file_name: Nuklen kislota.ppt

description:
Nuklein kislotalar.
Tirik organizmlar, shu jumladan viruslar uchun
ham nuklein kislotalarning ahamiyati juda katta.
Ular irsiy belgilarni saqlash va nasldannaslga
o’tkazish, oqsillar biosintezi kabi muhim hayotiy
jarayonlarni amalga oshirishda faol ishtirok etadi.
aniqlangan.
Nuklein kislotalar dastlab hujayra yadrosidan
ajratib olinganligi sababli nuklein kislotalar
(“nukleus” — yadro) deb atalgan. Hozirgi vaqtda
nuklein kislotalar faqat yadroda emas, balki
xloroplast va mitoxondriyda ham mavjudligi

description:
Nuklein kislotalardan biri hisoblangan
DNKning tuzilishini kashf etilishi
biologiyaning yangi davrini boshlab
berdi. Chunki bu kashfiyot tirik
ko’rsatib berdi.
hujayralar binobarin, tirik organizmlar
ham qanday qilib xuddi o’ziga o’xshash
nasl qoldirishning sirlarini ochishga
imkon yaratdi. Shu bilan birga u hayot
faoliyatini qanday qilib boshqarish
haqidagi axborotning ko’chirilishini ham

description:
Nuklein kislotalarning monomerlari
nukleotidlardir. Ulardan uzundanuzoq
polinukleotidlar hosil qilinadi. Nukleotidlar
murakkab tuzilishga ega. Ularning tarkibida
fosfor kislotasi, monosaxarid va azot asoslari
bo’ladi, Ular birbiridan azot asoslarining turiga
qarab to’rtga ajratiladi. Bular adenin, guanin,
sitozin, timin (urasil)dir. Nuklein kislota
tarkibidagi monosaxarid ikki xil: riboza va
dezoksiriboza dan iborat. Ribozaning
molekulasida 5 ta uglerod atomi bo’ladi,
glyukozada esa uglerod atomlarining soni 6
taga teng.

description:
yetishmasligi bilan ribozadan farq qiladi. Bu ikkala
monosaxarid bir polenukleotidda va bir nuklein
kislota tarkibida bir vaqtda hech qachon uchramaydi.
Birbiri bilan har doim faqat ribonukleotidlar yoki
faqat dezoksiribonukleotidlar hosil qilib birlashadi.
Shunday qilib, bu ikki xil monosaxarid ikki tipdagi
polinukleotidni va shu tufayli ikki xil nuklein kislotani
hosil qiladi. Bu ikki xil monosaxaridni boshlang’ich
xarflari D va R bilan, nuklein kislota so’zlarini
boshlang’ich xarflari NKni qo’shsak, bunda ikki xil
turdagi nuklein kislotaning qisqartirilgan nomi DNK
(dezoksiribonuklein kislota) va RNK (ribonuklein
Dezoksiriboza tarkibida bir atom kislorod
kislota) hosil bo’ladi. DNK molekulasida azot
asoslaridan adenin, guanin, sitozin va timin uchraydi.

description:
DNK molekula massasi juda katta
bo’lgan qo’sh zanjirli polimer birikma.
Bitta molekula tarkibida haddan
tashqari ko’p nukleotidlar bo’ladi .DNK
molekulasida oqsil sintezi to’g’risida
axborot joylashgan. Shu bilan birga
DNK molekulasi ana shu axborotning
nusxasini ko’paylirish xususiyatiga ega.
Bu tirik organizmlar haqidagi irsiy
axborotni aniq bolda nasldan naslga
o’tkazish demakdir.

description:
DNK hujayra yadrosida,
shuningdek mitoxondriy va
xloroplastlarda bo’ladi. U
xromosoma tarkibiga kirib,
oqsillar bilan birikkan holda
uchraydi.
DNKning tuzilishini amerikalik
biolog J. Uotson va angliyalik
fizik otim F. Krik kashf etganlar.

description:
Ribonuklein kislotalarning tuzilishi DNKga
o’xshash bo’ladi. Ularning tarkibiga azot
asoslaridan adenin, guanin, sitozin va
uratsil uchraydi. Asosiy farqi RNK bir zanjirli
molekulalardan iborat. Molekulyar massasi
ularning turiga qarab harxil bo’ladi. Ular
transport (tRNK), informatsion (axborot) (i
RNK) va ribosomal (rRNK)ga bo’linadi.
turlari oqsil sintezida ishtirok etadi.
Bunday nomlanish ular bajaradigan
vazifalari bilan bog’liqdir. RNK ning barcha

description:
Nukleotid 3ta molekula:
1.Azotli asos (purin yoki pirimidin).
2.Oddiy uglevod – pentozalar.
3. Fosfat kislota qoldigining ximiyaviy yo’l bilan birikishidan hosil
bo’ladi. Nukleotidlar faqat  azotli asoslari bilan farqlanadi.
     Purin asoslariga – adenin va guanin, pirimidin asoslariga timin
(urasil) va sitozin kiradi. Uz tarkibida adenin saqlaydigan nukleotid
adenin (A), guanin (G), timin (T) va sitozin (S) nukleotidlari deyiladi
va ularni nomi bosh xarflari bilan ko’rsatiladi.
Sitoplazmaning asosiy tarkibi.
Barcha hujayralar butun hayoti davomida o’z strukturasi va modda
almashinuvi prosesslarini saqlashga harakat qiladi. Buning uchun
hujayra mebranasi, ya’ni ularning qobig’i katta ahamiyatga ega.
Sitoplazma esa barcha organoidlar joylashgan muxit hisoblanadi.
O’ziga xos muxitda amalga oshadi. Uning xususiyatlari va
vazifalariga keyingi darslarimizda yoritib beriladi.

title: ПРЕЗЕНТАЦИЯ ПО ХИМИИ НА ТЕМУ "НУКЛИЕН КИСЛОТА"


extracted_text:
ТЕМА. МНОГОАТОМНЫЕ СПИРТЫ.
ТЕМА. МНОГОАТОМНЫЕ СПИРТЫ.

file_name: KO`P ATOMLI SPIRT.pptx

intro: Zarafshon shahar 10-umumiy o`rta ta`lim maktabining  ChYoT fani o`qituvchisi Xamraeva Muqaddas Murodovnaning 10-sinflarda               “ Bakteriologik qurollar” mavzusida tayyorlagan bir soatlik ochiq dars ishlanmasi Bakteriologik qurol deganda, bakterial vositalar bilan ta.minlangan har xil qurol, asbob va moslamalar tushuniladi. Bakterial vositalar kasallik tug.diruvchi mikroblar (bakteriyalar, viruslar, rikketsiyalar, zamburug.lar) va bakteriyalardan chiqadigan zaharlar. toksinlardir. Dushman bakteriologik quroldan odamlarni, qishloq xo.jaligi hayvonlarini va o.simliklarni shikastlash uchun foydalanadi.

химия

group: Дисциплины

title: ПРЕЗЕНТАЦИЯ ПО ХИМИИ НА ТЕМУ "КУП АТОМЛИ СПИРТЛАР"


extracted_text:
ANDIJON DAVLAT
UNIVERSITERTI
ANDIJON 201
 20166
ANDIJON “Biz  xalqimizni  dunyoda  hech
kimdan  kam  bo’lmasligi,  farzand
larimizni  bizdan  ko’ra  kuchli,
bilimli,  dono  va  albatta  baxtli
bo’lib  yashashi  uchun  bor  kuch
imkoniyatimizni safarbar etayotgan
ekanmiz  bu  borada  ma’naviy
tarbiya  masalasi  hech  shubhasiz
beqiyos ahamiyat kasb etadi.”

