Сыерга да салым салмакчылар

	Инде бөтенләй сыерсыз кал­магаек. Шәхси хуҗалыкларда күп­ләп терлек асраучыларга киртә кормакчы булалалар. РФ Премьер-министры Дмитрий Медведев, шәхси хуҗалыкларда мөгезле эре терлек һәм кош-корт санына чикләү кертү мәсьәләсен өйрәнергә боергач, халык әнә шулай дип шаулаша башлады. Авыл хуҗалыгы, Финанс, Икътисадый үсеш министрлыклары белгечләре илдәге вәзгыятьне тикшереп, үз фикерләрен 23 сентябрьгә кадәр җиткерергә тиеш.	 Бу хәлләрнең төп сәбәпчесе – Ставрополь крае башлыгы Вла­димир Владимиров. Ул шәхси хуҗалыкларда терлек һәм кош-корт санына чикләү кертергә, дигән фикер белән чыга. Губер­натор  фикеренчә, бер хуҗа­лыкта  мөгезле эре терлек саны 5тән, ә сарык 20дән артмаска тиеш. “Күпләп терлек асрау­чы­лар са­лым түләми, шул ук ва­кыт­та социаль яктан кие­рен­келек ту­дыра”, – ди ул. Ни хик­мәт, шәхси хуҗалыкларны кыс­рык­лау фи­керен РФ Авыл ху­җалыгы ми­нистрлыгы да хуп­лый булып чыга. Ник дигәндә, Алек­сандр Ткачев җитәкчелек итә торган министрлык вәкил­ләре шәхси хуҗалыкларда санитар норма­ларны эпизоотик һәм экологик яктан тәртипкә ките­рергә кирәк­леген белдерә. Чөн­ки терлекләр арасында чыккан авырулар ке­ше сәла­мәтлегенә дә тискәре йогынты ясарга мөмкин икән. Минис­трлык шәхси хуҗалыклар өчен санитар таләпләр керт­мәкче. “Хуҗа­лыклар куллана тор­ган җир мәйданына карап, баш санын билгеләмәкче була­быз”, – ди министр. 
Дөрес, вице-премьер Ар­ка­дий Дворкович үз чыгышында, хөкүмәт шәхси хуҗалыкларда терлек санын киметү ягында түгел, ә бер төбәк башлыгының  тәкъдимен генә карый, дип белдергән. Бу уңайдан халык фикере ничек соң?

Һәр төбәкнең – үз җае Республиканың танылган фермеры, ТР авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры киңәшчесе Морат Сираҗин бу мәсьәләнең безнең республика өчен актуаль түгеллеген белдерә. Ставрополь краенда яшәүче кешеләр, күпләп терлек сатып алып, аны симертеп сату итә икән. Алар үзләрен фермер хуҗалыгы дип танымый, шәхси хуҗалык булып, салым түләмичә акча эшли. “Бездә андыйлар бөтенләй юк. Күпләп асраучылар фермер хуҗалыгы буларак теркәлә. Бер өлкә проблемасы федераль дәрәҗәдә хәл ителергә тиеш түгел. Һәр төбәк үз мәсьәләсен үзе хәл итәргә тиеш”, – ди танылган фермер.
Бүген авылда төрле кеше яши. Күбесе, бүгенге шартларда, терлек асрарга атлыгып тормый. Шәһәрдәге кебек мөмкинлекләр булдырып, рәхәттә яшисе килә аларның да. Андыйлар күршедән килгән тирес исенә дә, әтәч кычкыруына да чыдый алмый. “Респуб­ликада шәхси хуҗалыкларны тагын да ныграк җәелдерү максатыннан, яңа программа эшли башлый. Күпләп терлек асрарга теләү­челәр өчен дәүләттән ярдәм булачак. Эшлисе килгән кешегә нигә аяк чалырга?! Билгеле, бу хәлләргә күршесе риза булмаячак. Терлек тотарга теләүчеләргә авылдан читтә урыннар булдырып, юллар, ферма, йортлар салып бирергә кирәк. Үз көнен үзе күрүчеләргә аяк чалу дөрес сәясәт түгел. Һәр­кем үзенчә яшәргә тиеш”, – ди Сираҗин. Шыгырдан яши алмый Чувашиянең Батыр районы, Шыгырдан авылы халкын бу яңалык тәмам аптырашта калдырган. Шәхси хуҗалыкларга чикләүләр кертелсә, Шыгырдан бүгенге кебек яши алмый, дигән фикердә алар. 

