O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25 dekabdagi PQ-4076-son “O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:
 1. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari aviatsiyasining uchuvchilar tarkibini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Davlat xavfsizlik xizmati, Milliy gvardiyasi va Sog‘liqni saqlash vazirligi bilan kelishilgan.
 Mazkur Nizom O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son “O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari (keyingi o‘rinlarda Qurolli Kuchlar deb yuritiladi) aviatsiyasining uchuvchilar tarkibi va Qurolli Kuchlar rezervi va zaxirasida turgan uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha harbiy ta’lim muassasalari (keyingi o‘rinlarda UTT HTM deb yuritiladi) kursantlari, ushbu yo‘nalish bo‘yicha harbiy ta’lim muassasalariga o‘qishga kirayotgan fuqarolarni (keyingi o‘rinlarda uchuvchilar tarkibi deb yuritiladi) tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibini belgilaydi.
 1. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish quyidagilarni aniqlash maqsadida o‘tkaziladi:
 uchuvchilar tarkibini sog‘lig‘ining holatiga ko‘ra uchuvchilik ishiga, O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining (keyingi o‘rinlarda nomzodlar deb yuritiladi) boshqaruv organlari, Qurolli Kuchlar aviatsiyasi harbiy qism (muassasa)larida uchuvchilik harbiy-hisob ixtisosligi bo‘yicha xizmatga (ishga, o‘qishga) yaroqliligini aniqlash;
 ular sog‘lig‘ining holatiga ko‘ra Qurolli Kuchlar aviatsiyasi turlari va uchuvchilik harbiy-hisob ixtisosligi bo‘yicha fuqarolarni to‘g‘ri taqsimlashga ko‘rsatmalar berish;
 uchuvchilar tarkibi tomonidan ular harbiy xizmatni (harbiy yig‘inlarni) o‘tash davrida orttirilgan kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bog‘liqligini aniqlash (keyingi o‘rinlarda kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bog‘liqligi deb yuritiladi);
 uchuvchilar tarkibiga tibbiy-ijtimoiy yordam ko‘rsatilishini va ularga reabilitatsiyaning amalga oshirilishining muddati, hajmi va turlarini belgilash.
 2. Uchuvchilar tarkibini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligida (keyingi o‘rinlarda Mudofaa vazirligi deb yuritiladi), shuningdek tashkiliy-shtat tuzilmalarida uchuvchilar tarkibi bo‘lgan boshqa vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralarda (keyingi o‘rinlarda vazirlik va idoralar deb yuritiladi) o‘tkaziladi.
 3. Mudofaa vazirligi muassasalarida uchuvchilar tarkibini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun tibbiy-uchuvchilik komissiyalari (keyingi o‘rinlarda TUK deb yuritiladi) tashkil etiladi. Zarurat tug‘ilganda vazirlik va idoralar mazkur Nizomning 15-bandida ko‘rsatilgan uchuvchilar tarkibini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun Mudofaa vazirligining harbiy-tibbiy muassasalarida tuzilgan TUKlarga yuboradi.
 TUK tarkibiga rais, rais o‘rinbosari va komissiya a’zolari: terapevt, nevropatolog, jarroh, otolaringolog, oftalmolog kiradi. Tibbiy ko‘rikni o‘tkazish uchun boshqa mutaxassislar ham jalb qilinishi mumkin.
 4. TUKga quyidagi vazifalar yuklatiladi:
 mazkur Nizomning 6-bandida ko‘rsatilgan shaxslarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish;
 harbiy qismlarda (muassasalarda) uchuvchilar tarkibini davolash-sog‘lomlashtirish ishlarini va ularni muntazam ravishda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishini nazorat qilish;
 uchuvchilar tarkibining sog‘lig‘i va psixologik holatiga uchuvchilik ishining ta’sirini aniqlash;
 uchuvchilar tarkibining yuqori professional ish qobiliyatini saqlash va sog‘lig‘ini mustahkamlash bo‘yicha takliflarni ishlab chiqish uchun tibbiy tekshiruv natijalarini yig‘ish, umumlashtirish va tahlil qilish;
 uchuvchilar tarkibi sog‘lig‘i holatiga kasbiy omillarning salbiy ta’sirini kamaytirishga qaratilgan takliflarni ishlab chiqish;
 harbiy xizmatchilar, harbiy yig‘inlarni o‘tayotgan fuqarolar, harbiy xizmatni (harbiy yig‘inlar) o‘tab bo‘lgan fuqarolarda kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlar hamda ularni o‘limga olib kelgan kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bog‘liqligini aniqlash;
 uchuvchilik ishidan ketayotgan vaqtida fuqarolarning sog‘lig‘i holati bo‘yicha uchuvchilik ishiga yaroqliligini aniqlash;
 ilmiy-tadqiqot ishlarni olib borish;
 TUK ishida ishtirok etayotgan shifokor-mutaxassis va o‘rta tibbiyot xodimlarni tayyorlash.
 5. TUK ishini nazorat qilish, ularga uslubiy va amaliy yordam ko‘rsatish Mudofaa vazirligining markaziy harbiy-tibbiy komissiyasi (keyingi o‘rinlarda MHTK deb yuritiladi) zimmasiga yuklanadi.
 6. TUK tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 15-fevraldagi 111-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi davlat aviatsiyasi aviatsiya xodimlariga tegishli lavozimlar ro‘yxatida nazarda tutilgan lavozimni egallab turgan, shuningdek yuqorida ko‘rsatilgan lavozimlarda xizmatni o‘tash uchun saralangan shaxslar, UTT HTM ga o‘qishga kirayotgan nomzodlar, UTT HTM kursantlari tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishi lozim.
 7. Tibbiy komissiyalarning tuzilish tartibi, ularning huquqlari va majburiyatlari O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomga (ro‘yxat raqami 3147, 2019-yil 3-aprel) muvofiq belgilanadi.
 8. Uchuvchilar tarkibining tibbiy tekshiruvi va tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish mazkur Nizom, uchuvchilar tarkibining harbiy-tibbiy ekspertizasi maqsadida amaldagi tekshiruv uslublari va MHTK ko‘rsatmalariga muvofiq amalga oshiriladi.
 Tibbiy tekshiruv — bu tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan oldin amalga oshiriladigan fuqaroning shikoyatlarini yig‘ish va tahlil qilish, uning anamnez ma’lumotlariva ko‘rigi, laborator, instrumental, morfologik va boshqa tahlillar o‘tkazish yordamida diagnostik tadbirlar kompleksidir.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan oldin uchuvchilar tarkibining sog‘lig‘i holati, organizmning parvozga fiziologik moslashuvchanligi, parashyut bilan sakrashini aniqlash maqsadida mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq majburiy laborator — instrumental tekshiruvlar ro‘yxatiga kiritilgan diagnostik tekshiruvlar amalga oshiriladi.
 Zarurat tug‘ilganda tibbiy ko‘rsatmalarga asosan boshqa diagnostik tekshiruvlar o‘tkazilishi ham mumkin.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish deganda uchuvchilik ishiga, uchuvchilarning harbiy-hisob ixtisosligi bo‘yicha xizmatga (ishga, o‘qishga) yaroqliligini aniqlash maqsadida Qurolli Kuchlar aviatsiyasining turlari bo‘yicha uchuvchilar tarkibini to‘g‘ri taqsimlash uchun uni o‘tkazish vaqtida uchuvchilar tarkibining sog‘lig‘i holati va jismoniy rivojlanganligini o‘rganish va baholash tushuniladi, shuningdek mazkur Nizomda ko‘zda tutilgan boshqa masalalarni yozma ravishda xulosa chiqarish bilan hal qilish tushuniladi.
 9. Fuqarolarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning yakunida, ayrim holatlarda esa aniqlangan tibbiy-ekspert yakunida amalga oshiriladi.
 10. TUK o‘z xulosalarini maslahatlashgan holda, yig‘ilishda qatnashayotgan komissiya a’zolarining ko‘pchilik ovozi bilan qabul qiladi. TUK xulosalari barcha mansabdor shaxslar tomonidan bajarilishi lozim.
 11. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish kunduzgi yorug‘likda, bunday ishlar uchun maxsus mo‘ljallangan jihozlangan xonalarda amalga oshiriladi. Yorug‘lik yetarli darajada bo‘lmasa, tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yetarli darajada bo‘lgan sun’iy yorug‘likda amalga oshiriladi.
 Shifokor-mutaxassislarning xonalari mazkur Nizomning 2-ilovasida ko‘rsatilgan TUK shifokor-mutaxassislar xonalarining jihozlanishi lozim bo‘lgan dori vositalari va tibbiy anjomlarining ro‘yxatiga asosan tibbiy ko‘rikni o‘tkazish uchun zaruriy dori vositalari va tibbiyot anjomlari bilan ta’minlanadi.
 TUK tomonidan ish kuni mobaynida 25 kishidan ortiq bo‘lmagan uchuvchilar tarkibi, UTT HTM ga o‘qishga kirayotgan 30 kishidan ortiq bo‘lgan nomzodlar tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.
 12. Fuqaro yoki uning qonuniy vakili TUK ning xulosasidan norozi bo‘lgan taqdirda MHTKga yoki sudga murojaat qilishi mumkin.
