O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurorining O‘zbekiston Respublikasi prokuratura organlarining 2006-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisoboti haqida

O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori R.H. Qodirovning O‘zbekiston Respublikasi prokuratura organlarining 2006-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisobotini tinglab va muhokama qilib, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati shuni ta’kidlaydiki, prokuratura organlari tomonidan hisobot davrida qonuniylikni mustahkamlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish, huquqbuzarliklarning oldini olish hamda ularning profilaktikasi yuzasidan muayyan ishlar amalga oshirilgan.
 Prokuratura organlari tomonidan nazorat faoliyatini amalga oshirishda asosiy e’tibor iqtisodiyotni erkinlashtirish, aholini ijtimoiy muhofaza qilish, to‘lov intizomini mustahkamlash, banklar tomonidan naqd pul mablag‘lari va kreditlar o‘z vaqtida berilishini ta’minlash, tadbirkorlik subyektlarini huquqiy himoyalashga, qishloq xo‘jaligida hamda sud-huquq sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarni chuqurlashtirishga yo‘naltirilgan qonunlar, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari va qarorlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari ijro etilishini, shuningdek Oliy Majlis Senati O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurorining O‘zbekiston Respublikasi prokuratura organlarining 2005-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisoboti yuzasidan qabul qilgan Qaror ijrosini ta’minlashga qaratilgan.
 Mazkur sohalarda aniqlangan qonunbuzarlik hollari prokuror nazorati hujjatlari vositasida bartaraf qilinib, qonuniylikni ta’minlash, shuningdek huquqbuzarliklarning oldini olish choralari ko‘rilgan.
 Qonunlarning ijro etilishi ustidan prokuror nazoratini amalga oshirish jarayonida o‘tkazilgan 31742 ta tekshirish natijasida 21348 ta huquqiy hujjat prokurorlar protestlari asosida qonunga muvofiqlashtirilgan, qonunni buzish bilan bog‘liq holatlarni bartaraf etish yuzasidan 37972 ta taqdimnoma kiritilgan, 84127 nafar mansabdor shaxs qonunbuzishlarga yo‘l qo‘ymaslik xususida ogohlantirilgan, 128077 nafar shaxs intizomiy, ma’muriy va moddiy javobgarlikka tortilgan. Etkazilgan moddiy zararning 5,5 mlrd. so‘mi aybdor shaxslar tomonidan ixtiyoriy ravishda qoplangan, 164,7 mlrd. so‘mlik moddiy zararni undirish bo‘yicha sudlarga 60346 ta da’vo arizasi berilgan, 6182 ta jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. 
 Zararlarning o‘rnini qoplash yuzasidan ixtiyoriylik asosida hamda fuqarolik ishlari bo‘yicha sudlarga va xo‘jalik sudlariga prokurorlar tomonidan berilgan arizalar bo‘yicha undirilgan, shuningdek jinoyat ishlari bo‘yicha undirilishi ta’min etilgan jami summa miqdori 185,3 mlrd. so‘mni hamda 33,2 mln. AQSh dollarini tashkil etdi.
 2006-yil “Homiylar va shifokorlar yili” deb e’lon qilinganligi munosabati bilan qabul qilingan Davlat dasturini amalga oshirishga yo‘naltirilgan qonunlar ijrosini nazorat qilishga alohida e’tibor qaratildi. Jumladan, xodimlar mehnatiga haq to‘lanishiga oid qonun hujjatlarining O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi tizimida ijro etilishi tekshirilganda mansabdor shaxslarning aybi bilan 949 mln. so‘mlik noqonuniy to‘lovlar to‘langanligi, jami 340 mln. so‘mlik moddiy mablag‘lar talon-toroj qilinganligi aniqlangan. 
 Naqd pul mablag‘larining bankdan tashqari aylanishini yanada qisqartirishga taalluqli qonun hujjatlari ijrosini ta’minlash borasida samarali ishlar qilingan. Xususan, depozit hisobvaraqlaridagi naqd pul mablag‘larini mijozlarning birinchi talabi bo‘yicha berishda ayrim tijorat banklarining mansabdor shaxslari va mas’ul xodimlari tomonidan qonun hujjatlarini buzish hollariga yo‘l qo‘yilganligi aniqlanib, fuqarolarning buzilgan huquqlarini tiklash choralari ko‘rilgan.