ISLOM KARIMOV MAVZU:
O’ZBEKISTON
KIMYOGAR
OLIMLARI IBROHIMJON RAHMONOVICH
ASQAROV
Jalaquduq
Ibroximjon Asqarov 1949 yil 6 oktyabrda
Andijon  viloyati
tumanida
tavallud
topgan.  1970  yilda  Andijon
Davlat  Pedagogika  institutining  kimyo
biologiya fakultetini,  2000 yilda Farg‘ona
huquqshunoslik
Davlat
fakultetini
19721975
tibbiyot
yillarda
Toshkent  Davlat
akademiyasida,
yillarda
19801982
Rossiya Fanlar akademiyasining
universitetitni
tamomlagan.
Elementoorganik birikmalar kimyosi institutida ilmiy ish bilan shug‘illanib,
1975  yilda  nomzodlik,  1991  yilda  doktorlik  dissertatsiyalarini  himoya
qilgan.  Xirurgiyada  qo‘llash  uchun  sintetik  elimlar  siakrin  AP  1,  siakrin
AndiMos,  bir  qator  dorivor  birikmalar  hamda  o‘nlab  oziqovqat
qo‘shilmalarini ixtiro qilgan va amaliyotga joriy etgan. Umumta’lim  maktablarining  789sinflari  uchun  “Kimyo
asoslari”  universitetlar  uchun  “Organik  kimyo”  darsliklari  millionlar
nusxada qayta –qayta nashr etilgan. Asqarov Ibroximjon kimyo fanlari
doktori,  professor,  huquqshunoslik  fanlari  fahriy  doktori,  O‘zbekiston
Xalq  tabobati  akademiyasining  haqiqiy  a’zosi,  O‘zbekistonda  xizmat
ko‘rsatgan ixtirochi, zaxiradagi polkovnik.
2012  yildan  Oliy  Attestatsiya  Komissiyasining  pedagogika,
psixologiya  va  metodika  fanlari  bo‘yicha  ekspertlar  kengashi  a’zosi
sifatida faoliyat ko‘rsatmoqda. SOBIR YUNUSOVICH YUNUSOV
                                          (19091995)
tug‘ildi.  1910  yil  otasining
Sobir  oilasida
so‘ng  Yunusovich  Yunusov  –
vafotidan
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar  ademiyasining
  akademigi,