 13. TUK tomonidan chiqarilgan xulosa, agar xulosada boshqa muddat belgilanmagan bo‘lsa, tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish sanasidan boshlab bir yil mobaynida haqiqiy hisoblanadi. TUK tomonidan takroriy yoki navbatdagi xulosa qabul qilinganda, avvalgi xulosa bekor qilinadi (uchuvchilik ishiga vaqtinchalik yaroqsizligi va kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bog‘liqligi to‘g‘risidagi TUK ning xulosasi bundan mustasno). Agar TUK ning xulosasi belgilangan muddatda ijro etilmagan bo‘lsa, tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilgan shaxsning arizasi yoki harbiy-tibbiy muassasalar shifokor-mutaxassislarining xulosasida ko‘rsatilgan muddatdan qat’i nazar, ushbu shaxsning sog‘lig‘i holatida yaqqol o‘zgarishlar qayd etilsa, tibbiy ko‘rikdan qaytadan o‘tkaziladi.
 14. TUK xulosasining amal qilish muddati tugagan uchuvchilar tarkibiga parvozlarni amalga oshirishga ruxsat berilmaydi. Alohida vaziyatlarda, maxsus vazifalarni bajarishda, biror-bir sabablarga ko‘ra ayrim shaxslarning tibbiy ko‘rigini belgilangan muddatda o‘tkazishning iloji bo‘lmasa, Mudofaa vazirligi Havo hujumidan mudofaa qo‘shinlari va Harbiy havo kuchlari (keyingi o‘rinlarda HHMQ va HHK deb yuritiladi) tibbiy ta’minot xizmati boshlig‘i hamda MHTK raisi bilan kelishilgan holda harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshlig‘i chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruvdan o‘tkazgandan keyin TUK ning oxirgi xulosasiga muvofiq uchuvchilik ishini davom ettirish uchun bir oy muddatga ruxsat berishi mumkin.
 15. Fuqaroning uchuvchilik ishiga, uchuvchilar harbiy-hisob ixtisosligi bo‘yicha xizmatga (ishga, ta’limga) yaroqliligi TUK tomonidan fuqarolarning sog‘lig‘i holati talablariga muvofiq belgilanadi.
 Uchuvchilar tarkibining sog‘lig‘i holatiga qo‘yilgan talablar — uchuvchilar tarkibining sog‘lig‘i holati va jismoniy rivojlanganligini tavsiflovchi tibbiy ko‘rsatkichlar, ularga asosan uchuvchilik ishi, uchuvchilik ta’limi, tegishli uchuvchilar harbiy-hisob mutaxassisligi bo‘yicha xizmatga (ishga) yaroqlilik toifasi belgilanadi.
 Fuqarolarning sog‘lig‘i holatiga qo‘yilgan talablar mazkur Nizomning 3-ilovasiga muvofiq kasalliklar va jismoniy nuqsonlar jadvali hamda alohida moddaga beriladigan sharhlarda (keyingi o‘rinda Kasalliklar jadvali deb yuritiladi), shuningdek mazkur Nizomning 4-ilovasiga muvofiq me’yorda va ovqatlanish buzilishida bo‘y va tana vazni nisbatining jadvalida (keyingi o‘rinlarda bo‘y va tana vazni nisbatining jadvali deb yuritiladi) belgilangan.
 16. Tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxslar kasalliklar jadvalining quyidagi ustunlari bo‘yicha taqsimlanadi:
 I ustun — UTT HTM ga o‘qishga kirayotgan nomzodlar va UTT HTM kursantlari (IV-V bosqich kursantlari bundan mustasno);
 II ustun — qiruvchi-samolyotlar, bombardimonchi samolyotlar, hujumchi samolyotlarda uchuvchi uchuvchilar va shturmanlar;
 III ustun —porshenli va transport samolyotlarida uchuvchi uchuvchilar va shturmanlar;
 IV ustun — barcha turdagi vertolyotlarda uchuvchi uchuvchilar, uchuvchi-operatorlar, shturmanlar;
 V ustun — uchuvchi ekipajlarining boshqa a’zolari, parashyutchilar, uchuvchisiz uchish apparati bo‘linmalarining uchuvchi-operator, shturman-operatorlari (keyingi o‘rinlarda UUA operatorlari deb yuritiladi);
 VI ustun — parvoz boshqaruvchilari.
 UTT HTM ning IV-V bosqich kursantlari uchish apparatlarini turiga qarab parvozlarni bajarishda, Kasalliklar jadvalining tegishli ustunlari bo‘yicha tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.
 17. TUK xulosasida tashxis, kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bog‘liqligi ko‘rsatilishi zarur. Undan keyin uchuvchilik ishiga (uchuvchilik ta’limi, parashyut bilan sakrash, UUA operatorlik ishi, parvozlar boshqaruviga) yaroqlilik toifasini belgilaydigan moddalar (moddalarning bandlari) va Kasalliklar jadvali ustunlari yoziladi. Bundan tashqari uchuvchilik ishiga yoki harbiy mutaxassislik bo‘yicha ishga yaroqsiz deb xulosa chiqarilganida, TUK tomonidan harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi, shuningdek, kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bog‘liqligi to‘g‘risidagi xulosa, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi nizom talablariga muvofiq chiqariladi.
 TUK uchuvchilik ishiga yaroqlilik yoki cheklangan ravishda yaroqlilik to‘g‘risidagi xulosani chiqarganda MHTK raisining ruxsati bilan muddatdan oldin (olti yoki o‘n ikki oydan so‘ng) qayta tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishni belgilashi, hamda keyingi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish statsionar sharoitda amalga oshirilishi zarurligini ko‘rsatib o‘tishi kerak.
 18. Kasalliklar jadvali ayrim moddalar (moddalar bandlari) bo‘yicha yakka tartibdagi baholashni ko‘zda tutgan holatlarda, tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxs uchuvchilik ishiga yaroqli, cheklangan ravishda yaroqli yoki yaroqsiz deb topilishi mumkin. Bunda quyidagilarni inobatga olish zarur:
 kasallikning rivojlanish darajasi;
 patologik jarayonning qaytalanishi;
 mavjud bo‘lgan buzilishlarning kompensatsiya darajasi;
 sog‘lig‘i holatida o‘zgarishlar mavjud bo‘lganda uchuvchilik ishidagi tajribasi;
 uchuvchilik ishini davom ettirishda kasallikning rivojlanish ehtimoli;
 uchuvchilik ishini bajarish sifatiga kasallikning ta’siri;
 individual-psixologik xususiyatlari;
 uchuvchilik mutaxassisligi, xizmat staji, tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsning malakasi va aniq maqsadga yo‘naltirilgani;
 bajarilayotgan uchuvchilik ishining xarakteri;
 uchuvchilik ishida kelgusida foydalanish maqsadga muvofiqligi.
 19. Uchuvchilik ishiga (uchuvchilik ta’limiga) yaroqliligi to‘g‘risidagi xulosa parashyut bilan sakrashga va yerdagi katapulta vositasidan irg‘ishga yaroqli ekanligini ko‘zda tutadi. Agar tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxs sog‘lig‘i holati sababli parashyut bilan sakrash va yerdagi katapulta vositasida irg‘ishni bajara olmasa, TUK xulosasida u parashyut bilan sakrash va yerdagi katapulta vositasida irg‘ishga vaqtinchalik yaroqsiz deb ko‘rsatib o‘tadi.
 Uchuvchilik ishiga yaroqli yoki cheklangan ravishda yaroqli deb topilgan uchuvchilar va shturmanlar parvozlarini boshqarishga ruxsat etiladi.
 20. Uchuvchilik ishiga cheklangan ravishda yaroqli deb topilgan shaxslar, aviatsiya turlariga ularning taalluqliligiga muvofiq Kasalliklar javalining cheklanishlar bilan ruxsat etilgan ustunlari bo‘yicha hamda uchuvchilik ishiga sog‘lig‘i holatining past talablariga ega bo‘lgan ustunlar bo‘yicha yaroqli deb topilganlar hisoblanadi.
 21. Uchuvchilik ishiga (uchuvchilik ta’limiga) vaqtincha yaroqsizlik deganda uchuvchilar tarkibi va UTT HTM kursantlari harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish bilan parvozdan vaqtinchalik ozod qilinishi uchuvchilar tarkibi uchun 45 kungacha, kursantlar uchun 30 kungacha tushuniladi. Uchuvchilar tarkibi va uchuvchilar ekipajining boshqa a’zolari, UTT HTM kursantlari harbiy xizmatga vaqtinchalik yaroqsizligi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolarining harbiy xizmatni o‘tash tartibi haqidagi nizomga muvofiq qo‘shimcha ta’til berilishini nazarda tutadi. Har yili ko‘rsatilgan shaxslarga harbiy sanatoriylarda tibbiy reabilitatsiya uchun profilaktik dam olish maqsadida qo‘shimcha 15 sutkalik ta’til beriladi. Ko‘rsatilgan muddat tugagach TUK da tibbiy ko‘rikdan qayta o‘tkaziladi va uchuvchilik ishiga (uchuvchilik ta’limiga) yaroqlilik yoki yaroqsizlik haqidagi masala hal etiladi.
