KLINIK-DIAGNOSTIKA LABORATORIYALARIDA IShLAShDA MEHNATNI MUHOFAZA QILISh QOIDALARINI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi 267-son qarori (O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) ijrosini ta’minlash maqsadida buyuraman:
 1. Klinik-diagnostika laboratoriyalarida ishlashda mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 
 2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
 Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) muvofiq klinik diagnostika laboratoriyalarida mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.
 1. Mazkur Qoidalar sog‘liqni saqlash muassasalarining klinik diagnostika laboratoriyalariga (keyingi o‘rinlarda laboratoriyalar deb yuritiladi) taalluqlidir. 
 2. Mazkur Qoidalar talablari laboratoriyalarni loyihalash, qurish va qayta qurishda, ularni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 
 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.
 4. Laboratoriyalarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa me’yoriy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan tashkilotlar tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi. 
 5. Laboratoriyalarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil etish to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi hamda quyidagilar nazorat qilinishi lozim: 
 ish joylarining ahvoli; 
 mehnat qonunchiligiga rioya qilinishi; 
 baxtsiz hodisalarning o‘z vaqtida va to‘g‘ri o‘rganib chiqilishi; 
 mehnatni muhofaza qilishga ajratilgan mablag‘larning to‘g‘ri sarflanishi; 
 mehnatni muhofaza qilish chora-tadbirlarining bajarilishi. 
 6. O‘zbekiston Respublikasi “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonunining 14-moddasiga muvofiq laboratoriyalarda mehnatni muhofaza qilish xizmatining vazifalarini bajarish uning rahbarlaridan birining zimmasiga yuklanadi.
 7. Laboratoriyalarda mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni o‘rganish va hisobini yuritish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori (O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari to‘plami, 1997-y., 6-son, 21-modda) bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 
 8. Barcha xodimlar, shu jumladan rahbarlar o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha belgilangan tartibda o‘qishlari, yo‘l-yo‘riqlar olishlari hamda bilimlari sinovdan o‘tkazilishi kerak.
 9. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bilimlarini sinovdan o‘tkazish Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash haqidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 10. Ishlarni texnologik reglament bo‘yicha xavfsiz yuritish yo‘riqnomalari Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha yo‘riqnomalarni ishlab chiqish to‘g‘risidagi nizomga (ro‘yxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) (O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari va idoralarining me’yoriy hujjatlari axborotnomasi 2000-y., 1-son) muvofiq ishlab chiqiladi va ishlovchilar hamda ish joylarini shu yo‘riqnomalar bilan ta’minlash laboratoriya rahbariyati zimmasiga yuklanadi.
 11. Laboratoriyalarga ishga qabul qilishda kasbiy tanlov talab qilinadigan kasblar va mutaxassisliklar ro‘yxati bo‘lishi lozim.
 12. Laboratoriya ish beruvchisi kasblar va mutaxassisliklar bo‘yicha kasbiy tanlovni tashkillashtirishi hamda amalga oshirishi zarur.
 13. Laboratoriyalarga tegishli kasbiy ma’lumotga ega bo‘lmagan shaxslarni qabul qilish man etiladi.
 14. Ishlovchilarni zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish tegishli standartlar va me’yorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali ta’minlanishi lozim.
 15. Jamoaviy himoya qilish vositalari jumlasiga quyidagilar kiradi:
 ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil me’yorda saqlash va boshqalar);
 ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorug‘ligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorug‘lik o‘rinlari, yorug‘likdan himoya qilish moslamalari va boshqalar);
 shovqin, tebranma, elektr toki urishi, statik tok va uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari;
 mexanik va kimyoviy omillarning ta’siridan himoya qilish vositalari.
 16. Jamoaviy himoya vositalari (ventilatsiya, aspiratsiya, yerga ulash, mahalliy so‘rg‘ichlar va boshqalar) zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillari xonadagi barcha ishlovchilarga ta’sir qilganda qo‘llanishi shart va laboratoriyalarni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.
 17. Jamoaviy himoya vositalari zararli va xavfli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qo‘llanilishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz kishilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi.
 18. Shaxsiy himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularning qo‘llanilishi, himoya xususiyatlari, amal qilish muddati to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishi hamda ulardan foydalanishga o‘rgatilishi lozim.
