Реферат-диплом базары

	Казанда еш кына баганаларда, диварларда шундый игълан-белдерүләргә тап булабыз: “Продаю. Рефераты. Курсовые. Дипломные работы...” Алар уку йортлары тирәләрендә күбрәк очрый. Мондый фәнни эшләрне интернеттан сатып алучылар да әз түгел. Интернетта казынып утырганда мин дә студентлар базарының аукцион-биржа рәвешендәгесе белән очраштым. Кызыксынып, әлеге оешманың эшчәнлеге белән тирәнрәк танышырга булдым.	 Бу “фирма” интернетта портал (сайт) ачып эшли. Соңгы ике елда 300 меңнән артык кешегә хезмәт күрсәткән. “Контроль эшләр башкару һәм рефератлар язу бәясе 200 сумнан, курс эшләре 500 сумнан, диплом эшләре 3000 сумнан башлана”, – диелгән. Әмма әлеге саннар шартлы рәвештә генә куелган. Эшнең күләменә һәм авырлыгына карап, аукцион кагыйдәләре буенча, бу суммалар шактый зур аралыкта тирбәлә. Порталдан файдалану өчен махсус теркәлү узарга кирәк. Теркәлүчеләр ике төркемгә бүленә: заказ бирүче, ягъни “сатып алучы” һәм автор-башкаручы, үзе куйган хезмәтне сатучы. Порталның эшчәнлеген тирәнтен өйрәнү өчен мин ике төркемдә дә теркәлү уздым. Аукционда катнашу өчен үземә ике төрле ник (псевдоним) сайлап алдым. Заказчы булып теркәлү гади: ник, электрон адрес һәм кесә телефоны номеры җитә. Ә автор буларак теркәлү өчен алда күрсәтелгән мәгълүматлардан тыш исем-фамилияң, туган елың, кайсы уку йортын нинди һөнәр буенча кайчан тәмамлавың, фәннең нинди тармагына өстенлек бирүең, нинди казанышларың булу һәм башкалар да таләп ителә. Өстәмә рәвештә махсус тест та үтәргә кирәк. Интернет порталга авторның нигы, фәннең нинди тармагында эшләве һәм портфолиосы гына һәркемгә ачык итеп куела. Портфолиоңа үзең башкарган эш үрнәкләрен куясың. Телисең икән берне, кирәк тапсаң – унны. Хәзерге вакытка биредә теркәлгән авторлар саны 30 меңгә якынлашып килә. Әмма аларның аукционда актив катнашып, үз эшләрен сатучылар саны өч меңнән әз генә артык. Порталда авторларның рейтингы күрсәтелеп барыла. Рейтинг башкарылган эшләрнең санына һәм сыйфатына карап чыгарыла. Заказ бирүче, эшне сатып алып файдаланганнан соң, эшкә берничә җөмлә белән бәя биреп, фикерен язып (отзыв) калдыра. Мондый язма мәҗбүри түгел, әмма язалар. Уңай язмалар автор битенең бер баганасында, тискәре фикерләр икенче баганасында теркәлә. Моны һәр заказчы укый ала. Мисал өчен, рейтингта иң алдынгы сафта “Ekaterina” нигы тора. Ноябрь башына аның барлык башкарган эшләр саны 1100дән артып киткән. Мактау язмалары – 352, канәгатьсезлек белдергәннәре – 41. Әлеге автор хәбәрләшү язмаларында: “Мин эшләрне үзем дә башкарам, вуз укытучыларыннан торган төркемем дә бар, шуңа күрә теләсә-кайсы тематиканы кабул итәм”, – дип белдергән. Калган авторларның башкарган эшләр саны кимрәк. Мактаулары 600-700гә җиткәннәре дә бар. Аукционда катнашып, мин дә бер студентның физикадан контроль эшен башкару хокукын яуладым. Эшләп тапшырдым һәм мактау алдым. Авторлар рейтингы исемлегендә хәзерге моментта минем ник 28122 автор арасында 3033 урында тора. 
	Рәфхәт ЗАРИПОВ	
Татарстан яшьләре

	№ 58 |  	