sohasidagi  yirik  olim.  Sobir  Yunusov  1909  yil
18  martda  Toshkent  shahrida  g‘isht  teruvchi
ishchi    onasi  qo‘lida  tarbiyalandi.  14  yoshidan
boshlab  avval  temirchi,  so‘ng  usta  sifatida
mehnat qila boshladi.
tabiiy  birikmalar  kimyosi
1925 yilda metallistlar ittifoqi Sobir Yunusovni K.Marks nomli pedagogika
texnikumiga yubordi. O‘qishni muvafaqqiyatli tugatgandan so‘ng u texnikumda
matematika  o‘qituvchisi  bo‘lib  ishlay  boshladi.  1930  yilda  Sobir  Yunusovni
O‘rta  Osiyo  Davlat  universitetiga  etaklab  keldi.  O‘sha  yili  kimyo  fakultetiga
o‘qishga kirdi. 1935 yilda «Oddiy talxak o‘simligining alkaloidlarini tekshirish»
mavzusida  diplom  ishini  Moskvadagi  Butunittifoq  kimyofarmatsevtika  ilmiy
tekshirish  institutining  (NIXFI)  alkaloidlar  kimyosi  bo‘limida  ko‘zga  ko‘ringan
sovet kimyogar olimi akademik A.P.Orexov rahbarligida yoqladi. Shu  davrdan  boshlab  alkaloidlar  kimyosi  Sobir  Yunusovning  jonajon  ishi
bo‘lib qoldi.
Alkaloidlar kimyosi laboratoriya xodimlari akademik S.Yunusovning bevosita
rahbarligi  va  ishtirokida  O‘rta  Osiyo  florasining  4000  dan  ortiq  o‘simligini
alkaloid  saqlash  nuqtai  nazaridan  tekshirib  chiqdilar,  170  dan  ortiq  o‘simlik
turidan  750  dan  ortiq  alkaloid  ajratib  olindi,  ulardan  420  tasi  yangi  birikmalar
bo‘lib, 400 ga yaqinining kimyoviy tuzilishi isbotlandi. Nazariy ishlarni amaliyot
bilan  bog‘lab  olib  borib,  galantamin,  sitizin,  papaverin  va  boshqa  bir  qancha
alkaloidlarni ajratib olish uchun yangi o‘simlik manbalari topildi.
ishlar  davomida  bisbenzilizoxinolin  alkaloidlari  qatorida  yangi
«talmin»  va  «fetidin»
ichiga  gemalmashingan
siklogeksadienon  siklli  furanoxinolin  va  5,6,7,8tetragidrofuranoxinolinlar  kashf
etildi.  Birinchi  marta
ishqorlari  va  xinolizidin  qatoridagi
biomolekulalyar  alkaloidlar  topildi  va  o‘rganildi.S.  Yunusov  19861995  yillarda
O‘zbekiston FA kimyo texnalogiya bo‘limida rais lavozimida ishladi. 19951998
yillarda O‘simlik maddalari kimyosi institutining faxriy direktori bo‘ldi 1999 yilda
institutga uning nomi berildi. 2002 yilda S.Yunusov o‘limidan so‘ng O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining farmoni bilan «Buyuk xizmatlari uchun» orderi bilan
taqdirlandi.
tiplari  xinolin  asoslari
Ilmiy
sekosteroid KARIM SODIQOVICH AXMEDOV
(19142003)
Karim  Sodiqovich  Axmedov  1914
fevralida  Toshkent  shahrida
yilning  19
tug‘ilgan.  U  dunyodagi  tan  olingan  kolloid
kimyo,  fizikkimyoviy  mexanika,  polimerlar
fizikkimyosi,    polielektrolitlar  va  sirtfaol
moddalar  sohasidagi  yirik  olim  bo‘lib,
O‘zbekistonda  kolloid  kimyo  maktabini
yaratgan.
K.Axmedovning  ilmiy  tadqiqotlari  keng  sohalarni  qamrab  olgan  bo‘lib,
ular  organik    va  noorganik  dispers  sistemalar  xossalarini  boshqarish  va
kimyo texnalogiyasining kolloidkimyoviy jarayonlarini boshqarish uchun
suvda eruvchan polielektrolitlar va sirtfaol moddalarini ma’lum maqsadga
yo‘naltirilgan sintezining ilmiy asoslarini yaratish bilan bog‘langan. NE’MATJON MADIXONOV
Ne’matjon  Madixonov  1939  yil  9  mayda
Andijon  shahrida  dunyoga  keldi.  U  1956  yilda
Andijon  shahridagi  29o‘rta  maktabni  tamomlab,
shu  yili  Andijon  davlat  pedagogika  institutining
kimyobiologiya  fakultetiga  o‘qishga  kirdi.  48
yillik  ilmiy  pedagogik  faoliyatida  31  ta  ixtiro  va
patent, 300 dan ortiq ilmiy maqola, 6 ta darslik va
o‘quv
qo‘llanma,
uslubiy
qo‘llanmalar yaratdi.
ortiq
20
dan TO‘XTASIN YUSUPOVICH
NASRIDDINOV
To‘xtasin  Nasriddinov  1939  yilda  Andijon
viloyatining  Izboskan  tumanida  tavallud  topgan.
O‘rta  maktabni  bitirib,  1959  yilda  o‘qish  istagida
Andijon  Davlat  Pedagogika  institutining  kimyo
biologiya  fakultetiga  xujjat  topshirgan.  O‘qishni
bitirgach,  19641966  yillarda  Izboskan  tumanidagi
maktabda ishlaganini xisobga olmagandi, qariyb 50
yildan  buyon  o‘zi  o‘qigan  oliy  dargohda  faoliyat
ko‘rsatib kelmoqda.
  T.Nasriddinov  tajribalari  va  o‘quv  ta’limiy  saxasidagi  ARM  erishayotgan
yutuqlariga  asoslanib,  Koreya  Respublikasining  KOISA  xalqaro  xamkorlik
tashkilotining  50000  AQSH  dollarlik  shartnomsiga  asosan  ARM  faoliyatida
o‘quv adabiyotlari, ularning elektron darsliklari yaratildi.
To‘xtasin  Yusupovich  kimyo  fanlari  doktori,  professor  A.G.Maxsumov
rahbarligida  1971  yilda  kimyo  fanining  eng  dolzarb  sohasi  bo‘yicha  nomzodlik
dissertatsiyasini  muvaffaqiyatli  ximoya  qilgan  va  12  ta  ixtirolik  guvohnomasi
sohibidir. SAYYORA SHARAFOVNA RASHIDOVA
tugatdi.
Sayyora  Safarovna  Rashidova  1943  yilning  2
avgustida  Jizzax  shahrida  xizmatchi  oilasida  tavallud
topgan. 1960 yil Toshkent shahridagi 43o‘rta maktabni
oltin  medal  bilan
  19601965  yillarda
M.V.Lomonosof  nomidagi  Moskva  Davlat  universiteti
yuqori molekulyar birikmalar kimyosi kafedrasida tahsil
oladi.  Polimerlar  kimyosi  bo‘yicha  jahonga  tanilgan
maktab  yaratgan  olima,  kimyo
fanlari  doktori,
O‘zbekiston  Fanlar
akademigi,
O‘zbekiston  Respublikasida  xizmat  ko‘rsatgan  fan
arbobi, O‘zR FA Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti
direktori.
akademiyasining
U  yuqori  molikulyar  birikmalar  kimyosi,  metallorpolimer  sistemalari,
biologik  faol  polimerlar,  nikokimyo  va  nanofizika  sohalaridagi  tadqiqotlari
bilan  keng  ilmiy  jamoatchilik  tomonidan  tan  olingan.  Sayyora  Rashidova  –
1000 dan ortiq ilmiy nashirlar, 7 ta monografiya va darsliklar, 50 ta ixtiro va
patentlar muallifi. MASTURA ISKANDAROVA
Mastura  Iskandarova  1948  yilning
4  mayida  CHimkent  viloyatining  Sayram
tumanidagi  Qoramurt  qishlog‘ida  ziyoli
dehqon oilasida tavallud topgan. 1965 yilda
Toshkent  Politexnika  institutining  kimyo
texnalogiya  fakultetiga  o‘qishga  kirib,  uni
1970
«Bog‘lovchi  materiallar
kimyoviy texnalogiyasi» ixtisosligi bo‘yicha
tugatib,  muhandistexnolog  diplomiga  ega
bo‘lgan.
yilda
Olima  o‘z  ilmiy  faoliyati  mobaynida  oddiy  va  maxsus  turdagi  klinkerlar,
sementlar  va  kompozitsion  bog‘lovchi  materiallar  ishlab  chiqarishning
energiya  hamda  resurstejamkor  texnalogiyalarini,  ularning  ilmiynazariy
asoslarini  yaratish  borasida  keng  qamrovli  ilmiy  izlanishlar  olib  bordi  va
soha bo‘yicha taraqqiyotiga munosib xissasini qo‘shdi. Uning oson suyuluvchan mahalliy jinslardan foydalanib past haroratda klinker olish,
mahalliy tabiiy va texnogen xom ashyolarni sementga qo‘shimcha sifatida ishlatib,
mustahkamligi  va  sulfatli  agressiv  muhitlar  ta’siriga  bardoshi  yuqori  bo‘lgan
sementlar  ishlab  chiqarish  borasidagi  ishlanmalari  sement  korxonalarida  joriy
etilgan.
Hozirgi  paytda  M.Iskandarova  rahbarlik  qilayotgan  markaz  jamoasi
«O‘zmetkombinat»  OAJ,  «Ohangaronsement»  OAJ,  «Qizilqumsement»  OAJ,
«Quvasoysement»  OAJ,  «Bekobodsement»  OAJ,  «Angrensement»  OAJ,
asbestsement  byumlar  ishlab  chiqaruvchi  korxonalar,  «O‘zbekneftgaz»  MXK,
«Neftgazmineral»  QK,  «AmmofosMaksam»  OAJ,  «O‘zgeoburneftgaz»  OAJ
hamda  ko‘pgina  xususiy  korxonalar  bilan  hamkorlikda  klinker,  sement,  turli  xil
kompozitsion bog‘lovchi materiallar, kuydirmasdan olinadigan g‘isht, asbestsement
byumlar,  neftgaz  sanoati  uchun  loyli  burg‘ulash  qorishmalari  va  tomponaj
sementlarini  og‘irlashtirishga  mo‘ljallangan,mahalliy  xom  ashyo  va  ikkilamchi
foydalanib  chetdan  keltiriladigan  og‘irlashtirgichlarning  o‘rnini
resurslardan
bosadigan  va  eksportga  yo‘naltirilgan  og‘irlashtirgichlar  ishlab  chiqarishning
innavatsion texnalogiyalarni ishlab chiqarishga joriy etish borasida sermahsul amaliy
ishlar olib bormoqda. kimyobiologiya
KAMOLDIN G‘OPIROV
Kamoldin  G‘opirov  1949  yil  26
dekabrda  Andijon  viloyatida  tug‘ilgan,
1971  yilda  Andijon  Davlat  Pedagogika
institutini
ixtisosligi
bo‘yicha  tamomlagan.  SHu  kunga  qadar
K.G‘opirovning
ishlari
mahsuli  sifatida  31  nomdagi  darslik  va
o‘quv
etilib,
respublikamiz  o‘quvchi  o‘qituvchilari
tomonidan foydalanilmoqda.
ilmiyijodiy
qo‘llanmalari
nashr
«Yilning  eng  yaxshi  darsligi  va  o‘quv  o‘quv  adabiyoti  muallifi»
Respublika tanlovida 2005 yilda 7sinf «Kimyo» darsligi, 2007 yilda
9sinf    «Kimyo»  darsligi,  2007  yilda  9sinfda  «Kimyo  o‘qitish
metodikasi» va  2013  yilda  «Kimyo  asoslari»  nomidagi  darslik  va
qo‘llanmalari 3darajali diplomlar bilan, 2008 yil 8sif «Kimyo»
taqdirlangan.  1992  yil
darsligi  1darajali  diplom  bilan
«O‘zbekistonda  xizmat  ko‘rsatgan  xalq  ta’limi  xodimi»,  1992,
2006  yillarda  «Mustaqillik  nishonlari»,  2007  yilda  «Elyurt
xurmati» ordeni, 2010 yil 24 avgustda O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti  Farmoniga  binoan  «O‘zbekiston  Qaxramoni»  fahriy
unvoni hamda «Oltin yulduz» nishoni bilan taqdirlangan. YUSUFJON TOJIMAMETOVICH  ISAYEV
Yusufjon  Isaev  1967  yilda  Andijon
tug‘ilgan,  kimyo  fanlari  nomzodi,
shahrida
1993
yilda  Andijon  Davlat
dotsent.
Universitetining  kimyobiologiya
fakultetini
tamomlagan.  2001  yilda  «Glitsirrizin  kislotasi
hosillari
faolligi»
mavzusida
kimyo»
ixtisosligi  bo‘yicha  nomzodlik  dessertatsiyasini
himoya  qilgan.  Yu.Isaev  organik  kimyo,
bioorganik  kimyo,  tovarlarni  kimyoviy  tarkibi
asosida
etuk
mutaxassis.
ularning
biologik
02.00.10«Biologik
bo‘yicha
va
sinflash
fanlari
Yu.Isaev  xammaullifligida  olingan  bir  qator  biostimulyatorlar  paxta  va
bug‘doy  xosildorligining  ortishiga  ijobiy  ta’sir  ko‘rsatishi  isbotlangan.  Olim
tomonidan bir qator biologik faol biostimulyatorlarni kimyoviy tarkibi asosida
sertifikatlash uslubi ishlab chiqilgan va amaliyotga joriy etilgan. NOZIMJON HOSHIMJONOVICH
TO‘XTABOEV
munosabatlarida  tovar  kodlarini  kimyoviy  tarkibi  asosida  tadqiq  etish»
mavzusida  dissertatsiya  ishini  himoya  qilib,  texnika  fanlari  nozodi  ilmiy
darajasiga, 2003 yilda esa dotsent ilmiy unvoniga ega bo‘lgan.
1993
                            Nozimjon  Hoshimjonovich
To‘xtaboev  1971  yil  5  mayda  Namangan
viloyati  Uchqo‘rg‘on  Qayqi
qishlog‘ida
yilda  Andijon  Davlat
tug‘ilgan
universitetining  kimyo
fakultetini  kimyo
biologiya  o‘qituvchisi  mutaxasisligi  bo‘yicha
imtiyozli  diplom  bilan  tugatgach,  19931996
yillarda mazkur universitetning asperanturasida
tahsil  oldi.  02.00.22«Tovarlarni  kimyoviy
tarkibi  asosida  sinflash  va  sertifikatlash»
ixtisosligi
«Paxta
moyining xalqaro iqtisodiy
bo‘yicha
2002
yilda ishlab  chiqib,  amaliyotga
Soha  bo‘yicha  etuk  mutaxassis,  paxta  moyining  xalqaro
iqtisodiy  munosabatlarda  tovar  kodlarini  belgilashning  tezkor
usullarini
Ilmiy
izlanishlari natijasida davlat g‘aznasiga400 ming AQSH dollari
ilmiy
hisobida
pedagogik  faoliyati  sermazmun  va  serqirrali.  U  75  dan  ortiq
ishlar
ilmiymetodik,  shu
muallifi.
foyda  keltirgan.Nozijon  To‘xtaboevning
tatbiq  etgan.
jumladan  19
ta  o‘quvmetodik XULOSA.
Biz  ushbu
sh  mobaynida  O’zbekiston
kimyogar olimlarini anorganik va organik kimyo fani
bo’yicha  olib  borgan  ishlarini  kuzatdik.  Kuzatuv
natijalari asosida o’z bilimlarimizni kengaytirdik. Biz
kelajakda  ushbu  olgan  bilimlarimiz  asosida  kimyo
qo’shish
fani
niyyatidamiz .
rivojiga  munosib
hissamizni texnologiya ” nashriyoti 2014.
2. Kimyo asoslari I.R.Asqarov ,  K.G’opirov
O’zbekiston ensiklopediyasi  Tosh: 2014 bet: 611
3.Kimyo 7sinflar uchun darslik. I.R.Asqarov,
N.X.To’xtaboyev, K.G’opirov. Sharq nashiryoti Tosh:
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1.O’zbekiston kimyogar olimlari I.R.Asqarov “Fan va
2015. bet: 58
4.www.ziyonet.uz
5.www.referatlar.uz

