QO‘RIQLASh-YoNG‘IN SIGNALIZATSIYASI VOSITALARINI MONTAJ QILISh, TA’MIRLASh VA ULARDAN TEXNIK FOYDALANISh IShLARIDA MEHNATNI MUHOFAZA QILISh QOIDALARINI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq buyuraman:
 1. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini montaj qilish, ta’mirlash va ulardan texnik foydalanish ishlarida mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
 Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi Hukumati qarorlarining to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) va 2010-yil 20-iyuldagi 153-son “Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha normativ-huquqiy bazani yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2010-y., 28-29-son, 234-modda) qarorlariga muvofiq qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini montaj qilish, ta’mirlash va ulardan texnik foydalanish ishlarida mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.
 1. Mazkur Qoidalar qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini montaj qilish, ta’mirlash va ulardan texnik foydalanish ishlarini amalga oshiruvchi tashkilotlarga (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir.
 2. Mazkur Qoidalar ish joylarida va qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini montaj qilish, ta’mirlash va ulardan texnik foydalanishda hamda elektr asboblarni ishlatishda hisobga olinishi lozim. 
 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.
 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga oid normativ-huquqiy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat organlari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi.
 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil etish to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshiriladi. 
 6. Mehnatni muhofaza qilish xizmati o‘z maqomiga ko‘ra tashkilotning asosiy xizmatlariga tenglashtiriladi va uning rahbari yoki bosh muhandisiga bo‘ysunadi hamda tashkilotning faoliyati tugatilgan taqdirda bekor qilinadi.
 7. Mehnatni muhofaza qilish xizmatining mutaxassislari lavozim yo‘riqnomasiga binoan ularning majburiyatlariga kiritilmagan boshqa ishlarni bajarishga jalb qilinishi mumkin emas.
 8. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori (O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari to‘plami, 1997-y., 6-son, 21-modda) bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 9. Xodimlar o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha belgilangan tartibda o‘qishlari, ularning bilimlarini sinovdan o‘tkazilishi va ularga yo‘l-yo‘riq berilishi kerak.
 10. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bilimlarini sinovdan o‘tkazish Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 11. Ishlarni texnologik reglament bo‘yicha xavfsiz yuritish yo‘riqnomalari Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha yo‘riqnomalarni ishlab chiqish to‘g‘risidagi nizomga (ro‘yxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) (O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari va idoralarining me’yoriy hujjatlari axborotnomasi 2000-y., 1-son) muvofiq ishlab chiqiladi hamda tashkilot xodimlarini va ish joylarini ushbu yo‘riqnomalar bilan ta’minlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.
 12. Tashkilotlar GOST 17.2.3.02-78 bo‘yicha xavfli va zararli omillar, ularning tavsifi, yuzaga kelish manbalari, xodimlarga ta’sir qilish xususiyatlari va salomatlik uchun xavflilik darajasi va kelgusidagi oqibatlari to‘g‘risida to‘liq va xolisona ma’lumotga ega bo‘lishi lozim.
 13. Ish joylaridagi mehnat jarayonining xavfli va zararli omillari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim o‘lchovi natijalari, shuningdek mehnatning og‘ir sharoitlari attestatsiya qilish orqali belgilanishi lozim.
 14. Yangi zararli moddalar paydo bo‘lishiga yoki xavfli va zararli omillar yo‘qolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar o‘zgarishlarida yoki yangi ishlab chiqarish uskunalarini joriy qilishda xavfli va zararli omillar to‘g‘risidagi ma’lumotlarga tegishli o‘zgartirishlar kiritilishi lozim.
 15. Tashkilot o‘ta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar ro‘yxatiga ega bo‘lishi lozim. Ro‘yxatga balandlikda, ifloslangan havo va suv muhitida, yuqori harorat va namlik sharoitida bajariladigan ishlar, yuk ko‘tarish mexanizmlari, bosim ostida ishlaydigan sig‘imlar, elektr uskunalarga xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq ishlar va amaldagi tarmoq ro‘yxatlariga muvofiq boshqa ishlar kiritilishi shart.
 16. Xodimlar o‘ta xavfli ishlarni bajarish topshirig‘ini olishdan oldin, mehnat muhofazasi bo‘yicha yo‘l-yo‘riq olishi va ishlarni bajarish usullarini o‘zlashtirib olishi shart.
 17. O‘ta xavfli ishlarni bajarish, faqat belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomaga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 18. Tashkilot rahbariyati o‘ta xavfli ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va xavfsiz bajarishda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishiga to‘la javobgardir.
 19. Xodimlarni xavfli va zararli omillardan himoya qilish belgilangan standartlar va me’yorlar talablariga mos jamoaviy va yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanish orqali ta’minlanishi lozim.
 20. Jamoaviy himoya vositalari (ventilatsiya, aspiratsiya, yerga ulash, mahalliy so‘rg‘ichlar va boshqalar) xavfli va zararli omillar xonadagi barcha ishlovchilarga ta’sir qilganda qo‘llanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.
 21. Jamoaviy himoya vositalari xavfli va zararli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda yakka tartibdagi himoya vositalari qo‘llanilishi lozim. Bunday hollarda yakka tartibdagi himoya vositalarisiz kishilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi.
 22. Yakka tartibdagi himoya vositalaridan foydalanadigan xodimlar ularni qo‘llashi, himoya xususiyatlari va amal qilish muddati to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishi lozim.
 23. Xodimlar maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy me’yorlariga muvofiq yakka tartibdagi himoya vositalari bilan ta’minlanishi lozim.
