Temir yo‘l transportida harakat xavfsizligi buzilishlarini tasniflash, xizmat tekshiruvini olib borish va hisobga olish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasining “Temir yo‘l transporti to‘g‘risida”gi Qonuni va Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 2-martdagi 101-son “O‘zbekiston Respublikasi Temir yo‘llarda yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:
 1. Temir yo‘l transportida harakat xavfsizligi buzilishlarini tasniflash, xizmat tekshiruvini olib borish va hisobga olish tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur buyruq rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.
 Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasining “Temir yo‘l transporti to‘g‘risida”gi Qonuni va Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 2-martdagi 101-son “O‘zbekiston Respublikasi Temir yo‘llarda yuk va yo‘lovchilar tashish xavfsizligini nazorat qilish davlat inspeksiyasi faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi hududida temir yo‘l transportida harakat xavfsizligi buzilishlarini tasniflash, xizmat tekshiruvini olib borish va hisobga olish tartibini belgilaydi.
 1. Temir yo‘l transportida harakat xavfsizligi buzilishlari quyidagicha tasniflanadi:
 poyezdlar halokati;
 avariyalar;
 ishdagi alohida nuqson holatlar;
 ishdagi nuqson holatlar.
 2. Yuk yoki yo‘lovchilar tashish poyezdlari bilan boshqa poyezdlar yoki harakatdagi tarkib to‘qnashsa, bekat oralig‘i va bekatlarda yuk yoki yo‘lovchilar tashish poyezdlari izdan chiqsa hamda oqibatda insonlar halok bo‘lsa, og‘ir tan jarohati olsa yoki lokomotiv yoxud vagonlar ularni hisobdan chiqarish darajasida shikastlangan bo‘lsa, bular poyezdlar halokati sifatida tasniflanadi.
 3. Quyidagi holatlar avariyalar sifatida tasniflanadi:
 yo‘lovchilar tashish poyezdlari mazkur Nizomning 2-bandida ko‘rsatilgan oqibatlarsiz boshqa poyezdlar yoki harakatdagi tarkib bilan to‘qnashsa, bekat oralig‘i va bekatlarda yo‘lovchi tashish poyezdlari izdan chiqsa hamda oqibatda lokomotivlar kapital ta’mirlash talab etiladigan darajada va (yoki) vagonlar depo yoki undan murakkabroq ta’mirlash talab etiladigan darajada shikastlangan bo‘lsa;
 yuk tashish poyezdlari mazkur Nizomning 2-bandida ko‘rsatilgan oqibatlarsiz boshqa poyezdlar yoki temir yo‘lning harakatdagi tarkibi bilan to‘qnashsa, bekat oralig‘i va bekatlarda yuk tashish poyezdi izdan chiqsa hamda oqibatda lokomotivlar yoki vagonlar kapital ta’mirlash talab etiladigan darajada shikastlangan bo‘lsa;
 temir yo‘lning harakatdagi tarkibi manyovrlar, ekipirovkalash va boshqa qisqa harakatlar vaqtida boshqa poyezdlar yoki temir yo‘lning harakatdagi tarkibi bilan to‘qnashsa va izdan chiqsa hamda oqibatda insonlar halok bo‘lsa, og‘ir tan jarohatlari olsa yoki lokomotiv yoxud vagonlar hisobdan chiqarish darajasida shikastlangan bo‘lsa.
