiga rioya qilinishi;
 mehnatni muhofaza qilishni boshqarish vazifalarini amalga oshirishga doir ishlarni bajarish;
 ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni o‘z vaqtida, to‘g‘ri o‘rganib chiqilishi; 
 mehnatni muhofaza qilish chora-tadbirlarining bajarilishi;
 mehnatni muhofaza qilishga ajratilgan mablag‘larning to‘g‘ri sarflanishi. 
 7. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi:
 mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sog‘lomlashtirish chora-tadbirlarini o‘z ichiga olgan jamoaviy shartnoma;
 tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish o‘rinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish o‘rinlarini attestatsiya qilish kartalari;
 mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari;
 ishchilar va muhandis-texnik xodimlarni o‘qitish, yo‘l-yo‘riq berish va bilimlarini sinovdan o‘tkazish dasturlari;
 mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ma’muriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat);
 ishchi va xizmatchilar bilan yong‘inga qarshi yo‘l-yo‘riq berish va yong‘in-texnikaviy minimum mashg‘ulotlarini o‘tkazish dasturi; 
 har bir kasb va ish turlari bo‘yicha mehnatni muhofaza qilish yo‘riqnomalari.
 8. O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, 5-son, 223-modda) 14-moddasiga muvofiq xodimlar soni 50 nafar va undan oshadigan tashkilotlarda maxsus tayyorgarlikka ega shaxslar orasida mehnatni muhofaza qilish xizmatlari tuziladi (lavozim joriy etiladi), 50 va undan ortiq transport vositalariga ega bo‘lgan tashkilotlarda esa bundan tashqari yo‘l harakati xavfsizligi xizmatlari tuziladi (lavozimlar joriy etiladi). Xodimlar soni va transport vositalari miqdori kamroq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish xizmatining vazifalarini bajarish rahbarlardan birining zimmasiga yuklatiladi. 
 9. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-sonli qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 10. Mehnatni muhofaza qilish xizmati mutaxassislari lavozim yo‘riqnomasiga binoan ularning majburiyatlari jumlasiga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas.
 11. Tashkilotlarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha belgilangan tartibda o‘qishlari, yo‘l-yo‘riqlar olishlari, bilimlarini tekshiruvdan o‘tkazishlari hamda qayta attestatsiyadan o‘tishlari lozim.
 12. Bevosita ishlab chiqarishda ishlarni tashkillashtirish va bajarish bilan bog‘liq ishchilar, rahbarlar, muhandis-texnik xodimlarning mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bilimlarini sinovdan o‘tkazish Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 13. Tashkilot ma’muriyati barcha ishga kirayotganlar, shuningdek boshqa ishga o‘tkazilayotganlar uchun ishlarni bajarishning xavfsiz usullarini tashkil etishlari, mehnatni muhofaza qilish va baxtsiz hodisalarda jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish bo‘yicha yo‘l-yo‘riqlar berishlari shart.
 14. Ishlarni texnologik reglament bo‘yicha xavfsiz yuritish yo‘riqnomalari Mehnat muhofazasi bo‘yicha yo‘riqnomalarni ishlab chiqish to‘g‘risidagi nizomga (ro‘yxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) muvofiq ishlab chiqiladi va ishlovchilar hamda ish joylarini shu yo‘riqnomalar bilan ta’minlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.
 15. Devorbop materiallar, ohak va gips ishlab chiqarish uchun quyidagi asosiy xavfli va zararli omillar xosdir:
 a) ish joyi hududi havosining changlanishi (silikat tarkibli chang) va gazlanishi (uglerod oksidi, azot oksidi va boshqalar);
 b) shovqin, tebranish, issiqlik nurlanishi va noqulay mikroiqlim (yuqori harorat, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi).
 16. Ish hududiga yoki atrof muhitga zararli moddalarni bug‘, gaz, chang ko‘rinishida ajratishi mumkin bo‘lgan texnologiyalardan foydalanishda ularning kimyoviy va mikrobiologik tarkibi va GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablar” bo‘yicha ruxsat etilgan eng ko‘p miqdori ko‘rsatilgan to‘liq ro‘yxati tuzilishi lozim.
 17. Ishlab chiqarish xonalarida ish joyi hududi havosining harorati, havoning harakatlanish tezligi, nisbiy namligi bajarilayotgan ishning og‘irlik darajasiga ko‘ra toifasi va yil mavsumini hisobga olgan holda, ruxsat etilgan amaldagi me’yorlarga muvofiq bo‘lishi kerak. Xodimlar xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, ishchilarga ta’sir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari to‘g‘risida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lishi lozim.
 18. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining xavfli hamda zararli omillari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim o‘lchovi natijalari, shuningdek mehnatning og‘irligi ish joylarini mehnat sharoitlari bo‘yicha attestatsiya qilish orqali tasdiqlanishi lozim.
 19. Har bitta tashkilot xavfli va zararli mehnat sharoitlariga ega bo‘lgan kasblar, ish o‘rinlari va hududlarining Sanitariya qoidalari va me’yorlariga muvofiq zararlilik va xavflilik sinfi ko‘rsatilgan ro‘yxatiga hamda ishlab chiqarish omillarining zararlilik va xavflilik ko‘rsatkichlari, mehnat jarayonining og‘irlik ko‘rsatkichlari bo‘yicha mehnat sharoitlarining amaldagi gigiyenik tasnifiga ega bo‘lishi lozim.
 20. Yangi zararli moddalar paydo bo‘lishiga yoki xavfli va zararli omillar yo‘qolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar o‘zgarishlarida yoxud yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda ro‘yxatlarga tegishli o‘zgartirishlar kiritilishi lozim.
 21. Tashkilot o‘ta xavfli sharoitda bajariladigan kasblar va ishlar ro‘yxatiga ega bo‘lishi lozim. 
 Ro‘yxatda aniq texnologik jarayon, ishlab chiqarish uskunasi, ishlatiladigan xomashyo va ishlarni amalga oshirish xususiyatlari bilan bog‘liq xavflar hisobga olinishi lozim. 
 Ro‘yxatga xavfli moddalar bilan bajariladigan ishlar, balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, bug‘ va suv isitish qozonlari, yuk ko‘tarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sig‘imlar, elektr uskunalarga xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq ishlar hamda amaldagi tarmoq ro‘yxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart. 
 22. O‘ta xavfli ishlarga faqat maxsus o‘qitilgan, ushbu ishlarni bajarish huquqini beruvchi hujjatga ega bo‘lgan xodimlar qo‘yiladi.
 23. Barcha xodimlar o‘ta xavfli ishlarni bajarish topshirig‘ini olishdan oldin, mehnat muhofazasi bo‘yicha yo‘l-yo‘riq olishi va ishlarni xavfsiz bajarish usullarini o‘zlashtirib olishi shart.
 24. O‘ta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda mas’ul xodim qo‘l qo‘yib rasmiylashtirilgan maxsus naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 25. Tashkilot (sex) rahbariyati o‘ta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga to‘la javobgardirlar.
 26. Ishlovchilarni zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish tegishli standartlar va me’yorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali ta’minlanishi lozim.
 27. Jamoaviy himoya qilish vositalari jumlasiga quyidagilar kiradi:
 ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil me’yorda saqlash va boshqalar);
 ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorug‘ligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorug‘lik o‘rinlari, yorug‘likdan himoya qilish moslamalari va boshqalar);
 shovqin, tebranma, elektr toki urishi, statik tok va uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari;
 mexanik va kimyoviy omillarning ta’siridan himoya qilish vositalari.
 28. Jamoaviy himoya vositalari (ventilatsiya, aspiratsiya, erga ulash, mahalliy so‘rg‘ichlar va boshqalar) zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillari xonadagi barcha ishlovchilarga ta’sir qilganda qo‘llanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.
 29. Jamoaviy himoya vositalari zararli va xavfli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qo‘llanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz kishilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi.
 30. Mehnat sharoiti noqulay ishlarda band bo‘lgan xodimlar belgilangan normalar bo‘yicha:
 sut (shunga teng boshqa oziq-ovqat mahsulotlari);
 davolash-profilaktika oziq-ovqati;
 gazli sho‘r suv (issiq sexlarda ishlovchilar uchun);
 maxsus kiyim-bosh, maxsus poyabzal, boshqa shaxsiy himoya va gigiyena vositalari bilan bepul ta’minlanishi lozim.
 31. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalangan holda ishlovchilar, ularning qo‘llanishi, himoya xususiyatlari, amal qilish muddati to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishi hamda ulardan foydalanishga o‘rgatilishi lozim.
 32. Tashkilot ma’muriyati yoki ish beruvchi quyidagilarni ta’minlashi shart:
 amaldagi me’yorlar bo‘yicha mazkur ishlab chiqarish uchun talab qilinadigan barcha shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasini;
 himoya vositalarini qo‘llash va to‘g‘ri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirishni;
 qo‘llanilayotgan himoya vositalarining samaradorligi va sozligini tekshirishni;
 shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilishni (bir marta qo‘llaniladigan himoya vositalari bundan mustasno).
 33. O‘ta xavfli ishlarga tegishli kasbiy ma’lumotga ega bo‘lmagan shaxslarni qabul qilish man etiladi. 
 34. O‘ta xavfli ishlarga xizmat ko‘rsatish ishlari bilan shug‘ullanish faqat belgilangan tartibda tasdiqlangan, maxsus o‘qitilganligi to‘g‘risidagi guvohnomalarga ega bo‘lgan shaxslarga ruxsat etilishi lozim.
