Тәмәке 500 сум торачак?!

	2014 елдан пассажир транcпортында тәмәке тартуны тыярга телиләр. Россиянең Сәламәтлек саклау һәм социаль үсеш министрлыгы тарафыннан әзерләнә торган закон проекты кабул ителгән очракта, вокзал, аэропортта, шулай исәптән аларның ишек төбеннән 10 метр радиуста тәмәке көйрәтү рөхсәт ителмиячәк. Ә инде 2015 елдан мондый тыю кунакханә, кафе, төнге клубларга да кагылачак.	 Кызыл автобуста нигә тарталар?   Ике ел элек Казан мэры Илсур Метшин да илдә алып барылган «сәламәт яшәү рәвеше» идеясен яклап, шәһәр транспортын йөртүчеләргә тәмәке белән мавыгуларын ташларга кушкан иде. Халык куанып, шәһәр башлыгы тыйганны тыңлмаучылар турында шалтыратып әйтә башлады. Моның өчен бүген дә Казан транспорт комитетының «кайнар линиясе» эшли. Тәмәке тартучылар белән көрәшергә алынган танышым бу линиягә шалтыратып, зарын әйтеп, кесә  телефоны номерын калдырса да, аңа кабаттан хәлнең ничек чишелгәнен хәбәр итүче булмаган.   Үзем дә автобуста чыккан тәмәке исенә түзә алмыйча, «кайнар линия» номерын җыйганым бар. Биредә еш кына диспетчерлар белән тоташканны көтеп торып булмый, озакка китә — кеше күп зарлана икән дигән уй туа. Ә аннан, эш белән мавыгып китеп, автобуста шоферның тәмәке тартканы да онытыла, автобус номеры язылган кәгазьне дә «хәзер хәбәр итәргә соң инде» дип, чүп чиләгенә ташлыйсың.   Шулай түзә-түзә халык үзен мыскыл иттереп көн дә эшкә автобуста йөри. «Соңгы» тукталыштан әйләнеп килгән автобусларда кайчан сулап булмый — җәй булсынмы, кышмы ялга туктап торган арада кондукторы белән бергә шофер автобус эчендә генә утырып, тәмәке көйрәтергә ярата. Төтенгә баткан салонга кереп, аны-моны әйтә башласаң, шоферы-кондукторы да кырт кисеп: «Ошамаса, күчеп утыр», - дип җавап кайтара. Шәһәр транспортында эшче куллар җитмәве сизелеп тора — шоферлар да, кондукторлар да артык зыян килмәсен яхшы белеп, үзләрен патшаларча тота.   Казан шәһәр транспортының «кайнар линия»сенә шалтыратып, тәмәке тартучы шоферларга зарланучылар турында белештек. «Соңгы арада шалтыратмыйлар диярлек, халык хәзер бу мәсьәлә буенча аз мөрәҗәгать итә. Аларның мөрәҗәгатен автотранспорт предприятиеләренә җибәрәбез. Шоферга моннан соң ни буласын белмибез, бәлки, штраф салынадыр, анысына без җаваплы түгел», - дип аңлаттылар миңа.   Тәмәке сатучылар ришвәт бирә   Казан хакимиятенең беренче коймагы төерлерәк булганны Россиянең Сәламәтлек саклау һәм социаль үсеш министрлыгы тәкъдим иткән закон проекты чыннан да көлке тоела. Гарчә, аны хуплаучылар шактый җыелса да. Әйтик, «Халык сәламәтлеген тәмәке тарту йогынтысыннан саклау турындагы» закон проектын министрлык сайтына фикер алышырга чыгарганнан соң, агымдагы елның 24 августка проект белән танышкан кешеләрнең 72,5 проценты аны кертүне кирәк дип тапкан.   Ләкин министрлык сайтында аерым бер контингент кешеләр утыруын исәпкә алсак, бу проектка каршы чыгучылар, аны төзәтергә тәкъдим итүчеләр күбрәктер дә әле. Ник дигәндә, матбугатта тәмәкегә каршы законның ришвәтне үстерәчәгенә туры юл булуы хакында язалар. Закон проектының 19 маддәсендә күрсәтелгәнчә, тәмәке урынынан күчерелми торган, мәйданы 50 квадрат метрдан да ким булмаган урында сатыла ала. Авыл җирлегендә яки авыллар арасындагы кечкенә кибетләрдә мондый төр продукция бары тик шул җирлекнең яки район хакимиятенең вәкаләтле вәкилләре рөхсәте белән генә сатуга чыгарылырга тиеш. Бер урында тәмәке сатучы ничә нокта буласын да администрация хәл итә. Түрәләр билгеле бер җирлектә тәмәке сатарга рөхсәт өчен акча сорамас дип кем әйтә ала? Спиртлы эчемлек, тәмәкенең саллы керем биргәнен яхшы аңлый, шуңа эшмәкәрләр үз бизнесы туктату яклы түгел.   Тәмәкегә «коры закон»   Министрлык әзерләгән закон үз көченә керсә, тәмәке бәясе бары тик прейскурантларда гына күрсәтеләчәк, аның белән электрон сәүдә, кулдан-кулга сату да тыелачак. «Халык сәламәтлеген тәмәке тарту йогынтысыннан саклау турындагы» федераль закон проекты буенча фикер алышучылар документта каралган чараларның көчсез буласын фаразлый. Алар фикеренчә, тәмәкегә минималь бәяне 500 сум итеп билгеләргә кирәк. Андый очракта, бәлки, мәктәп укучылары арасында никотин белән мавыгучылар кимер. Закон нигезендә тәмәкегә иң түбән бәяне Россия Хөкүмәте күрсәтә.   Узган ел Казан федераль университетында тәмәке тартучы һәм тартмаучыларга аерым бәдрәф бүлгәннәр. Ләкин уку йорты тәртибен бөтенесе дә сакламаган. Сакларга тырышканнары да сабакташларының битараф икәнен күреп, бу эшкә кул селтәгән.   Тәмәкене тыю турында күп язып була. Әлеге мәсьәләнең четрекле яклары шактый. Чын мәгънәсендә сәяси, икътисади югарылыктагы мәсьәлә бу. Сәламәтлек кенә димәссең. 1985 елда халык телендә «коры закон» дип йөртелә торган канун үз көченә керсә дә, ул Россиядә эчүчеләр санын киметмәде. Кешенең тормышта нинди юнәлеш аласы мәктәптә укыган чагында ук билгеләнә. Шуда да, аеруча игътибарны бәлки үсмерләргә бирергә, тәмәке рекламасын бетерергә, спорт мәктәпләре, төрле түгәрәкләрне үтемлерәк итәргә кирәктер? 
	Миләүшә ЗАКИРОВА	
Интертат.ру

	№   |  	


