O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi to‘g‘risida

O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlarning hujjatlari Konstitutsiyaga qanchalik mosligiga doir ishlarni ko‘radigan sud hokimiyati organi hisoblanadi. 
 Konstitutsiyaviy sud: 
 O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari qarorlarining, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlarining, hukumat va mahalliy davlat hokimiyati organlari qarorlarining, O‘zbekiston Respublikasi davlatlararo shartnomaviy va boshqa majburiyatlarining O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga mosligini aniqlaydi; 
 Qoraqalpog‘iston Respublikasining Konstitutsiyasi O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, Qoraqalpog‘iston Respublikasining qonunlari O‘zbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiqligi to‘g‘risida xulosa beradi; 
 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlarining normalariga sharh beradi; 
 O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va qonunlari bilan o‘zining vakolatlari doirasiga kiritilgan boshqa ishlarni ko‘rib chiqadi. 
 Konstitutsiyaviy sud faqat O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga amal qilgan holda ishlarni hal etadi va xulosalar beradi. 
 Konstitutsiyaviy sud O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining taqdimiga binoan Oliy Majlisning Senati tomonidan sud Raisi, Rais o‘rinbosari va Qoraqalpog‘iston Respublikasidan saylanadigan sudyani qo‘shgan holda Konstitutsiyaviy sudning besh a’zosidan iborat tarkibda saylanadi. 
 Konstitutsiyaviy sudning har bir sudyasi yakka tartibda saylanadi. Oliy Majlis Senati a’zolari deputatlari umumiy sonining ko‘pchilik ovozini olgan shaxs saylangan hisoblanadi. 
 Konstitutsiyaviy sud tarkibidan kamida to‘rt kishi saylangan taqdirda sud o‘z faoliyatini boshlashga haqlidir. 
 Sudya Konstitutsiyaviy sud tarkibidan chiqib ketgan taqdirda Oliy Majlisning Senati ushbu moddada belgilangan tartibda boshqa shaxsni saylaydi. 
 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 107-moddasiga muvofiq Konstitutsiyaviy sud besh yil muddatga saylanadi. 
 Konstitutsiyaviy sud doimiy ishlaydigan organdir. 
 Konstitutsiyaviy sudning majlislari zaruratga qarab o‘tkaziladi. 
 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga sodiqlik, mustaqillik, kollegiallik, oshkoralik va sudyalar huquqlarining tengligi Konstitutsiyaviy sud faoliyatining asosiy prinsiplaridir. 
 Konstitutsiyaviy sud hamda uning sudyalari o‘z faoliyatlarida mustaqildirlar va faqat O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga bo‘ysunadilar. 
 Konstitutsiyaviy sudning sudyalari qaror qabul qilar ekanlar, amaliy maqsadga muvofiqlik mulohazalari, siyosiy moyilligidan va boshqa tashqi ta’sirlardan holi bo‘lgan o‘z huquqiy nuqtai nazarlarini ifodalaydilar. 
 Konstitutsiyaviy sudning faoliyatiga aralashishga yo‘l qo‘yilmaydi va bunday aralashish qonunga binoan javobgarlikka tortishga sabab bo‘ladi. 
 Konstitutsiyaviy sudda ishlarni qarab chiqish va qarorlar qabul qilish kamida to‘rt sudyadan iborat tarkibda kollegial amalga oshiriladi. 
 Konstitutsiyaviy sudning majlislari, qoida tarzida, ochiq o‘tkaziladi. 
 Konstitutsiyaviy sud tomonidan masalalarni qarab chiqish va qarab chiqilayotgan masalalar bo‘yicha ovoz berishda Rais, Rais o‘rinbosari va Konstitutsiyaviy sudning a’zolari sudyalar sifatida teng huquqlarga egadirlar. 
 Konstitutsiyaviy sudning qarorlari barcha davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, shuningdek korxonalar, muassasalar, tashkilotlar hamda jamoat birlashmalari, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun majburiydir. 
 Konstitutsiyaviy sudning normativ va boshqa hujjatlarni, ularning nusxalarini taqdim etish to‘g‘risidagi, qarab chiqilayotgan masalalar yuzasidan tushuntirish va maslahatlar berish xususidagi talablari ular yuborilgan organlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun majburiydir. 