 35. Tashkilot mutaxassislari, ishlab chiqarish uchastkalarining rahbarlari tegishli ma’lumotga va ish tajribasiga, mehnatni muhofaza qilish talablariga mos darajada ishlarni tashkil etish qobiliyatiga ega bo‘lishi lozim. 
 36. Tashkilot xodimlari ishlarni xavfsiz yuritishga o‘qitilib, olingan bilimlari Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to‘g‘risidagi namunaviy nizom (ro‘yxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust)ga muvofiq sinovdan o‘tkazilishi va belgilangan tartibda rasmiylashtirilishi lozim.
 37. Kasbiy tanlovdan so‘ng ishga qabul qilingan xodimlarni kasbiy mahorati yuqori ekanligiga ishonch hosil qilish maqsadida nazorat o‘rnatish, zarur bo‘lganda qayta yo‘l-yo‘riqdan o‘tkazish lozim. 
 38. “O‘n sakkiz yoshdan kichik shaxslarning mehnati qo‘llanishi taqiqlanadigan noqulay mehnat sharoitlari ishlari ro‘yxati”ga (ro‘yxat raqami 1990, 2009-yil 29-iyul) muvofiq 18 yoshga to‘lmagan shaxslar zararli va noqulay mehnat sharoitiga ega ishlarga qabul qilinmasligi lozim.
 39. “Xotin-qizlar mehnati to‘liq yoki qisman qo‘llanilishi taqiqlanadigan mehnat sharoiti noqulay bo‘lgan ishlar ro‘yxati”ga (ro‘yxat raqami 865, 2000-yil 5-yanvar) muvofiq ayollar zararli va noqulay mehnat sharoitiga ega ishlarga qabul qilinmasligi lozim.
 40. Tashkilot ma’muriyati yoki ish beruvchi xavflilik darajasi yuqori bo‘lgan ishlarni rejalashtirish, tashkillashtirish va ularga nisbatan belgilangan talablarga muvofiq holda amalga oshirish uchun to‘liq javobgar hisoblanadi.
 41. Tashkilot ma’muriyati (yoki ish beruvchi) kasaba uyushmasi qo‘mitasi va vakolatli sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tishi lozim bo‘lgan xodimlarning ro‘yxatini tuzishi hamda xodimlarning ko‘rikka kelishini ta’minlashi lozim.
 42. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirining 2000-yil 6-iyundagi 300-sonli “O‘zbekiston Respublikasida xodimlarni ishga qabul qilishda dastlabki va davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi (ro‘yxat raqami 937, 2000-yil 23-iyun) buyrug‘i asosida amalga oshirilishi lozim. 
 43. Xodimlar tibbiy ko‘rikdan o‘tishdan bo‘yin tovlashga haqli emas.
 44.Tibbiy ko‘riklar tashkilotning tibbiy-sanitariya qismlari va poliklinikalari, ular mavjud bo‘lmagan holda davolash-profilaktika muassasasi tomonidan o‘tkazilishi lozim. Tibbiy ko‘riklar davolash-sog‘lomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim. 
 45. Tashkilot ma’muriyati (yoki ish beruvchi) va kasaba uyushmasi qo‘mitasi tibbiy ko‘rik dalolatnomasi bilan tanishib chiqishi, ish beruvchi esa dalolatnomada ko‘zda tutilgan barcha tadbirlar va ko‘rsatmalarni bajarishi lozim.
 46. Davriy tibbiy ko‘riklar o‘z vaqtida, sifatli o‘tkazilishi va ularning natijalariga ko‘ra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilotning ma’muriyati zimmasiga yuklanadi.
 47. Xodimlarni sog‘lig‘i tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.
 48. Xodim tibbiy ko‘rikdan o‘tishdan bo‘yin tovlagan yoki tibbiy komissiyalar tomonidan o‘tkazilgan tekshirishlar natijalariga ko‘ra berilgan tavsiyalarni bajarmagan taqdirda ma’muriyat ushbu xodimni ishga qo‘yishga haqli emas.
 49. Tashkilot maydonlari va binolarni joylashuvi SanMvaQ II-89-80 “Sanoat tashkilotlarini bosh plani” talabiga mos bo‘lishi kerak.
 50. Tashkilotda transport vositalarini va piyodalarni tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan bo‘lishi kerak.
 Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish, hamda ish uchastkalari va sexlarning ko‘rinarli joylariga osib qo‘yilishi kerak.
 51. Tashkilotda avtoyo‘llar yoki piyoda yo‘lkalari bilan tutashgan ichki tashkilot temir yo‘llari uchrashgan joylarda avtoyo‘llar va piyodalar uchun o‘tish yo‘llari bo‘lishi lozim.
 52. Tashkilot maydonlari ko‘kalamzorlashtirilgan va suv quyish quvurlari tarmoqlari bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak. Tashkilot maydonida ishchilar uchun dam olish joylari bo‘lishi lozim.
 Sutkaning qorong‘u vaqtlarida hududlarning yoritilishi QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yoritish” talablariga javob berishi kerak.
 53. Tashkilot maydonidagi o‘tish joylari mustahkam yopqichlar, suvlar oqib ketadigan inshootlar bilan jihozlangani bo‘lishi kerak.
 54. Yilning yoz vaqtida yo‘lkalar va o‘tish joylariga suv sepilgan, qishda qordan tozalanib, qum sepilgan bo‘lishi kerak.
 55. Tashkilotlarda harakatlanuvchi temir yo‘l sostavlarini intensiv harakatlanishiga o‘tish joylari avtomatik signal bilan ta’minlanishi lozim.
 56. Ishlab chiqarish binolari QMQ 2.09.02 “Ishlab chiqarish binolari” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 57. O‘tish, chiqish yo‘llari, koridor, tambur, narvonlar turli jismlar va asbob-uskunalar bilan to‘sib qo‘yilishiga ruxsat etilmaydi. Evakuatsiya chiqish yo‘llarining barcha eshiklari binodan chiqish yo‘nalishi bo‘yicha ochilishi lozim. 
 58. Pollar tekis, yoriqlarsiz, teshiklarsiz va shishib chiqqan joylari bo‘lmasligi, QMQ 2.03.13 “Pollar” talablariga muvofiq bajarilgan bo‘lishi lozim.
 59. Boshqarish pultlari-zararli va portlash xavfi bo‘lgan bug‘, gaz va changlar ajralib, shuningdek yuqori tebranishga ega bo‘lgan texnologik asbob-uskunalar o‘rnatilgan ishlab chiqarish xonalarida joylashtirilishi mumkin emas. 
 60. Shamollatish va isitish QMQ 2.04.05-97 “Isitish, shamollatish va konditsionerlash” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 61. Bino va inshootlarning ishlab chiqarish xonalarida havodagi zararli moddalar miqdori SanQvaM 0046-95 “Gigiyenik normativlar. Ish hududi havosida zararli moddalarning ruxsat etilgan eng ko‘p miqdorlari” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 62. O‘tish joylarida (galereyalarda, zinalar maydonchalarida va shunga o‘xshash) joylashgan isitish jihozlari (quvurlar, registrlar va shunga o‘xshashlar), ruxsat etilgan o‘tish yo‘lkalarining enini kamaytirmasligi kerak.
 63. Ishchi joylarida havo harorati yilning sovuq davrida yengil jismoniy ishlarda 21 °C, og‘irligi o‘rta jismoniy ishlarda 17 °C va og‘ir jismoniy ishlarda 16 °C dan past bo‘lmasligi kerak.
 64. Xodimlarni isinishi uchun xonalarda havo harorati 22 °C dan kam bo‘lmasligi kerak.
 65. Binolarda joylashgan ishchi joylaridan, xodimlarni isinish xonalarigacha bo‘lgan masofa 75 m, tashkilot maydonidagi ishchi joylaridan 150 m dan ko‘p bo‘lmasligi kerak.
 66. Suv bilan ta’minlash va kanalizatsiya tizimi QMQ 2.04.01-98 “Binolarni ichki suv quvuri va kanalizatsiyasi” talablariga mos kelishi kerak.
 67. Tashkilotni ishlab chiqarish oqova suvlari tashqi kanalizatsiyaga yetib kelguncha zararli moddalardan tozalanishi kerak.
 68. Tozalangan suvda zararli moddalar tarkibi sanitar normalariga asosan chegaralangan konsentratsiyasidan oshib ketishi kerak emas.
 69. Ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun beriladigan suvning sifati texnologik talablarga mos bo‘lishi kerak.
 70. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar bo‘lishi kerak. Suv quvurlari yo‘q bo‘lgan hollarda baklarda qaynatilgan suv bo‘lishi lozim.
 71. Ish joyidan suv ichish qurilmasigacha bo‘lgan masofa 75 m dan oshmasligi kerak.
 72. Ichimlik suvining harorati 8°C dan 20°C gacha bo‘lishi kerak.
 73. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq va kanalizatsiyalangan bo‘lishi lozim.
 74. Tashkilotda kanalizatsiya tizimi yo‘q bo‘lganda Davlat sanitar nazorati organlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmaslikka va ishlab chiqarish kanalizatsiyasiga dushxonalardan va yuz-qo‘l yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat o‘ralariga ruxsat etiladi. 