file_name: KIMYOGAR OLIM.ppt

description:
MAVZU:
O’ZBEKISTON
KIMYOGAR
OLIMLARI

title: ПРЕЗЕНТАЦИЯ ПО ХИМИИ НА ТЕМУ "ОЛИМЛАР"


extracted_text:
Термиз давлат университети
умумий кимё кафедраси
Кимёвий
боғланиш
1 Кимёвий боғланиш табиати.
Боғланиш тавсифлари:
Энергия
Узунлик
Тўйинувчанлик
Йўналувчанлик
Кимёвий боғланиш турлари:
Ковалент
Ион
Водород
Металл
2 Кимёвий боғ
деганда
нимани
тушунасиз?
3 Ион
Ковалент
Кимёвий
боғланиш
Водород
Металл
4
ВодородМеталлКовалентИон Электроманфийлик
Бир кимёвий элемент атоми электрон булутини бошқа
кимёвий элемент атоми электрон булутини ўзига қанчалик
торта олиш хусусиятига айтилади.
VA
IIA IIIA IVA
Δ א –
Электроманфийлик
фарқи:
 א
Δ
 – ион
<
боғланиш;
0 < Δ >
ковалент боғланиш.
 א
 –
1,7
1,7
IA
H
2,10
Li
0,97
Na
1,01
K
0,91
Rb
0,89
Cs
0,86
Be
1,47
Mg
1,23
Ca
1,04
Sr
0,99
Ba
0,97
B
2,01
Al
1,47
Ga
1,82
In
1,49
Tl
1,44
C
2,50
Si
2,25
Ge
2,02
Sn
1,72
Pb
1,55
N
3,07
P
2,32
As
2,10
Sb
1,82
Bi
1,67
5
VIA VIIA
O
3,50
S
2,60
Se
2,48
Te
2,01
Po
1,76
F
4,10
Cl
2,83
Br
2,74
I
2,21
At
1,90 Ион боғланиш.
  қарамақарши зарядли ионларнинг электростатик
тортишув кучлари воситасида юзага келувчи кимёвий
боғланишга айтилади – катион ва анион.
Эл0 – nе = Элn+
Эл0 + nе = Элn

+

+

ионкатион
ионанион
6 Ион боғланиш механизми
Атомларнинг электрон ва график формулаларининг таркиби:
+11Na
1s22s22p63s23p5
1s22s22p63s1
+17 Cl
3s
2p
2s
1s
Na0 – 1e =
Na+
3p
3s
2p
2s
1s
Cl2
0 + 2e = 2
Cl
Na. + Cl... ....
натрий хлорид
= Na+ Cl... ....
.
[
[
7 Ёдда тутинг!!!
ион боғланишда электронларнинг бир атомдан
иккинчи атомга тўлиқ ўтиши содир бўлмайди Ушбу
ҳолатни, бирикмалардаги эффектив зарядларнинг
катталиклари тасдиқлайди
8 Ионлар
таркибли
зарядли
Оддий:
Na+, Ca2+, Cl
Мураккаб
:
2,
OH, SO4
No3

