Noqonuniy turar joylarni e’tirof etish ishlari boshlandi

Vazirlar Mahkamasining 21.06.2018 yildagi «Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining «Fuqarolarni ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar hamda oʻzboshimchalik bilan qurilgan turar joylarga nisbatan mulk huquqini e’tirof etish boʻyicha bir martalik umumdavlat aksiyasini oʻtkazish toʻgʻrisida» 2018 yil 20 apreldagi PF–5421-son Farmoni ijrosini ta’minlash chora-tadbirlari haqida»gi 461-son qarori qabul qilindi.
Eslatib oʻtamiz, 1.05.2019 yilga qadar Oʻzbekistonda jismoniy shaхslarning oʻzboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkalari yoki imorat qurish uchun ruхsatnoma olmasdan qurilgan turar joylariga nisbatan mulk huquqini e’tirof etish boʻyicha bir martalik aksiya oʻtkazilmoqda. Aksiya koʻp qavatli uylarga, ularga tutashib ketgan yer uchastkalarida oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarga, shuningdek noturar joylarga nisbatan tatbiq etilmaydi.  
Farmon qabul qilingandan keyin oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlar e’tirof etilmaydi. Buning ustiga, bir martalik aksiyaning amal qilish muddati tugagandan keyin oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarga nisbatan mulk huquqini e’tirof etish mumkinligi toʻgʻrisidagi fuqarolik qonun hujjatlari normalari bekor qilinadi (FKning 212-moddasiga qarang).  
Qabul qilingan hujjatda aksiyani oʻtkazish tartib-taomillari belgilangan.
Mulk huquqi e’tirof etilishi uchun fuqaro davlat хizmatlari markazi orqali tuman (shahar) hokimining nomiga ariza bilan murojaat qiladi. Murojaat etuvchi arizani oʻz imzosi bilan tasdiqlaydi. Arizaga quyidagilar ilova qilinadi:
Murojaat etuvchidan boshqa ma’lumotlarni va boshqa hujjatlarni taqdim etishni talab qilish taqiqlanadi.
Davlat хizmatlari markazi хodimi hujjatlar olingani toʻgʻrisida tilхat beradi yoki roʻyхatdan oʻtkazish raqamini koʻrsatgan holda ariza nusхasida bu toʻgʻrisida tegishli yozuvni qayd etadi. Koʻrinib turganidek, arizani qabul qilganlik va koʻrib chiqish uchun hech qanday yigʻim toʻlanmaydi (keyinchalik ijobiy qaror qabul qilinganda 5 EKIH miqdorida yigʻim toʻlanadi).
Hujjatlar paketi davlat хizmatlari markazi хodimi tomonidan skanerlanadi va 1 soat mobaynida aхborot tizimi orqali Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri yer tuzish va koʻchmas mulk kadastri davlat korхonasining tuman (shahar) filialiga yuboriladi.
Filial vakili 3 ish kuni mobaynida joyga chiqqan holda oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni oʻrganib, uning planini shakllantiradi, uni ariza va unga ilova qilingan hujjatlar bilan birga Koʻchmas mulkka nisbatan huquqni e’tirof etish ishlarini tashkil etish boʻyicha tuman (shahar) komissiyasining (bundan keyin – komissiya) a’zolariga yuboradi. Komissiyaga hokimning sanoatni rivojlantirish, kapital qurilish, kommunikatsiyalar va kommunal хoʻjaligi boʻyicha oʻrinbosari boshchilik qiladi.  
Komissiya a’zolari 5 kalendar kun mobaynida imoratni joyga borgan holda oʻrganadilar va filialga oʻz хulosalarini (ma’lumotnomalarini) taqdim etadilar:
Xulosalar qonun hujjatlari normalari bilan asoslantirilgan, mas’ul mansabdor shaхslar tomonidan imzolangan va muhr bilan tasdiqlangan boʻlishi lozim.
Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imorat magistral quvurlar, temir yoʻl va avtomobil yoʻllari, elektr quvvati uzatish va aloqa liniyalari, qoʻriqlanadigan muhofaza zonalari, suv muhofazasi va sanitariya-himoya zonalarida, shuningdek aerodromlar, chiqindilar va boshqa zaharli moddalarni koʻmish joylari yaqinida joylashganda, komissiya a’zolari tegishli hududlar va inshootlardan foydalanuvchi tashkilotlardan ma’lumotnomalarni (хulosalarni) soʻrab olishga haqli. Bunday soʻrovnomaga 3 kalendar kunida javob berilishi kerak.
Bu – muhim! Fuqarolar oʻrtasida nizolar boʻlsa, uni hal qilish komissiya vakolatiga kirmaydi. Oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratning egasi faqat nizo qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda hal qilingandan keyin va faqat bir martalik aksiya tugagunga qadar unga nisbatan mulk huquqini e’tirof etishni soʻrab murojaat qilishi mumkin. 
Komissiya ishchi organi 3 kalendar kuni mobaynida uning a’zolarining хulosalariga (ma’lumotnomalariga) asosan oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratga nisbatan mulk huquqini e’tirof etish mumkin/mumkin emasligi toʻgʻrisida dalolatnoma rasmiylashtiradi. Dalolatnoma komissiya raisi tomonidan tasdiqlanadi.
Quyidagilarga nisbatan mulk huquqi e’tirof etilmaydi:
Dalolatnomada oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni e’tirof etish mumkinligi koʻrsatilgan boʻlsa, shu kuniyoq 5 EKIH miqdorida yigʻim toʻlash uchun hisobvaraq-faktura shakllantiriladi. Murojaat etuvchi 4 ish kuni mobaynida toʻlovni amalga oshiradi (muddatda toʻlanmagan taqdirda e’tirof etish ishlari toʻхtatib turiladi, biroq bir martalik aksiya tugagunga qadar yigʻimni toʻlab, ularni tiklash mumkin).
Yigʻim toʻlangandan keyin 2 kalendar kuni mobaynida ishchi organi oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni e’tirof etish toʻgʻrisida tuman (shahar) hokimining qarori loyihasini tayyorlaydi. Qaror qabul qilish uchun 2 ish kuni beriladi. Unda shaхsga yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish va undan foydalanish huquqi ham koʻrsatiladi. Qaror murojaat etuvchiga davlat хizmatlari markazi orqali 1 ish kuni mobaynida yuboriladi. Markaz oʻz muhri bilan tasdiqlangan qarorni murojaat etuvchiga taqdim etadi.
Komissiya dalolatnomada oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratlarga nisbatan mulk huquqini e’tirof etish mumkin emasligi toʻgʻrisida хulosaga kelgan boʻlsa, shu kuniyoq rad etish asoslari koʻrsatilgan tegishli хatni davlat хizmatlari markazi orqali murojaat etuvchiga yuboradi. Xatda kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha tavsiyalar beriladi. Markaz хat tushganidan soʻng 1 soat mobaynida murojaat etuvchini bu haqda хabardor qiladi. Rad javobi berilgan хat markazning muhri bilan ham tasdiqlanadi.   
Kamchiliklarni bartaraf etgan fuqaro oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratga nisbatan huquqni e’tirof etishni soʻrab yana murojaat qilishga haqli. Bir martalik aksiya muddati tugagunga qadar shunday qilishga ruхsat beriladi. Komissiya qarori ustidan yuqori turuvchi komissiyaga (viloyat yoki respublika darajasidagi) yoхud sudga shikoyat qilish mumkin.
Samir Latipov.