Noodzakelijke verbeteringen in het juridische kader voor beschikbaarheid van documenten voor de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is de gecombineerde behandeling van
- de mondelinge vraag van Michael Cashman, namens de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, aan de Raad, over de noodzakelijke verbetering van het juridisch kader voor beschikbaarheid van documenten na inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon (B7-0230/2009);
de mondelinge vraag van Michael Cashman, namens de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken, aan de Commissie, over de noodzakelijke verbetering van het juridisch kader voor beschikbaarheid van documenten na inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon (B7-0231/2009).
Michael Cashman
auteur. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, mag ik zeggen dat het heel goed is om commissaris Wallström hier in het Parlement te zien, evenals Cecilia Malmström als fungerend voorzitter, omdat we beiden vanaf het begin, in 1999, bij dit dossier betrokken waren.
Het is interessant om erbij stil te staan dat hetgeen we in mei 2001 in ons akkoord hebben bereikt op de een of andere manier historisch van karakter was: het was een akkoord tussen vijftien lidstaten die vanuit verschillende tradities en culturele achtergronden, en met verschillende benaderingswijzen de weg insloegen naar openheid en transparantie. We zijn erin geslaagd een akkoord te bereiken en het is van belang te beseffen dat dit in niet geringe mate te danken was aan de vastberadenheid van het Zweeds voorzitterschap destijds.
Het was ook te danken aan de vastberadenheid van de Commissie dat werd erkend dat alle drie de instellingen een culturele omslag behoefden. We moesten inzien dat openheid en transparantie geen beletsel vormden voor het floreren van de democratie, maar deze feitelijk ten goede kwamen. Zij maakten rekenschap en verantwoording mogelijk. De burgers konden zien wat er namens hen werd gedaan en dit hielp ons om het gordijn op te trekken en eens en voorgoed te bewijzen dat er geen vreselijke geheimen verborgen lagen in de kluizen van de Commissie of de Raad. Wat betreft het Parlement weet ik het niet zo zeker, maar hopelijk is dit evenmin het geval in de kluizen van het Parlement!
Ik bedank in het bijzonder de commissaris en, staat u mij toe mijn dierbare ex-collega, Cecilia Malmström, voor haar inzet te bedanken. Nu hebben we echter een andere inzet nodig. Zoals gezegd hebben we gigantisch veel bereikt. We hebben een documentenregister. We hebben de jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie waarin nu wordt gedefinieerd en geherdefinieerd wat oorspronkelijk was overeengekomen over de toegang tot documenten. We hebben het beginsel aanvaard dat alle documenten toegankelijk moeten blijven en dat, in geval van niet-toegankelijkheid, deze moet worden omkleed met redenen, redenen die duidelijk en specifiek moeten worden gerelateerd aan hetzij artikel 4 - de uitzonderingen - hetzij artikel 9 - gevoelige documenten.
Maar gaandeweg heeft het Parlement herhaaldelijk om herziening gevraagd. Ik ben van mening dat de herziening die de Commissie aan het Parlement heeft voorgelegd - die in de commissie in stemming was gebracht maar waarvan de eerste lezing in maart van dit jaar werd opgeschort - niet ver genoeg ging, en ik weet dat we hierover van opvatting verschillen. Ook waren wij bezorgd - en dat zijn we nog steeds in dit Parlement - dat er pogingen worden gedaan om de toegang tot documenten te beperken, vooral door een herdefiniëring van documenten - de gedachte dat complete bestanden konden worden uitgezonderd - en pogingen om het begrip veto van een derde te herdefiniëren.
Interessant genoeg zullen onze burgers die op de tribune zitten, waarschijnlijk denken dat we spreken over iets wat in de kosmische ruimte plaatsvindt - artikelen, veto's van derden - maar feitelijk praten we over wetgeving die hun de zekerheid verschaft dat we gehouden zijn tot rekenschap en verantwoording, dat zij ons, leden van het Parlement, ter verantwoording kunnen roepen voor wat wij namens de burgers doen, dat zij de Commissie ter verantwoording kunnen roepen voor wat de Commissie namens de burgers doet en evenzo de Raad. Hoe kunnen zij en ook de NGO's gebruik maken van die mogelijkheid als onze werkwijze en de vraag wie wat doet in de verschillende eenheden goed bewaarde geheimen zijn, die slechts open zijn voor lobbyisten en juristen die van wanten weten?
Dat is wat ik beschouw als de kern van het Verdrag van Lissabon. Daarmee wordt duidelijk gemaakt dat we de democratie verder moeten versterken. We moeten de toegang tot documenten verbeteren. Daarom vraagt het Parlement in deze mondelinge vraag om een reeks aanbevelingen. In wezen gaat het om de waarborg dat de rechten die we hebben niet worden aangetast maar uitgebreid en om de erkenning dat het krachtens Lissabon niet alleen gaat om de drie instellingen maar om alle agentschappen en organen die door hen zijn ingesteld, waaronder de Europese Centrale Bank, in sommige gevallen het Europees Hof van Justitie, de Europese Investeringsbank, Europol en Eurojust. Al deze instellingen moeten nu verantwoording afleggen op grond van Verordening (EG) nr. 1049/2001.
We vinden dat de voorstellen die zijn ingediend sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon niet stroken met de geest of de letter van het Verdrag en evenmin met de verplichtingen die naar ons oordeel zijn opgenomen in de oorspronkelijke Verordening (EG) nr. 1049/2001, die - en dit zeg ik voor onze toehoorders - de openbare toegang regelt tot alle documenten die de drie instellingen hebben, ontvangen of produceren.