Мусбат:
Ca2+, Na+
Манфий:
OH, SO42
9
Оддий:Na+, Ca2+, ClМураккаб:OH, SO42, No3Мусбат: Ca2+, Na+Манфий:OH, SO42 Ион боғланиш хусусиятлари
Cl
Cl
Cl
K+
1. Йўналувчанлик йўқ;
10 Ион боғланишнинг ўзига хос
хусусиятлари
2. Тўйинувчан бўлмаслиги.
Ион боғланишли
бирикмалар
Уч ўлчамли
чексиз кристалл
панжараларини
ҳосил қилади, ва
панжра
тугунларида анион
ва катионлар
жойлашган бўлади.
11
NaCl нинг кристал панжараси I.Модда формуласини
ёзинг:
1.с Қутубсиз ковалент
боғланиш.
2.с Қутубли ковалент
боғланиш.
3. с Ион боғланиш.
H2S
CO2
Br2
H2O
Cu
H2
NaF
KCl
C
MgO
CS2
II.Қуйидаги бирикмаларда боғ
ҳосил бўлиш механизмини
ифодаланг:
1. Cl2
2. NH3
3. NaF
 Сl
 N +Na
    +  Сl
F
+ 3   H
Na
H
 Cl
 Cl

+ [         ]
 N
H
F
H
12 Кимёвий боғ турини аниқлаш.
К.Қли.Б.
H3N
К.Қли.Б.
P2O5
К.Қсиз.Б.
F2
Ион.Б
.
NaCl
Ион.Б.
Mg S
Ион.Б.
Al2O3
13 Молекулалардан қайси бири шу схемага мос:       A     A      ?
F2
F F
H2
H H
O2
O O
N2
 N  N
14 Кристалл панжара турлари
атомли
молекуляр
ионли
15 Боғланиш турлари ва панжара
типлари
ион боғланиш
ковалент боғланиш
ионли   панжара
NaCl
MgO
атомли
панжара
молекуляр
панжара
SiO2
C n
олмос
H2O
Br2
O2
16 Кристалл панжара типларини аниқлаш
К.Қли.Б.
молекуляр
H3N
молекуляр
К.Қли.Б.
P2O5
атомли
К.Қсиз.Б.
Сn
ионли
Ион.Б.
NaCl
ионли
Ион.Б.
Mg S
Ион.Б.
ионли
Al2O3
17 Направленность ковалентной связи…
Ковалент боғланишнинг йўналувчанлиги..
тетраэдрик
пирамидал
бурчакли
 связано с
↑
 числа несвязывающих гибр. орбиталей
18 19 20 Водород боғланиш
21 Водород боғланиш  Электроманфийлиги катта бўлган (F, O, N, Cl)
элементларнинг атоми билан боғланган водород қисман протонлашади
ва қўшни электроманфийлиги катта элемент атомининг электрон
қобиғига тортилишидан ҳосил бўлган боғланишга айтилади.

Сув молекуласидаги водород боғланишни кўриб чиқамиз. Ҳосил бўлган
HO боғидаги электронлар нисбий электроманфийлиги катта бўлган
кислород атомига силжиган. Водород атоми фақат битта электронга эга
бўлиб, водород атоми деярли электрон булутдан махрум бўлади.
Водород ва сув молекуласи билан боғланган кислород атоми ўртасида
кучсиз электростатик тортишиш пайдо бўлади. Бу водород боғнинг
ҳосил бўлиш механизми ҳисобланади.
           Н          Н            Н
                                                  
H  O:    H+  O:    H+ O:
22 Энергия водородной связи невелика и на порядок меньше энергии
ковалентной связи, что не мешает ей оказывать значительное влияние
на физические и химические свойства многих веществ.
Следствием полярности связи О–Н и наличия неподеленных
пар электронов на атоме кислорода является способность
гидроксисоединений к образованию водородных связей.
Например, у спиртов:
         R                     R                R
         
H  O:    H+  O:    H+ O:
                                 
23 Водородная связь может быть и
внутримолекулярной, особенно часто
она проявляется в органических
веществах.
 В частности у белков вторичная
структура поддерживается
водородными связями.
24 Металл боғланиш
25 Металлическая химическая связь образуется в металлах и сплавах.
Кристалл панжарада унинг тугунларидаги металл атомионлари билан
электронлар ўртасида юзага келадиган тортишув кучлари асосида
юзага келадиган боғланишга айтилади.
Атомы металлов имеют небольшое число валентных электронов. Они
слабо связаны с ядром и могут легко отрываться от него. В
результате в узлах кристаллической решетки появляются
положительно заряженные ионы, а между ними свободно
перемещаются электроны – образуется так называемый
“электронный газ”. Вид связи между положительными ионами,
осуществляемой за счет притяжения электронов, свободно
перемещающихся по кристаллу, называется металлической.
26 27 Соотношение
между
различными
типами
химической связи
28

file_name: KIM BOG`LANISH.pptx

description:
Кимёвий боғ
деганда
нимани
тушунасиз?
3

description:
Водород боғланиш
21

description:
Металл боғланиш
25

title: ПРЕЗЕНТАЦИЯ ПО ХИМИИ НА ТЕМУ "КИМЁВИЙ БОГЛАНИШ"