 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 83-moddasiga muvofiq Konstitutsiyaviy sud qonunchilik tashabbusi huquqiga ega. Bu huquq Konstitutsiyaviy sud tomonidan qonun loyihasini O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish orqali amalga oshiriladi.
 Konstitutsiyaviy sudning faoliyat tartibi uning Reglamenti bilan belgilanadi. 
 Siyosat va huquq sohasi mutaxassislari bo‘lgan, yuksak ma’naviy fazilatli va zarur malakali o‘ttiz yoshdan kichik bo‘lmagan O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi Konstitutsiyaviy sudning sudyasi etib saylanishi mumkin. 
 Konstitutsiyaviy sudning sudyalariga O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan Oliy malaka yoki Birinchi malaka darajalari beriladi.
 Birinchi bor Konstitutsiyaviy sudning sudyasi etib saylangan shaxs quyidagi mazmunda qasamyod qiladi: 
 “Konstitutsiyaviy sudning sudyasi vazifalarini halol va vijdonan bajarishga, konstitutsiyaviy tuzumni himoya qilishga, bunda faqat O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga bo‘ysunishga tantanali qasamyod qilaman”. 
 Konstitutsiyaviy sudning sudyalarini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qasamyod qildiradi. 
 Konstitutsiyaviy sudning sudyasi vazifalarini bajargan vaqtda deputatlik mandatiga ega bo‘lish, siyosiy partiyalarga va harakatlarga a’zolik, haq to‘lanadigan boshqa lavozimni egallash mumkin emas. 
 Konstitutsiyaviy sudning sudyasi o‘z vakolatlari davrida almashtirilmaydi. Sudyaning vakolatlari ushbu Qonunda belgilangan tartib hamda asoslardan o‘zga tarzda tugatilishi yoki to‘xtatilishi mumkin emas. 
 Konstitutsiyaviy sudning sudyasi O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining roziligisiz jinoiy va ma’muriy javobgarlikka tortilishi, shuningdek hibsga olinishi mumkin emas. 
 Konstitutsiyaviy sudning sudyasiga nisbatan jinoiy ish faqat O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori tomonidan qo‘zg‘atilishi mumkin. 
 Konstitutsiyaviy sud sudyasini majburiy keltirish, ushlab turish, xuddi shuningdek shaxsiy ashyolari, yuki, transporti, turar joyi yoki xizmat binosini ko‘zdan kechirish mumkin emas. 
 Konstitutsiyaviy sud sudyasining vakolatlari quyidagi hollarda Konstitutsiyaviy sud qarori bilan to‘xtatilishi mumkin: 
 u jinoiy javobgarlikka tortilganida; 
 u sudya lavozimiga to‘g‘ri kelmaydigan faoliyat bilan shug‘ullanganida; 
 sudning qonuniy kuchga kirgan qarori bilan u bedarak yo‘qolgan deb hisoblanganida. 
 Sudyaning vakolatlarini to‘xtatish, sudyani ehtiyot chorasi sifatida qamoqqa olish hollarini istisno etganda, unga ish haqi to‘lashning to‘xtatilishiga sabab bo‘lmaydi va uni ushbu Qonunda belgilangan daxlsizlik kafolatlaridan mahrum etmaydi. 
 Konstitutsiyaviy sud sudyasining vakolatlari quyidagi hollarda Oliy Majlisning Senati qarori bilan muddatidan ilgari tugatiladi: 
 u sudyalik qasamyodini buzganda; 
 u iste’foga chiqish to‘g‘risida iltimos qilganida; 
 unga nisbatan sudning qonuniy kuchga kirgan ayblov hukmi mavjud bo‘lsa; 
 sudya ogohlantirilganidan yoki uning vakolatlari to‘xtatilganidan keyin ham o‘z vazifasiga to‘g‘ri kelmaydigan faoliyatni davom ettirganida; 
 tibbiy komissiyaning xulosasiga ko‘ra sudya uzoq davom etadigan kasallikka uchragan bo‘lsa; 
 u O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligini yo‘qotganida. 
