Tovar-xomashyo birjalari faoliyati samaradorligini oshirish va birja savdosi mexanizmlarini yanada takomillashtirish choralari to‘g‘risida

Mamlakatimizda iqtisodiyotni liberallashtirish va ma’muriy tartibga solishni qisqartirish, yuqori likvidli va monopol mahsulotlarni realizatsiya qilishda bozor mexanizmlarini hamda birja savdolarida shaffoflik darajasini oshirish va sog‘lom raqobat muhitini rivojlantirish uchun birja faoliyatiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha izchil choralar qabul qilinmoqda.
 Shu bilan birga, yuqori likvidli va monopol mahsulotlarga narx shakllantirishning bozor mexanizmlarini yaratish va birja faoliyatini yanada rivojlantirish uchun faqat birja savdolari orqali sotiladigan tovarlar ro‘yxatini kengaytirish, birja savdolarining dinamikasini ta’minlovchi yangi savdo instrumentlarini joriy qilish lozim.
 Mulkchilik shaklidan qat’i nazar, barcha xo‘jalik yurituvchi subyektlar uchun yuqori likvidli va monopol mahsulotlarni sotib olishda teng sharoitlar yaratish hamda respublikada birja savdosini faollashtirish maqsadida:
 1. 2020-yil 1-yanvardan boshlab shunday tartib belgilansinki, unga ko‘ra:
 ustav fondi (kapitali)da davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq bo‘lgan yuridik shaxslar yoki ustav fondi (kapitali)ning 50 foizi va undan ortig‘i 50 foiz va undan ortiq miqdorda davlat ulushiga ega yuridik shaxsga tegishli bo‘lgan yuridik shaxslar (keyingi o‘rinlarda — davlat ulushi mavjud tashkilotlar) tomonidan ishlab chiqariladigan yuqori likvidli va monopol mahsulotlarning bir qismi O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi tomonidan o‘rnatiladigan kvotalar bo‘yicha faqat birja savdolari orqali eksport qilinadi;
 monopolist korxonalar va davlat ulushi mavjud tashkilotlar tomonidan texnik moy, omuxta-em, xo‘jalik sovuni, neft eritkichi, neft parafini va mis kuporosi ichki bozorda faqat birja savdolari orqali bozor tamoyillari asosida barcha toifadagi xaridorlarga birja savdolarida qatnashish imkoniyati teng ta’minlangan holda realizatsiya qilinadi;
 mahalliy korxonalar tomonidan ishlab chiqarilgan shakar ichki bozorda faqat birja savdolari orqali bozor tamoyillari asosida barcha toifadagi xaridorlarga birja savdolarida qatnashish imkoniyati teng ta’minlangan holda realizatsiya qilinadi, respublikaning olis va yetib borish qiyin bo‘lgan hududlarida joylashgan iste’molchilarga to‘g‘ridan to‘g‘ri shartnoma asosida o‘z savdo tarmoqlari orqali sotiladigan, umumiy ishlab chiqarish hajmining 10 foizidan oshmaydigan hajmi bundan mustasno;
 monopolist korxonalar va davlat ulushi mavjud tashkilotlar tomonidan isitish yoqilg‘isi, yoqish mazuti, suyultirilgan gaz va neft bitumi faqat birja savdolari orqali bozor tamoyillari asosida barcha toifadagi xaridorlarga birja savdolarida qatnashish imkoniyati teng ta’minlangan holda realizatsiya qilinadi, maxsus iste’molchilarga o‘rnatilgan tartibda to‘g‘ridan to‘g‘ri shartnomalar orqali sotiladigan hajmlar bundan mustasno;
 birja savdolariga qo‘yilishi lozim bo‘lgan, monopolist korxonalar va davlat ulushi mavjud tashkilotlar tomonidan ichki bozorda to‘g‘ridan to‘g‘ri shartnomalar orqali realizatsiya qilinadigan yuqori likvidli va monopol mahsulot sotuvchilar tomonidan majburiy tartibda tovar-xomashyo birjalarida hisobga qo‘yiladi va ushbu ma’lumotlar tegishincha shartnoma tuzilgan va majburiyatlar bajarilgan vaqtdan boshlab uch kun muddatda birjaning rasmiy veb-saytida joylashtiriladi;
 tovar-xomashyo birjalarida tomonlarning kelishuviga muvofiq birja savdolari qoidalari asosida chet el valyutasida import bitimlari tuzilishi mumkin. Bunda, tuzilgan shartnomalar bo‘yicha ma’lumotlar tovar-xomashyo birjalari tomonidan Valyuta operatsiyalarining yagona elektron axborot tizimiga kiritiladi.
