“Болгар мирасы” мәчете: "Хаҗ кылу экскурсиягә бару түгел"

	Мәчетләребез һәрвакыт мәхәлләләрнең тормыш үзәге булган. Гыйлем һәм әхлакый тәрбия бирү белән бергә, биредә үзара ярдәм оештырылган, катлаулы мәсьәләләр, киңәшләшеп эшләү нәтиҗәсендә, уңай хәл ителгән. Иң авыр заманнарда да халык мәчеттә җан тынычлыгы, киләчәккә ышаныч һәм юаныч тапкан.	 Кайда гына төпләнсәләр дә, татарлар, иң элек, Аллаһы йорты төзү турында кайгыртканнар. Шуңа күрә дә без хәзер Кытайдан, Финляндиядән, Австралиядән һәм башка ерак илләрдән килгән татарларның үз телендә төгәл һәм матур итеп сөйләшкәнен күреп, гаҗәпләнәбез.
Үз динен, милләтен, гаилә кадерен һәм гореф-гадәтләрне алар мәчет тирәсендә берләшеп, саклап килгәннәр, анда бер-берсеннән гыйбрәт алып, рухи байлык һәм гыйлем туплаганнар. Борынгы татар-болгарлар, илләр, цивилизацияләр корып, башкаларга үрнәк булып яшәгәннәр, бөтен дөньяга гыйлем ияләре булып танылганнар. Алардагы галимлек шул ук мәчет даирәсеннән башланган. Самара шәһәренең Зубчаниновка бистәсе мәчете танылган эшкуар Гомәр Батршин җитәкләгән “Булгар мирасы” татар милли-мәдәни фонды тарафыннан төзелде һәм аңа шундый ук исем бирелде. Мәчетнең имам-хатыйбы Расих хәзрәт ВАККАЗОВ белән сөйләшәбез. - Расих хәзрәт, Сез хезмәт иткән “Болгар мирасы” мә¬четенең төп вазифасы нидән гыйбарәт?
- Бу исемгә тирән мәгънә салынган һәм зур җаваплылык йөкләнгән. Беренчедән, ул олы юл чатындагы мөселманлык символы буларак, Зубчаниновка халкын гына түгел, тирә-юньдәге Смышляевка, Петра Дубрава һәм Алексеевка бистәләрендә яшәүче мөселманнарны да үзенә тартып тора.
Кызганыч ки, урыслар арасында сибелеп яшәгән татар халкының яшьләре күбесенчә хәзер диннән читләшеп үсә һәм урыслашу юлында тора. Аларның ата-аналары - дәһричелек (атеизм) чорында тәрбия алган халык. Мәчетебез алдында торган иң зур бурыч - яшь буынны гына түгел, әле аларның ата-аналарын, хәтта әби-бабаларын да дин юлына бастыру.
- Сез - Самара төбәгендәге яшь имамнар исемлегендә. Бу җаваплы эштә һәркемнең үз алымы, үз юлы дигәндәй. Сезнең эш алымнарыгызда нинди үзенчәлекләр бар?
- “Суга кермичә, балык тотып булмый”, — ди халкым. Имамга халыкның хәлен, уй-фикерләрен, тормышка карашын төгәл белеп эш итәргә кирәк. Безгә зур җаваплылык йөкләнгән. Бүген имамга тәр¬бияче, җитәкче, психолог, укытучы, юрист, табиб та булырга туры килә. Ул башка өлкәләрдә дә хәбәрдар булып, үз белгәннәрен эшендә уңышлы куллана һәм халык күңеленә юл таба белергә тиеш, аеруча яшьләр арасында. Бүген яшьләребез ничек үссә - җәмгыятебез дә шундый булачак. Шуңа күрә без мөтәвәллияткә дә күбрәк яшьләрне сайлыйбыз, алар арасында футбол, волейбол ярышлары үткәрәбез, балыкка бергә йөрибез, табигатькә чыгып, ял итәбез. Дәресләр алдыннан чәй табынында төрле фикер алышулар да алып барабыз, фотокүргәзмәләр оештырабыз. Кеше белән эшләгәндә тәкәббер булырга ярамый. Үз булып аралашканда, алар үзләре сиңа тартылалар. Мәчет - ул үзе дә җаваплы хуҗалык. Аның бетмәс мәшәкатьләре бар, ул даими кайгыртуны таләп итә. Аллаһыга шөкер, боларның барысын да без уңышлы хәл итәбез. Сорап, таләп итеп тә йөрмибез, халык үзе барсын да күреп-белеп тора һәм ярдәмен күрсәтә. Монда чаманы төгәл белергә кирәк дигән фикердә мин.
- Сез - яңа формация дин әһеле. Шуңа да газета укучыларына тормыш юлыгыз турында кыскача мәгълүмат бирсәгез иде. Кайда, ничек белем алдыгыз, нинди максатлар белән яшисез, аларны ничек тормышка ашырасыз?
- Мин дин әһеле гаиләсендә туып-үстем. Әтием - мәчет имамы. Мин үз тормышымны аның үрнәгендә корам. Гыйлемсез кеше мулла да, имам да була алмый. Мулла - укыган кеше, гыйлем иясе дигән сүз, ә имам - алда торучы, ияртеп баручы. Бу исемнәрне аклау өчен күп укырга, күп белергә кирәк.