 Zarurat tug‘ilganda, kasallik sababli ta’til yoki parvozdan ozod etilishi TUK ning xulosasi bilan uzaytirilishi mumkin, biroq har safar 30 sutkadan oshmasligi zarur. Davolash muassasalari, sanatoriylar va kasalligi tufayli ta’tilda uzluksiz bo‘lishning umumiy muddati uning uchuvchilik ishiga, shuningdek harbiy xizmatga yaroqli yoki yaroqsizlik toifasi to‘g‘risidagi yakuniy xulosasi chiqarilgunga qadar 4 oydan oshmasligi kerak. Zarurat tug‘ilganda davolanish yoki kasalligi tufayli ta’til muddati 4 oydan ortiq davom etish masalasi qonunchilik hujjatlariga muvofiq taqdim qilinadi.
 Kasalligi tufayli ta’til navbatdagi ta’til bilan almashtirilishi taqiqlanadi. Harbiy qism (muassasa), UTT HTM, harbiy tibbiy muassasalarning shifokorlari uchuvchilar tarkibi va UTT HTM kursantlarini 6 kungacha parvozlardan yoki xizmat vazifasidan to‘liq ozod qilinishlari to‘g‘risida xulosa chiqarishlari mumkin. Ozod qilish muddatini yanada uzoq vaqtga taqdim qilish zaruriyati tug‘ilganda, ushbu masala TUK tomonidan hal etiladi.
 22. Nomzodlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish ikki bosqichda amalga oshiriladi:
 dastlabki bosqich — Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar mudofaa ishlari boshqarmasi (keyingi o‘rinlarda MIB deb yuritiladi) huzuridagi tibbiy komissiyalar tomonidan;
 yakuniy bosqich — UTT HTM huzuridagi TUK tomonidan.
 MIB huzuridagi tibbiy komissiyalar UTT HTMga o‘qishga kirayotgan nomzodlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish vaqtida TUK huquqlaridan foydalanadilar.
 23. MIB huzuridagi tibbiy komissiyasining katta shifokori nomzodlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan oldin komissiya a’zolari bilan o‘tkazilgan tibbiy tekshiruv natijalari, ambulator bemorning tibbiy varaqasi, psixonevrologik, narkologik, silga qarshi va teri-tanosil dispanserlarida hisobda turganligi haqidagi ma’lumotlarni (ma’lumotnomalar) o‘rganib chiqadi.
 24. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish jarayonida rang ajratish qobiliyati me’yorida, har bir ko‘zida korreksiyasiz ko‘rish o‘tkirligi 1,0 dan kam bo‘lmagan, arterial qon bosimi 130/80 mm dan oshmagan va 105/70 mm dan past bo‘lmagan, bo‘yi 170 sm dan kam va 186 sm dan yuqori bo‘lmagan, oyoq uzunligi 80 sm dan kam bo‘lmagan, qo‘l uzunligi 76 sm kam bo‘lmagan, o‘tirgan holatda bo‘y uzunligi 80 sm dan kam va 97 sm dan yuqori bo‘lmagan, tana vazni 60 kg dan kam va 90 kg dan ko‘p bo‘lmagan hamda, tana vazni indeksi (keyingi o‘rinlarda TVI deb yuritiladi) 19 dan kam bo‘lmagan nomzodlar saralanadi.
 Ushbu talablarga javob beradigan nomzodlar mazkur Nizomning 1-ilovasida ko‘rsatilgan majburiy laborator — instrumental tekshiruvlar ro‘yxatiga muvofiq diagnostik tekshiruvlardan o‘tkaziladi.
 25. MIB huzuridagi tibbiy komissiyaning shifokor-mutaxassislari nomzodlarni mukammal klinik tekshiruvdan o‘tkazadi. Nomzodlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish vaqtida quyidagi majburiy tekshiruvlar o‘tkaziladi: dozalangan jismoniy yuklama bilan sinama, rang sezuvchanligini tekshirish, ko‘rish o‘tkirligini tekshirish, tinchlik va sikloplegiya paytida refraksiyaning skiaskopik tekshiruvi, burun orqali nafas olishini, hid sezishini, shivirlab gapirganda eshitishini, quloqlarning barofunksiyasini, (o‘rnatilgan usullardan biri bilan) vestibulyar va otolit apparatini tekshirish. Boshning sochli qismida va yuzida teri chandiqlari mavjud bo‘lganda elektroensefalografiya o‘tkaziladi, umurtqa pog‘onasining qiyshiqligi aniqlanganda ikki proyeksiyalarda (frontal va sagittal) umurtqa pog‘onasining rentgenografiyasi o‘tkaziladi.
 26. Tekshiruv natijalari va shifokor-mutaxassislarning xulosalari mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha harbiy-ta’lim muassasasiga o‘qishga kiruvchi shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasiga yoziladi.
 Nomzodlarda UTT HTM ga o‘qishga kirish uchun to‘sqinlik qiluvchi kasalliklar, jarohatlarning asoratlari mavjud bo‘lganda keyingi tekshiruvlar to‘xtatiladi va uchuvchilik ta’limiga yaroqsizlik haqidagi xulosa chiqariladi.
 27. UTT HTMga o‘qishga kirayotgan nomzodlar tashxisga aniqlik kiritish uchun davlat sog‘liqni saqlash tizimidagi davolash-profilaktika muassasalariga ambulator yoki statsionar ravishda tibbiy tekshiruvlarni o‘tkazishga yuboriladi.
 O‘tkazilgan tahlillar natijalariga ko‘ra mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq sog‘liq holatini tekshirish to‘g‘risidagi dalolatnoma tuziladi, ushbu dalolatnoma davolash — profilaktika muassasasining bosh shifokori hamda tekshiruvni o‘tkazgan shifokor imzolari bilan imzolanadi va davolash — profilaktika muassasasining gerbli muhri bilan muhrlanadi.
 28. MIB huzuridagi tibbiy komissiyaning xulosasidan norozi bo‘lgan nomzodlar uning xulosasi qayta ko‘rib chiqilishi uchun Qoraqalpog‘iston Respublikasi (viloyat) muqobil tibbiy komissiyasiga, Respublika muqobil tibbiy komissiyasiga (keyingi o‘rinlarda RMTK deb yuritiladi) yoki MHTK ga yuboriladi.
 29. Harbiy xizmatchilar tarkibidan bo‘lgan nomzodlar ikki bosqichdan iborat bo‘lgan tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi:
 dastlabki tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun MHTK raisi tomonidan belgilangan harbiy-tibbiy komissiyalardan (keyingi o‘rinlarda HTK deb yuritiladi) biriga yoki TUK ga yuboriladi;
 yakuniy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun — UTT HTM huzuridagi TUK ga yuboriladi.
 30. TUK (HTK) ga yuborilgunga qadar nomzodlar mazkur Nizomning 1-ilovasida ko‘rsatilgan majburiy laborator — instrumental tekshiruvlar ro‘yxatiga muvofiq diagnostika tekshiruvlaridan o‘tkaziladi. Harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshlig‘i tomonidan nomzodning sog‘lig‘i holati, hayot mobaynida o‘tkazgan kasalliklari va jarohatlari, tashxisi va UTT HTM ga yuborish maqsadga muvofiqligi haqidagi o‘zining fikrini qisqacha epikrizini tibbiy kitobcha va tibbiy tavsifnomasiga kiritiladi.
 Mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha harbiy ta’lim muassasasiga o‘qishga kirayotgan shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasi va harbiy xizmatchining boshqa tibbiy hujjatlari UTT HTM ga muhrlangan holatda jo‘natiladi.
 TUK xulosasidan norozi bo‘lgan harbiy xizmatchilar tarkibidan bo‘lgan nomzodlar MHTKga nazorat tibbiy tekshiruvdan o‘tish uchun yuboriladi.
 31. UTT HTM ga o‘qishga kirayotgan nomzodlar UTT HTM huzuridagi TUK da yakuniy tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan avval TUK raisi va UTT HTM tibbiyot xizmati boshlig‘i komissiya a’zolarini dastlabki tanlov materiallari bilan tanishtiradi.
 Nomzodlarni UTT HTM ga kelgan kuni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish taqiqlanadi. TUK dan o‘tkazilgunga qadar nomzodlarni ishga va jismoniy tadbirlarga jalb qilish taqiqlanadi.
 32. Shifokor-mutaxassislar har bir nomzodni sog‘lig‘i holati yuzasidan shikoyatlari bo‘lmasa ham, mukammal va diqqat bilan tekshirishlari zarur.
 Mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha harbiy ta’lim muassasasiga o‘qishga kirayotgan shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqalarini to‘ldirilganda shifokor-mutaxassislar tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsning shikoyatlari, anamnez ma’lumotlari, tekshiruv natijalari, tashxis va uchuvchilik ta’limiga yaroqlilik toifasini yozishlari shart.
 33. Har bir shifokor-mutaxassis o‘z yo‘nalishi bo‘yicha qo‘yilgan xulosasining to‘liqligi, tekshiruv aniqligi va to‘g‘riligiga, komissiya ishi va komissiyaning xulosalari to‘g‘riligiga esa — TUK raisi javobgar hisoblanadi. TUK mutaxassislarining biri tomonidan nomzodlarda UTT HTM ga o‘qishga kirish uchun to‘sqinlik qiluvchi biron-bir kasallik aniqlansa, ushbu nomzodlar qolgan shifokor-mutaxassislarning qo‘rigidan o‘tishadi, biroq maxsus tekshiruvlardan ozod qilinadilar.
