Ekologik normativlar loyihalarini ishlab chiqish va kelishish tartibi to‘g‘risidagi Nizomni tasdiqlash haqida

Ekologik normativlar loyihalarini ishlab chiqish, rasmiylashtirish va kelishishga yagona yondashuv yo‘li bilan ekologik normalashtirish tizimini tartibga solish, shuningdek O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “2013 — 2017-yillarda O‘zbekiston Respublikasida atrof-muhit muhofazasi bo‘yicha harakatlar dasturi to‘g‘risida” 2013-yil 27-maydagi 142-son qarorini bajarish yuzasidan Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi: 
 1. Ekologik normativlar loyihalarini ishlab chiqish va kelishish tartibi to‘g‘risidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 
 2. Vazirliklar va idoralar o‘zlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsinlar. 
 3. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Qishloq va suv xo‘jaligi, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash va iste’mol tovarlari masalalari axborot-tahlil departamentiga yuklansin. 
 1. Ushbu Nizom atrof-muhitni ifloslantiruvchi moddalarning tashlamalari, oqovalari paydo bo‘lishi bilan bog‘liq bo‘lgan mahsulotlar ishlab chiqarishni yoki xizmatlar ko‘rsatishni amalga oshiruvchi tashkilotlar, yakka tartibdagi tadbirkorlar (keyingi o‘rinlarda tashkilotlar deb ataladi) tomonidan atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning ekologik normativlari loyihalarini (keyingi o‘rinlarda ekologik normativlar loyihalari deb ataladi) ishlab chiqish va kelishish tartibini belgilaydi.
 Ekologik normativlar loyihalarini ishlab chiqish va kelishish sxemasi ushbu Nizomga muvofiq 1-ilovada keltirilgan.
 2. Loyihalarda atrof-muhitni ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan o‘tkazish natijalari asosida ishlab chiqilgan atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning asoslangan ekologik normativlari (tashlamalar, oqovalar, chiqindilar paydo bo‘lishi va ularni joylashtirish normativlari) nazarda tutilgan.
 3. Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
 suvni oqizib yuborish — chiqindi suvlarni aholi yashaydigan yoki tashkilotlar hududi tashqarisiga oqova suv, sanoat va maishiy kanalizatsiya yordamida chiqarib tashlashni ta’minlaydigan sanitariya tadbirlari va texnik qurilmalar majmui;
 chiqindilarni vaqtinchalik joylashtirish — chiqindilarni tashkilot hududida saqlash uchun mo‘ljallangan maxsus qurilma yoki boshqa hududlarda ishlatishdan oldingi texnologik ketma-ketlik yoki qayta ishlashga, zararsizlantirishga yoki chiqindilarni doimiy joylashtirish obyektiga jo‘natish;
 ekologik asoratlar haqida axborot — qurish (rekonstruksiya qilish, modernizatsiyalash, kengaytirish) tugallangan obyektni (yoki uning uchastkasini) foydalanishga qabul qilib olingungacha bajariladigan atrof-muhitga ta’sirini baholash va atrof-muhitga ta’sirning ekologik normativlarini belgilash tartibotlarining yakunlovchi bosqichi;
 ifloslantiruvchi tashlamalar, oqovalar manbalarini, chiqindilar paydo bo‘lishi va joylashtirilishini xatlovdan o‘tkazish — atrof-muhitga tashlanadigan, ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari, oqovalari, chiqindilar paydo bo‘lishi va joylashtirilishini va ularning sifat tarkibini aniqlash, ro‘yxatdan o‘tkazish, joylashtirish, miqdorini, manbalari parametrlarini aniqlash jarayoni;
 atrof-muhitni ifloslantirish manbai — ishlab chiqarish jarayonida atrof-muhitga tushadigan moddalar yoki moddalar yig‘indisi tufayli paydo bo‘ladigan ifloslantiruvchi antropogen obyekt;
 kvota — odamga va atrof-muhitga ta’sirini hisobga olgan holda, tashkilot joylashtiriladigan tuman uchun mo‘ljallangan, atmosferaning yer usti qatlamidagi ifloslantiruvchi moddaning yo‘l qo‘yiladigan normasi; 
 chiqindining xavflilik klassi — atrof-muhit obyektiga va odamga yetkazilishi mumkin bo‘lgan salbiy ta’sir darajasi bo‘yicha chiqindi yoki uning komponenti gradatsiyasi;
 chiqindilarni joylashtirish limiti — muayyan muddatda joylashtirish uchun ruxsat etilgan chiqindilarning cheklangan miqdori;
 chiqindilarning paydo bo‘lish normasi — asosiy xomashyoning muayyan massasini qayta ishlashda yoki chiqindilarning paydo bo‘lish normativini ta’minlash sharoitlarida tayyor mahsulotni muayyan miqdorda tayyorlashda chiqadigan chiqindi miqdori;
 chiqindilarning paydo bo‘lish normativi — mahsulot birligini ishlab chiqarishda chiqindilar aniq turining yoki ularning boshlang‘ich xomashyo birligiga to‘g‘ri keladigan belgilangan miqdori;
 atrof-muhitga ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari va oqovalarini, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishini normalash — tabiiy o‘zgarishlar jarayonida eng sezgir organizmlar (indikator) yordamida aniqlangan yo‘l qo‘yiladigan chegaralar;
 atrof-muhitni taxminiy-xavfsiz ifloslantirish darajasi (TXTD) — sanoat obyektlarini loyihalash uchun hisoblash metodi bilan belgilangan atmosferani ifloslantiruvchi moddaning vaqtinchalik normativi;
 konsentratsiyaning yo‘l qo‘yiladigan cheklangan miqdori (KChM) — odam organizmida reflektor reaksiyalarini paydo qilmasligi kerak bo‘lgan havo, suv va tuproqning konsentratsiyasi; 
 tashlamalarning yo‘l qo‘yiladigan cheklangan miqdori (TChM) — atmosfera havosi uchun belgilangan, yo‘l qo‘yiladigan cheklangan kvotadan oshmaydigan yer ustidagi konsentratsiyalarni shakllantiruvchi, vaqt birligi hisobiga to‘g‘ri keladigan tashlamalardagi ifloslantiruvchi moddalar miqdori;
 oqovaning yo‘l qo‘yiladigan cheklangan miqdori (OChM) — nazorat punktida suv sifati normalarini ta’minlash maqsadida vaqt birligi hisobiga ushbu punktda belgilangan rejimda ajralishiga maksimal yo‘l qo‘yiladigan oqova suvlardagi moddalar miqdori;
 sanitariya-himoya zonasi — aholi yashaydigan va tashkilot orasidagi maxsus ajratilgan o‘simlik va yalanglik zonasi, ifloslantiruvchi moddalar konsentratsiyasini zararsiz norma (kvota)gacha tarqalib ketishini taminlaydigan hudud;
 texnik jihatdan erishiladigan ko‘rsatkichlar — oqova suvlarni ifloslantiruvchi moddalardan tozalash qurilmalarining texnik imkoniyatlarini hisobga olgan holda oqova suvlarning ko‘rsatkichlari;
 chiqindilarni utillashtirish — chiqindilardan qimmatbaho komponentlarni ajratib olish yoki ikkilamchi xomashyo, yoqilg‘i, o‘g‘itlar va boshqa maqsadlar uchun foydalanish.