 24. Tashkilotlarda tanlov o‘tkazilishi lozim bo‘lgan kasblar va mutaxassisliklar ro‘yxati bo‘lishi lozim.
 25. Xodimlar tegishli ma’lumotga va ish tajribasiga ega bo‘lishi kerak.
 26. O‘n sakkiz yoshdan kichik shaxslarning mehnati qo‘llanishi taqiqlanadigan noqulay mehnat sharoitlari ishlari ro‘yxatiga (ro‘yxat raqami 1990, 2009-yil 29-iyul) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009-y., 30-31-son, 355-modda) muvofiq o‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslar zararli va noqulay mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim.
 27. Ayollar mehnatidan foydalanish to‘liq yoki qisman taqiqlanadigan mehnat sharoiti noqulay bo‘lgan ishlar ro‘yxatiga (ro‘yxat raqami 865, 2000-yil 5-yanvar) (O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari va idoralarining me’yoriy hujjatlari axborotnomasi 2000-y., 1-son) muvofiq ayollar zararli va noqulay mehnat sharoitiga ega bo‘lgan ishlarga qabul qilinmaydi.
 28. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish “Xodimlarni ishga kirishdan oldin dastlabki va davriy tibbiy ko‘riklardan o‘tkazish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi buyruq (ro‘yxat raqami 937, 2000-yil 23-iyun) (O‘zbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qo‘mitalari va idoralarining me’yoriy hujjatlari axborotnomasi, 2000-y., 12-son) asosida amalga oshirilishi lozim.
 29. Tashkilot rahbariyati kasaba uyushmasi qo‘mitasi va sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tishi lozim bo‘lgan xodimlarning ro‘yxatini tuzishi hamda xodimlarning tibbiy ko‘rikdan o‘tishini ta’minlashi lozim.
 30. Xodim tibbiy ko‘rikdan o‘tishdan bo‘yin tovlagan yoki tibbiy ko‘rik natijalariga ko‘ra berilgan tavsiyalarni bajarmagan taqdirda ushbu xodim ishga qo‘yilishi mumkin emas.
 31. Xodimlarni sog‘lig‘i tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.
 32. Xonalarni tabiiy va sun’iy yoritish QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yoritish” talabiga mos bo‘lishi lozim.
 33. Yoritish vositalarida ko‘zni qamashtirishdan saqlovchi choralar ko‘rilgan bo‘lishi kerak.
 34. Yoritish uskunalarini o‘rnatishda chiroqlarning turlari, lampalarning quvvati va ularning joylashishi tasdiqlangan loyihaga mos bo‘lishi kerak.
 35. Avariya yoritishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim.
 36. Yorug‘ tushuvchi oynalarni har yili kamida ikki marta tozalash lozim.
 37. Yorug‘lik tushadigan deraza va eshiklarning begona predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) bilan to‘sib qo‘yilishiga ruxsat etilmaydi.
 38. Xavflilik darajasi yuqori bo‘lgan xonalarda kuchlanishi 36 V dan ko‘p bo‘lmagan ko‘chma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak.
 39. Ish joylarining yoritilganligi nazorat tartibida bir yilda kamida ikki marta o‘lchanishi va o‘lchash natijalari jurnalga kiritilishi lozim.
 40. Yoritish vositalarini nazorat qilish va ta’mirlash ishlari shu ishlarni amalga oshirishga mas’ul bo‘lgan xodimlar tomonidan amalga oshirilishi lozim.
 41. Elektr yoritish o‘tkazgichlari poldan 2,5 m dan past bo‘lmagan balandlikda bo‘lishi kerak. 
 42. Evakuatsiya yo‘laklari va zinapoyalarda avariya yoritqichlari bo‘lishi lozim.
 43. Avariya yoritqichlari boshqa yoritqichlardan turi, o‘lchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan changdan tozalab turilishi lozim.
 44. Shamollatish va isitish QMQ 2.04.05-97 “Havoni mo‘tadillash, isitish va shamollatish” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 45. Bino va inshootlarning ishlab chiqarish xonalarida havodagi zararli moddalar miqdori SanQvaM 0046-95 “Gigiyenik normativlar. Ish hududi havosida zararli moddalarning ruxsat etilgan eng ko‘p miqdorlari” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 46. Suv bilan ta’minlash va kanalizatsiya tizimi QMQ 2.04.01-98 “Binolarni ichki suv quvuri va kanalizatsiyasi” talabiga mos kelishi kerak.
 47. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar bo‘lishi kerak. Suv quvurlari yo‘q bo‘lganda baklarda qaynatilgan suv bo‘lishi lozim.
 48. Ichimlik suvining harorati 8°S dan 20°S gacha bo‘lishi kerak.
 49. Tashkilotda elektr qurilmalarini va tarmoqlarini montaj qilish va ishlatish vaqtida Iste’molchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (ro‘yxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-y., 27-son, 317-modda) hamda Iste’molchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi qoidalari (ro‘yxat raqami 1400, 2004-yil 20-avgust) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004-y., 33-son, 379-modda) va mazkur Qoidalar talablariga rioya qilinishi kerak.
 50. Mazkur Qoidalarga asosan elektr xo‘jaligiga mas’ul shaxs tashkilot rahbarining buyrug‘i bilan muhandis-texnik xodimlardan tayinlanishi va ular kuchlanishi 1000 V gacha bo‘lgan elektr qurilmalari uchun IV-malaka guruhiga ega bo‘lishi kerak. Bu shaxs tashkilotda elektr xo‘jaligining umumiy holati uchun mas’ul hisoblanadi.
 51. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini elektr tarmog‘iga ulash tashkilotning elektr xo‘jaligiga mas’ul shaxs ishtirokida bajariladi.
 52. Elektr xo‘jaligiga mas’ul shaxs ishtirokisiz elektr uskunalaridan foydalanish man etiladi.
 53. Shtatlar jadvalida elektrik lavozimi mavjud bo‘lmagan tashkilotlarda elektr jihozlaridan foydalanish ixtisoslashgan tashkilotlarga shartnoma asosida topshirish yoki boshqa tashkilotlarda ishlovchi elektrotexnik xodimni o‘rindoshlik asosida ishga qabul qilish orqali amalga oshiriladi.