 19. Laboratoriya ma’muriyati yoki ish beruvchi quyidagilarni ta’minlashi shart:
 amaldagi me’yorlar bo‘yicha mazkur ishlab chiqarish uchun talab qilinadigan barcha shaxsiy himoya vositalarining zarur miqdori va nomenklaturasini;
 himoya vositalarini qo‘llash va to‘g‘ri foydalanish ustidan doimiy nazoratni amalga oshirishni;
 qo‘llanilayotgan himoya vositalarining samaradorligi va sozligini tekshirishni;
 shaxsiy himoya vositalaridan xavfli va zaharli moddalar muhitida foydalanilganda ularni degazatsiya va dezinfeksiya qilishni (bir marta qo‘llaniladigan himoya vositalari bundan mustasno).
 20. Ish beruvchi xodimlarni Sog‘liqni saqlash va tibbiyot ishlab chiqarishlari xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy me’yorlariga (ro‘yxat raqami 1998, 2009-yil 25-avgust) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009-y., 35-son, 391-modda) muvofiq bepul kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibdagi himoyalanish vositalari bilan ta’minlashi shart. 
 21. Ish vaqtida xodimlar ularga berilgan maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalaridan foydalanishlari shart.
 22. Maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini ishlatish muddati xodimlarga berilgan kundan boshlab hisoblanadi.
 23. Ish beruvchi xodimlarga bog‘liq bo‘lmagan holda, belgilangan ishlatish muddati tugamasdan ilgari yaroqsiz holga kelgan maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini almashtirishi yoki ta’mirlashi shart.
 24. Xodimlarning sog‘lig‘ini nazorat qilish “Xodimlarni ishga kirishdan oldin dastlabki va davriy tibbiy ko‘riklardan o‘tkazish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi buyruq (ro‘yxat raqami 937, 2000-yil 23-iyun) asosida amalga oshirilishi lozim. 
 25. Tibbiy ko‘rikdan o‘tishdan yoki tibbiy komissiyalarning tekshiruvlar natijasida bergan tavsiyalarini bajarishdan bo‘yin tovlagan xodimlarni ma’muriyat ishga qo‘ymaslikka haqlidir.
 26. Xodimlarni sog‘lig‘i tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.
 27. Laboratoriya xonalari ish hududidagi harorat, nisbiy namlik, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablari”ga muvofiq bo‘lishi kerak.
 28. Noqulay omillar ta’siriga qarshi himoya tadbirlarini tuzishda samarali havo almashinuvi tizimini QMQ 2.04.05-97 “Isitish, ventilatsiya va konditsiyalash talablari”ga muvofiq tashkil qilish lozim. 
 29. Laboratoriya xonalari tabiiy va sun’iy yorug‘liligi darajasi QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yorug‘lik talablari”ga muvofiq bo‘lishi kerak.
 30. Laboratoriyalar qurilish me’yorlari va qoidalari, sanitariya va yong‘in xavfsizligi me’yorlari talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.
 31. Laboratoriyalarning joylashishi, xonalari tarkibi va umumiy maydonlari o‘rnatilgan tartibda ShNQ 3.01.04-04 talablariga binoan foydalanishga qabul qilinishi lozim.
 32. Laboratoriyalarni yerto‘la va yarim yerto‘lalarda joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi. Laboratoriyada ikkita kirish joyi bo‘lishi zarur (xodimlar va bemorlar uchun).
 33. Laboratoriyalar QMQ 2.08.02-89 talablariga binoan vodoprovod, issiq suv, kanalizatsiya, markaziy isitish tizimi va gaz bilan (agar mavjud hudud tabiiy gaz bilan ta’minlangan bo‘lsa) ta’minlanishi zarur.
 34. Vodoprovod va kanalizatsiya bo‘lmagan hududlarda laboratoriyalar uchun mahalliy vodoprovod, kanalizatsiya va zararsizlantiruvchi uskunalari bo‘lgan tozalash inshootlari qurilishi kerak.
 35. Laboratoriyaga gaz tarmog‘i kiritilgan joyda umumiy gaz murvati o‘rnatiladi, ish kuni oxirida bu gaz murvati yordamida laboratoriyadagi gaz umumiy ravishda o‘chiriladi. 
