Birja savdolarida mazut yoqilg‘isini sotish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 5-fevraldagi “Mahsulotlar, xomashyo va materiallarning yuqori likvidli turlarini sotishning bozor mexanizmlarini joriy etishni davom ettirish to‘g‘risida”gi 57-sonli qaroriga muvofiq qaror qilamiz:
 1. Ilova qilinayotgan Birja savdolarida mazut yoqilg‘isini sotish tartibi to‘g‘risidagi nizom tasdiqlansin.
 2. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi, Davlat mulkini boshqarish va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash davlat qo‘mitasi, Moliya vazirligi, “O‘zdavneftgazinspeksiya”, “O‘zbekneftegaz” MXK, Tovar-xomashyo birjasining 2004-yil 29-martdagi “Birja savdolarida yoqilg‘i mazutini sotish tartibi to‘g‘risida vaqtinchalik nizomni tasdiqlash haqida”gi 23, 01/24-14, 50, 03-183, 01/AA-214-M, 42-01/139-sonli qarori (2004-yil, 6-may, ro‘yxat raqami 1348 — O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-yil, 18-son, 211-modda) o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilsin.
 3. Mazkur qaror O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatiga olingan paytdan boshlab o‘n kun o‘tgach kuchga kiradi.
 Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Mahsulotlar, xomashyo va materiallarning yuqori likvidli turlarini sotishning bozor mexanizmini joriy etishni davom ettirish to‘g‘risida”gi 2004-yil 5-fevraldagi 57-sonli qaroriga (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-yil, 5-son, 57-modda) muvofiq mazut yoqilg‘isini Tovar-xomashyo birjalari (bundan keyingi o‘rinlarda Birja deb yuritiladi) birja savdolarida sotish tartibini belgilaydi.
 1. Ushbu Nizom mazut yoqilg‘isi ishlab chiqaradigan, yetkazib beradigan va undan foydalanadigan O‘zbekiston Respublikasi rezidenti bo‘lgan korxona va tashkilotlarga (davlat budjetidan moliyalanadigan tashkilotlar, “O‘zbekenergo” DAK, NKMK, “O‘zbekiston temir yo‘llari” DATK korxonalari, “Issiqlik manbai” mintaqaviy ishlab chiqarish birlashmalari, “Toshissiqliksentral” birlashmasidan tashqari) tatbiq etiladi.
 2. Ushbu Nizomga muvofiq sotib olingan mazut yoqilg‘isi faqat O‘zbekiston Respublikasi hududida foydalanishi mumkin, uni eksportga chiqarish va qayta sotish mumkin emas. 
 3. Mazut yoqilg‘isi sotish Birjalarda birja savdolari elektron tizimidan foydalangan holda real vaqt rejimida amalga oshiriladi. 
 4. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalanilgan:
 mahsulot — respublikada neft mahsulotlari resurslari va ularni taqsimoti tasdiqlangan balansga muvofiq birja savdolarida iste’molchilarga sotiladigan mazut yoqilg‘isi; 
 birja savdolari elektron tizimi — Birja a’zolariga respublikaning har bir geografik nuqtasidan aniq vaqt rejimida uzoq masofadan turib birja savdolarida ishtirok etish imkonini beradigan dasturiy apparat vositalari majmuidan iborat global taqsimlangan axborot tizimi;
 hisob-kitob-kliring palatasi (bundan keyingi o‘rinlarda HKKP deb yuritiladi) — Birja bitishuvlari bo‘yicha kliring, hisob-kitoblar va o‘zaro hisob-kitoblar o‘tkazilishini ta’minlovchi Birjaning tuzilmaviy bo‘linmasi;
 sotuvchilar — mahsulotni birja savdolariga chiqarish va sotishni amalga oshiruvchi unitar korxonalar (“O‘zneftmahsulot” AK tizimidagi neft bazalari);
 xaridorlar — mahsulotni o‘z ehtiyojlari uchun ishlatuvchi yuridik shaxslar;