 54. Ko‘chma qo‘l lampalarini ishlatganda uning kuchlanishi 36 V dan oshmasligi kerak. O‘ta xavfli xonalarda, alohida noqulay sharoitlarda, namlik bo‘lgan va tor xonalarda hamda shunga o‘xshash boshqa holatlarda qo‘l lampalaridagi kuchlanish 12 V dan oshmasligi kerak.
 55. Barcha elektr uskunalari soz holatda saqlanishi, yaxshi mahkamlangan bo‘lishi, chang va iflosliklardan muntazam tozalab turilishi kerak.
 56. Qopqoqsiz shtepsel rozetkalari va vilkasiz simlar yordamida qurilmalarni yoqish man etiladi.
 57. Tashkilot elektr xo‘jaligida yuqori elektr kuchlanish ostida bo‘lgan qurilmalar bilan ishlashda himoya vositalarisiz ishlash qat’iyan man etiladi.
 58. Elektr kuchlanish ta’sirida bo‘lgan elektr qurilmalarining izolatsiya qilinmagan qismlariga xodimlarning tasodifan tegib ketishi xavfini oldini olish maqsadida qurilmalar to‘siqlar bilan to‘sib qo‘yilishi kerak.
 59. Izolatsiyaning buzilishi oqibatida elektr qurilmaning korpusi kuchlanish ostiga tushib qolishi bilan bog‘liq bo‘lgan shikastlanishlardan saqlash uchun elektr qurilmalarning metall qismlari yerga ulangan yoki nollangan bo‘lishi shart. 
 60. Elektr dastgohlar, elektr dvigatellar qoplamalari, metall qismlar yerga ulangan bo‘lishi kerak.
 61. Elektr tarmoqni nolga ulash (nollash) orqali xodimlar xavfsizligi va elektr qurilmalarning himoyasini ta’minlashi kerak. 
 62. Elektr qurilmalar metall qismlarini yerga ulash amali maxsus ko‘p tolali mis sim yoki po‘lat trosslar yordamida bajariladi.
 63. Elektr qurilmalarni nollash tadbirlari quyidagi hollarda bajariladi:
 o‘zgaruvchan tokning kuchlanishi 380 V va undan yuqori bo‘lgan hollarda — barcha elektr qurilmalarida;
 o‘zgaruvchan tokning kuchlanishi 42 V dan 380 V gacha — o‘ta xavfli xonalarda.
 O‘zgaruvchan tokning 42 V gacha va o‘zgarmas tokning 110 V kuchlanishgacha bo‘lgan nominal qiymatlarida nollash va yerga ulash tadbirlarini o‘tkazish shart emas, xavfli hududda joylashgan va elektr payvandlovchi qurilmalar bundan mustasno.
 64. Nollash tadbirlari quyidagilar uchun o‘tkaziladi:
 elektr asboblar, elektr yoritqichlarning korpuslari;
 ma’lumotlarni uzatish tizimi, qabul-nazorat uskunasi, elektr hisoblash mashinalari, xabarchi qurilmalarning metall korpuslari;
 metall elektr shchitlar, metall yenglar va boshqa elektr qurilmalar;
 nazorat va o‘lchash qurilmalarining metall korpuslari.
 65. Mazkur Qoidalar talablariga javob beradigan nollash amallarini bajarish bo‘yicha texnik imkoniyat bo‘lmaganda, qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalaridan texnik foydalanish ishlarini izolatsiyalovchi maydonchalardan turib o‘tkazish mumkin.
 66. Izolatsiyalovchi maydonchalar shunday tuzilganki, nolga ulanmagan qismlar bilan kontakt faqat shu maydonchada amalga oshiriladi.
 67. Har bir yerga ulash tuzilmasi o‘zining pasportiga ega bo‘lib, unda yerga ulash sxemasi, asosiy texnik ko‘rsatkichlar, ta’mirlov ishlari va o‘zgartirishlar haqida (har 3 yilda bir marta) to‘la ma’lumot bo‘lishi kerak.
 68. Tabiiy yerga ulash tizimlari sifatida quyidagilar qo‘llaniladi:
 erdagi suv quvurlari va boshqa metall quvurlari (gaz, yonilg‘i, qorishmali quvurlar bundan mustasno);
 inshootlarning yerga tegib turuvchi metall qismlari va temir-beton konstruksiyalari;
 gidrotexnik qurilmalarning metall shpuntlari, suv zaxiralari;
 erdagi kabellarning qo‘rg‘oshin qobiqlari. 
 69. Tabiiy yerga ulash tizimi sifatida alyuminiy qobiqli kabellarni ishlatish mumkin emas.
 70. Sun’iy yerga ulagichlar sifatida po‘lat sim yoki to‘rtburchak o‘tkazgichlar (polosa) ishlatiladi. Sun’iy yerga ulagich bo‘yalmagan bo‘lishi kerak.
 71. Yerga ulagichlarning diametri 10 mm dan kam bo‘lmagan metall qoziqlardan iborat bo‘lishi kerak.
 72. Yerga ulash va nollash himoya o‘tkazgichlari sifatida quyidagilar ishlatiladi:
 maxsus o‘tkazgichlar;
 poydevorlarning qurilmalaridagi armaturalar;
 inshootlarning metall konstruksiyalari;
 elektr tarmoqlarning po‘lat quvurlari;
 kabellarning alyuminiy qobiqlari;
 ochiq joylarda yotqizilgan suv quvurlari va boshqa metall quvurlari (gaz, yonilg‘i quvurlar bundan mustasno);
 metall qutilar va elektr qurilmalarning tagliklari.
