O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurorining O‘zbekiston Respublikasi prokuratura organlarining 2005-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisoboti haqida

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori R. Qodirovning O‘zbekiston Respublikasi prokuratura organlarining 2005-yildagi faoliyati haqidagi hisobotini tinglab va muhokama qilib, shuni qayd etadiki, respublika prokuratura organlari o‘z zimmalariga yuklatilgan vazifalardan kelib chiqqan holda, qonun ustuvorligini ta’minlash, qonuniylikni mustahkamlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini, jamiyat va davlatning manfaatlarini, O‘zbekiston Respublikasining konstitutsiyaviy tuzumini himoya qilish, qonunbuzarliklarga chek qo‘yish va ularning oldini olish sohasida ish olib bormoqda.
 Umuman prokuratura organlari 2005-yilning o‘tgan davrida amalga oshirgan ishlar davlatimiz rahbari I. Karimovning O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qo‘shma majlisidagi “Bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir” degan ma’ruzasida belgilab berilgan ustuvor yo‘nalishlardan kelib chiqadigan vazifalarni bajarishga qaratildi.
 Iqtisodiyotni, qonunlarni erkinlashtirish, aholini ijtimoiy muhofaza qilish, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarini qo‘llab-quvvatlash, qishloq xo‘jaligida amalga oshirilayotgan islohotlarni chuqurlashtirishga doir O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlarining ijrosi nazorat qilinishini ta’minlashga alohida e’tibor berildi. 
 Aniqlangan qonunbuzarlik hollarini bartaraf etish uchun 259 mingdan ziyod prokuror nazorati hujjatlari chiqarildi. Ularni ko‘rib chiqish natijalari bo‘yicha 122 ming nafar mansabdor shaxsga nisbatan intizomiy, ma’muriy va moddiy javobgarlik choralari ko‘rildi.
 Fuqarolar va yuridik shaxslar, shu jumladan, tadbirkorlik subyektlarining manfaatlarini ko‘zlab, sudlarga 95 mlrd so‘mlikdan ortiq da’vo arizalari kiritildi.
 Aholini ijtimoiy muhofaza qilish va, xususan, ish haqi, pensiya va nafaqalarni o‘z vaqtida to‘lashga, kam ta’minlangan oilalarga moddiy yordam berishga qaratilgan O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining ijrosi muntazam nazorat qilib borildi. Bu sohada O‘zbekiston Respublikasi qonunlarini buzish hollariga chek qo‘yish choralari ko‘rilib, aybdorlarni javobgarlikka tortish muqarrarligi prinsipi ta’minlandi.
 O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining qishloq xo‘jaligi sohasida ijro etilishini nazorat qilish jarayonida jami 26 ming gektardan ortiq yer maydonlaridan qonunga xilof va noo‘rin foydalanish hollari aniqlanib, ularni xo‘jaliklar ixtiyoriga qaytarish choralari ko‘rildi.
 Respublika bo‘yicha 153 nafar mansabdor shaxs (shu jumladan, davlat boshqaruvi organlarining 113 nafar xodimi) tomonidan xizmat mavqeyini suiiste’mol qilish hollari aniqlandi. Bu shaxslar yer uchastkalarini qonunga xilof ravishda egallab olganlar, tanish-bilish va yaqin kishilariga ajratib berganlar, ularga homiylik qilganlar.
 O‘zbekiston Respublikasining Bosh prokuraturasi huzuridagi Soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy yo‘l bilan topilgan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurash departamenti tomonidan iqtisodiyot sohasidagi qonunbuzarliklarni aniqlash yuzasidan bir qancha tadbirlar amalga oshirildi. Jumladan, 2005-yilda 47 mlrd. so‘mdan ortiq budjetga qo‘shimcha hisoblangan soliq va jarimalar undirildi, o‘tkazilgan profilaktika tadbirlari vositasida 9,4 mlrd so‘mning ixtiyoriy ravishda qoplanishi ta’minlandi, 4,3 mln AQSh dollari noqonuniy muomalada yurganligi aniqlandi, qonunga xilof tarzda respublika hududiga olib kirilgan 4,8 mlrd so‘mlik tovar-moddiy boyliklar olib qo‘yildi. 
 O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiya bilan yaqindan hamkorlikda voyaga yetmaganlar haqidagi qonunlarga rioya etilishini nazorat qilish yuzasidan amalga oshirilgan tadbirlarda asosiy e’tibor o‘smirlarni ijtimoiy himoya qilish, o‘qitish va tarbiyalashga, ayniqsa, ularning mehribonlik uylari, maxsus maktab-internatlar va boshqa ta’lim muassasalaridagi yashash va o‘qish sharoitlarini o‘rganishga qaratildi.
