Казанда ХI “Татарстанның эшлекле хезмәттәшләре” форумы узды

	7-9 декабрьдә Казанда ХI “Татарстанның эшлекле хезмәттәшләре” форумы узды. Форум эшендә Россия Федерациясенең 66 төбәгеннән һәм 28 чит илдән — 700, шул исәптән Удмуртия Республикасыннан да делегация — Фәрит Вәлитов, Равил Саттаров (Ижау), Зөлфәт Арсланов, Ринат Исламгалиев (Сарапул), Рафаил Фатхуллин, Рәүф Кашапов (Воткинск), Галиев Руслан, Марат Фассаев (Можга), Татар Иҗтимагый үзәге президенты Илсур Миңнемуллин катнашты.	 Телдә, фикердә, эштә — берлек!

Беренче көнне форумда катнашучы татар эшмәкәрләре төп юнәлешләр буенча фикер алыштылар. Татарстан Фәннәр академиясендә — «Төзелеш индустриясендә инновацияләр һәм энергияне саклау” темасына, ТР Икътисад министрлыгында — «Татарстан Республикасында бизнес. Инфраструктура, Институтлар үсеше һәм ярдәм итү программалары” темасына, ТР Авыл хуҗалыгы һәм сәнәгать министрлыгында — “Агросәнәгать комплексында яңа технологияләр һәм ысуллар” темасына, ТР Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгында — “Туризм индустриясе һәм кунакханә бизнесы үсеше” темасына, IT-паркта — “IT индустриядә инновацион проектлар” темасына фикер алышу узды.

Атмы, “КамАЗ”мы?

8 декабрь көнне Татарстан Республи-касы Президенты Рөстәм Миңнеханов катнашында “Татарстанның эшлекле хезмәттәшләре” ХI Форумының пленар утырышы узды. Пленар утырыш алдыннан Татарстан Республикасының инновацион проектлар аллеясы эшләде. Форумда катнашучылар игътибарына компанияләр тарафыннан 3 юнәлештәге 9 проект тәкъдим ителде. Мин үзем «Зарница» җәмгыятенең “Татарстан — минем рес­публикам”, “Әкият персонажлары”, “Музыка уен кораллары” интерактив стендларын, татар телен уен рәвешендә өйрәнү проектларын кызыксынып карадым. Энергетика, авыл хуҗалыгы, полимер химия, югары технологияләр өлкәсендәге проектлар форумда катнашучыларның игътибарын җәлеп иттеләр. Форум эшенә катнашу өчен килгән Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов та бу проектлар аллеясында йөреп, танышып чыкты. Пленар утырышны Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты рәисе Ринат Закиров башлап җибәрде. Татар эшмәкәрләре алдында чыгыш ясаучылар күп булды. Һәр эшмәкәр үзенең эше белән таныштырды, хезмәтләрен тәкъдим итте.  Төмән өлкәсе татар конгрессы Башкарма комитеты рәисе, “Молоко” җәмгыяте директоры Ринат Насыйров ат үрчетү тармагын үстерүне тәкъдим итсә, Татарстан Рес­публикасы Яр Чаллы шәһәре «Ремдизель» акционер оешмасының генераль директоры Фәиз Хафизов “КамАЗ” машинасы өчен кирәк-яраклар җитештерү турында сөйләде. Удмуртиядән килгән эшмәкәрләрнең ат үрчетүнең җаваплы һәм бик кыйммәт бәягә төшүе турында фикер алышуларын тыңлагач, мондый чыгышлар кызыксындыру уята дигән фикердә калдым. Кем белгән, бәлки берәрсе чыннан да әлеге чыгышлардан соң, ат үрчетү яки “КамАЗ” машинасы өчен кирәк-яраклар җитештерү белән шөгыльләнә башлар. Казан шәһәре җәмәгать эшлеклесе, тарих фәннәре кандидаты Тәэминә Биктимерованың татар байларының татар мәгарифен, мәдәниятен тоту, үстерү турындагы чыгышы аеруча кызыклы булды. Форумда катнашучыларны Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов сәламләде һәм Татарстан Республикасы дәүләт бүләкләрен тапшырды. Пленар утырышның ахырында форум резолюциясе кабул ителде.