 2. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi Moliya vazirligi va Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasi bilan birgalikda 2019-yil 1-noyabrga qadar yuqori likvidli va monopol mahsulotlarni tovar-xomashyo birjalarining birja savdolarida, shu jumladan birja tovarlarini 1 oydan ortiq muddatga kechiktirib yetkazib berish sharti bilan oldi-sotdi bitimi (forvardlar) tuzish orqali realizatsiya qilish tartibini nazarda tutuvchi hukumat qarori loyihasini Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.
 3. Belgilab qo‘yilsinki, yuqori likvidli va monopol mahsulotlarni birja savdolariga qo‘yish jadvallari monopolist korxonalar va davlat ulushi mavjud tashkilotlar tomonidan tovar-xomashyo birjalarining rasmiy veb-saytlariga, zarur hollarda, har oyda yangilangan tarzda joylashtiriladi.
 O‘zbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasi yuqori likvidli va monopol mahsulotlarni birja savdolariga o‘rnatilgan tartibda qo‘yib borilishi ustidan nazoratni ta’minlasin.
 4. Birjada kamida 100 ta sotilgan (bepul taqdim etilgan) brokerlik o‘rinlari mavjudligi va birja faoliyatini amalga oshirishda tovar-xomashyo birjalari rahbarlari malaka talablariga muvofiqligi to‘g‘risidagi shartlar va talablar bekor qilinsin.
 6. O‘zbekiston Respublikasi Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasiga:
 Vazirlar Mahkamasi bilan kelishilgan holda monopolist korxonalar tomonidan yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulotlarni birja savdolariga majburiy qo‘yish bo‘yicha qarorlar qabul qilish;
 birja savdolari qatnashchilari doirasini chegaralab qo‘yishning oldini olish uchun birja savdolariga qo‘yiladigan yuqori likvidli va monopol mahsulotlarning bitta lot bo‘yicha maksimal hajmini qayta ko‘rib chiqish yuzasidan tovar-xomashyo birjalariga ko‘rsatmalar berish huquqi taqdim etilsin.
 7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ayrim qarorlariga ilovaga muvofiq o‘zgartirishlar kiritilsin.
 8. Monopoliyaga qarshi kurashish qo‘mitasi boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonun hujjatlariga mazkur qarordan kelib chiqadigan o‘zgartirish va qo‘shimchalar to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
 9. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining maslahatchisi R.A. G‘ulomov va O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri o‘rinbosari J.A. Qo‘chqorov zimmasiga yuklansin.
