Көлдерми торган юмор

	Сөйләм осталыгы – Күкләрдән. Гап-гади ферма эшчесе, тракторчы, бүтән бер шундый хезмәтчән, очкын чәчрәтеп, гавәмне җәлеп итү сәләтенә ия, һәм әллә ниткән дәрәҗәле түрәләр, титуллары, фәнни исемнәре барлар авызларында ботка пешерә. 	 Җор кешеләрнең матур сөйләвен тыңлавы – тәнгә сихәт, җанга рәхәт. Бәлкем аларның кулларыннан әллә ни эш тә килмидер, әмма кеше арасында күз өстендә каш, талга кунган сандугач була белүләре гөнаһлы җирдән үзләрен күккә таба ничәдер карыш күтәрә төшә. Карап торышка мокыт кына кыяфәтле булсалар да, тора-бара алар ягымлы, күркәм күренә, туганыңдай якын тоела башлый, күңелләрендәге яктылык, хәерхаһлылык һәм юмор хисе карашларына күчеп, гавәм җанына җылы һәм нур өсти. Бар икенче төр шәп егетләр: төс-бит, буй-сын карап кына торышлы, кием килешеп тора, куллары алтын, белгеч буларак төшеп калганнардан түгел, үсәчәкләре көн күк. Мондыйлар компаниядә шыпырт кына серле караш ташлашкалап, елмайгалап утырса, иң чибәр кызлар аларныкы дигән сүз. Гамил Афзалда “бер сүз дәшми елмайгалап йөрсәң, ахмак икәнеңне белмиләр” дигән юл бар. Хикмәт тә шунда шул, мөмкинлегеңне дөрес чамалап эш итәр өчен зиһен кирәк. Байтак уңай сыйфатларга ия икенче төр егетләрнең кайберләре кызык сүз сөйләп тә алдырасы, һәммәсен шаккатырасы, көлдерәсе, авызына каратасы килеп ялгыша. Һәм авыз ачыла да, аннан чабата күренә. Сүзгә оста танышы сөйләгәндә, тыңлаучылар тарафыннан хуплап, кызыгын табып кабул ителгән кыйссаны ул үзенчә дәртләнеп, хәтта беркадәр кабаланып сөйләп ыргыта һәм пырхылдап көлә башлый. Гөж килеп торган табын тын кала, берәү дә моңа кушылмый. Егет, эчтәлекне аңламадылар ахры дип, ирештергәнен тагын бер кат, катырак кычкырып бәян итә. Монысында да азактан тыелыбрак көлә. Аптырагач, һич югы елмаючы булмасмы дип, уңга-сулга борыла, табындашларының күзләренә тутырып-тутырып текәлеп карый. Юк, кушылмыйлар. Тешләре сызлаган кыяфәттә моңаеп тик утыралар. Менә шундый уңайсыз мизгел. Анысы бер хәл, тост күтәрү сылтавы белән шундыйлар кайчандыр күргән кинодагы кызыкны сөйләп, табындашларын көлдерергә, яки сокландырырга азапланырга мөмкин. Кино эчтәлеген кызу-кызу сөйли башлап, төгәлли алмый аһ итүчеләр очрый. Ә рюмка күтәргән куллар арый һәм сусынның басылмый торуы тоткарлаучыга карата ачуны чыгара, нәфрәт уята. Дөрес, әлеге егет солтаны, нотыгы барышында Могамаев яки Басков җырлагандагы аһәңне аңлатыр өчен алар төсле җырлап күрсәтүгә үк барып җитми, анысына да рәхмәт, нибары үзе кызык, мавыктыргыч дип тапкан эпизодларны үз хикәяләвендә җанландырырга гына мәтәләнә. Бахыркай, кызыклы эпизодлар тудыруда актер, режиссер, язучы акылы һәм таланты катнашуын һәм күмәк иҗат җимешен