 75. Tashkilot maydonida, ishlab chiqarish va yordamchi binolar va xonalarda tabiiy va sun’iy yoritishlar QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yoritish” talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.
 76. Yoritish uskunalarini o‘rnatishda qandillarning turlari, lampalarning quvvati va ularning joylashishi tasdiqlangan loyihaga mos bo‘lishi kerak. 
 77. Ishlab chiqarish sexlaridagi, xomashyo omborlari va yuk tushirish-ortish maydonlaridagi texnologik uskunalar umumiy yoritishga qo‘shimcha ravishda ko‘chma yoritish moslamalari bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.
 78. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya iste’molchilarini ulash taqiqlanadi. Avariya yoritishlarini sozligi kamida chorakda bir marta tekshirilishi lozim.
 79. Yorug‘ tushuvchi oynalarni yilda ikki martadan kam bo‘lmagan holda tozalash lozim.
 80. Yorug‘lik tushadigan deraza va eshiklarni begona predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) bilan to‘sib qo‘yilishiga ruxsat etilmaydi.
 81. Yuqori xavfli xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori bo‘lmagan ko‘chma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. O‘ta xavfli xonalarda, xonalardan tashqari, hamda uskunalar va inshootlar (bunkerlar, silososlar, quduqlar, bug‘lantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni yoritish uchun ko‘chma elektr yoritqichlarni kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. Barcha ko‘chma yoritqichlarni metall himoyalanish to‘ri hamda shisha qalpog‘i bo‘lishi kerak.
 82. Har bir tashkilotda QMQ 2.09.12-98 “Tashkilotlarning ma’muriy va maishiy xonalari” talablari va mazkur Qoidalarga muvofiq sanitariya-maishiy va qo‘shimcha xonalar bo‘lishi lozim. 
 83. Maishiy va qo‘shimcha xonalarni (binolarni) loyihalash hamda qurish ularni ishlab chiqarish obyektlari bilan bir paytda ishga tushirish zarurligini hisobga olgan holda amalga oshirilishi lozim.
 84. Maishiy xonalar imkon qadar ish joylariga yaqin joylashtirilishi zarur.
 85. Maxsus kiyim-kechak va badanning katta darajada ifloslanishini yuzaga keltiradigan muhitdagi ish uchastkalarida ishlovchi xodimlar uchun maxsus maishiy xonalar jihozlanishi lozim. 
 86. Uy va ish kiyimlari saqlanadigan garderoblar, hojatxonalar, yuvinish va cho‘milish xonalari erkaklar va ayollar uchun alohida bo‘lishi lozim. 
 87. Kiyim almashtirish xonalari, dushxonalarning o‘lchamlari, dush setkalari, oyoq vannalari, bet-qo‘l yuvgichlari, iste’mol suv ta’minoti qurilmalari, hojatxonalar va boshqa shu kabi qurilmalarning soni, ko‘pchilikni tashkil etadigan smenada ishlovchilarning soni hisobga olingan holda belgilanishi lozim.
 88. Dushxonalar va hojatxonalardagi tarnovlar, kanallar, traplar, pissuarlar va unitazlar muntazam ravishda tozalanishi, yuvilishi va dezinfeksiya qilinishi lozim. Hojatxonalarning pollari quruq holda saqlanishi lozim.
 89. Har bir yuvinish jihozi issiq va sovuq suv keladigan quvurlarga ulangan bo‘lishi lozim. 
 90. Yuvinish xonalarida elektr quritgichlar, ko‘zgu, kiyim ilgichlar, suyuq sovun uchun idishlar va qattiq sovun solgichlar ko‘zda tutilishi lozim.
 91. Maxsus kiyimni yuvish uchun tashkilotlarda kir yuvish xonalari bo‘lishi lozim. 
 92. Ovqatlanish punktlari umumiy ovqatlanish tashkilotlari uchun belgilangan sanitariya qoidalari talablariga javob berishi lozim.
 93. Maydalash, saralash, foydali qazilmalarni boyitish jarayonlari “Foydali qazilmalarni maydalash, saralash, boyitish hamda ruda va konsentratlarni bo‘laklashda ishlarning xavfsizligi qoidalari” (ro‘yxat raqami 1575, 2006-yil 23-may) va GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 94. Texnologik jarayonlar xavfsizligini ta’minlash uchun quyidagi choralar nazarda tutilishi lozim: 
 a) texnologik jarayonni tanlaganda, zararli ishlab chiqarish omillari eng kam ifodalangan texnologik jarayonlarni qo‘llash;
 b) zararli ishlab chiqarish omillari bo‘lganda kompleks mexanizatsiya, avtomatizatsiya, texnologik jarayonlarni va operatsiyalarni masofadan boshqarishni qo‘llash;
 v) himoya vositalarini qo‘llash;
 g) texnologik uskuna qayta jihozlanganda, tayyorlanganda, yig‘ilganda va foydalanilganda xavfsizlik choralari nazarda tutilishi kerak, ish xonasi havosiga zararli chiqindilarni chiqishini kamaytirish yoki ularning oldini olish;
 d) ish xonalari havosida zararli chiqindilarni to‘liq kamaytirishning iloji bo‘lmasa, xonalar va uchastkalarning ish hududlarida mumkin qadar uning tarqalishini kamaytirish maqsadida, zararli moddalar ajralib chiqadigan joydan havoni so‘rish. 
 95.Texnologik jarayonlar tashkil qilinganida va olib borilganida quyidagilar talab qilinadi:
 a) ishlab chiqarish xonalarining ish hududidagi meteorologik sharoitlar va havosidagi chang miqdori GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga mos kelishi;
 b) ish joylarida shovqin darajasi GOST 12.1.003-83 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari”ga mos kelishi.
 96. Xom ashyoni tayyorlash normativ hujjatlar talablariga binoan olib borilishi lozim.
 97. Changlanuvchi materiallarni qayta yuklash uzellari aspiratsiya tizimiga ulangan, yopingichlar bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 98. Ohak va silikat massasini so‘ndirganda ishlovchilarning xavfsizlik himoyasini ta’minlovchi choralar nazarda tutilgan bo‘lishi lozim.
 99. Press va bug‘latish texnologik bo‘limlari oralig‘ida issiq havoli to‘siqlar bo‘lishi lozim.
 100. G‘ishtni kesadigan avtomat va press stolidan g‘ishtni olish, vagonetkalarga taxlash va xomashyo chiqindisini olish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan bo‘lishi lozim.
 101. G‘isht ustiga mineral ushoqni siqilgan havo bilan amalga oshirish havo tozalash uchun aspiratsiya tizimiga ulangan kamera ichida bajarilishi kerak.
 102. Gips formalarni ajratish amallari mexanizatsiyalangan bo‘lishi lozim.
 103. Suyuq gips aralashmasi bilan formalar to‘ldirib yuborilishi va suyuq aralashmalarning ish maydoniga sachrashiga yo‘l qo‘yilmasligi lozim.
 104. Quritish uskunalarining kamera va tunnellari pasaytirilgan bosim ostida ishlashi lozim. 
 105. Quritish uskunalarida issiq bilan ta’minlovchi o‘rnida quyidagilar qo‘llanishi lozim:
 a) kaloriferda isitilgan havo;
 b) o‘txonalarda tabiiy gaz yonishidan hosil bo‘lgan issiqlik bilan havo aralashmasi;
 v) tunnel pechlarni sovutish hududidan olingan isitilgan havo;
 g) tabiiy gazda ishlovchi tunnel pechlardan chiqib ketayotgan gazlar.
 106. Kamerali quritishlarga faqat kaloriferlarda qizdirilgan issiq havo yoki tunnel pechlarni sovutish hududidan chiqqan isigan havo berish kerak.
 107. Quritish bo‘limi va kuydirish bo‘limlarining texnologik oralig‘ida issiq havoli to‘siqlar bo‘lishi lozim.
 108. Tunnel qurituvchi yukni bo‘shatish tomonida aspiratsiya tizimiga ulangan zont o‘rnatilishi lozim. Aspiratsiya tizimining yoqilishi va tunnel vagonetkalarini yukdan bo‘shatish avtomatik tarzda amalga oshirilishi kerak.
 109. Gips va ohak ishlab chiqarish tashkilotlarda aylanma ravishda amalga oshirilishi lozim.
 110. Chiqib ketayotgan gaz tarkibini tekshirish tartibi tashkilot bosh muhandisi tomonidan tasdiqlangan yo‘riqnomada belgilanadi. 
 111. Vagonetkalarni pechga va pechdan tayyor mahsulot omboriga olib borilishi mexanizatsiyalangan bo‘lishi lozim.
 112. Xom g‘ishtning aylanma pechga berilishi va pechdan g‘ishtni olib chiqishda tasma konveyer, vagonetka va akkumulyatorli yuklagichdan foydalanish lozim. 
 113. Aylanma pechdan g‘ishtni qo‘lda bo‘shatishda, uning harorati 40oS dan yuqori bo‘lmasligi lozim.
 114. Kuydirish bo‘limlarida ishlayotgan ishchilarni tuzlangan gazli suv bilan ta’minlash uchun saturatorlar o‘rnatilishi lozim.
 115. Tashkilotlarda pech agregatlarini yoqish tartibi, xizmat ko‘rsatish, ishlatish va tuzatish bo‘yicha yo‘riqnomalar ishlab chiqilgan va tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlangan bo‘lishi lozim.
