Mar
Mar (Serpentes), binekomeke xijendeyan e.

Şayes 
Mar bi reng û cureyên kirasên xwe tên veqetandin. Kirasê maran ziwa ye û ji bo gihîştinê pêwîst e hin caran kirasên xwe ji xwe dikin. Sê girêdanên dilê maran hene. Diranên wan berepaş ve xwar in. Hinek mar bijehre ne. Ji bo germahiya laşên xwe pirranî di germa rojê de derdikevin nêçîrê. Zivistanê di binerdê de nîvtevizî derbas dikin. Bi xwarina ajalên piçûk dijîn. Hin cureyên maran nêçîra xwe berê dixeniqînin, paşê dadiqurtînin.

Reftar 
Ji jehra maran hin dermanên bijîşkiyê çêdibe. Dema dadiqultînin jî dikarin bêhna xwe bigirin. Bi hestiyên li ser çena xwe pêlên erdê guhdarî dikin û dibihîsin. Hin cureyên mara germa nêçîra xwe dibîhîsin û bi alîkariya vê xeysetê dikarin bi şevê jî nêçîrê bikin. Mar bi hêkan diwelidin.

Gelek famîle, cins û cureyên maran hene.

Famîleyên maran (Serpentes) 
 Alethinophidia - Nopcsa, 1923
 Acrochordidae- Bonaparte, 1831
 Aniliidae - Stejneger, 1907
 Anomochilidae - Cundall, Wallach & Rossman, 1993
 Atractaspididae - Günther, 1858
 Boidae - Gray, 1825
 Bolyeriidae - Hoffstetter, 1946
 Colubridae - Oppel, 1811
 Cylindrophiidae - Fitzinger, 1843
 Elapidae - F. Boie, 1827
 Loxocemidae - Cope, 1861
 Pythonidae - Fitzinger, 1826
 Tropidophiidae - Brongersma, 1951
 Uropeltidae - Müller, 1832
 Viperidae - Oppel, 1811
 Xenopeltidae - Bonaparte, 1845
 Scolecophidia - Cope, 1864
 Anomalepididae - Taylor, 1939
 Leptotyphlopidae - Stejneger, 1892
 Typhlopidae - Merrem, 1820

Marên Kurdistanê 
 Marê reş
 Marê boz
 Marê belek
 Marê avî
 Marê boç qut
 Marê kesk
 Marêkor
 Koremar
 Tîremar
 Ejdeha
 Kerekor
 Marê sincê
 Marê bêduv ("bêduv" ji jê re tê gotin, ji ber ku duvê wê kin e)

Mîtolojî û bawerî li ser maran 
Bi nêzikî di hemû çandan de mar ajalekî mîtolojîk e. Di mîtolojiya Kurdan da jî marê mezin bi navî ejdî û marê reş cîhekî giring digire. Di nav Kurdan de bawerîyek heye ku mar dikanin aşiqa mîrovan bibin. Meseleyên marên aşiq li Kurdistanê pir tên gotin. Gorî bawerîye ku marek, bi taybetî jî marê reş, aşiqa merivan be ji merivan nagere tim li şope merivan çexdibe û zerarê nade merivan.

Li ser marê reş nistîyak heye. Wextê ku ewan bazdidin ser hev meriv paçekî ser ra bevêj mirazê merivan qebûl dibe.

Kurd dibêjin ku meriv marekî bi çift bikuje ampeyî xwe tê merivan dibîne û bi merivan digire. Wê lomê dixwaze ku meriva ampeyî evî bibîne û bikuje.

Ciyê Marê reş di çanda Kurdan gelek girîng e.Dihê gotin ku marê reş evîndarê merevan nexasim jî evîndarê keçên Bêrîvanî dibin.Marê reş evîndarê kê bibe heyta dawiya temenê xwe axilbe di rêya bêriyan de wê di şopîne û diparize.Ji aliyê din  ve li gorî dihê qalê Marê reş marekî bê zerar lê heyfhildêr e.Ew tucar heger zerarek nedîtibe ji ber xwe ve xisarê nade tukesî.Lê heger ji hinekan tahl bûbe heyta dawiya temenê xwe wî kesî dişopîne û kengî be jî heyfa xwe jê distîne.

Kirasên maran li gorî dihê qalê ji gelek nexweşiyan re di serî de ji êşa çav û serî re baş dihê pejirandin.

Pêşangeh

Çavkanî

Girêdanên derve 

 
  (INDIA)
 
 
 
 BBC Nature:  Snake news, and video clips from BBC programmes past and present.

 
Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin