O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI BANKLARIDA KREDIT HUJJATLARINI YuRITISh TARTIBI TO‘G‘RISIDA

1.1. Mazkur Nizom “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki to‘g‘risida”, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi qonunlarga muvofiq ishlab chiqilgan bo‘lib, u O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining bank faoliyatini nazorat qilish va bank tizimida kredit tavakkalchiligi boshqaruvini yaxshilashga doir vazifalarni ijro etishi uchun sharoit yaratish maqsadida banklar kredit hujjatlarini yuritish bo‘yicha talablarni qamrab oladi.
 1.2. Mazkur Nizom banklar tomonidan beriladigan barcha kreditlarga, shuningdek unga ochilayotgan kredit liniyalariga nisbatan qo‘llaniladi.
 1.3. Bank kreditlarni o‘zining ichki kredit siyosatiga va kredit operatsiyalarini yuritishning umumiy shartlariga muvofiq ravishda beradi.
 1.4. Kredit bank tomonidan kredit shartnomasi asosida pul shaklida beriladi.
 1.5. Bank bo‘lajak qarz oluvchidan mazkur Nizomga muvofiq ravishda kredit hujjatlarini yuritish uchun zarur bo‘ladigan barcha axborotni talab etishi zarur.
 1.6. Kredit bergan bank shartnoma asosida yoki O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida ko‘zda tutilgan boshqa usul vositasida kredit bo‘yicha to‘lovni talab etish huquqini har qanday miqdorda yon berishi mumkin. Yangi qarz oluvchi kreditga doir huquqini faqat yon berish to‘g‘risida yangi shartnoma tuzish vositasida qayta yon berishi mumkin.
 1.7. Kredit tarkibidagi o‘zgarishlar (restrukturizatsiya) yozma tarzda kredit shartnomasi, garov haqidagi shartnoma, kredit shartnomasini bajarishga doir boshqa shartnomalarga tegishli o‘zgarishlar va qo‘shimchalar kiritish yo‘li bilan tayyorlanishi kerak.
 2.1. Bank har bir berilgan kredit bo‘yicha kredit yig‘majildini tayyorlaydi, u kredit shartnomasi imzolangan yoki tasdiqlangan kundan boshlab ochiladi hamda mazkur Nizomda ko‘zda tutilgan hollardan tashqari asosiy qarz va foizlar to‘liq to‘langanidan so‘ng yopiladi.
 2.2. Kredit yig‘majildi hujjatlari muhofazasi va vakolatliligini ta’minlash majburiyati yuklatilgan bank xodimi kredit yig‘majildini yuritish va saqlash uchun mas’uldir.
 2.3. Markaziy bank bank faoliyatini tekshirayotgan davrda bank nozirlar talab qiladigan barcha kredit yig‘majildlarini, jumladan bank bo‘limlari bergan kreditlar bo‘yicha yig‘majildlarni taqdim etishlari shart.
 2.4. Blankli (ishonchli) kreditga doir yig‘majildda har qanday turdagi kreditni berish uchun talab qilinadigan umumiy hujjatlarning mavjud bo‘lishi yetarlidir. Ushbu umumiy hujjatlar quyidagilarga muvofiq kelishi lozim:
 qarzdor tomonidan imzolangan va kredit berilishidan oldingi sana qo‘yilgan, kreditdan foydalanish maqsadlari bayon etilgan va kredit ta’minlangan holda garov mavzui ko‘rsatilgan ariza;
 qarz oluvchining ta’sis hujjatlari; bunda hujjatning nusxalari mas’ul kredit xodimi tomonidan qarz oluvchining yuridik ishidan olingan bo‘lishi shart;
 biznes-reja (iste’mol krediti va biznes-rejani taqdim etish shart bo‘lmagan kreditning boshqa turlari bundan mustasno);
 agar shaxs qarzdorning vakili bo‘lsa, qarzdor nomidan kredit shartnomasini imzolash huquqini tasdiqlovchi hujjat, imzolar nusxasi;
 tuzilgan kredit shartnomasining asl nusxasi;
 qabul qilingan buxgalteriya standartlariga muvofiq tayyorlangan, oxirgi hisobot sanasida qarzdor tomonidan imzolangan moliyaviy hisobotlar, jumladan balans hisoboti hamda daromadlar va pul oqimiga doir hisobotlar; zarurat tug‘ilganda qarz oluvchining hisobotlari bank va bankning konsultatsion bo‘limining mas’ul kredit xodimi hamkorligida talab qilinayotgan formatga muvofiq keltirilishi shart;
 mas’ul bank xodimi tomonidan tayyorlangan, kreditni to‘lash uchun qarzdorning naqd pul massasi oqimining yetarliligini tasdiqlovchi pul oqimi to‘g‘risidagi hisobot tahlili;
 bank kredit qo‘mitasining kredit tasdiqlangan muddat va shartlarini o‘z ichiga oluvchi kredit shartnomasini tasdiqlashga doir qarori.