 36. Gaz ta’minotida vaqtinchalik uzilish ro‘y berganda, laboratoriyadagi barcha gaz asboblarining murvatlarini yopish zarur.
 37. Laboratoriyalar xonalari so‘ruvchi-tortuvchi shamollatish qurilmasi bilan jihozlangan bo‘lishi zarur. Bu shamollatish uskunalarining shovqini xodimlarning ishlashlariga xalal bermaydigan qilib o‘rnatilishi kerak. Xonalarni shamollatish uskunalari ish boshlanishidan oldin ishga tushirilishi lozim.
 38. Laboratoriyalarning xonalarida shamollatish uskunalaridan tashqari, derazalarida framugalar va fortochkalari bo‘lishi kerak (bakteriologik laboratoriyalarning maxsus bokslaridan tashqari). Yilning issiq davrida ishchi xonalarning derazalariga pashshalarga qarshi to‘rpardalar tutilishi lozim.
 39. Bioximiyaviy, serologik, gormonal tekshiruvlar o‘tkaziladigan xonalar, shuningdek siydik va axlat tekshiruvi uchun mo‘ljallangan xonalar mexanik ishlaydigan shamollatish uskunalari bilan jihozlanishi zarur.
 40. Havoni tortuvchi shkaflarning to‘siqlari ishlayotgan paytda yopiq bo‘lishi kerak. Bu to‘siqlarni faqatgina uskunada ishlaganda ochish mumkin. 
 41. Laboratoriyalarda elektr uskunalari va jihozlarini Iste’molchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (ro‘yxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) (O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari to‘plami, 2004-y., 27-son, 317-modda) hamda Iste’molchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (ro‘yxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) (O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari to‘plami, 2004-y., 33-son, 379-modda) talablariga muvofiq joylashtirish va o‘rnatish zarur.
 42. Elektr uskunalari va jihozlari bilan ishlovchi xodimlar elektr xavfsizligi bo‘yicha II guruhga ega bo‘lishlari lozim. Ushbu xodimlar yiliga bir marta elektr xavfsizligi bo‘yicha o‘qitilib (qayta o‘qitilib), bilimlari sinovdan o‘tkazilishi lozim. 
 43. Zaharli moddalar alohida xonada, temir seyflarda yoki temir shkaflarda, qulflangan va muhrlangan holda saqlanishi lozim. Xonada vodoprovod, kanalizatsiya, shamollatish uskunasi va havo tortuvchi uskuna o‘rnatilgan bo‘lishi kerak. Zaharli moddalar saqlanuvchi xonaning derazalarida temir panjaralar o‘rnatilgan, eshiklari temir bilan qoplangan bo‘lishi kerak. Ish hajmi kichik bo‘lgan laboratoriyalar uchun moddiy narsalar saqlanuvchi xonada temir shkaf o‘rnatilishi mumkin.
 44. Ish tugagandan keyin zaharli moddalar temir shkafda saqlanishi lozim.
 45. Zaharli moddalar saqlanuvchi shkaflar va xonaning kalitlari, shuningdek muhr va tamg‘alar, bu moddalarni saqlash uchun tayinlangan javobgar shaxsda saqlanishi zarur.
 46. Laboratoriyada zaharli moddalarning saqlanishi va ishlatilishiga hamda bu borada hujjatlarning yuritilishiga javobgar — laboratoriya mudiri (mudir yo‘qligida mudir vazifasini bajaruvchi xodim) hisoblanadi. 
 47. Laboratoriyaga zaharli moddalar keltirilganda, javobgar shaxs shaxsan ularni va biriktirilgan hujjatlarni qabul qilib olishi zarur.
 48. Zaharli moddalar saqlanuvchi xonaga muassasa bo‘yicha chiqarilgan buyruqqa asosan bunday moddalar bilan ishlashi mumkin bo‘lgan shaxslar kirishi mumkin.
 49. Zaharli moddalar alohida raqamlangan, tikilgan va muassasa rahbari tomonidan imzolangan jurnallarda nomma-nom va miqdoriy hisob-kitob qilinishi shart.