 bitishuv bayonnomasi — xaridor va sotuvchiga birja savdolarini o‘tkazish yakunlari bo‘yicha beriladigan, sotuvchi, xaridor va birja brokeri tomonidan imzolangan, taraflarni belgilangan muddatda talab va taklif narxi bo‘yicha birja savdolari natijalariga ko‘ra xarid qilingan hajmda mahsulotning oldi-sotdi shartnomasini tuzish majburiyatini yuklaydigan hujjat;
 zakalat — Birjada amalga oshiriladigan bitishuvlar bajarilishi kafolatini ta’minlash uchun xaridorlar va sotuvchilar tomonidan Birjaga xizmat ko‘rsatuvchi bankdagi HKKPning ikkilamchi depozit hisobvarag‘iga kiritiladigan bitishuvlarni kafolatli ta’minlash mablag‘i;
 narxlar kotirovkasi — birja savdolarining bir kuni uchun Birjada o‘tkazilgan savdo sessiyalari natijalari bo‘yicha aniqlangan mahsulotga o‘rtacha narx; 
 o‘rtacha belgilangan narx — bir haftalik birja savdolari natijalari bo‘yicha aniqlangan va ommaviy axborot vositalarida e’lon qilinadigan mahsulotning o‘rtacha narxi;
 to‘langan bitishuvlar reyestri — tuzilgan oldi-sotdi shartnomasi bo‘yicha majburiyatlarning to‘liq qoplanilishini ta’minlaydigan miqdordagi mablag‘larning xaridorning HKKPdagi shaxsiy hisobvarag‘iga kelib tushganligini tasdiqlovchi hujjat.
 5. Mahsulotni sotish hajmlari har yili tasdiqlanadigan neft mahsulotlarini resurslar va taqsimlanish balansidan kelib chiqqan holda shakllantiriladi. 
 6. “O‘zneftmahsulot” AK kelgusi yilga mo‘ljallangan mahsulot sotish miqdorlaridan kelib chiqqan holda, har oyda, keyingi oyning boshlanishidan 3 kun oldin O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi va O‘zbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash davlat qo‘mitasi bilan kelishilgan tarzda tasdiqlangan mahsulotni sotish uchun birja savdolariga bir me’yorda qo‘yishning oylik miqdorlarini Birjaga taqdim etadi.
 “O‘zneftmahsulot” AK mahsulot resurslari bilan ta’minlanganlik hamda birja savdolarida yuzaga keladigan talabni inobatga olgan holda, birja savdolariga mahsulot qo‘yishning oylik miqdorlari doirasida neft bazalari kesimida aniqlik kiritishi mumkin. 
 7. Sotuvchilar har yili Birja bilan birgalikdagi faoliyat to‘g‘risida sotuvchilarning birja savdolarida ishtirok etish shartlari, shartnoma tuzgan tomonlarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarliklari belgilangan shartnomalar tuzadi.
 Savdolar ish kunlarida muntazam o‘tkazib boriladi.
 8. Birja savdolari O‘zbekiston Respublikasining “Birjalar va birja faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuniga va birja savdolari qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.
 9. Birja savdolarining o‘tkazilishi, birja sessiyalarining davomiyligi, sotuvga qo‘yiladigan mahsulotlar hajmi hamda mahsulot turgan joy, ishlab chiqaruvchi korxona, shuningdek boshlang‘ich narxi to‘g‘risidagi axborot Birja tomonidan xaridorlarga majburiy tartibda brokerlar, ommaviy axborot vositalari hamda boshqa axborot kanallari, shu jumladan Internet tarmog‘i orqali yetkaziladi.
 10. Birja barcha savdo ishtirokchilariga, ularning hududiy joylashganligidan qat’i nazar, elektron savdolarda bir vaqtda ishtirok etish imkonini ta’minlab berishi shart.
 11. Savdolarni o‘tkazish, qo‘yilgan zakalat summasiga muvofiq har bir savdo bo‘yicha ishtirokchilarni kiritish va chetlatish, elektron birja savdolari g‘oliblarini aniqlash va bitishuvlarni ro‘yxatdan o‘tkazish elektron birja savdolari tizimi bilan amalga oshiriladi.
