“Nazorat-tekshiruvchi organlar vazirlarga bo‘ysunmasligi kerak” — bosh prokuror

O‘zbekiston bosh prokurori Nig‘matulla Yo‘ldoshev 23-aprel kuni Oliy Majlis Senatining 14-yalpi majlisida davlat nazorati tizimidagi manfaatlar to‘qnashuvi masalasiga to‘xtalib o‘tdi.

Bosh prokurorning ta’kidlashicha, bugungi kunda respublikada 50 dan ortiq nazorat-tekshiruv idoralari mavjud bo‘lib, ularning 10 dan ortig‘i o‘zlari tekshirishi kerak bo‘lgan vazirliklarga bo‘ysunadi.
“Bir vazirlikda ham tekshiruvchi, ham tekshiriluvchi bo‘ladigan bo‘lsa, bu yerda hech qanday tom ma’nodagi nazorat bo‘lmaydi. Eng asosiysi, nazorat-tekshiruvchi idoralarga mustaqil, xolis faoliyat ko‘rsatish uchun shart-sharoit yaratib berishimiz kerak. Bu borada biz o‘zimizning prokurorlik munosabatimizni Vazirlar Mahkamasiga ham berganmiz. O‘ylaymanki, takliflarimiz inobatga olinib, har bir nazorat-tekshiruv idorasi mustaqil ravishda faoliyat ko‘rsatadigan bo‘lsa, har bir sohada ko‘plab qonunbuzilishlar, nafaqat talon-torojlik, balki sohadagi barcha qonunbuzarlik holatlari ham bartaraf qilingan bo‘lardi”, — deya bosh prokurorning so‘zlarini keltirgan “Gazeta.uz”.
Uning so‘zlariga ko‘ra, nazorat-tekshiruv organlari tomonidan 2020-yilning o‘zida aniqlangan faqatgina talon-torojlik holatlari bo‘yicha jamlangan qiymat huquqni muhofaza qiluvchi sanoqli organlar tomonidan aniqlangan talon-torojliklar qiymatining uchdan ikkisini tashkil etadi.
Bosh prokuror 6 mingdan ortiq obyektni doimiy nazorat qilishi kerak bo‘lgan Energetika vazirligi qoshidagi “O‘zneftgazinspeksiya” korxonasini misol qilib keltirdi.
“U yerda 150 dan ortiq mas’ul inspektorlar bor. Ularga davlat tomonidan to‘liq oylik to‘lanadi. Ular tomonidan ikki yil mobaynida biror marta ham o‘zlarining tashabbuslari bilan mustaqil ravishda tekshirish o‘tkazilmagan. Sohada bir so‘mlik ham zarar aniqlashmagan. Vaholanki, huquqni muhofaza qiluvchi idoralar tomonidan ikki yil mobaynida 300 milliard so‘m zarar yetkazilgani aniqlangan va ularni to‘liq undirish choralari ko‘rilgan”, — degan Nig‘matulla Yo‘ldoshev.
Bosh prokurorning ta’kidlashicha, xuddi shu davr mobaynida Transport vazirligi qoshidagi mutasaddi inspeksiya 8000 dan ortiq qonunbuzarliklarni aniqlagan, biroq birorta ham holat huquqiy baho berilishi uchun huquqni muhofaza qilish organlariga taqdim etilmagan.
“Bir rahbarda ikkita — ham tekshiruvchi, ham tekshiriluvchi bo‘lganidan keyin bu materiallar [hech qayerga berilmaydi], o‘zining oqibati bo‘yicha, uning oldini olish bo‘yicha chora-tadbirlarni belgilamaydi. Huquqni muhofaza qilish organlariga berilmadimi, demak, bu yashirildi”, — degan u.
Eslatib o‘tamiz, Nig‘matulla Yo‘ldoshev qonunlar ijrosining ta’minlanishi ustidan nazorat qiluvchi organlarning faoliyatidagi kamchiliklar haqida 2020-yilning noyabrida ham to‘xtalib o‘tgandi. “Tekshiruvchi ham, tekshiriluvchi ham bitta rahbarga bo‘ysunsa, xalq tilida aytganda, qarg‘a qarg‘aning ko‘zini cho‘qimasa, nazorat haqida gapirish mumkinmi? O‘ylaymanki, albatta, yo‘q”,— degan edi bosh prokuror.
Timur Ishmetov esa davlat moliyaviy nazorat tizimida manfaatlar to‘qnashuvi mavjudligini tan olgan edi. Uning so‘zlariga ko‘ra, budjet mablag‘larini sarflashda haqiqatan ham qonun buzilishlari mavjud, ularning oldini olish uchun esa moliyaviy nazorat organlarining mustaqilligi ta’minlanishi lozim.
“Davlat moliyaviy nazorat organlariga ayrim hududlarda hokimliklar tomonidan bosim yo‘q, deb ayta olmaymiz. Ya’ni u Moliya vazirligiga ishlaydimi? Yoki ayrim bosim natijasida boshqalarni himoya qilishga ishlayaptimi? Mening fikrim, kelgusida umuman davlat moliyaviy nazorat xizmatlari faoliyatlarini funksional nuqtayi nazardan tubdan qayta ko‘rib chiqish kerak. Davlat moliyaviy nazorati biror vazirlik ichida emas, yagona, yaxlit kuchli bir tizim bo‘lishi kerakki, biror vazirlik ham, biror hokimiyat ham undan ustun bo‘lmasligi kerak, ungacha foydasi yo‘q”, — deya ta’kidlagan edi Timur Ishmetov.
 Bosh prokuror O‘zbekistonda 2020-yil yer bilan bog‘liq masalalarda qancha mansabdor javobgarlikka tortilganini ma’lum qildi