– Авылда эш юк, халык нәрсә белән булса да тормыш алып барырга тиештер бит, – ди Мин­дә­лия апа Якушева. – Бездә дәүләт оешмалары юк дәрәҗә­сендә. Бюджетта  эшләүчеләр бармак белән санарлык кына. Авыл халкы, терлек асрап кына, үз көнен үзе күрә. Бездә мөгезле эре терлекне генә түгел, кош-кортны да күп асрыйлар. Терлек санына чикләү кертәләр икән, белмим, халыкка яшәргә бик авыр булачак. Ничек инде, шәхси хуҗа­лыгында терлек асрарга теләгән кешегә чик куелырга тиеш? Бу сәясәтне аңлап булмый. 
Биредә өлкәннәр генә түгел, яшьләр дә авылда кала, күпләп терлек асрап тормыш алып бара. Улларын башка чыгарган ата-ана, үз эшен башлау өчен, аларга терлек бирми калмый икән. Чикләү кер­телсә, 5 терлек белән генә яши алмыйбыз, ди алар. “20 тавык асрыйсың икән, үзең өчен генә җитәчәк. 10 бройлер аласың икән, гаиләңне ашатыр өчен дә җитми, чөнки бездә соңгы елларда бер гаи­ләдә 3-4 бала алып кайту га­дәт­кә керде”, – ди Миндәлия ханым. Шыгырданнар әйтүенчә, җи­тәкчелекнең санитар яктан таләпләр үтәлергә тиеш дигән­нәре дә – бер уйдырма гына. Соңгы елда шәхси хуҗа­лыкларда күпләп терлек чалынмый. Авылдагы чисталыкны саклау, тер­лекләр арасында йогышлы авырулар таратмау өчен, сугым цехлары эшли башлаган. Нигә аяк чалырга? Яшел Үзән районының Ма­мадыш-Әкил авылы халкы да бу яңалыкка сәерсенеп карый. Шәх­си хуҗалыгында терлек асрарга теләүчеләргә дәүләттән ярдәм булырга тиеш, аяк чалу түгел, дигән фикерне алга сөрә алар. “Шәхси хуҗалыкларда сыерлар­ның баш санын арттыру ния­тен­нән, республикада махсус программа кабул ителә. Хуҗа­лы­гында сыер башын 8гә җит­керүчеләргә ярдәм булачак, дип авыл халкына аңлата башлаган гына идек бит! Нәрсә бу?! Чикләү булырга тиеш түгел. Авыл кешесе терлексез яши алмый, шуның белән көн күрә. Колхоз системасы бетте, инвестор өмет­ләрне акламады, авылда эш калмады. Соңгы елда авыл халкы кабат күпләп терлек тота, баш санын арттыра башлаган гына иде. Сыерны да бит һәркем асрый алмый. Мөмкинлеге булганнар икене дә, җиде-сигезне дә асрасын, чик куелырга тиеш түгел”, – ди җирлек башлыгы Фәнис Мир­хәтуллин. Фикергә колак салырлар, шәт Татарстанның фермер һәм крестьян хуҗалыклары ассоциациясе рәисе Камияр Байтимеров сүзләреннән аңлашылганча, җи­тештерелгән авыл хуҗалыгы продукциясенең яртысыннан артыгы фермерлар белән шәхси хуҗалыкларга туры килгән бу заманда, терлек санына чикләү кертү дөрес сәясәт түгел. – Терлек санын киметеп, үзебезгә зыян гына эшлибез, – ди Камияр Байтимеров. – 1960нчы елларда Хрущев, төрле карарлар кабул итеп, баш санын чикләгән иде. Нәтиҗәдә кукуруз ипие ашый башладык. Терлекчелек белән игенчелек бергә үрелеп барырга тиеш. Кире­сенчә, яхшы үзгәреш­ләр кертергә кирәк. Кыскартырга була ул, ике-өч елдан нәтиҗәсе ничек булыр – шуны уйлыйк. Чик­ләүләр кертелсә, тагын ун елга артка чигенәчәкбез. Андый хәлгә калмабыз, шәт. Шәхси хуҗа­лык­ларда күпме терлек асрарга икән­лекне һәр төбәк үзе хәл итәргә тиеш. Бу уңайдан фикерләребезне Мәскәүгә җиткерәчәкбез, алар колак салмый калмас. 
	Лилия НУРМӨХӘММӘТОВА	
Ватаным Татарстан

	№ 118 | 14.08.2015	