 116. Avtoklav o‘rnatilgan xona orqali avtoklavga xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq bo‘lmagan boshqa sex va ish joylariga o‘tish man etiladi. Avtoklav o‘rnatilgan ochiq maydonlar balandligi 1,5 m dan kam bo‘lmagan to‘rli to‘siqlar bilan to‘silgan bo‘lishi lozim.
 117. Avtoklav uskunasi o‘rnatilgan xonalarga va maydonlarga kirishda “Begonalar kirishi taqiqlanadi” hamda GOST 12.4.026-76 “Signal ranglar va xavfsizlik belgilari” talablariga muvofiq xavfsizlik belgilari osib qo‘yilishi lozim.
 118. Avtoklav xonasiga tashqaridan kirish joylari havo-issiqlik to‘siqlari bilan jihozlangan yoki tambur-shlyuz orqali amalga oshirilishi lozim.
 119. Avtoklav o‘rnatilgan xonalarda mahalliy so‘ruvchi ventilatsiya bo‘lishi lozim.
 120. Avtoklavlarga metallni elektrolit kondensati ta’sirida zanglashdan saqlash uchun katodli himoya o‘rnatish lozim. 
 121. Gips plita (bloklar) va gipsbeton to‘sish panellar uchun gips betonni tayyorlashda komponentlarni miqdorlash mexanizatsiyalashgan bo‘lishi lozim.
 122. Miqdorlovchi aralashtirgichlar aspiratsiya tizimiga ulanishi lozim.
 123. Qolip mashinadan gips plitalarni yechish, ularni quritish, vagonetkalarga taxlash va yechish, shuningdek quritish vagonetkalarini transportirovka qilish mexanizatsiyalashgan bo‘lishi lozim.
 124. Ishlab chiqarish jarayonlarining yong‘in va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirish, tashkillashtirish va olib borish GOST 12.1.004-91 “Yong‘in xavfsizligi. Umumiy talablari”ga, GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari”ga va ushbu Qoidalarga muvofiq ta’minlanishi lozim.
 125. Har bir sex, uchastka, omborlarda mavjud me’yorlar asosida mahalliy yong‘in xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yong‘in xavfsizligi bo‘yicha yo‘riqnoma hamda yong‘in sodir bo‘lgan vaqtda xodimlarni evakuatsiya qilish chizmasi ishlab chiqilishi va ko‘rinadigan joyga osib qo‘yilishi lozim.
 126. Yong‘in xavfsizligi yo‘riqnomasi talablarini o‘rganish ishlab chiqarishdagi o‘qitish tizimiga kiritilgan bo‘lishi lozim.
 127. Har bir tashkilotda ma’muriyat buyrug‘i bilan barcha ishlab chiqarish, yordamchi va maishiy xonalarda yong‘in xavfsizligiga mas’ul xodim tayinlanishi lozim. Yong‘in xavfsizligiga mas’ul shaxs familiyasi, yong‘in xavfsizligi qutqaruv xizmati telefonlari yozilgan peshtaxtalar ko‘rinadigan joyga osib qo‘yilishi lozim.
 128. Yong‘in xavfsizligiga mas’ul shaxs majburiyatlari yong‘in xavfsizligi bo‘yicha yo‘riqnomada belgilangan bo‘lishi lozim.
 129. Har bir tashkilotda yong‘inga qarshi asboblar to‘plami, yong‘in o‘chirish vositalari, soni va joylashtirilishi hududiy yong‘in xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan bo‘lishi lozim.
 130. Barcha xodimlar ishlab chiqarishning o‘qitish tizimida yong‘in xavfsizligi qoidalarini o‘rganish maqsadida, tashkilot, sex, ishlab chiqarish uchastkasi, qurilma, bino yoki inshoot uchun yong‘in xavfsizligi bo‘yicha maxsus tayyorgarlikdan o‘tadilar. Xodimlarni yong‘inga qarshi tayyorgarligi yong‘inga qarshi yo‘riqnomadan o‘tkazish va yong‘in-texnik minimumi bo‘yicha mashg‘ulotlar tashkil etishdan iborat.
 131. Yong‘in-texnik minimumi mashg‘ulotlari natijasi bo‘yicha xodimlarning olgan bilimlari sinovdan o‘tkazilishi lozim. Yong‘in-texnik minimumi bo‘yicha o‘tkazilgan sinov natijalari hujjatlashtirilib, unda o‘tilgan mavzular bo‘yicha baholar ko‘rsatilishi lozim.
 132. Yong‘inga qarshi tayyorgarlikdan o‘tmagan shaxslar ishga qo‘yilmaydi.
 133. Ishlab chiqarish uchastkasida, laboratoriyada, omborda va ma’muriy binolarda (egallagan lavozimidan qat’i nazar) ishlayotgan har bir xodim yong‘in xavfsizligi qoidalarini aniq va qat’iyan bajarishi, yong‘inga olib kelishi mumkin bo‘lgan harakatlarga yo‘l qo‘ymasligi lozim.
 134. 15 kishidan ortiq ishlovchi bo‘lgan ish uchastkalarida ko‘ngilli yong‘in o‘chiruvchi drujina (KYoO‘D) va texnik-muhandis xodimlar bo‘lganida esa, qo‘shimcha ravishda yong‘in-texnik komissiyasi (YOTK) tuziladi.
 135. Ko‘ngilli yong‘in o‘chirish drujina a’zosi, shuningdek jangovor hisobga kiritilgan shaxslar yong‘in xavfsizligi qoidalarini aniq bilishi, ularga rioya qilishi va buni boshqalardan talab qilishi, avtomatik yong‘in o‘chirish qurilmalari va birlamchi yong‘in vositalarining sozligini nazorat qilishi, yong‘in chiqqanda esa, uni o‘chirish bo‘yicha o‘z majburiyatlarini faol bajarishi lozim.
 136. Tashkilotning barcha bino va inshootlariga kirish joylarining bo‘sh bo‘lishi ta’minlanishi lozim. Bino va yong‘inga qarshi suv manbai yo‘laklariga olib boruvchi, hamda yong‘in o‘chirish vosita va uskunalariga boradigan yo‘laklar doimo bo‘sh bo‘lishi kerak. Binolar oralig‘idagi yong‘inga qarshi oraliqlar materiallar, uskunalar, bo‘sh idishlarni taxlash va avtomobil to‘xtov joyi tashkil etishga ruxsat etilmaydi.
 137. Boshlang‘ich materiallar metall qo‘shilmalarsiz bo‘lishi va zarur texnologik tayyorlovdan o‘tishi lozim, chunki bu maydalagich va mashinalarda mahsulotga ishlov berilayotganida tiqin paydo qilishi yoki asbobni sinishiga va ishlovchilarning baxtsiz hodisasiga olib kelishi mumkin.
 138. Ishlov beriluvchi materiallar va yarim mahsulotlarning hajm o‘lchamlari ishlov beruvchi uskuna pasportining ko‘rsatkichlariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 139. Materiallarni maydalash va quritish uchun qo‘llaniladigan normativ-texnik hujjatda ular tarkibidagi xavfli va zararli xususiyatga ega moddalarning miqdori (foiz ifodasida), shuningdek ularning portlash va yong‘in xavfliligini tavsiflovchi ma’lumotlar, toksikologik tavsifi va u bilan ishlashda xavfsizlik talablari belgilangan bo‘lishi lozim.
 140. Omborlar va yuk saqlash uchun maydonchalar qurilma va uskunalari, ularning qurilishi, sanitariya va yong‘inga qarshi me’yorlar va qoidalar belgilangan tartibda tasdiqlangan, texnologik loyiha me’yorlari talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. Yuklash-tushirish ishlari va yuklarni joylashtirish “Yuklash-tushirish ishlarida yuklovchilar uchun mehnat xavfsizligi qoidalari” (ro‘yxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 141. Omborxona va yuk saqlash maydonchalarida barcha yuklash, tushirish va og‘ir yuklarni tashish jarayonlari mexanizatsiyalashgan bo‘lishi lozim.
 142. Yuk saqlash uchun maydonchalar sathi tekis bo‘lib, chuqurchalarsiz va 50S dan oshmaydigan nishabi bo‘lishi kerak. Yuk saqlash uchun maydonchalar sathi unga keluvchi yo‘llar sathiga teng bo‘lishi lozim. Yilning qish oylarida yuk saqlash uchun maydonchalar doimo qor va muzdan tozalanib, qum, kul yoki shlak sepilishi kerak.
 143. Ombor va yuk saqlash uchun maydonchalarda avtotransport harakati, normativ hujjatlar talabiga muvofiq boshqarilishi lozim.
 144. Ombor yoki yuk saqlash uchun maydonchalar hududiga kiraverishda harakat yo‘nalishi, yuklash-tushirish joyi yoki transport vositalarining to‘xtab turish joyini ko‘rsatuvchi chizma osilgan bo‘lishi kerak.
 145. Yog‘och idishlar va qoplardagi yuklar omborda ag‘namaydigan qilib ustma-ust taxlangan bo‘lishi lozim. Qo‘lda bajarilgan ustma ust taxlanish balandligi 3 m dan oshmasligi, yuk ko‘tarish mexanizmi yordamida taxlanganda 6 m dan oshmasligi lozim. Yirtilgan qop va nosoz idishdagi yukni ustma ust taxlash taqiqlanadi.