 Bitishuvni ro‘yxatdan o‘tkazish kuni Birja brokerga bitishuv bayonnomasi va namunaviy oldi-sotdi shartnomasini rasmiylashtirish uchun taqdim etadi.
 12. Oldi-sotdi shartnomasi bitishuv bayonnomasida nazarda tutilgan shartlarda u olingan kunda rasmiylashtiriladi.
 Bitishuv bayonnomasi shartlarining bajarilishi tomonlar uchun majburiy hisoblanadi.
 13. Savdoda sotilmay qolgan mahsulot hajmi keyingi savdolarga ko‘chiriladi. Bunda, sotuvchilar mahsulotni to‘g‘ridan to‘g‘ri shartnomalar bo‘yicha faqat birja savdolariga qo‘yilgan vaqtdan boshlab bir oy mobaynida sotilmagan hajmlarda oldingi haftadagi birja savdolari natijalarida vujudga kelgan o‘rtacha narxlar bo‘yicha sotish huquqiga ega. 
 14. Birja tomonidan ko‘rsatiladigan xizmatlar haqi sotuvchi va xaridorlar uchun O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi bilan kelishilgan holda Birja xizmatlari tariflariga muvofiq o‘rnatiladi. 
 15. Mahsulotni tuzilgan oldi-sotdi shartnomalar bo‘yicha sotish oldindan to‘lovni to‘liq to‘lash yoki yetkazib beriladigan mahsulotning har bir partiyasi uchun chaqirib olinmaydigan akkreditiv qo‘yish sharti bilan amalga oshiriladi.
 16. Xaridor tomonidan shartnoma majburiyatlari bajarilmagan taqdirda, sotuvchi mahsulotni qayta savdoga qo‘yadi.
 17. Mahsulotning boshlang‘ich narxi neftni qayta ishlash zavodlari tomonidan deklaratsiya qilingan baholari darajasida, ularga neft bazalarning deklaratsiya qilingan cheklangan ustamalari va temir yo‘l xarajatlarini qo‘shib belgilanadi. 
 18. Birja savdolarida shakllangan mahsulot narxi uning boshlang‘ich narxidan oshishi natijasida sotuvchi tomonidan olingan qo‘shimcha daromad uning ixtiyorida qoladi.
 19. Birja savdolarida tuzilgan bitishuvlar bajarilishining moliyaviy kafolatini ta’minlash uchun birja savdolarida tuzilgan bitishuvlar bo‘yicha hisob-kitoblar Birja HKKP orqali amalga oshiriladi.
 20. Hisob-kitoblarni amalga oshirish maqsadida, HKKP Birjaga xizmat ko‘rsatuvchi bankda xaridorlar va sotuvchilarning mablag‘larini saqlash va birja bitishuvlari bo‘yicha hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun xizmat qiladigan ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘ini ochadi. Ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘i Birjaga xizmat ko‘rsatuvchi bankda birja tomonidan ikkilamchi depozit hisobvarag‘ini ochish to‘g‘risidagi arizaga muvofiq ochiladi.
 21. Sotuvchi va xaridorlarning ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘idagi mablag‘lari harakatini nazorat qilish uchun HKKP har bir sotuvchi va xaridorga foydalanuvchining shaxsiy raqamiga (bundan keyingi o‘rinlarda FShR deb yuritiladi) mos keluvchi alohida shaxsiy hisobvaraq ochadi.
 Sotuvchilar va xaridorlarning mablag‘lari ushbu shaxsiy hisobvaraqlarda HKKPning ikkilamchi talab qilib olinguncha hisobvarag‘i doirasida hisobga olinadi.
 22. HKKP birja savdolari ishtirokchilarini ularga xizmat ko‘rsatish shartlari, ularning mablag‘lari holati to‘g‘risida o‘z vaqtida xabardor qilib turishi shart.
 HKKP tomonidan mijozning shaxsiy hisobvarag‘i holati to‘g‘risidagi ma’lumotlarni uchinchi shaxslarga oshkor etilishi man etiladi. 