 34. Barcha nomzodlar uchun tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish boshlanishidan oldin quyidagilar amalga oshiriladi:
 qon va siydikning klinik tekshiruvi;
 qorin bo‘shlig‘i va siydik ajratish tizimi a’zolarining ultratovush tekshiruvi;
 ko‘krak qafasi a’zolarining flyuorografik tekshiruvi;
 burun yondosh bo‘shliqlari rentgenografiyasi;
 fibrogastroduodenoskopiya.
 Umurtqa pog‘onasining rentgenografiyasi ko‘rsatmalarga asosan o‘tkaziladi, tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish kuni esa tana haroratini o‘lchash, antropometriya va shifokor-mutaxassislar ko‘rigi o‘tkaziladi.
 35. UTT HTM amalga oshiriladigan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish vaqtida nomzodlarda uchuvchilik ta’limiga to‘sqinlik qiluvchi kasallik yoki jismoniy nuqsonlar aniqlanmasa, ularga yakuniy xulosani chiqarishdan oldin TUK tomonidan quyidagi maxsus tekshiruvlar amalga oshiriladi:
 mo‘tadil darajadagi gipoksiyaga chidamliligini aniqlash uchun barokamerali tekshiruv;
 vestibulyar apparatni kumulatsiya bilan qo‘zg‘atuvchi usullardan biri bilan tekshirish — ikki daqiqalik Koriolis tezlashishini uzuklik kumulatsiyasining ta’siri yoki uch daqiqalik Koriolis tezlashishini uzliksiz kumulatsiyasi;
 Xilov arg‘imchog‘ida tekshirish;
 tonal audiometriya-ko‘rsatmalarga asosan.
 Bir kunda barokameradagi sinovlar, vestibulomertiya va Xilov arg‘imchog‘ida tekshiruvlarni o‘tkazish taqiqlanadi.
 36. Har bir nomzodning tekshiruv natijalari TUK yig‘ilishlarida muhokama qilinadi, mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yig‘ilishlar bayonnomalari kitobiga yoziladi, TUK xulosasi mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha harbiy ta’lim muassasasiga o‘qishga kirayotgan shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqalari, shu jumladan harbiy xizmatchilarning tibbiy kitobchasiga ham kiritiladi. TUK xulosasi tibbiy komissiya (HTK, TUK) tuzilgan harbiy qismning (muassasaning) muhri bilan tasdiqlanishi zarur.
 37. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalariga ko‘ra tibbiy komissiya, TUK (HTK) tomonidan nomzodlarga nisbatan quyidagi mazmunda xulosalar qabul qiladi:
 uchuvchilik ta’limiga yaroqli;
 uchuvchilik ta’limiga yaroqsiz. HTM ga (UTT HTM bundan mustasno) o‘qishga kirishga yaroqli;
 keyingi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish sharti bilan statsionar (ambulator) tekshiruvga muhtoj;
 uchuvchilik ta’limiga yaroqsiz. HTM ga o‘qishga kirishga yaroqsiz.
 38. Uchuvchilik ta’limiga yaroqsizlik to‘g‘risidagi xulosada Kasalliklar jadvalining tegishli moddasi (moddalarning bandi) ko‘rsatiladi. TUK tomonidan uchuvchilik ta’limiga va HTM ga o‘qishga kirish uchun yaroqsiz deb topilganlarga mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yig‘ilishlar bayonnomalari kitobiga yaroqsizligi to‘g‘risidagi xulosani batafsil asoslab yoziladi.
 Uchuvchilar tarkibini tayyorlash fakultetlariga o‘qishga kirish uchun nomzodlar yaroqsiz deb topilgan holatlarda, biroq UTT HTM ning boshqa fakultetlariga yoki boshqa HTM ga o‘qishga kirishga yaroqli bo‘lsa, TUK nomzodning qaysi HTM ga o‘qishga kirishga yaroqliligi to‘g‘risida yakka tartibda xulosa qabul qilish huquqiga ega.
 39. Yakuniy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijasida uchuvchilik ta’limiga yaroqsiz deb topilgan va UTT HTM huzuridagi TUK xulosasidan norozi bo‘lgan nomzodlar qabul komissiyasi raisining yo‘llanmasiga asosan MHTK ga yuborilishi mumkin.
 MHTK raisi qo‘shimcha tekshiruvlar va navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun nomzodni Mudofaa vazirligi Markaziy harbiy klinik gospitalining (keyingi o‘rinlarda MHKG deb yuritiladi) uchuvchilik ekspertizasi bo‘limiga yuboradi. Zarurat tug‘ilganda nomzodlarni tekshirish uchun Mudofaa vazirligining bosh tibbiy mutaxassislari jalb qilinishi mumkin.
 40. TUK raisi va UTT HTM tibbiyot xizmati boshlig‘i saralash tugagan kundan uch kundan kechiktirmasdan MHTK ga tibbiy ko‘rik natijalari haqida hisobot va uchuvchilik ta’limiga yaroqsiz deb topilgan nomzodlarning mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha harbiy ta’lim muassasasiga o‘qishga kirayotgan shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqalarini taqdim qiladi.
 MHTK UTT HTM ga o‘qishga kirayotgan nomzodlarning mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha harbiy ta’lim muassasasiga o‘qishga kirayotgan shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqalarning hisobini va tahlilini qilgan holda joriy yilning 1-sentabrigacha UTT HTM ga o‘qishga kirayotgan nomzodlarni dastlabki tanlovdan o‘tkazgan komissiyalarning ro‘yxatini MIB (HTK, TUK) ga xizmat surishtiruvini o‘tkazish uchun yuboradi.
 Xizmat surishtiruvi materiallari MIB boshliqlari va TUK (HTK) raislari tomonidan MHTK ga joriy yilning 1-noyabr kuniga qadar taqdim qiladi.
 41. UTT HTM kursantlari har yili TUK tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishlari lozim. Bunda ular mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan majburiy laborator — instrumental tekshiruvlar ro‘yxatiga muvofiq diagnostik tekshiruvlaridan, shifokor-mutaxassislar ko‘rigidan o‘tkaziladi, zarur bo‘lganda og‘iz bo‘shlig‘i sanatsiya qilinadi.
 42. Kursantlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan avval UTT HTM tibbiy xizmati tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishlar oraliq davrdagi shifokor kuzatuvi haqidagi ma’lumotlarni tayyorlaydi. Tibbiy kitobchada anamnez aniqlashtiriladi, “Uchuvchilik ishida organizmning reaksiyalarini o‘rganish” va “Jismoniy tayyorgarlik bo‘yicha tibbiy nazorat ma’lumotlari” bo‘limlarida parvozlarni o‘tkazishi va jismoniy rivojlanganligi holati haqidagi umumlashtirilgan ma’lumotlar yoziladi.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladigan kuni kursantlar parvozlarga, mashg‘ulotlarga va ishlarga jalb qilinishi taqiqlanadi.
 43. Murakkab diagnostik holatlarda yoki tibbiy ko‘rsatmalar mavjud bo‘lganda kursantlar MHKG huzuridagi gospital TUK ga tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yuboriladi.
 TUK ishi tugaganida UTT HTM tibbiyot xizmati boshlig‘i tomonidan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalarini tahlil qilinadi va davolash-sog‘lomlashtirish chora-tadbirlari rejasini tuziladi.
 44. UTT HTM kursantlariga nisbatan TUK quyidagi mazmundagi xulosalarni chiqaradi:
 uchuvchilik ta’limiga yaroqli;
 keyingi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish sharti bilan statsionar (ambulator) sharoitda tekshirishdan (davolanishdan) o‘tkazilishga muhtoj;
 uchuvchilik ta’limiga vaqtinchalik yaroqsiz. Harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarib, keyingi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish (TUK nomlanishi ko‘rsatilsin) sharti bilan parvozlardan ozod qilinishga muhtoj (sutkalar soni ko‘rsatilsin);
 vaqtinchalik harbiy xizmatga yaroqsiz. Kasalligi tufayli ta’tilga yoki sinf mashg‘ulotlarida qatnashish bilan xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinishga muhtoj (sutkalar soni ko‘rsatilsin);
 uchuvchilik ta’limiga yaroqsiz. Harbiy xizmatga (yaroqlilik toifasi ko‘rsatilsin) yaroqli (yaroqsiz);
 (yuborilayotgan HTM va davlat nomlanishi ko‘rsatiladi) harbiy ta’lim muassasasida tahsil olishga yaroqli;
 (yuborilayotgan davlat nomlanishi ko‘rsatiladi) harbiy ta’lim muassasasida o‘qishga yaroqsiz, uchuvchilik ta’limiga yaroqli (yaroqsiz).
 Uchuvchilik ta’limiga yaroqsiz deb topilgan UTT HTM kursantlariga nisbatan TUK tomonidan qo‘shimcha ravishda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq harbiy xizmatga yaroqlilik toifasi haqida xulosa chiqariladi.
