Zaostrzenie walki z pracą nierejestrowaną (krótka prezentacja) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem posiedzenia jest sprawozdanie pana posła Piera Antonia Panzeriego w imieniu Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych w sprawie zaostrzenia walki z pracą nierejestrowaną.
Pier Antonio Panzeri
Panie przewodniczący, panie i panowie! Będę się streszczał, ponieważ robi się dość późno.
Oczywiście dziękuję komisjom, które przedstawiły swoje opinie oraz kontrsprawozdawcom, z którymi pracowaliśmy przez kilka ostatnich miesięcy. To po części dzięki ich wkładowi mogliśmy opracować tekst, który uzyskał poparcie znacznej większości członków Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych.
Pokazaliśmy, że walka z nierejestrowaną pracą musi być postrzegana jako problem dotyczący wszystkich państw, i że jeśli Europa pragnie osiągnąć cele wyznaczone w Lizbonie, musi podjąć się tej walki.
W przyjętym tekście znajduje się kilka ustępów, które uważam za kluczowe z punktu widzenia tak rozległego problemu, jakim jest praca nierejestrowana: mówimy o około 20% produktu krajowego brutto Europy. Oznacza to istnienie powszechnego procederu, którego nie wolno tolerować, ponieważ stwarza silne zakłócenia konkurencji między firmami i terytoriami oraz zmniejsza bezpieczeństwo zatrudnienia oraz pracowników.
Z tego względu słusznie zwracamy uwagę na ten problem, ponieważ musi istnieć większa świadomość tego, że zaniechanie poważnej walki z pracą nierejestrowaną może prowadzić do nasilenia wspomnianych problemów i jednocześnie poważnie osłabić systemy zabezpieczeń społecznych w Europie w najbliższej przyszłości.
Względy te stanowiły punkt wyjścia dla przedłożenia przedmiotowego wniosku Parlamentowi. Jak wspomniałem, w sprawozdaniu znajdują się kluczowe punkty, które mogą doprowadzić do uzyskania pozytywnych i korzystnych z naszego punktu widzenia rezultatów i propozycji pod warunkiem, że Komisja również zaangażuje się w ich realizację. Myślę, że mogę powiedzieć, że Parlament Europejski wykonał swoją pracę. Teraz swoją pracę muszą wykonać pozostałe instytucje, tak byśmy mogli osiągnąć cele w zakresie walki z pracą nierejestrowaną.
Vladimír Špidla
komisarz. - (CS) Panie i panowie! Po pierwsze chciałbym podziękować sprawozdawcy i krótko omówić kilka kwestii podkreślonych w sprawozdaniu. Faktem jest, że praca nierejestrowana staje się w coraz większym stopniu zjawiskiem transgranicznym, co stwierdziła Komisja w swojej zielonej księdze w sprawie modernizacji prawa pracy. Dlatego konieczne jest poświęcenie temu problemowi szczególnej uwagi. Naszym zdaniem powołanie zespołu ekspertów oraz opracowanie systemu wymiany informacji między organami opieki społecznej, takimi jak inspekcje pracy, stanowią ważny etap "stworzenia swego rodzaju wspólnotowej struktury współpracy transgranicznej”, zgodnie z treścią ust. 53.
Wszyscy zgadzamy się, że potrzeba większych wysiłków na rzecz rozwiązania problemu pracy nierejestrowanej. Niemniej uważam, że generalnie najbardziej odpowiednimi oraz uzasadnionymi działaniami byłyby działania podejmowane na szczeblu państwa członkowskiego. Nasze badania pokazały, że jeżeli chodzi o nierejestrowaną pracę, między państwami członkowskimi istnieją różnice. W związku z tym nie należy uznawać za bezpośredni priorytet przyjęcia środków na szczeblu Wspólnoty. W sprawozdaniu zaproponowano "pakt na rzecz wychodzenia z szarej strefy”, postulując mniej surowe prawodawstwo w okresie przejściowym, które sprzyjałoby legalizacji pracy nierejestrowanej. Choć jest to dobry pomysł, naszym zdaniem państwa członkowskie powinny działać we współpracy z partnerami społecznymi również uznającymi pracę nierejestrowaną za jedno ze swoich priorytetowych działań w Europie. Komisja byłaby uprawniona do wspierania ich inicjatyw poprzez kampanie finansowane ze środków programu PROGRESS lub funduszy strukturalnych.