 23. Birja mijozlarning so‘rovlariga ko‘ra ularni birja kliringi natijalari, ular mablag‘larining holati va joriy kunida belgilangan savdolari uchun belgilangan mablag‘ limitlari to‘g‘risida xabardor qilib turishi shart.
 24. Sotuvchi va xaridorlar Birjaga xizmat qiluvchi bankdagi HKKPning ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘iga birja savdolariga qo‘yilgan mahsulot umumiy qiymatining va mo‘ljallanayotgan bitishuv hajmining 10 foizigacha bo‘lgan miqdoridagi zakalatni depozitga qo‘yadi. 
 25. Xaridorlar Birjada deponentga qo‘yilgan zakalat hisobga olingan holda to‘lash mo‘ljallanayotgan mablag‘ hajmida bitishuvlar tuzishga haqlidir.
 26. Birjaga xizmat ko‘rsatuvchi bankdagi HKKPning ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘idagi sotuvchilar va xaridorlarning mablag‘laridan:
 bitishuvlar bo‘yicha majburiyatlar bajarilishi, xarajat qismida va ular o‘rtasida tuzilgan shartnomalar bilan bog‘liq bo‘lgan o‘zaro hisob-kitoblarini amalga oshirish uchun;
 kelishilgan muddat davomida, bitishuv amalga oshirilmagan yoki bekor qilingan taqdirda, o‘rnatilgan tartib asosida HKKPdagi hisobvaraqning egasi — mijozning bankdagi asosiy talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘iga qaytarish uchun;
 deponentga qo‘yilgan mablag‘lar hisobidan Birja xizmatlariga haq to‘lash bo‘yicha hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun foydalaniladi.
 27. Birja bitishuvi ro‘yxatga olinganidan keyin besh bank ish kunida xaridor tuzilgan oldi-sotdi shartnomasi bo‘yicha moliyaviy majburiyatlarni to‘liq qoplash uchun Birjaga xizmat ko‘rsatuvchi bankdagi HKKPning ikkilamchi talab qilib olinguncha depozit hisobvarag‘iga qo‘shimcha mablag‘larni o‘tkazishi shart. Bunda, mablag‘ni o‘tkazish uchun to‘lov topshiriqnomasining “to‘lov maqsadi” ustunida xaridorning FShRi majburiy tartibda ko‘rsatilishi shart.
 28. HKKP xaridordan mablag‘ kelib tushgan vaqtdan boshlab bir bank ish kunida sotuvchiga to‘langan bitishuvlar reyestrini taqdim etishi shart.
 29. Agar xaridor ushbu Nizomning 27-bandida belgilangan muddatda birja shartnomasiga muvofiq mablag‘larni to‘liq hajmda o‘tkazilishini ta’minlamasa, HKKP ko‘rsatilgan muddat o‘tganidan keyin sotuvchi hamda Birjaga bitishuv bekor qilinganligi to‘g‘risida darhol ma’lum qiladi va Birjaning vositachilik haqini chegirib qolgan holda shartnoma majburiyatlari bajarilmaganligi uchun sotuvchining hisobvarag‘iga jarima chorasi sifatida zakalat miqdoridan kam bo‘lmagan miqdordagi mablag‘larni kiritadi. 
 Bitishuv bo‘yicha bekor qilingan mahsulot hajmi sotuvchi tomonidan qayta savdoga qo‘yiladi.
 30. Sotuvchi tomonidan mahsulotni xaridorga oldi-sotdi shartnomasida belgilangan muddatlarda yuklab jo‘natish bo‘yicha majburiyatlar bajarilmasa, HKKP shartnomada belgilangan muddat o‘tganidan keyin Birjaning vositachilik haqini chegirib qolgan holda mahsulotni yetkazib berish uchun belgilangan qiymatdan 10 foizigacha miqdordagi mablag‘ni jarima chorasi sifatida xaridor hisobiga kiritadi va xaridor, sotuvchi va Birjaga bitishuv bekor qilinganligi to‘g‘risida xabar qiladi.