 45. Bitiruvchi kurs kursantlari o‘qishni bitirishdan oldin chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruvdan o‘tkaziladi, ekspert xulosalari ularga uchuvchilar tarkibi uchun ko‘zda tutilgan mazmunda chiqariladi.
 46. Tibbiy ko‘rikdan o‘tikazish uchun yo‘llanma harbiy qism komandirlari, muassasa boshliqlari (ayrim holatlarda MHTK raisi) tomonidan beriladi.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yuborilayotgan harbiy xizmatchilar uchun TUK ga quyidagi hujjatlar taqdim etiladi:
 yuborilayotgan shaxsning harbiy unvoni, familiyasi, ismi va sharifi, tug‘ilgan yili, lavozimi, qachon va qaysi tuman (shahar) mudofaa ishlari bo‘yicha bo‘limi (keyingi o‘rinlarda MIBB deb yuritiladi) tomonidan harbiy xizmatga chaqirilgani, tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish maqsadi va dastlabki tashxisi ko‘rsatilgan yo‘llanma;
 xizmat va tibbiy tavsifnomalar;
 harbiy xizmatchining shaxsini tasdiqlovchi hujjat nusxasi;
 tibbiy kitobcha.
 47. Uchuvchi, shturman, uchuvchilik ekipajining boshqa a’zolari, parashyutchilar, UUA operatorlari, parvozlarni boshqaruvchilari har yili oldingi TUK muddati tugaganida, TUK dan navbatdagi rejali tarzida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishlari lozim.
 48. 30 yoshga to‘lgan barcha uchuvchi va shturmanlar, 35 yoshga to‘lgan uchuvchilar ekipajining boshqa a’zolari navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishda statsionar sharoitda tibbiy tekshiruvlardan o‘tishlari lozim. Gospital TUK tomonidan uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilgan shaxslar, agar qayta statsionar sharoitda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishga tibbiy ko‘rsatmalari bo‘lmasa, keyingi ikki yil davomida ambulator sharoitda, uchinchi yil — statsionar sharoitda tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.
 Parashyutchilar, UUA operatorlari, parvozlarni boshqaruvchilari boshqa lavozimga o‘tayotganida va 35 yoshga to‘lganlarida statsionar sharoitida, keyin uch yil davomida ambulator sharoitida tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.
 Agar uchuvchilar tarkibidagi shaxslarning sog‘lig‘i holatida o‘zgarishlar ro‘y bersa, bunda tashxisni aniqlashtirish yoki TUK qarorini o‘zgartirish zarur bo‘lsa, uchuvchilik mutaxassisligi, yoshi va yuqorida ko‘rsatilgan statsionar tibbiy tekshiruv muddatidan qat’i nazar tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun harbiy tibbiy muassasaga yuborilishi zarur. Uchuvchilar tarkibini komissiyalararo davrda statsionar sharoitida va navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishga tayyorlash davrida tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish zarurati harbiy qismning (muassasaning) tibbiyot xizmati boshlig‘i tomonidan belgilanadi.
 49. Uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipajining boshqa a’zolari, UUA operatorlari, parvoz boshqaruvchilarini statsionar tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish MHKG ning uchuvchilik ekspertizasi bo‘limida amalga oshiriladi.
 Parashyutchilarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishi garnizon (gospital) HTK tomonidan amalga oshiriladi.
 50. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasi huzuridagi qo‘mondonlik tarkibini qayta tayyorlash va malakasini oshirish oliy kurslari va HTM huzuridagi malakasini oshirish fakultetlari, boshqa malaka oshirish kurslarida tahsil olish uchun yuborilayotgan uchuvchilar tarkibi HHMQ va HHK aviatsiya tibbiyoti markazi (keyingi o‘rinlarda ATM deb yuritiladi) huzuridagi TUK da tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi, ekspert hujjatlari MHTK da asoslanishi shart emas.
 51. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasiga o‘qishga kirayotgan uchuvchilar tarkibidagi ofitserlar HHM Q va HHK ATM huzuridagi TUK da birlamchi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishi lozim bo‘lib, unda mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha harbiy ta’lim muassasasiga o‘qishga kirayotgan shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasi to‘ldiriladi. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasida o‘qishga kirishga yaroqli deb topilgan nomzodlarning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasi uning shaxsiy yig‘majildi bilan birgalikda O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlar Akademiyasiga yuboriladi. Yakuniy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasi huzuridagi TUK tomonidan amalga oshiriladi.
 52. Nomzodlar dastlabki tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishi uchun mas’uliyat ularni o‘qishga yuborayotgan harbiy qism komandiriga (muassasa boshlig‘iga), xulosaning to‘g‘ri chiqarilishi uchun esa — TUK raisi zimmasiga yuklanadi.
 53. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasiga o‘qishga kiradigan nomzodlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish vaqtida:
 “uchuvchilik ishiga yaroqliligi yakka tartibda aniqlanadi” degan xulosa ta’siri ostiga tushuvchi kasalliklar yoki shikastlanish (yaradorlik, jarohatlanish) oqibatlari aniqlansa, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi nizom talablariga muvofiq “V yoki S toifasi yakka tartibda aniqlanadi” yohud “S toifasi” yohud “S yoki E toifasi yakka tartibda aniqlanadi” degan xulosa ko‘zda tutilgan bo‘lsa, xulosa quyidagi mazmunda qabul qilinadi: “O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasiga o‘qishga kirishga yaroqsiz”.
 O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari uchuvchilar tarkibidan bo‘lgan O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari akademiyasining tinglovchilari (ofitser harbiy unvoniga ega bo‘lgan) uchuvchilar tarkibi uchun belgilangan tartibda MHKG huzuridagi TUK da tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.
 54. O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida bo‘lgan HTM lariga o‘qishga (stajirovkaga) yuborilayotgan shaxslar O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishni tashkil etish va amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomda (ro‘yxat raqami 3147, 2019-yil 3-aprel) belgilangan tartibda tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxslar Kasalliklar jadvalining tegishli ustunlari bo‘yicha uchuvchilik ishiga yaroqli deb topilganda TUK (HTK) quyidagi mazmunda xulosani qabul qiladi: “HTM ga (HTM va chiqayotgan davlat nomi ko‘rsatilsin) tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilishga yaroqli”.
 “Uchuvchilik ishiga yaroqsiz” degan Moddalarda ko‘zda tutilgan kasalliklar aniqlansa TUK (HTK) quyidagi mazmunda xulosani qabul qiladi: “O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga tahsil olishga (malaka oshirishga) yuborilishga yaroqsiz”.
 Uchuvchilik ta’limiga yaroqli deb topilgan UTT HTM kursantlarga nisbatan quyidagi mazmundagi xulosa chiqariladi: “HTM ga (HTM va chiqayotgan davlat nomi ko‘rsatilsin) tahsil olishga yaroqli”, uchuvchilik ta’limiga yaroqsiz deb topilganida esa — “O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida tahsil olishga yaroqsiz”.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalari va komissiya xulosalari mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga o‘qishga (malaka oshirishga) chiqayotgan shaxsning sog‘lig‘i holati to‘g‘risidagi ma’lumotnomaga kiritiladi.
 55. Harbiy qismlarda (muassasalarda) navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish rejasi va tartibi tegishli komandir va boshliqlarning buyruqlari bilan belgilanadi. Uchuvchilar tarkibi navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun o‘z vaqtida kelishlari uchun mas’uliyat harbiy qism komandiri (muassasa boshlig‘i) zimmasiga yuklanadi.
 56. Uchuvchilar tarkibini navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun tayyorlashda harbiy qismning (muassasaning) tibbiyot xizmati boshlig‘i tibbiy kitobchasida “umumiy anamnez”, “xizmat va maishiy sharoitlari”, “uchuvchilik ishiga organizmning reaksiyalarini o‘rganish” va “jismoniy tayyorgarlik bo‘yicha tibbiy nazorat ma’lumotlari” bo‘limlarini to‘ldiradi, unda komissiyalararo davrdagi umumlashtirilgan quyidagi tibbiy kuzatuv natijalari aks etishi shart:
 sog‘lig‘i holatidagi o‘zgarishlar dinamikasi, uchuvchilik ishi erta aniqlangan patologik o‘zgarishlarga ta’siri;
 sog‘lig‘iga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi aniqlangan noxush omillar;
 ruhiy tabiatidagi o‘ziga xos xususiyatlari;
 boshidan kechirgan kasalliklar, ularning o‘ziga xos kechishi;
 turli xildagi parvozlar, maxsus sinovlar, mashqlar va tekshiruvlarga chidamliligi;
 jismoniy tayyorgarlik holati.
 57. Ambulator ravishda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan oldin uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipajining boshqa a’zolari, parashyutchilar, UUA operatorlari, parvoz boshliqlariga mazkur Nizomning 1-ilovasida ko‘rsatilgan majburiy laborator-instrumental diagnostika tekshiruvlari ro‘yxatiga muvofiq diagnostik tekshiruvlari amalga oshiriladi. Mazkur laborator-instrumental tekshiruvlar Mudofaa vazirligi harbiy tibbiy muassasalari sharoitlarida bajariladi.
