“O‘zbekiston Respublika tovar-xomashyo birjasi” AJ birja savdolarida qimmatbaho metallarni sotish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki qoshidagi Qimmatbaho metallar agentligida qimmatbaho metallarni ishlab chiqarish va topshirish bo‘yicha davlat buyurtmasi to‘g‘risida” 2019-yil 17-yanvardagi PQ-4121-son qaroriga muvofiq, sanoat mahsulotlari, zargarlik buyumlari va boshqa buyumlar ishlab chiqarishda xomashyo sifatida foydalaniladigan qimmatbaho metallarni birja savdolarida sotish mexanizmini yanada takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:
 1. “O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi” AJ birja savdolarida qimmatbaho metallarni sotish tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki va Moliya vazirligi bilan birgalikda har yili qimmatbaho metallarni ishlab chiqarish va taqsimlash prognoz parametrlarini shakllantirishda sanoatda ishlatiladigan mahsulotlar, zargarlik buyumlari va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqaruvchilarga ularning ehtiyojlarini hisobga olib, asoslangan hisob-kitoblar bo‘yicha birja savdolarida sotish uchun qimmatbaho metallar ajratish hajmlarini nazarda tutsin.
 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining o‘rinbosari — O‘zbekiston Respublikasi moliya vaziri J.A. Qo‘chqorov, O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyot va sanoat vaziri B.A. Xo‘jayev zimmasiga va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Yoqilg‘i-energetika sohasi va sanoatning bazaviy tarmoqlarini rivojlantirish masalalari kotibiyatiga yuklansin.
 1. Ushbu Nizom qimmatbaho metallarni birja savdolarida sanoatda ishlatiladigan mahsulotlar, zargarlik buyumlari va boshqa buyumlarni ishlab chiqaruvchilarga sotish tartibini belgilaydi.
 2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
 standart quymalar (plastinalar) — O‘zbekiston Respublikasi, quymalarni ishlab chiqaruvchi davlatning texnik tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlariga, shuningdek, tovar-xomashyo birjalari (keyingi o‘rinlarda birjalar deb ataladi) talablariga muvofiq bo‘lgan zargarlik buyumlari va sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishda foydalaniladigan xomashyo sifatida birja savdolarida sotish uchun mo‘ljallangan qimmatbaho metallar quymalari (plastinalar);
 qimmatbaho metallar — O‘zbekiston Respublikasining, shuningdek, ishlab chiqaruvchi davlatning texnik tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlariga muvofiq bo‘lgan quymalar, plastinalar, granulalar va kukun ko‘rinishidagi oltin, kumush va platina;
 qimmatbaho metallar granulalari — qimmatbaho metallar affinajini amalga oshiruvchi korxonalar tomonidan tayyorlanadigan, birja savdolarida zargarlik buyumlari va sanoat mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarga boshlang‘ich xomashyo sifatida sotalidagan yumaloq shakldagi kristallashtirilgan eritma shaklidagi qimmatbaho metallar guvalachalari;
 birja bitimi — birja savdolarining birja tomonidan qayd etilgan natijasi bo‘yicha tuzilgan, birja tomonidan ro‘yxatdan o‘tkazilgan birja tovarining oldi-sotdi shartnomasi;
 birja a’zolari — birja tomonidan belgilangan tartibda birja savdolarida ishtirok etish hamda dilerlar va brokerlar sifatida birja bitimlarini tuzish huquqiga ega bo‘lgan yuridik shaxslar;
 birja savdolarining elektron tizimi — birja a’zolariga respublikaning har qanday geografik nuqtasidan masofada turib aniq vaqt rejimida birja savdolarida ishtirok etish imkoniyatini beradigan, dasturiy-apparat vositalari majmuini o‘z ichiga olgan global taqsimlangan axborot tizimi;
 hisob-kitob-kliring palatasi (keyingi o‘rinlarda HKP deb ataladi) — birjaning birja bitimlari bo‘yicha kliring va o‘zaro hisob-kitoblar o‘tkazilishini ta’minlovchi tarkibiy bo‘linmasi;
 avans — moliyaviy mablag‘lar sotuvchilari va xaridorlari tomonidan kiritiladigan, birja yig‘imini, shuningdek, tomonlarning zakalat pulini o‘z ichiga oladigan summa;
 London qimmatbaho metallar bozori uyushmasi fiksingi — yuzaga kelgan talab va taklif asosida London qimmatbaho metallar bozori uyushmasi tomonidan qo‘llaniladigan qimmatbaho metallar narxlarini belgilash va e’lon qilish tartiboti. 
 3. Qimmatbaho metallarni birja savdolarida sotish qimmatbaho metallarni ishlab chiqaruvchilar yoki birja savdolarining boshqa ishtirokchilari tomonidan ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq sxema bo‘yicha amalga oshiriladi.
 4. Qimmatbaho metallarni ishlab chiqaruvchilar yoxud birja savdolarining boshqa ishtirokchilari — birjaning yetkazib beruvchilari normativ hujjatlar talablariga va namunaga muvofiq qimmatbaho metallardan plastinalar, quymalar, granulalar ishlab chiqarilishini ta’minlaydilar. 
