KITOB SAVDOSI TAShKILOTLARI XODIMLARI UChUN MEHNATNI MUHOFAZA QILISh QOIDALARINI TASDIQLASh HAQIDA

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 12-iyuldagi “Mehnatni muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib chiqish va ishlab chiqish to‘g‘risida”gi 267-son qarori (O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining qarorlari to‘plami, 2000-y., 7-son, 39-modda) ijrosini ta’minlash maqsadida buyuraman:
 1. Kitob savdosi tashkilotlari xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 
 2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
 Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuniga (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 5-son, 223-modda) muvofiq kitob savdosi xodimlari uchun mehnatni muhofaza qilish tartibini belgilaydi.
 1. Mazkur Qoidalar kitob savdosi tashkilotlariga (kitob bazalari, kollektorlari va do‘konlari) (bundan keyingi o‘rinlarda tashkilotlar deb yuritiladi) taalluqlidir.
 2. Mazkur Qoidalar tashkilot binolarini va inshootlarini loyihalash, qurish va qayta qurishda, jihozlash va qayta jihozlashda hisobga olinishi lozim.
 3. Mazkur Qoidalar texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari bajarilishi shart ekanligini istisno etmaydi.
 4. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa me’yoriy hujjatlarga rioya etilishi ustidan davlat nazorati bunga maxsus vakolat berilgan davlat idoralari tomonidan, jamoatchilik nazorati esa mehnat jamoalari va kasaba uyushmasi tashkilotlari tomonidan saylanadigan mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha vakillar tomonidan amalga oshiriladi.
 5. Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish borasidagi ishlarni tashkil qilish Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil qilish to‘g‘risidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 273, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim. 
 6. Mehnat muhofazasi bo‘yicha ishlarni tashkil qilish to‘g‘risidagi namunaviy nizomga muvofiq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ichki nazoratning asosiy turlari quyidagilar hisoblanadi: 
 ishlarga rahbarlik qiluvchi va boshqa mansabdor shaxslarning tezkor nazorati;
 ma’muriy-jamoatchilik nazorati (uch bosqichli nazorat);
 bosh mutaxassislar xizmati tomonidan amalga oshiriladigan nazorat.
 Quyidagilar nazorat qilinishi lozim:
 ish joylarining ahvoli;
 mehnat qonunchiligiga rioya qilinishi;
 mehnatni muhofaza qilishni boshqarish vazifalarini amalga oshirishga doir ishlarni bajarish;
 mehnatni muhofaza qilish chora-tadbirlarining bajarilishi;
 mehnatni muhofaza qilishga ajratilgan mablag‘larning to‘g‘ri sarflanishi. 
 7. Tashkilotlarda quyidagi asosiy hujjatlar ishlab chiqiladi (tasdiqlanadi) va yuritiladi:
 mehnat sharoitlari va mehnatni muhofaza qilish ishlarini yaxshilash, sanitariya-sog‘lomlashtirish chora-tadbirlari bo‘yicha bo‘limni o‘z ichiga olgan jamoaviy shartnoma;
 tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash va ish o‘rinlarini attestatsiya qilish uslubiga muvofiq ish o‘rinlarini attestatsiya qilish kartalari;
 mehnatni muhofaza qilish xizmatining choraklik ish rejalari;
 ishchilarni o‘qitish, yo‘l-yo‘riq berish va bilimlarini sinovdan o‘tkazish dasturlari; 
 mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha ma’muriy-jamoatchilik nazoratini yuritish jurnali (uch bosqichli nazorat);
 ishchi va xizmatchilar bilan yong‘inga qarshi yo‘l-yo‘riq berish va yong‘in-texnikaviy minimum mashg‘ulotlarini o‘tkazish dasturi; 
 har bir kasb va ish turlari bo‘yicha mehnatni muhofaza qilish yo‘riqnomalari.
 8. O‘zbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonunining (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-yil, 5-son, 223-modda) 14-moddasiga muvofiq xodimlar soni 50 nafar va undan oshadigan tashkilotlarda maxsus tayyorgarlikka ega shaxslar orasida mehnatni muhofaza qilish xizmatlari tuziladi (lavozim joriy etiladi), 50 va undan ortiq transport vositalariga ega bo‘lgan tashkilotlarda esa bundan tashqari yo‘l harakati xavfsizligi xizmatlari tuziladi (lavozimlar joriy etiladi). Xodimlar soni va transport vositalari miqdori kamroq tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilish xizmatining vazifalarini bajarish rahbarlardan birining zimmasiga yuklatiladi.
