Гибралтар бугазында, яки киләчәк актёрлар кулында?!

	Ел башының шау-шулы театраль бартеры: Камал Әлмәттә, Әлмәт Камалда. Театрның гримёрка-коридорлары диңгез кебек шаулап тора иде. Дөресрәге, нәкъ Атлантик океан һәм Урта диңгез кебек. Икесе дә су – агалар, шаулыйлар, ләкин мәңге кушылмыйлар. Тыгызлыклары төрле. Имеш. Шушы сихри «Гибралтар бугаз»ы уртасында миңа Әлмәтнең җиде яшь актёрыннан интервью алу насыйп булды.	 Яшем һәм гадилегем коткаргандырмы, уртак тел тиз табылды. Мин, үз чиратымда, эшне җиңеләйтеп берничә гади шарт куйдым: «Акыллы, дөрес һәм купшы сүзләрне онытып торыгыз. Фикерләрегезне дә буташтырып, ирекле рәвештә әйтә аласыз. Мәсәлән, башта «күмердә пешкән бәрәңге ашарга яратам», аннары «Брехт көчле автор да инде» дип дәвам итә аласыз. Ихтыярыгыз!» Бу гади кагыйдә ике арадагы уңайсызлыкны беренче минутта ук буып үтерде. Көлештек, дуслаштык, бәхәсләштек. Шулай итеп минем колаклар күп кенә кызыклы фикер, дөрес сүз, яңа факт белән танышты. Инде сезнең чират... Әйтик, театр училищесына керү өчен БДИ кирәкмәү аркасында соңгы елларда күпме яхшы актёр барлыкка килгән. Баксаң, театрда түзүе авыр булган иң куркыныч әйбер – ялагайлану икән. Гел таза кешене уйнап булмый, шуның өчен генә булса да спорт белән шөгыльләнергә дә кирәк...

Җиде яшь актёр, җиде «туры» әңгәмә. Сораулар артык, бары җаваплар – бары фикерләр. Араларында бәлки киләчәктә тарихка әвереләчәк цитаталар да бардыр. Киләчәк дигәннән, ул Әлмәтләр кулында булып чыкты. Ләкин ул турыда соңрак...

Илсур Хәертдинов: «Диплом буенча мин режиссёр»

• Мәктәптә ел саен театр атналыгы оештыралар иде. Беренчедән башлап һәр сыйныф спектакль куярга тиеш. Башта мине дә мәҗбүри йөрттеләр, аннары артист булу гадәткә керде.
• Тугызынчы сыйныфтан соң мин автомеханиклар хәзерли торган көллияткә укырга керергә киттем. Ике имтиханны биреп, соңгысына әзерләнгән чакта, бертуган апам белән сөйләшеп утырырга туры килде. Кыскасы... мин Алабуга мәдәният һәм сәнгать училищесына кердем.
• Төркемдә егерме кыз арасында бердәнбер егет мин булу сәбәпле, уйнап карамаган ирләр роле калмагандыр. Барысын да татып чыктым. 
• Диплом алгач, мин Әлмәт театрына барып бер күрендем дә өч көннән армиягә хезмәт итәргә киттем.
• Армия җаваплылыкка өйрәтә. Кулыңнан нәрсә килгәнен аңлап кайтасың.
• «Туй»ны уйнаганда тулаем шул хикәя эчендә яшим. Сәгать ярым сәхнәдән чыкмый уйнау үзенекен итә. Вакытның ничек үткәнен бөтенләй дә сизмим. Бердәнбер сизелгән әйбер – арганлык.
• Спектакль барышында үз-үземә Илсур дип эндәшкәнем юк.
• Кайчак тормышта көлеп җибәрәм йә ачуланам, һәм: «Туктале, мин инде моны кайчандыр үземнән ишеттем бит», – дип куям.
• Диплом буенча мин режиссёр.
• Эшләргә кирәк. Күзәтергә. Бәяләргә. Анализларга.
• Иң зур талант – бер-берсенә охшаган ике образдан төрле халәтле, үзенчәлекле персонажлар тудыра алу.
• Үзеңнең яңа якларыңны ачу өчен төрле рольләр уйнап карарга кирәк. Әлмәт театры миңа бу бәхетне бирә.
• Илсур төгәллек ярата.
• Гел таза кешене уйнап бул-мый, шуңа күрә спорт белән дә шөгыльләнергә кирәк.
• Үз юлымны, яраткан һөнәремне сайлап эшләвем – әти-әни өчен зур бәхет. Сөенәләр.
• Бик күп артистлар театрда битлек кияләр дә шулай йөриләр. Кыланулары сизелә. Тьфу-тьфу-тьфу, миндә бу чир юк. Ничек бар – шулай мин. Ә бу иң авыры – театрдагы төрле характерлар, конкуренция, кылану арасында үзең булып калу, гади булу.
• Тормыш бүген искитәрлек дип әйтеп булмый.
• Миннән торса, чит илдә туар идем. Бәлки, Германиядә.
• Баланы кечкенә чакта иҗатка мәҗбүри тартып карарга кирәк. Иртәрәк булган саен – шәбрәк.
• Театр тормышта нинди генә зур урын алмасын, гаилә мөһимрәк.
• Киләчәктә балаларымда кешелеклелек сыйфаты тәрбияли алсам, иң бәхетле әти булачакмын.