 146. Omborda ustma ust taxlangan yoki yuk taralari stellajlar oralig‘idagi yo‘lakning eni 1,5 m dan kam bo‘lmasligi lozim. Omborda transport vositalari ishlatilganda, yo‘lakka qo‘shimcha qo‘llaniladigan transport vositalari o‘lchamlari kengligidagi yo‘l bo‘lishi lozim.
 147. Changsimon va to‘kiluvchi materiallar uchun siloslar, bunkerlar va boshqa sig‘imlar ularni to‘ldirish va bo‘shatish vaqtida chang chiqishining oldini oluvchi moslamalar bilan jihozlanishi lozim.
 148. To‘kiluvchi materiallar uyumlarini olish ustidan boshlanishi kerak, ularni tagidan kovlab olish taqiqlanadi.
 149. Ochiq maydonchalardagi materiallarni bostirma ostida saqlash va taxlash lozim.
 150. Vagonlardan tushirib taxlanayotgan va vagonga yuklashga tayyorlanayotgan materiallar va uskunalar, yuk bilan temir yo‘l izining relsigacha bo‘lgan masofa 2 m dan yaqin, yukni taxlangan bandligi 1,2 m dan ortiq bo‘lganda 2,5 m dan kam bo‘lmasligi kerak.
 151. Temir yo‘l izi, o‘tish yo‘lakchalari, yo‘laklar va ombor hududi hamda yuk saqlash uchun maydonchalarni ifloslantirish va unga narsa tashlash taqiqlanadi. 
 152. Bo‘shagan idish va boshqa o‘rovchi materiallar doimo ombordan shu maqsadlar uchun ajratilgan joyga chiqarilishi lozim.
 153. Har bir ombor uchun xavfsiz saqlash va omborda saqlanayotgan materiallar bilan ishlarni o‘tkazish bo‘yicha yo‘riqnoma tashkilot ma’muriyati tomonidan ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.
 154. Suyuq yonilg‘ini quyish bo‘yicha maydonchalarning portlash xavfsizligini ta’minlash uchun QMQ 2.09.19-97 “Neft va neft mahsulotlari omborlari” talablariga muvofiq yoritgich bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 155. Yonilg‘i-moylash mahsulotlari qoldig‘ini o‘lchashda, kuzatishda, tozalashda va rezervuarlarni ta’mirlash jarayonida yoritish uchun portlash xavfsizligini ta’minlash maqsadida akkumulyator fonari ishlatilishi kerak.
 156. Rezervuarlarni mazutdan tozalaganda yog‘och, rezina yoki boshqa uchqun chiqarmaydigan materiallardan foydalanish zarur.
 157. Mazutni qabul qilish va saqlash bilan bog‘liq ishlarni bajarishda quyidagilar taqiqlanadi:
 a) temir yo‘l tsisternalari ichiga tushish;
 b) temir yo‘l tsisternalarini yoritish uchun ochiq olov yoki ko‘chma elektr yoritgichlarni ishlatish;
 v) mazut quyishda va rezervuar tozalashda metall qirg‘ich va uchqun chiqaruvchi asbobni ishlatish.
 158. Gips va ohak saqlash sig‘imlari (siloslar, bunkerlar va boshqalar) materiallarni yuklash va yuk bo‘shatish paytida chang tutish moslamalari bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. Chang tutish moslamalari ishga yaroqsiz bo‘lganda siloslarni ishlatish man etiladi.
 159. Sig‘imlarning tepasi perimetri bo‘yicha to‘silgan bo‘lishi kerak. To‘siqlar GOST 12.4.059-87 “Qurilish. Inventar himoyalovchi to‘siqlar. Texnik shartlar” talablari bo‘yicha bajarilishi kerak.
 160. Sig‘imlar galereyasidagi oynaning romlarini ochiq holatda ushlab turish uchun moslamalar bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim. Oyna romini ochish galereya polidan turib amalga oshirilishi kerak.
 161. Sig‘imlar galereyasi truboprovodlaridan o‘tish uchun o‘tish ko‘priklarini o‘rnatilishi GOST 12.4.059-87 “Qurilish. Inventar himoyalovchi to‘siqlar. Texnik shartlar” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 162. Sig‘im lyuklarining qopqog‘i zichlikka ega bo‘lishi va qulf bilan berkitilishi lozim. Qulflarning kalitlari sex boshlig‘ida (smena ustasida) bo‘lib, silos ichida ish bajarish uchun ruxsat-naryad rasmiylashtirilgan va tashkilot buyrug‘i bilan mas’ul qilib tayinlangan texnik-muhandis xodimga beriladi.
 163. Yuqori qismida joylashgan lyuk orqali silos ichini ko‘zdan kechirish, devorini va to‘sinini tozalash faqat odamlarni ko‘tarish va tushirish uchun mo‘ljallangan lebedkali kajavada bajariladi. O‘zi ko‘tariladigan kajavani qo‘llashga ruxsat berilmaydi. 
 164. Sig‘im ichiga tushish oldidan quyidagi xavfsizlik choralari ko‘rilishi kerak:
 a) sig‘imga ketayotgan hamma pnevmotrassalardagi tiqin jo‘mraklari yopilishi va GOST 12.4.026-76 bo‘yicha “Tiqin jo‘mraklari ochilmasin — odamlar ishlayapti” yozuvli taqiqlovchi xavfsizlik belgisi osib qo‘yilishi lozim.
 b) sig‘imga tushayotganlarda ish bajarish uchun asboblar, shaxsiy himoya vositalari, signalizatsiya yoki bog‘lovchi (signal, arqon, gaplashish manbai, radioaloqa) vositalari bilan ta’minlanishi lozim;
 v) lebedka, kanat va kajavalar normativ hujjatlar talabiga muvofiq bo‘lishi lozim.
 165. Kajavalar o‘tirgich, oyoq uchun tirgovich, to‘siq va asbob saqlash va qotirish anjomlari bilan jihozlangan (cho‘ntaklar, xomutlar va boshqalar) bo‘lishi lozim. 
 166. Kajava to‘sig‘ining balandligi 1,2 m dan kam bo‘lmasligi, qo‘shimcha to‘siq planka balandligi 0,6 m bo‘lishi lozim, lyulkani osib qo‘yish vositalari uning to‘nkarilishini bartaraf qilishi lozim.
 167. Kajavani silosga tushirishdan oldin quyidagilar tekshirilishi lozim:
 a) lebyodka silosning to‘siniga qotirilishining mustahkamligi;
 b) po‘lat arqonning lebedka barabaniga qotirilishining mustahkamligi;
 v) po‘lat arqon, bloklar, tormoz va lebyodka yurituvchi uskunaning sozligi;
 g) lyulka to‘sig‘ining mustahkamligi.
 168. O‘simtalar, soda, dala shpati yoki sulfatni tozalash va soyaboni olib tashlanishida, oldin silos lyuk to‘sini atrofi tozalanib, keyin esa gorizontal pog‘onalar bo‘yicha tepadan pastga qarab tozalash ishlari bajarilishi lozim. 
 169. Soyabon, o‘simtalar olinayotganida, lyulka shunday holatda joylashtiriladiki, bunda u materiallar to‘kilishi hududida bo‘lmasligi lozim.
 170. Quyidagilar taqiqlanadi:
 a) silosdagi material, soyabon va osma qavati 0,5 m dan yuqori bo‘lsa, pastki va yon lyuk qopqog‘ini ochish va sig‘imga kirish; 
 b) kuzatish va tozalash ishlari paytida lyulkadan material qavati ustiga tushish;
 v) materialni pastdan kovlash hisobiga tushirib yuborish. 
 171. Barcha qo‘zg‘almas uskunalar, agregat va dastgohlar ishlab chiqargan zavod ko‘rsatmasiga binoan mustahkam asoslarga va poydevorlarga o‘rnatilishi lozim.
 172. Uskuna va avtomatlashtirilgan liniyalar, ularning ishga tushganligi haqida ogohlantiruvchi yoritish va tovush signallar tizimi bilan ta’minlanadi. Signal elementlari (qo‘ng‘iroq, sirena, lampa) mexanik shikastlanishdan himoyalangan bo‘lishi va ko‘rinadigan qilib joylashtirilishi lozim.
 172. Uskuna va avtomatlashtirilgan liniyalar, ularning ishga tushganligi haqida ogohlantiruvchi yoritish va tovush signallar tizimi bilan ta’minlanadi. Signal elementlari (qo‘ng‘iroq, sirena, lampa) mexanik shikastlanishdan himoyalangan bo‘lishi va ko‘rinadigan qilib joylashtirilishi lozim.
 173. Barcha aylanuvchi va harakatlanuvchi qismlar (vallarning chiqib turgan uchlari, harakat uzatuvchi tasmalar va boshqalar) to‘silgan bo‘lishi kerak.
 174. Yechiladigan himoya va to‘siq moslamalari faqat konstruksiya yoki texnologik sabablar bo‘yicha ularni statsionar o‘rnatish imkoni bo‘lmaganidagina qo‘llaniladi.
 175. To‘siqlar mustahkam, yengil, ishonchli ravishda mahkamlangan bo‘lishi va qisib qoluvchi tirqishlari, kesib oluvchi va o‘tkir burchaklari bo‘lmasligi kerak.