 9. Mehnatni muhofaza qilish xizmati o‘z maqomiga ko‘ra tashkilotning asosiy xizmatlariga tenglashtiriladi va uning rahbariga bo‘ysunadi hamda tashkilotning faoliyati tugatilgan taqdirda bekor qilinadi.
 11. Tashkilotlarda mehnat faoliyati bilan bog‘liq ravishda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalar va boshqa jarohatlanishlarni tekshirish va hisobini yuritish O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-sonli qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish to‘g‘risidagi nizomga muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 12. Tashkilotlarning barcha xodimlari, shu jumladan rahbarlari o‘z kasblari va ish turlari bo‘yicha belgilangan tartibda o‘qishlari, yo‘l-yo‘riqlar olishlari hamda bilimlari sinovdan o‘tkazilishi kerak. 
 13. Xodimlarning mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha bilimlarini sinovdan o‘tkazish Mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qishlarni tashkil qilish va bilimlarni sinash haqidagi namunaviy nizomga (ro‘yxat raqami 272, 1996-yil 14-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 14. Tashkilotlarda kasbiga ko‘ra tanlov o‘tkazilishi lozim bo‘lgan kasblar va mutaxassisliklar ro‘yxati bo‘lishi lozim.
 15. Tashkilot mutaxassislari tegishli ma’lumotga va ish tajribasiga ega bo‘lishi lozim.
 16. Xavfli ishlarga tegishli kasbiy ma’lumotga ega bo‘lmagan shaxslarni qabul qilish man etiladi.
 17. “O‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslar mehnatidan foydalanish taqiqlangan mehnat sharoiti noqulay bo‘lgan ishlar ro‘yxati” ga (ro‘yxat raqami 1990, 2009-yil 29-iyul) muvofiq 18 yoshga to‘lmagan shaxslar zararli va noqulay mehnat sharoiti mavjud ishlarga qabul qilinmasligi lozim.
 18. “Ayollar mehnatidan foydalanish qisman yoki to‘liq taqiqlangan noqulay mehnat sharoitiga ega ishlar ro‘yxati”ga (ro‘yxat raqami 865, 2000-yil 5-yanvar) muvofiq ayollar zararli va noqulay mehnat sharoitiga ega bo‘lgan ishlarga qabul qilinmaydi.
 19. Tashkilotlarda xodimlarning xavfsizligini ta’minlash maqsadida jamoa va yakka tartibdagi himoya vositalari qo‘llanilishi lozim.
 20. Jamoaviy himoya qilish vositalari jumlasiga quyidagilar kiradi:
 xonalar va ish joylarining havo muhitini normallashtirish vositalari (shamollatish va havo tozalash, isitish, havo haroratini, namligini bir xil me’yorda saqlash va boshqalar);
 xonalar va ish joylarining yorug‘ligini normallashtirish vositalari (yoritish asboblari, yorug‘lik o‘rinlari, yorug‘likdan himoya qilish moslamalari va boshqalar);
 shovqin, tebranma, elektr toki urishi, statik tok va uskunalar yuzasining yuqori darajadagi haroratdan himoya qilish vositalari;
 mexanik va kimyoviy omillarning ta’siridan himoya qilish vositalari.
 21. Yakka tartibdagi himoya vositalari Nashriyot, matbaa va kitob savdosi xodimlari uchun maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa yakka tartibda himoyalanish vositalarini bepul berishning namunaviy me’yorlariga (ro‘yxat raqami 1926, 2009-yil 18-mart) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2009-y., 12-son, 139-modda) muvofiq ta’minlashi shart. 
 22. Tashkilot rahbariyati (yoki ish beruvchi) kasaba uyushmasi qo‘mitasi va vakolatli sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda har yili davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tishi lozim bo‘lgan xodimlarning ro‘yxatini tuzishi hamda xodimlarning ko‘rikka kelishini ta’minlashi lozim. 
 23. Tashkilotlarda xodimlarning salomatligini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining 2000-yil 6-iyundagi 300-sonli “Xodimlarni ishga qabul qilishda dastlabki va davriy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi buyrug‘i (ro‘yxat raqami 937, 2000-yil 23-iyun) asosida amalga oshirilishi lozim.
