Vài suy nghĩ về h-index trong cuộc chuyến biến đo lường công trạng khoa học ở Việt Nam Hồ Mạnh Toàn Kinh tế và Dự báo (ISSN: 0866-7120) Vol. 52, No. 32, Serial 714, pp. 38-40 Hà Nội, tháng 11-2019 38 Kinh teá vaø Döï baùo PHAÂN TÍCH NHAÄN ÑÒNH DÖÏ BAÙO löôïng coâng trình xuaát baûn. Tuy nhieân, ñoù môùi chae laø ñieàu kieän caàn, ñieàu kieän tieáp theo laø trong soá ñoù coù nhieàu coâng trình ñöôïc trích daãn thöôøng xuyeân, moät chae soá veà aûnh höôûng cuûa taùc phaåm. Tuy nhieân, coù coâng trình trích daãn cao vaãn chöa ñaûm baûo ñieàu kieän ñuû, maø caàn nhieàu coâng trình trích daãn cao, vì h ôû ñaây laø h coâng boá vôùi toái thieåu h trích daãn [5]. Môû baát kyø hoà sô khoa hoïc naøo, thöïc teá cho thaáy, ñeå coù möùc h toái thieåu, thì soá laàn trích daãn cao nhaát cho moät taùc phaåm thöôøng cao hôn ñaùng keå so vôùi möùc h toái thieåu. Laáy ví duï döõ lieäu töø trang Google Scholar cuûa GS. Nguyeãn Vaên Hieáu, Tröôøng Ñaïi hoïc Phenikaa (https://scholar.google. com/citations?user=9ZSh2rsAAAAJ) (Hình). Ñeå ñaït tôùi möùc h-index laø 37, GS. Nguyeãn Vaên Hieáu ñaõ coù löôïng trích daãn cuûa 5 baøi cao nhaát chaïy töø 122 ñeán 191, töùc laø cao gaáp 3 ñeán 5 laàn so vôùi ngöôõng h. Ñieàu naøy cuõng coù yù nghóa veà möùc ñoä khoù trong vieäc gia taêng cuûa h-index, vì noù lieân quan ñeán caû söï nghieäp cuûa moät nhaø nghieân cöùu [6]. Ñoàng thôøi, noù cuõng coù khaû naêng ñoùng vai troø thoáng keâ phaân nhoùm, cho duø coù caùc yù kieán khaùc nhau veà "giaù trò" cuûa con soá. Thöù hai, caùc ngöôõng h-index coù khaû naêng thay ñoåi ñaùng keå khi söû duïng caùc cô sôû döõ lieäu khaùc nhau. Hieän nay, 3 cô sôû döõ lieäu phoå bieán nhaát laø Google Scholar, ISI Web of Science (WOS) vaø Söï thieáu vaéng h-index trong cuoán saùch (khoâng xuaát hieän vôùi tö caùch moät noäi dung traéc löôïng khoa hoïc ñaùng quan taâm trong baát kyø chöông naøo) khieán toâi ngaïc nhieân, vì caû hai editors ñeàu laø caùc nhaø nghieân cöùu giaøu kinh nghieäm vaø hieåu roõ xu höôùng quan taâm ñang taêng leân vôùi h-index ôû Vieät Nam. Caù nhaân toâi cho raèng, lyù do ñeå cuoán The Vietnamese Social Sciences at a Fork in the Road [4] khoâng ñaët vaán ñeà hay phaân tích veà h-index coù leõ laø vì tính chaát gaây tranh caõi cuûa soá ño naøy (Taùc giaû Traàn Trung cho bieát, cuõng ñaõ baét ñaàu coù thaûo luaän trong moät soá nhoùm chính saùch khoa hoïc veà khaû naêng söû duïng h-index nhö döõ lieäu tham chieáu cho nhieàu coâng vieäc lieân quan tôùi ñaùnh giaù khoa hoïc). Keå töø khi ñöôïc nhaø vaät lyù Jorge Hirsch ñeà xuaát vaøo naêm 2005 [5], chae soá h-index ñaõ nhanh choùng ñöôïc coäng ñoàng khoa hoïc chuù yù vì caùch keát hôïp thuù vò quan heä giöõa so vôùi toång soá coâng boá, hay toång soá trích daãn [6,7]. Tuy nhieân, laïi coù moät soá yù kieán khaùc cho raèng, h-index gaây ra söï thieáu nhaát quaùn trong caùch ñaùnh giaù khoa hoïc [8], cuõng nhö khoâng thaät söï hieäu quaû trong ñaùnh giaù caùc nhaø nghieân