Texnik etil spirtini ishlab chiqarish xodimlari uchun xavfsizlik qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida

O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuniga va O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi 267-son “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:
 1. Texnik etil spirtini ishlab chiqarish xodimlari uchun xavfsizlik qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
 2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
 Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq texnik etil spirtini ishlab chiqarish xodimlari uchun xavfsizlik qoidalarini belgilaydi.
 1. Mazkur Qoidalar texnik etil spirti ishlab chiqaruvchi barcha turdagi tashkilotlar (bundan keyingi o‘rinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) uchun taalluqlidir. 
 2. Mazkur Qoidalar ishlab chiqarish binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, sexlarni texnik jihozlash va qayta jihozlashda, texnologik jarayonlar hamda uskunalardan foydalanishda hisobga olinishi lozim. 
 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.
 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga rioya etilishi ustidan, shu jumladan noqulay va alohida mehnat sharoitlarida ishlaganlik uchun xodimlarga imtiyozlar va kompensatsiyalar berilishi yuzasidan davlat nazorati mehnatni muhofaza qilish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organi hamda qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi.
 Mehnatni muhofaza qilish holatini o‘rganish, ish beruvchilarning jamoa shartnomalari va kelishuvlarida nazarda tutilgan mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha majburiyatlari bajarilishi ustidan nazorat kasaba uyushmalariga va xodimlarning boshqa vakillik organlari, shuningdek mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha vakil etilgan shaxs tomonidan amalga oshiriladi.
 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil qilish to‘g‘risidagi (ro‘yxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) namunaviy nizomga muvofiq amalga oshiriladi.
 6. Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil qilish to‘g‘risidagi namunaviy nizomga muvofiq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ichki nazoratning asosiy turlari quyidagilar hisoblanadi: 
 ishlarga rahbarlik qiluvchi va boshqa mansabdor shaxslarning tezkor nazorati;
 ma’muriy-jamoatchilik nazorati (uch bosqichli nazorat).
 7. Quyidagilar nazorat qilinishi lozim:
 ish joylarining ahvoli;
 mehnat qonunchiligiga rioya qilinishi;
 mehnatni muhofaza qilishni boshqarish vazifalarini amalga oshirishga doir 
 ishlarni bajarish;
 ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni o‘z vaqtida, to‘g‘ri o‘rganib chiqilishi; 
 mehnatni muhofaza qilish chora-tadbirlarining bajarilishi;
 mehnatni muhofaza qilishga ajratilgan mablag‘larning to‘g‘ri sarflanishi.
 8. “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonunning 12-moddasiga muvofiq ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshiruvchi, xodimlarining soni ellik kishi va undan ortiq bo‘lgan har bir tashkilotda mehnatni muhofaza qilish talablariga rioya etilishini ta’minlash, ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshirish maqsadida mehnatni muhofaza qilish xizmati tashkil etiladi yoki mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha tegishli tayyorgarlikka ega bo‘lgan mutaxassis lavozimi joriy etiladi. Ellikta va undan ortiq transport vositasi mavjud bo‘lgan tashkilotda yo‘l harakati xavfsizligi xizmati ham tashkil etiladi yoki yo‘l harakati xavfsizligi bo‘yicha mutaxassis lavozimi joriy etiladi. 
 Xodimlarining soni ellik nafardan kam bo‘lgan tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmatini tashkil etish yoki mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha mutaxassis lavozimini joriy etish to‘g‘risidagi qaror ish beruvchi tomonidan mazkur tashkilot faoliyatining o‘ziga xos xususiyati hisobga olingan holda qabul qilinadi.
 9. Tashkilotda mehnatni muhofaza qilish xizmati vazifalariga mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik texnikasi bo‘yicha barcha ishlarni muvofiqlashtirish va ushbu ishlar o‘z vaqtida bajarilishini nazorat qilish kiradi.
 10. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi lozim: 
 mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sog‘lomlashtirish bo‘yicha qoidalarni o‘z ichiga olgan jamoa shartnomasi; 
 Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 15-sentabrdagi 263-sonli qarori bilan tasdiqlangan Ish o‘rinlarini mehnat sharoitlari va asbob-uskunalarning jarohatlash xavfliligi yuzasidan attestatsiyadan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomga muvofiq yuritiladigan ish joyining mehnat sharoitlari xaritasi; 
 mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari; 
 xodimlar va muhandis-texnik xodimlarni o‘qitish, yo‘l-yo‘riq berish va bilimlarini sinovdan o‘tkazish dasturlari; 
 mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha nazorat yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat); 
 xodimlarga yong‘inga qarshi yo‘l-yo‘riq berish va yong‘in-texnikaviy minimum mashg‘ulotlarini o‘tkazish dasturi; 
 har bir kasb va ish turlari uchun mehnat muhofazasi bo‘yicha yo‘riqnomalar. 
 11. Mehnatni muhofaza qilish xizmati o‘z maqomiga ko‘ra tashkilotning asosiy xizmatlariga tenglashtiriladi va uning rahbariga bo‘ysunadi hamda tashkilotning faoliyati tugatilgan taqdirda bekor qilinadi.
 12. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bog‘liq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 13. Tashkilotlarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha belgilangan tartibda o‘qishlari, yo‘l-yo‘riqlar olishlari, bilimlarini tekshiruvdan o‘tkazishlari hamda qayta attestatsiyadan o‘tishlari lozim.
 14. Bevosita ishlab chiqarishda ishlarni tashkillashtirish va bajarish bilan bog‘liq ishchilar, rahbarlar, muhandis-texnik xodimlarning mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bilimlarini sinovdan o‘tkazish Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 15. Ma’muriyat barcha ishga kirayotganlar, shuningdek boshqa ishga o‘tkazilayotganlar uchun ishlarni bajarishning xavfsiz usullarini tashkil etishlari, mehnatni muhofaza qilish va baxtsiz hodisalarda jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish bo‘yicha yo‘l-yo‘riqlar berishlari shart.
 16. Ishlarni texnologik reglament bo‘yicha xavfsiz yuritish yo‘riqnomalari Mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha yo‘riqnomalarni ishlab chiqish to‘g‘risidagi nizomga (ro‘yxat raqami 870, 2000-yil 7-yanvar) muvofiq ishlab chiqiladi va ishlovchilar hamda ish joylarini shu yo‘riqnomalar bilan ta’minlash tashkilot rahbariyati zimmasiga yuklatiladi.
 17. Texnik etil spirti ishlab chiqarish xodimlari uchun quyidagi asosiy xavfli va zararli omillar xosdir:
 ish joyi hududi havosini changlanishi va gazlanishi (etil spirti, karbonat angidrit, formaldegid va boshqalar);
 shovqin, tebranish, issiqlik nurlanishi va noqulay mikroiqlim (yuqori harorat, nisbiy namlik, havoning harakatlanish tezligi).
 18. Ish joylaridagi ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining xavfli hamda zararli omillari to‘g‘risidagi ma’lumotlar ishlab chiqarish muhitining fizik, kimyoviy, radiologik, mikrobiologik va mikroiqlim o‘lchovi natijalari, shuningdek mehnatning og‘irligi ish joylarini mehnat sharoitlari bo‘yicha attestatsiya qilish orqali tasdiqlanishi lozim.
 19. Har bitta tashkilot yoki alohida ishlab chiqarish xavfli va zararli mehnat sharoitlariga ega bo‘lgan kasblar, ish o‘rinlari va hududlarining Sanitariya qoidalari va me’yorlariga muvofiq zararlilik va xavflilik sinfi ko‘rsatilgan ro‘yxatiga, ishlab chiqarish omillarining zararlilik va xavflilik ko‘rsatkichlari, mehnat jarayonining og‘irlik ko‘rsatkichlari bo‘yicha mehnat sharoitlarining amaldagi gigiyenik tasnifiga ega bo‘lishi lozim.
 20. Ish hududiga yoki atrof muhitga zararli moddalarni bug‘, gaz, chang ko‘rinishida ajratishi mumkin bo‘lgan texnologiyalardan foydalanishda ularning kimyoviy va mikrobiologik tarkibi GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablar”ga muvofiq bo‘lishi lozim.
 21. Yangi zararli moddalar paydo bo‘lishiga yoki xavfli va zararli omillar yo‘qolishiga olib keladigan texnologik jarayonlar o‘zgarishlarida yoxud yangi ishlab chiqarish uskunalarni joriy qilishda ro‘yxatlarga tegishli o‘zgartirishlar kiritilishi lozim.
 22. Tashkilot hududi va xonalar ish joylaridagi tovushning bosim darajasi va tovush balandligi ruxsat etilgan ko‘rsatkichlardan oshmasligi lozim.
 23. Tashkilot xodimlari ish joylaridagi mehnat sharoitlarining ahvoli va muhofaza qilinishi, bunda lozim bo‘lgan shaxsiy himoya vositalari, imtiyozlar va tovon pullari to‘g‘risida axborot talab qilish huquqiga egadirlar, ma’muriyat esa ularga bunday axborotni berishi shart.
 24. Har bir tashkilot o‘ta xavfli sharoitda bajariladigan ishlar ro‘yxatiga ega bo‘lishi lozim. Bunday ishlarga xavfli moddalar bilan ishlash, balandlikdagi ishlar, sig‘imlar, qozonlar, yuk ko‘tarish mexanizmlari, elektr uskunalariga xizmat ko‘rsatish va boshqalar kiradi.
 25. O‘ta xavfli ishlarga xizmat ko‘rsatish ishlari bilan shug‘ullanish faqat belgilangan tartibda tasdiqlangan, maxsus o‘qitilganligi to‘g‘risidagi guvohnomalarga ega bo‘lgan shaxslarga ruxsat etilishi lozim.
 26. Barcha ishchilar o‘ta xavfli ishlarni bajarish topshirig‘ini olishdan oldin, mehnat muhofazasi bo‘yicha yo‘l-yo‘riq olish va ishlarni bajarishda xavfsizlik usullarini o‘zlashtirishi shart.