 4. Quyidagilar ishdagi alohida nuqson holatlar sifatida tasniflanadi:
 yuk yoki yo‘lovchi tashish poyezdlari mazkur Nizomning 2 va 3-bandlarida ko‘rsatilgan oqibatlarsiz boshqa poyezdlar yoki temir yo‘lning harakatdagi tarkibi bilan to‘qnashsa, bekat oralig‘i va bekatlarda yuk yoki yo‘lovchi tashish poyezdlari izdan chiqsa;
 poyezd band yo‘lga qabul qilinsa;
 poyezd band bekat oralig‘iga jo‘natilsa;
 poyezd tayyor bo‘lmagan marshrut bo‘yicha jo‘natilsa yoki qabul qilinsa;
 poyezd taqiqlovchi ishoradan o‘tib ketsa;
 poyezd yoki harakatdagi tarkib ostida yo‘l yo‘naltirgichni o‘tkazish;
 temir yo‘lning harakatdagi tarkibi poyezdni qabul qilish, jo‘natish marshrutiga yoki bekat oralig‘iga ketib qolsa;
 ketish yo‘lida yuk qulasa (sochilib ketsa);
 g‘ildirak o‘qi, g‘ildirak o‘q bo‘yni yoki g‘ildirak sinsa;
 vagon aravachasining yon qismi yoki ressor ust balkasi sinsa;
 temir yo‘lning harakatdagi tarkibining o‘rta balkasi uzilsa;
 texnik nosozliklar sababli, harakatlanish yo‘lidagi yo‘lovchilar tashish poyezdidan vagon uzib qoldirilsa;
 poyezdning chekka kranlari berk holatda jo‘natilsa;
 yo‘lovchilar tashish poyezdida lokomotiv buzilishi oqibatida yordamchi lokomotiv talab qilinsa;
 harakatlanish yo‘lida ishlar bajarilishi vaqtida poyezdlar harakati uchun xavfli bo‘lgan joylar ishoralar bilan to‘silmasa;
 pol usti svetoforida taqiqlovchi ishora o‘rniga ruxsat ishorasi yanglish paydo bo‘lsa yoki sekinlashish (to‘xtash) ishorasi o‘rniga ruxsat ishorasi paydo bo‘lsa;
 poyezdlar harakati xavfsizligiga mas’ul bo‘lgan temir yo‘l xodimlarining aybi bilan poyezd avtotransport vositasi yoki boshqa o‘zi yurar mashina bilan to‘qnashsa;
 bekatda taqiqlovchi ishoradan o‘tib ketish holatini yuzaga keltirgan ruxsat ishorasi taqiqlovchi ishoraga almashib qolsa;
 harakatlanayotgan poyezd ostida rels sinsa.
 5. Quyidagilar ishdagi nuqson holatlar sifatida tasniflanadi:
 buksa qizib ketsa yoki boshqa texnik nosozliklar sababli vagon harakatlanish yo‘lidagi yuk tashish poyezdidan uzib qoldirilsa;
 poyezddagi avtoulagichlar o‘z o‘zidan ajralib ketsa;
 yo‘naltirgich kesilsa;
 yuk ortish qoidalarining harakat xavfsizligiga tahdid soluvchi darajada buzilishi oqibatida oraliq bekatda poyezddan vagon uzib qoldirilsa;
 temir yo‘lning harakatdagi tarkibining avtoulagichi sinib uzilsa;
 temir yo‘lning harakatdagi tarkibi detallari yo‘lga tushib qolsa;
 manyovrlarda, ekipirovkalashda va boshqa qisqa harakatlarda temir yo‘lning harakatdagi tarkibi mazkur Nizomning 3-bandi to‘rtinchi xatboshisida ko‘rsatilgan oqibatlarsiz izdan chiqsa;
 manyovrlarda, ekipirovkalashda va boshqa qisqa harakatlarda temir yo‘lning harakatdagi tarkibi mazkur Nizomning 3-bandi to‘rtinchi xatboshisida ko‘rsatilgan oqibatlarsiz boshqa poyezdlar yoki temir yo‘lning harakatdagi tarkibi bilan to‘qnashsa, oqibatda lokomotivlar joriy ta’mir darajasida yoki vagonlarni uzib olgan holda joriy ta’mirlash yoxud temir yo‘lning harakatdagi tarkibi yanada murakkabroq ta’mirlash darajasida shikastlangan bo‘lsa;
 temir yo‘lning harakatdagi tarkibi qurilma, mexanizmlar, jihozlar va begona predmetlar ustiga yurib kelib urilsa;
 bekatlar oralig‘i yo‘llarining birida yoki bekatda harakat grafigida belgilangan vaqtdan yo‘lovchilar tashish poyezdining bir soatdan ko‘proq, boshqa poyezdlarning esa, uch soatdan ko‘proq ushlanib qolishiga sabab bo‘luvchi yo‘l, temir yo‘lning harakatdagi tarkibi, signallashtirish, markazlashtirish, blokirovkalash va aloqa, kontakt tarmog‘i, elektr ta’minoti qurilmalari va boshqa texnik vositalarning nosozliklari yuzaga kelsa.
