O‘zbek milliy maqom san’atini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida

17.11.2017
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori
Xalqimiz madaniy merosining ajralmas qismi boʻlgan milliy maqom san’ati oʻzining qadimiy tarixi, teran falsafiy ildizlari, betakror badiiy uslubi va boy ijodiy an’analari bilan ma’naviy hayotimizda muhim oʻrin egallaydi.
Asrlar davomida ulugʻ shoir va olimlar, mohir bastakorlar, hofiz va sozandalarning mashaqqatli mehnati va fidoyiligi, ijodiy tafakkuri bilan sayqal topib kelayotgan ushbu noyob san’at nafaqat yurtimiz va sharq mamlakatlarida, balki dunyo miqyosida katta shuhrat va e’tibor qozongan. Maqom san’atining gultoji boʻlgan “Shashmaqom” YuNESKO tomonidan insoniyatning nomoddiy madaniy merosi sifatida e’tirof etilgani hamda uning Reprezentativ roʻyxatiga kiritilgani buning yaqqol tasdigʻidir.
O‘tgan davr mobaynida mamlakatimizda maqom san’atini oʻrganish va rivojlantirish borasida muayyan ishlar amalga oshirildi. Ayniqsa, oʻzbek “Shashmaqom”i nota matnlarining nashr etilishi va ularga muvofiq ravishda maqom kuy-qoʻshiqlarining magnit lentalarga yozib olinishi ulkan ilmiy-madaniy ahamiyatga ega voqea boʻldi.
Hozirgi kunda yurtimizda Yunus Rajabiy nomidagi Maqom ansambli, hududlarda maqom jamoalari, O‘zbekiston davlat konservatoriyasida shu yoʻnalishda maxsus kafedra faoliyat koʻrsatayotgani, sohaga oid ilmiy izlanishlar olib borilayotganini qayd etish lozim.
Ayni vaqtda milliy oʻzligimizni anglash, madaniyatimizni har tomonlama rivojlantirish, xalqimiz, avvalo, yosh avlodimizni yuksak insoniy tuygʻular ruhida tarbiyalash, uning estetik didi va tafakkurini shakllantirishda maqom san’atining keng imkoniyatlaridan yetarlicha foydalanilmayapti.
Mazkur yoʻnalishda chuqur ilmiy-nazariy tadqiqotlar, oʻquv-uslubiy adabiyotlar yaratish, maqom san’atini radio-televideniye, ommaviy axborot vositalari, Internet tarmogʻi orqali mamlakatimizda va chet ellarda targʻib etish, maqom ustozlari, soha olimlari va mutaxassislari, iqtidorli va istiqbolli yosh ijrochilar faoliyatini moddiy va ma’naviy jihatdan qoʻllab-quvvatlash ishlari e’tibordan chetda qolib kelmoqda.
Yuqorida zikr etilgan kamchilik va muammolarni bartaraf etish, oʻzbek maqom san’atini chuqur oʻrganib, oʻziga xos ijro maktablari va an’analarni yangi bosqichda ravnaq toptirish, uning “oltin fondi”ni yaratish va boyitish, xalqaro nufuzini oshirish va keng targʻib qilish maqsadida:
1. O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi, Fanlar akademiyasi, O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi, O‘zbekiston kompozitorlari va bastakorlari uyushmasining davlat muassasasi shaklida O‘zbek milliy maqom san’ati markazi (keyingi oʻrinlarda – Maqom markazi) faoliyatini tashkil etish haqidagi taklifi ma’qullansin.