 27. O‘ta xavfli ishlarini bajarish, faqat belgilangan tartibga muvofiq mas’ul xodim qo‘l qo‘yib, rasmiylashtirilgan maxsus naryad-ruxsatnoma mavjudligida amalga oshiriladi. 
 28. Tashkilot (sex) ma’muriyati yoki ish beruvchi xavflilik darajasi yuqori bo‘lgan ishlarni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va ularga nisbatan belgilangan talablarga muvofiq holda amalga oshirish uchun to‘liq javobgar hisoblanadi.
 29. Elektr uskunalarda bajariladigan ishlar xavfsizligini ta’minlovchi chora-tadbirlar Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 712-son qarori bilan tasdiqlangan Iste’molchilar elektr qurilmalarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari va Iste’molchilar elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga muvofiq bajariladi.
 30. Ishlovchilarni zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillaridan himoya qilish tegishli standartlar va me’yorlar talablariga mos jamoaviy va shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish orqali ta’minlanishi lozim.
 31. Jamoaviy himoya qilish vositalari jumlasiga quyidagilar kiradi:
 ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil me’yorda saqlash va boshqalar);
 ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yorug‘ligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorug‘lik o‘rinlari, yorug‘likdan himoya qilish moslamalari va boshqalar);
 shovqin, tebranma, elektr toki urishi, statik tok va uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari;
 mexanik va kimyoviy omillarning ta’siridan himoya qilish vositalari.
 32. Jamoaviy himoya vositalari (ventilatsiya, aspiratsiya, erga ulash, mahalliy so‘rg‘ichlar va boshqalar) zararli va xavfli ishlab chiqarish muhiti omillari xonadagi barcha ishlovchilarga ta’sir qilganda qo‘llanishi shart va tashkilotni qurish yoki rekonstruksiya qilish loyihalariga kiritilishi lozim.
 33. Jamoaviy himoya vositalari zararli va xavfli omillarni ruxsat etilgan miqdorgacha kamaytirish imkonini bermagan hollarda shaxsiy himoya vositalari qo‘llanishi lozim. Bunday hollarda shaxsiy himoya vositalarisiz ishchilarning ishtiroki va ishlar amalga oshirilishi taqiqlanadi.
 34. Ish beruvchi Kimyo ishlab chiqarishi xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy me’yorlariga (ro‘yxat raqami 1958, 2009-yil 14-may) muvofiq ishchi va xizmatchilarni maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlashi lozim. Ish joyiga mos maxsus kiyimi, maxsus poyabzal va shaxsiy himoya vositalari to‘plami bo‘lmagan shaxslarni ishga qo‘yish taqiqlanadi.
 35. Namuna olishda himoya ko‘zoynagi va qo‘lqoplarda ishlash lozim. Ko‘zni himoyalash uchun himoya ko‘zoynagidan, o‘ta xavfli vaziyatlarda — maskali gazniqobdan foydalaniladi. 
 36. Ko‘zoynakning oynasi, gardishi va korpusini vaqti-vaqti bilan sovunli suv bilan yuvish va yumshoq salfetka bilan quruq holga kelgunicha artish lozim.
 37. Tashkilot ishchilari amaldagi me’yorlarga binoan sovun, shuningdek qo‘lni kislotalar ta’siridan saqlovchi pasta va kremlar bilan ta’minlanishlari kerak.
 38. Tashkilot xodimlari ishni bajarishning xavfsiz usullariga o‘qitilib, olingan bilimlari Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq sinovdan o‘tkazilgandan so‘ng ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etishga ruxsat etilishi mumkin.
 39. O‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslar mehnatidan foydalanish taqiqlanadigan noqulay mehnat sharoitiga ega ishlar ro‘yxatiga (ro‘yxat raqami 1990, 2009-yil 29-iyul) muvofiq 18 yoshga to‘lmagan shaxslar zararli va noqulay mehnat sharoitiga ega ishlarga qabul qilinmasligi lozim.
 41. Mehnat muhofazasi bo‘yicha tadbirlarni amalga oshirish uchun ish bajaruvchi, shuningdek alohida sex ustalari mas’ul ijrochilari hisoblanadi. Ularga topshirilgan obyektlar doirasida quyidagilarni bajaradilar:
 har bir ish joyida xavfsizlik texnikasi bo‘yicha dastlabki yo‘l-yo‘riq berish, xavfsiz mehnat usullari bo‘yicha kundalik nazoratni olib borish va xodimni o‘qitish;
 xodimlarni maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlash va ulardan to‘g‘ri foydalanishni nazorat qilish;
 zinapoya, o‘tish yo‘llari va ariqlarni ish joyi to‘siqlarini yaroqlilik holatiga javob berishini ularning o‘z vaqtida ta’mirlanishini, xodimlarni xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya etishini, ish joylari, yo‘laklar va harakat yo‘llarining yoritilganligi darajasini nazorat qilish;
 xavfli ish joylarini xavfsiz mehnat usullari bo‘yicha ogohlantiruvchi yozuvlar, plakatlar va yo‘riqnomalar bilan ta’minlash, baxtsiz hodisalarning oldini olish bo‘yicha tadbirlar ishlab chiqishda qatnashish, ishlab chiqarishda yuz bergan baxtsiz hodisalarni tekshirishda qatnashish;
 42. Ish ustasi ish joyida yo‘l-yo‘riqdan o‘tmagan, maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari bo‘lmagan shaxslarni ishga qo‘ymasligi kerak.
 43. Xavfsizlik texnikasi bo‘yicha qo‘yiladigan oshirilgan talablar:
 xodimlarning bunkerlarda, quritish barabanlarida, quduqlar, aralashtirgichlar, chang kameralari, qorishtirgichlar, siloslashda, filtrlarda, mazut saqlash uchun rezervuarlarda va tonnelli, kovakli hamda issiqlik ishlab chiqaruvchi vertikalli kameralarda va boshqa yopiq sig‘imlarda bo‘lishi bilan bog‘liq bo‘lgan tayyorlov, tozalov va ta’mirlov ishlarni;
 ishlab chiqarish asbob-uskunalarini yig‘ish, qismlarga ajratish, o‘rta va kapital ta’mirlash bilan bog‘liq bo‘lgan ishlarni;
 binolar, inshootlar va ishlab chiqarish asbob-uskunalari, konstruksiya qismlarini balandlikda vaqtinchalik havozalarda bajarilishi lozim bo‘lgan ishlarni bajarishning xavfsiz usullari bo‘yicha yo‘l-yo‘riq bermasdan va mas’ul shaxs tomonidan tasdiqlangan maxsus rasmiylashtirilgan naryad-ruxsatnomasiz amalga oshirish man etiladi.
 44. Ish ishlab chiqaruvchining tayinlanishi to‘g‘risidagi masalani muayyan ishning turi, murakkabligi, hajmi va xavfsizlik darajasiga qarab mas’ul ish rahbari hal qiladi. Muhandis-texnik xodimlar, ish ustalari, brigadirlar yoki topshirilgan ishni xavfsiz bajarilish texnologiyasini, uslubini va usullarini biluvchi malakali ishchilar ishlab chiqaruvchi xodim sifatida tayinlanishlari mumkin.
 45. Mas’ul rahbar va ishlab chiqaruvchi xodim vazifalarini bir shaxs tomonidan birga qo‘shib olib borishi taqiqlanadi.
 46. Naryad-ruxsatnoma bo‘yicha ishlab chiqaruvchi xodimni qo‘shib, tarkibida ikki kishidan kam bo‘lmagan brigada bajarishi kerak.
 47. Tashkilot ma’muriyati (yoki ish beruvchi) kasaba uyushmasi qo‘mitasi va vakolatli sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tishi lozim bo‘lgan xodimlarning ro‘yxatini tuzishi hamda xodimlarning ko‘rikka kelishini ta’minlashi lozim.
 48. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish Xodimlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizom (ro‘yxat raqami 2387, 2012-yil 29-avgust) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2012-y., 35-son, 407-modda) asosida amalga oshirilishi lozim.
 49. Tibbiy ko‘rikdan o‘tishdan yoki tibbiy komissiyalarning tekshiruvlar natijasida bergan tavsiyalarini bajarishdan bo‘yin tovlagan xodimlarni ma’muriyat ishga qo‘ymaslikka haqlidir.
 50. Sog‘lig‘i holatiga ko‘ra yengilroq yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining ta’siridan holi bo‘lgan ishga o‘tkazishga muhtoj xodimlarni ish beruvchi, ularning roziligi bilan, tibbiy xulosaga muvofiq vaqtincha yoki muddatini cheklamay, ana shunday ishlarga o‘tkazishi shart.
 51. Tibbiy ko‘riklar tashkilotning tibbiy-sanitariya qismlari va poliklinikalari, ular mavjud bo‘lmagan holda davolash-profilaktika muassasasi tomonidan o‘tkazilishi lozim. Tibbiy ko‘riklar davolash-sog‘lomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim. 
 52. Tashkilot ma’muriyati (yoki ish beruvchi) va kasaba uyushmasi qo‘mitasi tibbiy ko‘rik dalolatnomasi bilan tanishib chiqishi, ish beruvchi esa dalolatnomada ko‘zda tutilgan barcha tadbirlar va ko‘rsatmalarni bajarishi lozim.
 53. Davriy tibbiy ko‘riklar o‘z vaqtida, sifatli o‘tkazilishi va ularning natijalariga ko‘ra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilotning ma’muriyati zimmasiga yuklanadi.