 4. Ekologik normativlar loyihalari tashkilotlar tomonidan ishlab chiqiladi hamda ekologik ekspertizadan o‘tkazish va tasdiqlash uchun O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi (keyingi o‘rinlarda Davlat ekologiya qo‘mitasi deb ataladi) organlariga taqdim etiladi. 
 5. Atrof-muhitni ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari, oqovalari manbalari, chiqindilar paydo bo‘lishi va joylashtirilish joyi hududiy jihatdan bir-biridan uzoqdagi sanoat maydonchalarida joylashgan taqdirda loyihalarni ishlab chiqish har qaysi sanoat maydonchasi uchun alohida-alohida ishlab chiqiladi. Maydonchalarda joylashgan atrof-muhitni ifloslantiruvchi manbalarning o‘zaro ta’sir ko‘rsatmasligi maydonchalarning bir-biridan uzoqdalik mezoni hisoblanadi.
 6. Ekologik normativlar loyihalarini ishlab chiqish quyidagi ikki bosqichdan iborat bo‘ladi:
 tashlamalar, oqovalarning manbalarini, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishini xatlovdan o‘tkazish; 
 tashlamalar, oqovalar, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishini normalash. 
 7. Xatlovdan o‘tkazish:
 tashlamalar, oqovalar, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishi parametrlarini aniqlash;
 tashlamalar, oqovalar, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishi normativlarini ishlab chiqish uchun boshlang‘ich ma’lumotlarni aniqlash;
 tashkilotda foydalaniladigan texnologiyalar va materiallarning ekologik tavsiflarini baholash;
 atrof-muhitni ifloslanishdan himoya qilish tadbirlarini ishlab chiqish maqsadida amalga oshiriladi.
 8. Xatlovdan o‘tkazish bevosita tashkilotning o‘zi tomonidan yoxud tabiiy resurslarni qo‘riqlash va ulardan oqilona foydalanish bo‘yicha materiallarni ishlab chiqishga ixtisoslashtirilgan yuridik va jismoniy shaxslarni jalb etgan holda, tashkilotning ish davrida bir marta amalga oshiriladi. 
 Ishlab chiqarish texnologiyasi rekonstruksiya qilinganda va o‘zgarganda ilgari amalga oshirilgan xatlovdan o‘tkazish ma’lumotlari aniqlashtiriladi, uning asosida ekologik normativlarning yangi loyihalari ishlab chiqiladi.
 9. Tashlamalar, oqovalar manbalarini, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishini xatlovdan o‘tkazish ma’lumotlarining ishonchliligi uchun tashkilotning rahbari (ekologik normativlar loyihalari buyurtmachisi) qonunchilikda belgilangan tartibda javob beradi.
 10. Nomi ishlab chiqarishning texnologik reglamentiga muvofiq bo‘lishi kerak bo‘lgan tashlamalar, oqovalar manbalarini, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishini tekshirish xatlovdan o‘tkazish davomida, texnologik zanjir bo‘yicha izchillikda, asosiy ishlab chiqarishdan boshlab yordamchi ishlab chiqarishgacha o‘tkaziladi.
 11. Atmosferani ifloslantirish manbalarini xatlovdan o‘tkazish ushbu Nizom talablariga muvofiq amalga oshiriladi va quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
 atmosfera havosini ifloslantirish manbalarini, changdan tozalash va gazni tutib qolish asbob-uskunalarini tekshirish, ularning parametrlarini (balandligini, diametrini) va tashlamalar tavsiflarini (haroratini, tezligini) aniqlash;
 tashkilotning sanoat maydonchalari koordinatlarining lokal tizimidagi tashlamalar har qaysi manbalarining joylashgan joyini aniqlash;
 ifloslantiruvchi moddalarning atmosferaga ajralib chiqadigan moddalari va tashlamalari miqdori va tarkibini aniqlash; 
 changdan tozalash asbob-uskunalarining ishlashi va tashkilotning boshqa havoni muhofaza qilish tadbirlari samaradorligini baholash. 
 12. Xatlovdan o‘tkazish bosqichlari:
 birinchi bosqichda — atmosferani ifloslantiruvchi manba sifatidagi tashkilot to‘g‘risidagi, uning joylashgan joyi, tuzilmasi, texnologik jarayonlarining sxemasi va tavsifi, asosiy va yordamchi ishlab chiqarishlarning balans sxemalari haqidagi ma’lumotlarni to‘plash amalga oshiriladi. Unda tashlamalar manbalarining mavjudligi va miqdori to‘g‘risidagi ma’lumotlar, yoqilg‘i, xomashyo va materiallarning yillik sarfi keltiriladi;
 ikkinchi bosqichda — ifloslantiruvchi moddalarning ajralib chiqish va tashlamalari manbalarini, changdan tozalash asbob-uskunalari samaradorligini vizual va asbob vositasida tekshirish amalga oshiriladi, ularning tavsiflari aniqlanadi;
 uchinchi bosqichda — olingan natijalar tahlil qilinadi va tizimlashtiriladi, ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq shakl bo‘yicha tashlamalar manbalarini xatlovdan o‘tkazish blankasining 4 ta bo‘limi to‘ldiriladi. 
 13. Atmosferani ifloslantiruvchi ajralmalar va tashlamalarning miqdori va tarkibini aniqlash Davlat ekologiya qo‘mitasi bilan kelishilgan metodikalarga muvofiq hisoblash metodlari yoki kelishuviga mos keladigan hisoblash usulida yoki Davlat ekologiya qo‘mitasi bilan kelishilgan, amal qilinuvchi tarmoq hujjatlari tarzida rasmiylashtirilgan metodikalar bilan, zarurat bo‘lganda, instrumental o‘lchashlarni jalb qilgan holda amalga oshiriladi. 
 14. Ifloslantiruvchi moddalarning nomlari, ularning ekologik normativlari miqdori KChMning tasdiqlangan standartlariga muvofiq bo‘lishi kerak. Ifloslantiruvchi moddaning KChM mavjud bo‘lmagan taqdirda TXTDni hisobga olish zarur. 
 15. Ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari manbalari uchun xatlovni o‘tkazish tartibida ortib boruvchi oraliq tartib raqami joriy etiladi. 
 Xatlovni aniqlashtirishda tashlamalarning tugatilgan manbalari tartib raqami tushirib qoldiriladi, yangidan joriy etilganlariga oxirgisidan keyingi tartib raqami qo‘yiladi. 
 16. Aholi salomatligi va ekologik tizimning asosiy tashkil etuvchilari uchun ulardagi ifloslantiruvchi moddalarning yo‘l qo‘yiladigan cheklangan miqdorini, shuningdek tashkilotning yoki uning sanitariya-himoya zonasi chegarasidan tashqaridagi ekologik tizimga yuklamaning yo‘l qo‘yiladigan cheklangan (eng yuqori) yuklamasi ta’minlanadigan sharoitlarni reglamentlovchi atmosfera havosi sifati mezonlariga rioya qilinishini ta’minlash tashkilotdan atmosferaga chiqadigan ifloslantiruvchi moddalar tashlamalarini normalashning maqsadi hisoblanadi. 
 17. Ushbu Nizomga 3-ilovada keltirilgan turli ekologiya-xo‘jalik tumanlari uchun ifloslantiruvchi moddalar kvotalari TChMni belgilash uchun asosiy mezon hisoblanadi. 
