Аграфена ВАСИЛЬЕВА: “Бүген миңа зур сәхнә җитми”

	Аграфена Васильева. Театр һәм эстрада артистының паспортта исем-фамилиясе әнә шулай язылган. Әмма халык телендә ул йә Груша, йә Груня дип йөртелә. Белүчеләр аның тагын башка исемнәре дә бар, диләр. Үзе күп исемнәрен кушамат булып тагылып китә дип аңлата һәм моңа һич тә үпкәләми. 	 4 ноябрьдә Г. Тукай исемендәге
 Филармония концертлар залында иҗат кичәсе үткәрергә җыена икән. Менә шушы чара
 алдыннан редакциягә дә сугылып чыкты ул. Әзерләнгән сорауларга бик исе китмичә,
 сөйләде дә сөйләде. Әлбәттә, ярты сүз керәшен бәйрәмнәре, йолалары, ул туган
 авылның матурлыгы, кешеләренең булдыклыгы турында барды. Барысын да кәгазьгә
 төшереп өлгерә алмаганга, без Аграфена-Груша-Гөрпинә тормышының кайбер
 сәхифәләренә генә тукталдык. Чын
 исемем – Авылдагы бөтен титуллар белән
 әйтсәк, Бүре Бәчелие кызы Марҗук белән Җабалак Симонының Унтун кызы Гөрпинә
 мин. Тугач та шулай атап куйганнар, силсәвиттә исә матур булса да, мондый
 исемне язмыйча, Аграфена дип теркәп куйганнар. Бәләкәй вакытта, үртәп, Гөрпинә
 Гөберле Бака дип тә әйтәләр иде. Туган ягым – Түбән Кама ягындагы Келәтле дигән
 матур гына бәләкәй авыл. Ырымнарга
 ышану – Ышанмаган кая! Мин үзем
 им-томчы да бит әле. Ырымнар ата-бабаларыбыздан калган. Чөнки аларның һава
 торышын билгеләргә радио-телевизорлары, дә­ва­ланырга хастаханә­ләре булмаган.
 Табигатьне күзә­теп, аның белән бербөтен яшәп, ырым, фаразлар туган. Чирләрне
 исә табигать нигъмәтләре, им-том ярдәмендә дәвалаганнар. Авылда Торойчын дигән
 матур бәйрәм үткәрелә иде. Ул елга буендагы ялгыз каен агачы янында үтә. Шул
 каенга халык адарынган әйбер­ләрен китереп элә. Кайсысы терелсәм, кайсы
 исән-сау бә­биләсәм дип, кайберәүләр башка вәгъдәләрен үтәр өчен ботакларга кулъяулык,
 тасма ише әйберләр бәйли. Гомумән, керә­шен­­нәрдә ышану-ырымнар да, бәйрәмнәр
 дә бик күп булган. Ләкин хәзер бәйрәмнәр үзгә, табигать тә кеше кулыннан
 имгәнгән. Бүген кеше белән табигатьнең бөтенлеге бозылды. Артистлык
 юлын сайлау – Мин кечкенәдән бер генә үнәр
 (һөнәр) турында хыялланмадым шул. Космонавт та, табиб та, укытучы да, сатучы да
 буласы килде. Уйларымда кемнәр генә булып бетмәдем мин. Бүген бер төрле, иртәгә
 икенче төрле хыяллану артистлыкка китергәндер дә әле. Ходай бу бала сәхнәдә бөтен
 һөнәрләрне үзләштереп карасын дигәндер. Мәктәпне тәмамлап, өйдәгеләргә
 артистлыкка укырга барам дигәч, берсе дә ризалык бирмәде. Шуннан соң хәйләләргә
 туры килде. Авылдан йә педагогика, йә медицина юлын сайлыйм дип чыгып киттем.
 Документларны исә туп-туры театр училищесына илтеп бирдем. Кайткач, серне
 чишәргә туры килде. Укып кара соң, тора-бара фикерләрең үзгә­рер, диде­ләр.