 176. Og‘irligi 5 kg dan ortiq bo‘lgan to‘siqlar ushlash uchun qulay dastaklarga ega bo‘lishi kerak.
 177. Elektr tokidan shikastlanishning oldini olish uchun ishlab chiqarish uskunasi quyidagi talablarga javob berishi kerak:
 a) xavf manbai bo‘lgan ishlab chiqarish uskunasi tok uzatuvchi qismi mustahkam, izolatsiyalangan, to‘silgan yoki odamlar uchun o‘tib bo‘lmas joyda o‘rnatilgan bo‘lishi lozim;
 b) elektr uskunaning ochiq bo‘lgan tok uzatuvchi qismining eshigi yopiluvchi bo‘lishi lozim;
 v) ishlab chiqarish uskunasining metall qismi erga sim orqali ulangan bo‘lishi lozim; 
 g) ishlab chiqarish uskunasi elektr zanjiri sxemasida bo‘lganda barcha elektr zanjirni ta’minlash tarmog‘idan markaziy o‘chirish moslamasi mavjud bo‘lishi nazarda tutilishi lozim.
 178. O‘zidan changli havo chiqaruvchi ishlab chiqarish uskunalari zichlab berkitilishi va chang havoni so‘rish moslamalari bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak. 
 179. Yangi o‘rnatilgan yoki kapital sozlashdan chiqqan uskunalarni xavfsizlik texnikasi muhandisi ishtirokida dalolatnoma tuzilgandan keyin ishlatishga ruxsat berilishi lozim.
 180. Mashinani sozlash, tozalash, moylash va kamchiliklarini bartaraf qilish bilan bog‘liq bo‘lgan barcha ishlarni bajarish elektr ta’minotidan uzib qo‘yilgan, butunlay harakatdan to‘xtagan va ogohlantiruvchi belgi osib qo‘yilgan holatda bajarilishi lozim. Mashinani yurgizish belgini osib qo‘ygan shaxs tomonidan amalga oshirilishi kerak.
 181. To‘siqlarning va himoyalovchi moslamalarning hamda asboblarning sozligi sex (bo‘linma) rahbariyati tomonidan muntazam tekshirib turilishi kerak.
 182. Montaj va demontaj vaqtida qo‘llanadigan tagliklar va ko‘tarish mexanizmlari ish boshlashdan avval sinab ko‘rilishi kerak.
 183. Ishlab chiqarish uskunalaridan foydalanishda:
 a) mexanizatsiyalash, avtomatlashtirish va masofadan boshqarishni qo‘llash;
 b) ergonomik talablarni qo‘llash;
 v) foydalanish, ta’mirlash, yig‘ish, transportda tashish va saqlash bo‘yicha xavfsizlik talablariga amal qilish lozim. 
 184. Ishlab chiqarish uskunasini tozalash ishlari maxsus asboblar yordamida (shyotka, qirg‘ich, ilmoq va boshqalar) amalga oshirilishi lozim. Ishlab turgan uskunada tozalash va yig‘ishtirish ishlarini bajarish taqiqlanadi.
 185. Uskuna ishlab turgan vaqtda uning harakatlanuvchi qismlarini qo‘lda moylash taqiqlanadi.
 186. Ishlab chiqarish xonalarida va ish joylarida ishlab chiqarish uskunalarini joylashtirilishi xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar uchun xavf tug‘dirmaydigan bo‘lishi lozim.
 187. Sexda o‘tish yo‘laklari kengligi quyidagidan kam bo‘lmasligi lozim:
 a) magistral o‘tish yo‘laklari — 1,5 m;
 b) uskunalar oralig‘idagi o‘tish yo‘lakchalari — 1,2 m; 
 v) devorlar va uskunalar oralig‘idagi o‘tish yo‘laklari — 1,0 m; 
 g) uskunaga xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash uchun mo‘ljallangan o‘tish yo‘laklari — 0,7 m.
 188. Ishlab chiqarish binolari, galereya, tunnellar va estakadalarda konveyerlar tuzilmasi va joylashtirilishi GOST 12.2.022-80 “Konveyerlar. Xavfsizlik umumiy talablari”ga muvofiq bo‘lishi lozim.
 189. O‘tish yo‘llarining bir tomonida joylashgan ish joylaridan o‘tish yo‘lakchalarining kengligi 0,75 m dan va o‘tish yo‘lining ikki tomonida joylashgan ish joylaridagi o‘tish yo‘llarining kengligi esa 1,5 m dan kam bo‘lmasligi lozim.
 190. Konveyerlarga xizmat ko‘rsatish uchun o‘tish yo‘laklari kengligi quyidagilardan kam bo‘lmasligi lozim:
 a) bir tomondan xizmat ko‘rsatiladigan konveyer uchun — 0,7 m;
 b) parallel joylashgan konveyerlar oralig‘ida — 1,0 m;
 v) qattiq yoki to‘rsimon to‘siqlar bilan butun trassa bo‘yicha yopilgan parallel joylashtirilgan konveyerlar oralig‘i — 0,7 m;
 g) konveyerlar oralig‘ida joylashgan o‘tish yo‘laklaridagi ustunlar bo‘lganda ustun va konveyer oralig‘i — 0,6 m;
 d) ikki tomondan xizmat ko‘rsatiladigan parallel joylashtirilgan plastinasimon konveyer oralig‘i — 1,2 m;
 e) yuk yuklovchi yoki tushiruvchi qurilmalar ustidan o‘tuvchi konveyer trassa uchastkalari ikki tomonida — 1 m.
 191. Konveyer bo‘ylab o‘tish yo‘lagi balandligi quyidagidan kam bo‘lmasligi lozim:
 a) ishlab chiqarish xonalarida — 2,2 m;
 b) galereya, tunnel va estakadalarda — 1,8 m.
 192. Ishlaganda chang chiqaruvchi (maydalash, elash, transport va boshqa) uskuna zich yopilgan bo‘lishi lozim. Chang chiqaruvchi uskunani zich yopish uchun mo‘ljallangan qoplamalar aspiratsiya (so‘rma) tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.
 193. Gaz-chang ushlovchi qurilmalardan foydalanishda normativ hujjatlar talabiga rioya etish lozim. 
 194. Bosim ostida ishlovchi qurilma, moslama hamda ularni ta’mirlash va foydalanish normativ hujjatlar talabiga muvofiq bo‘lishi lozim.
 195. Ishchi bosimi 0,07 MRa (0,7 kgs/sm2)dan yuqori bo‘lgan bug‘ qozonlari, bug‘ isitgichlari, ekonomayzerlari va suv harorati 1150S dan yuqori bo‘lgan suv isitish qozonlarining tuzilishi, joylashtirilishi va ulardan foydalanish, normativ hujjatlar talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 196. Quvvati 14kW va yuqori bo‘lgan statsionar va porshenli kompressorlar, shuningdek 0,2 dan 40 MRa gacha bosimli havo va inert gazlarda ishlovchi, havo uzatish va gaz uzatishlarni joylashtirish va foydalanish, normativ hujjatlar talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 
 197. So‘ndiruvchi barabanlar konstruksiyasi, o‘rnatilishi, tuzilishi va ulardan foydalanish normativ hujjatlar talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 198. So‘ndiruvchi barabanlarga bug‘ yetkazib beruvchi quvurlar normativ hujjatlar talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 199. Parallel qo‘yilgan so‘ndiruvchi barabanlar oralig‘idagi o‘tish kengligi 1,2 m dan kam bo‘lmasligi lozim.
 200. Agarda o‘tish yo‘laklari bo‘lmasa, barabanlar chetidan o‘tishni chegaralovchi, sariq rangga bo‘yalgan, balandligi 1 m dan kam bo‘lmagan ko‘chma to‘siqlar qo‘yilishi lozim.
 201. So‘ndiruvchi barabanlar pol sathidan korpusning aylanuvchi qismigacha 1,8 m dan kam bo‘lmagan balandlikda o‘rnatilgan bo‘lsa, o‘tish yo‘laklari tomonidan baraban bo‘ylab to‘sib qo‘yilgan bo‘lishi lozim.
 202. So‘ndiruvchi baraban lyukining qopqog‘i va bug‘ bilan suv teshigi zichlangan bo‘lishi lozim.
 203. So‘ndiruvchi barabandan ishchi bosimni 1,5 baravaridan kam bo‘lmagan bosimda bug‘ chiqishining oldini oluvchi zichlatgichlar bo‘lishi lozim.
 204. Lyuk ochilib-yopilishi va odamlarni korpus ichini ko‘zdan kechirish, tozalash yoki ta’mirlashi uchun, so‘ndiruvchi barabanning lyuki tepaga qaratilgan bo‘lishi lozim. Ushbu amallarni bajarish uchun doimiy yoki narvon bilan birga qo‘zg‘aluvchan temir maydoncha bo‘lishi lozim.
 205. So‘ndiruvchi barabandagi lyuk qopqog‘idagi boltlar yordamida burab ochish yoki yopish texnologik reglament asosida o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.
 206. So‘ndiruvchi barabanda bug‘ bosimi bo‘lganida lyuk qopqog‘ini ochish taqiqlanadi. 
 207. Begunlarning aylanuvchi qismi va katogi, maydalash hududini to‘suvchi va begundan materiallar to‘kilib ketishini oldini oluvchi yaxlit temir qoplama bilan yopilgan bo‘lishi lozim.