Cecilia Malmström
fungerend voorzitter van de Raad. - (SV) Mijnheer de Voorzitter, zoals u weet is meer openheid voor het Zweedse voorzitterschap een ontzettend belangrijke kwestie. In onze Europese instellingen hebben we wat openheid betreft al een hele weg afgelegd. Openheid gaat echter niet alleen om wetten en regels. Openheid gaat om attitudes en de manier waarop wetten en regels in de praktijk toe worden gepast.
Vanmorgen had ik het grote genoegen om mevrouw Wallström, vicevoorzitter van de Commissie, en mevrouw Wallis, vicevoorzitter van het interinstitutioneel comité voor toegang van het publiek tot documenten, te ontmoeten. De vergadering vond plaats op initiatief van het Zweedse voorzitterschap. Het comité had al twee jaar niet vergaderd. We hadden zeer goede en concrete discussies over de manier waarop we de burgers in de praktijk betere mogelijkheden kunnen geven voor toegang tot de documenten van de instellingen. We zouden vaker moeten vergaderen, en dat was ook een van onze gezamenlijke conclusies.
Ik ben blij dat het Verdrag van Lissabon zoveel belang hecht aan openheid, transparantie en democratie. Daar zijn we mee ingenomen. Wat de herziening van Verordening (EG) nr. 1049 betreft, die wij de transparantieverordening noemen, wil het voorzitterschap zich in de eerste plaats toespitsen op de nieuwe rechtsgrondslag voor de verordening. Deze is nu artikel 15, lid 3 van het Verdrag van Lissabon. De belangrijkste verandering in de nieuwe rechtsgrondslag is de uitbreiding van het institutionele toepassingsgebied. In mensentaal betekent dit dat terwijl het vorige artikel slechts gold voor de documenten van het Parlement, de Raad en de Commissie, het nieuwe artikel het recht van het publiek op toegang tot documenten uitbreidt tot documenten van alle instellingen, organen en agentschappen van de Europese Unie. Er gelden bepaalde beperkingen met betrekking tot de documenten van het Europees Hof van Justitie, de Europese Centrale Bank en de Europese Investeringsbank, maar het recht geldt voor een veel ruimer gebied dan vroeger.
De Commissie heeft aangekondigd dat ze een voorstel zal voorleggen aan het Parlement en de Raad om de huidige transparantieverordening aan te passen aan de nieuwe bepalingen van het Verdrag.
Intussen zal de Raad aan de herziening van de transparantiewetgeving blijven werken op basis van het voorstel dat de Commissie in mei 2008 aan het Parlement voorlegde.
Sinds mei 2008 heeft de Raadswerkgroep informatie het voorstel tweemaal grondig doorgenomen. De tweede technische behandeling werd in juni en juli van dit jaar voltooid en bevat een aantal amendementen dat het Parlement tijdens de plenaire vergadering van maart 2009 had aangenomen. In mei besloot het Parlement zijn formele behandeling van het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement niet af te sluiten. Ik wil eraan herinneren dat mijn collega, de Zweedse minister van Justitie Beatrice Ask, aan het begin van het Zweedse voorzitterschap in de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken verklaarde bereid te zijn om discussies op te starten tussen de instellingen. Zij vroeg met name of het nieuwgekozen Parlement van plan was om te blijven werken op basis van de 92 amendementen die in maart 2009 door het Parlement waren aangenomen. De reden waarom ze die vraag stelde, was dat wij als voorzitterschap het standpunt van het Parlement moesten kennen, zij het niet noodzakelijkerwijs in de vorm van een voltooide eerste lezing.
Ik heb begrepen dat het nieuwe Parlement nog niet de kans heeft gehad om het Commissievoorstel te bespreken, maar zich eerder heeft gericht op de eventuele gevolgen van het Verdrag van Lissabon voor de lopende herziening.
In de Raad wachten we op het aangekondigde voorstel van de Commissie betreffende de gevolgen van het Verdrag van Lissabon voor de transparantieverordening. We blijven natuurlijk bereid om het huidige voorstel met u te bespreken en het spreekt voor zich dat we in die discussies de gevolgen van het nieuwe Verdrag in aanmerking moeten nemen.
Volgens mij is artikel 15, lid 3 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie krachtens het nieuwe Verdrag de absoluut relevante rechtsgrond. Andere artikelen die transparantie in het algemeen, betere communicatie tussen de instellingen en de burgers, alsmede goed bestuur betreffen, zijn uiterst relevant voor het werk van de instellingen om de democratie, de efficiëntie en de legitimiteit te versterken en verbeteren. We moeten ook bespreken op welke manier dat soort doelstellingen verwezenlijkt kan worden. Ik ben er echter niet van overtuigd dat daar binnen het kader van de transparantieverordening plaats voor is. In die verordening zou, ten behoeve van de duidelijkheid, niet veel meer mogen staan dan duidelijke regels over met name de toegang van het publiek tot documenten.
Margot Wallström
vicevoorzitter van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, geachte leden van het Parlement, laat ik mij eerst tot de heer Cashman richten. Ik denk dat dit de laatste mogelijkheid of kans is dat ik u kan bedanken. U bent beslist het gezicht van de strijd voor deze bijzondere verordening en voor openheid en transparantie in het Parlement. U bent er het gezicht, het symbool en de voorvechter van geworden.