 24. Tibbiy ko‘rikdan o‘tishdan yoki tibbiy komissiyalarning tekshiruvlar natijasida bergan tavsiyalarini bajarishdan bo‘yin tovlagan xodimlarni ma’muriyat ishga qo‘ymaslikka haqlidir.
 25. Tibbiy ko‘riklar tashkilotning tibbiy-sanitariya qismlari va poliklinikalari, ular mavjud bo‘lmagan holda davolash-profilaktika muassasasi tomonidan o‘tkazilishi lozim. Tibbiy ko‘riklar davolash-sog‘lomlashtirish tadbirlari belgilangan tekshirish dalolatnomasi bilan yakunlanishi lozim. 
 26. Tashkilot ma’muriyati (yoki ish beruvchi) va kasaba uyushmasi qo‘mitasi tibbiy ko‘rik dalolatnomasi bilan tanishib chiqishi, ish beruvchi esa dalolatnomada ko‘zda tutilgan barcha tadbirlar va ko‘rsatmalarni bajarishi lozim.
 27. Davriy tibbiy ko‘riklar o‘z vaqtida, sifatli o‘tkazilishi va ularning natijalariga ko‘ra tavsiyalar bajarilishi uchun javobgarlik tashkilotning ma’muriyati zimmasiga yuklanadi.
 28. Xodimlarni sog‘lig‘i tufayli ularga ruxsat etilmagan ishlarda ishlatish taqiqlanadi.
 29. Shamollatish va isitish QMQ 2.04.05-97 “Isitish, shamollatish va konditsionerlash” talabiga muvofiq bo‘lishi lozim.
 30. Bino va inshootlarning havodagi zararli moddalar miqdori SanQvaM 0046-95 “Gigiyenik normativlar. Ish hududi havosida zararli moddalarning ruxsat etilgan eng ko‘p miqdorlari” talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.
 31. O‘tish joylarida joylashgan isitish jihozlari (quvurlar, registrlar va shunga o‘xshashlar), ruxsat etilgan o‘tish yo‘lkalarini enini kamaytirmasligi kerak.
 32. Ish joylarida havo harorati yilning sovuq davrida yengil jismoniy ishlarda 21 °C, o‘rta og‘ir ishlarda 17 °C va og‘ir ishlarda 16 °C dan past bo‘lmasligi kerak.
 33. Xodimlarni isinishi uchun xonalarda havo harorati 22 °C dan kam bo‘lmasligi kerak.
 34. Binolarda joylashgan ishchi maydonlaridan, xodimlarni isinish xonalarigacha bo‘lgan masofa 75 m, tashkilot maydonidagi ishchi joylaridan 150 m dan ko‘p bo‘lmasligi kerak.
 35. Suv bilan ta’minlash va kanalizatsiya tizimi QMQ 2.04.01-98 “Binolarni ichki suv quvuri va kanalizatsiyasi” talablariga mos kelishi kerak.
 36. Tozalangan suvda zararli moddalar tarkibi sanitar normalariga asosan chegaralangan konsentratsiyasidan oshib ketmaslik kerak.
 37. Ish joyidan suv ichish qurilmasigacha bo‘lgan masofa 75 m dan oshmasligi kerak.
 38. Ichimlik suvining harorati 8 °C dan 20 °C gacha bo‘lishi kerak.
 39. Tashkilot hududidagi hojatxonalar issiq va kanalizatsiyalangan bo‘lishi lozim.
 40. Tashkilot hududida qo‘l-betni yuvadigan vodoprovod suvi va chig‘anoq o‘rnatilgan bo‘lishi kerak.
 41. Tashkilot hududi va yordamchi binolar va xonalarda tabiiy va sun’iy yoritishlar QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yoritish” talablariga muvofiq bo‘lishi kerak.
 42. Yoritish uskunalarini o‘rnatishda qandillarning turlari, lampalarning quvvati va ularning joylashishi tasdiqlangan loyihaga mos bo‘lishi kerak. 
 43. Omborxonalar va yuk tushirish-ortish maydonlaridagi texnologik uskunalar umumiyga qo‘shimcha ravishda ko‘chma yoritish moslamalari bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.
 44. Avariya yoritish tarmoqlariga elektr energiya iste’molchilarini ulash taqiqlanadi. Avariya yoritishlarini sozligi kamida chorakda bir marta tekshirilishi lozim.