 73. Asosiy tarmoqdagi yerga ulash o‘tkazgichlari qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini nazorat qilish va boshqarish xonalarida va ustaxonalarda qalinligi 3 mm hamda kesim yuzasi 24 mm2 dan kam bo‘lmagan po‘latdan ishlangan bo‘lishi kerak.
 74. Nollash himoya o‘tkazgichlarini bir-biriga ulashda payvandlash usulidan foydalanish kerak.
 75. Bunda ulanish joylarining zanglashi va o‘tkazish xususiyatini susayishiga qarshi tadbirlar amalga oshirilishi kerak.
 76. Nollash himoya o‘tkazgichlarini qurilmalarga ulashda payvandlash yoki boltli ulash usullaridan foydalanish kerak.
 77. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarining muntazam demontaj qilinib turiladigan nollash qismlari egiluvchan o‘tkazgichlardan yasalishi kerak.
 78. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalari va boshqa elektr qurilmalarda yerga ulagichlar sifatida oddiy biriktiradigan bolt, mix va vintlarni ishlatish mumkin emas.
 79. Elektr qurilmalarning temir korpusi bilan yerga ulangan bolt orasidagi qarshilik 2 Om dan ko‘p bo‘lmasligi kerak.
 80. Elektr qurilmaning har bir nollash qismi nollash manbaining alohida tarmog‘iga ulanishi kerak. Nollash qismlarini ketma-ket ulash man etiladi.
 81. Inshootlarda kiritilayotgan yerga ulagich o‘tkazgichlarning o‘rnida ma’lum belgilar qo‘yilishi kerak.
 82. Nolga ulash himoya o‘tkazgichlar sifatida bir fazali va o‘zgarmas tokli ko‘chma elektr qabul qilgichlarga ulangan ishchi simlarini ishlatish man etiladi. Bunda elektr qabul qilgichlarni nollash uchun maxsus tarmoqlangan shchit yoki qutida nolinchi himoya o‘tkazgich yoki nolinchi ishchi simga ulangan uchinchi o‘tkazgich ishlatilishi kerak.
 83. Nollash himoya o‘tkazgichlari zanjirida uziladigan saqlagich va tuzilmalar bo‘lmasligi kerak.
 84. Har bir tashkilotda elektr qurilmadan foydalanishga ruxsat etilganligi to‘g‘risida texnik hujjat bo‘lishi kerak. Uning tarkibiga quyidagilar kiradi:
 ishlarni qabul qilish dalolatnomalari;
 tasdiqlangan loyiha hujjatlari;
 elektrotexnik kommunikatsiyalar sxemalari;
 xabar beruvchi jihozlar va asboblarning pasportlari;
 himoyalash vositalarining hujjatlari.
 85. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatish ishlari maxsus tasdiqlangan jadval-loyiha bo‘yicha olib borilishi kerak. Zaruriyat bo‘lgan tashkilot rahbariyati va muhandis-texnik xodimlar tarkibining farmoyishi bilan navbatdan tashqari texnik xizmat ko‘rsatish va tuzatish lozim. 
 86. Jihozlar blok ko‘rinishida bo‘lsa, ularni uzaytiruvchi shlanglar bilan ulash va ko‘chma o‘lchov qurilmalarga ulash amallari kuchlanishni uzib qo‘yib yoki 42 V dan oshmagan kuchlanish ostida bajariladi. Uzaytirish shlanglari mixsimon va uyasimon ulagichlar bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.
 87. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalari, qabul-nazorat uskunasi, xabarchi, signal, ovoz beradigan qurilmalarni metall korpuslari (shaxsiy ta’minlov manbasiga ega bo‘lgan o‘zgarmas tokining 110 V va o‘zgaruvchan tokining 42 V kuchlanishli qurilmalardan tashqari) yerga ulanishi kerak.
 88. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarining havo tarmoqlari mavjud bo‘lgan xonalarda abonent himoya vositasi o‘rnatilishi kerak.
 89. Iqlim sharoitlari yomon bo‘lganda (6 balli kuchli shamol, bo‘ron, qor, yomg‘ir va boshqa hollarda) havo tarmoqlarida va yuqori balandlikda montaj ishlarini bajarish man etiladi. 
 90. Ushbu iqlim sharoitlarining biri yuzaga kelganda montaj ishlari to‘xtatilishi lozim.
 91. Inshootlarning shishadan yasalgan qismlari, oyna, derazalarga qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini montaj qilish vaqtida xalaqit berayotgan jihozlar chetga olib qo‘yilishi kerak.
 92. Devor va to‘siqlarda maxsus tirqishlarni parmalash amallarini bajarishda shu devor va to‘siq orqasidan o‘tayotgan odamlar ogohlantirilishi kerak.
 93. Devorlarni teshishda devor ichidan o‘tkazilgan elektr tarmoq simlarni uzib qo‘ymaslik uchun xavfsizlik qoidalariga rioya qilish kerak. Bu amallarni bajarishda shishasi sinmaydigan himoya ko‘zoynaklar va qo‘lqoplardan foydalanish kerak.
 94. Yerto‘lalardan kollektorlarga olib boruvchi yo‘laklarning devorlariga to‘siq (blokirovka) qo‘yganda issiqlik, gaz quvurlari, elektr kabellari va boshqa kommunikatsiyalarga shikast yetkazmaslik tadbirlarini amalga oshirish kerak. 
 95. Signal chiroqlarni xonalardan tashqarida o‘rnatishda atrof-muhit talablariga mos ravishda yorug‘lik beruvchi armatura ishlatiladi.