Ik denk ook dat Cecilia Malmström en ik, als Zweedse burgers, heel veel geloofwaardigheid hebben, en ik denk niet dat de mensen eraan zullen twijfelen dat we de strijd voor openheid en transparantie zullen voortzetten. Tegelijkertijd hebben we onze meningsverschillen gehad, onder meer omdat we verschillende rollen vervullen. Soms moeten we ook zeer realistisch zijn over wat we kunnen bereiken, en moeten we in elke instelling voor onze zaak strijden. Dat is niet altijd gemakkelijk. Ik vind dat ook het hele politieke klimaat en het politieke evenwicht veranderd zijn en dat dit van invloed is op onze discussies over deze kwesties.
Maar ik zou willen zeggen dat ons uitgangspunt volstrekt hetzelfde is en we maken ook duidelijk dat deze bijzondere verordening inzake toegang tot documenten ons zeer goede diensten heeft bewezen. Door de jaren heen is dit een uitstekend instrument gebleken, een instrument dat we ook door meer mensen willen laten gebruiken dan alleen lobbyisten en degenen die worden betaald om naar deze documenten te kijken. We willen dat het grote publiek en journalisten gebruik ervan kunnen maken en volledige toegang tot documenten hebben. Dat is mijn uitgangspunt. Ik weet dat ik, zoals u kon horen, dit standpunt met de minister deel.
Ik vind ook dat het Zweeds voorzitterschap een buitenkans was om met dit vraagstuk voortgang te boeken. Nu wil ik echt het Parlement bedanken voor gelegenheid tot dit debat over transparantie en het nieuwe Verdrag van Lissabon, omdat dit Verdrag sterker de nadruk legt op openheid en op wat participerende democratie wordt genoemd. We zijn het allemaal erover eens dat dit een zeer gewenste ontwikkeling is.
De concrete vraag die vandaag aan de orde is, luidt: welke maatregelen zal de Commissie treffen met betrekking tot de herziening van Verordening (EG) nr. 1049/2001?
Zoals u weet is met het Verdrag van Lissabon het recht van het publiek op toegang tot documenten uitgebreid - zoals we de minister hoorden zeggen - tot documenten van alle instellingen, organen, bureaus en agentschappen van de Unie, maar er om begrijpelijke redenen enige beperkingen zijn voor het Hof van Justitie, de Europese Centrale Bank en de Europese Investeringsbank.
Wat betreft de herziening van Verordening (EG) nr. 1049/2001 wil ik erop wijzen dat de nieuwe rechtsgrondslag - artikel 15, lid 3 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie - sterk lijkt op het vroegere artikel 255 en dat het belangrijkste verschil de uitbreiding van de institutionele werkingssfeer is.
Deze kwestie werd door de Commissie aan de orde gesteld in onze mededeling op 2 december jongstleden. Het doel van deze mededeling was de hangende voorstellen voor secundaire wetgeving aan te passen aan het nieuwe Verdrag. (Sommigen van u kennen dit wellicht met de term uit het EU-jargon 'omnibus act', maar laten die maar meteen weer vergeten!)
Dit betekent dat de een of de andere wetgever nu een amendement kan indienen om de werkingssfeer van de verordening tot andere organen en instellingen uit te breiden. Hiermee wil ik ook de Raad laten weten dat dit door de Commissie is voorgesteld en goedgekeurd.
De verdere vooruitgang in het wetgevingsproces dat moet uitmonden in de aanneming van de geamendeerde Verordening (EG) nr. 1049/2001, is nu in handen van de wetgevers, van het Parlement en de Raad. We zijn nog in de fase van de eerste lezing. We beschikken nog niet over een wetgevingsvoorstel en we kennen nog niet het standpunt van het nieuwe Parlement. Natuurlijk blijft de Commissie een bijdrage leveren aan het bereiken van een akkoord, net zoals zij bij andere wetgevingsprocessen doet.
Het Verdrag van Lissabon verschaft een juridisch kader voor participerende democratie. Als Commissie hebben we al een aantal initiatieven genomen voor het verbeteren van de openbare raadpleging over en de betrokkenheid bij voorgesteld nieuw beleid. Zo zullen we bijvoorbeeld de richtsnoeren van de Commissie voor raadplegingsprocedures beoordelen in het licht van de nieuwe Verdragsbepalingen en beslissen of aanpassingen voor verdere verbeteringen noodzakelijk zijn. We zijn ook al begonnen met het burgerinitiatief door een openbare raadplegingsprocedure op te starten waarmee wij naar de burgers en belanghebbenden willen luisteren alvorens met een voorstel te komen.
Het grote belang van het burgerinitiatief werd vorige week ook erkend door de Europese Raad. Ik heb begrepen dat het komend Spaans voorzitterschap dit heel hoog op de agenda heeft gezet en snel resultaat wil.
Zoals we al hebben gehoord is het interinstitutionele comité inzake toegang van het publiek tot documenten vanochtend bijeen geweest op uitnodiging van het Zweeds voorzitterschap. De taak van deze groep bestaat erin na te gaan wat de beste praktijk is, eventuele geschillen te behandelen en toekomstige ontwikkelingen betreffende openbare toegang tot documenten te bespreken.
We hebben gezamenlijk besloten dat er een webportaal voor 'openheid' komt, en dat de openbare registers van onze instellingen complementair zullen zijn. We zullen onze respectievelijke IT-diensten vragen de koppen bij elkaar te steken en hun inspanningen op het gebied van toegankelijkheid te coördineren. We zullen de gevolgen daarvan voor de toegang tot documenten bekijken als onze instellingen elektronische opslagsystemen tot stand brengen of wijzigen.