 Buyurtmalardan hamda bozordagi talab va taklif konyunkturasidan kelib chiqib ishlab chiqaruvchilar qimmatbaho metallardan quyidagi o‘lchov og‘irligidagi o‘lchov plastinalari, quymalarni ishlab chiqaradilar: oltindan — 5 gramm, 20 gramm, 50 gramm, 100 gramm, 250 gramm, 500 gramm va 1000 grammli, shuningdek, kumushdan — 100 gramm, 250 gramm, 500 gramm va 1000 grammli.
 Qimmatbaho metallarning standart plastinalari va quymalari yuzasida ishlab chiqaruvchining tovar belgisi bo‘lishi, sof qimmatbaho metall va ligatura massasi tarkibining ko‘rsatgichlari texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga hamda tovar-xomashyo birjasining talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.
 Qimmatbaho metallar granulalari mahsulotning tarkibi va sifatini ko‘rsatuvchi tegishli yozuvlar kiritilgan og‘irligi o‘lchangan o‘ramga o‘rab joylashtirilgan bo‘lishi kerak.
 5. Sanoatda ishlatiladigan mahsulotlarni qayta ishlash quvvatiga ega bo‘lgan ishlab chiqaruvchilar, shuningdek, yuridik shaxslar va yakka tadbirkorlar — qimmatbaho metallardan zargarlik buyumlari va boshqa buyumlar ishlab chiqaruvchilar birja savdolarida qimmatbaho metallarning xaridorlari hisoblanadilar.
 Zargarlik buyumlari va boshqa buyumlar ishlab chiqaruvchilar savdolarda ishtirok etish uchun birjaga O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Davlat asillik darajasini belgilash palatasi tomonidan beriladigan qimmatbaho metallar va qimmatbaho toshlardan zargarlik buyumlari va boshqa buyumlar ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshirish huquqini beruvchi litsenziyani taqdim etishlari kerak. 
 Sanoat mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar savdolarda ishtirok etish uchun birjaga Davlat asillik palatasi tomonidan beriladigan ro‘yxatdan o‘tkazish guvohnomasini taqdim etishi kerak.
 6. Birja savdolari har kuni (dushanbadan jumagacha) birja savdolari elektron tizimidan foydalangan holda o‘tkaziladi.
 7. Birja savdolarida sotib olingan qimmatbaho metallarni eksportga sotish mumkin emas.
 8. Etkazib beruvchilar tomonidan qimmatbaho metallarni birja savdolariga qo‘yish qimmatbaho metallarni ishlab chiqarish va iste’mol qilish hajmlarining tasdiqlangan hajmlariga muvofiq amalga oshiriladi.
 Tegishli yilga qimmatbaho metallarni ishlab chiqarish va taqsimlashning tasdiqlangan prognozlari asosida birja savdolarida qimmatbaho metallarni sotishning choraklik va oylik prognozlari O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi tomonidan belgilanadi.
 Qimmatbaho metallar ishlab chiqaruvchilar har oyda joriy oyning 25-kunidan kechiktirmasdan mahsulotlarni birja savdolarida joylashtirish jadvalini ishlab chiqadilar va navbatdagi oy boshlanguniga qadar birjaga yuboradilar.
 Joylashtirish jadvallarida birja savdolarida sotish uchun mo‘ljallangan qimmatbaho metallar hajmlari ko‘rsatiladi.
 9. Birja savdolarini tashkil etish va o‘tkazish qonunchilika, birja savdolari va hisob-kitob-kliring xizmat ko‘rsatish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi. 
 Birja savdolari va hisob-kitob-kliring xizmat ko‘rsatish qoidalari birja, birja a’zolari, sotuvchilar va xaridorlar uchun majburiy hisoblanadi.
 Birja tomonidan ko‘rsatiladigan xizmatlar uchun to‘lovlar miqdori xaridorlar va sotuvchilar uchun belgilangan tartibda birja xizmatlariga belgilangan tariflardan kelib chiqqan holda belgilanadi. 
 10. Xaridorlar va sotuvchilar birja savdolarida birja bilan yoki brokerlar nomidan ularning treyderlari tomonidan tuzilgan shartnoma asosida dilerlar sifatida mustaqil ravishda ishtirok etadilar.
 11. Har bir birja savdosi bo‘yicha sotuvchilar va xaridorlarga ruxsat berish yoki chetlatish, shuningdek, birja savdolari g‘oliblarini aniqlash va birja bitimlarini ro‘yxatdan o‘tkazish avtomatik tarzda birjaning elektron birja savdolari tizimi tomonidan amalga oshiriladi.
 12. Savdoga qo‘yilgan, biroq sotilmagan mahsulotlar hajmlari, shuningdek, bekor qilingan bitimlar bo‘yicha hajmlar takroriy ravishda birja savdolariga qo‘yiladi.
 Birja savdolarida bir oy mobaynida sotilmagan qimmatbaho metallar hajmlari O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan tartibda sotib olinishi mumkin.