extracted_text: Toshkent shahar Chilonzor tumani maktabning  kimyo fani o’qituvchisiKarbon kislotalar  mavzusidagi I soatlik  dars ishlanmalari   Karbon kislatalar  klassifikatsiyasi.  Karbon kislotalarning kimyoviy xossalari Galogenlar bilan reaksiyalari1.CH3COOH+Cl2→CH2ClCOOH+HCl2.CH2ClCOOH+Cl2 →CHCl2COOH+HCl3.CHCl2COOH+Cl2 → CCl3COOH+HClKarbon kislotalarning o’ziga xos xossalari Karbon kislotalarning o’ziga xos xossalariSpirtlar bilan o’zaro reaksiyalari CH3COOH+HO-CH2-CH3→CH3-COOCH2-CH3+H2O                              EtilatsetatHCOOH+HO-CH2-CH3 →HCOOCH2-CH3+H2O                                  etilformiat Tabiat va kimyo Karbon  kislotalar Bu kislatani turlicha nomlashgan masalan: «nordon nam bo’lgan», «yog’och kislota», ko’p vaqt uni yog’ochdan olishgan. U keng qo’laniladi – xushbuy moddalar va dorilar erituvchisi, atsetat tola, bo’yoqlar, murakkab eferlar, atseton, xlorsirka kislota,  sirka angidridi ishlab chiqarishdagi kimyoviy sintezda reagent bo’lib ishtirok etadi. Oziq-ovqat sanoatida konservalovchi  vosita  va  ta’m beruvchi qo’shimcha sifatida ishlatiladi. Chumoli  kislotasi  sirka  kislotaga  nisbatan   kichik  radikali hisobiga  o’n  barobar  kuchli . Chumoli  kislota  nafaqat  chumolida balki krapiva  tolalarida ham   uchraydi . Usbu  kislota bakterosidlik  xossasiga egaligi  uchun konservant sifatida  qo’llaniladi. Xalq  tabobatida  chumoli kislotani  revmatizm kasalliklarini, radikulitlarni  davolashda ,  asalarichilar  asalari    kanalarini – parazitlariga qarshi kurashda foydalaniladi. Limon kislota,  ko’pgina  o’simliklar mevalarida  limonlar  va  xitoy limonida ( 80 va 70%  gacha  uchraydi). Oksalat  kislota, shavil  barglarida  uchraydi.  Bu kislotadan ehtiyot bo’lish  tavsiya etiladi.  Uning  tuzlari  oksalatlar  suvda erimaydi, shu  sababli  shavilni  sevuvchilar   buyraklarida va peshob pufaklarida  tosh yig’ilishiga sabab bo’lishi  mumkin. Oksalat  kislota  matolarni oqartirishda ishlatiladi ,  zanglarni yo’qotishda  ishlatiladi.  U alyuminiymi , kumushni, xrom  va mis qotishmalarini  tozalovchi kompozitsiyalar  tarkibiga  kiradi. Tibbiy  antiseptik  modda.  Aspirin – shamolashni oldini oluvchi  issiqlik tushiruvchi og’riq  qoldiruvchi   xossalariga ega, shu  sababli uni  tibbiyotda keng  qo’llaniladi.   Organizmni barqarorligini  shamollashga  chidamliligini oshirish da askorbin kislotasini o’rni  beqiyosdir - vitamin С (Askorbin  kislotasi). Unung kislotaligi  benzoy  kislotasinikiga teng. Bir kecha – kunduzlik me’yori,  – 60 mg. “Javobni tanlash"       Bu qaysi kislota ?     1. HCOOH2. HOOC-(CH2)2-COOH4. CH3-CH-COOH            OH5. C6H5COOH3.HOOC- COOH6.C17H35COOHSuv o’tlarida, zambrug’larda, lishayniklarda saqlanadi. Uning tuzlari  va murakkab efirlari suktsinatlar deb nomlanadi.      1. HCOOH2. HOOC-(CH2)2-COOH4. CH3-CH-COOH             OH5. C6H5COOH3.HOOC- COOH6.C17H35COOHBu kislata matolarni oqartirishda, metallar zangini yo’qotishda ishlatiladi.       Bu qaysi kislota ?        1. HCOOH2. HOOC-(CH2)2-      COOH4. CH3-CH-COOH            OH5. C6H5COOH3.HOOC- COOH6.C17H35COOHBu kislata tibbiy antiseptik vosita sifatida ishlatiladi.      Bu qaysi kislota ?          1. HCOOH2. HOOC-(CH2)2-COOH4. CH3-CH-COOH              OH5. C6H5COOH3.HOOC- COOH6.C17H35COOHOshqozon sharbatida, tuzlangan bodiringda saqlanadi. Uning tuzlari laktatlar deb yuritiladi.      Bu qaysi kislota ?      1. HCOOH2. HOOC-(CH2)2-COOH4. CH3-CH-COOH             OH5. C6H5COOH3.HOOC- COOH6.C17H35COOHChumolilar bezlaridan ajralgan suyuqlikda, yel daraxti ignalarida, Kuydiruvchi krapiva barglarida va hayvonlar terlashi tomchilarida uchraydi      Bu qaysi kislota ?           Metan  kislotasi  tuzi qanday nomlanadi.     formiat    atsetat   propianat     kapriat   valerinat     butirat124356 Dekan kislotasi tuzlari.     formiat    atsetat   propionat    kapriat   valerinat    butirat123456 Butan kislotasi tuzlari. formiatatsetatpropianatkapriatvalerinatbutirat123456 Propan  kislota tuzlari.formiatatsetatpropianatkatrinatvalerinatbutirat123456 Etan kislota tuzlari. formiatatsetatpropionatkaprinatvalerinatbutirat231456 Quyidagi tuzilishga ega kislota qanday nomlanadi?CH3 – CH – CH - COOHCH3CH31,2 – dimetilbutan k-ta2,3 – dimetilgeksan k-ta2,3 – dimetilbutan k-ta123 Kislotalarni spirtlar bilan o’zaro ta’sirlashib efirlar hosil qiladigan reaktsiyalar qanday nomlanadigidrogenlasheterifikatsiyaalkillash«kumush ko’zgi» gidrogenlasheterifikatsiyaalkillash«kumush ko’zgu»Chumoli kislotani aniqlash mumkin bo’lgan reaktsiya Mustaxkamlash uchun masalalar.3.75g  formaldegid  yondirilganda  2.25g  suv  bug’i va 5.5g uglerod IV oksidi hosil bo’lgan. Formaldegid bug’larining vodorodga nisbatan zichligi 15 ekanligini  bilgan  holda 3.75g formaldegidda qancha uglerod va vodorod borligini aniqlang.                                  “Insonga toza havo bersangiz, u ming yil yashaydi”   (Abu Rayhon Beruniy)“Agar chang va g’ubor bo’lmaganda  insonlar ming yil  umr ko’rgan bo’lar edi” (Ibn Sino)Olti narsa tanni saqlaydi har dam,	“Olti zarur narsa” – yana nomi ham.	Birinchi qismini bilsangiz – havo,…	Havosiz yuraklar chekadi navo,…	Vale u mo’tadil, sof bo’lsa, sozdir.	Yaxshisi hid, bug’, changlari ozdir	Aslida havo sof, pokdir, nihoyat,	Unga ko’p narsalar qo’shilar g’oyat,	Ta’sir qilar chiqit, tuprog’u, shamol,	Tog’lari,dengizi, shaharlar misol. (Sayyid Muhammad Hasrat)“Havosi shundayin berar edi kuch,	  Yashasa, bo’lardi nafas olmay hech” (Bedil) 						E’tiboringiz uchun rahmat.

file_name: Karbon kislotar.ppt

description:
	 Toshkent shahar Chilonzor tumani maktabning
 kimyo fani o’qituvchisi
Karbon kislotalar  mavzusidagi
I soatlik  dars ishlanmalari

alt: Karbon kislatalar klassifikatsiyasi

description: Karbon kislatalar  klassifikatsiyasi.

alt: Galogenlar bilan reaksiyalari 1

description:
Galogenlar bilan reaksiyalari
1.CH3COOH+Cl2→CH2ClCOOH+HCl
2.CH2ClCOOH+Cl2 →CHCl2COOH+HCl
3.CHCl2COOH+Cl2 → CCl3COOH+HCl

Karbon kislotalarning o’ziga xos xossalari

description:
Karbon kislotalarning o’ziga xos xossalari

Spirtlar bilan o’zaro reaksiyalari

CH3COOH+HO-CH2-CH3→CH3-COOCH2-CH3+H2O
                              Etilatsetat
HCOOH+HO-CH2-CH3 →HCOOCH2-CH3+H2O
                                  etilformiat

alt: Tabiat va kimyo

description: Tabiat va kimyo

alt: Karbon kislotalar

description:
Karbon
 kislotalar

alt: Limon kislota , ko’pgina o’simliklar mevalarida limonlar va xitoy limonida ( 80 va 70% gacha uchraydi)

alt: Oksalat kislota , shavil barglarida uchraydi

alt: Tibbiy antiseptik modda.

description: Tibbiy  antiseptik  modda.

alt: “Javobni tanlash"

description: “Javobni tanlash"

alt: Bu qaysi kislota ? 1. HCOOH 2

description:
      Bu qaysi kislota ?

