Rîbozom
Rîbozom yek ji du endamokên bêparzûnî ye. Ji xeynî xiroka sor (xaneyên sor yên xwînê), hemû xaneyên zîndeweran xwediyê rîbozom in. Dibe ku dî nav xaneyek de hejmara rîbozom bi qasî 15-20 milyonan be. Di xaneyên navikrasteqîn (eukaryotî) de cihê çêkirina rîbozomê, navik e. Lê hebikên rîbozomê di nav sîtoplazmayê, li ser parzûna navikê û li ser retîkûlûma endoplazmî ya zivir jî belav dibe. Mîtokondrî û plastîd jî rîbozom lixwe digirin, lê ev rîbozom ji rîbozomên sîtoplazmayê cuda ne (piçûktir in). Rîbozomê mîtokondrî û plastîdan jî dişibe wek rîbozomên prokaryotiyan. 

Erkê rîbozom, çêkirina proteîn e. Rîbozom li gor zanyariyên ku ADN bi navbeynkariya mARN dişîne, ji asîdên amînî proteîn çê dike. Her rîbozomek ji du binebeşan pêk tê. Binebeşa gewre û binebeşa piçûk, dema çêkirina proteînê ev binebeşan tên ba hev û mARN-yê digirin nav xwe. Ku çêkirina proteînê qediya, herdu binebeş ji hevdu diqetin. Rîbozom ji proteîn û ARN-ya rîbozomî (rARN) çê dibin. Ji boy reaksiyonên biyokîmyayî pêdivî bi enzîman heye. Hemû enzîm jî proteîn lixwe digirin, loma divê xane hertim proteîn çê bike. Ji bo çêkirina proteînan pêwistî bi rîbozoman heye. Hejmara rîbozoman di xaneyê de li gor çalakbûna xaneyê, kêm an jî zêde dibe. Her çiqas di hemû xaneyan de rîbozom hebe jî, rîbozomên di xaneyên navikdestpêkî (prokaryotî) û ên eukaryotî ne jihev in. Rîbozomên prokaryotiyan wek 70S (50S û 30S), ên eukaryotiyan wek 80S (60S û 40S) tê bi nav kirin. Wateya S,  rêjeya telpbûna molekul e. Telpbûna molekul di bin hêza navendrevî (santrîfûj) de yê. Ji du molekulan, a gir zûtir telp dibe, lê rêjeya telpbûnê rasterast bi giraniya molekul ve girêdayî nîn e.  (1884–1971) kîmyagerekê swêdî bû, ji bo xebata xwe ya li ser santrîfûj û rêjeya telpbûna partîkûlan, di sala 1926an da  Xelata Nobelê a beşa kîmyayê stend. Yekeya Svedberg bi tîpa S tê nîşandan. Gava em dibêjin rêjeya telpbûna rîbozomên bakteriyan 70S e, divê bên zanîn ku ev rîbozom dema di santrîfûjê de ye di çirkek (sanîyekî) de 70x10 -13 mîkrometre rê diçe.

Galerî

Girêdanên derve 

 

Biyolojî‎
Endamok