 Konstitutsiyaviy sud sudyalarining vakolatlari tugaganidan keyin ularga Konstitutsiyaviy sud sudyasi lavozimiga saylanishiga qadar egallab turgan avvalgi ishi (lavozimi) beriladi, bunday ish (lavozim) mavjud bo‘lmaganda esa, avvalgisiga teng boshqa ish (lavozim) beriladi.
 O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Spikeri, Oliy Majlis Senatining Raisi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi, Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatlari umumiy sonining kamida to‘rtdan bir qismidan iborat deputatlar guruhi, Oliy Majlis Senati a’zolari umumiy sonining kamida to‘rtdan bir qismidan iborat senatorlar guruhi, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi, Oliy xo‘jalik sudining raisi va Bosh prokurori Konstitutsiyaviy sudda ko‘rib chiqish uchun masalalar kiritish huquqiga ega. Masala Konstitutsiyaviy sudning kamida uch sudyasi tashabbusi bilan ham kiritilishi mumkin.
 Agar olingan materiallar qo‘yilayotgan talablarga javob bersa, Konstitutsiyaviy sud ular olingan kundan e’tiboran yetti kunlik muddatdan kechiktirmay masalani o‘rganib chiqishga kirishadi. 
 Konstitutsiyaviy sudda tegishli material olingan paytdan boshlab kechi bilan uch oy ichida ko‘rib chiqilayotgan masala yuzasidan qaror qabul qilinadi. 
 Konstitutsiyaviy sud majlisida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, Oliy Majlis Qonunchilik palatasining Spikeri, uning o‘rinbosarlari, Oliy Majlis Senatining Raisi, uning o‘rinbosarlari, Bosh vazir, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi Raisi, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining Raisi, O‘zbekiston Respublikasi Oliy xo‘jalik sudining Raisi, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurori va Adliya vaziri qatnashishlari mumkin. Ular ko‘rib chiqilayotgan barcha masalalar yuzasidan o‘z fikrlarini bayon etishga haqlidirlar. 
 Konstitutsiyaviy sudda ish yuritish O‘zbekiston Respublikasi davlat tilida amalga oshiriladi. 
 Davlat tilini bilmaydigan majlis qatnashchilari o‘z ona tilida so‘zga chiqishlari va tushuntirishlar berishlari hamda tarjimon xizmatidan foydalanishlari mumkin. 
 Konstitutsiyaviy sudning majlisiga zarur ma’lumot yoki materiallarga ega shaxslar, ekspertlar va mutaxassislar chaqirilishi mumkin. 
 Konstitutsiyaviy sudda ishlarni ko‘rish munosabati bilan jalb etilgan ekspertlar, mutaxassislar va tarjimonlarga qonun hujjatlariga muvofiq xarajatlar va haq to‘lanadi. 
 Konstitutsiyaviy sud konstitutsiyaviyligi shubha tug‘dirgan ko‘rib chiqilayotgan aniq masalalar yuzasidangina to‘xtamga keladi. 
 Konstitutsiyaviy sud normativ hujjatning konstitutsiyaviyligini tekshirib, bir vaqtning o‘zida tekshirilgan normativ hujjatga asoslangan yoxud uning qoidalarini takrorlaydigan normativ hujjatlar xususida ham, garchi Konstitutsiyaviy sud qarab chiqishi uchun kiritilgan masalada ular xususida so‘z yuritilmagan bo‘lsa-da, to‘xtamga kelishi mumkin. 
 Konstitutsiyaviy sudning to‘xtami ochiq ovoz berish yo‘li bilan qabul qilinadi. 
 Sudya ovoz berishda betaraf qolishga yoki qatnashmaslikka haqli emas. 
 Majlisda qatnashayotgan sudyalarning ko‘pchiligi yoqlab ovoz bergan bo‘lsa, Konstitutsiyaviy sudning to‘xtami qabul qilingan deb hisoblanadi. Ovozlar teng bo‘linib qolgan taqdirda raislik qiluvchining ovozi hal qiluvchi hisoblanadi. 