1. HCOOH

2. HOOC-(CH2)2-COOH

4. CH3-CH-COOH
           OH

5. C6H5COOH

3.HOOC- COOH

6.C17H35COOH

Suv o’tlarida, zambrug’larda, lishayniklarda saqlanadi.
 Uning tuzlari  va murakkab efirlari suktsinatlar deb nomlanadi.

description:
1. HCOOH

2. HOOC-(CH2)2-COOH

4. CH3-CH-COOH
            OH

5. C6H5COOH

3.HOOC- COOH

6.C17H35COOH

Bu kislata matolarni oqartirishda, metallar zangini yo’qotishda ishlatiladi.

      Bu qaysi kislota ?

alt: HCOOH 2. HOOC-(CH2)2- COOH 4

description:
1. HCOOH

2. HOOC-(CH2)2-      COOH

4. CH3-CH-COOH
           OH

5. C6H5COOH

3.HOOC- COOH

6.C17H35COOH

Bu kislata tibbiy antiseptik vosita sifatida ishlatiladi.

      Bu qaysi kislota ?

description:
1. HCOOH

2. HOOC-(CH2)2-COOH

4. CH3-CH-COOH
             OH

5. C6H5COOH

3.HOOC- COOH

6.C17H35COOH

Oshqozon sharbatida, tuzlangan bodiringda saqlanadi.
 Uning tuzlari laktatlar deb yuritiladi.

      Bu qaysi kislota ?

description:
1. HCOOH

2. HOOC-(CH2)2-COOH

4. CH3-CH-COOH
            OH

5. C6H5COOH

3.HOOC- COOH

6.C17H35COOH

Chumolilar bezlaridan ajralgan suyuqlikda, yel daraxti ignalarida,
Kuydiruvchi krapiva barglarida va hayvonlar terlashi
 tomchilarida uchraydi

      Bu qaysi kislota ?

alt: Metan kislotasi tuzi qanday nomlanadi

description:
     Metan  kislotasi  tuzi qanday nomlanadi.

    formiat

    atsetat

   propianat

     kapriat

   valerinat

     butirat

1

2

4

3

5

6

alt: Dekan kislotasi tuzlari. formiat atsetat propionat kapriat valerinat butirat 1 2 3 4 5 6

alt: Butan kislotasi tuzlari. formiat atsetat propianat kapriat valerinat butirat 1 2 3 4 5 6

alt: Propan kislota tuzlari. formiat atsetat propianat katrinat valerinat butirat 1 2 3 4 5 6

alt: Etan kislota tuzlari. formiat atsetat propionat kaprinat valerinat butirat 2 3 1 4 5 6

description:
Quyidagi tuzilishga ega kislota qanday nomlanadi?

CH3 – CH – CH - COOH

CH3

CH3

1,2 – dimetilbutan k-ta

2,3 – dimetilgeksan k-ta

2,3 – dimetilbutan k-ta

1

2

3

alt: Kislotalarni spirtlar bilan o’zaro ta’sirlashib efirlar hosil qiladigan reaktsiyalar qanday nomlanadi gidrogenlash eterifikatsiya alkillash «kumush ko’zgi»

description:
gidrogenlash

eterifikatsiya

alkillash

«kumush ko’zgu»

Chumoli kislotani aniqlash mumkin bo’lgan reaktsiya

alt: Mustaxkamlash uchun masalalar. 3

description:
Mustaxkamlash uchun masalalar.

3.75g  formaldegid  yondirilganda  2.25g  suv  bug’i va 5.5g uglerod IV oksidi hosil bo’lgan. Formaldegid bug’larining vodorodga nisbatan zichligi 15 ekanligini  bilgan  holda 3.75g formaldegidda qancha uglerod va vodorod borligini aniqlang.

description:
“Insonga toza havo bersangiz, u ming yil yashaydi”   (Abu Rayhon Beruniy)
“Agar chang va g’ubor bo’lmaganda  insonlar ming yil  umr ko’rgan bo’lar edi” (Ibn Sino)
Olti narsa tanni saqlaydi har dam,
	“Olti zarur narsa” – yana nomi ham.
	Birinchi qismini bilsangiz – havo,…
	Havosiz yuraklar chekadi navo,…
	Vale u mo’tadil, sof bo’lsa, sozdir.
	Yaxshisi hid, bug’, changlari ozdir
	Aslida havo sof, pokdir, nihoyat,
	Unga ko’p narsalar qo’shilar g’oyat,
	Ta’sir qilar chiqit, tuprog’u, shamol,
	Tog’lari,dengizi, shaharlar misol. (Sayyid Muhammad Hasrat)
“Havosi shundayin berar edi kuch,
	  Yashasa, bo’lardi nafas olmay hech” (Bedil)

E’tiboringiz uchun rahmat.

title: ПРЕЗЕНТАЦИЯ ПО ХИМИИ НА ТЕМУ "КАРБОН КИСЛОТАЛАР"