 54. Xodimlarni sog‘lig‘i tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.
 55. Ishlab chiqarish binolari, inshootlari, uskunalari, texnologik jarayonlari ishlovchining sog‘lig‘i va mehnatini himoyalash talablariga javob berishi kerak va QMQ 2.09.02-85 “Ishlab chiqarish binolari” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 56. Tashkilotda transport vositalarini va piyodalarni tashkilot hududida harakatlanish chizmasi ishlab chiqilgan va tasdiqlangan bo‘lishi kerak.
 57. Transport vositalari va tashkilot hududida piyodalarning harakati chizmasi tashkilotga kirish va chiqish, hamda ish uchastkalari va sexlarning ko‘rinarli joylariga osib qo‘yilishi kerak.
 58. O‘tish, chiqish yo‘llari, koridor va tambur, narvonlar, turli predmetlar, asbob-uskunalar bilan to‘sib qo‘yilishiga ruxsat etilmaydi. Evakuatsiyaga chiqish yo‘llarining barcha eshiklari binodan chiqish yo‘nalishi bo‘yicha oson ochilishi kerak.
 59. Pollar tekis, yoriqlarsiz, teshiklarsiz va qavariq joylari bo‘lmasligi, QMQ 2.03.13 “Pollar” talablariga binoan bajarilgan bo‘lishi kerak. Pollarni ta’mirlashda pollar qanday materiallardan tayyorlangan bo‘lsa, xuddi shu materiallarni qo‘llash zarur.
 60. Portlash xavfi bo‘lgan va portlash xavfi bo‘lmagan xonalar orasidagi ichki devorlar gazlarni o‘tkazib yubormaydigan qilib qurilgan bo‘lishi kerak. Devorlarning suvog‘i va choklarning ulanish holatiga jiddiy e’tibor qaratish va ular buzilganda shikastlangan joylarni tezda tuzatish kerak.
 61. Bir xodimga ishlab chiqarish xonalari hajmi 15m³ dan, maydoni 4,5m² dan kam bo‘lmasligi lozim.
 62. Evakuatsiyaga chiqish yo‘llarining soni, ularning joylanishi QMQ 2.09.02-85 “Ishlab chiqarish binolari” va ShNK 2.01.02-97 “Bino va inshootlarning yong‘in xavfsizligi” talablariga muvofiq bajariladi.
 63. Boshqarish pultlari — zararli va portlash xavfi bo‘lgan bug‘, gaz va changlar ajralib chiqadigan, shuningdek yuqori vibratsiyaga ega bo‘lgan texnologik asbob-uskunalar o‘rnatilgan ishlab chiqarish xonalarida joylashtirilishi taqiqlanadi.
 64. Xom ashyo va tayyor mahsulot transport qilinadigan devordagi ochiq teshiklar yong‘in, xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarini tarqalishiga yo‘l qo‘ymaydigan moslama va qurilmalar bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 65. Shamollatish va isitish QMQ 2.04.05-97 “Isitish, shamollatish va konditsiyalash” talabiga muvofiq bo‘lishi lozim.
 66. Oqimli shamollatishlarni tashqi havo tizimidan olish erdan kamida 2 m balandlikda bajarilishi lozim.
 67. O‘tish joylarida (galereyalarda, zinalar maydonchalarida va shunga o‘xshash) joylashgan isitish jihozlari (quvurlar, registrlar va shunga o‘xshashlar), ruxsat etilgan o‘tish yo‘lkalarining enini kamaytirmasligi kerak.
 68. Ishchi joylariga ochiq darvoza, eshik yoki texnologik teshikdan keluvchi havo harorati yilning sovuq davrida yengil jismoniy ishda 21°S, o‘rta og‘ir ishda 17°S, og‘ir ishda 16°S dan past bo‘lmasligi kerak.
 69. Xodimlarning isinishi uchun xonalarda havo harorati 22°S dan kam bo‘lmasligi kerak.
 70. Binolarda joylashgan ishchi maydonlaridan, xodimlarni isinish xonalarigacha bo‘lgan masofa 75 m, tashkilot maydonidagi ishchi joylaridan 150 m dan ko‘p bo‘lmasligi kerak
 71. Suv bilan ta’minlash va kanalizatsiya tizimi QMQ 2.04.01-98 “Binolarni ichki suv quvuri va kanalizatsiyasi” talabiga mos kelishi kerak.
 72. Tashkilotning ishlab chiqarish oqova suvlari, tashqi kanalizatsiyaga yetib kelguncha zararli moddalardan tozalanishi kerak.
 73. Tozalangandan so‘ng suvda zararli moddalarning tarkibi sanoat tashkilotlarini loyihalashtirish sanitar normalari o‘rnatgan, chegaralangan ruxsat etilgan konsentratsiyasidan oshib ketmasligi lozim.
 74. Ichimlik suvidan foydalanish uchun suv quvuriga ulangan favvorachalar bo‘lishi kerak. Suv quvurlari bo‘lmagan taqdirda baklarda qaynatilgan suv bo‘lishi lozim.
 75. Ish joyidan suv ichish qurilmasigacha bo‘lgan masofa 75 m dan oshmasligi kerak.
 76. Ichimlik suvining harorati 8 °S dan 20°S gacha bo‘lishi kerak.
 77. Sanoat tashkiloti hududidagi hojatxonalar issiq va kanalizatsiyalangan bo‘lishi lozim.
 78. Tashkilotda kanalizatsiya tizimi bo‘lmaganida sanitariya-epidemiologiya xizmatlari bilan kelishilgan holda tashkilotda yer qatlamini ifloslantirmaslikka va ishlab chiqarish kanalizatsiyasiga dushxonalardan va yuz-qo‘l yuvgichlardan suv oqmaydigan qurilmali axlat o‘ralariga ruxsat etiladi.
 79. Tashkilot maydonida, ishlab chiqarish va yordamchi binolar va xonalarda tabiiy va sun’iy yoritishlar QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yoritish” talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.
 80. Yoritish uskunalarini o‘rnatishda qandillarning turlari, lampalarning quvvati va ularning joylashishi tasdiqlangan loyihaga mos bo‘lishi kerak. Montaj paytida va undan so‘ng ham har qanday o‘zgarish va qo‘shimchalar amaldagi me’yorlarga javob berishi va loyihaga tegishli o‘zgartirish kiritilgan holda amalga oshirilishi kerak.
 81. Bir tekis taqsimlangan umumiy yorug‘lik qandillari mashinalar guruhi orasidagi yo‘laklarda, poldan 4—6 m balandlikda, lokallashgan umumiy yorug‘lik qandillari esa ish kameralari tarafidan shneklarni boshqarish balandligida va operator tarafidagi maydonchadan 2—2,5 m balandlikda joylashtiriladi.
 82. Ishlab chiqarish sexlaridagi, xomashyo omborlari va yuk tushirish-ortish maydonlaridagi texnologik uskunalar umumiyga qo‘shimcha ravishda ko‘chma yoritish moslamalari bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.
 83. Avariya yoritish tarmoqlariga birorta elektr energiya iste’molchilarini ulash taqiqlanadi. Avariya yoritishlarining sozligi har chorakda kamida bir marta tekshirilishi lozim.
 84. Yorug‘lik tushuvchi oynalarni har yili ikki martadan kam bo‘lmagan holda tozalash lozim. Yorug‘lik tushadigan deraza va eshiklarni begona predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) to‘sib qo‘yishiga ruxsat etilmaydi.
 85. Uchastkalarda va xonalarda portlash bo‘yicha xavfli gaz va changlar miqdori yig‘ilishi ehtimoli bo‘lsa, elektr yoritish tizimi portlashdan himoyalangan holda bajarilishi kerak.
 86. Yuqori xavfli xonalarda kuchlanishi 36 V dan yuqori bo‘lmagan ko‘chma elektr yoritqichlar ishlatilishi kerak. O‘ta xavfli xonalarda, xonalardan tashqari hamda uskunalar va inshootlar (bunkerlar, silososlar, quduqlar, bug‘lantirish kameralari, tunnellar va boshqalar)ni ichki sirtini yoritish uchun ko‘chma elektr yoritqichlarning kuchlanishi 12 V dan oshmasligi kerak. Barcha ko‘chma yoritqichlar metall himoyalanish to‘ri hamda shisha qalpoq bilan uskunalangan bo‘lishi kerak.
 87. Shovqin darajasi ish joylarida, xonalarda va tashkilot hududida GOST 12.1.003-83, tebranish darajasi esa GOST 12.1.012-90 talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.
 88. Ish joylarida shovqin va tebranish darajasini muntazam nazorat qilib turish kerak. Agar u belgilangan me’yorlardan yuqori bo‘lgan hollarda uni pasaytirish uchun quyidagi tadbirlar qo‘llanishi lozim:
 detallarning zarbali harakatlarini zarbasiz harakatlarga, ilgarilama-qaytma harakatlarni aylanma harakatlarga o‘zgartirish;
 shovqin chiqaruvchi agregat yoki uning ayrim qismlariga shovqinni to‘suvchi qobiqlar o‘rnatish;
 agregatdan chiqayotgan aerodinamik shovqinlarga qarshi samarali tovush so‘ndirgichlar qo‘llash;
 shovqinli uskunalarni (ventilyator, kompressor) to‘silgan xonalarda yoki sexdan tashqarida joylashtirish;
 tebranishni kamaytirish uchun, uning manbalarini (elektr dvigatellar, ventilyatorlar va shunga o‘xshashlar) mustaqil poldan va binoning boshqa konstruksiyalaridan izolatsiyalangan poydevorlarda yoki maxsus hisoblab chiqilgan amortizatorlarga o‘rnatilishi kerak. Bu agregatlarni bino konstruksiyalariga qattiq mahkamlab qo‘yish taqiqlanadi;
 ishchilar dam olishi uchun shovqindan izolatsiyalangan xonalar tashkil qilish;
 ishchilarning eshitish a’zolarini shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlash.
 89. Ishlab chiqarish xonalarida shovqinni texnik vositalar bilan bartaraf etishning iloji bo‘lmasa, shaxsiy himoyalanish vositalaridan foydalanish kerak.