 96. Montaj qilishda armaturasiz yoritish chiroqlarini qo‘llash man etiladi.
 97. Qurilmadagi signal chiroqlarini almashtirish paytida yerga ulangan temir qismlarga qo‘l tekkizish man etiladi.
 98. Saqlagichning eruvchan qismlarini almashtirish tadbirlarini elektr xavfsizligi bo‘yicha malaka guruhi III dan past bo‘lmagan shaxs bajarishi kerak. Eruvchan saqlagich o‘rniga simdan yasalgan nostandart saqlagichlar o‘rnatish man etiladi.
 99. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarining ichki jihozlarini montaj qilish, tozalash va ta’mirlashda kuchlanish uzib qo‘yilishi kerak.
 100. O‘chirish-yoqish (qayta ulash) shchitlarida krosslash amallarini bajarishda izolatsiyalangan asbob-jihozlardan foydalanish kerak.
 101. Payvand amalini bajarayotganda prujinalarni qaytarish va tebranish jarayonida paydo bo‘ladigan qalayni qoqish man etiladi. Ortiqcha qalayni payvandlagichning maxsus tovachasiga olish kerak.
 102. Signal qismini kislota yordamida payvandlab bo‘lgandan so‘ng, payvand joyini soda eritmasi bilan neytrallash va qo‘llarni sovun bilan yuvish kerak.
 103. Telefon stansiyalar yoki maxsus xonalarning krosslarida o‘rnatilgan qayta ulagichlarning oldingi va orqa tomonida 0,75 m kenglikdagi dielektrik gilamchalari bo‘lishi kerak.
 104. Xizmat ko‘rsatuvchi xodimlarning xavfsizligi uchun krossning o‘tkir uchlariga maxsus moslama kiydirilgan bo‘lishi kerak.
 105. Hudud chegarasi (perimetral) xabardor qilish vositalarining barcha temir jihozlari (blok, kronshteyn, javon) yerga ulangan bo‘lishi kerak.
 106. Hudud chegarasi xabardor qilish vositalarining tarmoqlangan qismida ish bajarishdan oldin kuchlanish qoldig‘i yo‘qligini tekshirish lozim.
 107. Izolyatorlarni chang, qurum va shu kabilardan qo‘lqoplar yordamida tozalash kerak.
 108. Hudud chegarasi xabardor qilish vositalarida ish bajarishda faqat kuchlanishi 42 V gacha bo‘lgan elektr asboblardan foydalanish kerak.
 109. Alohida hollarda, kuchlanishi 127 va 220 V bo‘lgan elektr asboblaridan dielektrik vositalar (qo‘lqoplar, etikchalar, gilamchalar) bilan birga foydalanishga ruxsat etiladi, bunda elektr asboblar qobiqlari yerga ulangan bo‘lishi lozim.
 110. Devor ustida o‘rnatilgan hudud chegarasi xabardor qilish vositalari bilan ishlashda ikki yoqqa ochiladigan narvondan foydalanish kerak.
 111. Devor ustiga chiqib ishlash man etiladi.
 112. Mexanik darvozalarni qo‘riqlashdan xabardor qilish vositalari bilan jihozlashda va ta’mirlashda elektr tarmoq uzilib qo‘yilishi va “Ulanmasin, odamlar ishlamoqda!” degan taqiqlovchi plakatlar osilgan bo‘lishi lozim.
 113. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini nazorat qilish va boshqarish xonasi va ustaxonasida elektr qurilmalarga xizmat ko‘rsatish uchun kerak bo‘lgan himoya vositalari to‘plami bo‘lishi kerak.
 114. Tashkilotlarda qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalaridan texnik foydalanayotgan xodim ularni ishlatish tartibini yaxshi bilishi kerak.
 115. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalaridan foydalanishda, xodim avval ularni tashqi ko‘rikdan o‘tkazib, sozligini tekshirib ko‘rishi lozim.
 116. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarida nosozliklar aniqlanganda, xodim darhol tashkilot rahbariga axborot berib, signalizatsiya vositalarini elektr tarmog‘idan uzib qo‘yishi va texnik xizmat ko‘rsatuvchi xodimni chaqirishi hamda maxsus jurnalga qayd etishi shart.
 117. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalaridan texnik foydalanayotgan xodimga asossiz signalizatsiya vositalarini elektr tarmog‘idan uzib qo‘yish, ochish va nosozliklarni o‘z kuchi bilan tuzatish man etiladi.
 118. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalari va elektr qurilmalaridan texnik foydalanish amallari texnologik xaritalar va foydalanish bo‘yicha yo‘riqnomalar asosida bajarilishi lozim.
 119. O‘ta yuqori chastotali radioto‘lqin xabarchi tuzilmalarning texnik foydalanish bilan bog‘liq ishlarda GOST 12.1.006 talablariga rioya qilish kerak.
 120. Xodimlar ish joylarining elektromagnit maydon ko‘rsatkichi GOST 12.1.006 talablariga muvofiq 0,1 Vt/m2 dan yuqori bo‘lmasligi va kun mobaynidagi nurlanish sohasi 30 MGts dan 300 GGts gacha bo‘lishi kerak.
 121. Radioto‘lqinli xabarchi tuzilmalar bilan ishlaganda quyidagilar man etiladi:
 1 m dan kam bo‘lmagan masofada odam yuziga nurlantiruvchi energiya oqimini yo‘naltirish;
 yuqori chastotali trakt va antennalarni xabarchi tuzilma kuchlanishini uzmasdan ta’mirlash.
 122. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalari, nazorat-o‘lchov asboblari va boshqa qurilmalar joylanadigan javonlar ochiladigan eshikchalarga ega bo‘lishi va javonlarning balandligi 2 m dan yuqori bo‘lmasligi kerak.
 123. Ish vaqtida yaroqsiz, shikastlangan jihozlarni, himoya vositalarini qo‘llash man etiladi.
 124. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalari tarmog‘i va shleyflari elektr tarmoqdan uzilgandan keyin, ta’mirlashdan oldin ularda kuchlanish qoldig‘i yo‘qligini tekshirish kerak.