cöùu treû vì h-index caàn thôøi gian ñeå tích luõy leân caùc möùc cao hôn [9]. TÍNH HÖÕU DUÏNG CUÛA H-INDEX TRONG BOÁI CAÛNH VIEÄT NAM Tuy vaäy, xeùt trong hoaøn caûnh cuï theå vaø söï chuyeån bieán heä thoáng khoa hoïc xaõ hoäi vaø nhaân vaên cuûa Vieät Nam [10,11], vieäc söû duïng h-index vaãn coù khaû naêng ñoùng goùp tích cöïc, cuï theå nhö sau: Thöù nhaát, h-index coù tính chaát thoáng keâ "toång hôïp" cho moät caù nhaân, xeùt theo caû haønh trình ñoùng goùp cho khoa hoïc. Chuùng ta bieát raèng, ñeå coù h-index cao, moät taùc giaû caàn coù nhieàu ñoùng goùp tính treân soá Vaøi suy nghó veà h-index trong cuoäc bieán chuyeån ño löôøng coâng traïng khoa hoïc ôû Vieät Nam HOÀ MAÏNH TOAØN* Laø moät taùc giaû ñoùng goùp trong moät soá chöông saùch [1,2,3] trong cuoán monograph xuaát baûn bôûi De Gruyter/Sciendo cuoái thaùng 10/2019 veà xuaát baûn hoïc thuaät trong khoái ngaønh khoa hoïc xaõ hoäi vaø nhaân vaên giai ñoaïn 2008-2018, toâi nhaän thaáy chae soá h-index coù leõ laø chuû ñeà duy nhaát maø noäi dung cuoán saùch chöa ñeà caäp tôùi. * SDAG Lab, Tröôøng Ñaïi hoïc Phenikaa 39Economy and Forecast Review 8/11/2017 veà vieäc coâng boá danh muïc taïp chí quoác teá vaø quoác gia coù uy tín trong lónh vöïc khoa hoïc xaõ hoäi vaø nhaân vaên laø Scopus vaø ISI WOS [15]. Nhö vaäy, h-index, ít nhaát laø theo cô sôû döõ lieäu Scops vaø ISI WOS, seõ giuùp cung caáp caùc goùc nhìn ña daïng, nhaát laø khi ñöôïc keát hôïp vôùi vieäc quan saùt caùc möùc trích daãn taùc phaåm caù nhaân. Nhöõng thoáng keâ naøy cho pheùp cô baûn nhìn thaáy toång quan möùc ñoùng goùp cuûa moät taùc giaû cho khoa hoïc vaø khi so saùnh trong ngaønh cho bieát vò trí cuûa moät caù nhaân trong toång theå. VAØI NHAÄN XEÙT BOÅ SUNG Chae soá h-index raát deã hieåu, nhöng nhö treân ñaõ trình baøy, khoâng heà ñôn giaûn hoùa nhö nhieàu laäp luaän chae trích, pheâ bình, maø thöïc ra hoaøn toaøn coù theå keát hôïp vôùi caùc döõ lieäu lieân quan ñeå giuùp nhaän bieát vò trí cuûa moät caù nhaân taùc giaû trong toång theå chung caùc taùc giaû cuøng ngaønh. Do caùc chae soá h-index trong cuøng ngaønh hoaøn toaøn coù theå so saùnh tröïc tieáp vôùi nhau, khoaûng caùch giöõa 2 taùc giaû chaéc chaén theå hieän khoaûng caùch veà taùc ñoäng keùp ñoàng thôøi giöõa möùc ñoä ñoùng goùp (soá löôïng) vaø möùc ñoä aûnh höôûng (trích daãn). Ñoù laø söï thaät khoâng theå tranh caõi. Trong boái caûnh neàn khoa hoïc Vieät Nam ñang höôùng tôùi hoäi nhaäp quoác teá, naâng tieâu chuaån chaát löôïng cuûa heä thoáng nghieân cöùu khoa hoïc, h-index cuõng ñaéc duïng vôùi caùc chae soá ñöôïc Scopus vaø ISI Web of Science tính toaùn saün vaø cung caáp vöøa mieãn phí vöøa minh baïch. Ñaây laø moät thuaän lôïi maø chae vaøi naêm tröôùc khoâng ai coù theå töôûng töôïng ra, nhöng ngaøy nay laïi laø söï thaät raát Scopus. Moät soá nghieân cöùu veà ñaëc tính thoáng keâ trích daãn, söï töông ñoàng vaø khaùc bieät giöõa chuùng, tieâu bieåu laø söï sai khaùc soá baøi ôû caùc