Динар Хөснетдинов: «Иң шәп тамашачы – Әлмәттәге әбиләр»

• Бу гастрольләрдә безне көлдереп кәефебезне күтәргән кеше син генә бугай. Казан тамашачысы әллә ни мөлаем түгел.
• Әйе, мактыйлар, ләкин аңа беркайчан да ышанырга ярамый. Кеше матур сөйләдеме, ялган икәне факт.
• Актёр халкы арасында кешелеклелек сирәк сыйфат.
• Бер артист икенчесен мактаганга карый алмыйм. Берсе икенчесе өчен шатланганга бигрәк тә. Раушан сөенә белә безнең. Мин юк.
• Мин беркемнән дә яхшырак та, начаррак та, өстенрәк йә кимрәк тә түгел. Мин ничек бар – шулай, һәм нәкъ менә шундый булырга тулы хакым бар. Бу данлыклы актёр шулай диде, бу абруйлы театр мондый фикердә дип кенә, үзгәреп булмый.
• Мин Казанга килгән саен керпе шикелле.
• Раушанга исем китә инде. Кешенең фикерен, сүзен тыңлап кылы да селкенми, битараф кала белә. Миндә андый сыйфат юк. Кеше сүзен кабул итмим, килешмим. Һәркайсысы хаклы булса да. Мин бит алардан киңәш сорамадым.
• Туры сүзлелекнең дә бер чиге булырга тиеш.
• Мине Резеда белән чагыштырып булмаган кебек, Камалны да Әлмәт театры белән чагыштырып булмый. Мөмкин түгел.
• Без Илдар абый Хәйруллин курсын тәмамладык. Иманым камил, татар дөньясында иң яхшы театраль мәктәп – аныкы. Ул безнең һәрберебездә аерым бер сәләт, үзенчәлек ача алды.
• Театрда акчаны югары белемгә карап түлиләр. Ни өчендер аграр институтны бетереп, театрга килгән кешегә күбрәк, ә театр училищесын тәмамлап, театр мәктәбен узып килгән кешегә азрак.
• Ходай Тәгалә ярдәм итә кебек. 
• Иң яратып әйтә торган сүзем: «Без барыбыз да кешеләр».
• Актёр өчен барысы да режиссёр-дан тора. Нокта. Ләкин бу аклану. 
• Иң шәп тамашачы – Әлмәттәге әбиләр. Алардагы ышану, йөзләрендәге елмаю, энергетиканы беркем белән чагыштырып булмый. Резеда Сафина: «Театрда дан гына тота алмый» 
• Спектакль бетүгә тизрәк кайтып китәргә ашыгам. Ялган мактауларны ишетмәс өчен. Кирәк булганга, шулай тиеш булганга гына кочаклауларына түзмәс өчен.
• Театрда дуслык була калса, һәрвакыт кемгәдер каршы корылган дуслык була. 
• Без труппада биш курсташ бергә. Ул-бу була калса, бер-беребезне якламый калган юк.
• Иң зур гауганы дублёр мәсьәләсе куптара. Бер төркем актёрлар гел театрда уйный, икенчеләре гел гастрольләрдә. Хаксызлык бит! 
• Курс җитәкчеләребез Ил-дар абый Хәйруллин һәм Тәслимә Фәйзуллина иде. Илдар абый безне театрда исән калырга өйрәтте.
• Театрда эшләгән беренче айны безгә 3700 сум акча бирделәр. Ләкин без оптимистлар! 
• Бүген режиссёрдан башка да пьесаларын рәхәтләнеп укып булган драматург – Илгиз Зәйниев.
• Авылдан килеп, русча уйлап, татарча сөйләп утырам. Оят. Бу китап укымаганлыктандыр.
• Театрда элегрәк актёрларны дан тотса, хәзер дан тота алмый, без бит күп. Бары тамашачы, бары сәхнә, эшләгән эшеңне ярату гына тота ала. Һәм тиеш тә. 