 45. Yorug‘ tushuvchi oynalarni yilda ikki martadan kam bo‘lmagan holda tozalash lozim.
 46. Yorug‘lik tushadigan deraza va eshiklarni begona predmetlar (uskuna, tayyor mahsulot va boshqalar) bilan to‘sib qo‘yilishiga ruxsat etilmaydi.
 47. Tungi vaqtda tashkilot xonalarida “Tabiiy va sun’iy yoritish” QMQ 2.01.05-98 talablariga muvofiq foydalanish kerak. 
 48. Bino va inshootlarning umumiy texnik holatini ko‘rikdan o‘tkazish uchun tashkilot rahbari tomonidan tuzilgan maxsus komissiya amalga oshiradi.
 49. Kitob bazalarida QMQ 2.09.12-98 “Tashkilotlarning ma’muriy va maishiy xonalari” qoidalari talablari va mazkur Qoidalarga muvofiq sanitariya-maishiy va qo‘shimcha xonalar bo‘lishi lozim. 
 50. Kitob bazalaridagi maishiy xonalar ish joylariga yaqin joylashtirilishi zarur.
 51. Kiyim saqlanadigan garderoblar, hojatxonalar, kitob bazalarida yuvinish va cho‘milish xonalari erkaklar va ayollar uchun alohida bo‘lishi lozim.
 52. Yuvinish xonalarida elektr quritgichlar, ko‘zgu, kiyim ilgichlar, suyuq sovun uchun idishlar va qattiq sovun solgichlar bo‘lishi lozim.
 53. Ovqatlanish punktlari umumiy ovqatlanish tashkilotlari uchun belgilangan sanitariya qoidalari talablariga javob berishi lozim. 
 54. Qavat oralig‘idagi zinapoyalar, maydonchalar va chiqish qismi zinapoyalari, supaning balandlik farqi 0,75 m dan ortiq bo‘lsa balandligi 1 m dan kam bo‘lmasligi, 5 m — 1,2 m dan ortiq bo‘lsa mustahkam to‘siqlari bo‘lishi kerak. 
 55. Ish joylari, o‘tish joylari, evakuatsiya yo‘llari, kirish-chiqish joylari, deraza va eshik o‘rinlari, yo‘laklar, zinapoyalar va zinapoya qavatlari tirband bo‘lishi mumkin emas. O‘t o‘chirish va elektr quvvati vositalaridan foydalanishda bemalol o‘tish ta’minlanishi kerak. 
 56. Kitob savdo xonalari “Jamoatchilik binolari va inshootlari” QMQ 2.08.02-96 talablariga to‘g‘ri kelishi kerak.
 57. Do‘kon peshtaxtalari 1,5 m gacha chuqurlikda namoyish maydonchalari bo‘lishi kerak. Peshtaxta oynalari terlash va muzlashdan himoyalangan bo‘lishi, zarur vaqtda bevosita quyosh nurlaridan himoya moslamalari ko‘zda tutilgan bo‘lishi kerak. 
 58. Barcha omborxonalar uchun tashkilot rahbariyati tomonidan kitoblarni xavfsiz saqlash qo‘llanmasi ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi kerak.
 59. Qish paytida omborxona joylashgan maydonda qor, muzlardan tozalangan va qum, kul yoki shlak sepilgan bo‘lishi kerak.
 60. Taxlamlar va stellajlar orasidagi yo‘lkalarning eni 1 m dan kam bo‘lmasligi kerak. Omborxonada transport vositasidan foydalanilganda yo‘lkalarga qo‘shimcha o‘tish yo‘llarini eni 3 m dan kam bo‘lmasligi ko‘rsatilishi kerak. Taxlamlar qatori va transport vositasi o‘lchamlari oralig‘i eni 1,5 m dan kam bo‘lmasligi kerak.
 61. Omborxonalarni umumiy yoritish QMQ 2.01.05-98 “Tabiiy va sun’iy yoritish” talablariga javob berishi lozim.
 62. Mahsulot qabul qilinadigan omborxona eshiklarini eni 1,3 m dan va balandligi 2,3 m dan kam bo‘lmasligi kerak. 
 63. Iste’molchilarning yangidan quriladigan va ta’mirlanadigan barcha elektr qurilmalari Elektr qurilmalar tuzilishi qoidalariga (bundan keyin — EQTQ) mos ravishda bajarilishi kerak. 