Яшелчә һәм җиләк-җимеш үстерү — фидакарьләр эше

Шул ук көнне форумда катнашучылар “Майский” теплица комбинаты һәм “Химград” технополисы объектларында булып, бизнес алып бару үзенчәлекләре белән таныштылар. Миңа да Татарстан-ның горурлыгы булган “Майский” теплица комбинатында булу бәхете татыды. 
Мәйданы ягыннан ул Мәскәү өлкәсендәге «Московский» хуҗалыгыннан кала Россиядә икенче урында тора. Ә яшелчә үстерүдә яңа технология куллану һәм һәр квадрат метрдан алынган уңыш буенча Россиядә аңа тиңнәр юк икән. «Майский» агрокомбинатының генераль директоры Илшат Ганиев безне берсеннән-берсе мавыктыргыч, кызык­лы яңалыклар белән хәйран калдырды. Бирегә килеп кергәч, үзеңне ниндидер әкияткә эләккән кебек тоясың, чисталык, яктылыктан күзләр камаша. Европаның теләсә кайсы агрокомбинатына көндәш була ала торган комбинат бу! Кышкы теплицаларның гомуми мәйданы 42 гектарга җитә, 24 гектары бары тик яңа технологияләргә нигезләнеп эшли. Бер елга 30 мең тонна яшелчә җитештерәләр. Россиядә бу кадәр яшелчәне башка бер генә агросәнәгать комплексы да үстерә алмый. Голландиялеләр үзләре тапкан кыяр сортыннан да татарстанлылар хәтле уңыш алуга ирешә алмыйлар. Шунысын да искәртергә кирәк: мондагы җиһазлар, автомат системаларның барысы да Россиядә эшләнелгән. Илшат Ганиев: “Кибет киштәләрендә чәчәге өзелмәгән кыяр күрәсез икән, шикләнми сатып алыгыз: бу — үзебезнеке — «Майский» агрокомбинатыннан. Иң мөһиме: алар бернинди химия кулланылмыйча үстерелгән.  Биредә бар да бик чиста, бернидән курыкмыйча, кыярны юмыйча да ашый аласыз. Без үстергән кыярларны шикләнүсез яңа гына теш чыга башлаган балаларга да бирергә мөмкин, аллергия дә булмаячак”, — дип ышандырды. Аның белән бергәләп кыярларны өзеп алып, татып та карадык. «Майский» агрокомбинатының иң зур өстенлеге — биредә экологик яктан чиста продукция генә җитештерелә. Хәтта теплицаларны эшкәрткән вакытта да зыянлы матдәләр кулланылмый. Бу эш бары тик водород перекисе ярдәмендә генә башкарыла икән. Корткычлар белән исә энтомофаг дип атала торган файдалы бөҗәкләр «көрәшә». Аларны шулай ук комбинатның үзендә, махсус лабораторияләрдә җитештерәләр. Теп­лицада Воронеждан килгән шөпшәләр дә «эшлиләр», кыярларны серкәләндерәләр. «Эшкә килгән» бер шөпшә 45 көн яши”, — ди җитәкче. Кыяр уңышын һәр көн, помидорныкын атнага ике-өч тапкыр җыялар, димәк, татарстанлыларның ел дәверендә көн саен сыйфатлы яшелчә ашау мөмкинлекләре бар. Республикадан читтә яшәүчеләр дә «Майский» агрокомбинаты яшелчәләрен Россиянең һәрбер зур шәһәрендә диярлек таба алалар. Кайбер калаларга яшелчә тутырган машиналар атна саен китсә, кайсыберләренә көнаралаш җибәрәләр. Уртача хезмәт хакы — 38 мең 500 сум. Биредә эшләүчеләр өчен фатирлар, балалар бакчалары, мәктәпләр, спортзал төзелгән.  Әнә шулай кышкы чатнама салкында кыяр, помидор, җиләк үсә торган чәчәкле җәйдә булып кайттым мин. Программа кысаларында эшмәкәрләр өчен татар шагыйре Мөдәррис Әгъ­ләмовның 70 еллыгына багышланган әдәби-музыкаль кичә һәм “Казан” бию ансамбленең “Казан хәзинәсе” тарихи-хореографик спектакле күрсәтелде.

“Сез Татарстанда татарча укыта алмыйсыз, без чит төбәктәгеләр нишләргә тиеш?”

