Акыллылар фабрикасы

	Егетләр белән кызларны аерып укыту системасы элек гадәти хәл саналган. Болай эшләгәндә, укучылар игътибары белем алуга гына юнәлә, юк-барга вакыт сарыф итмиләр дигән фикер яшәгән. Малайлар белән кызларны аерым укытучы лицей һәм гимназияләр хәзер дә бар. Шуларның берсендә – Казан федераль университетының IT-лицеенда кунакта булып, андагы укыту системасының үзенчәлекләре белән танышып кайттык.	 “Укучыларыбызның һәр минуты язылган”

Бирегә Татарстаннан гына түгел, күрше республикалардан да иң яхшы укучыларны җыябыз. Лицей 2012 елда гына ачылды, шуңа күрә өлкән сыйныфлар әлегә юк. 7-9нчы сыйныфларда 182 бала укый,  – ди лицей директоры Тимербулат Самерханов. – Укучылар шушы ук бинада урнашкан интернатта яши. Аларга бары тик ял көнендә, каникулларда гына әти-әниләре янына кайтып йөрергә рөхсәт ителә. Ата-аналар үзләре атнага ике мәртәбә – чәршәмбе һәм шимбә килеп йөри. Универсиада авылыннан, ягъни уку йортының ишегалдыннан чыгып китү шулай ук тыелган. Укучыларның аласы кирәк-яраклары булса, ишегалдыбызда гына супермаркет эшли, шунда чыгып керәләр.  Ял көнендә Казан буйлап экскурсияләр оештырыла, музейларга йөриләр. Әмма лицей территориясеннән бары тик тәрбияче күзәтүе астында гына чыгарга ярый.

12-13 яшьлек балалар әти-әнисе йортыннан китүне ничек кичерә? Сагыналармы? Бу аларның психикасына тискәре йогынты ясамыймы? – дип кызыксынабыз. 

Укырга кергәч тә, беренче айларда сагыналар, ләкин мондагы дисциплинага укучылар тиз күнегә. Егетләрнең режимнары тыгыз, һәр минутлары язылган, йөкләмәләр зур. Иртәдән кичке бишкә кадәр укыйлар, аннары спорт секцияләре, мәдәни чаралар, чит телләр өйрәнү буенча курслар, өй эшләре... Кичке тугызда “Конвесейшн” – балалар тагын бер кат җыелып, билгеле бер темага фикер алыша, хис-тойгылары белән уртаклаша. Укучыларның бүлмәдәшләрен чирек саен алыштырып торабыз. Кемнең кайсы бүлмәгә эләгәсе жирәбә тарту юлы белән хәл ителә. Балалар олылар тормышына, җәмгыятьтә яшәргә әзер булсын, үзара аралашсын өчен шулай эшләнә, – ди Тимербулат Рәшит улы. 

“Монда “2”ле капчыклары юк”

IT-лицейдагы шартлар, чыннан да, гади мәктәптәге кебек кенә түгел. Һәр укучы ноутбук белән тәэмин ителгән, робот һәм нанотехнология лабораторияләре эшләп тора, гамәли дәресләре КФУның физика һәм химия факультетында уза, айның бер көне үз проектыңны уйлап табуга багышлана. Укучыларны киләчәктә чит илләргә җибәреп, тәҗрибә уртаклашып кайту планнары да өлгереп килә. Биредә балаларны иң-иң дип саналган, конкурс аша сайланган укытучылар гына укыта. Белем мәрмәрен шул дәрәҗәдә кимерү нәтиҗәсез калмый, бу укучыларның ачышлары инде мактанырлык. Мәсәлән, Герман Исламов дару эчәргә вакыт җитүен хәбәр итүче җайланма уйлап тапкан. Артем Исхаков проекты кешегә кибеттән ташламалы товарларны тиз арада эзләп табарга мөмкинлек бирә. Омар Зейналов, Булат Латыйпов һәм Эмиль Исламов проекты да күпләрне шаккатырды. “Смарт стрит” дигән әлеге система юлны яктыртуга киткән энергияне экономияли. Юл кырыена төнгелеккә махсус җайланмалар куела һәм машиналарны “күзәтеп” тора. Әгәр юл буш икән, бу җайланма юлны 50 процентка гына яктырта, ә янына машина килеп туктаса, бар көченә эшләргә керешә. Лицейда шушындый проектлар тудырырга мөмкинлек, төпле белем, көнгә биш мәртәбә ашау, интернатта яшәү – барысы да бушлай.