Jeżeli chodzi o wezwanie Komisji do zaproponowania ramowego statutu dla małżonków lub członków rodzin pomagających prowadzić działalność w przedsiębiorstwa rodzinnych, z radością pragnę powiadomić, że Komisja przyjęła niedawno wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie stosowania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn, która zastąpi dyrektywę 86/613/EWG i zapewni ten sam poziom ochrony małżonkom oraz członkom rodzin pomagającym prowadzić działalność na własny rachunek, co osobom pracującym na własny rachunek.
W ramach programu PROGRESS Komisja pracuje również nad opracowaniem narzędzi i metod lepszej oceny i monitorowania pracy nierejestrowanej oraz nad zidentyfikowaniem i wymianą istniejących dobrych praktyk na szczeblu UE. Kładziemy silniejszy nacisk na wymianę dobrych praktyk i mamy nadzieję, że w ten sposób zdobędziemy doświadczenie konieczne do zaproponowania, możliwie najszybciej, projektu pilotażowego odpowiedniego dla jak największej liczby państw członkowskich.
Nie będę się rozwodził na kwestią nielegalnej imigracji oraz wniosku dotyczącego kar dla pracodawców zatrudniających nielegalnie przebywających na terytorium UE obywateli krajów trzecich. Uznajemy wyrażoną w sprawozdaniu obawę dotyczącą traktowania ofiar nielegalnego zatrudnienia oraz zakresu obowiązków wykonawców i weźmiemy ją pod uwagę w naszych dyskusjach z Radą. Komisja jest bardzo zadowolona z poparcia Parlamentu Europejskiego w jej wysiłkach na rzecz uchylenia przepisów przejściowych ograniczających mobilność pracowników z nowych państw członkowskich.
W konkluzji pragnę stwierdzić, że to niezwykle konstruktywne sprawozdanie da Komisji i Radzie nową energię do uczynienia walki z pracą nierejestrowaną bardziej widoczną oraz podniesienia ambicji naszych celów z nią związanych.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Głosowanie odbędzie się jutro.
Oświadczenia pisemne (art. 142 Regulaminu)
Louis Grech  
na piśmie. - Praca nierejestrowana oznacza wyzysk pracowników, zaburza sytuację na rynkach pracy i daje niesprawiedliwą przewagę konkurencyjną pozbawionym skrupułów pracodawcom, co prowadzi do powstawania szarej strefy w gospodarce.
Jednym ze źródeł pracowników pozyskiwanych do nierejestrowanej pracy są nielegalni imigranci/ imigranci o nieuregulowanym statusie mieszkający w wielu państwach członkowskich Unii.
Ten zasób taniej siły roboczej rośnie w bardzo szybkim tempie. Oczekuje się, że zwiększy się jeszcze bardziej, ponieważ nielegalni imigranci potrzebują pieniędzy, a jednocześnie boją się donieść na postępującego niezgodnie z prawem pracodawcę z obawy przed wydaleniem z kraju przez władze. Doceniam to, że niektóre państwa członkowskie przyjmują szereg środków mających na celu zwalczenie tego jaskrawego naruszania prawa, lecz ogólnie rzecz biorąc, dotychczasowe efekty w tym względzie nie są bardzo imponujące. UE oraz państwa członkowskie muszą zjednoczyć swoje wysiłki i przyjąć więcej przepisów zapewniających poważne działania o charakterze karnym wymierzone w tych, którzy naruszają prawo.
Dostępność nielegalnych pracowników oraz kultura pracy na czarno, łagodne ustawodawstwo, pozbawieni skrupułów pracodawcy, kryzysy finansowe i gospodarcze oraz spadające marże zysku to czynniki zachęcające do praktykowania wyzysku.