 18. Atmosferaga ifloslantiruvchi moddalar tashlamalarini normalash ushbu Nizomga 4-ilovaga muvofiq shakl bo‘yicha, ifloslantiruvchi moddalarning tarqalishini hisoblash uchun boshlang‘ich ma’lumotlar sifatida qabul qilinadigan, iqlim va meteorologik tavsiflarni hisobga olgan holda olingan ularning sanoat maydonchasidan tashqaridagi yer usti konsentratsiyalarini hisoblash natijalari bo‘yicha, keyinchalik olingan natijalarning har bir ifloslantiruvchi modda uchun belgilangan normalarga muvofiqligini aniqlash hamda ushbu Nizomga 5-ilovaga muvofiq shakl bo‘yicha ifloslantiruvchi moddalar ro‘yxatini tuzgan holda belgilanadi. 
 TChMning miqdori gramm/sekund va tonna/yil hisobi bo‘yicha belgilanadi. 
 Normalar oshirilgan taqdirda normativ uchun, kvotalarga rioya etilgan taqdirda, maydoncha tashqaridagi tashlamalar miqdori qabul qilinadi va ushbu Nizomga 6-ilovaga muvofiq shakl bo‘yicha ularga erishish uchun tabiatni muhofaza qilish tadbirlari ishlab chiqiladi. Tavsiya etilgan tabiatni muhofaza qilish tadbirlari samaradorligini tasdiqlash uchun ifloslantiruvchi moddalarning yer usti konsentratsiyalarining nazorat hisoblari bajariladi. 
 19. Gramm/sekund va tonna/yil normativlarini oshirish, agar umuman ko‘rib chiqilayotgan yilda tashkilot uchun jami tashlamaning amaldagi miqdori (tonna/yil) modda, manba, tashkilot bo‘yicha belgilangan TChM miqdori (tonna/yil)dan ko‘p bo‘lsa yoxud tashlamaning har qanday manbaidan yoki tashkilotdan bir galgi tashlamaning amaldagi maksimal miqdori (gramm/sekund) umuman gramm/sekund hisobida belgilangan miqdoridan yuqori bo‘lgan taqdirda belgilanadi. 
 20. Davom etishi yil mobaynida asosiy texnologik uskunaning ishlash soatining 5 foizidan oshmaydigan bitta manbadan chiqadigan ifloslantiruvchi moddalarning bir yo‘la tashlamasi yalpi tashlamaga mansub bo‘ladi va normalanmaydi. Yalpi tashlamalar tavsifi ushbu Nizomga 7-ilovaga muvofiq shakl bo‘yicha jadvalga kiritiladi.
 21. Faoliyat turi bo‘yicha atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning IV toifasiga mansub bo‘lgan tashkilotlar uchun TChM normativi o‘tkazilgan xatlov natijalari bo‘yicha olingan amaldagi ma’lumotlar bo‘yicha, TChM loyihasini ishlab chiqmasdan va davlat ekologik ekspertizasini o‘tkazmasdan belgilanadi. 
 22. Oqova suvlarning paydo bo‘lish manbalarini xatlovdan o‘tkazish ushbu Nizom talablariga muvofiq amalga oshiriladi va quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
 texnologik, xo‘jalik-ichish maqsadlariga, sug‘orishga, yong‘inni o‘chirishga, sarflanadigan boshlang‘ich suvning sifati va miqdoriy tavsifi, suvni tozalash usullari, aylanma, takroriy va takroriy-izchil suv ta’minoti to‘g‘risida ushbu Nizomning 8-ilovasiga muvofiq shakl bo‘yicha ma’lumotlar olgan holda suv ta’minoti natijalari;
 har bir uchastka bo‘yicha alohida suv iste’moli va suv ajratishning normativ va amaldagi hajmlarini ko‘rsatgan holda asosiy, yordamchi va boshqa ishlab chiqarishlarning texnologik balans sxemalari;
 har bir aniq ishlab chiqarish uchastkasida paydo bo‘ladigan oqova suvlar ifloslantiruvchi moddalarining texnologik asoslanishi;
 ularning sifat tavsifini ko‘rsatgan holda (suv sifati tahlili natijalarini ilova qilib) oqova suvlarni chiqarishning qabul qilingan suv ajratish sxemasiga muvofiq asoslanishi;
 oqova suvlarni tozalash inshootlarining tarkibi va texnik holatining tozalashdan keyingi tarkibining tahlillari ma’lumotlari bo‘yicha ushbu Nizomning 9-ilovasiga muvofiq shakl bo‘yicha oqova suvlarning ularni tozalashgacha bo‘lgan holati, ularning ish samaradorligining tavsifi;
 har bir suv chiqargichning joylashgan joyida oqova suvlarni qabul qilgichlarni tekshirish natijalari va ularning tavsifi, tavsifda quyidagilar ko‘rsatiladi: oqova suvlar chiqarib yuboriladigan suv obyektining nomi, suvdan foydalanish toifasi, topografik va gidrologik tavsifi ushbu Nizomning 10-ilovasiga muvofiq rasmiylashtiriladigan suv oqimidagi ifloslantiruvchi moddalarning tarkibiy konsentratsiyalari ko‘rsatiladi. 
 Oqova suvlar joyning relyefiga tashlanganda suv qabul qilgichning tabiiy tubini tashkil qiladigan tuproqlarning turi, singdiruvchanligi va tozalovchanligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar ushbu Nizomga 11-ilovasiga muvofiq shakl bo‘yicha taqdim etiladi.
 23. Joyning relyefiga uning turli past-balandligi, shu jumladan jarliklari, qazilgan ochiq o‘ralari, qumliklardagi chuqurlik, soy va ariqlarning quruq o‘zanlari kiradi.
 24. Ishlab chiqarish va xo‘jalik-maishiy oqovalar, shuningdek drenaj suvlari bilan ifloslantiruvchi moddalarni chiqarib yuborish miqdorlari normalanadi.
 25. OChM miqdori, ifloslantiruvchi modda konsentratsiyasini yo‘l qo‘yiladigan chiqarib yuborish hisobiga oqova suvlarning o‘rtacha sutka davomidagi bir soat vaqtdagi miqdori bilan aniqlanadi. 
 26. OChM ifloslantiruvchi moddalarning atrof-muhitga tashlamalarini normalash oqova suvlar bilan birgalikdagi moddalar ma’lumotlarining suv obyektlariga yoki joyning relyefiga OChMni belgilash yo‘li bilan amalga oshiriladi. Oqova suvlar bilan tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalar uchun inshootlarda (mexanik, fizik-kimyoviy, biologik va shu kabi) tozalashdan keyin OChMni hisoblashda quyidagi texnik jihatdan erishiladigan ko‘rsatkichlar (TEK)dan foydalaniladi:
 TEK1 — obyektda ishlayotgan tozalash inshootlaridan maqbul tarzda foydalanishda erishiladigan oqova suv ko‘rsatkichlari;
 TEK2 — muayyan vaqt davrida Davlat ekologiya qo‘mitasi tomonidan aniqlangan, texnik va iqtisodiy imkoniyatlarni hisobga olgan holda tozalangan suvning eng yaxshi sifatini ta’minlaydigan namunaviy texnologiyani qo‘llashda oqova suvlarning erishiladigan ko‘rsatkichlari;
 TEK3 — eng samarali texnologiyani qo‘llashda oqova suvlarning erishilgan va YKMga eng yuqori darajada yaqinlashtirilgan ko‘rsatkichlar.