 Barcha laborator-instrumental tekshiruvlar ambulator ravishda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan kamida 1 oy oldin bajarilishi lozim, qo‘shimcha tekshiruvlar ko‘rsatmalarga muvofiq amalga oshiriladi.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan oldin barokamerada mo‘tadil darajadagi gipoksiya holatlariga chidamliligi tekshiriladi:
 uchuvchi, shturman, uchuvchilar ekipajining boshqa a’zolari — ikki yilda bir marta, keyingi statsionar sharoitida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish sharti bilan;
 parashyutchilar — birlamchi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishda, bundan keyin esa faqatgina tibbiy ko‘rsatmalarga ko‘ra.
 Uchuvchilar tarkibini barokamerada mo‘tadil darajadagi gipoksiya holatlariga chidamliligini rejali tekshiruvi parvoz davomidagi balandlik sinovlari bilan almashtirilishi mumkin.
 Harbiy xizmatchilarni navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishga faqatgina og‘iz bo‘shliqlarida sanatsiya o‘tkazilganidan keyin ruxsat etiladi.
 58. TUK ishi boshlanishidan avval harbiy qism komandiri (muassasa boshlig‘i) yoki uning o‘rinbosari rahbarligida yig‘ilish o‘tkaziladi, unda tibbiyot xizmati boshlig‘i komissiyalararo davridagi tibbiy kuzatuvlari asosida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish zarur bo‘lgan barcha uchuvchilar tarkibiga og‘zaki tavsiyanoma beradi. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish kuni uchuvchilar tarkibi parvozlar va mashg‘ulotlarga jalb etilmaydi.
 59. Uchuvchilik ishiga yaroqlilik darajasi to‘g‘risidagi TUK xulosasi shifokor-mutaxassislarning tibbiy tekshiruvi natijalari va harbiy qism (muassasa) qo‘mondonligi hamda tibbiyot xizmati boshlig‘ining kuzatuvlari asosida TUK majlisida chiqariladi. Uchuvchilik ishiga yaroqlilik darajasi to‘g‘risidagi TUK xulosasi bilan bir vaqtda davolash-profilaktika tadbirlariga muhtojligi ham aniqlanadi. Diagnostika va ekspertizaning murakkab holatlarida, sog‘lig‘i holatida o‘zgarishlar paydo bo‘lganida, shuningdek mavjud bo‘lgan kasalliklari rivojlanganida statsionar tekshiruvi zarurligi to‘g‘risidagi xulosa chiqariladi.
 60. Uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipajining boshqa a’zolariga nisbatan TUK quyidagi xulosalarni chiqaradi:
 uchuvchilik ishiga yaroqli;
 uchuvchilik ishiga yaroqli, tovushdan tez uchadigan samolyotlar bundan mustasno;
 barcha turdagi transport va porshenli samolyotlardagi uchuvchilik ishiga yaroqli;
 barcha turdagi vertolyotlardagi uchuvchilik ishiga yaroqli;
 harbiy ta’lim muassasasida (harbiy ta’lim muassasaning va jo‘natilayotgan davlatning nomi ko‘rsatilsin) o‘qishga (stajirovkaga) yuborish uchun (kirishga) yaroqli;
 harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarib, keyingi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish sharti bilan (TUK nomi ko‘rsatilsin) uchuvchilik ishiga vaqtinchalik yaroqsiz (muddati ko‘rsatilsin);
 harbiy xizmatga vaqtinchalik yaroqsiz. Keyingi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish sharti bilan (TUK nomi ko‘rsatilsin) kasallik tufayli ta’tilga yoki xizmat majburiyatlarini bajarishdan ozod qilinishga (muddat ko‘rsatilsin) muhtoj;
 sanatoriy sharoitida davolanishga muhtoj (sanatoriy ixtisosligi ko‘rsatilsin);
 uchuvchilik ishiga yaroqsiz. Harbiy xizmatga (yaroqlilik toifasi ko‘rsatilsin) yaroqli (yaroqsiz).
 TUK shturman va uchuvchilar ekipajining boshqa a’zolariga nisbatan uchuvchilik ishiga yaroqlilik xulosasini qabul qilganida xulosa mazmuniga tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsning mutaxassisligi nomlanishi kiritiladi.
 61. Parashyut bilan sakrashga ruxsat berish uchun tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxslarga nisbatan TUK quyidagi xulosani qabul qiladi:
 parashyut bilan sakrashga yaroqli;
 parashyut bilan sakrashga vaqtinchalik yaroqsiz, olti-o‘n ikki oydan (muddati ko‘rsatilsin) keyingi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish sharti bilan;
 parashyut bilan sakrashga yaroqsiz.
 62. UUA operatorlari, parvoz boshliqlariga nisbatan TUK quyidagi xulosalarni qabul qiladi:
 (mutaxassislik nomi ko‘rsatilsin) ishiga yaroqli;
 keyingi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish sharti bilan statsionar (ambulator) tekshiruvga (davolanishga) muhtoj;
 (mutaxassislik nomi ko‘rsatilsin) ishiga yaroqsiz. Harbiy xizmatga (yaroqlilik toifasi ko‘rsatilsin) yaroqli (yaroqsiz).
 63. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish yakunlanganida TUK raisi yig‘ilish o‘tkazadi, yig‘ilishda uning yakunlari to‘g‘risida muhokama qilinadi, uning natijalariga ko‘ra harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati TUK dan o‘tgan uchuvchilar tarkibi va boshqa harbiy xizmatchilarning sog‘lig‘ini saqlash va yuqori kasbiy qobiliyatini ushlab turish bo‘yicha davolash-profilaktika tadbirlar rejasini tuzadi.
 TUK raisi harbiy qism komandirini (muassasa boshlig‘ini) navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalari to‘g‘risida xabardor qiladi. TUK raisi yakuniy natijalar bo‘yicha uchuvchilar tarkibini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risida har yili belgilangan shaklda hisobot tuzadi va MHTK boshlig‘iga taqdim etadi.
 64. Harbiy xizmatchilarni ambulator sharoitida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishda TUK ga quyidagi huquqlar beriladi:
 uchuvchilik ishini (parvozni boshqarish, parashyut bilan sakrash) davom ettirishga monelik qilmaydigan va yakka tartibda baholashni ko‘zda tutmaydigan sog‘lig‘i holatidagi o‘zgarishlarda tashxisni qo‘yish;
 sog‘lig‘i tiklangan holatlarda oldin qo‘yilgan tashxisni o‘zgartirish (agar yakka tartibda baholashni ko‘zda tutadigan Kasalliklar jadvalining moddalari (moddalarning bandlari) qo‘llanilmagan bo‘lsa).
 65. Uchuvchilar tarkibini navbatdan tashqari tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish, avvalgi TUK xulosasiga aniqlik kiritish yoki qayta ko‘rib chiqish talab qilingan holatlarda MHKG ning uchuvchilik ekspertizasi bo‘limida statsionar sharoitda o‘tkaziladi:
 sog‘lig‘i holatida o‘zgarishlar bo‘lsa;
 parvozdagi hodisalardan keyin;
 uchish apparatini majburan tark etgandan so‘ng;
 ruhiy zarbalardan keyin;
 o‘quv-jangovar tayyorgarlik vazifalarini muntazam ravishda bajara olmasa;
 uchuvchilik ishida o‘n ikki oydan ko‘p uzilish bo‘lganida;
 uchuvchilar tarkibini boshqa turdagi uchish apparatlariga o‘tkazishganda, ularda ishlash uchun sog‘lig‘i holatiga yanada yuqori tibbiy talablar qo‘yiladi;
 yangi aviatsiya texnikasini o‘zlashtirish uchun qayta o‘qiganda.
 Uchuvchilik ishida sog‘lig‘i holati bo‘yicha vaqtinchalik uchuvchilik ishiga yaroqsizlik bilan bog‘liq bo‘lmagan to‘rt oydan ortiq, biroq o‘n ikki oydan ortiq bo‘lmagan uzilishlarda navbatdan tashqari chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruv o‘tkaziladi.
 Navbatdan tashqari tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yuborish zarurati to‘g‘risidagi masalani harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshlig‘ining bildiruviga ko‘ra harbiy qism komandiri (muassasa boshlig‘i) hal qiladi.
 66. MHKG ning uchuvchilik ekspertizasi bo‘limida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilganda uchuvchilar tarkibi amaldagi ko‘rsatmalar va tekshiruv usullariga muvofiq shifokor-mutaxassislar tomonidan har tomonlama sinchiklab tekshiriladi, klinik-fiziologik va psixologik tekshiruvlardan o‘tkaziladi, qarshi ko‘rsatmalar mavjud bo‘lmasa, maxsus tibbiy tekshiruv usullari ham o‘tkaziladi. Tibbiy tekshiruvlar yakunlanganda MHKG ning uchuvchilik ekspertizasi bo‘limi boshlig‘i uchuvchilar tarkibini gospital TUK iga taqdim etadi, ular xulosa chiqaradi va tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxslarga zaruriy davolash-profilaktika tavsiyalari bilan birgalikda yetkazadi.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxs majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan bosh tortsa, tibbiy tekshiruvlar to‘xtatiladi va harbiy xizmatchi harbiy qismga (muassasaga) chiqariladi. Tibbiyot kitobchasining “TUK xulosasi” bo‘limiga quyidagi qaydlar yoziladi: “Majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazishdan bosh tortganligi sababli TUK ning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilmasdan harbiy qismga chiqarildi”.