7 декабрьдә Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты әгъзалары җиде комиссия утырышына җыелдылар. Мин массакү­ләм мәгълүмат чаралары комиссиясе утырышында булдым. Утырышта Бөтендөнья татар конгрессы каршында татар журна­лист­ларын берләштерү турында сүз барды. Татар­станда нәшер ителүче газета редакторлары “Без — бергә” кушымтасының кирәк булмавын искәрттеләр. Ә чит төбәктәгеләр киресенчә, әлеге кушымтаның кирәклеген дәлилләделәр. Шулай ук өлкәләрдәге газеталарның баш мөхәррирләре “Тат­медиа”ның алар өчен грантлар булдыруын сорадылар. Кытайдан килгән Ирҗан Бикчәнтәевнең татар телен камил белүе сокландырды. Ул “Татарстан — Яңа Гасыр” телеканалына үзенең теләкләрен белдерде. “Чит илләрдә яшәүче татарлар әлеге телеканалны көтеп алалар, шуңа күрә күбрәк татарча яңгырасын иде тапшырулар. Бүген гаилә тормышында ир-атлар җаваплылыкны аз тоялар, шуңа күрә гаилә, әниләр турында тапшырулар булсын, бу — үзе бер тәрбия бит!” — диде.“Татарстан — Яңа Гасыр” телеканалының генераль директоры Илшат Әминов Ләйлә Дәүләтованың татар зыялыларының әниләре турында тапшырулар әзерләвен әйтте. Телеканал җитәкчелегенә сораулар күп булды.  Сериалларның дөрес тәрҗемә ителмәве, татар милләте алдында торган мәсьәләләрне чишү турындагы татарча тапшыруларның, гомумән, аз булуын искәрттеләр. Илшат Әминов телеканалны эшләтү өчен бик күп акча кирәк булуын һәм телеканал һәрдаим акча эшләргә тиешлеген аңлатты. “Казан” милли мәдәният үзәгендә Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитетының киңәйтелгән утырышы узды. Анда 2016 елдагы эшчәнлеккә йомгак ясалды һәм 2017 елга эш планы кабул ителде. Утырышта күп кенә өлкәләрнең татарлары чыгыш ясады. Самара шәһәрендәге аерым фәннәрне тирәнтен өйрәнүче «Яктылык» мәктәбе директоры Радик Газизов татар мәктәбе ачулары, Ульяновск өлкәсе “Өмет” газетасының баш мөхәррире Исхак Хәлимов бүгенге көндә газетага яздыруның авыр икәнлеге турында сөйләде. Курган өлкәсе татарлары конгрессы рәисе, эшмәкәр Марат Юнысов татар үзәге бинасы төзү турында бәян итте. Андый чыгышларны сокланып тыңлап утырдым. Мәктәп тә ачалар, биналар да төзиләр. Ләкин Казан шәһәренең үзеннән чыгыш ясаучылар шәһәрдә ничә еллар татар мәктәбе ачыл­мавы, гомумән, Казанның үзендә туган телебезне саклауга мөнәсәбәтнең начар булуы турында сөйләгәндә, төбәкләрдә Татарстанга караганда телебезне саклау­га күбрәк көч куялар икән, дигән фикергә килдем. Бөтендөнья татар конгрессына ике оешма кабул ителде. Берсе — Ненец автоном округыннан «Туган як» оешмасы, икенчесе Кырым төбәк татар милли-мәдәни автономиясе. Комиссия тәкъдимнәрен искә алып, резолюция проекты кабул ителде. Утырыш ахырында Татарстан Республикасы дәүләт һәм Бөтендөнья татар конгрессының Башкарма комитеты бүләкләре тапшырылды. Бөтендөнья татар конгрессы оештырган “Пар канатлар” бәйгесендә Әгерҗе райо­ны Ямурза авылыннан эшмәкәр Илшат Сәхиповлар гаиләсе дә бүләкләнде. Удмуртиядән барган эшмәкәрләр: “Бездә дә “Татар эшмәкәрләре клубы”н оештырырга кирәк”, — дигән карарга килеп кайттылар. Бирсен Ходай! Милли эш ул — Сабантуй уздыру гына түгел бит. Балаларны укыту — тәрбияләү эшләренә дә эшмәкәрләрнең мөмкинлекләрен кушсак, көчебез тагын да артыр иде. 
	Рәфилә РӘСҮЛОВА	
Яңарыш

	№ --- | 16.12.2016	