 90. Sanitariya-maishiy xonalar tarkibiga: kiyim almashtirish, yuvinish, cho‘milish, ayollarning shaxsiy gigiyenasi, chekuvchilar, ishlovchilarni isinish, dam olish, quritish, ish kiyimini changsizlashtirish va yog‘sizlantirish, kir yuvish xonalari kiradi va ular QMQ 2.09.04-98 “Tashkilotning ma’muriy va maishiy binolari” talablariga javob berishi lozim.
 91. Ovqat iste’mol qilish uchun maxsus binolar jihozlanadi. Suvni faqat ichimlik favvoralaridan yoki gazlangan suv avtomatidan ichishga ruxsat etiladi. 
 92. Ishlab chiqarish binolarining ish joylaridan hojatxona, chekish joylari, isinish xonasi, dushxona, ichimlik suvi ta’minoti moslamalarigacha bo‘lgan masofa 75 m dan ko‘p bo‘lmasligi, ishlab chiqarish maydonchalaridagi ish joylaridan 150 m dan ko‘p bo‘lmasligi lozim.
 93. Kiyim yechish xonasi, dushxona va dushxona oldi xonasi, yuvinish xonasi, hojatxona, maxsus kiyimning changdan tozalash, quritish uchun xonalarning devorlari va to‘siqlari, yuvish vositalarini qo‘llab, issiq suv bilan yuvish mumkin bo‘ladigan materiallardan qilingan, balandligi kamida 2 m bo‘lishi lozim.
 94. Ishlab chiqarish xonalarida ko‘zni yuvish uchun favvorachalar, terini yuvish uchun bosimi katta bo‘lgan dushlar, shuningdek sexda dori qutichasi ko‘zda tutilgan bo‘lishi lozim. 
 95. Har bir smenadan keyin ishchilar dush qabul qilishi lozim.
 96. Xodimlarning ish vaqti, shu jumladan qisqartirilgan ish vaqti, dam olish va tanaffuslar vaqti tashkilot tomonidan mehnat to‘g‘risidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi.
 97. Ishlab chiqarish jarayonlari GOST 12.3.002-75 “Ishlab chiqarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq bo‘lishi lozim.
 98. Ishlab chiqarish xonalari ish hududidagi harorat, nisbiy namlik, havoni harakatlanish tezligi va boshqalar GOST 12.1.005-88 “Ish hududining havosi. Umumiy sanitariya-gigiyenik talablar”ga muvofiq bo‘lishi lozim.
 99. Elektr toki va statik elektrdan odamni himoya qilish xavfsizlik tadbirlari GOST 12.1.019-79 “Elektrxavfsizlik. Umumiy talablar” va GOST 12.1.018-93 “Statik elektr. Uchqun xavfsizligi. Umumiy talablar”ga muvofiq amalga oshirilishi lozim. 
 100. Ishlab chiqarish xonalarida shovqin va tebranish darajasi GOST 12.1.003-04 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.1.012-90 “Tebranish. Umumiy xavfsizlik talablari”da belgilangan miqdordan oshmasligi lozim.
 101. Apparat bo‘limi xonasiga kirish oldida GOST 12.4.026-76 “Signal ranglar va xavfsizlik belgilari”ga muvofiq “Begonalarga kirish taqiqlanadi. Portlash xavfi bor!” so‘zlari yozilgan plakatlari bo‘lishi lozim (xona V-1 klassli, muhit 2-B).
 102. Elektrotexnika korpuslari, texnik etil spirti qabul qilish idishlari, texnik etil spirti harakatlanuvchi kommunikatsiyalar elektr o‘tkazgichlar orqali erga ulanishi lozim. Elektr o‘tkazgichlar qarshiligi 4 Om dan oshmasligi lozim.
 103. Apparat bo‘limi xonasida gugurt yondirish yoki alanga beruvchi boshqa manbalardan foydalanish, yoqilg‘i materiallarini saqlash taqiqlanadi.
 104. Xonada ishlatganda uchqun chiqarmaydigan asboblardan foydalanish lozim.
 105. Statik elektr hosil bo‘lishining oldini olish maqsadida texnologik uskuna va idishlar, quvur o‘tkazgichlar elektr o‘tkazgich simlar bilan erga ulanishi, erga ulash qurilmalari elektruskunalar bilan birga ulanishi lozim. Statik himoyani erga ulash qurilmalari qarshiligi 100 Om ga qadar ruxsat etiladi.
 106. Metall yoki nometall elektr o‘tkazgichlar, quvur o‘tkazgichlar, havo o‘tkazgichlar, apparatlarning ustki qoplamalari uzluksiz elektr tarmog‘ini tashkil etib, sex doirasida kamida 2 joyidan erga ulash konturiga ulanishi lozim.
 107. Barcha quvur o‘tkazgichlar, metall konstruksiyalar, metall narvonlar oralig‘i 10 sm dan ortiq bo‘lganda har 20—25 m oraliqda o‘zaro bog‘lanishi lozim.
 108. Statik elektr to‘plovchi sintetik kiyimlarda, mixli oyoq kiyimlarda apparat bo‘limiga kirish va ishlar bajarish taqiqlanadi.
 109. Texnik etil spirti haydash apparatlari joylashgan xonada:
 vodoprovod suvi to‘xtab qolganda ishlatishga 30 minutlik zaxira saqlaydigan yuqorida o‘rnatilgan idish;
 avariya holatidagi yoritgichlar;
 qozonxona bilan aloqa qilish uchun telefonlar bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 110. Haydash apparatlari qismlari va yordamchi uskunalarga xizmat ko‘rsatish uchun yo‘laklar bo‘lishi shart.
 111. Haydash kubida har yili tekshiruvdan o‘tkaziladigan, bosimning yuqori qiymati belgilangan manometr o‘rnatilgan himoyalovchi qurilma bo‘lishi lozim.
 112. Texnik etil spirti uzatish trubasida texnik etil spirti fonari oldida kondensatsiyalanmagan texnik etil spirti parlarini va korbonat angidrid gazini tashqariga chiqarish uchun havo yo‘li bo‘lishi lozim.
 113. Isitgich, kub, kolonna va truboprovodlar issiqlik o‘tkazmaydigan materiallar qoplanganda kuzatish oynalari, qopqoqlari, regardlar va boshqa armaturalar ochiq qoldirilishi kerak.
 114. Uskunalarga xizmat ko‘rsatish maydonlari, ularga chiqish narvonlari metalldan yasalgan bo‘lishi lozim.
 115. Haydash apparati kubini brajka yoki haydalishi lozim bo‘lgan suyuqlik bilan 2/3 qismigacha to‘ldirilishiga ruxsat beriladi.
 116. Spirt, efir, sivush moyini oraliq va yig‘uvchi baklarining germetik yopish lyuklari bo‘lib, atmosfera bilan spirtni ushlagichlarga ega bo‘lgan havo yo‘llari bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.
 117. Uskunalarning va idishlarning oynali qismlari mexanik shikastlanishdan saqlangan bo‘lishi lozim.
 118. Haydash apparatini boshqarishni, ishni sozlashni, kuzatishning qulay bo‘lishi uchun spirt, suv fonarlari, filtrlar, o‘lchov priborlari apparatining ish joyi yaqin bo‘lishi kerak.
 119. Haydash apparatini tozalash, sozlash ushbu Qoidalarning talablariga amal qilgan holda bajarilishi lozim.
 120. Deflegmator, kondensator, muzlatkichlarni issiqlik almashinish yuzalarini tozalash, belgilangan muddatlarda amalga oshirilishi lozim.
 121. Ta’mirlangan yoki yangi apparatni, uni ishga tushirishdan avval, deflegmatorning yuqori nuqtasigacha suv to‘ldirish yo‘li bilan sinaladi.
 122. Barcha issiqlik qurilmalari yilda bir marta konstruksiyalardagi o‘zgarishlarni va ishlash parametrlarini aniqlash maqsadida ishchi sinovdan o‘tkaziladi.
 123. Apparat bo‘limi binosida minimal texnik etil spirti (1 sutkali ishlab chiqarish quvvati doirasidan oshmagan) bo‘lishi lozim. Ortiqcha texnik etil spirti texnik etil spirti omboriga berilishi kerak.
 124. Apparat bo‘limida ustida saqlanadigan individual himoya vositalari (shlangasi tashqariga chiqariladigan protivogaz, 12 voltli portlashdan himoyali yoritgich yoki akkumulyatorli fonar, qutqarish arqonli himoya kamari, kerakli dorilar bilan ta’minlangan dori qutichasi) bo‘lishi lozim.
 125. Ishlab chiqarish jarayonlari yong‘in va portlash xavfsizligi, ularni rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 “Yong‘in xavfsizligi. Umumiy talablari” va GOST 12.1.010-90 “Portlash xavfi. Umumiy talablari” va ushbu Qoidalarga muvofiq ta’minlanishi lozim
 126. Har bir sex, uchastka, omborda mavjud me’yorlar asosida, hududiy yong‘in xavfsizligi xizmati bilan kelishilgan yong‘in xavfsizligi bo‘yicha yo‘riqnoma ishlab chiqilishi va ko‘rinadigan joyga osilishi lozim.
 127. Har bir tashkilotda ma’muriyat tomonidan tayinlangan barcha ishlab chiqarish, yordamchi va maishiy xonalarda yong‘in xavfsizligiga mas’ul xodim bo‘lishi lozim. Yong‘in xavfsizligiga mas’ul shaxs familiyasi, yong‘in xavfi signali va o‘t o‘chirish bo‘limi telefonlari varaqda ko‘rsatilib, ko‘zga ko‘rinadigan joyga osib qo‘yiladi.
 128. Yong‘in xavfsizligiga mas’ul shaxs majburiyatlari yong‘in xavfsizligi bo‘yicha yo‘riqnomada belgilangan bo‘lishi lozim.