Раушан Мөхәммәтҗанов: «Итле бәлеш яратам!»

• Мин мәктәптә шаяннар һәм тапкырлар клубында уйный идем. Тугызда укыган елны БДИ керде, һәм безнең мәктәпне тугыз еллык иттеләр. Шулай итеп мин, үземчә БДИларны әйләнеп узып, театраль училищега барып кердем.
• Училищены тәмамлаган җәйдә Динар безнең авылга кунакка килде дә: «Әйдә, бер ай гына Әлмәттә эшләп карыйк әле», – дип котыртты. Уемда да юк иде театрда эшләү. Шулай итеп бер айга Әлмәткә киттек. Инде менә өченче ел эшлибез.
• Казан гастроленә ачуым да чыкмый, эчем дә пошмый. Уйнарга килдек, уйнап бетерәбез дә кайтып китәбез.
• Сәхнә миңа Әлмәткә килгәч кенә ошый башлады.
• Итле бәлеш яратам! 
• Театр яшьләргә шул чаклы сусаган булган, килгәннән бирле роль бирерләр микән дип бер минут та көтеп утырганыбыз булмады, өяләр генә. Аллага шөкер.
• Әлмәттә бер генә режиссёр белән чикләнмиләр, төрле режиссёрлар эшли, ә димәк актёрлар яңа яктан ачыла. Бу театрны гаҗәеп дәрәҗәдә баета һәм үстерә.
• Мин интервьюларда беркайчан да ачылып бетмим. Ачылсам, сезгә дә, үземә дә кызык булмаячак. Иң дөресе башкалар өчен, хәтта үзең өчен дә сер булып калу. 

Эльвира Һадиева: «Роль»

• Үзеңнең мөмкинлекләрең, сәләтең көчле икәнен белә торып, аларны ача, күрсәтә алмау бик кыен.
• Классик спектакльләрдә баш героиняларны уйнар идем. Тавышым да әйбәт, буем да менә дигән.
• Театрда төрле режиссёрлар эшләү минемчә һәр актёр өчен дә уңышлы, отышлы түгел. Ул режиссёрлар труппаны белми, кемне тәкъдим итсәләр – шуларга роль бирәләр.
• Йолдызнамә буенча мин – Игезәкләр. Шуңа да мин төрле рольләрне, контраст холыклы героиняларны уйный алыр идем. Хәтта тискәре персонажларны. Ләкин әлегә мин «Голубая героиня». Спектакльдән спектакльгә унсигез яшьлек гап-гади кыз образында. 
• Соры, бертөсле булып калудан, осталыгымны күрсәтә алмаудан куркам. Ә бәлки... кайчак ул эчке көч-осталыкларның булып та булмавы шикләндерә башлый. Һаман бертөсле кешеләрне уйнау, бер урында таптану төсле. Көннәрдән бер көнне миңа чынлап та катлаулы, зур роль бирсәләр, уйный алырмынмы дигән сорау йөдәтә.
• Миңа үз-үземә ныграк ышанырга, яратырга һәм... хәйләкәррәк булырга кирәк.
• Театрда миңа терәк булган өч... ә юк, ике кеше бар.
• Әлегә булган рольләргә рәхмәтле булып яшим. 