 27. Texnik jihatdan erishiladigan ko‘rsatkichlarni hisobga olgan holda aniqlangan OChM kelgusida suvni muhofaza qilish tadbirlarini rejalashtirish uchun asos hisoblanadi va Davlat ekologiya qo‘mitasi tomonidan belgilangan muddatlarda, ekologik vaziyatga, chiqarib yuboriladigan oqova suvlar va shu kabilar sifatini yaxshilashga yo‘naltirilgan tasdiqlangan tadbirlarni bajarish muddatlariga qarab yanada qat’iy normalarga asta-sekin o‘tgan holda qayta ko‘rib chiqilishi mumkin.
 28. OChM normativlari hisoblash yo‘li bilan yoki ushbu Nizomning 12-ilovasiga muvofiq shakl bo‘yicha tarkibiy konsentratsiyalarni hisobga olib, qo‘llanayotgan texnologiyada foydalaniladigan boshlang‘ich suv tarkibini va komponentlarni hisobga olgan holda hisoblash yo‘li bilan yoki tashkilotning suv-moddiy balansi tahlili asosida, loyihadagi ma’lumotlar bo‘yicha belgilanadi.
 Barcha holatlarda OChM oqova suvlarni chiqarib tashlash uchun foydalanilayotgan tabiiy suvning tarkibiy sifati darajasidan yuqori bo‘lmagan miqdorda va baliqchilik xo‘jaligi va (yoki) madaniy-maishiy ahamiyatli yer usti suv havzalari uchun belgilangan yo‘l qo‘yiladigan cheklangan konsentratsiyalardan past bo‘lmagan miqdorda belgilanadi.
 29. Texnologik jarayonlar bilan oqova suvlarga tushmaydigan normalanayotgan ifloslantiruvchi moddalar ro‘yxati ushbu Nizomning 13-ilovasiga muvofiq ro‘yxat bilan cheklanadi. 
 30. Chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishini xatlovdan o‘tkazish ushbu Nizom talablariga muvofiq amalga oshiriladi va quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
 sifat va miqdoriy tavsiflari to‘g‘risida ma’lumotlar olgan holda chiqindilarning paydo bo‘lish manbalarini tekshirish natijalari, bunda paydo bo‘ladigan chiqindilar miqdorini aniqlash uchun quyidagilardan foydalaniladi:
 amaldagi texnologik jarayonlarga yaqin bo‘lgan sharoitlarda chiqindining chiqish miqdorini aniqlashdan iborat bo‘lgan tahliliy metod;
 chiqindilar paydo bo‘lishi sharoitlarini ochib beruvchi statistika usullari va metodlari yig‘indisidan iborat bo‘lgan statistika metodi;
 asosiy, yordamchi va boshqa ishlab chiqarishlarning balans va texnologik sxemalari;
 xomashyo (materiallar, yoqilg‘i) tarkibi, ishlab chiqarilayotgan mahsulotning turi va hajmlari, texnologik uskunaning ishlash rejimi to‘g‘risidagi ma’lumotlar (rasmiy ma’lumotnoma tarzida taqdim etiladi);
 koordinatlar tizimidagi reja-sxema, unga chiqindilarning paydo bo‘lish manbalari va ularning joylashtirish (vaqtinchalik to‘plash) joylari;
 chiqindilarning har bir turi uchun pasport, unda ushbu Nizomning 14-ilovasiga muvofiq ularning paydo bo‘lish jarayoni, fizik-mexanik, fizik-kimyoviy, sanitariya-gigiyena va iste’mol xossalari, paydo bo‘lish normativi ko‘rsatiladi.
 31. Chiqindilarning atrof-muhit uchun xavflilik klassi ushbu Nizomning 15-ilovasiga muvofiq shakl bo‘yicha chiqindilarning klassifikatsiya katalogi asosida aniqlanadi.
 32. Ishlab chiqarishda va iste’mol qilishda paydo bo‘ladigan barcha chiqindilar bo‘yicha olingan ma’lumotlar ushbu Nizomning 16-ilovasiga muvofiq shakl bo‘yicha xatlov vedomostiga kiritiladi. 
 33. Chiqindilarning paydo bo‘lishini normalash asosiy va yordamchi ishlab chiqarishning texnologik xususiyatlariga muvofiq amalga oshiriladi (kommunal tusdagi chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishi normalanmaydi).
 Chiqindilarning paydo bo‘lishi normativlari foydalanilayotgan xomashyo, materiallar yoki ishlab chiqarilayotgan mahsulot miqdoriga nisbatan massa (hajm) birliklari hisobida aniqlanadi. 
 Chiqindilar paydo bo‘lishining foizlarda baholanadigan normativlari boshlang‘ich xomashyo ega bo‘lgan aynan shu fizik-kimyoviy xossalarga ega bo‘lgan chiqindilar turlari bo‘yicha aniqlanadi. 
 Boshlang‘ich xomashyoga nisbatan o‘zgartirilgan tavsiflarga ega bo‘lgan chiqindilar paydo bo‘lishi normativlari: kg/t, kg/m3, m3/ming m3 o‘lchov birliklarida taqdim etiladi.
 Chiqindilar paydo bo‘lishi normativlarida quyidagi metodlar qo‘llanadi:
 ishlab chiqarishning texnologik reglamenti asosida material-xomashyo balansi bo‘yicha hisoblash metodi;
 chiqindilar paydo bo‘lishining solishtirma tarmoq normativlari bo‘yicha hisoblash metodi, ular tarmoq korxonalari uchun chiqindilar paydo bo‘lish normativlarining individual miqdorlarini o‘rtacha miqdorda hisoblash yo‘li bilan va/yoki muayyan (bazaviy) davr uchun hisobot axborotini tahlil qilish, norma hosil qiluvchi eng muhim (ekspert bo‘yicha aniqlanadigan) omillarni ajratish hamda ularning rejalashtirilayotgan davr uchun normativlari miqdoriga ta’sirini aniqlash vositasida ishlab chiqiladi; 
 hisoblash-tahliliy metod mahsulot ishlab chiqarishdagi chiqindi hosil bo‘lishida, dastlabki texnologik qurilmani hujjatlashtirishda (texnologik xarita, retseptura, reglamentlar, ishchi chizmalar) ishlatiladi. Xom ashyo (material)ning normadagi sarfiga muvofiq belgilangan bunday hujjatlashtirish asosida chiqindilar paydo bo‘lishi normalari, xomashyo birligi hisobiga xomashyo (material)ning normadagi sarfi va xomashyoning muqarrar qaytmaydigan yo‘qotilishidan keyingi hisoblangan sof (foydali) sarfi o‘rtasidagi farq bo‘yicha hisoblab aniqlanadi; 
 tajriba metodi ishlab chiqarish sharoitlarida tajriba o‘lchovlari olib borish asosida chiqindilar paydo bo‘lishi normalarini aniqlashdan iborat. Birinchi navbatda xomashyoning (materiallarning) massa birligida olingan foydali mahsulot og‘irligi, tajriba o‘lchovlarini statistik qayta ishlash asosida, xomashyodagi foydali mahsulotning foizlardagi ulushini ifodalovchi ko‘rsatkich aniqlanadi. Ushbu ko‘rsatkichdan kelib chiqib va xomashyodan ajratilgan foydali mahsulot miqdoridan chiqindilarning paydo bo‘lish miqdori aniqlanadi. O‘zlashtirish bosqichida aniqlangan mahsulot hisobiga chiqindilar paydo bo‘lishi normalari tajriba yo‘li bilan, tipik mahsulotni ishlab chiqarishdagi chiqindi miqdorini o‘lchash asosida aniqlanadi va mavjud turdagi mahsulotning o‘rtacha ko‘rsatkichi aniqlanadi;
 yordamchi va ta’mirlash ishlari uchun chiqindilar paydo bo‘lishining amaldagi hajmlari bo‘yicha hisoblash metodi (statistika metodi) bazaviy (3 yillik) davr uchun statistik hisobot axboroti asosida chiqindilar paydo bo‘lishi normativlarini aniqlash uchun qo‘llanadi, keyinchalik ma’lumotlarga ishlab chiqarilayotgan mahsulotning material sarfi kamaytirilishini nazarda tutuvchi rejalashtirilayotgan tashkiliy-texnik tadbirlarga muvofiq tuzatishlar kiritiladi. Statistik ma’lumotlar oxirgi uch yil uchun ishlab chiqiladi va ishlab chiqarish jarayoni texnologiyasini va tashkil etishni rivojlantirish tendensiyalariga muvofiq rejalashtirilayotgan davr uchun solishtirma ko‘rsatkichlarga tuzatishlar kiritiladi;
 sanoat tarmoqlari bo‘yicha chiqindilar paydo bo‘lishining solishtirma normativlari ma’lumotnoma jadvali bo‘yicha hisoblash metodi. 