 13. Mahsulotlarni iste’molchilarga yetkazib berish birja yetkazib beruvchilari tomonidan 100 foizli oldindan haq to‘lash shartlarida amalga oshiriladi. Qonunchilikka muvofiq birja savdolarida sotiladigan qimmatbaho metallarga qo‘shilgan qiymat solig‘i va aksiz solig‘i solinmaydi.
 14. Qimmatbaho metallarning boshlang‘ich narxi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining birja bitimi tuzilgan sanadagi kursi bo‘yicha milliy valyutada London qimmatbaho metallar bozori uyushmasining so‘nggi tonggi fiksingi asosida belgilanadi.
 Qimmatbaho metallarning milliy valyutadagi boshlang‘ich narxining hisob-kitoblari ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq amalga oshiriladi.
 15. Xaridorlar HKPdagi o‘z hisob raqamlariga birja bitimining mo‘ljallanayotgan summasining 1 foizi miqdoridagi zakalatni o‘z ichiga olgan avansni kiritadilar.
 16. Xaridorlar birjada avans bilan ta’minlangan hajmlarda mahsulot sotib olish uchun bitimlar tuzishga haqlidirlar.
 17. Oldi-sotdi shartnomasi rasmiylashtirish uchun birja tomonidan birja a’zolariga birja savdolari qoidalariga muvofiq birja bitimini elektron ro‘yxatdan o‘tkazish sanasida taqdim qilinadi.
 18. Xaridor ushbu Nizomning 13-bandiga muvofiq 3 ish kuni mobaynida tuzilgan birja bitimi bo‘yicha moliyaviy majburiyatlarni to‘liq qoplash uchun yetarli bo‘lgan miqdordagi mablag‘larni birjaning talab qilib olingungacha ikkilamchi depozit hisob raqamiga o‘tkazishi kerak.
 19. HKP ushbu Nizomning talablariga muvofiq oldi-sotdi shartnomasi bo‘yicha zarur pul mablag‘lari tushganidan so‘ng bir ish kuni mobaynida sotuvchining shaxsiy kabinetiga to‘langan bitimlarning reyestrini yuborishi shart.
 20. Sotuvchi HKPdan xaridor tomonidan ushbu Nizomning 13-bandiga muvofiq oldindan to‘lov amalga oshirilganligi haqidagi xabarni olganidan so‘ng birja bitimida kelishilgan yetkazib berish shartlari bo‘yicha 5 ish kuni mobaynida xaridorga mahsulotni yetkazib beradi.
 21. Sotuvchiga HKP tomonidan xaridorning shaxsiy hisob raqamiga to‘langan mablag‘lar tushganligi haqida bitimlar reyestrini taqdim qilish sotuvchi tomonidan xaridorga mahsulotni yuklab jo‘natish uchun asos sifatida xizmat qiladi.
 HKP tomonidan xaridor o‘z majburiyatlarini bajarganligi fakti tasdiqlanmasdan sotuvchi tomonidan mahsulot yuklab jo‘natilgan taqdirda, birja ro‘yxatdan o‘tkazilgan oldi-sotdi shartnomasi majburiyatlarining xaridor tomonidan bajarilmaganligi uchun javob bermaydi.
 22. Mahsulotni yuklash va olish fakti xaridor va sotuvchining imzolari bilan tasdiqlanadigan schyot-faktura nusxasi bilan tasdiqlanadi.
 Schyot-fakturaning taqdim qilingan nusxasi HKP bir ish kuni mobaynida sotuvchiga xizmat ko‘rsatuvchi bankdagi talab qilib olingungacha ikkilamchi hisob raqamiga mablag‘larni o‘tkazishi, shuningdek, bitimni yopish uchun asos va majburiyat sifatida xizmat qiladi.
 23. Birja savdosini tashkil etish, shartnoma majburiyatlarini ijro etish va hisob-kitob-kliring xizmat ko‘rsatish jarayonida yuzaga keladigan nizo va kelishmovchiliklar qonunchilikda belgilangan tartibda hal qilinadi.
 24. Sotuvchi yoki xaridor tomonidan ushbu Nizomdan kelib chiqadigan o‘z majburiyatlari bajarilmagan taqdirda, nohalol tomonning zakalati jabrlangan tomonning foydasiga ushlab qolinadi. Bunda sotuvchidan xaridor foydasiga undiriladigan summa miqdori shartnomaning umumiy summasidan kelib chiqqan holda belgilanadi.
 25. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilikka muvofiq javob beradilar.
 1 gramm qimmatbaho metallning milliy valyutadagi narxi quyidagi formula bo‘yicha hisoblab chiqiladi:
 PG/UZS = ((PW / Y) * ECB) verguldan so‘ng 2 kasrli xonaga qadar yaxlitlanadi, bunda:
 PG/UZS — bir gramm uchun so‘mdagi narx;
 PW — London qimmatbaho metallar bozori uyushmasining so‘nggi ertalabki fiksingi narxi (AQSh dollari/tr.uns.);
 Y — bir troy unsiyasining metrik grammdagi ekvivalenti (1 troy unsiyasi = 31,10348 gramm);
 ECB — O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining kursi (milliy valyutada AQSh dollari).