 64. Tashkilotlarda elektr qurilmalaridan foydalanish Iste’molchilarning elektr qurilmalaridan texnik foydalanish qoidalari (ro‘yxat raqami 1383, 2004-yil 9-iyul) va Elektr uskunalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari talablariga (ro‘yxat raqami 1614, 2006-yil 18-avgust) muvofiq amalga oshirilishi lozim.
 65. Ishlab turgan elektr qurilmalarga xizmat ko‘rsatish va ulardan foydalanish, ularda elektr tokini tezkor uzish, ta’mir, montaj yoki sozlash ishlari hamda sinovlarni tashkil etish va bajarish maxsus tayyorlangan, tibbiy ko‘rikdan o‘tgan elektrtexnik xodimlar tomonidan amalga oshiriladi.
 66. Mazkur Qoidalarning energoxizmat xodimlari tomonidan bajarilishi uchun mas’ul xodimni tashkilot rahbariyati o‘rnatilgan tartibda tasdiqlagan lavozim yo‘riqnomalari va nizomlarni belgilaydi. 
 67. Har bir tashkilot rahbariyati buyrug‘i bilan energoxizmat muhandis-texnik xodimlari tarkibidan elektr xo‘jalik umumiy holati va mazkur Qoidalar talablarining bajarilishiga javob beradigan mas’ul shaxs tayinlanishi kerak.
 Elektr xo‘jalik uchun javobgar shaxs (mehnat ta’tili, kasallik, xizmat safari tufayli) uzoq vaqt bo‘lmaganida, uning vazifasini ijro etish rahbar buyrug‘i bilan rahbarning o‘rinbosariga yoki energoxizmat bo‘yicha bilimi tekshiruvdan o‘tgan boshqa shaxsga yuklatiladi. 
 68. Metall konstruksiyalaridan tayyorlangan kitob savdosi do‘konlarida erga ulangan himoya simlar bo‘lishi lozim. 
 Mazkur Qoidalarning talablariga muvofiq bo‘ladigan energoxizmat xodimlari bo‘lmagan hollarda elektr qurilmalardan foydalanish taqiqlanadi. 
 69. Bino, maishiy-xo‘jalik xonalari, omborxonalar, shuningdek muhandislik inshootlari, elektr xo‘jaligida yong‘in xavfsizligi bo‘yicha javobgarlik tashkilot rahbari buyrug‘iga binoan tegishli xizmatlar rahbarlari yoki boshqa mansabdor shaxslar zimmasiga yuklatiladi.
 70. Tashkilot binolari, maishiy-xo‘jalik xonalari, muhandislik inshootlari uchun yong‘in xavfsizligi qoidalari, me’yoriy hujjatlar talablari asosida yong‘inning oldini olish bo‘yicha yo‘l-yo‘riqlar ishlab chiqilishi zarur.
 71. Yo‘l-yo‘riqlarda quyidagi masalalar:
 bino, inshoot, hududni hamda binoni tark etish yo‘llarini saqlash tartibi;
 yong‘in xavfi mavjud bo‘lgan ishlar (payvandlash, elektr jihozlaridan foydalanish, ta’mirlash va x.k.)ni bajarishda yong‘in xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan tadbirlar; 
 portlash, tez alangalanish, yonish xavfi bo‘lgan materiallarni saqlash hamda tashish tartibi;
 chekish joylari, ochiq olovdan foydalanish va olov bilan bog‘liq ishlarni amalga oshirish tartibi;
 yonuvchi mahsulotlar va materiallarni saqlash, yig‘ish, muassasa binosidan olib chiqish tartibi;
 portlash yoki yong‘inga olib kelishi mumkin bo‘lgan nazorat-o‘lchov asboblari (manometr, termometr va boshqalar)ning chegaraviy qiymatlari;
 yong‘in vaqtida ishchi va xizmatchilarning vazifalari va harakati yoritilishi kerak. 
 72. Binolar, maishiy-xo‘jalik xonalari, yo‘laklar, omborxonalar, birlamchi o‘t o‘chirish vositalari hamda yong‘indan xabar berish texnik vositalari bilan to‘liq jihozlangan bo‘lishi lozim.
 73. Arxiv, omborxona, havo almashtirish uskunalari o‘rnatilgan xonalar, xo‘jalik va yong‘in nasoslari xonalari eshiklari yong‘inga chidamli qilib ishlangan bo‘lishi kerak.
 74. Yong‘in nasoslari dvigatellari hamda yong‘indan xabar berish avtomatika tizimi moslamalariga elektr toki transformator podstansiyalaridan alohida tortilgan sim orqali keltirilishi lozim. 