 Шулай итеп хыял тормышка ашты. Укып бетергәч тә юллама буенча Күчмә театрда
 эшли башладым. Гашыйклык
 чоры – Театрга килүгә башлар әйләнде.
 Фатин Фәтхуллинга гашыйк булып чат ябыштым инде менә. Юкса һай кыз бала, нигә
 ул өйләнгән, бала атасына күз сала­сың, дип үгетләүчеләр дә шактый иде.
 Күңелемә хуш килде, нишлә­тәсең бит инде. Җаны теләгән җылан ите ашаган, шулай
 итеп бергә яшәп киттек. Фатин­ның хатыны Ленинградта калган. Күпме генә чакырса
 да, провинциаль шәһәргә кайтасы килмә­гән. Ә безнең тормыш көйләнеп китте.
 Улыбыз Диас туды. Ни өчен Диас дип куштык дисеңме? Чөнки Г. Камал театры
 артисты Зөлфирә Зарипованың да малае Диас исемле иде. Ул, үзе театрга киткәндә,
 бала белән утырып тор әле дип, үтенә иде. Минем кебек студент өчен артист
 баласын карау – дәрәҗә, риза булам. Ә Диас – көйсезрәк бала, елак. Әтисе Сәет
 Раенбәков, чыгып киткәндә, имиеңне каптыр, шуннан тынычлана ул дия торган иде.
 Мин аңа ышанып, буш ими каптырам, бала чыннан да тынычлана. Менә шу­лай җанга
 якын булып кереп калды ул. Балам тугач та телгә килгән беренче исем Диас булды. Сәхнә
 артындагы кырыс тормыш – Камал театрына чакырып
 алдылар. Бала тапкач суырылып, зифаланып калган идем. Хастаханә­дән чыкканда
 авырлыгым 38 килога калган. Чөнки бәби тапкач та бер-бер артлы 4 операция
 киче­рергә туры килде. Мин тернәкләнгәнче баланы каенанам, рәхмәт яусын инде
 аңа, карады. 42 килоны җыйгач, Марсель Сәлимҗанов шәйләп алды. Дебют эшем
 «Казан сөлгесе»ндә апа роле булды. Алсу Гайнуллина – сеңел, мин Саҗидә ролен
 уйнадым. “Кәкре аяклы, бот арасыннан биш фәрештә үтеп чыга алган апа” – бик
 кызыклы роль иде. Шуннан бүтән характерлы роль­ләр дә булды. Ләкин күбесенчә
 малайларны, кызларны уйна­дым. Аннан килеп, Камал сәхнә­сендә мин уйнамаган
 хайван калмады. Эт тә, тәкә дә булдым, баш­­ка киек җанвар да. Сәхнә –
 могҗизалы җир, әмма театрның эчке дөньясы бик кырыс. Анда бөтен
 мөмкин­лекләреңнән файдаланып иҗат итәр өчен административ составның да сиңа
 карата җылы мөнәсәбәттә булуы кирәк. Хәзерге акылым булса, мин катгый сүзләр
 әйтмәгән дә булыр идем. Кыскасы, театрдан үзем теләп китмәдем. Киткәндә фатирны
 калдыру мәсьәләсе дә кү­тәрелде. Бала белән урамда калмавым Әсхәт Хисмәтнең
 як­лап чыгуы аркасында гына булды. Ярый әле миһербанлы кешеләр бар димен. Үзем
 дә катгый булмас­ка, кеше ниндидер авыр сүз әйтә, ниндидер читен хәлдә кала
 икән, аның сәбәбе булган дип уйлый башладым. Мине сөймәгән кеше­ләр тормыш
 укытучыларым булдылар. Аларга рәхмәттән башка сүзем юк. Тормыш
 сынавы Хезмәт биржасына бастым. Аннан
 да рәт чыкмады. Ә баланы үстерергә кирәк. Чыгам да чүп савытыннан шешә җыям.