 50. Zaharli moddalar laboratoriya tekshiruvlari uchun faqatgina laboratoriya mudiri tomonidan (yoki boshqa javobgar shaxs tomonidan) imzolangan talabnomaga muassasa rahbarining yozma ruxsati bilan beriladi. Talabnomada moddalarni qabul qiluvchi shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi ko‘rsatilishi zarur. Bunda har bir zaharli moddaning ustiga quyidagilar yozilgan yorliqlar yopishtirib qo‘yilishi shart:
 zaharli moddaning nomi;
 “Zahar” yozuvi va bosh chanoq suyagi bilan suyaklarning tasviri;
 “Ehtiyotlik bilan foydalanilsin!” degan yozuv.
 51. Zaharli moddalar bilan faqatgina maxsus o‘qitilgan xodimlar ishlashlari mumkin.
 52. Zaharli va kuchli ta’sir ko‘rsatuvchi moddalarni maydalash, qadoqlash va tortish ishlari havo tortuvchi shkaflarda, maxsus ajratilgan idishlarda va uskunalarda (tarozilar, voronkalar, hovoncha, silindrlar va h.k.) olib borilishi kerak.
 53. Zaharli moddalarni faqatgina tubi dumaloq kolbalarda qizdirish mumkin. Kolbalarni ochiq alangada qizdirish man etiladi.
 54. Zaharli moddalar bilan rezinali qo‘lqoplarda, himoyalovchi ko‘zoynaklarda, zarur bo‘lganda esa gazlarga qarshi niqoblarda ishlash lozim.
 55. Idishlar zaharli moddalar bilan, konsentrlangan kislotalar va ishqorlar bilan to‘ldirilganda sifonlardan yoki rezinali noksimon so‘rg‘ich o‘rnatilgan pipetkalardan foydalanish zarur.
 56. Ish tugaganidan so‘ng qo‘llar yaxshilab yuvilishi, zarur xollarda tishlar ham tozalanib, og‘iz chayilishi kerak.
 57. Kislotalarning konsentrlangan eritmalari qopqog‘i mahkam berkitiluvchi maxsus shisha idishlarda saqlanishi lozim.
 58. Kuchli ta’sir ko‘rsatuvchi va zaharli moddalar bilan maxsus laboratoriya kiyimlari va sochiqlar ifloslanganda, ularni darhol almashtirib, neytrallash va yuvish uchun topshirish zarur.
 59. Ishqorlar bo‘g‘zi katta, zarg‘aldoq rangli shisha idishlarda saqlanishi, bu idishlarning og‘zi po‘kak tiqin bilan yopilib, ustidan parafin quyilgan bo‘lishi kerak.
 60. Uchuvchi moddalar solingan bikslar, bankalar faqat bevosita qo‘llaniladigan vaqtda ochilishi kerak.
 61. Konsentrlangan kislotalar va ishqorlar solingan idishlarni ochish va ulardan eritmalar tayyorlash faqat mexanik havo tortuvchi shkafda o‘tkazilishi zarur.
 62. Ishqorlarni idishdan shpatel bilan olish kerak.
 63. Ishqorlardan eritma tayyorlanganda tortilgan ishqorni bo‘g‘zi katta idishga solib, zarur hajmda suv quyib, yaxshilab eritiladi. Ishqorning katta bo‘laklari maxsus joyda maydalanadi. Bunda ishqorning usti qalin mato yoki boshqa material bilan yopilishi kerak.
 64. Kuchli kislotalar suyultirilganida, ularning sachrab ketmasligi uchun kislota suvga qo‘shiladi, suvni kislotaga quyish mumkin emas.
 65. Kislotali, ishqorli va boshqa o‘yuvchi moddalar solingan katta idishlar tashilganida, ularni maxsus qutilarda yoki savatlarda ikki kishi ko‘tarishi kerak, ularni shuningdek maxsus aravada ham tashish mumkin.
 66. Kislotalar, ishqorlar va boshqa xavfli moddalarni tashishdan oldin ularning idishlari butunligini tekshirish lozim.
 67. Kislotalar, ishqorlar va boshqa xavfli moddalarni katta idishlarda quyish uchun maxsus sifonlardan foydalanish zarur.
 68. Kislotalar, ishqorlar va boshqa xavfli moddalar eritmalarini pipetkaga og‘iz bilan tortish mumkin emas. Buning uchun naycha o‘rnatilgan rezinali noksimon so‘rg‘ichlardan foydalanish kerak.
