Габдерәхимнең Равил Шәрәфиев белән ИНТЕРВЬЮсы 

 – Равил абый, сезнең “ялгыз бүре” дигән кушаматыгыз бар икән? 

– Әйе. Күп халыкны театрда гына яратам. Зал тулы булганда, мин кешеләргә риза. Тормышта исә халык белән аралашырга бик яратмыйм. Кирәкмәгәндә килеп бәйләнеп, юл буе сөйләштереп бара торган әрсез тамашачылар була, арып, уйланып кайткан вакытта бигрәк тә комачаулыйлар. Мунчада берәү юынган җиремә килеп сөйләште. Аннан качып чабына торган бүлмәгә кердем, анда да керде. Шуннан соң: “Тизәк чебене кебек булдың инде”, – дип үзенә әйтергә туры килде. Мин бит мунчага җанымны-тәнемне сафландырырга дип керәм. 

– Танылган кешеләргә гомуми мунчага йөрергә түгел инде... 

– Үземнең мунчам булмагач, кычынып ятып булмый бит. 

– Ванна? 

– Ваннада тирләп булмый. 

– Танылган кешене мунчада шәрә килеш күрәләр... 

– Күрсеннәр, шәрә күренүдән оялмыйм, җайсыз түгел. Килеп бәйләнмәсеннәр генә, артымнан ияреп йөреп борчымасыннар, исәнләшеп китсәләр, ачуланмыйм. 

– Сезнең кебек 75 яшькә хәтле популяр булып калу өчен нишләргә кирәк? 

– Популяр булу өчен махсус тырышмадым. Әмма сәхнәгә чыгып бервакытта да ял иткәнем юк. Сәхнәнең үзенең законнары бар. Сүз сөйлисеңме, сөйләмисеңме, әйбәт артист сәхнәдәге вакыйгалар белән яшәргә тиеш. Безнең кайбер артистлар чыга да, минем сүзем юк дип йә тамашачы күзләп утыралар, йә уйлары әллә кайда йөри. Ул вакытта популяр булып булмый. Яшь чакта “Канкай углы Бәхтияр” спектаклендә “массовка”да уйнаган өчен Мәскәүдән диплом бирделәр хәтта, ул зур әйбер иде. Сәхнәдә ял итмәскә һәм чиреңне сиздермәскә кирәк. 40 градус температура белән дә уйнаганым бар. Узган ел 1 январьда аягымны сындырдым, 3 январьда култык таягы белән сәхнәгә чыктым. 

Сәхнәгә син бөтен барлыгыңны бирергә тиешсең. Гәүһәр Камалова минем өчен үрнәк иде. Авыр гәүдәле, диабет белән дә авырый, эх-эх сулап театрга килә, сәхнәгә чыга да, ут өертеп йөри, бии, сәхнәдән чыгып эх-эх сулап өенә кайтып китә. Сәхнәдә бервакытта да авыруын күрмәдем. Ринат Таҗетдинов, Әзһәр Шакиров та шундыйлардан. 

– Күп артистлар укыту эшенә күчә, укытырга теләмәдегезме? 

– Рәис Беляев Мәдәният һәм сәнгать институтына чакырды: “Кил, укыт, профессор итәм мин сине”, – диде. Укытсам, начар укытучы булмас идем, ләкин холкым әйбәт түгел: коры, кырыс, сүгәргә мөмкинмен, ялкауларны яратмыйм. Сүгенеп ташлармын, йә сугып та җибәрермен дип уйладым. Хәзер дә бит мәктәпләрдә: “Сукканнар, балаларга сугарга ярыймы?” – дип шуннан вакыйга ясап яталар, ата-
аналар укытучыга каршы чыга. Безнең заманда тәртипсез укучыны сөйрәп алып арт ягына тибеп чыгарырга да күп сорамыйлар иде. 

– Аягым сынды, дигән идегез, нәрсә булды? 

– Боз өстенә кар яуган. Карамыйчарак бастым да... Тротуарларны җыештырмыйлар бит... Хәзер аягым аксый, шешә. 

– Холкыгыз бик авыр, театрда эшләү авырмы? 

– Туры сүзле булуым аркасында театрда бик яратып бетермәделәр мине. Марсель Хакимович кирәк булганга гына уйнатты, “Зәңгәр шәл”дә ишанны тәкъдим иткән иде, мин алынмадым. Шуннан соң ул миңа роль бирми башлады. Аннан Айдар Фәйзрахманов, Зөһрә, Венералар белән концертлар куеп йөрдем. Ул вакытта итен дә, акчасын да биреп кайтаралар иде. Шул чакта туйганчы яңа суйган ит ашап калдым. Ул чорда театрдан китү турында сүз кузгалткач, Марсель Хәкимович дачага килеп керде: “Син шундый ният белән йөрисеңмени? Әйдә, китмә инде! “Баскетболист” һәм “Чапты атым Казанга” спектакльләрен куябыз. Шуларның кайсысында телисең, шунда уйна”, – диде. “Чапты атым Казанга”ны сайладым. Ул спектакльне вакытсыз төшереп калдырдылар, гадәттә, кеше йөрми башлагач кына алалар, ләкин аңа әле халык йөри иде. 

– Равил абый, сүгенәсезме? 

– Сүгенәм. Балачакта сүгенә белмәдем. Хәзер шул хәтле әйбәт сүгенәм, катлы-катлы итеп әйтә алам. Шуның белән нервны тынычландырам. Кирәкмәгән вакытта сүгенмим. Җәмәгать урыннарында, автобус-трамвайларда сүгенгән кешеләрне күрә алмыйм! 

