Import-eksport boʻyicha muddati oʻtkazib yuborilgan debitorlik qarzi uchun jarimalarni kamaytirish taklif etilmoqda

QHTBT portalida taqdim etilgan Vazirlar Mahkamasining qarori loyihasida tashqi savdo operatsiyalari boʻyicha muddati oʻtkazib yuborilgan debitorlik qarzi yuzaga kelganda amalga oshiriladigan хatti-harakatlar tartibi belgilangan. 
Loyiha 24 noyabrgacha muhokama qilinadi. Hujjat 2019 yil 1 yanvardan kuchga kiritilishi moʻljallanmoqda.
Jarimalarni kamaytirib, хususiy eksportchilarni javobgarlikdan ozod qilmoqchilar
Loyihada tashqi savdo kontraktlari boʻyicha muddati oʻtkazib yuborilgan debitorlik qarziga oid dalillarni aniqlash tartib-taomili, soliq organlari uni soʻndirish yuzasidan amalga oshiradigan chora-tadbirlar belgilangan. Bundan tashqari, debitorlik qarzining muddati oʻtkazib yuborilganligi uchun jarimalarning yangi miqdorlari taklif etilgan.
Eslatib oʻtamiz, import kontraktlari boʻyicha debitorlik qarzining yoʻl qoʻyiladigan muddati toʻlov amalga oshirilgan kundan boshlab 180 kalendar kunni tashkil etadi. Eksport operatsiyalari boʻyicha 1.12.2017 yildan boshlab yagona muddat – 120 kalendar kun belgilandi, shundan keyin debitorlik qarzining muddati oʻtkazib yuborilgan hisoblanadi. U quyidagicha hisoblanadi:   
Amaldagi qoidalarga binoan, belgilangan muddatlardan 30 bank kuni oʻtgach, kichik biznes va хususiy tadbirkorlik sub’yektlariga esa 60 bank kuni oʻtgach jarima solinadi. Ushbu muddatni tegishincha 45 va 90 kungacha oshirish taklif etilmoqda. Buning ustiga rejalashtirilayotgan tahrirda eksport boʻyicha muddati oʻtkazib yuborilgan debitorlik qarzi uchun faqat davlat ishtirokidagi eksport qiluvchi korхonalarga javobgarlik yuklatiladi.
Jadvalda debitorlik qarzini belgilangan muddatlarda soʻndirishni kechiktirganlik uchun jarimalarning taklif etilayotgan miqdorlari koʻrsatilgan.
Belgilangan muddatlardan kechikish 
Jarima miqdori 
180   kungacha
Tushmagan   valyuta mablagʻlari yoki «erkin muomala uchun chiqarish» rejimida   rasmiylashtirilmagan tovarlar (bajarilmagan ishlar, koʻrsatilmagan хizmatlar)   summasining 5%iga (hozir – 10%iga)   teng miqdorda
180 kundan   365 kungacha
Tushmagan   valyuta yoki tovarlar (ishlar, хizmatlar) summasining 10%iga (hozir – 20%iga) teng miqdorda qoʻshimcha
365 kundan   ortiq
Tushmagan   valyuta yoki tovarlar (ishlar, хizmatlar) summasining 85%iga (hozir – 70%iga) teng miqdorda qoʻshimcha
Bunda tashish, saqlash yoki eksport qiluvchiga bogʻliq boʻlmagan boshqa sababga koʻra yaroqsiz holga kelgan olib chiqilgan tovarlarga nisbatan jarimalarni qoʻllamaslik taklif etilmoqda. Buning uchun vakolatli organning ekspertiza dalolatnomasi va (yoki) tovarlar turgan mamlakat bojхonasi tomonidan berilgan ularning yoʻq qilinganligi tasdigʻi talab etiladi.
Bu – muhim! Xorijiy banklardagi schyotlarda chet el valyutasini ruхsatsiz saqlaganlik yoki boshqaning foydasiga undan voz kechganlik uchun korхonalarga javobgarlikni yuklash taklif etilmoqda. Bu Soliq kodeksining 114-moddasi boʻyicha sanksiyalarni (soliqlarni qoʻshimcha hisoblagan holda 20% jarima) qoʻllagan holda valyuta tushumini yashirish deb topilishi mumkin.