 Tadbirkorlik subyektlarining huquqiy himoyasini ta’minlashga qaratilgan qonunlar, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari og‘ishmay ijro etilishi ustidan nazoratni ta’minlashga alohida e’tibor berilgan. Tadbirkorlar faoliyatiga qonunga xilof ravishda aralashganlik va ularning huquqlarini kamsitganlik uchun mansabdor shaxslarni qonunda nazarda tutilgan javobgarlikka tortish yuzasidan izchillik bilan choralar ko‘rilgan. 
 Qonunlarga rioya etilishi yuzasidan davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, shu jumladan nazorat qiluvchi idoralar mansabdor shaxslarining mas’uliyatini oshirish maqsadida hisobot davrida prokurorlar tomonidan tegishli ta’sir choralari qo‘llanilgan.
 Xo‘jalik yurituvchi subyektlar hamda fuqarolarning gaz yoki elektr tarmoqlariga o‘zboshimchalik bilan ulanishining oldini olishga, shuningdek ularning gazdan va elektr energiyasidan foydalanganlik uchun to‘lovlar to‘lashning belgilangan tartibiga rioya etishini ta’minlashga qaratilgan tekshirishlar yakunlariga binoan, aniqlangan huquqbuzarliklarni bartaraf etish maqsadida 18 mingdan ortiq prokuror nazorati hujjatlari chiqarilgan, 12075 nafar mansabdor shaxs intizomiy, ma’muriy va moddiy javobgarlikka tortilgan. Bundan tashqari yetkazilgan zararning 574,5 mln. so‘mi aybdor shaxslardan ixtiyoriylik asosida undirilgan, sudlarga jami 5,2 mlrd. so‘m undirish yuzasidan 5484 ta da’vo arizasi berilgan. Qonunni qo‘pol ravishda buzganlik bilan bog‘liq hollar bo‘yicha 186 ta jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. 
 Gaz va elektr tarmoqlariga noqonuniy ulanish hollarining oldini olish dasturi ijrosi natijalari O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasida idoralararo yig‘ilishda, manfaatdor vazirliklar, idoralar va davlat nazorat inspeksiyalari rahbarlari ishtirokida muhokama qilinib, mazkur masala yuzasidan tegishli tavsiyalar berilgan.
 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Qishloq xo‘jaligida islohotlarni amalga oshirishga qaratilgan qonunlar ijrosini ta’minlashga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 2004-yil 11-martda chiqarilgan PF-3406-sonli Farmoni ijrosiga doir tadbirlar izchillik bilan amalga oshirilgan. Bunda asosiy e’tibor fermyerlarning qonuniy manfaatlarini himoya qilishga, yer uchastkalari ajratish va ulardan foydalanishda qonunlarning buzilishi hollariga barham berishga, shartnoma intizomini qat’iy ta’minlashga qaratilgan. 
 Qishloq xo‘jaligi yerlaridan qarindosh-urug‘chilik va oshna-og‘aynigarchilik negizida qonunga xilof tarzda foydalanish hollarini aniqlash hamda ularni barham toptirish tadbirlari mobaynida 18 ming gektardan ortiq ekin maydonlaridan noqonuniy va belgilanmagan maqsadda foydalanilganligi hollari aniqlangan, ko‘rilgan choralar natijasida ana shu ekin maydonlari qonuniy egalariga qaytarilgan. Bu taxlit suiiste’molliklarga yo‘l qo‘ygan 129 nafar mansabdor shaxsga nisbatan choralar ko‘rilgan. Ammo fermer xo‘jaliklariga yer uchastkalari, kreditlar, texnika va mineral o‘g‘itlar ajratishda tamagirlik hollari uchrab qolayotganligi bu sohada amalga oshirilayotgan prokuror nazoratidagi kamchiliklardan dalolat beradi.
 Voyaga yetmaganlarning ijtimoiy himoyasi va ta’lim-tarbiyasiga oid, shuningdek mamlakatimizda bolalar sportini rivojlantirishga hamda ajratilayotgan budjet mablag‘larining belgilangan maqsadda ishlatilishiga taalluqli qonunlar va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlarining ijrosi ahvoli prokuratura organlari tomonidan voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalar bilan hamkorlikda o‘rganilgan. Tekshiruv natijalari O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi va O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining idoralararo yig‘ilishida muhokama qilingan. Bu borada yo‘l qo‘yilgan kamchilik va nuqsonlarni bartaraf etish hamda mavjud imkoniyatlardan yanada to‘laroq foydalanish uchun tegishli tadbirlar belgilab olingan.