ngaønh do chính saùch chae muïc hoaù cuûa töøng cô sôû döõ lieäu, söï sai leäch giöõa soá löôïng trích daãn ñöôïc ghi nhaän [12-14]. Ví duï, h-index cuûa caùc nhaø nghieân cöùu ñaát treân Google Scholar vaø Scopus cao hôn ISI WOS laàn löôïng trung bình 1,4 vaø 1,1 laàn, vì soá löôïng baøi vaø trích daãn cuûa Google Scholar vaø Scopus laø nhieàu hôn so vôùi ISI WOS [14]. Moät ví duï khaùc cuï theå hôn laø hoà sô Google Scholar cuûa toâi (https://scholar.google. com/citations?user=19LJwgIAAAAJ) cho thaáy, möùc h-index laø 8. Tuy nhieân, theo cô sôû döõ lieäu Publons (ñaõ tích hôïp WOS), thì h-index giaûm nhanh xuoáng 4 vaø Scopus h-index thaäm chí "co ngoùt" tieáp xuoáng coøn 2. Hieän nay, giôùi nghieân cöùu Vieät Nam coù khuynh höôùng taäp trung vaøo söû duïng chính 2 cô sôû döõ lieäu laø Scopus vaø ISI WOS. Moät phaàn laø vì tính chaát khaét khe hôn caû veà phöông dieän chaát löôïng aán phaåm cuûa hai cô sôû döõ lieäu naøy, moät phaàn khaùc laø vì cô sôû coâng nhaän tính hôïp chuaån cuûa coâng boá quoác teá cuûa NAFOSTED theo Quyeát ñònh soá 224/QÑ-HÑQL-NAFOSTED, ngaøy HÌNH: TRANG GOOGLE SCHOLAR GS. NGUYEÃN VAÊN HIEÁU (TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC PHENIKAA) 40 Kinh teá vaø Döï baùo PHAÂN TÍCH NHAÄN ÑÒNH DÖÏ BAÙO thöïc söï phuø hôïp ñeå trôû thaønh moät trong caùc tieâu chuaån caùc chöùc danh quan troïng vôùi giaù trò toân vinh söï coáng hieán cuûa moät nhaø nghieân cöùu. Treân thöïc teá, vôùi muïc tieâu tieán tôùi hoäi nhaäp vaø coù vò theá ngang baèng toái thieåu vôùi nhoùm treân cuûa ASEAN, vôùi ngaønh kinh teá/quaûn trò, hieám khi naøo ngöôøi ñöôïc boå nhieäm giaùo sö ôû caùc tröôøng ñaïi hoïc chaát löôïng trong khu vöïc laïi coù möùc h-index döôùi 10, vaø giaùo sö thöôøng coù möùc h-index treân 20, tính treân cô sôû döõ lieäu Scopus hoaëc ISI WOS. Nhöõng öùng vieân xeùt chöùc danh caàn ñaït tieâu chuaån toái thieåu naøy tröôùc khi xeùt ñeán caùc tieâu chuaån boå sung khaùc. deã daøng kieåm chöùng. Vieäc tranh caõi veà caùc tieâu chuaån tuø muø, keùm minh baïch cuõng coù theå chaám döùt vôùi vieäc thoáng nhaát söû duïng ñoàng thôøi döõ lieäu khoa hoïc Scopus hoaëc ISI WOS hoaëc caû hai, cuøng vôùi soá ño h-index cuûa 2 heä thoáng döõ lieäu khoa hoïc uy tín nhaát theá giôùi hieän nay. Taát caû ñeàu mieãn phí vaø tieän lôïi, hoaøn toaøn minh baïch vôùi xaõ hoäi vaø raát thuaän lôïi cho caùc nhieäm vuï giaùm saùt, kieåm tra döõ lieäu. Moät nguï yù nöõa laø, thoâng tin tham khaûo ñaùng tin caäy cho vieäc ra quyeát ñònh veà caùc tieâu chuaån chöùc danh quan troïng vaø ñöôïc coi laø uy tín cuûa xaõ hoäi. Laáy ví duï chöùc danh giaùo sö vaø phoù giaùo sö, cuoäc tranh caõi vôùi ñuû caùc loaïi yù kieán, goùc nhìn, cô baûn coù theå ñöôïc kheùp laïi vôùi vieäc coâng boá caùc möùc h-index döïa treân Scopus hoaëc ISI WOS, hoaëc caû hai. Laø moät chae soá coù tính chaát "toång hôïp" chieàu daøi coáng hieán [9], h-index TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 1. Nguyen, T.