 6. Temir yo‘l transportida harakat xavfsizligi buzilishlari bo‘yicha barcha holatlarni va harakat xavfsizligi buzilishlarining sabablari, oqibatlari, ularda aybdor bo‘lgan shaxslarni aniqlash hamda kelgusida harakat xavfsizligi buzilishlari kelib chiqishining oldini olish maqsadida xizmat tekshiruvi o‘tkaziladi.
 7. Umumiy foydalanishdagi temir yo‘llar va (yoki) idoralarga qarashli temir yo‘l shoxobcha yo‘llariga mulkka egalik qilish huquqi yoki boshqa mulkiy huquqlar asosida egalik qiluvchi (bundan buyon matnda temir yo‘lga egalik qiluvchi deb yuritiladi) tomonidan harakat xavfsizligi buzilishlari haqida ma’lumot olinganda, 5 soatdan kechiktirmasdan xizmat tekshiruvini o‘tkazish komissiyasi (bundan buyon matnda komissiya deb yuritiladi) tuziladi. 
 Komissiya tarkibiga “O‘zdavtemiryo‘lnazorat” inspeksiyasi va (yoki) mintaqaviy filiali va harakatdagi tarkib mulkdorlarining vakillari, O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Davlat yo‘l harakati xavfsizligi xizmati vakillari (avtotransport vositalari bilan bog‘liq harakat xavfsizligi buzilishlari holatlarida) hamda boshqa shaxslar kelishuv asosida kiritilishi lozim.
 8. Quyidagilar komissiyaning asosiy vazifalari hisoblanadi:
 joyiga chiqqan holda harakat xavfsizligi buzilishlarining yuzaga kelish holatlari va sabablarini o‘rganish;
 harakat xavfsizligi buzilishlarining oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha zarur choralar ko‘rish;
 jabrlangan shaxslarga tegishli yordam ko‘rsatish, temir yo‘l transporti harakatini tiklash;
 temir yo‘lning harakatdagi tarkibining, umumiy foydalanishdagi temir yo‘llar va idoralarga qarashli temir yo‘l shoxobcha yo‘llarida temir yo‘l transporti infratuzilmasi obyektlarining amaldagi holatini temir yo‘l transportidan foydalanishni va harakat xavfsizligini tartibga soluvchi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini baholash;
 harakat xavfsizligi buzilishlarini keltirib chiqargan yoki ularning yuzaga kelishiga sabab bo‘lgan temir yo‘l transportida, shuningdek umumiy foydalanishdagi temir yo‘llarda va idoralarga qarashli temir yo‘l shoxobcha yo‘llarida ishlayotgan xodimlarning harakatlarini (harakatsizligini) baholash;
 xizmat tekshiruvi natijalari bo‘yicha shakllantirilgan yig‘majildni 20 kun ichida tahlil qilish va saqlash uchun “O‘zdavtemiryo‘lnazorat” inspeksiyasiga taqdim etish.