Гали авылындагы мәктәпнең тугыз сыйныфын тәмам¬ла¬ганнан соң, мин андагы мәдрәсәгә укырга кердем. Данлыклы дин галиме Ясин хәзрәттән белем һәм тәрбия алу бәхетенә ирештем. Гали авылы мәдрәсәсен тәмамлаганнан соң, Төркиягә укырга киттем. Анда Тробзон шәһәрендә Коръән-хафизлар курсын тәмамлагач, Кавказда армия сафларында хезмәт иттем. Ул чакта инде мин, динне тирәнтен өйрәнгән мөселман кешесе буларак, командирлар алдында мөселманга үз дин кардәшен үтерү зур гөнаһ булуын төшендереп, Кавказ мөселманнарына каршы барган хәрби операцияләрдә катнашмадым. Андагы мәдрәсәгә йөрдем һәм Карачай халкына дини дәресләр бирдем. Армиядән соң 5 ел Камышлыда имам булып эшләдем. Аннан соң Гали авылында имам һәм мәдрәсәдә укыту бүлеге буенча җитәкче урынбасары булып эшләдем. Аннан Камышлы авылы мәчетләренең берсендә имамлык иттем һәм мәдрәсәдә укыттым. Аллаһыга шөкер, хә¬зер инде шәкертләремнең күбесе үзләре имам булып эшли. Белемемне дәвам итү өчен Казанның Ислам университетында укып, аны “яхшы” билгеләргә генә тәмамлап, “Кызыл” диплом алдым.
Кайда гына белем алсаң да, гыйлем ул тормышта үз урынын, үзенең кирәк җирен таба. Мәсәлән, Гали мәдрәсәсе иманымны ныгытты, Төркия тирән дини гыйлем бирде. Ә Казан Ислам университетында укыган кешенең дөньяга карашы, фикер офыгы киңәя. Анда татар, урыс, инглиз, фарсы, төрек, гарәп телләре өйрәнелә. Төпле гыйлем һәм көчле вәгазьдән башка кеше күңелендә тирән уйланулар, уңай тойгылар уятып булмый. Имам гомер буе укырга, белемен камилләштереп яшәргә тиеш.
- Хәзер Сез хаҗи булдыгыз. Хаҗда нинди тойгылар кичердегез, аннан соң нинди үзгәрешләр булды?
- Мөселманнар өчен иң изге саналган Гарәфә тавында гыйбадәт кылганда, үзеңнең турыдан-туры Аллаһы Тагәлә белән бәйләнештә булуыңны тоясың. Анда теләгән изге теләкләрең кабул була. Аллаһыдан ялгышларыңны кичерүен сорагач, җаныңда тынычлык, рәхәтлек тоясың, уй-фикерләр сафлана. Хаҗ кылу экскурсиягә бару түгел. Анда гомерлеккә истә калырлык хисләр уяна. Хаҗдан кайткач та, анда алган сәвапның кадерен белеп, аны югалтудан куркып, ялгышлардан сакланасың. Хаҗ өметсезгә өмет бирә, тәкәбберлек чагылышларын бастыра, уңай сыйфатларны куәтли, Аллаһы Тәгаләгә якынайта. Анда без хатыным Лилия белән бергә бардык.
- Сезнең мәчеткә төрле кешеләр, төрле халык вә¬килләре йөри. Алар белән сез нинди мөгамәләдә һәм нинди эшләр алып барасыз?
- Нинди генә катлам кешесе яисә милләт вәкиле булмасын, иң элек, алар белән уртак тел таба белергә һәм сүзне бик уйлап, үлчәп сөйләргә кирәк. Гади эшче булса, ул — гаделсез хуҗадан, ә хуҗа булган кеше эшчеләреннән зарланырга мөмкин. Шуның өчен мәхәлләдә, мөселманнар арасында хәдисләргә, Корьән аятьләренә нигезләп, алтын урталыкны булдырырга, гаделлек тәрбияләргә кирәк. Читтән килгән халыкларның да үзенчәлекләрен белеп, аларга үзебездәге борынгыдан килгән дин юнәлешенең асылын, аның нечкәлекләрен аңлатырга, чит-ят агымнар үтеп керүеннән дә сакланырга кирәк. Расих хәзрәт Вакказов белән аралашканда “Болгар мирасы” мәчетенең үз исеменә лаек булган эшләр башкаруы тагын бер кат раслану тапты. Хәзрәт мәчеткә ниндидер йомыш белән килгән һәр кеше белән аралашып, танышып, дин һәм милләт язмышына, гаилә, әхлак мәсьәләләренә кагылышлы әңгәмәләр алып бара. Җомга намазына “Болгар мирасы” мәчетенә 400ләп кеше җыела. Мәчет эче заманча җиһазландырылган, би¬зәлгән. Биредәге гади гү¬зәллек җанга рәхәтлек, уй-фикерләргә иркенлек бирә. Ул бик зур да, кечкенә дә түгел. Аның эчендәге һәм тышындагы кабатланмас гүзәллектә ниндидер серлелек, тарту көче бар сыман. “Болгар мирасы” мәчете татарның данлыклы тарихын һәм бүгенге халәтен  тоташтыручы һәм якты киләчәккә әйдәүче чын Аллаһы Тәгалә йорты буларак, халыкка уңыш¬лы хезмәт итеп килә.

  
	Фәрит ШИРИЯЗДАНОВ, Самара шәһәре	
Бердәмлек

	№ --- | 17.02.2017	