 Аны илтеп тапшыргач, ипи, сөт алып кайтам. Авылдан бәрәңгесе, ите килә. Менә
 шулай яшәп ятыш. Ярый әле егылып ятканда кул сузучылар, кыйнап киткәндә яраны
 төзәтү­челәр булды. Яшермим, мин – йомшак холыклы кеше. Авырлыкларны шәраб
 сөреме белән капламакчы булдым. Шө­кер, вакытында туктап кала алдым. Ирем
 кино-видео режиссерлыкка укырга китте. Соңын­нан аның белән ике фильм
 әзерләдек. Аның берсе И. Сәлаховның “Ана тавышы” әсәре буенча кыска метражлы
 фильм, икенчесе курчак театры әкияте булды. Тормыш тагын көйләнде кебек. Ләкин
 тагын бер бәла килеп чыкты. Ирем авырый башлады. Шул вакытта Вилдамир Баһау
 шалтыратып, сәхнәгә чыгасың киләме дип сорый. Каян килгәндер миңа андый тавыш,
 андый көч: “Килә!”,– дип кычкырдым моңа. Трубканың теге башында азрак тынлык
 торганнан соң, ник кычкырасың шул кадәр, диләр. Аның белән, эшсез калган бөтен
 артистны җыеп, авылларга чыгып киттек. Татарстанны аркылыга-буйга гиздек. Эстрада
 дөньясы Бу төркем белән мин эстрадага
 кереп киттем. Мәсгут Имашев белән дә шактый гына эшләдек, башка артистлар да
 алып баручы сыйфатында чакырып торалар. Берзаман туй алып барырга чакырдылар.
 Бөтен шартын китереп алып бардым да “сарафан радиосы” буенча минем тамадалык
 осталыгым турында сүз таралды. Хәзер бер аягым эстрада сәхнәсендә булса,
 икенчесе – туйларда. Тамадалык эше бик ­кызыклы. Тик менә яшьләрнең ата-бабадан
 килгән йолаларны онытып, европача мәҗлес оештырулары пошаманга сала. Безнең бит
 шулкадәр бай рухи мирасыбыз югалып бара. Кара-каршы җыр әйтешләр, теләк
 теләшләр, ике кодагыйның кара-каршы җырлаулары, бирнә малы әзерләү, аны күрсәтү
 йолалары юкка чыккан инде. Эшләп күрсәтсәң, шаккаталар. Шушы җәү­һәрләр
 югалмасын дип, материал туплый башладым. Берзаман бер калын китаплык булды бу.
 Китап чыгару артыннан йөри башлаган идем, заманадан артта калуым сәбәпле, хәзер
 китап чыгаруның машина алу белән бер икәнен белми калганмын. Шулай итеп бу эш
 әлегә читтә калып торды. Әмма әзер проектлар тынгы бирми, аларны дөньяга
 чыгарасы килә. Шулай итеп керәшен җәмгыятенә тәкъ­димнә­ремне иреш­терә
 башладым. Сәхнәгә керәшен бәйрәмнәре менде. Казанда Питрау бәйрәмен уздыруны
 Керә­шен җәмгыяте рәисе Мария Семенова белән бергәләп без башлап җибәрдек.
 “Бәрмәнчек” ансамбле­­­­­­­нең башында да торырга туры килде. Геннадий Максимов
 – директоры, фольклор ягыннан ярдәм итүче – Лена Бичарина, Галина Казанцева,
 мин постановкалар өчен җаваплы белгеч булдым. Бу да үзенә күрә бер тәҗрибә
 туплау иде. Дәвалау Мәҗүси бабалар хәтере аша миңа
 килгән бер байлык – үләннәр тану, им-том итү. Ул дөньяга үземә ярдәм итәсе
 килгәнгә кереп киттем. Начар гадәтләрдән арыну, тынычлану, кешеләрнең халәтен
 тирәнтен аңлау өчен кирәк иде. Ходай миңа сораганымны бирә торды. Тулысынча ул
 дөньяга кереп китәсем килми, чөнки сәнгать бик якын. Бүген миңа зур сәхнә
 җитми.  
	Гөлинә ХИСАМЕТДИНОВА	
Ватаным Татарстан

	№ 211-212 | 25.10.2012	