 9. Harakat xavfsizligi buzilishlari sodir bo‘lgan joyda komissiya tomonidan:
 tezlikni o‘lchash tasmasi, xotira moduli yoki temir yo‘lning harakatdagi tarkibi harakati parametrlarini qayd etish kassetasi, poyezdning natur varag‘i, poyezdni tormozlar bilan ta’minlanganligi to‘g‘risidagi ma’lumotnoma, harakat tezligini cheklash to‘g‘risidagi ogohlantirishlar va lokomotivning bort jurnali olinadi (agar saqlanib qolgan bo‘lsa);
 harakatlanish yo‘lining buzilgan joyi va temir yo‘lning harakatdagi tarkibining joylashishi, kilometr va piketga bog‘lagan holda uning relsdan chiqish izlari, temir yo‘lning harakatdagi tarkibining izdan chiqishi boshlangan va to‘xtagan joyi ko‘rsatilgan sxema chiziladi;
 umumiy foydalanishdagi temir yo‘l transporti infratuzilmasi va (yoki) idoralarga qarashli temir yo‘l shoxobcha yo‘llariga tegishli obyektlarning hamda temir yo‘lning harakatdagi tarkibining shikastlanishi va oqibatlari, aniqlangan begona predmetlar, temir yo‘lning harakatdagi tarkibining detallari va uzellari joylashishining umumiy ko‘rinishi fotosuratga tushiriladi, temir yo‘l transporti infratuzilmasi va temir yo‘lning harakatdagi tarkibiga yetgan talofat oqibatlari videotasvirga tushiriladi;
 umumiy foydalanishdagi temir yo‘llar va (yoki) idoralarga qarashli temir yo‘l shoxobcha yo‘llariga tegishli obyektlarning texnik holati va ishi to‘g‘risida dalolatnoma tuziladi;
 harakat xavfsizligi buzilishlariga daxldor va voqeaga guvoh bo‘lgan shaxslarni aniqlaydi;
 harakat xavfsizligi buzilishlari sodir bo‘lgan vaqtdagi ob-havo sharoitlari qayd qilinadi.
 10. Hududida harakat xavfsizligi buzilishlari sodir bo‘lgan temir yo‘lga egalik qiluvchi xizmat tekshiruvini o‘tkazish muddati davomida harakat xavfsizligi buzilishi sabablarini aniqlashga xizmat qiluvchi hujjatlar, temir yo‘lning yuqori ko‘tarmasi elementlari, temir yo‘lning harakatdagi tarkibining detallari va boshqa predmetlarning saqlanishini ta’minlashi shart. Zarur hollarda, komissiya tegishli hujjatlar, detallar va predmetlarni maxsus tekshiruv yoki sinovlarga yuborishi mumkin.
 11. Xizmat tekshiruvini o‘tkazish muddati 15 kundan ortiq bo‘lmasligi kerak.
 12. Xizmat tekshiruvi natijalariga ko‘ra poyezdlar halokati va avariyalar bo‘yicha mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq, ishdagi alohida nuqson holatlar va ishdagi nuqson holatlar bo‘yicha mazkur Nizomning 2-ilovasiga muvofiq shaklda dalolatnoma tuziladi.
 13. Komissiya a’zolari komissiya zimmasiga yuklatilgan barcha vazifalarning to‘liq va o‘z vaqtida bajarilishi, xizmat tekshiruvi natijalarining to‘g‘ri rasmiylashtirilishi, xulosalarning asosliligi, materiallarning sifati uchun mas’uldir.
 14. Xizmat tekshiruvi natijalari bo‘yicha komissiya tomonidan barcha materiallarni o‘z ichiga olgan 3 ta asl nusxada yig‘majild shakllantiriladi. 