 Surishtiruv va dastlabki tergovning sifatini yaxshilash, tergov muddatlariga qat’iy rioya etish, ehtiyot choralarini to‘g‘ri tanlash, jazoning muqarrarligini ta’minlash choralari ko‘rildi. Jinoyatlar oqibatida yetkazilgan 61 mlrd so‘mlikdan ortiq moddiy zarar undirib olindi. Shu bilan birga aniqlangan moddiy zararning 27 foizi undirilmay qoldi.
 Hisobot davrida prokurorlarning ishlarni sudda ko‘rishda ishtirok etishi, shuningdek noqonuniy sud qarorlariga protest kiritishi ancha ko‘paydi.
 O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2005-yil 2-dekabrdagi “O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligining o‘n uch yilligi munosabati bilan amnistiya to‘g‘risida”gi Qarori og‘ishmay ijro etilishini ta’minlash choralari ko‘rildi.
 Hisobot davrida “Fuqarolarning murojaatlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni talablari doirasida prokuratura organlariga tushgan jami 79 mingta ariza va shikoyatning 37 mingdan ortig‘i bevosita prokuratura organlarida ko‘rib chiqilib, hal qilindi.
 Prokuratura organlarida 64 ming nafardan ortiq fuqaro qabul qilinib, ularning buzilgan huquqlarini tiklash choralari ko‘rildi. Fuqarolarning murojaatlari to‘g‘risidagi qonun hujjatlari ijrosini tekshirish natijalari bo‘yicha inson huquqlarini buzish hollarini bartaraf etish, bu borada tegishli jamoat birlashmalari bilan hamkorlikni kuchaytirish, mansabdor shaxslarning mas’uliyatini oshirish choralari ko‘rilmoqda.
 O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1997-yil 29-avgustdagi 466–I-sonli Qarori bilan tasdiqlangan Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy dasturiga muvofiq jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish, aholi orasida O‘zbekiston Respublikasi qonunlarini targ‘ib etish va tushuntirish ishlarini olib borishga ham katta e’tibor berildi. Ana shu maqsadda ommaviy axborot vositalarining imkoniyatlaridan keng foydalanildi.
 Shu bilan bir qatorda hisobot davrida prokuratura organlari faoliyatida ayrim kamchiliklarga ham yo‘l qo‘yilgan.
 Xususan, aholini ijtimoiy himoyalashni, ish bilan ta’minlashni, tadbirkorlik qo‘llab-quvvatlanishini, uy-joy-kommunal xo‘jaligi sohasida islohotlar amalga oshirilishini ta’minlashi, shuningdek gaz va elektr energiyasidan qonunsiz foydalanish, tijorat banklari mijozlarning huquqlarini, ayniqsa ularning naqd pul mablag‘larini o‘z vaqtida olish huquqlarini buzish hollarining oldini olishi kerak bo‘lgan organlar tomonidan O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining bajarilishi talab darajasida nazorat qilinmayotir.
 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2004-yil 11-martdagi “Qishloq xo‘jaligida islohotlarni amalga oshirishga qaratilgan qonunlar ijrosini ta’minlashga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF–3406-sonli Farmoni talablari bajarilishini ta’minlashda kamchiliklar mavjud. 
 Qishloq xo‘jaligi sohasida qonuniylikni mustahkamlash, jumladan, dehqon va fermyerlarni huquqiy himoya qilish mexanizmining to‘g‘ri ishlashiga xalaqit berayotgan to‘siqlarni bartaraf etish masalalariga yetarli e’tibor berilmayotir. Shirkatlarni fermer xo‘jaliklariga aylantirish jarayonida dehqon va fermer xo‘jaliklariga yer maydonlari ajratishda yo‘l qo‘yilayotgan qonunbuzarliklarga chek qo‘yish borasidagi prokuror nazorati hamma vaqt ham kutilgan samarani bermayapti. 
 O‘zbekiston Respublikasining Bosh prokuraturasi huzuridagi Soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy yo‘l bilan topilgan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurash departamenti faoliyatida jiddiy kamchiliklar mavjud. Departament yashirin iqtisodiyotga va bu sohadagi jinoyatlarga qarshi kurashda operativ imkoniyatlardan to‘la-to‘kis foydalanmayotir.
 Voyaga yetmaganlarning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining ijrosini ta’minlash bilan bog‘liq qator muammolar hal qilinishi kerak.
 Jinoyatchilikka qarshi kurashish va uning oldini olish, ayniqsa, narkotrafik, terrorizm kabi transmilliy jinoyatlarga va uyushgan jinoyatchilikning boshqa ko‘rinishlariga qarshi kurashish borasida huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtirishda ayrim kamchiliklar bor. Profilaktika ishlarida diniy ekstremizm va terrorizmga qarshi kurash sohasida jamoatchilik imkoniyatlaridan yetarlicha foydalanilmayotir, jamoat birlashmalari va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik yetarli emas.