 129. Har bir tashkilotda yong‘inga qarshi asboblar to‘plami, o‘t o‘chirish vositalari, soni va joylashtirilishi yong‘in xavfsizligi idoralari bilan kelishilgan bo‘lishi lozim.
 130. Barcha ishchi va xodimlar o‘qitish tizimida yong‘in xavfsizligi qoidalarini keng o‘rganish maqsadida, tashkilot, sex, ishlab chiqarish uchastkasi, qurilma, bino yoki inshoot uchun maxsus yong‘inga qarshi tayyorgarligidan o‘tadilar. 
 131. Yong‘in-texnik minimum dasturidan o‘tishni tugatishda, ishchi va xizmatchilardan zachyotlar qabul qilinishi lozim. Yong‘in-texnik minimumi bo‘yicha o‘tkazilgan zachyot natijalari hujjatlashtirilib, unda o‘rganilgan tema bo‘yicha baholar ko‘rsatiladi.
 132. Yong‘inga qarshi tayyorgarlikdan o‘tmagan shaxslar ishga qo‘yilmaydi.
 133. Ishlab chiqarish uchastkasida, laboratoriyada, omborda yoki ma’muriy xonalarda (egallagan lavozimidan qat’i nazar) ishlayotgan har bir ishlovchi yong‘in xavfsizligi qoidalarini aniq va qat’iyan bajarishga majbur bo‘lib, yong‘in yoki olovlanishga olib kelishi mumkin bo‘lgan harakatlarga yo‘l qo‘ymasligi lozim.
 134. Obyektda 15 kishidan ortiq ishlovchi bo‘lganda ixtiyoriy yong‘in drujinasi, muhandis-texnik personal bo‘lganda qo‘shimcha yong‘in-texnik komissiyasi tuziladi.
 135. Tashkilotning barcha bino va inshootlariga kirishni ochiqligi ta’minlanishi lozim. Bino va yong‘in suv manbalari yo‘laklari, hamda yong‘in vositalariga va uskunalariga boradigan yo‘laklar doimo bo‘sh bo‘lishi kerak.
 136. Texnik etil spirti omborlarining binolari va inshootlari qurilish va yong‘inga qarshi me’yorlar va qoidalar talablariga mos kelishi lozim.
 137. Texnik etil spirti qabul qilish bo‘limi spirtni saqlash xonalaridan brandmauer (yonmaydigan) devor bilan ajratilishi lozim.
 138. Texnik etil spirti qabul qilish bo‘limiga asosiy kirishdan tashqari bevosita tashqariga chiqadigan qo‘shimcha chiqish yo‘li bo‘lishi lozim.
 139. Texnik etil spirti ombori va texnik etil spirti qabul qilish bo‘limi xonalaridagi pol temir qo‘shilib sementlanishi, eshikka qarama-qarshi tomonga qiyaligi bo‘lishi lozim.
 140. Texnik etil spirti omborining o‘rasi chuqurligi texnik etil spirti omborida mavjud bo‘lgan barcha sig‘imlarning hajmiga teng bo‘lgan hajmda bo‘lishi lozim.
 141. Binodan tashqaridagi ochiq texnik etil spirti omborida barcha sig‘imlarning poydevorlari atrofida texnik etil spirti omborida mavjud bo‘lgan barcha sig‘imlarning hajmiga teng bo‘lgan hajmni hosil qiluvchi devorlari bo‘lgan temir qo‘shilib sementlangan maydonchasi bo‘lishi lozim.
 142. Texnik etil spirti omborlarining xonalarida maydonchalar, o‘tish ko‘prikchalari, panjarali zinalar metalldan bo‘lishi lozim.
 143. Texnik etil spirti omborida derazalar yer sathidan kamida 2 m, balandlikda, shimolga qaratilgan, panjaralar va temir to‘sinlar bilan jihozlangan bo‘lishi lozim.
 144. Yopiq texnik etil spirti omborida xonaning havosida etil spirti bug‘larining miqdori 1000 mg/m3 dan oshmaydigan ravishda havo almashuvi tutib turilishi kerak.
 145. Texnik etil spirti omborida yashin qaytargich bilan jihozlangan sig‘imlarning metall korpuslari erga tutashtirilgan bo‘lishi kerak.
 146. Texnik etil spirti omborlarining xonalarida faqat bug‘li nasoslar o‘rnatilishiga ruxsat etiladi. Elektr ta’minotli nasoslarni qo‘llash portlashdan himoyalangan turida elektr dvigateli ta’minoti o‘rnatilgan holdagina ruxsat etiladi. 
 147. Texnik etil spirti omborida sig‘imlar o‘rtasida hamda sig‘im korpusidan devorgacha 1,5 m dan kamroq masofa bo‘lishiga ruxsat etilmaydi.
 148. Texnik etil spirti omborida spirtni berish va qabul qilish uchun mo‘ljallanmagan uskunalarni o‘rnatish taqiqlanadi.
 149. Sisternalar va o‘lchagichlarda texnik etil spirti sathi ko‘rsatkichlarining shisha qismlari mexanik zararlanishdan himoyalanishi lozim.
 150. Texnik etil spirti omborida va texnik etil spirti qabul qilish bo‘limida yonuvchan materiallar va chet buyumlarni saqlashga yo‘l qo‘yilmaydi.
 151. Texnik etil spirti ombori va texnik etil spirti qabul qilish bo‘limini yong‘in o‘chirgichlar, bug‘ bilan alanga o‘chirishning yong‘in jo‘mraklari hamda boshqa yong‘inga qarshi vositalar bilan ta’minlash yong‘in nazorati idoralarining talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 152. Texnik etil spirti omborining kirish eshigida “Begonalarning kirishi taqiqlangan!” yozuvi bilan, binoning ichida esa “Alanga yondirilmasin!”, “Chekish taqiqlanadi!” yozuvlari osilishi kerak.
 153. Texnik etil spirti omborining xonasi havo beruvchi-so‘ruvchi va avariyali shamollatish bilan hamda yoritish bilan jihozlanishi kerak.
 154. Texnik etil spirti omborida havo muhitining holati ustidan doimiy nazorat yuritilishi kerak.
 155. Texnik etil spirti omborlari xonalarida payvandlash ishlarini, shuningdek sisternalar va o‘lchagichlarni ulash va kesish ishlarini bajarish taqiqlanadi. Ushbu ishlar barcha sisternalarni spirtdan bo‘shatib, ularni toza suv bilan to‘ldirib, yonma-yon xonalarga boruvchi texnik etil spirti quvurlarda barcha jo‘mraklarni yopishdan keyin ruxsat etiladi (jo‘mraklar bo‘lmagan quvurlarda tiqinlar o‘rnatiladi). Kesish, ulash, payvandlash va hokazolar kerak bo‘lgan sisterna suv bilan yuvilishi va shamollatilishi kerak.
 156. Sisterna ichiga yuvish yoki ta’mirlash uchun kirish lozim bo‘lganda uni avval spirtdan to‘liq bo‘shatib, ichki devorlarini suv bilan yuvish lozim.
 157. Ishchilar sisternaning ichiga kirishidan avval mas’ul muhandis-texnik xodim joyida shaxsan tayyorlash ishlarining to‘g‘ri o‘tkazilganiga ishonch hosil qilishi, sisternaga kirish uchun tayinlangan ishchi esa kislorodli izolatsiyalovchi asbobni hamda arqon bog‘langan muhofaza belbog‘ini taqishi lozim.
 158. Ta’mirlash hamda yoritish yetishmagan hollarida faqat akkumulyatorli chiroqlardan foydalanish ruxsat etiladi.
 159. Transportdan spirtni qabul qilish tugaganda uning nasos bilan olinmagan qoldiqlari faqat uzatish idishida qolishi mumkin. O‘lchagichlarda va bosib kiritish quvurida texnik etil spirti qolishiga ruxsat etilmaydi.
 160. Texnik etil spirtni ochiq usulda quyishga ruxsat etilmaydi.
 161. Yuklash-tushirish ishlari Yuk ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari (ro‘yxat raqami 1582, 2006-yil 13-iyun) muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 162. Yozgi paytda jo‘natish uchun bochkalarga quyilgan spirtni ko‘pi bilan ikki sutkagacha saqlash ruxsat etiladi.
 163. Yozgi paytda spirtni tashishda bochkalar o‘z sig‘imining 5 foiz hajmiga bo‘sh qoldiriladi.
 164. Texnik etil spirti omborida texnik etil spirti solingan bo‘sh bochkalarning saqlanishiga ruxsat etilmaydi. Shuningdek, texnik etil spirti quyilgan bochkalarni bir-birining ustiga qo‘yish va ularni bo‘yiga ikkitadan ortiq bochkani yoni bilan qo‘yishga ruxsat etilmaydi.
 165. Texnik etil spirtni tashishga faqat avtomobil, temir yo‘l sisternalarida yoki metall baklarda (bochkalarda) ruxsat etiladi.
 166. Texnik etil spirtdan bo‘shagan idishlarni yuvishdan keyin tiqinlar bilan berkitib, xonalarda yoki maxsus maydonchalarda bostirma ostida ombor va ishlab chiqarish xonalaridan kamida 20 m uzoqlikdagi masofada saqlash lozim.
 167. Laboratoriya xonalari qurilish va sanitariya me’yorlari va qoidalari talablariga javob berishi lozim.
 168. Umumiy oqma-so‘rma ventilatsiyadan tashqari, laboratoriya xonalari havo tortuvchi moslamalar (javonlar) yoki havoni so‘rib olish uchun ventilatsiya qurilmalari bilan jihozlangan bo‘lishi kerak.
 169. Laboratoriya xodimlari qo‘llanilayotgan kimyoviy moddalar, materiallarning yong‘in jihatidan xavflilik darajasini bilishlari va ular bilan ishlaganda xavfsizlik choralariga rioya qilishlari shart.