-T., La, V.-P., Ho, M.-T., & Nguyen, H.-K. T. (2019). Chapter Scientific publishing: a slow but steady rise, In: Quan-Hoang Vuong, Trung Tran (Eds.), The Vietnamese Social Sciences at a Fork in the Road, pp. 33-51, Warsaw, Poland: De Gruyter/Sciendo. doi: 10.2478/9783110686081-007 2. Nguyen, H.-K. T., Nguyen, T.-H. T., Ho, M.-T., & Ho, M.-T., & Vuong, Q.-H. (2019). Chapter 7. Scientific publishing: the point of no return. In: Quan-Hoang Vuong, Trung Tran (Eds.), The Vietnamese Social Sciences at a Fork in the Road, pp. 143-162, Warsaw, Poland: De Gruyter / Sciendo. doi: 10.2478/9783110686081-012 3. Ho, M.-T., Hoang, K.-L., Nguyen, M.-H., & Ho, M.-T. (2019). Chapter 8. The emerging business of science in Vietnam. In: Quan-Hoang Vuong, Trung Tran (Eds.), The Vietnamese Social Sciences at a Fork in the Road, pp. 163-177, Warsaw, Poland: De Gruyter/Sciendo., https://doi. org/10.2478/9783110686081-013 4. Vuong, Q.-H., & Tran, T. (2019). The Vietnamese Social Sciences at a Fork in the Road. Warsaw, Poland: De Gruyter / Sciendo (ISBN: 9783110686081). doi: 10.2478/9783110686081 5. Hirsch, J. E. (2005). An index to quantify an individual's scientific research output, PNAS, 102(46), 16569-16572; https://doi.org/10.1073/pnas.0507655102 6. Ball, P. (2005). Index aims for fair ranking of scientists, Nature, 436, 900, doi:10.1038/436900a 7. Bornmann, L., & Daniel, H.-D. (2005). Does the h-index for ranking of scientists really work?, Scientometrics, 65(3), 391-302 8. Waltman, L., & Eck, N. J. V. (2011). The inconsistency of the h-index, Journal of the American Society for Information Science and Technology, 63(2), 406-415 9. Sumpter, J. P. (2019). What makes a good scientist? Karl Fent as an example, Journal of Hazardous Materials, 376, 233-238, DOI: 10.1016/j.jhazmat.2019.05.016 10. Vuong, Q. H. (2019). The harsh world of publishing in emerging regions and implications for editors and publishers: The case of Vietnam, Learned Publishing, 32(4), 314-324; doi: 10.1002/ LEAP.1255 11. Vuong, Q. H. (2019). Breaking barriers in publishing demands a proactive attitude, Nature Human Behaviour, 3(10), 1034; doi: 10.1038/s41562-019-0667-6 12. Bar-Ilan, J. (2008). Which h-index? A comparison of WoS, Scopus and Google Scholar, Scientometrics, 74(2), 257-271, DOI: 10.1007/s11192-008-0216-y 13. De Groote, S. L., & Raszewski, R. (2012). Coverage of Google Scholar, Scopus, and Web of Science: A case study of the h-index in nursing, Nursing Outlook, 60(6), 391-400, DOI: 10.1016/j. outlook.2012.04.007 14. Minasny, B., Hartemink, A. E., McBratney, A., & Jang, H. J. (2013). Citations and the h index of soil researchers and journals in the Web of Science, Scopus, and Google Scholar, PeerJ, 1, e183, DOI: 10.7717/peerj.183 15. NAFOSTED (2017). Quyeát ñònh soá 224/QÑ-HÑQL-NAFOSTED, ngaøy 08/11/2017 veà vieäc coâng boá danh muïc taïp chí quoác teá vaø quoác gia coù uy tín trong lónh vöïc khoa hoïc xaõ hoäi vaø nhaân vaên