 2.5. Agar kredit ko‘chmas mulk garovi bilan ta’minlangan bo‘lsa, unda kredit yig‘majildida qo‘shimcha ravishda quyidagi hujjatlar bo‘lishi lozim:
 ipoteka to‘g‘risida tuzilgan shartnomaning asl nusxasi;
 garovga beruvchi va bank tomonidan imzolangan, garov obyekti qiymatini kelishuv dalolatnomasi;
 garovga beruvchi va bank tomonidan imzolangan, garov obyekti qiymatini kelishuv dalolatnomasi;
 garovga qo‘yilgan mulkni sug‘urta qilish shartnomasi va ushbu shartnoma bo‘yicha sug‘urta polisi;
 garov shartnomasining davlat kadastr idoralarida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risida guvohnoma yoki davlat kadastr idoralarida garov shartnomasining davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligini tasdiqlovchi, belgilangan shaklda garov shartnomasiga qo‘yilgan belgi;
 garov predmetini sotish narxini tasdiqlovchi hujjatlar, agar kredit, uni sotib olishni moliyalash maqsadida berilgan bo‘lsa.
 2.6. Ko‘chmas bo‘lmagan mulk garov to‘g‘risidagi shartnomaga muvofiq mulkka egalik qilish huquqi qarzdorga o‘tganidan so‘ng garov vositasi bo‘ladigan mulkni sotib olish uchun beriladigan kreditlarga doir kredit yig‘majildlarida mazkur mulkni sotish narxini va bu mulk sug‘urta qilingan pul mablag‘lari miqdorini tasdiqlovchi hujjatlar bo‘lishi lozim.
 2.7. Agar kredit ko‘chmas mulkni qurish, ta’mirlash va tiklashni moliyalash maqsadida berilgan bo‘lsa, bank kredit yig‘majildiga smeta hujjatlarini, shuningdek bank tomonidan tayyorlangan tekshirish to‘g‘risidagi hisobotni yoki kredit berilgan ishlar bajarilganligini tasdiqlovchi qabul qilib olish to‘g‘risidagi dalolatnomani kiritishi lozim.
 2.8. Agar kredit boshqa shaxs tomonidan kafolatlansa, kredit yig‘majildiga quyidagi qo‘shimcha hujjatlar kiritiladi:
 kafillik to‘g‘risidagi shartnoma yoki yozma kafolat;
 auditorlik tashkiloti yoki auditorning kafolatchining (kafil) qoniqarli moliyaviy ahvolini tasdiqlovchi xulosasi;
 shaxsning kafil nomidan (kafolatchi) kafolat to‘g‘risidagi shartnomani (majburiyatni) imzolash huquqini tasdiqlovchi hujjat.
 2.9. Kreditni berishga doir bank bilan tuzilgan shartnomaga, jumladan garov to‘g‘risidagi shartnomaga kiritiladigan o‘zgartirish va qo‘shimchalar ushbu shartnomalar shartlariga muvofiq rasmiylashtirilishi va tegishli yig‘majildlarga kiritilishi lozim.
 2.10. Kredit to‘liq yoki qisman to‘langanligini tasdiqlovchi hujjatlar kredit yig‘majildiga kiritilishi va kreditni to‘lash manbalarini (qarzdor tomonidan o‘tkazilgan yoki garov mavzuini sotishdan olingan mablag‘lar) aks ettirishi zarur.
 3.1. Bank kreditga doir huquqlarni sotib olgan holda bu bank yon berish to‘g‘risidagi shartnoma imzolangan vaqtda kredit yig‘majildini ochishi kerak va unga mazkur nizom talablariga muvofiq tayyorlangan va dastlabki kreditor tomonidan tekshirilgan, dastlabki kreditorning yig‘majildiga tikib qo‘yilgan barcha hujjatlarni kiritishi lozim.
 3.2. Ushbu bo‘limning 3.1-bandida talab qilingan hujjatlardan tashqari o‘tkazma amalga oshirilgan bankning kredit yig‘majildida quyidagilar bo‘lishi lozim:
 o‘tkazishni amalga oshirgan bankning kredit o‘z vaqtida va to‘liq to‘lanishi to‘g‘risidagi batafsil hisoboti;
 pul o‘tkazish to‘g‘risidagi shartnoma, jumladan kreditga doir xizmat ko‘rsatish shartlari to‘g‘risidagi nizom (kreditni to‘lash haqidagi kvitansiya), kreditni to‘lashga doir ma’lumotlar va yozma hujjatlar bilan o‘zaro almashish;
 yon bergan bank tomonidan kredit berish mezonlarini belgilovchi hujjat nusxasi.
 4.1. Kreditni yon bergan bank kredit yig‘majildiga mazkur kredit bilan bog‘liq majburiyatlar yuzasidan bank tomonidan tuzilgan yon berish to‘g‘risidagi barcha shartnomalarni kiritishi lozim.
 4.2. Agar mazkur shartnoma yangi kreditorga bunday xizmatlarni ko‘rsatish bo‘yicha bank majburiyatlarini o‘zida qamrab olsa, bank yon bergan kredit yig‘majildi yon berish to‘g‘risidagi shartnomaga muvofiq kreditga oid barcha to‘lovlar olinmaguncha yopilishi mumkin emas.