 170. Moddalar va materiallar laboratoriyada qat’iy navlari bo‘yicha saqlanishi kerak. O‘zaro kimyoviy ta’siri yong‘in yoki portlashni yuzaga keltirishi mumkin bo‘lgan moddalarni birgalikda saqlashga yo‘l qo‘yilmaydi.
 171. Laboratoriyadagi mebel va uskunalar odamlarni chiqishiga to‘sqinlik qilmaydigan tarzda o‘rnatilishi kerak. Uskunalar oralig‘idagi eng kam yo‘l qo‘yiladigan masofa 1 m dan kam bo‘lmasligi lozim.
 172. Zaharli moddalar bilan ishlashga mo‘ljallangan xonalar laboratoriyaning boshqa xonalaridan ajratilgan, tegishli tarzda jihozlangan va boshqa xonalarning ventilatsiyasiga bog‘liq bo‘lmagan havo so‘ruvchi moslamalarga ega bo‘lishi lozim.
 173. Zararli va yonuvchi bug‘ va gazlar ajralishi bilan kechadigan ishlar olib borilayotgan tortuvchi shkaflar yuqori va qo‘yi so‘rmalar, shuningdek, suyuqlikning polga oqib tushishini oldini oluvchi yon devorlar bilan jihozlanishi kerak.
 174. Javonning 15—20 sm ga ochib qo‘yilgan tabaqalari ko‘ndalang kesimida havoning tezligi 0,5 dan 0,7 m/s atrofida bo‘lishi lozim. 
 175. O‘ta zararli moddalar (sariq qonsimon tuz) bilan ishlaganda havoning tezligi 1 dan 1,2 m/s oralig‘ida bo‘lishi kerak.
 176. Tortuvchi shkaflar germetik gaz o‘tkazmaydigan armatura ichiga joylashtirilgan elektr lampochkalar bilan jihozlanishi, ularning vklyuchatellari tortuvchi shkafdan tashqarida, shtepsel rozetkalari esa ish stolining qisqa yon tomoni bo‘ylab tortuvchi shkafdan tashqarida joylashishi kerak.
 177. Olov hamda yonish va portlash xavfi bor moddalar bilan ishlashga mo‘ljallangan ish stollari va shkaflar yonmaydigan material bilan to‘liq qoplangan bo‘lishi, kislota va ishqorlar bilan ishlashga mo‘ljallangani esa zanglamaydigan material bilan qoplanib, yonmaydigan materialdan yon devori bo‘lishi kerak.
 178. Ish stollari va shkaflardagi gaz va suv kranlari ularning old devorlari tomonida joylashtirilishi va kranni tasodifan ochib yuborishning imkoni bo‘lmaydigan tarzda o‘rnatilishi kerak. Katta miqdordagi kimyoviy laboratoriya idishlarini yuvish uchun alohida ajratilgan yuvish xonasi mavjud bo‘lib, imkon qadar laboratoriyaning markazida joylashishi kerak.
 179. Yuvish xonasi yuvish stollari bilan jihozlanishi kerak: ulardan biri zararli va hidi kuchli moddalarni yo‘qotish hamda xromli aralashma bilan yuvish uchun tortuvchi shkafli, ikkitasi esa sodali va toza suv bilan yuvish uchun.
 180. Laboratoriyadagi havo almashinuvi shunday hisob-kitob qilinishi lozimki, ishchi xonalarning havosidagi zaharli portlovchi gazlar, bug‘lar va changning amaldagi konsentratsiyasi amaldagi SanQvaM 0046-95 “Gigiyenik me’yorlar. Ishchi hududi havosidagi zararli moddalarning chegaraviy ruxsat etilgan eng ko‘p miqdori”da belgilangan eng ko‘p yo‘l qo‘yiladigan miqdoridan ortib ketmasligi kerak. 
 181. Kislota va ishqorlar kimyoviy moddalar omborida joylashtirilishi kerak. Kislota va ishqorlarni maydonchalarda saqlaganda ularga havo yog‘inlari va quyosh nurlari tushishining oldini olish uchun soyabon qilinishi kerak.
 182. Kislota va ishqorlarni podval xonalarda saqlash taqiqlanadi.
 183. Kislota va ishqorlar to‘ldirilgan shisha idishlar qo‘yiladigan pollar kislotaga chidamli materialdan ishlanib, to‘kilgan kislotani maxsus idishga yo‘naltiradigan tarnovlar tomon qiyaligi bo‘lishi lozim.
 184. Kimyoviy moddalar omborlari to‘kilgan ishqor yoki kislotani neytrallash uchun yetarli darajada vositalar bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim.
 185. Kislota va ishqorlar to‘ldirilgan shisha idishlar dastali mustahkam to‘qilgan savatlarga yoki maxsus yashiklarga joylanishi lozim, ularsiz mazkur suyuqliklarni tashish taqiqlanadi.
 186. Kislota va ishqorlar to‘ldirilgan shisha idishlarni qo‘lda ikki kishi uzog‘i bilan 25 m masofaga tekis yuza bo‘ylab tashishga yo‘l qo‘yiladi, bunda suyuqlik sachrashiga qarshi zarur ehtiyot choralari ko‘rilishi lozim.
 187. Kislota va ishqorlar to‘ldirilgan shishalarni faqat ichiga asbest to‘shalgan maxsus (taxtadan yoki metalldan yasalgan) yashiklarda tashishga ruxsat etiladi.
 188. Kislota va ishqorlar bilan ishlaydigan barcha xodimlar saqlagich ko‘zoynaklar (gardishi teridan yoki rezinadan ishlangan) va rezina qo‘lqoplardan, ayrim paytlarda esa rezinali (yoki rezina qoplangan) fartuk va rezina etiklardan foydalanishlari lozim.
 189. Kislota va ishqorlar bilan saqlagich ko‘zoynaklarsiz ishlash taqiqlanadi.
 190. Kislota va ishqorlarni shisha idishlardan kichik idishlarga sifon yoxud qo‘l nasoslari vositasida quyish zarur.
 191. Oltingugurt kislotasini tayyorlash uchun uni suvga tizillagan oqim bilan quyib, tinmay aralashtirib turish kerak. Oltingugurt kislotasiga suv quyish taqiqlanadi.
 192. Qattiq holatdagi o‘yuvchi natriyli barabanlar (bochkalar) maxsus keskichlar yordamida, yo‘riq olgan tajribali ishchilar tomonidan ochilishi kerak. Shu maqsadda temir iskana va bolg‘a ishlatish taqiqlanadi.
 193. Bo‘shagan baraban kristalli qattiq natriyning qoldiqlaridan, soxta tubli alohida bakka ochilgan qopqoqli tomoni pastga qaratib joylashtirilib, eritish yo‘li bilan tozalanishi lozim. 
 194. Barabanni bakka joylash va uni soxta tubga o‘rnatish ko‘tarma mexanizmlar (telfer, tal va shu kabi) yordamida bajarilishi lozim. 
 195. Bo‘shagan barabanlarni bakdan, ularni faqat suv bilan yuvgandan keyin chiqarishga ruxsat etiladi.
 196. Ishqor eritishda tinmay aralashtirilayotgan suvga moddaning kichik bo‘laklarini sekin-asta qo‘shib borish zarur, bunda ishqor bo‘laklarini faqat qisqich bilan ushlash darkor. O‘yuvchi ishqorlarning katta bo‘laklarini maxsus ajratilgan joyda, ustini zich mato (belting) bo‘lagi bilan yopib, mayda bo‘laklarga maydalash zarur.
 197. To‘kilgan kislota va ishqorlar ustiga darhol qum to‘kilishi, neytrallanishi va shundan so‘nggina yig‘ishtirilishi lozim. Shisha parchalarini cho‘tka va xokandoz yordamida yig‘ib olish zarur.
 198. Ishlatilgan kislota va ishqorlar maxsus idishlarga alohida to‘planishi va neytrallanganidan so‘ng kanalizatsiyaga, loyli o‘raga yoki mahalliy sharoitdan kelib chiqib, shu maqsadga mo‘ljallangan boshqa joyga to‘kilishi kerak. 
 199. Kislota va ishqorlardan bo‘shagan idishlar zararsizlantirilib, puxta yuvilishi lozim.
 200. Tez alangalanuvchi va yonuvchi suyuqliklar (past haroratda qaynaydigan moddalarni istisno qilganda) laboratoriya xonalarida tiqini jips yopiladigan devori qalin bankalar (shisha idishlar) da saqlanishi lozim. Bankalar qopqog‘i jips yopiladigan, devori va tubiga asbest qoplangan maxsus metall yashiklarda saqlanishi lozim.
 201. Yashik yetib borish uchun qulay, yo‘laklar va qizitadigan asboblardan uzoqda polda joylashtirilishi kerak. Yashik qopqog‘ining ichki tomonida mazkur xona uchun yonuvchi va tez alangalanuvchi suyuqliklarning nomlari va saqlashning umumiy me’yorlari ko‘rsatilgan aniq yozuv tushirilgan bo‘lishi kerak.
 202. Tez alangalanuvchi suyuqliklar uchun shisha idishning sig‘imi 1 l dan oshmasligi, sig‘imi kattaroq bo‘lganda esa germetik yopiladigan metall g‘ilofga ega bo‘lishi kerak.
 203. Laboratoriya xonalarida past kislotali moddalarni (dietil efiri, atseton va boshqalar) saqlash qat’iyan man qilinadi. 
 204. Ishlar yakunlangandan so‘ng ushbu moddalar saqlash uchun maxsus xona (ombor) ga chiqarilishi lozim.
 205. Dietil (oltingugurt) efiri boshqa moddalardan ajratilib, sovuq va qorong‘i xonada saqlanishi lozim, chunki uni yorug‘da saqlaganda portlovchi modda — etil perekisi hosil bo‘ladi.
