Хәзрәтегез Кыш бабайдан әйбәтрәкме?

	– Җир йөзендә бер генә проблема бар: ничек камил кеше тәрбияләргә? Камил кеше – күркәм, йомшак әхлаклы, ислам дине кушкача яшәүче инсан ул. Без имамнар халыкка шуны аңлатырга һәм үз гаиләбездә тәрбияле, иманлы балалар үстереп, халыкка үрнәк күрсәтергә тиеш,– дип әйтергә ярата Татарсан мөселманнары Диния нәзарәте баш казые Җәлил хәзрәт Фазлыев.	 Үткән атна ахырында – җомга-шимбә көннәрендә баш­калабыз Казанда, Бө­тен­дөнья татар конгрессы башкарма комитеты һәм ТР Президентының дини бер­ләшмәләр белән үзара хез­мәттәшлек идарәсе җитәк­челегендә уздырылган VI Бөтенроссия татар дин әһел­ләре җыены мөнбә­реннән яңгыраткан нотыгында да кабатлады хәзрәт әлеге фикерен. Бүген байтак кына җирдә имамнар, безне мәк­тәпләргә керт­миләр, укучылар алдында вәгазь сөйләргә мөмкинлек бирмиләр, дип зарлана. Ә менә Җәлил хәзрәт дингә җәлеп итү эшен балалар бакчасыннан ук баш­ларга тәкъдим итә. “Сабыйлар үз итсен, яратып калсын өчен, капчыгыңа бү­ләкләреңне тутырып яннарына Рамазан, Корбан гает­ләрендә, Яңа ел бәйрәмендә дә барам мин. Шуңа күрә, Син Кыш бабайдан әйбәтрәк, Кыш бабай безгә елга бер мәртәбә генә килә; син өч тапкыр киләсең, дип әйтә нәниләр”,– дип сөйләде Балтач районы имам-мөх­тәсибе һәм Бөрбаш авылы имамы да булып торучы Җ.Фазлыев олуг мөнбәрдән. Шөкер, дини тәрбия-белем бирү ягыннан Балтач районы күпләргә үрнәк. Райондагы татар мәк­тәпләрендә ике дистә елдан артык әхлак дәресләре укыталар.

Әмма дини тәрбия эше­нә болай җиң сызганып алынган төбәкләр, ни кызганыч, әллә ни күп түгел әле. Моның сәбәбе нәрсәдә соң? “Төп конфликт – бер-бере­безнең арасындагы каршылыклар. Патша заманында, егерменче гасырның 20-30нчы елларында да әләк язудан чирканып тормаганнар. Патша заманында өч указлы мулла дүртенчесе өстеннән шикаять язып бирсә, утыртып куйганнар. Хәзер дә мондый хәл­ләрнең беткәне юк. Мәк­тәпләрдә яулык бәйләтү проблемасы да шуңа хәл ител­ми... Шул ук вакытта байтак хәзрәтләр кызларына да яулык бәй­ләтә, озын итәкле күлмәк кидертә алмый. Ничек инде ул башкаларга үрнәк булган бала тәрбияли алсын?!”– дип аһ орды, аерым алганда, Башкорт­стан­ның Уфа районындагы Абдулла авылыннан килгән имам Илдар хәзрәт Хәй­рул­лин. Мөф­тиләр хакимият вер­тикале оештырып, үзлә­ре хуп күр­гән кешеләрне генә имам итеп сайлатуга ризалык бирә, дип ул дини эш­чәнлекне мә­четләр бер­ләш­мәсе кебегрәк итеп оеш­тырырга тәкъдим итте. Билгеле, имамны җәмә­гатьчелек сайлап куярга тиеш. Әмма мөфтиятләр булып эшләү системасыннан баш тарту фикерен яклаучы кү­ренмәде, киресенчә, кө­түчесез көтү була алмый, дип каршы төш­теләр аңа. Мөгаен, имамнар район имам-мөх­тәсибен сайлап, шуннан соң әлеге имам-мөхтәсибләр бер­гә җыелып мөфти сайлап кую тәкъдиме урынлырактыр. Аң­лап бе­тер­мәделәрме, бу тәкъ­димне дә күтәреп алучы булмады.

Ханты-манси автоно­мия­ле округы мөфтие Та­һир хәзрәт Саматов бу юлы да эшлекле тәкъдимнәр белән чыкты. Күп кенә мәчетләр тиз-тиз, бернинди проект­сыз, ашыгып салынса да, әле һаман җирләре рәс­миләш­терел­мәгән; хаки­мият­ләр дәгъва белдер­гәнче, бу эшне җи­ренә җиткереп эшләп куярга ки­рәк, җитәкче урыннарга, закон чыгару органнарына үз мөселманнарыбыз арасыннан лаеклы кеше­ләрне үт­кәрү; православ гимназия­ләр­дән үрнәк алып, үзебез­гә дә ислам гимназияләре ачу зарур, мәчетләр салу белән генә чикләнмичә, бигрәк тә Татарстаннан читтәге төбәк­ләрдә ислам мәдәнияте үзәк­ләре оештыру белән шөгыль­ләнергә иде, дип чакырды ул. Таһир хәзрәтнең әлеге тәкъ­дименнән соң, үз заманында “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгында хәбәрче булып хезмәт куйган, хәзер кырымтатарларының “Йолдыз” әдәби журналы баш мөхәррире булып эшләүче Диләвер Османовның, мөм­кинлекләре булса да, Донецскидагы татар оешмалары әлләни зур нәтиҗәләргә ире­шә алмады, чөнки алар күб­рәк дини чаралар оештыру белән шөгыльләнде, дип искәрткәне искә төште. Чынлап та, дини хисләр йомшаграк булган урыннарда мил­ли-мәдәни чаралар оештырып халыкны кузгалту ансатрак. Дөрес, дин әһелләре утырышы барышында, җыен­­­ның атамасын, милли тормыш һәм дин, дип түгел; динне беренче урынга куеп, дин һәм милли тормыш, дип атарга тәкъдим итте муллаларыбыз. Оештыручылар бу тәкъдим белән килеште.