 34. Chiqindilarni joylashtirish limiti tashkilot hududida, asosiy va yordamchi ishlab chiqarish jarayonlarida paydo bo‘ladigan chiqindilarni vaqtinchalik joylashtirish massasining cheklangan miqdori, maydoni va muddatining davom etishini belgilaydi.
 35. Chiqindilarni joylashtirish limitlari:
 tashkilot loyihasida nazarda tutilgan va uning hududida joylashgan chiqindilarni uzoq vaqt (bir yildan ko‘p) saqlash obyektlariga;
 chiqindilar doimiy joylashtiriladigan obyektlarga (xazonlar saqlanadigan, ko‘miladigan, qazilgan yerlar va boshqalarga);
 yer qa’riga ko‘miladigan chiqindilarga;
 radioaktiv chiqindilarga tatbiq etilmaydi. 
 36. Hisoblash limiti chiqindilarni tashkilot hududida joylashtirish normativi hisoblanadi va ushbu Nizomning 17-ilovasiga muvofiq taqdim etiladi.
 37. Chiqindilarni vaqtinchalik joylashtirish jarayonini takomillashtirish, ularning odamga va atrof-muhitga xavfli ta’siri darajasini pasaytirish, shuningdek ularni kelgusida qayta ishlash va utillashtirish imkoniyati masalalarini hal etish maqsadida ushbu Nizomning 18-ilovasiga muvofiq tabiatni muhofaza qilish reja-tadbirlari ishlab chiqiladi. 
 38. Atrof-muhitni ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari, oqovalari manbalarini, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishini xatlovdan o‘tkazish materiallari qog‘oz manbada rasmiylashtiriladi, tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi va Qoraqalpog‘iston Respublikasi ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish qo‘mitasi, viloyat va Toshkent shahar ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha tegishli boshqarmasiga ko‘rib chiqish uchun taqdim etiladi. 
 39. Moddalar tashlamalari, oqovalari manbalarini, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishini xatlovdan o‘tkazish materiallarini ko‘rib chiqish muddati Davlat ekologiya qo‘mitasi organlari tomonidan ular taqdim etilgan kundan boshlab ko‘pi bilan 15 kun etib belgilanadi, ularning ushbu Nizom talablariga muvofiq emasligi aniqlangan taqdirda materiallar rasmiy ravishda rasmiylashtirilgan, asoslangan mulohazalar va ularni puxtalashtirish bo‘yicha takliflar bilan birga tashkilotga qaytariladi.
 40. Davlat ekologiya qo‘mitasi hududiy organlari tomonidan tasdiqlangan xatlovdan o‘tkazish materiallari negizida atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning ekologik normativlari loyihalari ishlab chiqiladi. 
 Loyihalar qog‘oz manbada, uch nusxada rasmiylashtiriladi va tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadi. 
 41. Ekologik normativlarni ishlab chiqishda tabiiy resurslardan oqilona va kompleks foydalanish hamda atrof-muhit muhofazasi sohasidagi fan va texnikaning eng ilg‘or yutuqlari hisobga olinadi, tashlamalar va oqovalarni kamaytirish, chiqindilarni utillashtirish bo‘yicha eng zamonaviy texnologiyalarni va texnik vositalarni joriy qilish ko‘zda tutiladi. 
 42. Atrof-muhitni ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari, oqovalari manbalarini, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishini xatlovdan o‘tkazish materiallarining titul varag‘i ushbu Nizomning 19-ilovasiga muvofiq shakl bo‘yicha ta’sir ko‘rsatish turlari uchun alohida-alohida rasmiylashtiriladi. 
 43. Atrof-muhitni ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari, oqovalari manbalarini, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishini xatlovdan o‘tkazish daftarlarining mazmuni ushbu Nizomning 20-ilovasidagi shaklga muvofiq bo‘lishi kerak.
 44. Ekologik normativlar titul varag‘i ushbu Nizomning 21-ilovasiga muvofiq shakl bo‘yicha rasmiylashtiriladi. 
 45. Ekologik normativlar loyihalarini rasmiylashtirish ushbu Nizomning 22-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi. 
 46. Buyurtmachi Davlat ekologiya qo‘mitasi organlari tomonidan tasdiqlangan ekologik normativlar loyihalarini xatlovdan o‘tkazish materiallari bilan birga davlat ekologik ekspertizasidan o‘tkazish uchun (atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning I toifasi obyektlari bo‘yicha — Davlat ekologiya qo‘mitasiga, atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning II, III va IV toifalari obyektlari bo‘yicha — Qoraqalpog‘iston Respublikasi ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish qo‘mitasi, viloyatlar hamda Toshkent shahar ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish boshqarmalariga) taqdim etadi.
 47. Davlat ekologik ekspertizasini o‘tkazish muddati va tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
 48. Davlat ekologik ekspertizasining xulosasi ijobiy bo‘lsa, ekologik normativlar loyihalari Davlat ekologiya qo‘mitasining raisi, davlat ekologik ekspertizasini o‘tkazgan Qoraqalpog‘iston Respublikasi ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish qo‘mitasining raisi, viloyat hamda Toshkent shahar ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha tegishli boshqarmasining boshlig‘i tomonidan tasdiqlanadi.
 49. Atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning I toifasiga kiradigan faoliyat turlari tashkilotlari uchun ekologik normativlar loyihalari Davlat ekologiya qo‘mitasining raisi, atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning II, III va IV toifalariga kiradigan faoliyat turlari obyektlari uchun — davlat ekologik ekspertizasini o‘tkazgan Qoraqalpog‘iston Respublikasi ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish qo‘mitasining raisi, viloyat hamda Toshkent shahar ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha tegishli boshqarmasining boshlig‘i tomonidan tasdiqlanadi. 