 69. Eritmalar qaynatilganida, ular sovimagunicha idishni (kolba, probirka) yopish mumkin emas.
 70. Probirkadagi eritmani qizdirganda, uning og‘zini o‘zidan va boshqalardan chetga qaratib ushlash kerak.
 71. Stolga zaharli bo‘lmagan moddalar to‘kilganida, stol usti rezina qo‘lqop kiyilgan holda latta bilan artiladi, keyin latta yaxshilab suvda yuviladi, stol usti va qo‘lqoplar ham suv bilan yuviladi.
 72. Ishqor to‘kilganida, unga qum yoki qirindilar sepiladi, keyin ularni yig‘ib olib, u yerga ko‘p marta suyultirilgan xlorid yoki uksus kislotasi quyiladi, shundan so‘ng latta bilan kislotani artib olib, stol va qo‘lqoplar suv bilan yuviladi.
 73. Kislota to‘kilganida, unga qum sepiladi (qirindi sepish mumkin emas), keyin qumni belkurak bilan olib tashlab, soda sepiladi. So‘ngra sodani olib tashlab, bu yerni ko‘p marta suv bilan yuvish lozim.
 74. Konsentrlangan kislota va ishqorlarni neytrallash uchun mo‘ljallangan eritmalar ish kuni mobaynida ish joyida javonda turishi kerak.
 75. Yonuvchi va portlovchi moddalar qalin devorli idishlarda saqlanishi lozim.
 76. Yonuvchi suyuqliklar asbest solingan temir qutilarda saqlanishi lozim. Bu temir qutilar isitish tizimlaridan va yo‘laklardan uzoqda joylashtirilishi zarur. Qutidan foydalanish qulay bo‘lishi lozim. Bu reaktivlar mahkam yopilgan bo‘lishi kerak. Zarur bo‘lsa, ularni parafin quyib, mahkamlash mumkin.
 77. Reaktivlarni yopishda tiqinlardan foydalanilganida, ularning xossalarini hisobga olish zarur.
 Rezinali tiqinlar spirt, benzol, atseton, efir ta’sirida shishib ketadi. Galogenlar ta’sirida (brom, yod) rezina tiqinlar noziklashib, parchalanib ketadi. Bunday reaktivlarni shisha qopqoqlar bilan yopish kerak.
 Ishqorlarni shisha qopqoqlar bilan yopib bo‘lmaydi, chunki ular ishqor bilan ho‘llanib, karbonat angidrid ta’sirida qopqoq bilan shisha idish bo‘g‘zi orasida karbonatlar hosil qiladi,natijada shisha qopqoq yopishib qoladi.
 78. Reaktiv yorug‘likka sezuvchan bo‘lsa (masalan, bromli kumush, kumush nitrat, vodorod perekisi, giposulfit va boshqalar), ular zarg‘aldoq rangli shisha idishlarda saqlanadi. Shisha idish rangsiz bo‘lsa, uni qora rangli qog‘ozga o‘rab, qorong‘i qutida saqlash lozim.
 79. Past haroratlarda qaynaydigan, yonuvchan moddalarni (atseton, efir va boshqalar) qizdirish va haydash uchun tubi dumaloq issiqqa chidamli kolbalardan foydalanish zarur, qizdirish uchun foydalaniladigan hammomlar shu moddaning qaynash haroratiga asosan suv yoki moy bilan to‘ldiriladi. Oson yonuvchan modda solingan kolbani asta-sekin isitmasdan turib, qaynoq suvga solish mumkin emas.
 80. Oson yonuvchan moddalar va yonuvchan eritmalar bilan havo tortuvchi shkaflarda ishlash zarur, bunda shkafning eshiklari yopilgan bo‘lishi hamda shamollatish uskunasi ishlab turishi lozim, shuningdek gaz va elektr uskunalar o‘chirilgan bo‘lishi kerak.
 81. Eritma haydalayotganida, to‘satdan yig‘uvchi kolbaga toshib o‘tib ketmasligi uchun haydalayotgan eritma solingan kolbaga shisha naychalar yoki pemza bo‘laklari solib qo‘yilishi kerak. 