 67. Statsionar davolanishda bo‘lgan uchuvchilar tarkibi faqatgina sog‘lig‘i holati bo‘yicha uchuvchilik ishiga yaroqlilik toifasini o‘zgartirish zarurati tug‘ilganida (shu jumladan vaqtinchalikni ham) TUK da tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi. Agar boshidan kechirgan kasallik TUK xulosasini o‘zgartirishni talab etmasa, uchuvchilar tarkibi TUK dan o‘tkazilmasdan gospitaldan harbiy qismga yuboriladi. Bunday hollarda MHKG ning uchuvchilik ekspertizasi bo‘limi boshlig‘i tibbiyot kitobchasiga uchuvchi boshidan kechirgan kasallik oxirgi TUK xulosasiga muvofiq uchuvchilik ishini davom ettirishga monelik qilmasligi to‘g‘risidagi qaydlarni yozadi.
 68. Uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topilgan, biroq harbiy xizmatga yaroqli va O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining kadrlar rezervida qoldirilgan uchuvchilar tarkibidagi shaxslar hisobga olinadi hamda harbiy qism (muassasa) shifokorining tibbiy kuzatuvi ostida bo‘ladi. Sog‘lig‘i holati yaxshilanganda, ushbu shaxslar uchuvchilik ishiga tiklanish maqsadida MHTK raisi bilan kelishilgan holda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun harbiy qism komandiri (muassasa boshlig‘i) tomonidan yuborilishi mumkin, biroq uchuvchilik ishiga yaroqsizligi to‘g‘risidagi xulosa chiqarilganidan keyin kamida bir yildan oldin emas. Bunday shaxslarni tiklash to‘g‘risidagi TUK xulosasi faqatgina statsionar tekshiruvlardan keyin chiqariladi.
 69. Sog‘lig‘i holati bilan bog‘liq bo‘lmagan sabablarga ko‘ra uchuvchilik ishi bilan bog‘liq bo‘lmagan lavozimlarga o‘tkazilgan uchuvchilar tarkibidagi shaxslar, TUK tomonidan quruqlikdagi tarkib sifatida tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi. Ko‘rsatilgan shaxslarni uchuvchilik ishiga qaytadan o‘tkazishda ular statsionar sharoitlarda TUK da tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishlari shart.
 70. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining rezervi va zaxirasida bo‘lgan uchuvchi va shturmanlarning hisobini yuritish maqsadida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish quyidagi muddatlarda amalga oshiriladi: 5 yil davomida bir marta; harbiy o‘quv yig‘inlariga chaqirishdan oldin; sog‘lig‘i holatida o‘zgarishlar yuz berganida. Uchuvchilar ekipajining boshqa a’zolarini faqatgina sog‘lig‘i holatida o‘zgarishlar yuz berganida tibbiy ko‘rikdan o‘tkaziladi.
 71. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining rezervi va zaxirasida, “O‘zbekiston havo yo‘llari” AJ, shuningdek uchuvchilik ishi ko‘zda tutilgan boshqa vazirlik va idoralarda uchuvchilik ishida bo‘lgan uchuvchi va shturmanlarning hisobini yuritish maqsadida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun yuborilmaydi. MIBB ushbu shaxslarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish uchun belgilangan muddatlarda ularning ish joylarining tibbiy uchuvchilik ekspert komissiyalaridan shaxsiy yig‘majildlariga qo‘shish uchun tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalari to‘g‘risidagi ma’lumotnomani so‘rab oladilar.
 72. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining rezervi va zaxirasida bo‘lgan uchuvchilar tarkibini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish:
 harbiy o‘quv yig‘inlariga chaqirishda;
 muddatli harbiy xizmatga chaqirilganida;
 kontrakt bo‘yicha harbiy xizmatga tayinlanganida.
 73. Harbiy o‘quv yig‘inlariga chaqirilganda, shuningdek uchuvchilik ishiga yaroqliligini aniqlash uchun hisobni yuritish maqsadida MIB huzuridagi tibbiy komissiyalar, tibbiy ko‘rsatmalar mavjud bo‘lganida esa — MHTK yoki MHKG huzuridagi TUK tomonidan amalga oshiriladi.
 74. MIB huzuridagi tibbiy komissiya ishini boshlashdan oldin komissiya katta shifokori komissiya a’zolari bilan yo‘riqnoma o‘tkazadi. Oldindan tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxslarning hujjatlari (oldingi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalari, zaxiraga bo‘shatilish sabablari, ambulator bemorning tibbiy varaqasini qo‘shimcha tikilgan varaqalari bilan) ko‘rib chiqiladi.
 75. Barcha tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxslarga komissiya shifokor-mutaxassislari tomonidan tibbiy ko‘rik, mazkur Nizomning 1-ilovasida ko‘rsatilgan majburiy laborator-instrumental tekshiruvlar ro‘yxatiga muvofiq diagnostik tekshiruvlari amalga oshiriladi. Zarurat tug‘ilganda boshqa tibbiy tekshiruvlar ham o‘tkaziladi.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish natijalari va tibbiy komissiyaning shifokor-mutaxassislari o‘z xulosalarini mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majbur shaxsning) tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasiga yozib qo‘yishadi. Xulosa tibbiy komissiyaning yig‘ilishida qabul qilinadi va komissiya raisi tomonidan mazkur tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasiga kiritiladi.
 Mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majbur shaxsning) tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasi harbiy xizmatga majbur shaxsning shaxsiy yig‘majildi bilan birgalikda MIBB da saqlanadi va yig‘inlarga chaqirilganda harbiy qismga (muassasaga) taqdim etiladi.
 76. Tashxis qo‘yish murakkab bo‘lgan holatlarda tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxs statsionar sharoitda keng qamrovli tibbiy tekshiruvdan o‘tkaziladi, uning yakunida davlat sog‘liqni saqlash tizimidagi davolash-profilaktika muassasasi mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq sog‘liq holatini tekshirish to‘g‘risidagi dalolatnomani tuzadi, unda tekshiruv natijalari va tashxis ko‘rsatiladi. Dalolatnoma ikki nusxada tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsning uchuvchilar ishiga yaroqliligi to‘g‘risida xulosani qabul qilish uchun MHTK ga yuboriladi. Xulosa qabul qilinganidan so‘ng tashxis va MHTK xulosasini ko‘rsatgan holda mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq ma’lumotnoma rasmiylashtiriladi. Mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq sog‘liq holatini tekshirish to‘g‘risidagi dalolatnomaning birinchi nusxasi va MHTK bergan ma’lumotnoma tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxs harbiy hisobga olingan MIBB ga jo‘natiladi. Ikkinchi nusxasi MHTK ish jildiga tikib qo‘yiladi.
 Tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan ofitserlar tarkibidagi shaxslar statsionar sharoitida tibbiy tekshiruv o‘tkazish zarur bo‘lganda MHTK raisining qarori bilan MHKG huzuridagi TUK ga yuboriladi. Uchuvchilik ishiga monelik qiluvchi kasallik aniqlanganida, tibbiy tekshiruv natijalari, tashxis va komissiya xulosasi mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik to‘g‘risidagi guvohnomaga kiritiladi. Kasalliklar aniqlanmaganida yoki kasallik uchuvchilik ishiga monelik qilmaganda tibbiy ko‘rik natijalari mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq ma’lumotnoma bilan rasmiylashtiriladi. Aniqlangan kasalliklar va shikastlanishlar (yaralanish, jarohatlar) oqibatlarining sababiy bog‘liqligi ekspert hujjatlarida aks ettirilmaydi. Mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik to‘g‘risidagi guvohnoma, mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq ma’lumotnoma uch nusxada rasmiylashtiriladi va ko‘rib chiqish uchun MHTK ga yuboriladi.
 77. Agar uchuvchilar tarkibidagi rezerv yoki zaxiradagi harbiy xizmatga majbur shaxslar muddatli harbiy xizmatga, o‘quv yig‘iniga chaqirilayotganida, kontrakt bo‘yicha harbiy xizmatga tayinlanayotganda yoki hisobga olish maqsadida navbatdagi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilayotganida davolanishga muhtojligini bildirsa, (davolanish uchun chaqiruvini kechiktirishni) so‘rab murojaat qilsa, MIB taqdimnomasiga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining hududiy organlari uni davlat sog‘liqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasasiga yuboradi.