Ona Juknevičien 
W Unii Europejskiej (UE) ciągle istnieje ogromny rynek pracy nierejestrowanej. Wraz z wprowadzeniem swobody przemieszczania się pracowników w UE, liczba przypadków pracy nierejestrowanej wzrosła. Zjawisko to jest niekorzystne nie tylko dla osób pracujących nielegalnie, lecz również dla finansów państw. Nielegalna praca zaburza funkcjonowanie rynku wewnętrznego, zapobiegając skutecznej konkurencji. Ludzie pracujący na czarno są często wyzyskiwani przez swoich pracodawców; nie mają prawa do korzystania ze świadczeń opieki socjalnej i zdrowotnej. Przypadki te są szczególnie powszechne w państwach członkowskich, które nadal stosują środki przejściowe ograniczające swobodny przepływ pracowników z nowych państw członkowskich. Ograniczenia te zachęcają do praktyki nierejestrowanej pracy, dlatego powinny zostać jak najprędzej zlikwidowane.
Godne pożałowania oraz niewybaczalne jest to, że UE pozwala na traktowanie swoich obywateli jako bezbronnych zakładników tej niepożądanej polityki. W trakcie rozmów z litewskimi emigrantami pracującymi zagranicą można często usłyszeć skargi na pracodawców, którzy wykorzystują ich brak wiedzy na temat lokalnych przepisów i znajomości języka, i nie płacą za ich pracę. Moim zdaniem UE powinna podjąć stanowcze, zdecydowane środki w celu zwalczania pracy nierejestrowanej. Obecnie pracodawcy wykorzystujący pracę nierejestrowaną ponoszą niewielką odpowiedzialność; często uchodzi im to na sucho, muszą jedynie zapłacić niewielkie grzywny, które nie zniechęcają ich do nielegalnego zatrudniania pracowników.
Moim zdaniem o wiele bardziej skuteczne byłyby kary bezpośrednio uderzające w ich interes ekonomiczny, takie jak zawieszenie lub unieważnienie zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej, uniemożliwiające im tym samym korzystanie z dostępu do funduszy państw członkowskich lub UE. Kary te doprowadziłyby do ograniczenia pracy nierejestrowanej lub nawet jej całkowitej eliminacji.
Katalin Lévai  
na piśmie. - (HU) Z ankiety Eurobarometru przeprowadzonej na koniec roku 2007 wynika, że 5% obywateli Unii Europejskiej zdolnych do pracy (19,7 milionów osób spośród 392,9 miliona mieszkańców UE) przyznaje się do pracy na czarno. W niektórych państwach członkowskich poziom pracy nierejestrowanej osiągnął lub przekroczył 20% PKB. Praca nierejestrowana to czynnik stwarzający trwałe negatywne skutki ekonomiczne na europejskim rynku pracy, to błędne koło, z którego zatrudnionym oraz pracodawcom jest trudno się wydostać.
Sektory, które najbardziej odczuwają tę presję, to rolnictwo, budownictwo, pomoc domowa oraz usługi hotelowe i turystyczne, które to sektory typowo cechuje niepewność i niekorzystne płace. W związku z tym poprawa norm pracy i zatrudnienia oraz działania na rzecz kontroli tego czarnego rynku nie mogą pozostać jedynie w sferze pustych hipotez, lecz muszą być rzeczywiście realizowane przez państwa członkowskie. Proponuję, by Komisja sporządziła strategię UE na rzecz walki z czarnym rynkiem oraz przyjęła na siebie lwią część pracy w zakresie monitorowania sytuacji związanej z zatrudnieniem i sprawami socjalnymi. Państwa członkowskie muszą realizować reformy systemów podatkowych i zabezpieczenia społecznego, ograniczając tym samym opresyjne obciążenia podatkowe pracowników.
Aby umożliwić gospodarstwom domowym zakup usług po niższych cenach, należy zaproponować wprowadzenie unijnych bonów na usługi, które zapewniłyby zarówno płatność składek na ubezpieczenie społeczne, jak i podatków. Jednak koniecznym warunkiem skuteczności walki z pracą nierejestrowaną jest otwarcie przez państwa członkowskie rynków pracy dla pracowników z innych państw członkowskich, ponieważ częściowe ograniczenia w tych obszarach prowadzą do nierówności regionalnych oraz naruszeń przepisów UE oraz odchodzenia od europejskiego podejścia.