 206. Tez alangalanuvchi va yonuvchi moddalarni ombordan laboratoriyaga yopiq, sinmaydigan idishda yoki g‘ilofga solingan shisha idishda tashib keltirish zarur.
 207. Laboratoriyaning har bir ishchi xonasida bir paytda saqlanadigan yong‘indan xavfli suyuqliklarning umumiy miqdori bir sutkalik ehtiyojdan ortmasligi lozim.
 208. Tez alangalanuvchi moddalar va yonuvchi suyuqliklar bilan barcha ishlar ventilatsiya ishlab turgan tortuvchi shkaflarda va gaz yondirgichlar va elektr asboblari qat’iyan o‘chirilgan holatda o‘tkazilishi lozim.
 209. Yonuvchan moddalar bilan ishlashni laboratoriyaning tajribasiz xodimiga topshirish qat’iyan taqiqlanadi. 
 210. Past qaynovchi yonuvchi moddalarni (atseton, benzol, efirlar, texnik etil spirti va hokazo) haydash va qizdirish qiyin eruvchi shishadan qilingan aylana tubli kolbalar, mazkur moddaning qaynash haroratiga bog‘liq (suv, moy) tegishli issiqlik tashuvchilar bilan to‘ldirilgan idishlarda amalga oshirilishi kerak.
 211. Ichida past qaynovchi mahsulotli va yonuvchan idishlarni ochiq olovda, shuningdek barcha elektr qizdiruv jihozlarida qizdirish qat’iyan taqiqlanadi. 
 212. Yuqoriroq qizish haroratiga ega bo‘lgan suyuqliklar yopiq turdagi elektr kolba qizdirgichlarda qizdirilishi lozim.
 213. Tez yonuvchan moddalarni qizdirish uchun qo‘llaniladigan barcha apparatura to‘la tuzatilgan bo‘lishi, kontaktlardan uchqun chiqishining oldini olish lozim.
 214. Benzol, nitrobenzol, xloroform, dietil efiri, spirt, organik kislotalar efirlari, oltingugurt uglerodi va shu kabi kuchli hidlanuvchi zaharli moddalarning laboratoriya havosiga hatto ozroq bug‘lanishi bilan bog‘liq barcha ishlar faqatgina havo tortuvchi javonda amalga oshirilishi lozim.
 215. Portlashning oldini olish uchun dietil efirini quriguncha bug‘lantirish taqiqlanadi. Bug‘lantirish paytida bir muncha qismi kolbada qolishi kerak.
 216. 0,5 l dan ko‘p miqdordagi tez yonuvchan moddalarni qizdirishda asbob ostiga avariya holatida suyuqlikning to‘kilishini oldini olish maqsadida yetarlicha hajmli kyuvet (vannacha) qo‘yilishi kerak. 
 217. Yoqilg‘i suyuqliklari bilan ishlaganda ishlatilgan idishlar ishlar tugagandan so‘ng darhol yuvib tashlanishi kerak.
 218. Ishlatib bo‘lingan yoqilg‘i suyuqliklarini kun yakunida laboratoriyadan generatsiya yoki bu suyuqliklarni yo‘qotish uchun olib ketilishi lozim bo‘lgan maxsus germetik berkitiluvchi idishga yig‘ish lozim. Yoqilg‘i suyuqliklarini kanalizatsiyaga to‘kish taqiqlanadi. 
 219. Yong‘in va portlashda xavfli suyuqliklar tasodifan to‘kilganda gaz goryelkalari, qizdirish asboblari darhol o‘chirilishi, tashqaridagi umumiy elektr o‘chiruvchi bilan xona uzib qo‘yilishi, to‘kilgan moddalar ko‘p miqdorda bo‘lganda qo‘shni xonalardagi barcha qizdirish asboblari ham o‘chirilishi, to‘kilgan joyga qum sepilishi lozim.
 220. Yoqilg‘i moddalarining alanga olgan holatida (yong‘in paydo bo‘lganda) maxsus yo‘riqnomaga muvofiq yong‘inni o‘chirish choralari ko‘rilishi zarur. 
 221. Texnik etil spirti ishlab chiqaradigan tashkilotlar ishlab chiqarish uskunalari GOST 12.2.003-91 “Ishlab chiqarish uskunasi. Umumiy xavfsizlik talablari”ga muvofiq har bir alohida turi, ularni tayyorlash va foydalanishda tasdiqlangan texnikaviy shartlari talablariga javob berishi, xomashyo, yarim tayyor mahsulot va tayyor mahsulotga tegadigan texnologik uskunalar esa, gigiyena sertifikati va muvofiqlik sertifikatiga ega bo‘lishi lozim.
 222. Asbob-uskuna va uning uzellari tuzilishi, quvuro‘tkazgichlar va armatura QMQ 3.05.05-98 “Texnologik asbob-uskunalar va texnologik quvur o‘tkazgichlar”, shuningdek mazkur Qoidalar, GOST 12.1.003-04 “Shovqin. Umumiy xavfsizlik talablari” va GOST 12.1.012-90 “Tebranish. Umumiy xavfsizlik talablari”da bayon etilgan qurilish me’yorlari va qoidalariga javob berishi, shuningdek xizmat ko‘rsatishda, ta’mirlashda va sanitariya ishlovini berishda xavfsizlik va qulaylikni ta’minlashi lozim.
 223. Asbob-uskunalar tuzilishi uning tarkibiga kiruvchi bug‘ o‘tkazgichlar, elektr o‘tkazgichlarning tasodifan shikastlanish ehtimolini istisno qilishi kerak.
 224. Asbob-uskunalar konstruksiyasi elementlari ishlovchilarni jarohatlashi mumkin bo‘lgan uchli qismlar va notekis yuzalarga ega bo‘lmasligi lozim.
 225. Barcha harakatlanuvchi uzellar, yuritmalar, asbob-uskunalarning uzatma mexanizmlari, ularning qismlari (shkivlar, qayishlar, zanjirlar, aylanuvchi vallar) uskuna korpusining ichida joylashishi kerak. Konstruksiya ichiga joylashning imkoni bo‘lmaganda, yaxlit yoki to‘rli to‘siqlar nazarda tutilishi kerak. 
 226. Muhofaza to‘sig‘ining tuzilishi qo‘shimcha shovqin, vibratsiya, xavfli vaziyatlarni keltirib chiqarmasligi, uskunalarga xizmat ko‘rsatishni qiyinlashtirmasligi kerak.
 227. 2 m gacha balandlikda joylashgan asbob-uskunalarning barcha aylanadigan va harakatlanadigan, tegib ketish ehtimoli bor qismlari, harakat tezligidan qat’i nazar, yaxlit yoki to‘rli to‘siqlar bilan yopilgan bo‘lishi kerak. 
 228. To‘siqlar yengil, mustahkam, harakatchan birikmali (oshiq-moshiq, sharnir va shu kabilar), elektr yuritmasi blokirovkali bo‘lishi kerak. 
 229. Tishli va zanjirli uzatmalar taxtalangan tunukadan to‘siqqa ega bo‘lishi kerak. Harakatchan qismlarining to‘siqlari nosoz yoki yechilgan mashina va mexanizmlarda ishlash taqiqlanadi. 
 230. Faqat uskuna to‘liq to‘xtatilgandan so‘nggina asbob-uskunani ta’mirlash yoki tozalash uchun to‘siqni yechishga yoki uning harakatchan eshigini ochishga yo‘l qo‘yiladi.
 231. Vertikal texnologik sig‘imlar kamida ikkita lyukka ega bo‘lishi, ulardan biri yon devorining quyi qismida, ikkinchisi esa qarama-qarshi yon tomonning yuqori tubida joylashishi kerak.
 232. Dumaloq shakldagi quyi lyukning diametri kamida 450 mm, ellips shaklidagining o‘lchami esa, o‘qlar bo‘yicha kamida 300 x 450 mm bo‘lishi kerak.
 233. Qabul qiluvchi bunker va ta’minlovchi shnekning tuzilmasi uzumni bunkerdan to‘liq chiqarib tashlanishini ta’minlashi lozim.
 234. Mexanizatsiyalashgan oqim liniyalari tarkibida yoki alohida ishlaydigan avtomat, press va mashinalarning barcha harakatchan qismlari avtomatik moylovchi asboblar yoki asbob-uskunalarni ishga tushirguncha to‘ldiriladigan yetarlicha sig‘imga ega sig‘imli yog‘donlar bilan ta’minlanishi zarur.
 235. Mashina, apparatlar, truboprovodlarning barcha issiqlik chiqaradigan yuzalari ishonchli tarzda termoizolatsiya qilinishi lozim. 
 236. Portlashdan xavfli binolar (texnik etil spirti omborlari, apparat bo‘limi) ishqalanish yoki zarba natijasida uchqun chiqishi imkoniyatiga qarshi quyidagi choralar bilan ta’minlanishi lozim:
 a) o‘rnatilayotgan uskunaning panjaralari va uzatma kamarlari orasidagi masofa 100 mm dan kam bo‘lmasligi va uzatma kamarlari ishqalanish paytida paydo bo‘ladigan statik elektrni oladigan uskunalar bilan jihozlanishi kerak;
 b) tishli uzatmalar turli metallardan tayyorlangan bo‘lishi yoki moyli muhitda turishi kerak, lyuklardagi boltlar, ko‘chiriladigan nasoslar shlanglarining birlashtiradigan muftalari, qo‘l jihozlari va asboblar zarba paytida uchqun paydo bo‘lishiga yo‘l bermaydigan bronza, jez va boshqa materiallardan tayyorlanishi kerak.
 237. Qiya transportyorlar, konveyerlar va yuklarni siljitishning boshqa vositalari uzatmalari lenta, zanjir yoki boshqa tortuvchi organning o‘z-o‘zicha teskari harakatga yo‘l qo‘ymaydigan uskuna (xrap, tormoz va hokazo) bilan ta’minlanishi kerak.
