Ата-ана хакын ничек түләргә?

	Американың Авыл хуҗалыгы министрлыгы кызыклы статистик тикшеренүләр үткәрә икән. Соңгы шундый тикшеренү­ләрнең берсе – әти-әнинең балалар үстерүгә тоткан чыгымнары.	 2012  елда туган баланы 17 яшькә кадәр үстерү өчен, америкалы гаиләгә 241 мең  доллардан артыграк акча тотарга туры киләчәк, ди. Бу – торакка,  ашау-эчүгә, кием-салымга, белем алуга тотыла торган акча. Федераль  ста­­тистика хез­мәте 2012 елда уртача америкалы гаилә 12 мең 600дән 14  мең 700 долларга кадәр акча сарыф иткән дип санаган. Бу хакта “Америка  авазы” телеви­дениесе хәбәр итә. Ике исәп бер хи­сап инде: унҗиде яшькә  кадәр тотыла торган сумма якынча 250 мең доллар ти­рәсе. Рос­сиялеләр  өчен, әл­бәттә, ас­трономик саннар бу. Әмма балалар сау-сәламәт һәм  уңышлы булып үсеннәр өчен, бездә дә әти-әни акча кызганып тормый. Хәзер  бит вуз сту­денты булган улың яки кы­зыңны укыту да әти-әни­ләр өстендә.  Стипендия акчасына көн күрүләр күптән бетте. Тик бала өчен җанын да  аямаган әти-әнинең бар мә­шәкатен акчага әйләндереп булса, нинди зур  саннар чыгасын күз алдына да китерү кыен. Кызганыч, андый калькулятор  юк, картайгач, инде җит­леккән һәм үз көнен үзе күрә башлаган бала  кулына касса чегы китереп тоттырып булмый. Бөтен өмет уллар һәм кызлар  күңеленә дөрес тәр­бия нәтиҗәсендә кешелеклелек орлыклары салып  калдыруда гына. Шул орлыклар шытым бирсә, без, Алла те­ләсә, картлыкта  хәерле уңыш җыеп алырбыз дип өмет­лә­нәбез. юк икән, хәле китеп,  сабыйлар акылы кер­гәч, язмыш иркенә ташлану көтә әти-әнине. Без­нең  хәзер­ге тормышта моның мисалларын күп.
 Кеше  күңеленә әти-әни хисе, баланы ярату тойгысы инстинктив рәвештә  салынган. Бу бездә генә түгел, хайваннарда да шулай. Хайван нәрсәнедер  үз баласы дип таный икән, аны имезә, ризык ташып ашата, яклап, утка-суга  керергә әзер тора. Әйтик, песи балала­рының селәгәен сөртеп бераз  тотсаң, мәче хәтта яңа туган күсе баласын да имезеп үс­терә диләр,  чөн­ки анда ис сизү анализаторы күрү анализаторына караганда көчле­рәк.  Пошиларның баланы тану тойгысы исә башкачарак икән. Ана поши  бозаулаганда, аның янында сөй­ләшеп тор­саң, ул сине үз баласы дип кабул  итә. Поши асраучы фермерлар моннан пошиларны саву өчен файдаланалар.  Баласы дип таныган кешегә генә сөтен бирә урман сыеры.