 208. Qoplama qo‘yilmagan yoki noto‘g‘ri qo‘yilgan bo‘lsa, begun yurituvchi uskuna ishlamaydigan qilib, blokirovka o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.
 209. Changlanuvchi materiallar parchalangan yoki yuklanganda begun qoplamasidan chiqayotgan chang havo ishlab chiqarish xonasiga chiqmasligi uchun aspiratsiya tizimiga ulangan bo‘lishi lozim. 
 210. Ta’mirlash, tozalash yoki sozlash ishlarini bajarish uchun begun qoplamasiga temir qopqoqli lyuk qilinib, rezina yoki yung zichlagich bilan yopiluvchi bolt bilan mustahkamlanishiga ruxsat etiladi. 
 211. Lyuk qopqog‘i yurituvchi bilan shunday blokirovka qilingan bo‘lishi kerakki, u ochilganida yurituvchi avtomatik tarzda to‘xtashi lozim.
 212. Begunlar yurituvchisi tepada joylashgan paytida, uni kuzatish va xizmat ko‘rsatish uchun doimiy temir maydonchali narvon bo‘lishi lozim.
 213. Material namlanib parchalanganida, suvi begundan ishlab chiqarish xonasiga xizmat ko‘rsatish maydoniga yoki begunning ostiga oqib tushmasligi lozim.
 214. Parchalanayotgan material namunasi begunning yuk tushiruvchi oqimidan olinishi lozim.
 215. Begunlarga xizmat ko‘rsatish maydonlari va loy ishqalovchilarini begunlardan yuk tushirish maydonlari, ovozli yoki chiroqli signalizatsiya (elektr qo‘ng‘iroq, miltillovchi elektr lampa) bilan bog‘langan bo‘lishi kerak. 
 216. Valetslar valigi yaxlit temir qoplama bilan yopilgan bo‘lishi lozim.
 217. Qoplama yurituvchi bilan shunday blokirovka qilingan bo‘lishi kerakki, u yo‘qligida yoki noto‘g‘ri qo‘yilganida valetslar yurituvchisini yoqish mumkin bo‘lmasin.
 218. Valetslar blokirovka bilan shunday jihozlangan bo‘lishi kerakki, u avtomatik tarzda valiklar to‘xtab qolganida va elektryurgizgich zo‘riqqanda, yurituvchini o‘chirib, to‘xtatish uchun ovoz signali berishi lozim. 
 219. Toshni ishlovchi valetslar sexini chiqindilardan tozalash uchun moslamalar va qurilmalar (lotoklar, sig‘imlar, lenta konveyerlari va boshqalar) bilan jihozlash lozim. 
 220. Bo‘shatuvchi jihozlar to‘xtaganda avtomatik tizim ish jarayoni to‘xtashini ta’minlashi lozim.
 221. Valetslar ishlab turganida valik va tortib turuvchi prujinalar orasidagi oraliqni sozlash, to‘ldiruvchi va bo‘shatuvchi voronkani tozalash qoplamasidan begona predmetlarni olish taqiqlanadi.
 222. Loy ishqalovchilarga bug‘ yetkazib beruvchi quvurlar normativ hujjatlar talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 223. Loy ishqalovchi korpusidan kelayotgan loyni yig‘uvchi aylanma disk, loyni xizmat ko‘rsatayotgan maydonga to‘kilishini oldini oluvchi yaxlit temir qoplama bilan yopilgan bo‘lishi lozim. 
 224. Loy ishqalag‘ichning qoplamasi bo‘lmaganda yoki noto‘g‘ri o‘rnatilganda uning harakatga kelishini oldini olish uchun blokirovka qilinishi lozim.
 225. Loy kovlovchi ishlaganida xizmat ko‘rsatish maydoniga loyning to‘kilishi va otilishini oldini oluvchi qoplama bo‘lishi lozim. 
 226. Loy kovlovchini ta’mirlash ishlari ruxsatnoma bo‘yicha amalga oshirilishi lozim. 
 227. Qo‘zg‘aluvchi loy kovlovchi ta’mirlanganida tormoz boshmaklari o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.
 228. Groxotni harakatlanuvchi elak va ramasi changlanuvchi materiallarni (gips, qum) elaganida yaxlit temir qoplama bilan yopilgan, havo tozalash apparatlari esa aspiratsiya tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.
 229. Tekis groxotlar elagining yon bortlari, xizmat ko‘rsatish maydonlariga materiallarni otilib ketmasligini ta’minlashi lozim.
 230. Groxotni yurgizuvchi aylanma vallar, biriktiruvchi muftalar, maxoviklar, krivoshiplar, ekssentriklar va kamar klin uzatmalari yaxlit temir to‘siq bilan to‘silgan yoki groxot qoplamasi tagida joylashgan bo‘lishi lozim. 
 231. Groxot qoplamasida elakni, oqim va yurituvchini ko‘zdan kechirish, tozalash yoki ta’mirlash uchun, ochiladigan lyuklar bo‘lishi lozim. Lyuk qopqoqlari groxot yurituvchisi bilan shunday bog‘langan bo‘lishi lozimki, u ochilganida groxot avtomatik tarzda to‘xtashi lozim.
 232. Groxotlardan elangan chiqindilarni olish mexanizatsiyalashgan bo‘lishi lozim.
 233. Baraban va groxot qoplamasining oqimlar bunkerlari bilan bog‘lanish zichligi, ishlab chiqarish xonasiga changning chiqishini bartaraf etadigan darajada bo‘lishi lozim.
 234. Dezintegrator qoplamasi ishlab chiqarish xonasiga chang chiqishini bartaraf etish uchun aspiratsiya tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.
 235. Lyuk qopqoqlari dezintegrator yurituvchi bilan shunday blokirovka qilingan bo‘lishi lozimki, ularni ochganda dezintegrator avtomatik ravishda o‘chishi lozim.
 236. Maydalagich mashinalarini boshqarish kuzatish va masofadan boshqarish kabinalarida joylashgan pultlar orqali amalga oshirilishi lozim. 
 237. Maydalagich mashinalar qabul qilish va transportyor qurilmalari boshqarish pultlari bilan bog‘langan ovozli yoki chiroqli signalizatsiya (elektr qo‘ng‘iroq, miltillovchi elektr lampa) bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. 
 238. Maydalagichlar qabul qilish teshiklari va to‘ldirish mexanizmlariga xizmat ko‘rsatish uchun maydonlar bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 239. Maydalagichlarni to‘ldirish va bo‘shatish joylari bundan tashqari u bilan bog‘liq ta’minlovchi bunker oqimi havo tozalovchi aspiratsiya tizimiga ulangan bo‘lishi lozim.
 240. Maydalagichlarni to‘ldirish teshiklari material bo‘laklarini otilib ketishidan saqlash uchun temir to‘siqlarga ega bo‘lishi kerak.
 241. Bolg‘ali maydalagichlarni boshqarish tizimida maydalagich rotorining ishchi aylanish chastotasi ishchi holatga yetgandagina, to‘ldirish qurilmasining yoqilishi nazarda tutilishi lozim, valikli maydalagichlarda valiklari temir qoplama bilan to‘silgan va ko‘rish oynalari zich yopilgan bo‘lishi lozim.
 242. Valikli maydalagichlarning valigi tiqilib qolganda, yurgizuvchini avtomatik ravishda o‘chirish qurilmasi bo‘lishi lozim.
 243. Ta’mirlash ishlarini bajarish uchun maydalagich xonasi yuk ko‘tarish uskunalari (kran, tal) bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.
 244. Qoplama korpusining og‘irligi 50 kg dan ortiq bo‘lsa, uning ochilib, yopilishi mexanizatsiyalashgan bo‘lishi lozim.
 245. Maydalagich mashinasi ishlayotgan paytida quyidagilar taqiqlanadi: 
 a) xomashyo bo‘laklarini itarish va olish, ta’minlovchi va oqimlardagi uyumlarni yo‘qotish;
 b) maydalagich va oqimlarni yopishgan narsalardan tozalash;
 v) ishlayotgan jihozning korpusida bo‘lish;
 g) sozlash ishlarini bajarish;
 d) himoya to‘sig‘i va signalizatsiya tizimi yo‘qligida yoki ishlamayotganida ishlash; 
 e) valikli maydalagichning kuzatish oynasini ochish.
 246. Maydalagichning qabul qilish joyiga o‘tish ko‘priklarini o‘rnatish man etiladi.
 247. Gips qaynatuvchi qozonlar, xomashyo uni va tayyor gips bunkerlari havo tozalovchi apparat orqali aspiratsiya tizimiga ulangan bo‘lishi lozim. 
 248. Gips qaynatuvchi qozondan havo bug‘ aralashmasini so‘rib oluvchi quvurlar normativ hujjatlar talablariga muvofiq bo‘lishi lozim. 
 249. Ishlab chiqarish xonasiga gips to‘kilishi va bug‘ning chiqishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun gips qaynatuvchi qozonning qopqog‘i va oqimlar oralig‘i mustahkam bo‘lishi kerak.
 250. Gips qaynatuvchi qozon aralashtirgichi yurituvchisiga xizmat ko‘rsatish uchun doimiy temir maydonchali narvon bo‘lishi lozim.
 251. Gips qaynatuvchi qozonga xizmat ko‘rsatuvchi maydonlari, qizdirishga xizmat ko‘rsatuvchi, shaxta tegirmonlari va chang tutish qurilma maydonlari ovozli yoki chiroqli signalizatsiya (elektr qo‘ng‘iroq, miltillovchi elektr lampa) bilan bog‘langan bo‘lishi kerak. 