Баш күтәрмичә укы гына!

IT-лицейга укырга эләгү җиңел түгел, – ди 7нче сыйныф укучысы, Бөгелмә районы Карабаш авылында туып-үскән Никита Хәлиуллин. – Имтиханнар өч турдан тора. Беренчесе – он-лайн тест, икенчесе – зона этабы, өченчесендә 200ләп укучы өч көн лицейда яши. Арадан 70ләп кешене генә сайлап алалар. Сыйныфташларның барысы да диярлек үз мәктәбендә “5”легә укыган. Гади мәктәптәге ныклы “5”ле мондагы “4”ле дигән сүз. Биредә “2”ле капчыклары юк, “3”легә укучылар да сирәк. Беренче чиратта, информатика, математика, физика, химия, биология кебек фәннәргә  басым ясала. Информатика атнага биш дәрес керә, инде 7нче сыйныфтан ук телефонга программалар язарга өйрәнәбез. Телләр өйрәнү дә артта калмый, инглиз теле көнгә ике тапкыр укытыла. Ә 9нчы сыйныфта әлеге йөкләмә ике тапкыр арта!

Биредәге укыту программасының катлаулылыгына, режимга, бергә яшәүгә түзә алмыйча, укуын ташлап китүчеләр дә булгалады, – дип, дустына кушыла Әлки егете Рәзил Хатыйпов. – Һәр нәрсәнең ике ягы булган кебек, лицейда укуның да уңай һәм тискәре яклары бар. Бер яктан, без өйдән ерак, якыннарны сирәк күрәбез, күп вакытыбыз укуга багышлана. Ләкин икенче яктан, монда менә дигән белем бирәләр һәм ул барлык тискәре якларны да каплый.  

Кайда укырлар?

КФУның ВМК факультеты
КФУның мәгълүмати технологияләр һәм мәгълүмати системалар югары мәктәбе

Кайда эшләрләр?

Казанның IT-паркы
Казан янындагы Иннополис шәһәрчеге

“Аерым укыту хәерлерәк”

Гөлнара Ибраһимова, психолог:

Егетләрдән аерым укыган кызлар оялчанрак, нәфисрәк булып үсә, дигән фикер бар. Шундый уку йортларын тәмамлаучы егетләрне дә беләм һәм аларның хатын-кызлардан аерым укуларының кимчелекләрен әйтә алмыйм. Киресенчә, алар зыялырак. Кызлар белән чагыштырганда, малайлар ике елга соңрак өлгерә. Мәктәптә укыганда, бигрәк тә башлангыч сыйныфларда, бу сизелә: кыз балалар тизрәк уйлый, җитезрәк була, пөхтәрәк яза. Һәм егетләрнең арттарак калуын, йомшаграк булуын кызлар күреп үсә, беренче булырга өйрәнәләр. Егетләр дә үзләрен хатын-кыздан кимрәк дип саный башлый. Үсеп, гаилә коргач та, хатын-кыз мәктәптә формалашкан лидерлык сыйфатыннан котыла алмый, ире өстеннән баш булырга гадәтләнә. Шуңа күрә урта мәктәпләрдә дә малайлар белән кызларны аерым сыйныфларда укыту яклы мин. Дөрес, укучыларның каршы як җенес белән аралашырга мөмкинлекләре, буш вакытлары калырга тиеш. Сыйныфтан тыш чаралар бергә үткәрелсә яхшы. Әгәр бөтенләй очрашмыйча, бер-берсен күрмичә үссәләр, соңыннан тормышка яраклашу авыр булачак. 

“Балачагыннан мәхрүм итмәгез”

Алик Яковлев, полиция хезмәткәре:

Үз баламны, туган өеннән аерып, “армия шартларында” укытмас идем. Беренчедән, уку дип, ул балачагыннан мәхрүм кала. Мәктәпне тәмамлагач, китаптан баш күтәрмәгән баланың психикасы нинди булыр бит? Икенчедән, дәүләтебез яхшы белгечләрне чит илгә җибәрмәү, үзебездә генә калдыру ягын караячак. Мин кызлар һәм малайларны бергә укыту яклы.
  
	Лилия ЗАҺИДУЛЛИНА	
Гаилә һәм мәктәп

	№ 4 |  	


