Сәбәпләрне бетерикме, нәтиҗәләр белән көрәшикме?

	Россиядә 2012 елдан, ниһаять, алкоголь сатуны көйләү кертелде. Нәтиҗәләрен, Ходай кушып, якын араларда күрербез	 Җәмгыятебез авыру безнең. Аның чирләрен саный башласаң, тиз генә очына да чыгармын димә. Шуларның берсе һәм берәгәйлесе, Рос­сиянең һичкайчан дәваланмас чире – эчкечелек, ди­сәм, Америка ачмам, шәт. Патша, совет заманнарыннан алып бүгенгә чаклы “көрәшә” һәм дә эчә торалар монда.   Сөйләнеп тә, язып та куйдылар инде. Думада спиртлы эчемлекләрне сатуны көйләү турындагы закон тикшерел­гәндә, Мәскәү матбугатында куас, кефир, виноград согы, эче­нә коньяк тамызылган кәнфитләрне, башкасын, ягъни составында 0,5 процент этил спирты булган продуктлар­ның барысын да алкоголь исем­легенә кертеп, имеш, көндез генә сатачаклар икән, дигән хәбәрләр таралган иде. Аларны, имеш, җәмәгать урын­нарында кулланырга да ярамый башлаячак.   Дәүләт Думасының алкоголь тармагын көйләү подкомитеты рәисе Виктор Звагельский дигән кеше җәмәгать­челекне ул чакта “тынычландырды”. Куркырга кирәкми икән, әзерләнеп ятучы яңа законда бу нәрсә булмаячак, янә­се. Гомумән, 2012 елдан эшләп китәчәк ошбу “революцион” законда исерткеч эчемлекләр исемлеге яңадан каралып, аны сатуны (шул исәптән вакытын һәм урыннарын) дәүләт үзенең каты кысаларына алачак.   Яңа елдан чираттагы чын көрәш (аның чын һәм нәти­җәле булырына бик ышанасы килә), әллә белмәссең, яңа уен-имитацияне башлап җибәрү ге­нә булмасмы? Иртәнге унга чаклы гына түзәрлек хәлләре бар инде безнең дөнья­да иң чыдам “алко­навт”­ларның. Мон­да шул М.Мәһ­диев әсә­рендәгечә, былтыргы “А” бит ин­де бу, дияргә калмасын гына.   Шушы нисбәттән берничә сорау туа. Чиновникларның их­ласлыгына ышанырга буламы? Алар ихлас булганда, яшел елан белән чын-чынлап кө­рәшкәндә дә ошбу ил эчмичә яши аламы? Закон тагын кә­газьдә генә калмасмы? Халык эчмә­сен өчен, нә­тиҗәгә чаклы, сәбәпләрен дә ачыкларга кирәкмиме? Кирәктер бит...   Озак еллар белгән, бер оешмада эшләгән танышым үлеп китте. Газапланып, интегеп. Цирроз дигән чирдән, ягъни бавыры череп. Лаеклы ялга чыгып бер ел да яшә­мәстән үлде. Бавыры авыру икәнен белсә дә, эшләгән вакытларда да сирәк кенә “капкалый” иде, бахыр. Тик эш сәгатендә түгел, кичке якта. Ә инде лаеклы ялга чыккач, эшсезлектән бөтенләй йомшапмы, артыгын мавыгып киткән.   Күп мондый очраклар. Эчкечелекне берничек тә аклап булмый. Әмма беренче карашка барысы да ачык, аң­лаешлы булса да, мин һаман бу үлемнең беренчел сәбәплә­рен, хәтта нечкәлекләрен тө­бенә үк төшеп аңлыйсым, анализлыйсым килде. Сәбәбе дә гади – яхшы кеше иде ул. Ипле, сабыр, инсафлы иде. Хәтсез вакыт электр цехында өлкән мастер булып эшләде. Кул астындагы бер генә электрчының да аның турында ялгыш та начар сүз әйтмәгәнлеген беләм. Чөнки кешелекле иде. Акырынмады, җикеренмәде, тыныч кына эшен кушып, ипле киңәшен биреп, кешеләрне станокларга озатыр иде. Белгечләр җитенкерәмәгәндә, яисә җиһаз­ны, яки катлаулырак станокны эшләтеп җибә­рергә электрчының осталыгы азрак булганда, мин ике югары белемле өлкән мастер бит әле дип тә тормады, тота да үзе бара иде.   