 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 14-noyabrdagi “Yoqilg‘i-energetika resurslari hamda boshqa yuqori likvidli mahsulotlar bilan ta’minlash borasida raqobat muhitini takomillashtirish, suiiste’molchiliklar va talon-torojliklar sharoitini tugatish, to‘lov intizomini mustahkamlash, debitorlik va kreditorlik qarzlarini kamaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3386-son qarorida:
 1-bandning “b” kichik bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
 “b) Monopolist korxonalar hamda ustav fondida (kapitalida) davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq bo‘lgan yuridik shaxslar yoki ustav fondining (kapitalining) 50 foizi va undan ortig‘i 50 foiz va undan ortiq miqdorda davlat ulushiga ega yuridik shaxsga tegishli bo‘lgan yuridik shaxslar tomonidan ichki bozorda faqat birja savdolari orqali bozor tamoyillari asosida sotiladigan yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulotlar, xomashyo va materiallarning ro‘yxatini ilovaga muvofiq tasdiqlash to‘g‘risidagi”;
 ilovaning rus tilidagi matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:
 1. Benzin avtomobilniy
 2. Benzin ekstraksionniy
 3. Dizelnoye toplivo
 4. Kerosin texnicheskiy
 5. Polipropilen
 6. Polietilen
 7. Sera texnicheskaya
 8. Ugol
 9. Mineralnie udobreniya
 10. Soda kalsinirovannaya
 11. Med katodnaya
 12. Mednaya katanka
 13. Alyuminiy vtorichniy
 14. Prokat chernix metallov
 15. Sink metallicheskiy
 16. Sement
 17. Sementniy klinker
 18. Steklo stroitelnoye
 19. Saxar
 20. Pshenitsa 
 21. Yachmen
 22. Xlopok-volokno
 23. Xlopkoviy lint
 24. Maslo rastitelnoye (xlopkovoye)
 25. Sheluxa xlopkovix semyan
 26. Shrot xlopkovix semyan
 27. Texnicheskiye xlopkovie semena
 28. Texnicheskiye masla
 29. Pechnoye toplivo
 30. Muka pshenichnaya*
 31. Kombikorma
 32. Topochniy mazut
 33. Sjijenniy gaz
 34. Xozyaystvennoye milo
 35. Neftyanoy rastvoritel
 36. Neftyanoy parafin
 37. Neftyanoy bitum
 38. Medniy kuporos
 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 17-yanvardagi “Mamlakat iqtisodiyotining tarmoqlarini talab yuqori bo‘lgan mahsulot va xomashyo turlari bilan barqaror ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3479-son qarorida: 
 1-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:
 “1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 14-noyabrdagi “Yoqilg‘i-energetika resurslari hamda boshqa yuqori likvidli mahsulotlar bilan ta’minlash borasida raqobat muhitini takomillashtirish, suiiste’molchiliklar va talon-torojliklar sharoitini tugatish, to‘lov intizomini mustahkamlash, debitorlik va kreditorlik qarzlarini kamaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3386-son qaroriga muvofiq Monopolist korxonalar hamda ustav fondida (kapitalida) davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq bo‘lgan yuridik shaxslar yoki ustav fondining (kapitalining) 50 foizi va undan ortig‘i 50 foiz va undan ortiq miqdorda davlat ulushiga ega yuridik shaxsga tegishli bo‘lgan yuridik shaxslar tomonidan ichki bozorda faqat birja savdolari orqali bozor tamoyillari asosida sotiladigan yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulotlar, xomashyo va materiallarning ro‘yxati tasdiqlanganligi ma’lumot uchun qabul qilinsin”;
 2-band “a” kichik bandining uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
 “texnik chigit — mulkchilik shaklidan qat’i nazar paxta chigitini qayta ishlash bo‘yicha ishlab chiqarish quvvatiga va tegishli (muvofiqlik va gigiyenik) sertifikatlarga ega bo‘lgan mahalliy korxonalarga. Bunda tegishli (muvofiqlik va gigiyenik) sertifikatlarni olish uchun texnik chigit mulkchilik shaklidan qat’i nazar mahalliy korxonalarga 5 tonnagacha hajmda sotiladi, sotib olingan paxta chigitini qayta sotish esa faqat birja savdolari orqali amalga oshiriladi”.
 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 19-yanvardagi “Yog‘-moy tarmog‘ini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3484-son qarori 3-bandining uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
 “keyinchalik sanoatda qayta ishlash uchun mo‘ljallangan ekstraktli paxta yog‘i birja savdolari orqali mulkchilik shaklidan qat’i nazar ekstraktli paxta yog‘ini qayta ishlash bo‘yicha ishlab chiqarish quvvatlariga va tegishli (muvofiqlik va gigiyenik) sertifikatlarga ega bo‘lgan mahalliy korxonalarga sotilishi haqidagi tartibni belgilash to‘g‘risidagi takliflariga rozilik berilsin. Bunda tegishli (muvofiqlik va gigiyenik) sertifikatlarni olish uchun ekstraktli paxta yog‘i mulkchilik shaklidan qat’i nazar mahalliy korxonalarga 1 tonnagacha hajmda sotiladi, sotib olingan ekstraktli paxta yog‘ini qayta sotish esa faqat birja savdolari orqali amalga oshiriladi”.