 5.1. Qarzdorning o‘zgarishi dastlabki qarzdor tomonidan o‘z qarzini boshqa shaxs — yangi qarzdorga berish to‘g‘risidagi shartnoma, shuningdek kredit shartnomasiga kiritiladigan tegishli to‘ldirishlar yordamida rasmiylashtiriladi.
 5.2. Qarzdor o‘zgargan kreditga doir asosiy hujjatlar quyidagi hujjatlarni o‘z ichiga olishi lozim:
 qarzdor va mo‘ljallanayotgan yangi qarzdorning bank tomonidan qarzni o‘tkazishga rozilik berishini so‘rab yozgan arizalari;
 mazkur Nizomning 2.4-bandi talablariga muvofiq yangi qarzdorga nisbatan tayyorlangan asosiy hujjatlar (yuqorida qayd etilgan bandning 8-xatboshida ko‘zda tutilgan talablar bundan mustasno), ular qarzni o‘tkazish to‘g‘risidagi bank roziligi, qarzdor o‘zgarishi munosabati bilan kredit shartnomasiga kiritiladigan o‘zgartirish va qo‘shimchalarga oid hujjatlarga nisbatan qo‘llaniladi;
 bankning qarzni o‘tkazish yuzasidan bergan yozma roziligi, dastlabki va yangi qarzdor o‘rtasida tuzilgan yozma shartnoma;
 kredit shartnomasiga yozma tarzda kiritilgan va yanga qarzdor tomonidan imzolangan o‘zgartirish va to‘ldirishlar.
 5.3. Bank qarzni o‘tkazish yuzasidan o‘z roziligini berishga asos bo‘lgan, yangi qarzdor bergan ta’minot shartlariga qarab yangi qarzdorga ochilgan kredit yig‘majildiga mazkur nizomning 5.1 va 5.2-bandlariga muvofiq tegishli qo‘shimcha hujjatlar kiritib qo‘yilishi lozim.
 6.1. Qarzdor kreditni to‘lamagan taqdirda, kafil bank javobgarlikni o‘z zimmasiga olishi haqida kreditorga yozma ravishda xabar berilgan holda kafolat berishga doir yozma shartnomada bank tomonidan kafillik va kafolatlar berilishi mumkin.
 6.2. Qarzdor kreditni to‘lamaganligi sababli bank tomonidan amalga oshirilgan kafolatlar bo‘yicha yig‘majild ochiladi. U kafolat berilgan shaxs tomonidan qarz to‘langunga qadar yuritiladi.
 6.3. Bank tomonidan kafil sifatida majburiyatlarning bajarilishi munosabati bilan ochilgan kredit yig‘majildlari mazkur Nizomda ko‘zda tutilgan talablarga muvofiq kafolat berish to‘g‘risidagi shartnomani tuzish uchun tayyorlangan hujjatlarni o‘z ichiga oladi.
 6.4. Qarzdorning o‘ziga kafolat berayotgan bank oldidagi majburiyatlari ta’minlangan taqdirda, ushbu kafolatga doir kredit yig‘majildi mazkur Nizomda ko‘zda tutilgan talablarga (2.10, 6.2 va 6.3- bandlari) muvofiq tayyorlangan hujjatlarni qamrab olishi kerak.
 7.1. Bank har bir berilayotgan yoki olinayotgan kreditlar bo‘yicha yig‘majildga quyidagi hujjatlarni tikib qo‘yishi lozim:
 qarzdorning moliyaviy ahvoli va to‘lovlarni o‘z vaqtida amalga oshirish imkoniyatini tekshirish maqsadida tegishli shartnomalar tuzilganidan so‘ng bank va qarzdor o‘rtasida yuz bergan muomalalarni aks ettiruvchi yozishmalar va hujjatlar;
 kredit ta’minoti sifatida berilgan mulkni tekshirish hujjatlari;
 qarzdor kafilining (kafolatchi) moliyaviy ahvolini aks ettiruvchi barcha hujjatlar;
 kreditlarni o‘z vaqtida va to‘liq to‘lanishini tasdiqlovchi hujjatlar;
 qarzdor to‘lovlarni amalga oshirmagan holda bank tomonidan ko‘rilgan chora-tadbirlarni tasdiqlovchi hujjatlar.
 7.2. Kreditga doir xizmat ko‘rsatuvchi bank o‘tkazish to‘g‘risidagi shartnoma shartlariga muvofiq kreditning o‘z vaqtida va to‘liq to‘lanishini aks ettiruvchi hujjatlarni kredit yig‘majildida yuritishi shart.
 7.3. Bank bajarish muddati yetib kelmagan bank kafolatlari bo‘yicha ushbu Nizomning 7.1-bandida ko‘zda tutilgan hujjatlarni yuritishi lozim.
 Mazkur Nizomning amalga kiritilishi munosabati bilan 1999-yil 11-fevralda Adliya vazirligida 631-son bilan davlat ro‘yxatiga olingan 1998-yil 9-noyabrdagi 432-sonli “O‘zbekiston Respublikasi banklarida kredit hujjatlarini yuritish tartibi to‘g‘risida”gi nizom o‘z kuchini yo‘qotadi.