– Театрга сез бүген кирәкме? 

– Җибәрмиләр икән, кирәктер дип саныйм. Мине яшьләр бик ярата, фотога төшәләр, урамда сөйләшәләр. Яшьләр арасында популяр булу минем яшьтәге кеше өчен зур бәхет. 

– Ринат Таҗетдинов бер әңгәмәсендә: “Яшьләр белән сәхнәгә чыгарга куркам, без искечә уйныйбыз кебек”, – дигән. Искечә уйнау нәрсә соң ул? 

– Театрда эстетика дигән әйбер бар. Без, өлкән артистлар, яшьләрдән өйрәнмәсәк, динозаврлар хәлендә калырга мөмкинбез, заманның үзенең таләбе бар аның. Яшьләрнең хәрәкәтләрен яратам. Бик әйбәт бииләр. Безнең заманда хәрәкәтләнергә өйрәтмәделәр. “Зәңгәр шәл”дә Фәрит Бикчәнтәевнең улы нәрсәләр генә эшләми, мин аңа сокланып карыйм. Ә менә яшьләр тел мәсьләсендә безне тыңлый белсәләр, әйбәт булыр иде. Сүзләренең әйтелеше, логик басымнары дөрес түгел кайчакта. 

– Театрда телне кем тикшерә соң? 

– Тикшерүче юк. Заманында профессор Вахит абый Хаков килеп телгә өйрәтеп йөрде, хәзер андый кешеләрне чакыручы юк. 

– Уйнамыйча калган ролегез бармы? 

– Нәкъ минем өчен язылган “Дон Кихот”ны уйнамый калдым. Берәү Германиядән килеп куярга да теләде, куйган өчен 20 мең доллар акча бирәм, диде. Безнекеләр әзер акчага да куярга теләмәде. “Идиот”та князь Миншкинны да уйнарга теләгән идем. Дөнья, рус классикасында уйныйсым килә, хәзерге драматургияне юк дип саныйм. 90нчы еллардан шушы көнгә хәтле шундый тетрәнүләр булды, коточкыч драматурик әйберләр язып була иде, язмадылар. Куркалармы, талант җитмиме... 

– Кайсы гасырда яшәр идегез? 

– 19 гасырда. Шул заманда бер яшәгәнмен дә бугай – миндә декабристлар җаны. Декабрист булып яшәгәнмен булса кирәк. 

– Сезне сөргенгә дә сөргәннәрме? 

– Анысын ук белмим, тик яшәвемне тоям. Бүгенге яшәвем өченче тормышым дип беләм. Икенчесен Төньяк котыпта яшәгәнмен. 

– Җаннарның күчеп йөрүе Ислам тәкълиматларына каршы килә. 

– Җан күчә дип саныйм. Кыш көне бакчама боз аркылы чыгам. Кояшлы көнне чаңгы белән чыгам. Кар. Дөнья ап-ак. Минем шунда тыным кысыла, шулхәтле рәхәт! Котыптагы тормышымның чагылышы дип карыйм моны, анда мин җанвар булганмын. 

– Яшәп арыдыгызмы? 

– Бу илдән арыдым. 

– Үлгәч яхшы яктан искә алсыннар өчен нишләргә кирәк? 

– Яхшы эш калдырырга. Тик минем бернәрсәм дә калмый, ә менә язучының кала. 

– Спектакльләрегез? 

– Калганы кала. Кайбер кешеләр тарихта калу өчен бик тырышып йөри. Хәлил Әбҗәлилов – бөек артист, кемгә кирәк ул хәзер? Нәкый Исәнбәт XX гасырда татарның таланты, ул да беркемгә кирәкми. Шәһәр уртасында аның исемендә урам да юк. Алардан соң мин тарихта калырга теләсәм, җүләр булам, мин алар дәрәҗәсендә түгел. 

– Үлемнән куркасызмы? 

– Курыкмыйм. Җиңел үлем булса, үлдең – беттең, бернәрсәсе дә юк аның. Чирдән куркам. Череп ятуга караганда, яндыруны артыграк күрәм. 

– Казанда яндырмыйлар бит. 

– Мөселманча күмәләр. Чересәң – черисең, шулай язгандыр инде. 

– Зур гөнаһлар кылдыгызмы? 

– Үземне зур гөнаһлардан азат кеше дип саныйм. Иң зур гөнаһ – нәфес, аннан да зур гөнаһ юк. Бөтен ил шул гөнаһ белән чирли. Нәфес аркасында үтереш, сугыш, власть өчен көрәш. Алланың рәхмәте, шул гөнаһ миндә дә, хатынымда да юк. Өемә кеше китермим, фатир алганнан бирле ремонт ясалмаган. 

– Акчагыз юкмы? 

– Фатирга ремонт ясый башласаң, миллион да җитми, ясарлык рәтем юк. 

– Ашарыгызга бармы соң? 

– Ашарыма җитә, кием кирәкми, киемем бар минем. Хәсән Туфан язган бит: 

“Зират бит ул Сабантуй түгел 
Нигә анда киенеп китәргә. 
Бу дөньяның бер пар итеген 
Нигә юкка әрәм итәргә”, – дигән. 
	Габдерәхим	
Матбугат.ру

	№ --- | 22.02.2013	