 78. Tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxslar to‘g‘risidagi ma’lumotlari, ularning sog‘lig‘i holati va TUK xulosalari yoziladi:
 a) UTT HTM ga o‘qishga kiruvchi nomzodlarga:
 yosh fuqarolar tarkibidan nomzodlar — mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yig‘ilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha harbiy ta’lim muassasasiga o‘qishga kirayotgan shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasiga, mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq sog‘liq holatini tekshirish to‘g‘risidagi dalolatnomasiga;
 harbiy xizmatchilar — mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yig‘ilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 5-ilovasiga muvofiq uchuvchilar tarkibini tayyorlash bo‘yicha harbiy ta’lim muassasasiga o‘qishga kirayotgan shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasiga va harbiy xizmatchining tibbiy kitobchasiga;
 b) uchuvchilar tarkibi, uchuvchilar ekipajining boshqa a’zolari, parashyutchilar, UUA operatorlari, parvoz boshqaruvchilari — mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yig‘ilishlar bayonnomalari kitobiga, statsionar sharoitda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilganda kasallik tarixiga, ambulator sharoitda tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilganda mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majbur shaxsning) tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasiga, tibbiy kitobchasiga, zarurat tug‘ilganda mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq ma’lumotnomaga yoki mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi to‘g‘risidagi guvohnomaga O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga chiqayotgan fuqarolarga — mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga o‘qishga (malaka oshirishga) chiqayotgan shaxsning sog‘lig‘i holati to‘g‘risidagi ma’lumotnomaga;
 v) O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari rezervida turgan uchuvchilar tarkibi mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yig‘ilishlar bayonnomalari kitobiga, mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq harbiy xizmatchining (harbiy xizmatga majbur shaxsning) tibbiy tekshiruvlar va tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqasiga, zarurat tug‘ilganda mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq ma’lumotnomaga yoki mazkur Nizomning 6-ilovasiga muvofiq sog‘lig‘i holatini tekshirish dalolatnomasiga, zaxiradagi ofitserlarga esa mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi to‘g‘risidagi guvohnoma tuziladi.
 79. Tibbiy kitobchani (tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsning tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqani) to‘ldirishda shifokor-mutaxassislar shikoyatlar, anamnez, obyektiv tekshiruv ma’lumotlari, tashxis, tavsiyalar va uchuvchilik ishiga yaroqlilik toifasi haqidagi xulosalarni yozishi lozim. Kasallik topilmasa TUK shifokor-mutaxassisi “Tashxis” qatoriga — SOG‘LOM deb yozadi, xulosa chiqaradi va o‘z imzosini qo‘yadi. Tashxis va tavsiya qilingan davolash-profilaktika tadbirlari ko‘rsatilgan holda TUK xulosasi tibbiy kitobchaga (tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish varaqaga) ham kiritiladi, TUK raisi tomonidan imzolanadi va TUK tashkil etilgan harbiy qismning (muassasa) muhri bosiladi.
 Harbiy gospital TUK tomonidan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilganda xulosa tibbiy kitobchaga uni tasdiqlash zarur bo‘lmagan holatlarda kiritiladi. MHTK tomonidan tasdiqlanishi (asoslanishi) lozim bo‘lgan xulosa harbiy qism (muassasa) tibbiyot xizmati boshlig‘i tomonidan tasdiqlangan yoki asoslangan ekspert hujjatini olgan zahoti yoziladi. Tasdiqlangan (asoslangan) ekspert hujjati olingunga qadar uchuvchilar tarkibi parvozlarga qo‘yilmaydi. 
 Harbiy tibbiy muassasasidan davolanib chiqqanda har qanday holatda tibbiy kitobchaga shifokor-mutaxassislar tomonidan o‘tkazilgan tibbiy tekshiruv natijalari va o‘tkazilgan tekshiruvlar (EKG va uning barcha elementlari bayon etilgan holda, rentgen, laboratoriya tekshiruvlari va h.k.) kiritilishi shart.
 80. Uchuvchilar tarkibini bitta harbiy qismdan (muassasadan) boshqasiga o‘tkazilganda, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Akademiyasiga, HTM huzuridagi malaka oshirish fakultetlariga yoki harbiy tibbiy muassasasiga o‘qishga yuborilganda tibbiy kitobchalari muhrlangan holda qo‘llariga topshiriladi.
 Qisqa muddatli xizmat safarlariga ketayotgan uchuvchilar tarkibining qo‘llariga mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq ma’lumotnoma beriladi, u xizmat safarida uchuvchilik ishiga ruxsat etilishi uchun asos bo‘la oladi. Mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq ma’lumotnomada so‘nggi TUK va chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruv ma’lumotlariga muvofiq qon bosimi va tomir urishining soni to‘g‘risidagi fonli ma’lumotlari, ta’til muddati ko‘rsatiladi. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari safidan bo‘shatilayotgan uchuvchilar tarkibining tibbiyot kitobchalari shaxsiy yig‘majildlari bilan birgalikda yashash joyi bo‘yicha harbiy hisobga olingan MIBB ga yuboriladi.
 81. Har bir TUK mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yig‘ilishlar bayonnomalari kitobini yuritadi. Agar tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsning shikoyatlari va sog‘lig‘i holatida o‘zgarishlar bo‘lmasa, tashxis va TUK xulosasi qisqacha yozib qo‘yiladi. Obyektiv tekshiruvlarda shikoyatlar va sog‘lig‘i holatida me’yorga nisbatan o‘zgarishlar aniqlansa, agar mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yig‘ilishlar bayonnomalari kitobida mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi to‘g‘risidagi guvohnoma tuzilmasa, qo‘yilgan tashxisni asoslovchi shikoyatlari, hayoti va kasalligining qisqacha tarixi va tibbiy tekshiruv ma’lumotlari yozib qo‘yiladi. Mazkur Nizomning 7-ilovasiga muvofiq tibbiy-uchuvchilik komissiyasining yig‘ilishlar bayonnomalari kitobida mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi to‘g‘risidagi guvohnoma tuziladigan holatlarda faqatgina qisqacha ma’lumotlar, tashxis va TUK xulosasi yoziladi, bayonnomaga ilova sifatida mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi to‘g‘risidagi guvohnomaning nusxasi qoldiriladi.
 82. Mazkur nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasalligi to‘g‘risidagi guvohnoma quyidagicha tuziladi:
 uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topilgan harbiy xizmatchilarga (uchuvchilik ta’limi, parashyut bilan sakrash, UUA operator ishi, parvozlarni boshqarish);
 oldin uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topilganlar tarkibidan uchuvchilik ishiga tiklanayotgan birlamchi cheklangan ravishda yaroqli deb topilganlarga;
 oldin uchuvchilik ishiga cheklanishlar berilgan xulosalari yechilgan uchuvchilar va shturmanlarga;
 oldin uchuvchilik ishiga yaroqsiz deb topilgan uchuvchilar tarkibiga;
 uchuvchilik ishiga oldin yaroqsiz deb topilgan harbiy xizmatga majburlar rezervi uchuvchilik ishiga tiklanayotganda;
 UTT HTM kursantlariga — uchuvchilik ta’limiga yaroqsizligi to‘g‘risida xulosa chiqarilganda.
 Barcha boshqa holatlarda TUK xulosalari mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq ma’lumotnoma bilan rasmiylashtiriladi.
 83. Mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik to‘g‘risidagi guvohnoma qisqa, ravon shaklda tuzilishi, tibbiy ko‘rikdan o‘tayotgan shaxsning kasalligi rivojlanishini vaqt ketma-ketligi tartibida yozilishi, hayoti anamnezida jarohatlari bo‘lgan bo‘lsa, tasdiqlovchi hujjatlar ko‘rsatilgan holda jarohatni qanday holatda olganligi haqida qisqacha, shuningdek qo‘yilgan tashxisni tasdiqlovchi barcha zaruriy tibbiy tekshiruvlar ko‘rsatilishi shart. TUK xulosasi obyektiv tekshiruv, laborator-instrumental va maxsus-tibbiy tekshiruvlar natijalari bilan asoslangan bo‘lishi lozim.
 Mazkur Nizomning 11-ilovasiga muvofiq kasallik to‘g‘risidagi guvohnoma va mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq ma’lumotnomani tuzishda kasallik, shikastlanish, yaradorlik, jarohatlarning sababiy bog‘liqligini aniqlash O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-dekabrdagi PQ-4076-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida tinchlik va urush davrida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq o‘tkaziladi. Harbiy xizmatga majbur bo‘lgan uchuvchilar tarkibiga (shu jumladan o‘quv yig‘inlarida bo‘lgan davrlarida ham) va sog‘lom deb topilgan shaxslarga sababiy bog‘liqligi bo‘yicha xulosa chiqarilmaydi.
 84. Uchuvchilik ishiga yaroqli, biroq parashyut bilan sakrash bo‘yicha o‘quv-mashg‘ulotlariga (erga katapulta yordamida) yaroqsiz deb topilgan uchuvchilar tarkibiga kasallik to‘g‘risidagi guvohnoma rasmiylashtirilmaydi. O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga o‘qishga yuborilayotgan harbiy xizmatchilar tarkibidan bo‘lgan uchuvchilar tarkibiga (UTT HTM kursantlari, parashyutchilar va UUA operatorlari) mazkur Nizomning 8-ilovasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi hududidan tashqariga o‘qishga (malaka oshirishga) yuborilayotganshaxsning sog‘lig‘i holati haqidagi ma’lumotnoma tuziladi.
 Parvozlardan harbiy xizmatning boshqa majburiyatlarini bajarish bilan ozod qilinishi yoki harbiy qism hududida yetti sutkagacha dam olish taqdim etilishi bilan uchuvchilik ishiga vaqtinchalik yaroqsizlik to‘g‘risidagi xulosa chiqarilganda mazkur Nizomning 10-ilovasiga muvofiq ma’lumotnoma beriladi.
 85. Tibbiy va ekspert hujjatlarini MHTK tomonidan ko‘rib chiqilishi