 50. Atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning IV toifasiga mansub bo‘lgan tashkilotlar uchun, atrof-muhitni ifloslantiruvchi moddalarning ishlab chiqarish chiqindilari, tashlamalari va oqovalari mavjud bo‘lgan taqdirda ekologik normativlar belgilanadi.
 51. Ekologik normativlar tasdiqlangan loyihalarining bir nusxasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish qo‘mitasiga, viloyat hamda Toshkent shahar ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha tegishli boshqarmasiga beriladi, bir nusxasi tashkilotda qoladi va bitta arxiv nusxasi ekologik ekspertiza o‘tkazilgandan keyin ekspert organlarida qoladi.
 52. Davlat ekologiya qo‘mitasi organlari tomonidan atrof-muhitni ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari, oqovalari manbalarini, chiqindilarning paydo bo‘lishi va joylashtirilishining belgilangan ekologik normativlariga rioya qilinishi, shuningdek ekologik normativlar loyihalarida va davlat ekologik ekspertizasi loyihalarida nazarda tutilgan tabiatni muhofaza qilish tadbirlarining o‘z vaqtida bajarilishi yuzasidan nazorat amalga oshiriladi.
 53. Ekologik normativlar faoliyat ko‘rsatayotgan obyektlar uchun besh yil muddatga belgilanadi.
 54. Tashlamalar, oqovalar va chiqindilarning miqdor va sifat tavsiflariga ta’sir ko‘rsatadigan texnologik jarayon kengaytirilganda, rekonstruksiya qilinganda, texnik jihatdan qayta jihozlanganda yoki o‘zgarganda, qonunchilik talablari o‘zgarganda, shuningdek atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida davlat nazoratini amalga oshiradigan tegishli organlar qaroriga binoan ekologik normativlar ekologiya oqibatlari to‘g‘risidagi axborot doirasida qayta ko‘rib chiqiladi, so‘ngra ularning amal qilish muddati uch yilga uzaytiriladi.
 55. Ishlab chiqarish texnologiyasida, foydalanilayotgan xomashyo tarkibida, tashlamalar, oqovalar, chiqindilar paydo bo‘lishi manbalari sonida, tashlamalar, oqovalar chiqindilar tarkibida, normativ hujjatlarda o‘zgarishlar yuz bermagan obyektlarning ekologik normativlari besh yildan iborat bo‘lgan amal qilish muddati o‘tgan taqdirda yana besh yil muddatga uzaytiriladi.
 Ekologik normativlarning amal qilish muddatini uzaytirish, ilgari ishlab chiqilgan ekologik normativlarning amal qilish muddati tugashidan ikki oy oldin buyurtmachi tomonidan taqdim etilgan so‘rov asosida, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha inspektor tomonidan obyektni majburiy ravishda tekshirish natijalari bo‘yicha hamda uning muddatini uzaytirish mumkinligi to‘g‘risidagi yozma asoslashi bo‘yicha amalga oshiriladi.
 Muallaq moddalar
 Biokimyoviy foydalaniladigan kislorod 
 Kimyoviy foydalaniladigan kislorod
 Nitratlar azoti
 Nitritlar azoti
 Ammoniy azoti
 Xrom (VI)
 Xrom (III)
 Temir
 Mis
 Rux
 Quruq qoldiq
 Sulfatlar
 Xloridlar
 Fosfatlar
 Fenollar
 Neft mahsulotlari
 Mundarija
 Bajaruvchilar ro‘yxati
 Annotatsiya
 Kirish
 Umumiy ma’lumotlar
 Atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatish nuqtai nazaridan ishlab chiqarish texnologiyasi tavsifi
 Chiqindilar manbalarini xatlovdan o‘tkazish natijalari
 Oqovalar tashlash manbalarini xatlovdan o‘tkazish natijalari
 Chiqindilar paydo bo‘lishi va ularni joylashtirishni xatlovdan o‘tkazish natijalari
 Xulosa
 Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
 1. “Annotatsiya”da quyidagilar keltiriladi:
 obyektning nomi; chiqarib va oqizib tashlash manbalari soni, ulardan — tashkiliy va uyushtirilmagan, chang, gazdan tozalash uskunalari bilan jihozlanganlari; chiqarib tashlanadigan zararli moddalarning nomi sanab o‘tilgan holda, yalpi chiqarib tashlashga ulush bo‘yicha ifloslantiruvchi moddalarni darajalarga bo‘lish (foizlarda) va yalpi chiqarib tashlashga ulush bo‘yicha chiqarib tashlash manbalarini darajalarga bo‘lish (foizlarda) bilan birgalikda zararli moddalarning jami chiqarib tashlanishi;
 suv iste’moli va suv ajratishning qisqacha tavsifi, oqova suvlarni tozalash inshootlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
 atrof-muhit uchun xavf darajalari bo‘yicha chiqindilar miqdori va turlari.
 2. “Kirish”da birinchi marta o‘tkazilayotgan asoslash beriladi yoxud ushbu Nizom talablari hisobga olingan holda oldin o‘tkazilgan xatlov aniqlashtiriladi, shuningdek xatlovni o‘tkazishda foydalaniladigan xatlov usullari beriladi.
 3. “Umumiy ma’lumotlar” bo‘limida sanoat maydonining bosh rejasi keltiriladi, chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar, chiqindilarni vaqtincha saqlash joylari va eksplikatsiyalar qog‘ozga tushiriladi. Ta’sir zonasidagi hududning funksional vazifasi batafsil bayon qilingan holda obyektni joylashtirishning vaziyatli rejasi keltiriladi, eng yaqindagi uy-joylargacha bo‘lgan masofa ko‘rsatiladi, shamollar yo‘nalishi, suv kommunikatsiyalari tarmoqlari, oqova suvlarni tozalash inshootlari, chiqarish va suv olish joylari, suv muhofazasi zonasi ko‘rsatiladi. Tashkilot faoliyatining asosiy turi to‘g‘risidagi ma’lumotlar, ishlab chiqarilayotgan mahsulotning nomi, xodimlar soni keltiriladi.
 4. “Atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatish nuqtai nazaridan ishlab chiqarish texnologiyasi tavsifi” bo‘limida quyidagilar keltiriladi: 
 ifloslantiruvchi moddalar ajralib chiqishi manbalari va ularni atmosferaga chiqarib yuborish, ifloslantiruvchi moddalarni suv obyektlariga va joy relyefiga oqizib yuborish, asoslangan, moddiy-xomashyo balansi ilova qilingan holda chiqindilar paydo bo‘lishi va ularni joylashtirish joylari asoslangan holda ishlab chiqarishning ekologik tahlili;
 tarkibiy bo‘linmalar, asosiy va yordamchi ishlab chiqarishlar, sexlar, uchastkalar ro‘yxati;
 ishning asosiy ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari, amaldagi ifodada ishlab chiqariladigan mahsulot hajmi;
 yoqilg‘i, xomashyo va materiallarning yillik sarfi to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
 benzin va dizel ichki yonish dvigatellari bilan avtomashinalarning har xil tipi (yuk avtomashinalari, avtobuslar, yengil mashinalar) soni va yoqilg‘ining har bir turi sarfi ko‘rsatilgan holda balansdagi mavjud avtomashinalar saroyi to‘g‘risidagi ma’lumotlar.