 15. Yig‘majildda quyidagi hujjatlar bo‘lishi shart:
 tegishli xizmat tekshiruvi dalolatnomasi;
 komissiya tomonidan tuzilgan harakat xavfsizligi buzilishlarining kelib chiqish sabablari ko‘rsatilgan texnik xulosa;
 mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq shakldagi jabrlangan shaxslar haqidagi ma’lumotlar va dastlabki tashxislar;
 mazkur Nizomning 4 va (yoki) 5-ilovalariga muvofiq shakldagi umumiy foydalanishdagi temir yo‘llar yoki idoralarga qarashli temir yo‘l shoxobcha yo‘llariga mansub bo‘lgan vagon va (yoki) lokomotivning shikastlanganligi (nosozligi) to‘g‘risida dalolatnoma;
 umumiy foydalanishdagi temir yo‘llar yoki idoralarga qarashli temir yo‘l shoxobcha yo‘llariga tegishli bo‘lgan texnik qurilmalar, obyektlar hamda temir yo‘lning harakatdagi tarkibining harakat xavfsizligi buzilishida yuzaga kelgan saqlanish me’yorlaridan chekinishlar va shikastlanishlar ko‘rsatilgan sxemalar (foto, videotasvir va boshqa qayd qilish usullaridan foydalanib tasvirga tushirilgan harakat xavfsizligi buzilishi sabablarini tasdiqlovchi materiallar asosida);
 harakat xavfsizligi buzilishiga daxldor bo‘lgan temir yo‘lning harakatdagi tarkibining tezlikni o‘lchash tasmasi, xotira moduli yoki temir yo‘lning harakatdagi tarkibi harakati parametrlarini qayd etish kassetasi tahlili natijalari;
 mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq shakldagi umumiy foydalanishdagi temir yo‘llar va (yoki) idoralarga qarashli temir yo‘l shoxobcha yo‘llariga tegishli obyektlarning texnik holati va ishi to‘g‘risida dalolatnoma;
 poyezdlarning natur varaqlari;
 o‘tkazilgan maxsus tekshiruv va sinovlarning natijalari (agar o‘tkazilgan bo‘lsa);
 poyezdlar harakatining ijro etilgan grafigi nusxasi;
 harakat xavfsizligi buzilishi sodir bo‘lgunga qadar umumiy foydalanishdagi temir yo‘llar va (yoki) idoralarga qarashli temir yo‘l shoxobcha yo‘llariga tegishli obyektlardan hamda temir yo‘lning harakatdagi tarkibidan foydalanish to‘g‘risidagi ma’lumotlardan ko‘chirmalar;
 meteorologik ma’lumotnoma;
 harakat xavfsizligi buzilishiga daxldor bo‘lgan harakat xavfsizligi uchun mas’ul bo‘lgan temir yo‘l xodimlari haqidagi tegishli ma’lumotlar, ularning tushuntirishlari, mehnat va dam olish rejimi, texnik foydalanish qoidalari, normativ hujjatlar va lavozim yo‘riqnomalarini bilish darajasi yuzasidan o‘tkazilgan oxirgi sinov ma’lumotlari, tibbiy ko‘rik xulosasi.
 16. Yig‘majildning asl nusxalari “O‘zdavtemiryo‘lnazorat” inspeksiyasi, temir yo‘lga egalik qiluvchi va temir yo‘lning harakatdagi tarkibi mulkdorlariga beriladi va 10 yil davomida saqlanadi. 
 17. Harakat xavfsizligi buzilishi bo‘yicha temir yo‘lga egalik qiluvchi tomonidan harakat xavfsizligi buzilishlari takrorlanishining oldini olish choralari ishlab chiqiladi va amalga oshiriladi.
 18. Poyezdlar halokati yoki avariyalarning har bir holati bo‘yicha temir yo‘lga egalik qiluvchi tomonidan tegishli dalolatnomaga asosan bir nusxada mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq shaklda poyezdlar halokati yoki avariyalarni hisobga olish kartochkasi to‘ldiriladi va saqlanadi.
 Ushbu kartochka ma’lumotlari temir yo‘lga egalik qiluvchining poyezdlar harakati xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha mas’ul xodimlari tomonidan “O‘zdavtemiryo‘lnazorat” inspeksiyasiga 15 kun ichida taqdim etiladi. 
 19. Har bir ishdagi alohida nuqson va ishdagi nuqson holatlar bo‘yicha zarur ma’lumotlar tegishli dalolatnomaga asosan temir yo‘lga egalik qiluvchi va “O‘zdavtemiryo‘lnazorat” inspeksiyasi tomonidan mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq shakldagi harakat xavfsizligi buzilishlarini hisobga olish jurnaliga kiritiladi. 
 20. Yo‘l qo‘yilgan harakat xavfsizligi buzilishlari bo‘yicha ma’lumotlar temir yo‘lga egalik qiluvchi tomonidan mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq shaklda “O‘zdavtemiryo‘lnazorat” inspeksiyasi va uning mintaqaviy filialiga taqdim etiladi.
 21. Mazkur Nizom talablari buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladi.
 22. Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Savdo-sanoat palatasi, “O‘zbekiston temir yo‘llari” aksiyadorlik jamiyati bilan kelishilgan.