 75. Tashkilotlarning yong‘in nasoslari dvigatellari hamda yong‘inni o‘chirish tizimi moslamalarining yoqilishi avtomatlashgan tarzda havo almashtirish va sovutish tizimlarining o‘chirilishi bilan bog‘liq ravishda amalga oshirilishi zarur.
 76. Tashkilot binolarining har bir qavatida yong‘in sodir bo‘lganida, xodimlarni ko‘chirish chizmasi o‘rnatilishi shart. Chizmada xonalar, yo‘laklar, birlamchi yong‘inni o‘chirish vositalari, telefon joylashuvi, xodimlarni favqulodda holatda zaxira chiqish yo‘llaridan harakat qilish yo‘nalishlari ko‘rsatiladi.
 77. Zaxira chiqish yo‘llarida, qavatlarda, zinapoya va o‘tish joylarida navbatchi yoritish chiroqlari o‘rnatilishi lozim. Zaxira chiqish eshiklari tashqari tomonga ochilishi kerak.
 78. Binoning har bir qavatidan evakuatsiya chiqish joylari soni ikkitadan kam bo‘lmasligi shart.
 79. Tashkilot hududida payvandlash yoki yong‘in chiqadigan bir martalik boshqa ishlar bo‘yicha yong‘in xavfsizligi choralarini ta’minlash, ushbu ishlar olib boriladigan ish joyi rahbarining zimmasiga yuklatilishi lozim.
 80. Payvandlash va olov bilan olib boriladigan ishlarni bajarish uchun bir martalik ruxsatnoma joriy ish kuniga beriladi. Ishlar bir necha kun davom ettiriladigan bo‘lsa, ish joyi ma’muriyat tomonidan qayta tekshiruvdan o‘tkazilgandan so‘ng, ushbu ruxsatnoma muddati uzaytiriladi. 
 81. Bino qavatlarida o‘rnatilgan o‘t o‘chirgichlar bir turda bo‘lishi, ularda asosiy ko‘rsatkichlar hamda foydalanish qoidalari bitilgan yorliq bo‘lishi kerak.
 Binolardagi o‘t o‘chirgichlar doimo soz holda bo‘lishi, ko‘rinarli va iloji boricha xonadan chiqish eshigiga yaqin joyga o‘rnatilgan bo‘lishi, olishga qulay bo‘lishi, ularga borish yo‘llari to‘silmasligi zarur.
 Har 10 kunda binolarda o‘rnatilgan o‘t o‘chirgichlar qo‘yilgan tamg‘alar, manometrlar ko‘rsatkichlari ruxsat etilgan chegaraviy qiymatdan tushib ketmaganligi ko‘zdan kechirilishi zarur.
 82. O‘t o‘chirgich ballonlarining yuqori bosimga chidamliligi har 5 yilda tekshiruvdan o‘tkazilishi lozim. Agar o‘t o‘chirgichlarni qayta tekshiruvdan o‘tkazish muddati ballon sirtiga o‘yib yozilgan muddatdan o‘tib ketsa yoki unga qo‘yilgan tamg‘a (plomba) buzilgan bo‘lsa, o‘t o‘chirgichlar almashtirilishi zarur.
 83. Ko‘pikli o‘t o‘chirgichlarning kimyoviy tarkibi har yili kamida bir marotaba tekshirilishi lozim.
 84. Ko‘pikli o‘t o‘chirgichlar qishki mavsumda (havo harorati 10 °C darajadan past bo‘lganda) isitilgan xonalarga olib kirilishi zarur. O‘t o‘chirgich olingan joyga o‘t o‘chirgich qo‘yilgan xonaning tartib raqami osib qo‘yilishi shart.
 85. Tashkilotlarni (sexlarni) loyihalashtirishda, qurishda (montaj qilishda) mazkur Qoidalarga amal qilish uchun javobgarlik tegishli ishlarni bajaruvchi tashkilotlar zimmasiga yuklatiladi.
 86. Mansabdor shaxslar va xodimlar mazkur Qoidalarga rioya qilmaganliklari uchun qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladilar.
 Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qo‘mitasi, Ichki ishlar vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, O‘zbekiston Kasaba uyushmalari Federatsiyasi Kengashi, “Sanoatkontexnazorat” davlat inspeksiyasi va “O‘zdavenergonazorat” davlat inspeksiyasi bilan kelishilgan.