 Agar oldin o‘tkazilgan xatlov aniqlashtirilsa, o‘zgartirilgan (tuzatilgan) parametrlar tavsifi keltiriladi. 
 5. “Chiqarib tashlashlar manbalarini xatlovdan o‘tkazish natijalari” bo‘limi ushbu Nizomning 12—16-bandlariga muvofiq rasmiylashtiriladi. 
 6. “Oqizib yuborish manbalarini xatlovdan o‘tkazish natijalari” bo‘limi ushbu Nizomning 22-23-bandlari talablariga muvofiq rasmiylashtiriladi. 
 7. Chiqindilar paydo bo‘lishi va ularni saqlash joylarini xatlovdan o‘tkazish natijalarini rasmiylashtirish ushbu Nizomning 30—32-bandlari talablariga muvofiq amalga oshiriladi. 
 8. “Xulosa”da amalga oshirilgan ishlar asosida xulosalar chiqariladi va ekologik normativlar loyihasini ishlab chiqish yoki unga tuzatish kiritish bo‘yicha takliflar beriladi. 
 9. “Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati” bo‘limida mualliflarning to‘liq nomi, familiyalari, nashriyotning nomi, nashr etish joyi va yili ko‘rsatilgan holda metodik, normativ va boshqa adabiy manbalar sanab o‘tiladi. 
 Ekologik normativlar loyihasi mazmuni
 Annotatsiya 
 Mundarija
 Kirish 
 Obyekt to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar
 Atrof-muhitni ifloslantirish manbai sifatida obyektining tavsifi 
 Obyektni rivojlantirish istiqbollari
 Ifloslantiruvchi moddalarni atmosferaga chiqarib tashlashni normalashtirish
 Ifloslantiruvchi moddalarni atrof-muhitga chiqarib tashlashni normalashtirish
 Chiqindilarni normalashtirish va ular joylashtiriladigan joylarning tavsifi
 Atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatish normativlariga erishish bo‘yicha tabiatni muhofaza qilish tadbirlari 
 Ekologik normativlarga rioya qilinishini ustidan nazorat qilish
 Ekologik normativlar
 Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 
 Ekologik normativlar loyihasiga ilova
 1. “Annotatsiya”da quyidagilar keltiriladi: 
 uning uchun chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar va chiqindilar normalashtiriladigan obyekt nomi; 
 chiqarib tashlashlar manbalari soni, ulardan — tashkil etilgan va uyushtirilmagan, jami chiqarib tashlashlarga ularning ulushi, chang-gaz tozalagich uskuna bilan jihozlanganligi; ifloslantiruvchi moddalarning miqdori, nomlari va ularning jami chiqarib tashlashlarga ulushi ko‘rsatilgan holda amalga oshirilgan ishlarning asosiy natijalari;
 suv iste’moli va suv ajratish hajmi, oqimlarning tozalash inshootlari mavjudligi, cheklangan yo‘l qo‘yiladigan oqizib yuborishlarning normalarini hisoblab chiqarish natijalari;
 tashkilotda paydo bo‘ladigan chiqindilarning miqdori (massasi to‘g‘risidagi umumiy ma’lumotlar, ularning atrof-muhit uchun xavfliligi darajasi; chiqindilarni vaqtincha to‘plash maydonchalari (joylari)ning (ochiq, yopiq) umumiy soni; chiqindilar borasidagi ishlar sohasida rejalashtirilayotgan tadbirlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar ko‘rsatiladi;
 atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatish bo‘yicha tashkilotning toifasi; 
 ifloslantiruvchi moddalarni atmosferaga chiqarib tashlashning, ifloslantiruvchi moddalarni suv obyektiga va joyning relyefiga oqizib yuborishning amaldagi miqdori hamda umuman obyekt bo‘yicha ekologik normativlar. 
 2. “Kirish”da ular asosida ekologik normativlar loyihasi ishlab chiqilgan. asosiy normativ hujjatlar loyihasi; ushbu obyektda chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar va chiqindilarni normalashtirish ishlarini amalga oshirish keltiriladi.
 3. “Umumiy ma’lumotlar” bo‘limida quyidagilar keltiriladi:
 obyektning nomi, uning pochta manzili, idoraga qarashliligi;
 qisqacha tarixiy ma’lumotnoma (qurilgan yili, kengaytirilishi) va yaqin 5 yil uchun rivojlantirish istiqbollari;
 ifloslantiruvchi moddalarni atmosferaga chiqarib tashlash, suv obyektlariga oqizish manbalari, chiqindilar va eksplikatsiyalarni saqlash joylari qog‘ozga tushirilgan holda obyekt hududining bosh rejasi; 
 hududning funksional vazifasi, yaqin turar joylargacha bo‘lgan masofa, hisoblab chiqilgan to‘g‘ri uchburchakka bog‘langan koordinatlar masshtabi va tizimi batafsil tavsiflangan, suv muhofazasi zonasi va chiqindilarni joylashtirish zonasi ko‘rsatilgan holda obyekt joylashtirilgan shahar (tuman) qismining vaziyatli rejasi. 
 4. “Atrof-muhitni ifloslantirish manbai sifatida obyektning tavsifi” bo‘limida quyidagilar keltiriladi:
 ishlab chiqarish texnologiyasi tavsifi;
 chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar va chiqindilar paydo bo‘lishi manbalari sifatida atrof-muhitni ifloslantirish nuqtai nazaridan texnologik asbob-uskunalar va texnologik jarayonlar tavsifi. Ma’lumotlar matnli shaklda yoki bloklar — har bir uchastka bo‘yicha ishlab chiqarish jarayonlari sxemalari shaklida taqdim etiladi. Bunda har bir blokda-sxemada alohida bloklar shaklida quyidagilar mavjud bo‘ladi: ishlab chiqarish operatsiyalari; mahsulot natijasida olinadigan xomashyo, materiallar, zagatovkalar tushishi manbalari (ushbu uchastkaning); hosil bo‘ladigan chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar va chiqindilar; chiqindilar bilan kelgusidagi operatsiyalar (ularning aynan qayerga tushishi ko‘rsatilgan holda);
 hosil bo‘ladigan chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar va chiqindilarning miqdori va tarkibiga ta’sir ko‘rsatuvchi foydalaniladigan xomashyo va materiallar ro‘yxati va tavsifi;
 mavjud tozalash inshoatlarining qisqacha tavsifi, ularning texnik holati va ish samaradorligi tahlili;
 balansdagi chiqindilar poligonlari, saqlash joylarining mavjudligi, ularning tavsifi;
 chiqindilarni qayta ishlash, zararsizlantirish bo‘yicha qurilmalar va texnologiyalar tavsifi;
 chiqindilarni joylashtirish obyektlarida atrof tabiiy muhitining holatini kuzatishni tashkil etish to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
 mavjud avariyaga qarshi tadbirlar va hosil bo‘ladigan chiqindilarning atrof-muhit holatiga ta’sirini pasaytirishga qaratilgan tadbirlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
 ishlab chiqarishning qo‘llaniladigan texnologiyasi va chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlarni tozalash, chiqindilarni utillashtirish va qayta ishlash usullarining respublika va chet eldagi ilg‘or ilmiy-texnik darajaga muvofiqligi darajasini baholash.