 Bitishuv bo‘yicha bekor qilingan mahsulot hajmi sotuvchi tomonidan qayta savdoga qo‘yiladi.
 31. HKKP tomonidan taqdim etilgan to‘langan bitishuvlar reyestri sotuvchining mahsulotni xaridorga yuklab jo‘natishga asos bo‘ladi.
 Mahsulot sotuvchi tomonidan xaridor o‘zining majburiyatlarini bajarganligi faktini HKKP tomonidan tasdiqlanmasdan jo‘natilgan taqdirda, Birja ro‘yxatdan o‘tkazilgan birja shartnomasi bo‘yicha xaridor tomonidan majburiyatlar bajarilmaganligi uchun javobgar bo‘lmaydi.
 32. Mahsulot jo‘natilganligi va qabul qilib olinganligi fakti xaridor va sotuvchi imzolari bilan tasdiqlangan tovar-transport yuk xatlari nusxalari tasdiqlaydi.
 Mahsulot temir yo‘l transporti orqali jo‘natilganda mahsulot jo‘natilganligi faktini temir yo‘l yuk xatining nusxasi tasdiqlaydi.
 Yuk xati nusxasining taqdim etilishi HKKP uchun bir bank ish kuni mobaynida ushbu Nizomning 20-bandiga muvofiq ochilgan ikkilamchi talab qilib olgungacha hisobvaraqdan sotuvchining unga xizmat ko‘rsatuvchi bankdagi asosiy talab qilib olingungacha depozit hisobvarag‘iga, sotuvchining shaxsiy hisobvarag‘i ko‘rsatilgan holda o‘tkazish, shuningdek bitishuvni yopish uchun asos va majburiyat bo‘ladi.
 Mahsulot tranzit me’yori bo‘yicha yetkazib berilganda, sotuvchi mahsulotning yetkazib berilmay qolgan miqdorlari to‘g‘risida HXKPga yozma xabar beradi va HXKP yetkazib berilmagan mahsulot summasiga teng mablag‘ni xaridorga qaytarib beradi. Etkazib berilmagan mahsulot miqdori bekor qilinib, qayta savdoga qo‘yiladi.
 33. Mahsulotni birja savdolari g‘oliblariga yuklab jo‘natish oldi-sotdi shartnomalarida nazarda tutilgan muddatlarda sotuvchining naryadlari bo‘yicha amalga oshiriladi.
 34. Birja a’zolari, birja savdolari ishtirokchilari va ularning mijozlari o‘rtasidagi birja savdo qoidalarida nazarda tutilgan masalalar bo‘yicha yuzaga keladigan nizolar Birja arbitraj komissiyasi yoki sud orqali hal qilinadi. Arbitraj komissiyasi tomonidan nizolarni ko‘rib chiqish uchun yig‘imlar undirilishi man etiladi.
 35. Xaridor bilan sotuvchi o‘rtasidagi nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tartibga solinadi.
 36. Birja kotirovka hay’ati o‘tkazilgan birja savdolari natijalari bo‘yicha Birjaning birjada sotilgan mahsulot narxlarining birja kotirovkalarini aniqlaydi va ularni har hafta ommaviy axborot vositalari va Internet tarmog‘i sahifalarida e’lon qilib boradi.
 37. “O‘zneftmahsulot” AK va Birja hisobot choragidan keyingi oyning 5-kunidan kechiktirmasdan O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi va O‘zbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash Davlat qo‘mitasiga mahsulotning birja savdolariga chiqarish, sotish va ushbu Nizomga muvofiq sotilgan mahsulotning haqiqatda yetkazib berilgan hajmlari to‘g‘risida ma’lumotni taqdim etadi.
 38. Birja har kuni O‘zbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash davlat qo‘mitasiga savdoga qo‘yilgan va sotilgan mahsulot miqdorlari, shuningdek savdolarda shakllangan o‘rtacha narxlar to‘g‘risida axborotni taqdim etadi. 
 39. Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash davlat qo‘mitasi, “O‘zdavneftgazinspeksiya”, “O‘zbekneftegaz” MXK va “O‘zRMXB” OAJ bilan kelishilgan.