Венера Ганиева: “Җиңүләр, мактаулы исемнәр – берсе дә күктән төшмәде”

	Мин кечкенәдән үземне күрсәтергә омтыла идем. Балачак истәлекләре башкаларныкыннан бәлки аерылмыйдыр да – өебезгә кунаклар килгәч, мин дә урындыкка басып шигырь сөйли, җыр җырлый идем. 	 Әти-әнием миндә музыкаль сәләт барлыгын белә иде, алар һәрчак мине бу юнәлештә камилләштерергә тырыштылар. Бергәләп яңа җырлар өйрәнә идек, әтиемне гармунда уйнатып, аларны бергәләп җырлый идек. Бик музыкаль гаиләдә үстем мин. Хәзер, инде күп еллар узгач, үзем профессиональ сәнгатьтә уңышка ирешкәч, әгәр әтием белән әнием сәнгать юлыннан киткән булсалар, шулай ук югалмаслар иде, дип уйлыйм. Ләкин ул заман алар алдына башка максатлар куйды шул. 

Соңрак инде мәктәп хоры, ул хорда солист булып Ольга Воронецның «Я – Земля» җырын башкаруым. Мин, кечкенә генә, чая гына кызчык, йөз кешелек хордан аерылып ике адым алга атлыйм һәм чиста, яңгыравык тавыш белән кушымтаны сузам... 

Музыка белән шөгыльләнү теләгем көннән-көн ныгый барды һәм яңа үрләргә рухландырды. Рифкать Гомәрев җитәкләгән «Саз» ансамблендә җырлау, Казан музыка училищесын яхшы билгеләргә генә тәмамлап, Казан дәүләт консерваториясенә укырга керү. Консерваториянең бишенче курсында Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрына өйрәнчек артист итеп эшкә алдылар. Өйрәнчек артист булып озак эшләмәдем, бик тиз арада төп труппага кердем. Хәзер мин театрда солист кына түгел инде, яшь артистларның остазы да.

Яшь барган саен иҗат мәйданы киңәя генә. Тагын бер куанычым – Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында үзем җитәкләгән җыр кафедрасы һәм укучыларым. Мөгаллимлек миңа укытучыларым Клара Захаровна Щербинина белән Валентина Андреевна Лязькодан күчкәндер. Бу гаҗәеп ханымнарга инде 90 яшь, мин алар белән аралашып, киңәшләшеп яшим.

Сәхнә тәҗрибәсе аша миңа профессиональ сизгерлек, вокаль интуиция –җырчыларның техник җитешсезлекләрен беренче аваздан ишетү сәләте килде. Хәер, өйрәтеп, төзәтеп булмый торган нәрсәләр дә бар. Катлаулы ситуацияләрдә югалып, каушап калмаска өйрәтү җиңел түгел. Укучы дәрестә менә дигән итеп җырлый, имтиханда исә каушаудан осталыгын кирәкле дәрәҗәдә күрсәтә алмый. Шулай итеп педагогның эше дә күренми кала. Укучыларыңның дәрәҗәле конкурсларда мактаулы исемнәргә лаек булуларын күрү – аңлатып булмаслык шатлык һәм горурлык. Димәк, хезмәтең бушка түгел. Ә яшьләр өчен андый җиңүләр – зур сәнгатькә алып чыгучы күпер. Һәркемнең «йолдыз» буласы килә, ә моның өчен күп көч куясын барысы да аңлап бетерми шул. Җиңүләр, мактаулы исемнәр – болар берсе дә миңа күктән төшмәде. Үз мисалымда укучыларымда да тырышлык һәм максатчанлык тәрбияләргә тырышам. 

Минем тормышымда да уңышсызлыклар, «ике»леләр булды. Консерваториягә керү имтиханында Нәҗип Җиһановның «Алтынчәч» операсыннан Алтынчәч ариясен башкарганда югары нотаны дөрес алмадым. Имтиханнан сөмсерем коелып чыккач, коридорда Нәҗип Гаязович үзе очрады. Нигә кәефсез булуым белән кызыксынды. Хәлне аңлатып биргәч, ул миңа икенче шанс – тагын бер кат җырлау мөмкинлеген бирде. Җиһанов бик сизгер кеше иде, минем чыгышларымны аңа кадәр ишеткән булуы да роль уйнагандыр – мин имтиханны уңышлы узып, студент булдым. Әгәр Нәҗип Җиһанов бу карарын кабул итмәсә, кем белә, бәлки мин гел икенче – үзем теләмәгән ялгыш юлдан китәр идем. Хәер, мин беренче уңышсызлык алдында баш иючеләрдән түгелмен, бер ел соңга калып булса да, барыбер консерваториягә керер идем, мөгаен. Хыялга ирешү теләге көчле булганда, җаныңның һәм тәнеңнең көче бары шуңа китә, чигенү турында уй башыңа да килми ул.

Минем хәзер үз остаханәм, вокалистлар тәрбияләүдә үз алымнарым бар. Һәрчак яшьләр белән бер дулкында булырга тырышам. Мин вокал дәресләре бирүче генә түгел, җитәкче дә, укучыларым өчен икенче әниләре дә. Аларның күңел халәтләрен, проблемаларын, хәтта, тамакларына ашаганмы-юкмы икәнлекләрен дә белешеп торам. Аларның киләчәкләре өчен борчылам, кайгы-шатлыкларын уртаклашам, сөйләсәләр – серләрен дә сыйдырам.