Җыен эшендә актив катнашкан язучы Фәүзия ханым Бәйрәмова, болай муллаларны гына җыю дөрес түгел, алар янәшәсендә милләт язмышын хәл итүдә җитди урын алып торучы зыялылар да утырырга тиеш, дип бел­дерсә дә, моның белән ки­лешүе кыен. Бөтенроссия татар дин әһелләренең аралашу, тәҗрибә уртаклашу, фи­кер алышу мәйданчыгы бу­луы белән бу чара гаять зур әһәмияткә ия. Әнә зур мөф­тиятләр үзара мөнәбәт­ләрен җайга сала алмый азапланганда, кечкенә мөфтият­ләр үзара килешүләр төзеп, хез­мәттәшлек итә. Җыен вакытында Иваново Диния нә­за­рәте белән Мордовия Диния нәзарәтенең килешүгә кул куюларына шаһит булганга әйтәм моны. Фәнни телдә горизонталь мөнәсә­бәт­ләр урнаштыру дип атала бу.
Узган ел Бөтенроссия татар дин әһелләре җыенының туплау шурасы оешкан иде. Шөкер, ел дәвамында “Ислам һәм татар дөньясы: үсешнең концептуаль нигезләре” концепциясен тормышка ашыру юлында РИУ ректоры Рәфикъ Мөхәммәтшин җитәкләгән шура шактый нәтиҗәле эш­ләде.

Якшәме изге җирдә уздырылган Болгар җыены өч көнлек олы эшкә йомгак-нәтиҗә ясау булды. Андагы тантана-мәрасимнәр “Ак мәчет”тә “Россия мөсел­маннарының социаль докт­ринасы»н кабул итү белән башланды. Ди­не­без­нең төп нигезләрен тә­гаен­ләгән документка Татарстан Республикасы җитәк­челәре каршында Русия мө­сел­маннары Диния нәзарәте рәисе Тәлгат хәзрәт Таҗет­дин, Россия Мөфтиләр шурасы рәисе Равил хәзрәт Гайнетдин, Татарстан Диния нәзарәте рәисе Камил хәзрәт Сәмигуллин һәм Төньяк Кавказ мөселманнарын туплау шурасы рәисе Исмаил хәзрәт Бердыев кул куйды.
Бөтен халык каршында уздырыла торган бәйрәм митингы гадәттәгечә болгар ба­ба­ларыбызның ислам дине кабул итүенә багышланган Истәлек билгесе янында уздырылды.

– Барыбызны да изге Болгар җыены белән котлыйм. Кичә тәмамланган дин әһел­ләре җыенында 930 имамыбыз катнашты. Рәсәйдә ислам динен ничек үстерергә дип сөйләштек анда. Менә бүген шуны билгеләүче документка кул куелды. Болгар җире елдан-ел матурая бара. Быел биредә уңайлы кунакханә төзи башладык. Былтыр, бел­гәнебезчә, Болгар җире ЮНЕСКОның бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелде. Хәзер Болгарны дөнья күлә­мендәге барча туристлык марш­рутларына кертү мөм­кинлеге ачылды, – дип сәлам­ләде анда халыкны Татарстан җитәкчесе Рөстәм Миң­неханов.

Икенче булып чыгыш ясаган Татарстанның беренче Президенты, Дәүләт Киңәш­чесе Минтимер Шәймиев тә халыкны бәйрәм белән котлап, бүген тарихи көнебез, бөтен халкыбыз катнашында Болгар җирен матур хәлгә китердек, дип зур канә­гатьләнү белдерде. Тәлгат хәзрәт Таҗетдин исә Болгар җиренә бәрәкәт биреп торыр, биредә Кыямәт көненә кадәр сакланыр, дип болгарлыларга сөекле Мө­хәммәд пәйгамбәребезнең сакал бөр­теген бүләк итте. Равил хәзрәт Гайнетдин исә, 23нче сентябрьдә, Корбан гаетендә Мәскәү җәмигъ мәчетен ачу тантасы булачак, дип республикабыз җитәкчеләрен, өм­мәттәш­ләребезне бәйрәм­гә чакырды.Иртә таңнан Болгар җи­рендә дини китап күр­гәзмә-ярминкәсе, татар халык һө­нәрчелеге эшлән­мә­ләре яр­мин­кәсе гөрләп торды. Га­дәттәгечә өммәт­тәш­лә­ребез быел да Тәлгат хәзрәт оештыра торган тәүбә гый­бадәтендә бик теләп катнашты. Эчке эшләр органнары хезмәт­кәрләренең әйтүенә кара­ганда, быел Болгар җые­нына утыз меңнән артык кеше килгән иде.­ 
	Рәшит МИНҺАҖ	
Ватаным Татарстан

	№ 82 | 16.06.2015	