 238. 0,8 m masofadan yuqorida joylashgan transportyorlar tashilayotgan narsaning oxirgi o‘lchamlarining eng kamida yarmigacha keladigan balandlikdagi bortlar bilan ta’minlanishi lozim.
 239. Elektr uzatmalarning ishga tushirish uskunalari zanjirda kuchlanish tiklangandan so‘ng, elektr uzatmasining o‘z-o‘zicha ishlab ketishiga yo‘l qo‘ymaydigan nolli blokirovka bilan ta’minlanishi lozim.
 240. Avtomatik oqimli liniyalar sozlash va avtomatik tartiblarda ishlash uchun markaziy boshqaruv pultlariga ega bo‘lishlari lozim. 
 241. Oqimli avtomatik liniya tarkibiga kiruvchi har bir mashina bevosita mashinaning o‘zida joylashgan boshqaruvning individual vositalari bilan jihozlanishi kerak. 
 242. Bu liniyaning avtomatik boshqaruv liniyasi liniyaning sozlash tartibidan avtomatik tartibga o‘z-o‘zicha almashuviga yoki sozlash paytida uni markaziy pultdan ishga tushirishi imkoniyatiga yo‘l qo‘ymaslik kerak.
 243. Avtomatik yoki sozlash tartiblari avtomatik liniyalarda turgan mashinalar, avtomatlar va agregatlar texnologik ketma-ketlikda ishlashini ta’minlaydigan blokirovkaga va liniyani sozlash va avtomatik tartibda ishga tushgani haqida ogohlantiradigan, shuningdek mashinalarning detallari sinib qolganligi va texnologik jarayonning buzilganligidan xabar beradigan signal uskunalariga ega bo‘lishi kerak.
 244. Masofadan yoki avtomatik ishga tushiriladigan mashinalar atrofida “Ehtiyot bo‘ling, avtomatik yoqiladi” plakatlari osilgan bo‘lishi lozim. To‘la avtomatlashgan zavodda bunday plakatlar talab qilinmaydi.
 245. Uskunani ishga tushirish va to‘xtatish jihozlarida xizmat ko‘rsatayotgan xodimlar ular bilan ish joyidan foydalanishlari qulay bo‘lgan tarzda joylashishi lozim. Mexanizatsiyalashgan oqim liniyalar, alohida apparatlar, mashinalar va mexanizmlarning ish joyidan 1,5 m dan ortiq masofada joylashganda, ish joyining bevosita o‘zida o‘chiradigan uskuna ko‘zda tutiladi.
 246. 10 m dan uzun transportyorlar va konveyerlar ularga xizmat ko‘rsatishning istalgan joyidan elektr uzatmani to‘xtatish uchun uskunalar bilan, shuningdek ikki tomonlama signalizatsiya bilan jihozlanishi lozim.
 247. Tashkilotda namunaviy yo‘riqnomalarga muvofiq xavfsizlik texnikasi bo‘yicha ishlab chiqarish yo‘riqnomalari ishlab chiqilishi lozim, ular ishlovchilarga imzo chektirib tarqatilishi hamda ish joylarida osib qo‘yilishi lozim.
 248. Ishlab chiqarish uskunalarining joylashtirilishi xavfsizlikni, xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash qulayligini ta’minlashi, texnologik jarayon ketma-ketligi talablariga va texnologik loyihalashning tasdiqlangan me’yorlariga javob berishi lozim.
 249. Sex yo‘laklari bo‘sh, xomashyo va tayyor mahsulot bilan band bo‘lmasligi, sex ichki transporti harakatlanish hududidan holi joyda bo‘lib, ishlab chiqarish jarayoni ustidan kuzatishning qulayligini ta’minlashi lozim.
 250. Yo‘lak oraliqlari uchun minimal masofalar poydevor, izolatsiya, to‘siq va shu kabi qo‘shimcha qurilmalarni hisobga olgan holda, uskunalarning eng turtib chiqqan qismlari oralig‘ida belgilanadi. 
 251. Ishlab chiqarish uskunalari, quvur o‘tkazgichlarni ko‘rikdan o‘tkazish va tekshirish tashkilotning texnikaviy rahbari tasdiqlagan jadvalga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 252. Uskunalarga texnik xizmat ko‘rsatish ishlab chiqarish tashkilotlarining foydalanish bo‘yicha yo‘riqnomasi (texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha yo‘riqnomasi)ga muvofiq bajarilishi lozim.
 253. Montaj yoki ta’mirlash ishlari barcha operatsiyalarni amalga oshirish ketma-ketligi, uskunalarning yechiladigan qismlarining joylashtirilishi nazarda tutilgan ishlarni bajarish rejasiga muvofiq bajarilishi lozim. Ishlar tashkilot bo‘yicha buyruq bilan tayinlangan muhandis-texnik xodimlar tarkibidan mas’ul shaxs rahbarligida amalga oshirilishi kerak.
 254. Uskunalarni joylashtirishda quyidagi masofalar nazarda tutilishi kerak: 
 odamlar doimiy o‘tadigan yo‘lakda — kamida 1,5 m; 
 devor va uskuna oralig‘idagi yo‘lakda — kamida 0,8 m;
 uskunalarning turtib chiqqan qismlari o‘rtasida — kamida 0,8 m;
 sig‘imlar oralig‘ida (quvuro‘tkazgich armatura bo‘lmaganda) — kamida 0,3 m;
 elektr lavhalardan uskunalarning turtib chiqqan qismlarigacha — kamida 1,25 m.
 255. Sig‘imlar oralig‘idagi yo‘lakning kengligi yo‘lakdan ko‘chiriladigan uskunalar kengligining 1 m ga orttirilganidan kam bo‘lmasligi kerak.
 256. Portlashdan va yong‘indan xavfli xonalarni ta’mirlash, demontaj va montaj ishlarini o‘tkazishga tayyorlash uchun quyidagi ishlarni bajarish kerak:
 texnologik jarayonni to‘xtatish;
 apparatlar, yig‘uvchi moslamalar va boshqa sig‘imlarni portlashdan xavfli suyuqliklardan tozalash, yaxshilab yuvish va suv bilan to‘ldirib qoldirish;
 xonani shamollatish;
 ishlar o‘tkaziladigan xonada, shuningdek qo‘shni xonalarda havo tahlilini o‘tkazish;
 havoda etil spirtining bug‘lari miqdori 1000 mg/m³ dan oshmasligini ta’minlash.
 257. Yirik o‘lchamli va og‘ir uskunalarni montaj qilish, ta’mirlash, tozalash, ularni alohida ehtiyotkorlik talab etiladigan joylarda ko‘tarish va siljitish faqat mexanizatsiya vositalari qo‘llangan holda, mexanik yoki ishlarni olib boruvchining bevosita nazorati ostida amalga oshiriladi. 
 258. Uskunalarni montaj qilishda ushbu uskunalardan foydalanishda, ishlab chiqarishda shovqinni cheklash yuzasidan amaldagi normalar bilan belgilangan qiymatlardan yuqori bo‘lgan shovqinlar va tebranishlar yuzaga kelishining oldini oluvchi choralar ko‘rilishi lozim.
 259. Montaj qilinuvchi uskunalarni ko‘tarish joyida o‘tish yo‘llari yopiq bo‘lishi kerak.
 260. Portlashdan xavfli xonalarda montaj, demontaj va ta’mirlash ishlarini o‘tkazish faqat davlat yong‘in nazorati mavjudligida hamda sex boshlig‘ining yozma ko‘rsatmasiga asosan ruxsat etiladi, ushbu ko‘rsatma u yong‘in xavfsizligi boshlig‘i bilan kelishilgan, tashkilotning bosh muhandisi tasdiqlagan bo‘lishi kerak.
 261. Uskunalarni montaj va ta’mirlashdan keyin qabul qilish va sinash belgilangan tartibda o‘tkazilishi lozim.
 262. Uskunalarni ishda sinash va tekshirishdan avval quyidagilar zarur:
 sinashda ishtirok etuvchi shaxslarni ishlar o‘tkazilishining tartibi va xavfsizlik choralari bilan tanishtirish;
 asosiy boltlarning mustahkamlanishi, uskunalar elektr qismining izolatsiyasi hamda erga tutashuvining holatini, atrofini o‘rovchi moslamalar, ishga tushirish, tormoz va bloklash moslamalarining, muhofaza va nazorat-o‘lchov asboblarining mavjudligi va sozligini tekshirish;
 ushbu ishlarni bajarish uchun tayinlanmagan shaxslarni sinalayotgan uskuna oldiga yoki sinov joyiga qo‘ymaslik;
 ish joyining yoritilganligini, yong‘inga qarshi choralarga rioya qilinishi va xavfsizlik texnikasi yo‘l-yo‘riqlarining mavjudligini tekshirish;
 uskuna ichida yoki tagida odamlarning, chet buyumlarning yo‘qligini tekshirish va undan keyin lyuklarni yopish;
 quvurlar texnologik sig‘imlarining (jumladan shisha sig‘imlari) mustahkamligi va germetikligini faqat gidravlik usulda tekshirish.
 263. Mashinalar, elektr ulangan mexanizmlar, transport moslamalari va hokazolarni ishlash paytida tozalash, moylash va ta’mirlash qat’iy man etilib, ular to‘liq to‘xtatilganidan keyingina ruxsat etiladi.
 264. Mashinalar, elektr ulangan mexanizmlar, transport moslamalari va hokazolarni ko‘rib chiqish, tozalash va ta’mirlashda ko‘rilayotgan yoki ta’mirlanayotgan mashina (mexanizm) elektr dvigateliga bexosdan kuchlanish berilishining oldini olish choralari ko‘rilishi kerak.
 265. Ishga tushirish moslamalarida (magnit o‘chirgich tugmalari, rubilniklar va hokazolar) “Yoqilmasin — odamlar ishlayapti!”