Sirpa Pietikäinen  
na piśmie. - (FI) Panie przewodniczący, panie i panowie! Chciałabym podziękować panu posłowi Panzeriemu za jego doskonałe sprawozdanie w sprawie bardziej skutecznego zapobiegania pracy nierejestrowanej w UE.
Według sprawozdania w niektórych krajach praca nierejestrowana stanowi do 20% PKB. Szczególnie w krajach wymienionych w sprawozdaniu, ale także w innych krajach UE, praca nierejestrowana stanowi problem dla gospodarki kraju, lecz również naruszenie prawa pracowników do pracy w ludzkich warunkach.
Unia Europejska z poświęceniem realizuje cele "godnej pracy” w ramach swej agendy, której wprowadzenie w życie może okazać się niemożliwe w razie braku skutecznej kontroli lub jasnego systemu przepisów. Złe warunki pracy oraz brak jasno określonych przepisów i zasad zatrudniania pracowników migrujących wykonujących pracę nierejestrowaną doprowadziły do stworzenia nowej formy społecznego niewolnictwa w Europie.
Aby zlikwidować problem nielegalnej siły roboczej możemy stosować zarówno metodę kija, jak i marchewki. Należy wprowadzić więcej kontroli, które umożliwią szybszą niż obecnie interwencję w przypadku możliwych nadużyć. Związki zawodowe mają do odegrania ważną rolę jako podmioty propagujące, monitorujące oraz wzmacniające grę fair play w obszarze zatrudnienia. Sposobem poprawy świadomości pracowników w zakresie zasad zatrudnienia w każdym kraju są krajowe kampanie informacyjne kierowane do zagranicznych pracowników.
Prawda jest taka, że nie pozbędziemy się problemu nierejestrowanej siły roboczej jedynie poprzez regulację. Równe warunki zatrudnienia, godziwa płaca oraz odpowiedni poziom zabezpieczenia społecznego należy zagwarantować w każdym kraju UE, a także na całym świecie. Ludzie muszą mieć możliwość zarobienia na godziwe życie i korzystania z podstawowego zabezpieczenia socjalnego, niezależnie od kraju, w którym żyją.
Rovana Plumb  
na piśmie. - (RO) Praca nierejestrowana jest zjawiskiem występującym we wszystkich państwach członkowskich UE oraz niepokojącą cechą europejskiego rynku gospodarczego, która przeczy zasadzie elastycznego modelu rynku pracy i bezpieczeństwa socjalnego.
Walka z pracą nierejestrowaną przypomina w pewnym stopniu pojedynek między firmą Microsoft a hakerami. Im bardziej innowacyjne są nasze metody walki z nierejestrowaną pracą, tym bardziej skuteczne są triki stosowane przez pracodawców. Najlepszym tego przykładem jest powstanie zjawiska "pracy na szaro”, w przypadku której pracownicy podpisują umowę przewidującą wynagrodzenie na poziomie płacy minimalnej, a resztę rzeczywistego wynagrodzenia otrzymują z pominięciem legalnych procedur.
W Rumunii zjawisko to staje się coraz bardziej powszechne i obecnie "praca na szaro” stanowi od 20-50% ogółu zatrudnienia. Niepokojące jest to, że choć z początku z metody tej korzystali mali pracodawcy, obecnie w celu uniknięcia płacenia podatków oraz składek na ubezpieczenie społeczne korzystają z niej firmy o znanych nazwach. Prowadzi to do zmniejszania się emerytur pracowników, co zbliży ich w przyszłości do progu ubóstwa.
Podkreślam te aspekty, ponieważ przyszła strategia walki z pracą nierejestrowaną wspomniana w sprawozdaniu musi uwzględniać specyfikę sytuacji każdego państwa członkowskiego. Potrzebujemy ujednoliconego europejskiego podejścia oraz skutecznej współpracy między agencjami rządowymi, inspekcjami pracy oraz partnerami społecznymi.