 125. Elektr qurilmada o‘lchov amallarini bajarishda vaqtincha ko‘chma yerga ulash tuzilmalari izolatsiyasiz ko‘p tolali, kesim yuzasi 2,5 mm2 dan kam bo‘lmagan simdan iborat bo‘lishi kerak.
 126. O‘lchov asboblarining metall korpuslari yerga ulangan bo‘lishi kerak. Xavf bo‘lmagan hollarda yerga ulash tadbirlarini bajarish shart emas. Bunda isitish qurilmalari, quvurlar va boshqa metall konstruksiyalar tok o‘tkazmaydigan panjara bilan chegaralangan bo‘lishi kerak.
 127. Ko‘chma qurilmalarni elektr tarmoqqa ulash va uzib qo‘yish amallari kuchlanish to‘la o‘chirib qo‘yilganda bajarilishi lozim.
 128. O‘lchov sxemalarini kuchlanish uzib qo‘yilgan sharoitda yig‘ish kerak.
 129. O‘lchov sxemalarini yig‘ish paytida kuchlanish uzib qo‘yilgan bo‘lishi kerak.
 130. O‘lchov amallarini bajarayotgan xodimlarga o‘lchov paytida ish joyini tashlab ketish man etiladi.
 131. O‘lchovlar faqat bir qo‘l bilan bajarilishi, ikkinchi qo‘l esa bo‘sh turishi kerak.
 132. Elektr qurilma va transformator o‘ramlarini 105 Om dan yuqori bo‘lgan holatlarda elektr izolatsiyasini o‘lchash uskunasi (megommetr) yordamida o‘tkaziladigan o‘lchovlarni maxsus tayyorlangan xodimlar o‘tkazadilar. O‘lchovlarni ikki kishi o‘tkazib, ulardan birining malaka guruhi III-guruhdan past bo‘lmasligi kerak.
 133. Elektr qarshiliklarni o‘lchash uskunasi bilan o‘lchovlar o‘tkazishdan oldin elektr qurilma atrofida odamlarning yo‘qligiga ishonch hosil qilish kerak.
 134. Tayanchga ko‘tarilib ish boshlashdan oldin xodim o‘z maxsus jihozlarini ko‘rikdan o‘tkazib, ularda nuqsonlar yo‘qligiga ishonch hosil qilish kerak.
 135. Tayanchga ko‘tarilib ish boshlashdan oldin uning mustahkamligini tekshirish kerak. Agar tayanchda chaqmoqqa qarshi qurilma mavjud bo‘lsa, unda kuchlanish yo‘qligini tekshirish kerak.
 136. Tayanchda ishlash vaqtida balandlikda albatta kamar zanjiri va tirnoqlarni tayanchga mahkamlab biriktirish kerak.
 137. Tayanchda kamar va tirnoqlarsiz ishlash, shuningdek tayanchga kamar va tirnoqlar yordamida ko‘tarilib, lekin ularni mustahkam biriktirmasdan ishlash man etiladi.
 138. Bir tayanchga bir vaqtning o‘zida ikki kishi ko‘tarilib ishlashi man etiladi.
 139. Maxsus o‘lchov asboblari va indikatorlari yordamida simlarda ortiqcha kuchlanish yo‘qligini tekshirish kerak.
 140. Ilgakli tayanchda ishlash uchun tayanch burchagining tashqi qismida turish kerak.
 141. Asboblarni travers va simlarga qo‘yish hamda osish, shuningdek yuqorida ishlayotgan xodimga jismlar uloqtirish man etiladi. Biror jismni yuqoriga ko‘tarish uchun maxsus arqon ishlatilishi kerak.
 142. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalari tarmoqlari bilan elektr tarmoqlari kesishsa yoki tok o‘tkazgich qismlarga yaqin joylashsa, qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalariga texnik xizmat ko‘rsatish, ta’mirlov va montaj ishlari faqat kuchlanish uzib qo‘yilganda va yerga ulash amallari bajarilganda ruxsat etiladi. Kuchlanishni uzish vaqti to‘g‘risida tegishli elektr tarmoqlari korxonalariga xabar berishi lozim.
 143. Tarmoqda ortiqcha kuchlanish borligini aniqlagan xodim ishni boshlamasdan oldin o‘z boshlig‘iga ma’lum qilishi hamda tarmoqda nuqsonni bartaraf etish uchun shu hudud uchun mas’ul shaxs chaqirtirilishi kerak. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalariga xizmat ko‘rsatuvchi xodimlarga elektr tarmoqdagi shikastlarni ta’mirlash man etiladi.
 144. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalari tarmoqlarida ish olib borayotgan xodim yoki ishlatilayotgan asboblar bilan kuchlanishi 1000 V gacha havo tarmog‘i orasidagi masofa 0,6 m dan kam bo‘lmasligi kerak. Agar shu oraliqdan yaqinroq masofalarda ishlashga to‘g‘ri kelsa, u holda simlarda kuchlanish uzib qo‘yilib, yerga ulash amallari bajarilishi lozim.
 145. Tashkilot xodimlariga tayanch va elektr tarmoqlarga teginish va biror ulash amallarini bajarish man etiladi.
 146. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalari va boshqa elektr tarmoqlarini birgalikda o‘tkazish to‘g‘risidagi masala tegishli elektr tarmoqlari korxonalari bilan kelishilgan holda amalga oshirilishi lozim.
 147. Inshootlarga kirish joylarida elektr tarmoq va qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalari simlari faqat gorizontal holatda va 1,5 m masofada o‘rnatiladi. Simlarni ustma-ust osish yoki kesishish tadbirini bajarish man etiladi. 
