“Ятимлек безнең итәккә тагылган бугай инде...”

	“Бу балалар – Балтач районының Әтнә авылында яшәүче ятим Гатауллиннар турында мин инде күп яздым. Район газетасында эшләгәндә, 1995 елда ук башлаган әлеге теманы, еллар үткәч тә, читкә куеп булмады. Язмышлары бигрәк ачы, оныттыра торган түгел иде шул.	 “Ватаным Татарстан”ны даими укучылар да хәтерли торгандыр: сукыр һәм параличланган әни тәрбия­сенә калган берсеннән-берсе кечкенә дүрт сабый... Ачлыкны да, юклыкны да, башкасын да татыган, нужа бабай камчысыннан җан­нары яраланган, тәртип-әдәп, чисталык-әхлак ише тәрбиядән читтә калган, бер-бер артлы әти­ләрен, әниләрен, бабайларын, үз­ләренә ярдәм итәр­гә дип күченеп кайткан әти­лә­ренең сеңлесе Гөл­ниса апаларын, Якуб җиз­нәлә­рен соңгы юлга озаткан... һәм кырыс язмыш каршында ни ризыкка, ни киемгә, ни сәламәтлеккә туймас мох­таҗ булып, япа-ялгыз калган балалар турында бер­ничә ел дәва­мында газетабызда язмалар дөнья күрде. Гыйбрәт өчен дип язылган әлеге язмаларның бөтенләй башка борылыш аласын әле ул чакта беребез дә уйламаган идек”, – дип язганмын мин газетабызның 2013 елның 26 гыйнвар санында. Төгәлрәге, язмамны шушындый кара төсләрдән башласам да, әкиятләрдәге кебек, матур борылыш-үз­гәрешләр белән дәвам ит­кәнмен. Әлмәттән кадәр елы­на әллә ничәләр килеп, бу балаларга әйтеп бетергесез күп яхшылык-изге­лек­­ләр эшләгән, үзенең “баш­сызлык”лары белән алар­­ның да Кешечә мөнә­сәбәткә лаек икән­лекләрен исбатлый алган пенсия яшен­дәге Мирсәет абый Сәйфиев... Без­нең язмаларны елый-елый укып, ике дә уйламыйча, төпчек уллары Камилне шул ятим кызлар­ның берсе – Нурсинә белән кавыштырган үзебезнең районның Арбор авылында яшәүче Рау­за һәм Шамил Шакировлар... Балаларны даими эшле иткән, бик күп ярдәм күр­сәткән хуҗа­лык җитәк­чесе Рәкыйп Нәҗи­пов... Язмамда бу балаларга яшәргә көч биргән, еллар дәвамында терәк булган чит-ятлар турында сокланып язганмын. Бу йорттагы бик күп матур үзгә­реш­ләрне, яңалык­лар­ны күреп, ниһаять, аларда да барысы тәртиптә дип, ничә еллар буена беренче мәртәбә сөенеп кайттым дигәнмен. Инде бу темага башка кире кайтмам дигән идем. Тик... Күптән түгел район газетасында басылып чыккан бер рәхмәт хаты игътибарымны җәлеп итте. Кыска гына булса да, берничә кат укыдым үзен. Юкса гади, аңлаешлы итеп язылган. Юк, нәрсәдер һаман тарта, җибәрми. “Нурсинә!.. Бу бит – Әтнә Нурсинәсе!..” Баш миен көйдереп үткән бу ачышым ачы да, әллә нинди әрнүле дә иде. Арбор егете Камилгә чыккан Нурсинә, баксаң, бала тапкач, озак кына авырып, быел май аенда вафат булган икән... 

Бу минутларда кемне күбрәк жәлләргә дә бел­мә­дем шикелле. Сөенеп, сөеп, сөелеп яшәрдәй чагында иртә киткән Нурсинәнеме, үзләре икесе тиң ятим үскән, гомер буе ятимлек озата барган, ятимә Нур­синәне дә үз кызлары кебек кабул иткән Рауза апа һәм Шамил абыйнымы, инде тормышлары көйләнде ди­гәндә генә, тагын бер югалту кичергән Рәйсә­неме, тол калган Камилнеме... Әллә инде тагын бер ятим дип, нәни Кә­рим­неме... – Бу ятимлек безнең итәк­кә тагылган бугай инде, Гөл­синә апай, – дип каршы алды мине Рәйсә. – Бездән бер дә читкә китәсе килми... Җиде ел көткән иде бит апай белән җизни бу баланы. Авырга узганын белгәч, без дә бик сөендек. Авыр күтәр­де дип белмим, бер дә зарланмады. Табиблар гына беренче бала өчен яшең олы дип, хастаха­нәләрдә ят­кыр­ды. Декрет ялына кадәр фер­мада эш­ләде. Алдан планлаштырганча, баласын Кесарь кисүе белән алдылар. Ике ай үзе карады әле. Ике айдан соң: “Салкын тидердем, ахры, тем­пературам бар”, – диде. Температурасы төшмәде, авыруы көнләп-сәгатьләп көчәйде һәм ул урынга калды. Хас­таханәгә алып баргач, та­биб­лар: “Арка мие ялкынсынган”, – ди­деләр. Айлар буе Казан, Балтач хастаха­нә­ләрендә ятты, файдасы ти­мәде. Бирәсе дә­ваны бирдек дип, өйгә кайтардылар. Аягына басарга өмет бик аз, диделәр. Баса алмады. Аннан кайтып, озак та үтмәде, инсульт булды. Тагын Арчада хастаханәдә яттык... Апасы авырый башлаганнан бирле Рәйсә аның янәшәсендә булса, Әтнә­дәге ике егетне (аларның берсе акылга җиңелрәк, икен­чесе коррекцион мәк­тәптә укыган – ялгызларын калдыра торган түгел) туганнары Гадил абыйлары карап тора, ә нәни Кәримне ике айдан бер яшькә кадәр диярлек 76 яшьлек Рауза әбисе үстерә. Мин килгәндә Кәрим Рәйсәләрдә иде. “Апайның үлеменнән соң кода бабай урынга егылды, инде ул да вафат. Шуңа күрә Кәрим әлегә бездә. Әбисе белән әтисе бик сагыналар, бү­ләкләр, күчтәнәчләр төяп гел килеп торалар”, – ди ул. Бик ачык һәм шат күңелле Кәрим беркемнән ятсынмый булып чыкты, тиз дуслаштык үзе белән. Мин киткәндә елап та калды әле. “Аллага шөкер, ул сау-сә­ламәт, бөтенесен аңлый, инде “әттә”, “әббә” дигән сүз­ләре дә бар, – ди Рәйсә. – Үзе карый алмаса да, апай да аның бераз булса да үскәнен күрә алды, дип сөенәм. Авыр чакта ярдәм итүчеләр күп булды. Ар­бор­ның һәм үзебезнең хуҗалык рәис­лә­ре Хәмит абый Баязитовка һәм Рәкыйп абый Нәҗипов­ларга бик рәхмәт­ле без. Апайның кабере дә алар булышлыгы белән үзебезнең авыл зиратында, әти-әниләр янәшә­сендә бул­ды...”
...Язмышлар турында алай әйтергә ярамаса да, Әтнәдән кайтканда, нигә­дер, “Су чокырга җыела” дигән халык мәкале искә төште. Аерма шунда гына: кемнең “чокыры”нда нәрсә: кемдә – байлык, кемдә – ятимлек... 
	Гөлсинә ХӘБИБУЛЛИНА	
Ватаным Татарстан

	№ 123 | 22.08.2015	