 82. Yonuvchan eritmalarni haydashdan oldin sovutgich suvga ulanadi va sovuq suv yuboriladi, shundan keyin haydovchi kolba qizdiriladi. Yig‘uvchi kolba qum solingan patnisga qo‘yiladi. Haydash jarayonini qarovsiz qoldirish mumkin emas.
 83. Laboratoriyada foydalaniladigan idishlar ishlatilib bo‘lingandan keyin darhol yuvilishi zarur.
 84. Shisha idishlar turli usullar bilan yuviladi. Dastlab, ularni shisha idishlarni yuvishda qo‘llaniluvchi moslama bilan ichidagi narsalari mexanik tozalanib, so‘ngra ular kimyoviy usul bilan tozalanadi. Idishdagi modda reaksiyaga kirishmasa, sovunli eritmaga soda yoki uch natriy fosfat qo‘shilib tozalanadi. Yuvuvchi eritma issiq bo‘lishi kerak.
 85. Xromli eritma bilan idishlarni yuvganda sachrashning oldini olish uchun, ularni suv bilan chayib tashlash lozim.
 Pipetkalarni yuvish uchun xromli eritmani rezinali noksimon so‘rg‘ich yordamida tortish zarur.
 Ayrim hollarda moy va smola ishlatilgan idishlarni oddiy konsentrlangan kislota yoki ishqorlar bilan oson yuvish mumkin.
 86. Kislotalar va ishqorlar bilan ishlaganda xavfsizlik qoidalari qanday bo‘lsa, shunday qoidalarga idishlarni yuvganda ham amal qilish lozim.
 87. Idishlarni yuvib bo‘lgandan keyin, yuvuvchi eritmalar aralashganda xavfli birikmalar hosil qilishi mumkinligi sababli, ularni ko‘p miqdor suv bilan chayish lozim.
 88. Idishni yuvganda qo‘llarni issiq suv va o‘yuvchi moddalar eritmalaridan himoya qilish uchun rezinali qo‘lqoplar kiyish zarur.
 89. Kuchli ta’sir ko‘rsatuvchi, zaharli, portlovchi va yonuvchan moddalar va eritmalar ishchi xonalarga faqat shu kungi ish jarayoni uchun yetarli miqdorda keltirilishi lozim.
 90. Ish joyida yonuvchan xavfli moddalarning faqat shu vaqtda o‘tkazilayotgan tekshiruv uchun zaruriy miqdori bo‘lishi kerak.
 91. Tez yonuvchan, portlovchi moddalarning kislotalar va ishqorlar bilan birga saqlanishi qat’iyan man qilinadi.
 92. Ishlatilgan yonuvchan eritmalar maxsus germetik yopiluvchi idishga yig‘iladi va regeneratsiya yoki yo‘qotilish uchun jo‘natiladi. Ularni kanalizatsiyaga oqizish mumkin emas.
 93. Ishlatilgan kislota va ishqorlar alohida maxsus idishlarga yig‘iladi. Kichik hajmdagi ishqor moddalarni ko‘p marta suyultirib, kanalizatsiyaga oqizish mumkin.
 94. Uchuvchan va keskin noxush hidli moddalarni to‘kish uchun havo tortuvchi shkafda vodoprovod suvi keltirilgan alohida kanalizatsiya tarmog‘i o‘rnatilishi lozim.
 95. Laboratoriya uskunalari va jihozlaridan foydalanilganda, ularni ishlab chiqargan tashkilot tomonidan uskunaga berilgan texnik-yorlig‘idagi qoidalarga (tavsiyanomalarga) qat’iy rioya qilish lozim. 
 96. Laboratoriyalarda nosoz elektr uskunalarda va jihozlarda ishlash qat’iyan man qilinadi.
 97. Sentrifugalardan foydalanilganda quyidagilarni amalga oshirish lozim:
 turli og‘irlikda material solingan probirkalar va idishlarni tsentrifugada qarama-qarshi qo‘ygan holda tsentrifugalash man etiladi, bunda ularni juft-juft qilib og‘irliklarini tenglashtirish hamda qarama-qarshi o‘rnatishni;
 tsentrifugani tokka ulashdan oldin uning qopqog‘i mahkam burab yopilganligini tekshirishni;
 tsentrifuga o‘chirilganidan keyin rotor batamom to‘xtamaguncha qopqoqni ochmaslikni va rotorni qo‘l bilan to‘xtatmaslikni;
 ish tugagandan keyin tsentrifugani ichki qismini ko‘zdan kechirib, artishni.