Ik weet dat in deze tijd van het jaar verlanglijsten worden opgesteld, maar wanneer het gaat om openheid en transparantie vind ik dat men niet op de Kerstman mag vertrouwen. Ik denk dat het echt aan ons, Parlement, Raad en Commissie, is om echt spijkers met koppen te slaan. Ik ben van mening dat we daarmee al begonnen zijn en dat we op deze weg moeten doorgaan. Ik verheug mij dan ook op ons debat.
Renate Sommer
namens de PPE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, wij hadden met de rapporteur en de schaduwrapporteurs van de andere fracties afgesproken dat we een mondelinge vraag zouden indienen over de stand van de procedure en de te nemen stappen. We waren van plan om aan de hand van het antwoord van de Raad en de Commissie de verder te nemen stappen te bespreken. In principe hebben we dit antwoord zojuist gekregen. Het is me niet geheel duidelijk waarom de rapporteur, in strijd met de afspraak tussen de fracties, plotseling een resolutie heeft ingediend waarin hij direct zijn eigen standpunt tot uitdrukking heeft gebracht. Welk antwoord wil hij van de Commissie en de Raad? Mijnheer Cashman, ik heb veel respect voor u, maar dit alles is in stilte en heimelijk gebeurd, met een volledig gebrek aan transparantie. Nu weten we hoeveel uw bewering dat u strijdt voor transparantie waard is. U hebt getracht ons te passeren. Verder ben ik van mening dat de legitimiteit van deze resolutie krachtens de bepalingen van het Reglement zeer twijfelachtig is. Hoe dit ook zij, de inhoud van de resolutie is een herhaling van uw reeds bestaande verslag uit de vorige zittingsperiode en zij is daarom volstrekt overbodig.
Ik weet dat u heeft geprobeerd te onderhandelen met de schaduwrapporteurs om een gezamenlijke resolutie in te dienen, maar ik ben principieel tegen deze resolutie. De inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon heeft naar mijn mening geen zodanige verandering van de rechtsgrondslag van het dossier tot gevolg gehad dat zij heeft geleid tot een verandering van de rol van het Europees Parlement. Het verslag was en is een dossier in de medebeslissingsprocedure. Dit verklaart ook de zorgen van mijn fractie over de legitimiteit van een resolutie krachtens de bepalingen van het Reglement.
Ik wil het niet hebben over de inhoud. Om uw ontwerpresolutie te legitimeren voert u een groot aantal verschillende dingen aan, waaronder citaten uit het Verdrag betreffende de Europese Unie, het Verdrag van Lissabon en het Handvest van de grondrechten, die echter allemaal uit de context zijn gehaald. In de absolute vorm waarin deze resolutie wordt gepresenteerd, is zij wettelijk zeker niet houdbaar. U heeft zich niet verplicht tot de - tenminste in zekere mate - noodzakelijke vertrouwelijkheid. Vertrouwelijkheid wordt bijvoorbeeld in de context van internationale verdragen door derden vereist als een conditio sine qua non. U hoeft bijvoorbeeld slechts te denken aan de SWIFT-overeenkomst met de VS. Er is ook geen tussenoplossing, bijvoorbeeld in de vorm van transparantie achteraf. Deze biedt u niet. Daarnaast worden andere wettelijk beschermde rechten, zoals gegevensbescherming en het recht op privacy, veronachtzaamd.
We moeten deze resolutie niet aannemen. We hebben een goed antwoord ontvangen van de Commissie en de Raad, en we zouden aan de hand hiervan, dat wil zeggen, aan de hand van het antwoord op onze mondelinge vraag, verder moeten gaan. Mijnheer Cashman, ik zou u willen vragen om uw ontwerpresolutie in te trekken.
Vilija Blinkevičiūtė
namens de S&D-Fractie. - (LT) Dank u, mijnheer de Voorzitter. Dames en heren, ik ben het absoluut eens met de mening van collega Cashman dat na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon en de gewijzigde juridische situatie het moment is aangebroken om de discussie over de verordening inzake de toegang van het publiek tot documenten uit 2001 te heropenen en die verordening fundamenteel te verbeteren en veranderen.
Met het Verdrag van Lissabon streven we naar grotere openheid in de richting van de samenleving, dat wil zeggen dat besluiten zo openlijk mogelijk moeten worden genomen en voor burgers zo begrijpelijk mogelijk moeten zijn. Dat geldt des te meer omdat het oordeel over al het werk van de Europese Unie en het vertrouwen in dat werk samenhangen met het inzicht van onze burgers in en hun toegang tot het werk en de aangenomen documenten van de Europese Unie.
Openheid is hier met name noodzakelijk om de beginselen van de democratie en de eerbiediging van de grondrechten te versterken. Daarom dient de toegang van het publiek tot documenten voor de samenleving een basisbeginsel te worden en mag vertrouwelijkheid alleen bij uitzondering worden toegepast.
Het Europees Parlement heeft op dit gebied al veel werk verzet. In maart van dit jaar heeft het een verslag opgesteld over het Commissievoorstel tot wijziging van de thans geldende verordening en dit nieuwe voorstel van het Europees Parlement is een geschikt uitgangspunt voor een nieuwe discussie. We mogen daarbij echter niet vergeten dat we het hier hebben over de wijziging van een verordening en dat het absoluut noodzakelijk is de samenwerking van alle instellingen van de Europese Unie voort te zetten en ervoor te zorgen dat zij allen instemming betuigen met de wijziging van de regels inzake transparantie.
Een verbeterde verordening moet tot meer transparantie leiden. Aangezien het Verdrag van Lissabon de beginselen versterkt die bijdragen tot grotere openheid in de Europese Unie en tot nauwere samenwerking met de burgers, is het van belang concrete maatregelen vast te stellen en een fundament voor het bestuur van de Europese instellingen te leggen waarmee dat doel wordt bereikt.