Илшат Агиев: «Миңа барысы да җитә»

• Мин Башкортстанның Тәтешле районы Күрдем авылыннан.
• Мин актёр түгел, музыкант булырга тиеш идем. Тугызынчы сыйныфтан соң Казанга Музыка училищесына укырга керергә килдем, ләкин әңгәмә вакытында: «Алабыз, тик тавышың әле үзгәрмәгән, үзеңә кара», – диделәр. Минем кәефем төште дә кире Башкортстанга кайтып китәргә булдым. Һәм кинәт кенә Театр училищесына керү имтиханнары турындагы игъланны күреп алдым. Бардым, бирдем, кердем. Үз дөньямны шулай таптым. 
• Остазыбыз Илдар Хәйруллин минем турыда: «Кара урманнан малай килде, авызын ачып шаккатып карап утыра», – дип әйтә торган иде. 
• Укып бетергәндә театрга бару уемда да юк, бик күп кеше концертлар алып бару эшен киңәш итте, үзем дә шулайрак исәпләп тора идем.
• Диплом спектаклен карагач, Әлмәт театрының режиссёры мине: «Беркая да бармыйсың, бездә эшлисең, җаның теләгән рольләрне бирербез», – дип кыстады. Ризалаштым.
• Боегып, уйга калып утырырга күнекмәгән. Җырлыйм да җырлыйм... 
• Әлмәт театрында мине иң сокландырганы – ул труппадагы дуслык. 
• Миңа барысы да җитә, акчасы да, рольләр дә. Зарлану гөнаһ булыр иде. 
• Сәхнәдә артист булган кеше тормышта артист булмый кала алмый. Автобуста сценка уйнап, билетсыз йөргән чаклар да булды. Һәр артистның үзенеке.
• Минем шикелле кешеләр, гадәттә, ялгызлыктан курка. Ялгыз калсам, мин шигырьләр язарга яратам. Дуслар: «Илшатны ялгыз калдырмагыз, аннары җылый-җылый шигырьләрен укыйсы була», – диләр.
• Юк-бардан күңелләре төшеп, борчылып йөргән кешеләргә бик аптырыйм. Бөтен проблемадан да чыгып була. Беркайчан да башымны иеп утырганым юк. Үземдә булган кәеф, җыр-моңны башкаларга да өләшәм.

Алинә Мөдәрисова: «Шуннан бирле миңа Алинә диючеләр сирәк»