 Konstitutsiyaviy sudning to‘xtamiga qo‘shilmagan Konstitutsiyaviy sudning sudyasi o‘z fikrini yozma tarzda bayon qilish va uni Konstitutsiyaviy sud majlisi bayoniga qo‘shib qo‘yishga haqlidir. 
 Davlatlararo shartnomaning va normativ hujjatning konstitutsiyaviyligi yuzasidan ko‘rib chiqilgan ishning mohiyati bo‘yicha Konstitutsiyaviy sudning to‘xtami qaror deb ataladi. Qarorlar Konstitutsiyaviy sud tomonidan O‘zbekiston Respublikasi nomidan chiqariladi. 
 Boshqa hollarda Konstitutsiyaviy sudning to‘xtami xulosa deb ataladi yoki boshqacha shaklda ham bo‘lishi mumkin. 
 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining qarorlari, xulosalari va boshqa to‘xtamlari ommaviy axborot vositalarida e’lon qilinadi. 
 O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami”, “Xalq so‘zi” va “Narodnoye slovo” gazetalari, shuningdek “O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi Axborotnomasi” O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining to‘xtamlari e’lon qilinadigan rasmiy manbalardir.
 Konstitutsiyaviy sudning to‘xtami u matbuotda e’lon qilingan paytidan kuchga kiradi. 
 Konstitutsiyaviy sudning to‘xtami qat’iy va uning ustidan shikoyatga o‘rin bo‘lmaydi. 
 Konstitutsiyaviy sudning to‘xtami uning o‘z tashabbusi bilan quyidagi hollarda qaytadan ko‘rib chiqilishi mumkin: 
 to‘xtam qabul qilingan paytda Konstitutsiyaviy sudga noma’lum bo‘lgan yangi muhim holatlar ochilsa; 
 to‘xtam qabul qilinishiga asos bo‘lgan konstitutsiyaviy norma o‘zgargan bo‘lsa; 
 Konstitutsiyaviy sud to‘xtam belgilangan ish yuritish tartibini buzgan holda qabul qilingan deb topsa. 
 Konstitutsiyaviy sudning faoliyat ko‘rsatishini ta’minlash uchun Konstitutsiyaviy sud devoni tuziladi. Devon tuzilishi va shtatlari ajratilgan mablag‘ doirasida Konstitutsiyaviy sudning Raisi tomonidan tasdiqlanadi. 
 Konstitutsiyaviy sud devoni xodimlariga mansab darajalarini belgilash va berish tartibi O‘zbekiston Respublikasining Oliy Majlisi tomonidan tasdiqlanadigan nizomda belgilanadi.
 Konstitutsiyaviy sudning ishini moliyaviy ta’minlash respublika budjeti mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi. 
 Konstitutsiyaviy sud sudyalarining mehnatiga haq to‘lash, ularga har yilgi mehnat ta’tili berish, sudyalarni va ularning oila a’zolarini ijtimoiy muhofaza qilish chora-tadbirlari, sudyalarning hayoti va sog‘lig‘ini davlat tomonidan majburiy tartibda sug‘urta qilish bilan bog‘liq moddiy va ijtimoiy ta’minoti “Sudlar to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq belgilanadi. 
 Konstitutsiyaviy sud sudyasining ish haqi lavozim maoshidan, malaka darajasi, ko‘p yillik xizmati uchun to‘lanadigan ustama haqlardan iborat bo‘ladi.
 Konstitutsiyaviy sudning sudyalari o‘z xizmat vazifalarini bajarishi munosabati bilan olgan daromadlari bo‘yicha jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘idan ozod etiladi.
 Konstitutsiyaviy sudning majlislar zalida O‘zbekiston Respublikasi Davlat gerbining tasviri, O‘zbekiston Respublikasi Davlat bayrog‘i, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining nashri bo‘ladi. 
 Konstitutsiyaviy sud sudyalari sudlov ishini maxsus kiyimda olib boradilar. 
 Konstitutsiyaviy sud sudyasiga O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tasdiqlaydigan namunadagi guvohnoma beriladi. 
 Konstitutsiyaviy sud O‘zbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri tushirilgan va o‘z nomi yozilgan muhrga ega bo‘ladi.