 252. Gips qaynatuvchi qozonni qizdirish, aspiratsiya tizimi, aralashtirgich, shnekni to‘ldirish ketma-ketligida ishga tushirish lozim.
 253. Gips qaynatuvchi qozonlar gips sathini bildiruvchi signal beruvchi jihozlar bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim. Qozondagi gips sathi maksimal yo‘l qo‘yilgan darajaga yetganida to‘ldiruvchi shnek avtomatik ravishda o‘chishi lozim.
 254. Gips qaynatuvchi qozonni bo‘shatish oqimining ochilishi yoki yopilishi mexanizatsiyalashgan bo‘lishi lozim. 
 255. Gips qaynatuvchi qozon o‘txonasining ishlashi texnologik reglament bilan o‘rnatilgan tartibda ishlashi lozim. 
 256. Qozon o‘txonasidagi texnologik reglament buzilganda yonilg‘ini berish va puflovchi ventilyator avtomatik tarzda o‘chishi lozim. 
 257. Gips qaynatuvchi qozon o‘txonasiga ko‘mirni berish hamda ko‘l va shlakni o‘txonadan olish mexanizatsiyalashgan bo‘lishi lozim. 
 258. Gips qaynatuvchi qozon, uning ichidagi gips haroratini o‘lchovchi asbob bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 259. Gips qaynatuvchi qozon va o‘txonasining ichi ko‘zdan kechirilganda, ta’mirlash va tozalash ishlari bajarilganda harorat 40 °C dan va isigan yuzalar harorati esa 45 °C dan oshmasligi lozim.
 260. Xom ashyoni quruq parchalaydigan tegirmonlar havo tozalash apparatlari orqali aspiratsiya tizimi bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 261. Tegirmon oqimini ta’minlovchi patrubka yoki bo‘shatish qoplamasi biriktirilgan joyi ishlab chiqarish xonasiga chang chiqib ketishining oldini olish maqsadida zichlangan bo‘lishi lozim. 
 262. Tegirmonlar ishlayotganda shovqin darajasini kamaytirish uchun shovqindan himoya qiluvchi effektiv vositalarni qo‘llash lozim.
 263. Tegirmon ishga tushayotgani va to‘xtayotgani haqida xizmat ko‘rsatayotganlarni ogohlantirish uchun tovush va chiroqli signallar bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 264. Tegirmon korpusi — yechiladigan metall seksiyali balandligi 1 m dan kam bo‘lmagan to‘siq tegirmon o‘qidan R+1 m (R — tegirmon radiusi) masofada joylashishi lozim. To‘siq rangi normativ hujjatlar talabiga muvofiq bo‘lishi lozim.
 265. Tegirmon qopqog‘i tsapfa podshipnigi tomonidan yaxlit yoki setkali metall to‘siq bilan to‘silgan bo‘lishi lozim. To‘siq radiusi tegirmon radiusidan 1 m dan kam bo‘lmasligi lozim.
 266. Tegirmonni separatorlarga, siklonlarga, filtrlarga, ventilyatorlarga, ta’minlovchi va tsapfa podshipnigiga xizmat ko‘rsatish maydonlari normativ hujjatlar talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 267. Tegirmon xonasida lyuklarning qopqog‘ini ta’mirlash ishlari olib borilganida ochish uchun yuk ko‘tarish qurilmasi o‘rnatilgan bo‘lishi lozim (kran, tal).
 268. Tegirmon uskunalarini ishlatish quyidagi ketma-ketlikda blokirovka orqali amalga oshirilishi lozim: chang tutuvchi va aspiratsiya tizimi, tegirmon, bo‘shatish qurilmasi, to‘ldirish qurilmasi.
 269. Tegirmon yoki bo‘shatish qurilmasi birdaniga to‘xtab qolgan holatida, blokirovka tegirmonni ishlatishdan oldin ishlatiladigan uskunani avtomatik tarzda o‘chirishi lozim.
 270. Tegirmonni chang tutish va aspiratsiya tizimi nosoz va o‘chirilganida ishlash taqiqlanadi.
 271. Tegirmon ishlayotganida uni ta’mirlash, ta’minlovchidan, oqimlardan o‘lchami to‘g‘ri kelmaydigan xomashyoni va begona predmetlarni olish (metall va boshqalar), tegirmon to‘siqlari orqasiga o‘tish yoki uni yechish taqiqlanadi. 
 272. Tegirmonni ishlatish quyidagi hollarda taqiqlanadi:
 a) blokirovka yoki signalizatsiya nosoz bo‘lsa;
 b) to‘siqlar yechilgan yoki mustahkamlanmagan bo‘lsa;
 v) taglik va korpusda yorilgan joy bo‘lsa;
 g) bron plitani qotiruvchi boltlar bo‘shaganida yoki yo‘q bo‘lganida;
 d) parchalanayotgan material lyuk zichligi orasidan va bolt teshigidan ajralib chiqqanida;
 e) aspiratsiya tizimi nosoz bo‘lsa yoki samarali ishlamayotganida.
 273. Tegirmonni ta’mirlash ko‘zdan kechirish yoki maydalanuvchi mahsulot bilan to‘ldirilayotganida yurituvchi elektr tarmoqdan ajratilgan bo‘lishi lozim.
 274. Tegirmon lyuklarida tarmoqdan zichlagichlar va ilib qo‘yish uchun qurilmalar bo‘lishi lozim. 
 275. Shar tegirmonlar qopqog‘i tsapfa podshipnigi tomonidan metalli yaxlit yoki setkali to‘siqlar bilan to‘silgan bo‘lishi lozim. 
 276. Shar tegirmonlarini maydalovchi jism bilan to‘ldirish mexanizatsiyalashgan bo‘lishi va ruxsat-naryad bilan amalga oshirilishi lozim. 
 277. Konteynerlar yopilish qurilmalari bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. Yopish qurilmalari konstruksiyasi konteynerning o‘z-o‘zidan ochilib ketmasligini ta’minlash lozim.
 278. Shar tegirmoniga maydalanuvchi jism elektromagnit yuklovchi orqali yuklaganida to‘ldiruvchi voronkaning diametri elektromagnit yuklagichning diametridan 0,5 m dan kam bo‘lmasligi lozim. 
 279. Aerobil, shaxta, tebranma-rolikli va purkovchi tegirmonlari korpusining qopqog‘i yurituvchi bilan shunday blokirovka qilingan bo‘lishi kerakki, qopqoq ochilganida tegirmon yurituvchisi avtomatik tarzda to‘xtasin. 
 280. Aerobil, shaxta, tebranma-rolikli va purkovchi tegirmonlarining korpusi materialni quritishga ishlaydigan, tegirmonga issiqlik beruvchi havo o‘tkazgichlari issiqdan izolatsiya qilingan bo‘lishi lozim. 
 281. 450S dan oshmasligi lozim.
 282. Maydalovchi jismlarni yuklovchi qurilmalardan (kran, tal) foydalangan holda yuklash kerak.
 283. Maydalovchi jismlar tegirmonga yuklanayotganda yuklovchi mashinani harakat qilayotgan hududida, GOST 12.4.059-87 talabi bo‘yicha inventar to‘siqlar bilan to‘silgan bo‘lishi va GOST 12.4.026-76 talabi bo‘yicha “Kirish mumkin emas” yozuvli taqiqlovchi xavfsizlik belgisi osib qo‘yilishi lozim.
 284. Ta’minlovchidan foydalanish GOST 12.2.022-80 talablariga muvofiq va uni ishlab chiqargan zavodning foydalanish yo‘riqnomasi asosida amalga oshirilishi lozim.
 285. Talinkasimon ta’minlovchilar havo tozalovchi apparatlari orqali aspiratsiya tizimiga ulangan metall bilan yopilgan bo‘lishi lozim 
 286. Ta’minlovchi ishlayotgan paytida tiqilib qolgan material bo‘laklarini, metall va boshqa predmetlarni turtib chiqarish va olish, dozatorni, ta’minlovchini va ularning bunkerlariga yopishib qolgan materiallardan tozalash taqiqlanadi. 
 287. Vintli ta’minlovchilarning bunker bilan birikkan joyidan ishlab chiqarish xonasiga materiallarning to‘kilishi va chang chiqib ketishining oldini olish uchun ular zich birikkan bo‘lishi lozim.
 288. Ta’minlovchi yuklash joyini yopishga imkon beruvchi qurilma (klapan shiber) bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. 
 289. Vintli ta’minlovchining qopqog‘ini qo‘l bilan ochish va yopishda sarflanayotgan kuch 60 N (6 kgs) oshmasligi lozim.
 290. Qoplama yechilganida yoki noto‘g‘ri qo‘yilganida yurituvchi avtomatik tarzda o‘chishini ta’minlovchi blokirovka bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.
 291. Ta’minlovchining qabul qilish bunkerlari ishini nazorat qilish uchun doimiy temir maydonchali narvon bilan jihozlangan bo‘lishi lozim. Bunkyer maydoni tomonidan balandligi 1 m dan kam bo‘lmagan setka to‘siq bo‘lishi lozim.
 292. Lentali pressning qabul qilish kamerasi va haydash valiklari yaxlit metall to‘siq bilan to‘silgan bo‘lishi