Уку процессы кызыклы, мавыктыргыч булганда гына студентларда камиллеккә омтылыш зур була. Кафедрабызның үз «Йолдызлар фабрикасы» бар һәм анда бары тик яхшы укыган студентлар гына эләгә ала. «Фабрикант»ларны үзем белән гастрольгә алып чыгам, концертларымда катнаштырам. Бу – стимул. Бүгенге татар эстрадасының күп өлешен минем студентларым тәшкил итә. Мәликә, Венера Шәмиева, Вадим Захаров, Раяз Фасыйхов, Мунир Рахмаев... Хыялда «Татар сандугачы» музыкаль конкурсы оештыру планы да бар. Конкурста Гран-прига лаек булган катнашучы безнең университетта бушлай уку бәхетенә ия булыр, дип уйлыйбыз. Опера йолдызлары Галина Вишневская, Елена Образцова исемендәге конкурслар бик күптәннән бар. Минем исемдәгесе дә булыр, дип ышанам. 

Детальләр

*Миннән еш кына чит ил тамашачысы безнең тамашачыдан ничек аерыла дип сорыйлар. Чит ил тамашачысы эмоцияләрен ачыктан-ачык, яшермичә белдерә. Анда залдан мактау сүзләре кычкыру да, аяк тибә-тибә кул чабу да гадәти күренеш. Минемчә, бу дөрес. Ә нигә тыярга соң ул хисләрне? Яратасың икән – яратуың хакында бар җиһанга аваз сал.

*Үземнең элекке язмаларымны тыңлаганда күзләремә яшь килә, узган елларның хатирәләре уяна. Мин һәрчак нинди дә булса көй көйләп йөрим. Табак-савыт юганда да кулымда өйрәнә торган партиямнең партитурасы.

*Моцарт, Шостакович, Прокофьев, Чайковский, Җиһанов симфонияләренә мәхәббәт безгә уку дәверендә – чит ил, рус һәм татар музыка тарихы дәресләрендә сеңгән.

*Озын күлмәкләр яратам. Алар гәүдәне төз һәм матур күрсәтәләр. Сәяхәтләрдән ким дигәндә 3-4 яңа күлмәк алып кайтам.

*«Супер пәрәмәчләр» – минем яратып әзерли торган ризыгым. Алар турында бик күпләр белә, бик күпләрнең ашап караганнары да бар.

*Камал театрына рәхмәтлемен. Марсель ага Сәлимҗанов куйган «Зәңгәр шәл» спектаклендә уйнаган Мәйсәрә роле иҗатымны тагы да баетты.

*Гел формада булу – зур хезмәт. Шунлыктан һәр иртәм гимнастикадан башлана. Ашауда да чама саклыйм.

*Дөнья гизү – зур бәхет. Франциядә, Малайзиядә, Индиядә, Голландиядә гастрольләрдә булдым. Лиссабонда Травиата партиясен өч мең тамашачы алдында башкардым. Күз алдыгызга китереп карагыз – өч мең тамашачы сине алкышларга күмә.

*Һәрнәрсәдә – бизәнүдә дә, киенүдә дә чама хисе булырга тиеш. Мин үз яшем һәм көзгедәге кыяфәтем белән гармониядә яшим. 

Фикерләр

*Ф.Шаляпин исемендәге Халыкара опера фестивале һәм Р.Нуриев исемендәге балет фестивале – Татарстанның бренды. Бер генә гастролёр театрны да карамыйча калмыйм. Ерактагы коллегаларыбызның иҗаты бик кызыклы минем өчен.

*Россиянең атказанган сәнгать эшлеклесе, Татарстанның халык артисты, Габдулла Тукай исемендәге дәүләт бүләге лауреаты, «Шагыйрь мәхәббәте» операсы һәм бик күп камера-инструменталь әсәрләр авторы Резедә Әхиярованың иҗаты – Татарстанда иң якты, югары иҗатларның берсе. Безнең Резедә белән дуслыгыбызга инде утыз елдан артык. Аның җырлары белән мин популяр җырчы булдым, «Туй күлмәге» җырын әле хәзер дә туйларда сорап җырлаталар.

*Мин XX гасырда төшерелгән фильмнарны яратам. Аларда рухи кыйммәтләр, кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләр, хисләр тирәнлеге беренче урында. Ул фильмнар – кинематографның «Алтын фонды». Марлен Хуциевның «Два Фёдора» фильмы караган саен тетрәндерә. 

*«Шагыйрь мәхәббәте» һәм «Җәлил» опералары – татар опера театрының иң грандиоз әсәрләре. Беренчесе Габдулла Тукай алдында баш ию, икенчесе Советлар Союзы герое Муса Җәлилне данлау. Бу опералар озын гомерле булсыннар иде.

*Безнең өйдә дөнья классикасы әсәрләреннән зур китапханә тупланган. Эш өстәлемдә һәрчак вокал методикасы, режиссура, театр буенча фәнни хезмәтләр ята. Фёдор Шаляпин, Елена Образцова, Мария Каллас мемуарларын укырга яратам, өемдә атаклы опера җырчыларының бай антологиясе җыелган. 
  

Сәхнә

	№ 5 |  	