2. Quyidagilar:
O‘zbek milliy maqom san’atini yanada rivojlantirishga doir chora-tadbirlar dasturini amalga oshirish boʻyicha Respublika komissiyasi tarkibi 1-ilovaga;
O‘zbek milliy maqom san’atini yanada rivojlantirishga doir chora-tadbirlar dasturi 2-ilovaga;
O‘zbek milliy maqom san’ati markazining tarkibiy tuzilmasi 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
3. O‘zbek milliy maqom san’ati markazining asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilansin:
O‘zbekistonda maqom san’atini yanada rivojlantirish, bu borada shakllangan ijro va ijodiy maktablar va an’analarni, buyuk bastakorlar, hofiz va sozandalar merosini chuqur ilmiy asosda oʻrganish va qayta tiklash;
oʻzbek maqom san’ati mumtoz va zamonaviy ijro namunalarining “oltin fondi”ni yaratish;
xalqimiz, xususan, yosh avlodni maqom san’ati bilan keng tanishtirish orqali ularda milliy oʻzlikni anglash tuygʻusi yuksak badiiy-estetik did va tafakkurni kamol toptirish;
maqom san’ati boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib borish va targʻib qilish boʻyicha xalqaro hamkorlikni yoʻlga qoʻyish;
mumtoz musiqa merosimiz namunalarini notaga olish, mavjud yozuvlarni takomillashtirish va amaliyotga joriy etish, maqom san’atining ijtimoiy-tarixiy ildizlari, ilmiy-nazariy negizlari, milliy va umumbashariy qadriyatlar bilan bogʻliq jihatlarini yurtimiz olimlari va chet ellik mutaxassislar ishtirokida chuqur oʻrganib, yangi ilmiy tadqiqotlar yaratish;
maqom san’atining koʻp asrlik ijro yoʻllarini puxta oʻzlashtirib, ularni yangicha usullar bilan boyitib, yosh avlod vakillariga oʻrgatib kelayotgan maqomchilar, maqomshunos ilmiy-pedagog olimlar va mutaxassislar, Maqom markazi xodimlari faoliyatini moddiy va ma’naviy jihatdan qoʻllab-quvvatlash;
yurtimizda maqom san’ati boʻyicha xorijiy yetuk ijrochilarning oʻzaro tajriba almashuvi, mahorat darslari hamda turli xalqaro maqom anjumanlari va tanlovlarini tashkil etish;
respublika hududlarida taniqli maqom ijrochilarining konsertlarini va mahorat darslarini tashkillashtirish;
maqom san’atini radio-televideniye, ommaviy axborot vositalari va Internet orqali O‘zbekiston va chet ellarda keng targʻib etish.
4. Madaniyat vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi, Moliya vazirligiga:
O‘zbekiston davlat konservatoriyasining Musiqiy sharqshunoslik kafedrasi negizida “O‘zbek maqomi tarixi va nazariyasi” kafedrasini tashkil etish, viloyatlardagi pedagogik oliy ta’lim muassasalarining musiqiy ta’lim yoʻnalishida maqom san’atini maxsus fan sifatida oʻqitishni joriy etish;
mazkur ta’lim muassasalariga malakali mutaxassislar, professor-oʻqituvchilarni jalb etish, ular uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish, tegishli darslik, oʻquv qoʻllanma va ilmiy-uslubiy adabiyotlar bilan ta’minlash;
respublikadagi mavjud bolalar musiqa va san’at maktablari hamda madaniyat va san’at kollejlari va akademik litseylarda maqom san’atini oʻqitish boʻyicha boʻlimlar faoliyatini yanada kuchaytirish;
maqom san’atining ijodiy, ilmiy-uslubiy va ijro an’analarini puxta oʻzlashtirish va munosib davom ettirish maqsadida, ta’lim muassasalariga mohir maqomchi san’atkorlarni biriktirish va shu asosda “ustoz-shogird” maktablarini tashkil etish vazifasi topshirilsin.
5. 2018 yildan boshlab Shahrisabz shahrida har ikki yilda bir marta Xalqaro maqom san’ati anjumanini oʻtkazish belgilansin.