япа-ялгызы, җитмәсә әлеге өлкәләрдән сәләте дөм юк хәлдә табындашларына күзалларлык шәкелдә җиткерә алмавын, көчәнүенең мәгънәсезлеген аңламый. Әйтергә кирәк, Чарли Чаплинны, Луи де Фюнесны, яки Рәшит Шамкайны, Равил Шәрәфиләрне кабатлап булмый, аларны күрергә генә кирәк. Нәтиҗәдә, мәҗлеснең яме китә. Оста сөйли белүче табындашлар да сүрелә, чөнки күрделәр: бу егетнең азагы-очы күренмәгән ялкыткыч чыгышына нәкъ менә кайсыныңдыр оригиналь тостымы, йомры сүз кыстыруымы мәҗлес тарафыннан җанланып кабул ителүе рухландырды. Кичәнең сүрелеп калуында каһарманыбыз үз гаебен күрми, киресенчә, мине аңларга теләмиләр дип, табындашларына рәнҗи, яки “шуны” да аңлый алмаучы ахмакларга санап, аудиторияне ялгыштым ахры дип, кителгән күңелен юата. Ул гади бер нәрсәне, бик кызык һәм үткен фикернең дә ике тапкыр кабатлагач, кыйммәтен югалтуына, тәмен җуюына төшенми. Җитмәсә, каты кычкырып сөйләү табындашларның тыңлау сәләтен арттырмавын да аңларга теләми. Игътибар җәлеп итү, ихтирам казану өчен аның судагы балык кебек хис итәрдәй үз темасы бар, югыйсә. Ул исә үзенекенә түгел, ә чит “басу”га кереп, харап була. Ә бит белмәгән эштән шайтан көлгән диләр. “Үз атыңны ку” ди бит әле татар халык әйтеме дә. Авызыннан “чабата” күренү аркасында аңа инде беренче номерлы чибәркәйләрнең исләре китми, нәфис борыннарын гына җыералар. Әмма арада буйсыны да, төс-кыяфәте дә әлләкем түгел, әмма һушлы бер чандыр яисә бүлтерек гәүдәле кыз табыла һәм ул,юкка очсызланучы егеткә теләктәшлек белдереп, көләсе килмәсә дә көлә, кулларын чәбәкәйли башлый, батып барганда салам суза. Табындашлар туташны аңлап елмаешалар һәм аңа хөрмәт йөзеннән егетебезнең кайбер мокыт репризаларын риядан кул чабып, елмаеп билгеләп үткәли башлыйлар. Сөлектәй егетебез шул туташ катында үз-үзенә ышанычын кабаттан торгыза, соңыннан аны өенә озата китә һәм теге хәйләкәркәй, “сөйләгән кыйссагыз бик ошады” дип, табын салкын кабул иткән сакаллы анекдотны янә кабатлаттыра. Шул барысын да хәл итә. Бәхет өчен күп кирәкмени? Алар өйләнешә. Мәҗлесләрдә әлеге егет инде ир сыйфатында, сүз алып, гадәтенчә тоссыз-кызыксыз нәрсәләр хакында очына-очына сайрый башлаганда хатыны, күзләрен түшәмгә юнәлтеп, мәрткә киткән сыман тын гына утыра. Сайрасын, эчен бушатсын. Эше катлаулы, җаваплы, тарткан атка йөкне күп өяләр. Башкаларның саруы кайнаса ни? Аның каравы ире аның кадерен белә, кеше алдында зурлый, киемен салганда һәм кигәндә каударланып булыша, табында утырганда тәмнүшкәләрне тәлинкәсенә әллә кай очлардан үрелеп, чәнечкесенә эләктереп, өстәп кенә тора. Фатирлары иркен, машиналары затлы, балалар урнашкан, оныклар туып тора, тагын ни кирәк? 
	Рөстәм ЗАРИПОВ	
Татарстан яшьләре

	№   |  	