 148. Elektr asboblari va ko‘chma elektr yoritqichlardan foydalanishda ularning kabel va simlari osilgan holatda bo‘lishi kerak. Ish paytida bu kabel va simlarni tarang qilish yoki egish man etiladi. Kabel va simlar metall, issiq, ho‘l va yog‘liq sirt va jismlarga tegib turmasligi kerak.
 149. Biron-bir elektr asbobi yoki ko‘chma elektr yoritqich shikast topsa, darhol barcha ishlar to‘xtatilishi shart.
 150. Elektr asbobi bilan ish to‘xtatilgan yoki tanaffus paytida elektr asbobi elektr tarmog‘idan uzib qo‘yilishi kerak.
 151. Elektr asboblaridan foydalanuvchi shaxslarga quyidagilar man etiladi:
 uning tasarrufidagi elektr asboblarni boshqa shaxslarga vaqtincha berish hamda uni ochish va ta’mirlashga urinish;
 elektr asboblari simlarini yoki aylanib turgan kesuvchi asboblarini qo‘l bilan ushlash;
 tirab qo‘yiladigan narvonlardan foydalanish;
 elektr asboblarni elektr tarmoqqa ulangan holatda nazoratsiz qoldirish.
 152. Elektr asbobi o‘z inventar raqamiga ega bo‘lib, quruq, isitiladigan xonalarda javonlarda saqlanishi kerak.
 153. Elektr asboblari va ko‘chma yoritqichlar bilan ish boshlashdan oldin quyidagilarni bajarish kerak:
 detallarning to‘liqligi va ishonchli mustahkamlanganligini tekshirish;
 kabel va uning himoya trubkasi hamda shtepsel vilkasini tashqi ko‘rikdan o‘tkazib, ishga yaroqliligini tekshirish; 
 elektr asboblarning sopi, qopqog‘i va izolatsiya detallar qobig‘ining butligini tekshirish; 
 himoya g‘iloflarining mavjudligi va ularning ishga yaroqliligini tekshirish;
 qayta ulagichning aniq ishlashini tekshirish.
 154. Nuqsonlar topilgan asbob-uskunalarni ishlatish man etiladi.
 155. Xavfli binolarda kuchlanishi 42 V bo‘lgan ko‘chma elektr chiroqlardan foydalanish lozim. O‘ta xavfli binolarda kuchlanishi 12 V bo‘lgan ko‘chma elektr chiroqlar qo‘llaniladi. 42 V kuchlanishli elektr chiroqlar manbai sifatida pasaytiruvchi transformator, generator va akkumulyator batareyalari ishlatiladi. Avtotransformatorlarni qo‘llash man etiladi.
 156. 42 V kuchlanishli tarmoqlarning shtepsel rozetkalari 127 va 220 V kuchlanishli shtepsel rozetkalaridan farq qilishi kerak.
 157. Qoplamalarda qisqa tutashuv yo‘qligini va izolatsiya qarshiligini, yerga ulash qismlarida uzilish yo‘qligini tekshirish amallari oyiga 1-marta 500 V kuchlanishda sinalib, megommetr yordamida izolatsiyasi o‘lchanib, maxsus jurnalda qayd etilishi kerak.
 158. O‘ramlar izolatsiyasining va boshqa elektr asboblar elektr zanjirlarining metall qoplamalari va tashqi metall detallariga nisbatan qarshiligi 0,5 MOm dan kam bo‘lmasligi kerak. 
 159. Qo‘l asboblarining yog‘och dastalariga yaxshi ishlov berilgan va mustahkam bo‘lishi kerak. 
 160. Asbobning ishchi qismida darz ketgan yoki siniq joylari bo‘lmasligi kerak.
 161. Zarb bilan ishlaydigan qo‘l asboblari quyidagi talablarga javob berishi kerak:
 ishchi qismlari shikastlanmagan bo‘lishi;
 qo‘l ushlab turadigan joylarda o‘tkir qirralar bo‘lmasligi;
 zarb beradigan qismi silliq, yumaloq bo‘lib, qirilgan yoki bo‘laklangan bo‘lmasligi;
 bolg‘acha va katta bolg‘alarning dastalari metall ponalardan iborat bo‘lishi;
 asbob dastalarining uzunligi 15 sm dan kam bo‘lmasligi;
 katta bolg‘ani dastaga kiritish pastki qismdan amalga oshirilishi;
 chilangar iskanjalari ishlov berilayotgan jismni qattiq siqishi.
 162. Gayka kalitlarini gayka o‘lchamlariga qarab tanlash va ularning sirti shikastlanmagan bo‘lishi kerak. 
 163. Gayka kalitining o‘lchami gayka o‘lchamiga to‘g‘ri kelmaganda uni ishlatish man etiladi.
 164. Metallni tarashlash uchun qo‘llanadigan asbob bilan ishlayotganda himoya ko‘zoynaklari va qo‘lqoplardan foydalanish kerak.
 165. Devor va to‘siqlarda maxsus tirqishlarni parmalash amallarini bajarishda shu devor va to‘siq orqasidan o‘tayotgan odamlar ogohlantirilishi kerak.
 166. Qo‘l asbobi shikastini topish va ta’mirlashni o‘tkazish maqsadida oyiga bir marta ko‘rikdan o‘tkazilishi lozim.
 167. Izolatsiyalangan dastali asboblar kuchlanishi 1000 V gacha bo‘lgan elektr qurilmalarda asosiy himoya vositalari sifatida ishlatiladi.
 168. Izolatsiya butun dastani qoplagan bo‘lib, uning uzunligi 100 mm dan kam bo‘lmasligi kerak. Otvyortka (buragich) sterjenining izolatsiyasi otvyortka tig‘idan 10 mm masofa uzoqlikda bo‘lishi kerak. Izolatsiyalovchi dastalardan birortasida nuqson bo‘lmasligi kerak.