• Мин тхеквандо буенча КМС (спорт мастерына кандидат – авт.).
• Беренче тренировкага килгәч, тренер телефонга исемемне ничек истә калырлык итеп язарга дип аптырап бетте. Телефон кенәгәсе тулы Алинә икән. «Әйдә сине Алиша дип язабыз», – диде. Шуннан бирле миңа Алинә диючеләр сирәк, Алиша мин. Үземә дә ошый. Әниләр генә мин беренче курста укыганда ата-аналар җыелышына килеп, сәгать ярым эчендә бер тапкыр да Алинә исемен ишетмәгәч бик аптыраганнар. 
• Әтием – Уфа «Нур» театры актёры. Театрда үскән бала мин. 
• Әтием унтугыз яшендә өйләнгән, группадашлары арасында беренче әти булган.
• Уйнаган беренче спектаклем – «Көз». Аны Уфада Фәрит Бикчәнтәев куя. Өч яшьлек чагым. 
• Ун яшемдә мин Салават Юлаевның өченче хатыны Гөлбәзирне уйнап, Уфада «Иң яхшы хатын-кыз роле» номинациясендә җиңү яуладым.
• Имтихан көне килеп җиткәч кенә, Казанда Фәрит Бикчәнтәевның курс җыюын белдек. Миңа унбиш яшь, уйлап та тормыйча, икеләнми-нитми Казанга чыгып киттек. Озын-озак юлда өзекләр, монологлар ятлап, әзерләнеп, җиңеллек белән имтиханнарны тапшырдым да яңа тормыш башладым. 
• Театрда үскәч, театрдан башка юлны сайлау бик кыен. Бу дөнья үзенә тарта.
• Әти-әниемә бик рәхмәтлемен. Гадәттә, актёрлар, театрның авыр якларын белә торып, балаларының театр юлын сайлауларын теләми. Әти минем белән җитди генә сөйләште дә, үз фатихасын бирде.
• Балачакта сәхнәдә уйнап йөрү белән, театр мәктәбе аша үтеп сәхнәгә аяк басу, әлбәттә, җир белән күк арасы.
• Миңа калса, актёр тормышта холкы, эчке дөньясы белән саф, беркатлы, ачык, ирекле булырга тиеш. Аеруча – ирекле. 

Эпилог

Танылган француз язучысы Бернар Вербер фикеренчә, «киләчәк актёрлар кулында». Сезгә аның «Энциклопедия относительного и абсолютного разума» китабыннан өзек тәкъдим итәм: «Хөрмәтне яулап алу өчен актёрлар нәфрәт күрсәтә белә. Халык мәхәббәтен яулар өчен мәхәббәт хисен гәүдәләндерәләр. Алардан көнләшсеннәр өчен, шатлык сурәтлиләр. Актёрлар һәртөрле һөнәр эченә үтеп кереп, тамырларын җәйделәр. 

1980 елда Рональд Рейганның Кушма Штатларның Президенты итеп сайлануы, дөньяда актёрлар дәвере җиткәнен тулысынча раслады. Идеяле булу, яисә илне җитәкли белү кирәкми, нибары чыгышларыңны язып бирердәй көчле белгечләр төркемен җыясы һәм үз ролеңне камералар алдында шәп итеп уйныйсы гына бар.

Сүз уңаеннан, демократик илләрнең күбесендә кандидатларны сәяси про-граммалары нигезендә түгел (ул вәгъдәләрнең берсе дә үтәлмәячәген барысы бик яхшы аңлый, чөнки ил глобаль сәяси курс белән бара, һәм бернинди кискен борылышлар ясарга җыенмый), ә йөрешенә, елмаюына, тавышына, киенү рәвешенә, пресса белән сөйләшә белүенә, үткен сүзе, тапкыр фикеренә карап сайлыйлар. Бөтен һөнәр төрләрендә дә актёрлар җиңү яулап килә. Яхшы актёр-рәссам һәркемне бер төстәге тукыманың шедевр икәненә күндерә ала. Яхшы актёр-җырчыга тавыш кирәкми, шәп итеп клипта төшә белсәң шул җитә. Актёрлар бүген дөнья белән идарә итә». Әлеге бүлекнең ахырын, сарказм артык күп булу аркасында, төшереп калдырырга туры килде. Актёрлар дөнья белән идарә итсә, яшь актёрлар киләчәк белән идарә итә. Әлмәт Татар дәүләт драма театрында мондый «көчләр» бихисап. Йөрешләре ыспай, үзләре чибәр, сүзләре үткен, тавышлары колакны назлый, елмаюларын әйтмим дә. Әлмәт труппасында да бүген бәлки президентлар үсәдер? Саграк!

P.S. Ә Гибралтар бугазының бөтен мәгънәсе, могҗизасы – ике агымның кушылмый агуында. Онытмыйк. Сокланыйк.  1  2
  
	Энҗе ИБРАҺИМОВА	
Сәхнә

	№ 4 |  	