Respublika komissiyasiga:
Madaniyat vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, YuNESKO ishlari boʻyicha O‘zbekiston Respublikasi Milliy komissiyasi, Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi, Qashqadaryo viloyati hokimligi bilan birgalikda, bir oy muddatda Shahrisabz shahrining Oqsaroy maydonida mazkur anjumanni oʻtkazish uchun zarur madaniy infratuzilma inshootlarini barpo etish boʻyicha takliflar kiritish;
Xalqaro maqom san’ati anjumanining ilmiy-ijodiy konsepsiyasi va Nizomini ishlab chiqish;
Oqsaroy maydonining tarixiy qismida maqom san’atiga bagʻishlangan muzey va milliy sozlar laboratoriyasini tashkil etish;
Shahrisabz shahar madaniyat saroyini kapital ta’mirlash, hozirgi vaqtda Oqsaroy maydonidagi mavjud Maqom markazi hamda bolalar musiqa va san’at maktabi faoliyatlarini takomillashtirish;
Xalqaro maqom san’ati anjumanini yuksak saviyada oʻtkazish uchun horijiy davlatlardan taniqli musiqashunos olimlar, san’atkorlar, ijodiy jamoalar va mutaxassislarni taklif etish;
2018-yildan boshlab sohada faol ijod qilayotgan san’atkorlarni qoʻllab-quvvatlash va ragʻbatlantirish maqsadida “Eng yaxshi maqom xonandasi”, “Eng yaxshi maqom sozandasi”, “Eng yaxshi maqom ustozi”, “Eng yaxshi maqom targʻibotchisi”, “Eng yaxshi yosh maqomchi” kabi nominatsiyalar boʻyicha mukofotlar ta’sis etish;
O‘zbek milliy maqom san’atini yanada rivojlantirishga doir chora-tadbirlar dasturida belgilangan vazifalar ijrosini ta’minlash vazifalari yuklatilsin.
6. Maqom markazi O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining “Toshkent radioeshittirish uyi” binosiga ijara toʻlovisiz vaqtincha joylashtirilsin. (Toshkent shahar, Yashnobod tumani, Maxtumquli koʻchasi 49-uy)
Madaniyat vazirligi, “Davarxitektqurilish” qoʻmitasi, Moliya vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi, Toshkent shahar hokimligi 1 oy muddatda Maqom markazi uchun zamonaviy talablarga javob beradigan loyiha asosida yangi bino qurish boʻyicha taklif kiritsin.
O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi oʻz tizimi uchun byudjetdan ajratilgan yillik mablagʻlari doirasida doimiy ravishda “Toshkent radioeshittirish uyi”da ovoz yozish studiyalari va texnik vositalardan Maqom markazi uchun bepul foydalanish va Maqom ansambli tomonidan ijro etiladigan musiqiy asarlarni yozib olish, efirga berish va targʻibot qilishni ta’minlasin.
7. Maqom yoʻnalishida ijod qilib kelayotgan ijodiy jamoalar, ansambllar 2023-yilgacha barcha soliq toʻlovlaridan ozod etilsin.
8. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi:
Maqom markaziga 1 ta yengil avtomobil va 1 ta avtobus xarid qilish uchun mablagʻlar ajratsin.
“Toshkent radioeshittirish uyi”da Maqom markaziga ajratilgan xonalarni joriy ta’mirlash uchun mablagʻ ajratsin.
Maqom san’atini tadqiq qilish bilan bogʻliq ilmiy izlanishlar, oʻquv qoʻllanmalar, tarjimalar, ilmiy va uslubiy adabiyotlarni nashr qilish xarajatlari O‘zbekiston Respublikasi Davlat byudjetining parametrlarida ijtimoiy sohaga nazarda tutilgan mablagʻlar doirasida moliyalashtirilishini ta’minlasin.
9. Madaniyat vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi, Moliya vazirligi, Iqtisodiyot vazirligi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar hokimliklari uch oy muddatda viloyatlarda yangi namunali maqom ansambllarini tashkil etsin.
10. O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligiga maqom san’atini rivojlantirish va targʻib qilish boʻyicha xorijiy davlatlar bilan olib boriladigan barcha hamkorlik ishlarini oʻrnatilgan tartibda tashkil etishda amaliy yordam koʻrsatsin.
11. O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi, O‘zbekiston Milliy axborot agentligi, “Jahon” axborot agentligi maqom san’atini rivojlantirish boʻyicha bajarilgan ishlarni muntazam ravishda yoritib borish maqsadida alohida dastur ishlab chiqsin va amalga oshirsin.
12. O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi bilan birgalikda, bir oy muddatda qonun hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
13. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.Aripov va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi X.Sultonov zimmasiga yuklansin.
O‘zbekiston Respublikasi

         Prezidenti                                                                                Sh.Mirziyoyev