 Huquqni muhofaza qiluvchi organlarning jinoyatchilikning oldini olish va unga qarshi kurashish, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari bilan bu yo‘nalishda hamkorlikni kuchaytirish borasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish yuzasidan qator chora-tadbirlar amalga oshirilgan. Jumladan, muvofiqlashtiruvchi kengashning O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi tomonidan 2006-yilda o‘tkazilgan yig‘ilishlarida jinoyatchilikka qarshi kurashni kuchaytirish bilan bog‘liq o‘nga yaqin masala muhokama qilingan.
 2006-yilda og‘ir va o‘ta og‘ir jinoyatlarning, jumladan qasddan odam o‘ldirish, bosqinchilik, o‘g‘rilik, avtotransport vositalarini olib qochish jinoyatlarining, shuningdek doimiy ish va o‘qish joyi bo‘lmagan shaxslar tomonidan sodir etilgan jinoyatlarning soni 2005-yilga nisbatan kamayganligi qayd etildi. 
 Prokuror nazoratini amalga oshirishda davlat hokimiyati hamda boshqaruvi organlari mansabdor shaxslarining jinoiy qilmishlarini barham toptirishga alohida e’tibor berildi. 2006-yilda 5161 nafar mansabdor shaxs jinoiy javobgarlikka tortildi va ularga nisbatan jazoning muqarrarligi ta’minlandi. Shu bilan birga 58,2 mlrd. so‘m va 33,2 mln. AQSh dollari miqdoridagi moddiy zarar dastlabki tergov mobaynida qoplangan.
 Dastlabki tergovni o‘tkazishda “Jinoiy jazolarning liberallashtirilishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat, Jinoyat-protsessual kodekslari hamda Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga o‘zgartishlar va qo‘shimchalar kiritish haqida”gi 2001-yil 29-avgustda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Qonuni talablariga og‘ishmay rioya etilishiga alohida e’tibor qilindi. Chunonchi, aksariyat jinoyat ishlari bo‘yicha dastlabki tergov qonunda belgilangan uch oylik muddatda tugallandi. Bunda faqat 50 ta jinoyat ishi bo‘yicha tergov muddatlari uzaytirilgan, xolos.
 Aholi o‘rtasida huquqiy targ‘ibot ishlarini olib borish, O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining mazmun va mohiyatini tushuntirish maqsadida, huquqbuzarliklarning oldini olish hamda ularning profilaktikasini ko‘zlab prokuratura organlari tomonidan 105 mingdan ortiq tadbir o‘tkazilgan. Masalan, ommaviy axborot vositalarida 19 mingga yaqin maqola chop etilgan, huquqiy mavzularda davra suhbatlari va uchrashuvlar o‘tkazilgan. 
 Hisobot yilida kadrlarni oqilona tarzda tanlash va joy-joyiga qo‘yish, ularni tarbiyalash hamda malakasini oshirish maqsadida prokuror-tergov xodimlarining ish joylari vaqti-vaqti bilan o‘zgartirib va almashtirib turilgan. Xususan, shunday jarayon asnosida 272 xodim (149 nafari Departament xodimi) boshqa ish joyiga o‘tkazilgan, shulardan 77 nafari pastroq lavozimlarga o‘tkazilgan.
 Shu bilan birga O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurorining hisoboti tahlili prokuratura organlari faoliyatida ayrim kamchilik va nuqsonlar mavjudligidan ham dalolat beradi. Jinoyatchilikka, tadbirkorlik subyektlari huquq va erkinliklari buzilishiga qarshi kurashuvchi huquqni muhofaza qilish organlari xodimlarining noqonuniy xatti-harakatlari oldini olish, shuningdek fuqarolarning ariza va shikoyatlari vaqtida hal etilishini ta’minlash borasidagi faoliyat hamon yetarlicha samarador emas. O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish departamenti tizimida kadrlarni tanlash va joy-joyiga qo‘yish, xodimlarni professional jihatdan qayta tayyorlash, malakasini oshirish hamda mas’uliyatini kuchaytirish yuzasidan amalga oshirilgan tadbirlar o‘rtaga qo‘yilgan talablarga muvofiq emas. Departament tizimida jinoyatlar haqidagi ariza va xabarlarni ro‘yxatga olish, ko‘rib chiqish va hal etishda jinoyat-protsessual qonun hujjatlari normalariga rioya etilishi masalalarini chuqur tahlil etish talab qilinadi. 