Ik doe daarom een beroep op de nieuwe Commissie om zo spoedig mogelijk een voorstel te presenteren en het met de Raad eens te worden over een gemeenschappelijk standpunt, teneinde volledige zekerheid te verschaffen over een open en aanhoudende dialoog met de burgers en hun vertegenwoordigers.
Diana Wallis
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik ben blij met de vraag en ik bedank de heer Cashman voor het uiteenzetten van zijn standpunt. Ik dacht werkelijk dat alle fracties van dit Parlement het over de ontwerpresolutie eens waren geworden. Mij werd verteld dat dat het resultaat was van de bijeenkomst van vanmiddag.
Duidelijk is dat we met de inwerkingtreding van Lissabon voortgang kunnen boeken als wij een radicale koerswijziging aanbrengen in het hele transparantievraagstuk. Ik heb als ondervoorzitter van dit Parlement met verantwoordelijkheid voor transparantie, dit niet altijd een gemakkelijk onderwerp gevonden, maar ik ben wel van mening dat we nu de kans hebben het beter te doen en ons open te stellen voor een nog verdergaand contact met onze burgers. In dit Parlement bekijken we onze eigen regelingen voor toegang tot documenten en voor toegang tot informatie. Ikzelf vond het vanmorgen een waar genoegen om Cecilia Malmström en Margot Wallström te mogen ontmoeten en onze drie instellingen aldus de mogelijkheid te bieden bijeen te komen en werkelijk voortgang te boeken. Er is al op gewezen dat wij hebben afgesproken - en ik vind dat voor ons de grote doorbraak - dat wij, in tegenstelling tot dit interinstitutioneel orgaan dat als het zo uitkomt eens in de twee tot drie jaar bijeenkomt, over zes maanden weer zullen vergaderen en een veel regelmatiger tijdschema zullen volgen. We zijn serieus bezig. Samen hebben wij een serieus signaal afgegeven en duidelijk gemaakt dat we streven naar een echt transparant portaal van ons allen, dat we ernaar streven dat onze burgers het wetgevingsproces in alle stadia kunnen volgen, en dat zij een werkelijke inbreng en werkelijk inzicht kunnen hebben in wat we doen.
Dus heeft mijn fractie - en ik meen ook alle andere fracties - ingestemd met amendementen die de voortgang van vandaag weergeven. Rest mij dank te zeggen, aan ons, als drie dames, dat we erin geslaagd zijn enige vooruitgang in deze kwestie te boeken.
Zbigniew Ziobro
namens de ECR-fractie. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, naar de mening van vele publicisten die zich met Europese kwesties bezighouden, is het zogenaamde democratisch tekort al vele jaren zichtbaar in de Europese instanties. Soms is deze beschuldiging niet terecht, maar in een aantal gevallen bestaan er wel degelijk gronden voor. Zo wordt erop gewezen dat, als wezenlijke besluiten worden ervaren als genomen door anonieme Europese ambtenaren ergens ver weg in Brussel, het democratisch mechanisme niet goed werkt. Daarom dient te worden benadrukt dat openheid een bijzonder belangrijk element is van de activiteiten van de Europese Unie. De autoriteiten moeten verantwoording afleggen aan de samenleving. Anders zal, zoals de geschiedenis steeds weer aantoont, de macht corrumperen.
De Europese samenleving bestaat uit verschillende naties die in verschillende landen wonen. Daarom moeten de instellingen van de Europese Unie verantwoording afleggen aan de burgers van elke lidstaat. Volledige toegang tot documenten is dé manier om de volledige, aan de Europese Unie toevertrouwde macht, permanent te controleren. Het gaat hierbij vooral om werkdocumenten, analyses en raadplegingen die zijn uitgevoerd door de Europese Commissie of de Raad. Het is noodzakelijk dat de invloed van belangengroeperingen op de ontwikkeling van voorschriften wordt gedocumenteerd en voor iedereen zichtbaar is. Belangrijk is dat niet alleen het Parlement volledig toegang heeft tot dergelijke documenten maar dat de burgers van alle lidstaten van de Europese Unie het recht op democratische controle hebben, zodat iedere geïnteresseerde maatschappelijke organisatie of journalist er gebruik van kan maken. Alleen door middel van een transparante manier van werken kan worden gewaarborgd dat de autoriteiten en ambtenaren van de Europese Unie hun bevoegdheden inzetten voor het gemeenschappelijk welzijn van de burgers van de lidstaten.
Rui Tavares
namens de GUE/NGL-fractie. - (PT) Geachte collega's en beste vrienden, waar het in dit debat om gaat is een kwestie van vertrouwen. De Europese instellingen vragen voortdurend het vertrouwen van de burgers. Tijdens het proces van het Verdrag van Lissabon hebben ze, ten goede of ten kwade, het vertrouwen van de burgers gevraagd. Toen de financiële crisis uitbrak, hebben ze het vertrouwen van de burgers gevraagd. Welnu, het vertrouwen moet van twee kanten komen en je kunt niet voortdurend het vertrouwen van de burgers vragen en dan niet voldoende vertrouwen stellen in die burgers door hun inzage te geven in alle processen, in de hele interne werking van het apparaat dat de Commissie bestuurt. Je kunt toch niet zeggen dat de burgers geen vertrouwen hebben in de politici als diezelfde politci geen vertrouwen hebben in de burgers.