Сәбәпләрдә казынам. Әйе, алар берәү генә булмагандыр. Әйе, яшел еланга патологик тартылу бар. Нәселдән килгән алкоголизм дигән әйбер дә бездә атлаган саен. Әмма, иманым камил, болар танышым очрагы түгел. Үзенең яхшырак язмышка лаек булып та, ихласлыгы, кешелеклеге аркасында аңа ирешә алмаудан килеп чыккан гаҗизлектән күбрәк “капкалады” төсле ул. Ялгыш язмадым, нәкъ шул сә­бәпле. Дөрес итеп, гөнаһ­ларсыз яшәп кара син бүген! Ә ул, бахыр, шул бердәнбер гөна­һын исәплә­мә­гәндә, шактый дө­рес итеп яши, шуңа омтыла иде. Әмма аны аңла­мадылар.   Үзләре ул эшләгән эшнең рәтен-чиратын белмәгән башлыклар, юк сылтауны бар итеп, танышымны өлкән мастерлыктан алып, гади электрчы итеп калдырулары да эзсез узмагандыр. Ә бит ул мастерлыктан югарырак вазыйфаларга да лаек, бик лаек иде. Кешеләрнең намуслылыгына ышанып, кулдан машина сатып алып алдануы да кимсеткәндер аны. Үзең хәрәмне, алдашуны белмәгәч, кабул итмәгәч, ничек кимсенмисең?   Чын алкаш Африкада да алкаштыр. Тик нича­радан-бичара дип аталырга тиешле эчкечеләр (мондый термин да кертергә булыр иде) ул безнең ил күренеше түгел микән? Чынбарлыктан качарга тырышу, шуның юлларын эзләү. Ахырда шул яшел еланга килеп төртелү. Ә си­рәгәеп баручы инсафлыларга бүгенге кырыс һәм әхлаксыз дөньяда гомер итүләре ифрат та кыен, миңа калса. Кыскача әйткәндә, без гадиләштереп яңа шартлар дип атаган яңа җәмгыятьтә үз-үзен таба алмады танышым. Кемдер әйтер – башны комга тыкмаска, аракыда юану эзләмәскә, башкалар ничек – шулай булырга, бөтерелергә, кирәк икән, алдарга, урларга, кеше башыннан да йөрергә өйрәнсен иде дияр. Тик кайсы яхшырак соң? Танышым кебек намуслы калып, юкка чыгумы, әллә заманга яраклашып, аның бар гө­наһ­ларын кабул итүме? Мин белмим. Шунысын беләм, гаделлек эзләп, аны таба алмыйча, тормыштан туйганнар аз түгел.   Әйе, тоташ затсызлану, деморализация чорында, әхлак кимеп баручы җәмгыятьтә яшә­гәндә дә шешәгә үрелмәскә, тыела белергә, затлы булып калырга кирәктер. Тик бар кеше дә алай булдыра алмый икән шул. Өйрәтү генә җиңел. Борынгы латин мәкале, беркүзлеләр шәһәренә сы­ңар кү­зеңне каплап кер, ди. Без – күпчелек кыргый базар шартларына шулай “бер күзне каплап” кереп, ияләшеп барабыз. Ә танышым менә ияләшә алмады...   Тормыш җайланып китсә, гаделлек чаткылары күренә башласа, байлар баеп, ярлылар һаман ярлыланмаса, эшсезлек кимесә, кыскасы, гади гражданга өмет, киләчәккә ышаныч бирелсә, зурдан кубып көрәш игълан итүләр бәлки гел кирәк тә булмас иде... Эчкечелек белән көрәш темасына сүзләр күп сөйлә­нелде. Илбашы да аракыга булган бәйлелекне илнең төп бәла­ләреннән берсе дип даими белдереп килә. Законнар да кабул ителә. Тик барысы да моңарчы элеккечә барды. Аракы ил бюджетын тулыландыру буенча нефтьтән аз гына калыша шул. Мәсьәләнең әле гел икенче ягы да бар. Рус патшаларының берсе әйткән, Юрий Власов дигән публицист язганнарны китермичә кала алмыйм. “Лишать водки народ нельзя. Если народ перестанет пить, он начнет думать, а это… Тут он со всем обществом и шагнет на улицы с требованием – и про водку забудет! В России было, есть и будет: вопрос о водке – вопрос о власти…” Юкәдә икән чикләвек, дигәндәй, төп хикмәт шушында ятмый микән дип тә уйлап куясың. 
	Наил ШӘРИФУЛЛИН	
Ватаным Татарстан

	№ 13 | 25.01.2012	