 169. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalariga texnik xizmat ko‘rsatish ishlarini tashkillashtirish uchun xodimlar soni mas’ul shaxs tomonidan belgilanadi.
 170. Bir o‘zi xizmat ko‘rsatuvchi xodimning elektr xavfsizligi bo‘yicha malaka guruhi III-guruhdan past bo‘lmasligi kerak.
 171. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalariga texnik xizmat ko‘rsatuvchi shaxs aynan shu vositalariga biriktirilgan xodim yoki maxsus buyruq bilan tayinlangan boshqa xodim bo‘lishi mumkin.
 172. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalariga bir o‘zi xizmat ko‘rsatuvchi xodim qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini montaj qilish, ta’mirlash va ulardan texnik foydalanish ishlari uchun mas’ul shaxs tomonidan belgilanadi va tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi.
 173. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini nazorat qilish va boshqarish xonasidagi elektr qurilmalarining eshiklari doimo yopiq bo‘lishi kerak.
 174. Har bir eshik qulfining ikki to‘plamdan kaliti bo‘lishi va ulardan bittasi zaxirada bo‘lishi kerak.
 175. Kalitlar qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini nazorat qilish va boshqaruv navbatchisida saqlanishi va har kuni ish tugashi bilan unga topshirilishi zarur.
 176. Taqsimlagich qurilmalar, shchitlar, shina simlarini ko‘rikdan o‘tkazayotgan paytda tok o‘tkazgich qismlarini ushlash, artish, tozalash, tuzatish, ogohlantiruvchi plakat va to‘siqlarni olib qo‘yish man etiladi.
 177. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalariga xizmat ko‘rsatuvchi xodim o‘chirib-yoqish qurilmalari, pultlarni ko‘rikdan o‘tkazish maqsadida ularning eshiklarini ochish huquqiga ega.
 178. Saqlagich (predoxranitel)larni o‘rnatish yoki olish uchun elektr qurilma tarmoqdan uzib qo‘yilishi shart.
 179. Tarmoqdan uzib qo‘yish mumkin bo‘lmagan hollarda saqlagichlarni kuchlanish ostida almashtirish, faqat maxsus qisqichli omburlar, himoya ko‘zoynaklari va dielektrik qo‘lqoplar yordamida ruxsat etiladi.
 180. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarida kuchlanishi 1000 V gacha bo‘lgan yopiq turdagi saqlagichlarni almashtirish uchun dielektrik qo‘lqoplarni ishlatish lozim. 
 181. Ish yakuni bo‘yicha quyidagi xavfsizlik talablariga amal qilish lozim:
 elektr va qo‘l asboblarini elektr tarmog‘idan o‘chirish;
 ish joyini tozalash va tartibga keltirish;
 qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini ish holatiga keltirib, tekshirib ko‘rish;
 amalga oshirilgan tadbirlar natijalarini maxsus jurnalda qayd etib, tashkilot rahbariga axborot berish.
 182. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini ta’mirlovchi usta-xodimlarning ish stollari linoleum (plastik) yoki boshqa silliq sirt bilan qoplangan bo‘lishi kerak. Bunda shisha oynalarni qo‘llash man etiladi. Ish stoli ustida qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarining biror qismlari shikast yetmasligi uchun rezina tagcharmli gilamchalarni qo‘llash kerak.
 183. Ish stollari ustida kuchlanishga ulab qo‘yilgan ulagichlar, klemma-qisqichlar va boshqa elektromontaj qismlarni ochiq qoldirish man etiladi.
 184. Ustaxonadagi har bir ish joyida rezina gilamchalar bo‘lishi kerak.
 185. Ta’mirlash joylari yorituvchi chiroqlar va harakatchan noshaffof reflektorlarga ega bo‘lishi kerak.
 186. Metall qoplamali va harakatchan kronshteynli chiroqlar yerga ulangan tuzilmalarga yaqin bo‘lsa, ular yerga ulangan yoki 42 V dan yuqori bo‘lmagan kuchlanish ostida bo‘lishlari kerak.
 187. Ta’mirlanayotgan jihozlar va o‘lchov-nazorat qurilmalarining metall qismlari yerga ulangan bo‘lishi kerak. 
 188. Asboblarni tozalash uchun etil benzinini ishlatish man etiladi.
 189. Qurilmaning sxema qismlarini payvandlash amallarini faqat o‘chirilgan qurilma ustida bajarish mumkin.
 190. Kontaktlarni tozalash, rele o‘rnatish yoki almashtirish amallari faqat kuchlanish manbai uzilgandan keyin bajarilishi kerak.
 191. Elektron qurilmalarni ta’mirlov va yig‘uv amallarini bajarayotganda ularning elektrolit kondensatorlariga ortiqcha kuchlanish berish man etiladi.
 192. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarining qismlarini, datchiklarni, qabul-nazorat uskunasi, ulagichlarni almashtirish yoki ta’mirlash faqat kuchlanish uzib qo‘yilganda bajariladi. 
 193. Videokuzatuv qurilmalarida ta’mirlov amallarini kamida 2 kishi bajarishi kerak, ulardan birining elektr xavfsizligi bo‘yicha malaka guruhi III-guruhdan past bo‘lmasligi kerak.
 194. Qo‘riqlash-yong‘in signalizatsiyasi vositalarini montaj qilish, ta’mirlash va ulardan texnik foydalanish ishlarini bajarishda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunchilik hujjatlari hamda mazkur Qoidalarga rioya qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi.
 195. Mansabdor shaxslar va xodimlar mehnatni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.
 196. Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi, Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, O‘zbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “Sanoatgeokontexnazorat” davlat inspeksiyasi, “O‘zdavenergonazorat” inspeksiyasi va “O‘zstandart” agentligi bilan kelishilgan.