Het is een probleem van democratie, en afgezien daarvan is het een probleem van verspilling. De maatschappij is op zich een enorm kennisbestand dat we verspillen als we de burgers niet betrekken bij het leiderschap, bij het bestuur van de Europese Unie. Ik kan dan ook zonder enige aarzeling zeggen dat ik de inspanningen van de rapporteur ondersteun, dat hij de democratie een goede dienst bewijst en dat we niet alleen de weg van de transparantie moeten inslaan, maar dat we bovenal moeten garanderen dat het niet alleen bij mooie woorden blijft maar dat die transparantie concreet wordt ingevuld.
William  Dartmouth
namens de EFD-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, de Europese Unie heeft in mijn land en ook elders een volkomen verdiende reputatie als het gaat om het nemen van haar heimelijke, geheime en stiekeme beslissingen. Men zou daarom veronderstellen dat de Commissie nu haar best doet om open en transparant te zijn. In plaats daarvan heeft de Commissie dit voorstel ingediend - ik meen dat het 1049 is - waarvan een deel de toegang tot documenten die momenteel openbaar zijn, feitelijk beperkt.
Verder is er een belangrijk doel dat ik onthouden heb uit mijn tijd aan de Harvard University, en dat is dit: beslissingen die zonder transparantie en zonder de juiste publieke controle zijn genomen, neigen er van nature naar slechte beslissingen te zijn. U dient te aanvaarden dat een van de redenen dat de Commissie zo veel slecht overwogen, ondoordachte, misplaatste en ongelukkig opgestelde voorstellen doet, die we in Engeland en andere landen moeten slikken, het gebrek aan transparantie is. Dus wat betreft dit juridisch kader wil ik de Commissie met klem vragen er nog eens over na te denken, als het voor een gebrekkige instelling in een gebrekkig bestuursstelsel überhaupt mogelijk is om nog eens over iets na te denken.
Salvatore Iacolino
(IT) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik heb met veel aandacht geluisterd naar de toespraak van de Commissie, van het voorzitterschap en van mijn collega's. In feite heeft het programma van Stockholm nader aangetoond wat het belang is van het recht op toegang tot de door de instellingen van de Europese Unie opgestelde documenten.
Ook in het Verdrag van Lissabon is het recht op toegang tot documenten voor natuurlijke en rechtspersonen opnieuw vastgelegd, terwijl daarin tegelijkertijd wordt gegarandeerd dat regelingen kunnen worden vastgesteld met criteria en beperkingen die passen bij de kenmerken van elk orgaan. In de loop van 2009 is daar in dit Parlement al over gesproken. Het Parlement heeft zich met de toegang tot documenten beziggehouden en destijds liepen de meningen daarover uiteen.
Op dit moment is iedereen het erover eens dat de verordening van 2001 feitelijk moet worden herzien. De oplossing die de heer Cashman voorstelt lijkt echter niet werkbaar, omdat hiermee het verkrijgen van akten en documenten buiten redelijke proporties komt en soms zelfs in strijd kan zijn met het algemeen belang. Er zijn diverse voorbeelden te noemen: onderhandelingen met derde landen of andere activiteiten met betrekking tot gevoelige onderwerpen hebben een duidelijke definitie nodig, een evenwicht tussen enerzijds het zeer juiste recht op transparantie, openbaarheid en inzage, en anderzijds het weigeren van toegang tot documenten, afhankelijk van het prevalerende en erkende algemeen belang.
Wij blijven in de overtuiging dat het recht op toegang tot documenten voor natuurlijke en rechtspersonen moet worden gestimuleerd, met in het achterhoofd dat een redelijk principe moet worden vastgesteld om tegengestelde behoeften met elkaar in evenwicht te brengen: het versterken van de rol van de Europese Ombudsman, het formuleren van nauwkeurige en passende criteria voor toegang tot documenten, en het invoeren van een overgangsregeling die geleidelijk uitmondt in een regeling die overeenstemt met de eisen van de burger en die de goede werking van de instellingen niet belemmert. Hiervoor vertrouwen wij op de rol van het huidige voorzitterschap, het Spaanse voorzitterschap, en op de activiteiten van de Commissie.
Cornelis de Jong
Voorzitter, welk document zoekt u precies? Wat is het documentnummer? Zo maar een paar reacties die je als burger kunt verwachten als je een vraag stelt aan de Europese instellingen. Maar burgers willen informatie, geen promotieverhaal of onleesbare beleidstukken. Het roer moet dan ook drastisch om. De burger moet centraal staan. Dat is het uitgangspunt van de vragen van rapporteur Cashman die ik graag wil bedanken voor de uitstekende - en ik zeg het maar richting mevrouw Sommer, die helaas de zaal al heeft verlaten - uiterst transparante samenwerking in de afgelopen maanden.
Ik zou graag zien dat een deel van het Europese voorlichtingsbudget wordt gebruikt om er zowel via digitale voorlichtingsmedia als via menselijk contact voor te zorgen dat burgers echte en volledige informatie krijgen en antwoord op hun vragen als "Kunt u mij vertellen hoe de Europese besluitvorming over de Europese inzet tijdens de klimaattop in Kopenhagen precies is gelopen?" Dat willen burgers weten en ik roep de Commissie, de Raad en in het bijzonder de europarlementariërs dan ook op onze initiatieven voor meer transparantie te ondersteunen. Dat lijkt me de enige écht heldere boodschap.
Heidi Hautala
(FI) Mijnheer de Voorzitter, openbaarheid van documenten betekent het recht van burgers op deelneming aan de besluitvorming en informatie over die deelneming. Het Verdrag van Lissabon bekrachtigt dit grondrecht van de burgers van de Europese Unie. Als het Europees Parlement dit grondrecht niet verdedigt, wie doet dat dan wel?