 Jinoyatchilikka qarshi kurashuvchi organlar faoliyatida jinoyatlarni hisobdan yashirish kabi salbiy holatlarga barham berish yuzasidan hamma vaqt ham qat’iy choralar ko‘rilayotgani yo‘q.
 Vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idora va tashkilotlarning faoliyatida “Fuqarolarning murojaatlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining ijrosi ustidan nazoratni ta’minlashda, ularning rahbarlarida bu ishning ahvoli uchun mas’uliyatni oshirishda kamchiliklar mavjud. 
 Prokuratura organlarida kadrlarni tanlash, mas’ul lavozimlarga tayinlash va ularning professional javobgarligini kuchaytirish sohasida zarur darajada ish olib borilmayotir, shuningdek prokuratura organlari ixtiyoridagi ilmiy salohiyatdan yetarli foydalanilmayotir.
 Yuqorida bayon etilganlarga asoslanib, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati qaror qiladi:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori R. Qodirovning O‘zbekiston Respublikasi prokuratura organlarining 2005-yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisoboti tasdiqlansin.
 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I. Karimovning 2005-yilda mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2006-yilda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2006-yil 10-fevralda bo‘lib o‘tgan yig‘ilishidagi ma’ruzasi hamda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2006-yil 24-fevralda o‘tkazilgan beshinchi yalpi majlisidagi “Mamlakatimiz taraqqiyotining qonuniy asoslarini mustahkamlash – faoliyatimiz mezoni bo‘lishi darkor” nutqida bayon etilgan asosiy qoidalar prokuratura organlari faoliyatining ustuvor vazifalari qilib belgilansin.
 3. O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuroriga: 
 O‘zbekiston Respublikasi qonunlari hamma yerda bir xil va og‘ishmay bajarilishini nazorat qilishning ta’sirchanligini oshirish va qonun ustuvorligini ta’minlash choralarini ko‘rish;
 aholini ijtimoiy himoyalashni va ish bilan ta’minlashni, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashni, tijorat banklari tomonidan mijozlarga xizmat ko‘rsatishda, ayniqsa, naqd pul mablag‘larini o‘z vaqtida berishda ularning huquqlari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlaydigan O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining ijrosi ustidan muntazam nazoratni amalga oshirish;
 qishloq xo‘jaligida qonuniylikni mustahkamlash, dehqon va fermyerlarni huquqiy himoya qilish mexanizmlarining samarali ishlashiga xalaqit berayotgan to‘siqlarni bartaraf etish choralarini ko‘rish;
 uy-joy-kommunal xo‘jaligi sohasini isloh qilish, xususiy uy-joy mulkdorlari shirkatlariga yordam berish hamda xo‘jalik yurituvchi subyektlar va fuqarolarning gaz, elektr energiyasidan foydalanishini tartibga solishga qaratilgan O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining ijrosi ustidan nazoratni kuchaytirish;
 jinoyatchilikning oldini olish va unga qarshi kurashish, ayniqsa, narkotrafik, terrorizm kabi transmilliy jinoyatlarga va uyushgan jinoyatchilikning boshqa ko‘rinishlariga qarshi kurashda huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtirish ishlarini yanada kuchaytirish, jamoat birlashmalari va xalqaro tashkilotlar bilan doimiy hamkorlik o‘rnatish;
 O‘zbekiston Respublikasining Bosh prokuraturasi huzuridagi Soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy yo‘l bilan topilgan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurash departamenti ishida jinoyatlarni aniqlash hamda yashirin iqtisodiyotga qarshi kurashda tezkor imkoniyatlardan foydalanishni kuchaytirish; 
 O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha komissiya bilan hamkorlikda voyaga yetmaganlarning huquqlarini himoya qilish haqidagi O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining ijrosi yuzasidan qo‘shimcha chora-tadbirlar ishlab chiqish;
 “Fuqarolarning murojaatlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining vazirliklar, idora va tashkilotlar tomonidan ijro etilishi ustidan nazoratni kuchaytirish, ular rahbarlarining mas’uliyatini oshirish; 
 prokuratura organlarida kadrlarni tanlash va joy-joyiga qo‘yish tizimini takomillashtirish, prokuratura organlari xodimlarining professional mas’uliyatini kuchaytirish masalalariga alohida e’tibor berish topshirilsin.
 4. O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori ushbu qarorning bajarilishi haqida 2006-yil 1-noyabrgacha O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatiga axborot bersin. 
 5. Ushbu qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Qonunchilik va sud-huquq masalalari qo‘mitasi zimmasiga yuklatilsin.