 Бездә,  кешеләрдә, ана­ның сукыр мәхәббәте акыл белән баетылырга тиеш. Шулай  булмаганда бала өчен һәр адымга барырга әзер торган аналар бары тик үзен  генә сөйгән рәхимсез эгоистлар тәрбия­ләп үстерә. Пенсия акчасын эчкече  улына аракыга тотарга мәҗбүр булган аналар күпме? Эчәргә акча бирмәгән  өчен анасын буып үтергән залим балалар күп­ме? Ә бит барысы да бик аздан  башлана. Һәр сораган уенчыкны алып бирү, һәр капризны үтәү... Еш кына  хыя­нәткә дә аналар балаларын үзләре өйрәтә: риш­вәт биреп, карьера  баскычын­нан югарыга этәрергә тырышалар. Ә бит мондый очракта, баскычтан  менгәндә, басма урынына кемнәрнеңдер баш­­ларына ба­сарга туры ки­лә.  Юлны чис­тарту өчен, кем­нәрнедер этеп төшерергә дә кирәк булгалый.  Тормыш хәй­ләсенә өйрәтәм дип, әти-әни балага шул чакта кешелексезлек,  рә­химсезлек, тү­бәнлек үрнәклә­ре күрсәтә. Быел вузларга кабул итү  кам­паниясендә күп­ләрне тет­рән­­дергән шундый бер вакыйга булды.  Кү­рәсең, акча түләп тә улы өчен ки­рәкле БДИ балларын җыеп бетерә  алмаган бер әни (ришвәт түләп җый­ганда, ул баллар ниндидер хикмәт  бе­лән аз җыелалар, югары максатка ирешә алмаган карак­лар күп була),  КФУ факультетын штурмлаганда, кискен креатив адымга бара. Керүгә тәкъдим  ителгәннәр исемле­гендә иң соңгы урында торган абитуриентның ке­сә  телефонына кабул итү комиссиясе исеменнән шалтыратып, аның конкурстан  үт­мәве, документларын алыр­­га кирәк­леге турында әйтә. Шул рә­вешле үз  баласына юл чис­тартырга өметләнә ана. Тик юлдан алып ташланырга тиешле  абитуриент та – кем­нең­дер баласы бит. Каршы як гаилә дә адымны үлчәп  ясый: кемдер әйтте дип кенә төп нөсхәне алырга чабып бармыйлар.  Киресенчә, тиешен­­­чә белешеп, дөрес­лекнең эзенә төшәләр һәм баласын  хыянәт ярдәмендә студент итәргә теләгән ана фаш була. Телефон һөҗүменә  дучар булган абитуриент исә шунда үзе өчен сабак ала: социаль челтәргә  телефон номерын элеп кую аяныч нәти­җәләргә китерергә мөмкин икән.
 Балаларны  хыянәткә этәргәндә, кояш астындагы җылы урынны табу өчен әхлакый  түбәнлеккә барырга мәҗбүр иткәндә, әти-әни бер нәрсәне оныта: без сәбәп  дөньясында яшибез һәм һәр кылган гамәлебез бумеранг булып үзебезгә  әйләнеп кайтучан. Гомерләр үтә, бала бе­лән әти-әни урыннарын алы­ша.  Физик яктан хәлсезләнеп, сабый хәленә кайтырга туры килә күпләргә:  кулдан тотып ашатырга, җи­тәкләп йөртер­гә, күп вакыт хәтта чистартып  астын алыштырырга кирәк була кайчандыр җир җимер­теп йөргән әти-әнинең.  Моңа “картлык маразмы“ дигән нәр­­сә дә килеп өстәлә, без­неңчә әйтсәк,  сабый акылы керә кешегә. Табиблар телен­дә сениль деменция дип аталган  авыру башлана, ягъни хәтер югала, онытучанлык барлыкка килә, кайчандыр  көчле булган интеллект булмагандай юкка чыга. Менә шул чакта балага  әти-әни алдындагы бурычның бер өле­шен кайтарып бирү кирәк була башлый.  Хәзерге җәм­гыять­тә тәрбия­ләнгән яшь­ләрнең күпмесе әти-әни­сен  хыянәтсез карарга әзер соң? Әле бик яхшы тәрбия алганда да бала  мәхәббәте әти-әни­некенә караганда күпкә кайтышрак була. “Бала күңеле –  далада”, – дип тиктомалдан гына әйтел­мәгән бит. Ә инде бала, үз  мәнфәгатьләре өчен көрәш­кән­дә, әни тарафыннан хыя­нәткә дә өйрәтелгән  булса, астыртынлык шытым­на­ры­ның мул уңыш бирәсенә шик юк. Бурычларны  түләү­дән хыянәтчел рәвештә баш тарту процессы башлана. Ә бит ул  бурычлар Американың Авыл хуҗалыгы министрлыгы исәп­ләгән саннардан  күп­кә зуррак. Фидакарьләрчә тырышлык үрнәге күрсәт­кәндә дә, әти-әни  хакын үтәп бетереп булмый. Гарәп­ләр­дән бер кеше Пәйгамбәр са­лаллаһу  галәйһиссәламгә килеп әйтә: “Әй Рәсүлулла, дө­реслектә, ми­нем анамның  күп яшәүдән акылы үзгәрде һәм зәгыйфь­ләнде. Мин аны кулым белән ашатам,  эчер­тәм, тәһарәтлән­дерәм һәм аны иңбашыма күтәрәм. Йә, мин аңа  тиешлене кайтараммы?” Пәйгамбәр салаллаһу галәйһиссәламнең җавабы болай  була: “Юк, йөздән бере дә юк. Шулай булса да, син яхшылык кыл­дың һәм  Ал­лаһы Тәгалә сине аз бәра­бәренә күп белән савапландырыр”. 
	Рәшит ФӘТХРАХМАНОВ	
Ватаным Татарстан

	№ --- | 20.08.2013	