Het is daarom zeer belangrijk dat wij in deze vergadering een krachtig en helder standpunt ten gunste van transparantie innemen. Wij mogen geen enkele achteruitgang accepteren en dus ook niet de stappen die de Commissie voorstelt.
Ik kan u verzekeren dat er veel misvattingen de ronde doen over wat wij hier besluiten. Wij willen internationale onderhandelingen niet in gevaar brengen maar zijn wel van mening dat de burgers het recht hebben om te weten welke zaken die van invloed zijn op hun rechten worden besproken met buitenlandse mogendheden. Wij zullen hier ook niet besluiten dat elk lid van het Europees Parlement de inhoud van zijn of haar e-mails openbaar moet maken. Als iemand daar bang voor is, dan is dat helemaal niet nodig.
Andreas Mölzer
(DE) Mijnheer de Voorzitter, het belang van de vraag van transparantie en de toegang van burgers tot documenten in de Europese Unie blijkt zonder twijfel uit de mate waarin mensen overal in Europa nog altijd zeer ontevreden zijn met het Europese integratiebeleid.
In Oostenrijk is een groot deel van de mensen ontevreden met of sceptisch over de Europese Unie, omdat zij het gevoel hebben dat er geen transparantie is en dat de politiek ontoegankelijk is. De processen voor het invoeren en vervolgens het doordrukken van het Verdrag van Lissabon, gecombineerd met de verkiezing van de voorzitter van de Europese Raad en van de hoge vertegenwoordiger hebben burgers het gevoel gegeven dat ze niet kunnen zien wat er gebeurt, dat er geen transparantie is en dat ze geen idee hebben waarom deze dingen gedaan zijn. Ik ben van mening dat, wil het Verdrag van Lissabon voor de burgers van Europa slagen, het van belang is dat we de mensen het gevoel geven dat ze kunnen zien wie er binnen de Unie besluiten neemt en waarom en hoe deze besluiten worden genomen.
Michael Cashman
auteur. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik vond het noodzakelijk om nog twee punten aan de orde te stellen.
Mevrouw Sommer is nog in de zaal aanwezig en het lijkt mij gepast, ook als ze niet luistert, te reageren op wat ze zei. Ze uitte een reeks beschuldigingen. Een ervan is dat ik niet transparant was geweest. Mag ik dit corrigeren en zeggen dat alle fracties en alle rapporteurs voor alle vergaderingen waren uitgenodigd? Als ze niet in staat waren aanwezig te zijn, werden hun standpunten in de vergaderingen getrouw weergegeven. Alle beslissingen die vervolgens werden genomen, zijn aan alle schaduwrapporteurs en aan alle fracties gemeld.
Er werd ons voorgesteld deze ontwerpresolutie op de een of andere manier in te trekken. Mevrouw Sommer zei dat die ondemocratisch en niet transparant is, dat haar fractie hiervan niets wist. Ik vind dit toch wel interessant want ik heb vanmiddag nog met haar fractie, de PPE, onderhandeld over hun ontwerpresolutie inzake de mondelinge vraag. Dus ik denk alleen dat ze verkeerd geïnformeerd is en op basis van die grootmoedigheid kijk ik uit naar serieuze en oprechte onderhandelingen met de EPP en alle andere fracties.
Ten slotte ben ik onachtzaam geweest. Het is de laatste keer dat commissaris Wallström en ik hier tegenover elkaar zitten in deze zaal, en ik wil graag laten notuleren dat het Parlement en ik nooit hebben getwijfeld aan uw inzet voor openheid en transparantie. U hebt volstrekt gelijk: we moesten altijd strijden voor de zaak van onze eigen instellingen, en u hebt fantastisch gestreden voor uw standpunten zonder daarbij ooit af te wijken van het beginsel van openheid en transparantie.
U bent - en ik weet zeker dat u dat ook zult blijven - een opmerkelijk bestuurder met een voorbeeldige staat van dienst. U deinsde er nooit voor terug om datgene te doen waarvan u meende dat het juist en fatsoenlijk was, en namens de mensen die nooit het voorrecht zullen hebben u te ontmoeten, wil ik u graag dankzeggen.
Cecilia Malmström
fungerend voorzitter van de Raad. - (SV) Mijnheer de Voorzitter, de wetgeving inzake toegang van het publiek tot documenten, met andere woorden, wat wij hier Verordening (EG) nr. 1049 noemen, heeft ons goede diensten bewezen. Ik ben er erg trots op dat ik samen met de heer Cashman en met de hulp van de Commissie, in de persoon van mevrouw Wallström, tot de totstandkoming ervan heb bijgedragen.
Het Verdrag van Lissabon biedt ons de mogelijkheid om nog een stap verder te gaan, daar het toepassingsgebied wordt uitgebreid. Dat is een uitstekende zaak. Ik betreur dat het niet mogelijk was om in het najaar een interinstitutionele dialoog met het Europees Parlement op te starten. We hebben op het standpunt van het Europees Parlement gewacht om verder te kunnen werken. Ik denk dat ook het Spaanse voorzitterschap een soort signaal nodig zal hebben waaruit de houding van het Europees Parlement blijkt om vooruitgang te kunnen boeken met betrekking tot de interinstitutionele gesprekken.
In afwachting daarvan kunnen we heel wat doen. Zowel commissaris Wallström als mevrouw Wallis hebben verwezen naar de vergadering die we vanmorgen hebben gehouden en die een concrete manier is om openheid en toegang tot documenten te bevorderen en onze instellingen gebruiksvriendelijker te maken. We hebben onder andere besproken op welke manier we onze computersystemen kunnen gebruiken opdat burgers, journalisten, NGO's en anderen de hele weg kunnen volgen die wetgeving aflegt, vanaf het voorstel van de Commissie tot de uiteindelijke aanneming in een stemming.