 98. Termostatda ishlaganda quyidagilar man etiladi:
 termostatga tez yonuvchan moddalarni qo‘yish;
 nazorat qiluvchi moslamalarning saqlovchi qopqoqlarini elektr jihozlar ustasi nazoratisiz yechish;
 termostatni tokdan o‘chirmagan holda tozalash.
 99. Refrijeratorlardan (muzlatgichlardan) foydalanilganda ularni mutaxassis nazoratisiz joyidan siljitish va qayta o‘rnatish mumkin emas.
 100. Elektr va mufel isitgichlarni va boshqa isitish uskunalarini asbest yoki boshqa issiqlik yutuvchi qoplamalar ustiga o‘rnatish lozim. Ularga kislotalar, ishqor va tuzlar tushishiga yo‘l qo‘ymasdan toza holda saqlash kerak.
 101. Elektr toki ta’minoti to‘xtab qolganda, barcha elektr uskunalar o‘chirib qo‘yilishi lozim.
 102. Mikroskopik yoki aniq tekshiruvlar uchun mo‘ljallangan stollar deraza oldida joylashtirilishi kerak.
 103. Laboratoriya stollarining ustki qismlari suv o‘tkazmaydigan, kislotalarga va ishqorlarga nisbatan chidamli, shuningdek yonmaydigan materiallardan yasalgan bo‘lishi zarur.
 104. Har bir analitik tarozilar oldida mahalliy yorituvchi chiroqlar o‘rnatilishi kerak.
 105. Siqilgan gaz ballonlarida saqlovchi qopqoqlar bo‘lishi kerak.
 106. Ballonlarni to‘g‘ridan to‘g‘ri quyosh nurlari ostida, isitish uskunalari yonida hamda elektr simlariga tegib turgan holda saqlash mumkin emas.
 107. Laboratoriyada quyidagilar man qilinadi:
 yonib turgan gaz uskunalarini va boshqa isitish uskunalarini qarovsiz qoldirish, ularning yonida paxta, doka, spirt va boshqa yonuvchan moddalarni saqlash; 
 yonib turgan gaz va elektr uskunalari oldida bexosdan to‘kilib ketgan yonuvchan moddalarni yig‘ishtirish;
 laboratoriyada gaz hidi kelayotgan bo‘lsa, elektr toki yoki gazni yoqish;
 nosoz spirt alangali moslamadan foydalanish;
 xavfli moddalarni ekstraksiya qilish, qayta haydash va maydalash bo‘yicha ishlarni shamollatish uskunasini ishlatmasdan yoki u nosoz holda bo‘lganida o‘tkazish;
 tortuvchi shkafda ishlaganda boshni ichkariga kiritish;
 noma’lum moddalarni hidlash yoki totib ko‘rish;
 biron eritma quyilgan yoki qaynatilayotgan idishning og‘ziga yaqin egilib qarash;
 zaharli yoki kuchli ta’sir qiluvchi eritmalarni ish stollarida va javonlarda saqlash;
 yorlig‘i yo‘q reaktivlarni saqlash yoki qo‘llash;
 noma’lum moddalarni saqlash;
 ovqatlanish, oziq-ovqatlarni saqlash va chekish;
 ish joyida shaxsiy kiyimlarni saqlash, maxsus laboratoriya kiyimlarini uyga olib ketish;
 tegishli bo‘lgan maxsus, sanitariya kiyimini kiymasdan ishlash;
 vazifasi va lavozim yo‘riqnomasidan tashqari ishlar bilan shug‘ullanish;
 isitish uskunalarida biron narsalarni quritish;
 yo‘laklar va koridorlarni, shuningdek yong‘inga qarshi inventarlar o‘rnatilgan joylarni besaranjom tutish.
 108. Mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmagan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javobgarlikka tortiladilar.
 109. Ishlarni bajarish bilan bog‘liq holda xodimlarning salomatligiga yetkazilgan zararlar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda qoplanadi.
 110. Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, “O‘zdavenergonazorat” inspeksiyasi hamda O‘zbekiston kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi bilan kelishilgan.