 Ekologik normativlarni hisoblab chiqish uchun foydalaniladigan ma’lumotlarning to‘liqligi va ishonchliligini asoslash uchun, texnologik reglament asosida moddiy-xomashyo balansi to‘g‘risidagi ma’lumotlar taqdim etiladi. 
 Atrof-muhitni ifloslantiruvchi moddalar ro‘yxati xatlov o‘tkazishda aniqlanadi. 
 5. “Rivojlantirish istiqbollari” bo‘limida yaqin besh yil uchun obyekt to‘g‘risidagi ma’lumotlar keltiriladi. Rivojlantirish istiqbollarini tavsiflashda unumdorlikning o‘zgarishi, rekonstruksiya to‘g‘risidagi ma’lumotlarni, ishlab chiqarishlarni, chiqarib tashlash, oqizib yuborish va chiqindilar paydo bo‘lishi manbalarini tugatish, yangi texnologik liniyalar qurish to‘g‘risidagi ma’lumotlar, tabiatni muhofaza qilish tadbirlarining asosiy istiqbolli yo‘nalishlari to‘g‘risidagi umumiy ma’lumotlarni, ishlab chiqarishlar, sexlarni rekonstruksiya qilish, kengaytirish va yangilarini ishga tushirish muddatlarini hisobga olish zarur. Rivojlanish istiqbolini belgilab beruvchi hujjatga havola qilinadi, rekonstruksiya qilish, kengaytirish yoki yangi qurilish uchun loyiha mavjudligi, uni davlat ekologik ekspertizasi organlari bilan kelishish to‘g‘risidagi ma’lumotlar ko‘rsatiladi. 
 Chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar va chiqindilar paydo bo‘lishining amaldagi solishtirma ko‘rsatkichlari O‘zbekiston Respublikasida va chet elda texnik jihatdan erishiladigan ko‘rsatkichlar bilan qiyoslab tahlil qilinadi, eng yaxshi yo‘l qo‘yiladigan texnologiyalar bilan taqqoslanadi. Ifloslantiruvchi moddalar emissiyasi eng yaxshi yo‘l qo‘yiladigan texnologiyalar bo‘yicha emissiyalar bilan taqqoslanadi. Chiqindilarni utillashtirish qilish va qayta ishlash bo‘yicha ilg‘or texnologiyalar mavjudligi va ulardan foydalanish imkoniyati to‘g‘risidagi ma’lumotlar keltiriladi. 
 6. “Ifloslantiruvchi moddalarni chiqarib tashlashni normalashtirish” bo‘limi ushbu Nizomning 16—21-bandlariga muvofiq ishlab chiqiladi. 
 7. “Ifloslantiruvchi moddalarni atrof-muhitga oqizib yuborishni normalashtirish” bo‘limini ishlab chiqish ushbu Nizomning 24—29-bandlari talablari asosida amalga oshiriladi. 
 8. “Chiqindilarni normalashtirish va ularni joylashtirish joylari tavsifi” bo‘limi quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
 ishlab chiqarish jarayonida hosil bo‘ladigan chiqindilar ro‘yxati, tarkibi va fizik-kimyoviy tavsiflari bayoni;
 ushbu Nizomning 33—37-bandlari talablariga muvofiq paydo bo‘ladigan chiqindilarning hisob-kitobi va normativlarini asoslash;
 “Chiqindilarning tasnif katalogi”ga muvofiq chiqindilarning xavflilik klassini belgilash (ushbu Nizomga 15-ilova);
 chiqindilarni to‘plash va saqlash shartlarini tahlil qilish;
 chiqindilarni vaqtincha saqlash (to‘plash) joylari tavsifi, chiqindilarni vaqtincha saqlash (to‘plash) miqdorini va chiqindilarni tashib ketishning davriyligini asoslash.
 Chiqindilarni joylashtirish limitining hisob-kitobida quyidagilar bo‘ladi:
 ushbu Nizomga 17-ilovaga muvofiq boshlang‘ich ma’lumotlar;
 ushbu Nizomga 17-ilovaga muvofiq hisob-kitob natijalari jadvali.
 Chiqindilarni qayta ishlash, zararsizlantirish bo‘yicha qurilmalarga ega bo‘lgan yoki ularni ijaraga oluvchi obyektlar “Chiqindilarni qayta ishlash, zararsizlantirish bo‘yicha qurilmalar va texnologiyalar tavsifi” kichik bo‘limining chiqindilar hosil bo‘lishi normativlari bo‘limiga kiritiladi. Har bir mavjud (ijaraga olingan) qurilma bo‘yicha quyidagi ma’lumotlar keltiriladi: qurilmalarning loyiha tavsiflari, qayta ishlatishning amaldagi hajmi, qayta ishlanadigan yoki zararsizlanadigan chiqindilar turlari, ikkilamchi hosil bo‘ladigan chiqindilar tavsifi (ikkilamchi hosil bo‘ladigan chiqindilar to‘g‘risidagi ma’lumotlar birlamchi paydo bo‘luvchi chiqindilar bilan birgalikda ekologik normativlar loyihasining boshqa bo‘limlariga kiritiladi).
 9. “Atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatishning normativlariga erishish bo‘yicha tabiatni muhofaza qilish tadbirlari” bo‘limida normativ darajagacha atrof-muhitga yuklama pasaytirilishini ta’minlaydigan amalda bajariladigan tadbirlar va ularni amalga oshirishning davriyligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar keltiriladi. Bo‘limga: 
 chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar va chiqindilar hosil bo‘lishi miqdorini kamaytirish;
 avariyali tashlamalar suv havzalariga tushishining oldini olish;
 tozalash qurilmalari ishi samaradorligini oshirish;
 chiqindilarni qayta ishlash, ulardan foydalanish, ularni zararsizlantirish texnologiyalarini joriy etish;
 qo‘yiladigan ekologik talablarga javob beradigan chiqindilar saqlash joylarini tashkil etish va to‘liq jihozlash;
 oldin to‘plangan chiqindilarni (qayta ishlash, zararsizlantirish, joylashtirish va hokazo maqsadlarda) tashib olib ketish;
 chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar manbalarida, chiqindilarni joylashtirish obyektida atrof-muhit monitoringini olib borish;
 paydo bo‘lgan chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar va chiqindilarning atrof tabiiy muhiti holatiga ta’sirini boshqacha kamaytirish bo‘yicha o‘tkaziladigan (rejalashtiriladigan) tadbirlar to‘g‘risidagi materiallar kiritiladi.
 10. “Ekologik normativlarga rioya etilishini nazorat qilish” bo‘limida ekologik normativlarga rioya etilishi nazorat qilinadigan chiqarib tashlashlar, oqizib yuborishlar manbalari va chiqindilarni saqlash joylari, shuningdek obyekt rahbari tomonidan tasdiqlanadigan reja-jadvalga muvofiq nazorat qilinadigan ingrediyentlar nomi asoslanadi.
 11. “Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati” bo‘limida ishlarni bajarishda foydalanilgan metodik ko‘rsatmalar, normativ hujjatlar, shuningdek boshqa adabiyotlar manbalari keltiriladi.
 12. Ilovalar ularni eslatish tartibida joylashtirilgan holda rasmiylashtiriladi.