Ik denk dat dit er aanzienlijk toe bij kan dragen om het begrip en de kennis van de EU te verbeteren, alsmede om het vertrouwen in de EU te versterken. Zoals hier al is gezegd, is openheid een goede zaak en noodzakelijk en belangrijk. Het verbetert de efficiëntie van de besluiten, het schept meer vertrouwen in de besluiten en vermindert het risico op onregelmatigheden en wantrouwen.
Als de legitimiteit van de besluiten van de EU toeneemt, is dat ook goed voor de kwaliteit van onze besluiten. Daarom is het een uitstekende zaak dat het Europees Parlement dit debat voert en ik hoop dat het voortgezet zal worden, ook al heeft het Zweedse voorzitterschap niet de mogelijkheid om dat te doen. Hartelijk dank mijnheer Cashman en Europees Parlement voor het aan de orde stellen van deze kwestie.
Margot Wallström
vicevoorzitter van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, dit was een zeer effectieve manier om mij wat op te beuren want dit is de laatste keer dat ik hier spreek. Ik kon voor mijn - waarschijnlijk - laatste interventie in het Europees Parlement geen beter onderwerp kiezen dan openheid en transparantie.
Laat ik eens een paar basisfeiten vaststellen. De Europese Commissie heeft een voorstel gedaan. Het is het enige voorstel dat ter tafel ligt. We goten het in de vorm van een herschikking, hetgeen betekent dat we vinden dat de grondbeginselen in deze verordening deugdelijk zijn; ze zijn in orde. We kunnen ze gebruiken, maar we moeten ze moderniseren, actualiseren en effectiever maken. Dit was de hele gedachte achter de herschikking.
We hebben enigszins verschillende opvattingen over enkele dingen - over de manier waarop we documenten definiëren enzovoort - maar die behoren tot het soort onderhandelingen waarmee we ons nog bezig moeten gaan houden en waarbij we vooruitgang moeten boeken. Daarvoor hebben we een eerste lezing van het Parlement nodig. Dit is de hoofdboodschap van onze kant.
We denken ook dat wij op basis van het nieuwe Verdrag werkingssfeer van deze verordening kunnen uitbreiden. Dat is het belangrijkste verschil, zoals wij het in de Commissie zien. De verordening zal nu alle organen, instanties enzovoorts van de Europese Unie dekken. Dit is de huidige stand van zaken. Dus we hopen nog steeds dat het Parlement nu zo spoedig mogelijk tot een eerste lezing zal overgaan. Vervolgens zullen we ook de opvattingen van de Raad krijgen en dan zullen we echte besprekingen en onderhandelingen kunnen beginnen en ten slotte tot een beslissing kunnen komen.
Dan nog een aantal zeer belangrijke kwesties die ook u, mijnheer Cashman, in uw verslag aan de orde stelde. Ik meen dat we andere middelen kunnen gebruiken. Deze vallen namelijk enigszins buiten de werkingssfeer van deze verordening. Dat neemt niet weg dat het zeer belangrijke initiatieven zijn. Het gaat hierbij om registers, om dingen die we - vandaag, bijvoorbeeld nog - hebben besproken, om de vraag waar we openheid en transparantie kunnen verbeteren met behulp van andere methoden en niet alleen door middel van de verordening. Hiermee willen we doorgaan. Ik weet dat u er niet mee bent ingenomen, maar ik heb het initiatief genomen voor het opstellen van een actieplan inzake openheid, waarvan we vandaag gedeelten hebben besproken. Daar kunnen wij onze handen ineenslaan en inspanningen ondernemen om onze strijd voor openheid en transparantie voor te zetten.
Met deze positieve opmerking - ik wil echt dat het een positieve opmerking is - dank ik u allen en ik wil ook deze gelegenheid gebruiken om u allen een 'vrolijk kerstmis en een gelukkig nieuwjaar' toe te wensen.
De Voorzitter
Ik wil deze gelegenheid benutten om u nogmaals te bedanken voor de samenwerking gedurende de vele jaren. Vrolijk kerstfeest en de beste wensen.
Tot besluit van het debat zijn er vijf ontwerpresoluties ingediend, overeenkomstig artikel 115, lid 5.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt donderdag 17 december 2009 plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 149)
Bogdan Kazimierz Marcinkiewicz  
schriftelijk. - (PL) Meneer de Voorzitter, het probleem van de toegang tot documenten van communautaire organen en instellingen acht ik van enorm belang voor het wetgevingsproces van de Europese Unie. Transparantie is hierin essentieel. Hierdoor heeft elke burger van de Unie de mogelijkheid om kennis te nemen van documenten die, in de zin van art. 15, lid 3 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, niet alleen deel uitmaken van de geldende rechtsorde, maar ook van ontwerpwetsvoorstellen. Dit betekent dat iedere natuurlijke of rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire zetel in de EU rechtstreeks invloed kan uitoefenen op nieuwe wetgeving, hetgeen een bijzondere vorm van openbare controle is. De momenteel geldende Verordening nr. 1049/2001 garandeert passende toegang tot communautaire documenten. Echter, met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon op 1 december 2009 zien wij ons geplaatst voor een uitzonderlijke uitdaging, waarin de rol en de daadwerkelijke participatie van de burgers van de Europese Unie is vergroot. Onbeperkte toegang tot documenten is daarom een wezenlijke indicator voor de toekomstige vorm en functie van de EU.