 Ayrim o‘ta og‘ir jinoyatlarning fosh etilmasdan qolayotganligi jinoyatchilikka qarshi kurashish bilan bog‘liq profilaktika tadbirlarini amaliyotda qo‘llanish samaradorligini o‘rganish yuzasidan prokuror nazorati kuchaytirilishini taqozo etmoqda. Bu gap ayniqsa jinoyatlarga barham berish yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tizimida amalga oshirilayotgan choralarga taalluqli. Xususan, hisobot davri yakunlariga ko‘ra qasddan odam o‘ldirish yoki qasddan odam o‘ldirishga suiqasd qilish jinoyatlariga oid 79 ta ish, ya’ni mazkur turdagi jinoyatlarning 11,8 foizi ochilmagan. 2006-yili ro‘yxatga olingan jinoyatlarning umumiy soni 3,1 foizga ko‘paygan. Ayrim jinoyat turlari, jumladan qasddan badanga og‘ir tan jarohati yetkazish, nomusga tegish, tovlamachilik va talonchilik jinoyatlari soni ancha ortgan.
 Davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirishga doir qonunlarning qat’iy ijro etilishini ta’minlashga oid chora-tadbirlar O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi va quyi turuvchi prokuratura organlari tomonidan talab darajasida ishlab chiqilgan deb bo‘lmaydi. Prokuratura organlarining jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish borasidagi ishlarida ham samaradorlik yetarli emas. 
 Yuqorida bayon etilganlarga asoslanib, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori R.H. Qodirovning O‘zbekiston Respublikasi prokuratura organlarining 2006-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisoboti tasdiqlansin.
 2. Iqtisodiyotni erkinlashtirish, aholini ijtimoiy muhofaza qilish, tadbirkorlik subyektlarini huquqiy himoyalashga, shuningdek qishloq xo‘jaligidagi hamda sud-huquq sohasidagi islohotlarni chuqurlashtirishga qaratilgan qonunlar, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari va qarorlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari ijrosi ustidan ta’sirchan prokuror nazoratini ta’minlash prokuratura organlari faoliyatida ustuvor vazifa deb belgilansin.
 3. O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori:
 mamlakatda qonun ustuvorligini ta’minlashga doir hamda qonunlarga aniq va og‘ishmay rioya qilinishi ustidan olib borilayotgan prokuror nazoratining samaradorligini yanada oshirish yuzasidan qo‘shimcha choralar ko‘rsin;
 aholini ijtimoiy muhofaza qilish hamda ish bilan ta’minlash to‘g‘risidagi, davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash haqidagi, yirik korxonalarning kasanachilik bilan kooperatsiyalashuviga oid qonunlar ijrosi ustidan tizimli nazorat amalga oshirilishini tashkil etsin;
 “Ijtimoiy himoya yili” Davlat dasturini amalga oshirishga yo‘naltirilgan qonunlar ijrosi ustidan nazoratga alohida e’tibor bersin; 
 O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiya bilan hamkorlikda voyaga yetmaganlarning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan qonunlar ijrosi ustidan nazoratni ta’minlash ishlarini kuchaytirsin;
 huquqni muhofaza qiluvchi organlarning jinoyatchilikka qarshi kurashish va jinoyatlarning oldini olish borasidagi faoliyatini muvofiqlashtirishga, shuningdek huquqni muhofaza qiluvchi organlar va nazorat idoralari xodimlarining noqonuniy xatti-harakatlari bilan bog‘liq shikoyatlarni hal etishning qonuniyligiga alohida e’tibor bersin;
 aholi o‘rtasida huquqiy targ‘ibot ishlarini kuchaytirsin;
 kadrlarni tanlash, tarbiyalash va joy-joyiga qo‘yish mexanizmini yanada takomillashtirish choralarini ko‘rsin;
 O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish departamenti tizimida xodimlarning professional tayyorgarlik darajasini oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratsin.
 4. O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori ushbu Qarorning ijro etilishi qanday borayotganligi haqida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senatiga 2007-yilning 1-dekabriga qadar axborot bersin. 
 5. Ushbu Qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Qonunchilik va sud-huquq masalalari qo‘mitasi zimmasiga yuklatilsin.