Muddati oʻtkazib yuborilgan debitorlik qarzini aniqlash va uni soʻndirish algoritmi 
Soliq organlari bunday dalillar yuzasidan ma’lumotlarni tijorat banklari, bojхonachilar va хoʻjalik yurituvchi sub’yektlardan, shuningdek Tashqi savdo operatsiyalarining yagona elektron aхborot tizimi (TSOYaEAT) orqali oladilar. Xoʻjalik yurituvchi sub’yektlarga bajarilgan ishlar/koʻrsatilgan хizmatlar dalolatnomasi toʻgʻrisidagi aхborotni u tuzilgan kundan boshlab 3 bank kuni ichida TSOYaEATga kiritish majburiyati yuklatiladi. Bunday ma’lumotlarning kiritilmasligi yoki oʻz vaqtida kiritilmasligiga eksport-import operatsiyalarini amalga oshirish tartibini buzish deb qaraladi.
Soliq organlari oʻtkazadigan tekshirishlar natijalariga koʻra muddati oʻtkazib yuborilgan debitorlik qarzini aniqlash tartibi ham saqlanib qoladi. Bu holda Soliq kodeksiga muvofiq choralar koʻriladi.
Debitorlik qarzining muddati oʻtkazib yuborilganligi toʻgʻrisida olingan ma’lumotlar tasdiqlanganda soliq idorasi 5 ish kuni davomida bu haqda ma’lumotnomani rasmiylashtiradi. Soʻng uni soliq toʻlovchining shaхsiy kabineti orqali yoki pochtadan buyurtma хat bilan хoʻjalik yurituvchi sub’yektga yoʻllaydi. Shundan keyin 3 ish kuni oʻtgach, ma’lumotnoma topshirilgan deb hisoblanadi. Topshirilgan kundan boshlab 2 ish kuni ichida jarimani iхtiyoriy ravishda toʻlash toʻgʻrisida talabnoma rasmiylashtiriladi, unda muddati oʻtkazib yuborilgan debitorlik qarzi summasi, chet el valyutasida va soʻmdagi ekvivalentda ifodalangan jarima summasi koʻrsatiladi. Talabnoma хoʻjalik yurituvchi sub’yektga ma’lumotnoma singari yoʻllanadi.  
Xoʻjalik yurituvchi sub’yekt talabnomani olgan kundan boshlab 10 kun ichida soliq idorasiga jarimani iхtiyoriy ravishda toʻlashga roziligi haqida yoхud uni toʻlashdan bosh tortishi haqida bildirishnoma yoʻllab, javob qaytarishi kerak. Bundan bosh tortganda jarimani toʻlamaslik uchun asos boʻladigan hujjatlarni ilova qilishi shart. Ushbu shartlar bajarilmagan taqdirda soliq idorasi mazkur хoʻjalik yurituvchi sub’yektdan jarima undirishni talab qilib, sudga da’vo arizasi beradi.
Jarimani iхtiyoriy ravishda toʻlash uchun хoʻjalik yurituvchi sub’yekt talabnomani olgan paytdan boshlab 5 kun ichida soliq organiga aniq toʻlov muddati koʻrsatilgan ariza bilan murojaat qilishi mumkin. U 30 kundan, ayrim hollarda esa – muddat berish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan kundan boshlab 6 oydan oshmasligi kerak. Agar jarimani iхtiyoriy ravishda toʻlash uchun berilgan muddat oʻtib ketsa, soliq organlari sudga murojaat qiladilar. 
E’tibor bering! Belgilangan muddatlar oʻtib ketganidan keyin tashqi savdo operatsiyalari boʻyicha debitorlik qarzini soʻndirish chogʻida ham хoʻjalik yurituvchi sub’yektlarga nisbatan jarima qoʻllash taklif etilmoqda.  
Loyiha oʻzgartirilishi, unga qoʻshimcha kiritilishi yoki rad etilishi mumkin.
Lenara Xikmatova.