extracted_text:
MAVZU:
ERITMAL
AR REJA:
1. Dispers sistemalar.
2. To’yingan va
to’yinmagan eritmalar.
3. Eruvchanlik
4. Eritmalarning
xossalari. Osmos
hodisasi.
1. Dispers sistemalar. 2. To’yingan va to’yinmagan eritmalar. 3. Eruvchanlik4. Eritmalarning xossalari. Osmos hodisasi.REJA: Dispers sistemalar. Bir
modda ichida boshqa bir
sistemalar deyiladi.
moddaning ma'lum darajada
maydalangan zarralar hamda
tarqalishi natijasida hosil
bo'lgan sistemalar dispers
Dispers sistemalar. Bir modda ichida boshqa bir moddaning ma'lum darajada maydalangan zarralar hamda tarqalishi natijasida hosil bo'lgan sistemalar dispers sistemalar deyiladi. Dispers faza zarrachalarning
o'lchamiga qarab, dispers
sistemalar bir necha
guruhga bo'linadi:
1.Dag'al dispers sistemalar.
2.Kolloid eritmalar.
3.Chin (haqiqiy) eritmalar.
Dispers faza zarrachalarning o'lchamiga qarab, dispers sistemalar bir necha guruhga bo'linadi:1.Dag'al dispers sistemalar.2.Kolloid eritmalar.3.Chin (haqiqiy) eritmalar. Dag'al dispers sistemalarda
Dag'al dispers sistemalarda
dispers faza zarrachalarning
dispers faza zarrachalarning
o'lchami 100 nm dan katta
o'lchami 100 nm dan katta
bo'lib, ularni ko'z bilan yoki
bo'lib, ularni ko'z bilan yoki
oddiy mikroskopda ko'rish
oddiy mikroskopda ko'rish
mumkin. Ular zarrachalari
mumkin. Ular zarrachalari
oddiy filtr qog'ozdan ham
oddiy filtr qog'ozdan ham
o'tmaydi. Dispers faza
o'tmaydi. Dispers faza
zarrachalari tezda idish tubiga
zarrachalari tezda idish tubiga
cho'kadi yoki qavat holida
cho'kadi yoki qavat holida
ajraladi. Dag'al dispers
ajraladi. Dag'al dispers
sistemalar geterogen
sistemalar geterogen
sistemalardir.
sistemalardir. Dag'al dispers sistemalar tarkibiga
ko'ra, suspenziya va emulsiyalarga
bo'linadi. Dispers faza qattiq moddadan,
dispersion muhit suyuq moddadan
iborat dag'al dispers sistemaga
suspenziya deyiladi. Suspenziyaga,
bo'rning mayin kukuni va suv
bo'ladi.
aralashmasi misol bo'ladi. Dispers faza
ham, dispersion muhit ham suyuq
moddadan iborat dag'al dispers
sistemaga emulsiya deyiladi.
Emulsiyaga, sut, o'simlik moyi yoki
benzinning suv bilan aralashmasi misol Dispers faza zarrachalari o'lchami 1 nm
dan 100 nm oralig'ida bo'lgan dispers
sistemalar kolloid eritmalar, boshqacha
aytganda, zollar deyiladi. Dispers muhiti
gazsimon bo'lgan moddalar sistemasi
aerozollar, dispers faza qattiq bo'lganda
tutunlar deyiladi. Agar dispers faza gaz
dispers muhit suyuqlik bo'lsa, bunday
sistema ko'pik deyiladi. Kolloid
eritmalarga qon plazmasi, tuxum
oqsilining suvdagi eritmasi misol bo'ladi.
Dispers faza zarrachalari o'lchami 1 nm dan 100 nm oralig'ida bo'lgan dispers sistemalar kolloid eritmalar, boshqacha aytganda, zollar deyiladi. Dispers muhiti gazsimon bo'lgan moddalar sistemasi aerozollar, dispers faza qattiq bo'lganda tutunlar deyiladi. Agar dispers faza gaz dispers muhit suyuqlik bo'lsa, bunday sistema ko'pik deyiladi. Kolloid eritmalarga qon plazmasi, tuxum oqsilining suvdagi eritmasi misol bo'ladi. zarrachalarini faqat ultramikroskopda
payqash mumkin. Ular oddiy filtr
qog'ozidan o'tib ketadi, kichiq teshikli
ultrafiltrdan o'tmaydi. Kolloid
eritmalarda koagulyasiya hodisasi
kuzatiladi. Kolloid zarrachalarning
molekulyar tortishish kuchi ta'sirida
bir- biriga yopishib, ancha yirik
Kolloid eritmalar mikrogeterogen
sistemalardir. Kolloid eritmalar
agregatlar holida cho'kishi
koagulyasiya deyiladi. Kolloid eritmalar faqat o'tuvchan
yorug'likdagina tiniq bo'ladi. Chin
eritmadan farq qilib, kolloid
eritmalar qaytgan nurda, odatda,
loyqaga o'xshab ko'rinadi, bu
yorug'likning tarqalishidir. Agar
kolloid eritmalardan nurlar dastasi
o'tkazilsa, suyuqlikda yaxshi
ko'rinadigan yorug'lik konusi paydo
bo'ladi, bu hodisa Tindal effekti
deyiladi.
Kolloid eritmalar faqat o'tuvchan yorug'likdagina tiniq bo'ladi. Chin eritmadan farq qilib, kolloid eritmalar qaytgan nurda, odatda, loyqaga o'xshab ko'rinadi, bu yorug'likning tarqalishidir. Agar kolloid eritmalardan nurlar dastasi o'tkazilsa, suyuqlikda yaxshi ko'rinadigan yorug'lik konusi paydo bo'ladi, bu hodisa Tindal effekti deyiladi. Kolloid sistemalar amalda
katta ahamiyatga ega. Ular
suvni tozalashda, gazlarni
chiqarishda va qishloq
xo'jaligining boshqa
sohalarida ishlatiladi
elektr yordamida
tozalashda, kauchuk ishlab
Kolloid sistemalar amalda katta ahamiyatga ega. Ular suvni tozalashda, gazlarni elektr yordamida tozalashda, kauchuk ishlab chiqarishda va qishloq xo'jaligining boshqa sohalarida ishlatiladi To’yingan eritma va
eruvchanlik. Kattik
modda erituvchiga
tushirilganda uning
zarrachalari  erituvchi
zarrachalari ta’sirida erish
jarayoni boshlanadi. Erish
paytida  unga karshi
kristallanish jarayoni xam
sodir  bo’ladi.  Dastlab
erish  jarayoni tez boradi,
eritmada zarrachalarning
soni kupaygandan  keyin,
kristallanish tezlashadi. Gazlarning suyuqliklarda
eruvchanligi.  Gazlarning
suyuqliklarda eruvchanligi
Genri qonuni bilan
ifodalanadi.
     Uzgarmas xaroratda
ma’lum xajm suyuqlikda
erigan gazning massasi shu
gazning bosimiga tugri
proporsional bo’ladi
Gazlarning suyuqliklarda eruvchanligi.  Gazlarning suyuqliklarda eruvchanligi Genri qonuni bilan  ifodalanadi.     Uzgarmas xaroratda ma’lum xajm suyuqlikda erigan gazning massasi shu gazning bosimiga tugri proporsional bo’ladi Eritmalarning xossalari.
Eritmadagi diffuziya,
osmos hodisasi,
eritmalarning bug' bosimi,
muzlash va qaynash
haroratlarining va
hokazolar eritmalarning
xossalari hisoblanadi.
Eritmalarning xossalaridan
biri bo'lgan osmos hodisasi
bilan tanishib chiqamiz. ETIBOR VA
QUNT UCHUN
KATTAKON
RAXMAT

description:
MAVZU:
ERITMAL
AR

description:
ETIBOR VA
QUNT UCHUN
KATTAKON
RAXMAT

title: ПРЕЗЕНТАЦИЯ ПО ХИМИИ НА ТЕМУ "ЭРИТМАЛАР"


extracted_text: 1Aromatik uglevodorodlar Mavzu: Aromatik uglevodorodlarMaqsad: A) Ta’limiy: O’quvchilarga aromatik uglevodorodlar haqida tushuncha berish.B) Tarbiyaviy: kimyo faniga qiziqishini oshirish, kimyoviy yangiliklardan xabardor bo’lishga undash;D) Rivojlantiruvchi: aromatik uglevodorlarning xossalarini farqlash ko’nikmasini hosil qilish, masalalar yechish, reaksiya tenglamalarini yoza olish ko’nikmasini hosil qilish.Darsning jihozi: benzol, mavzuga oida tablitsalar, jadvallar, tarqatma materiallar.Darsning uslubi: noan’anaviy, aqliy hujum, savol-javob, insert  jadval, Idrok xaritasi, organayzer.Darsning borishi: I.Tashkiliy qism: O'quvchilar bilan salomlashish, navbatchi axboroti.Darsning maqsadini aytish.2 Darsga sinfni tayyorlash.II. O’tgan mavzuni so’rash va mustahkamlash.Aqliy hujum:  Savollar she’riy tarzda beriladi: 1. Atom tuzilishiningPlanеtar modеli,Qaysi buyuk olimlarTafakkurin maxsuli?2. Gazlar atom ilminiIlk bora o’rgangan kim?Atomistik asosniOldi kimyoviy ilm?3. AlkolloidshunoslarMaktabini yaratgan  kim?Nеcha ming o’simlikniO’rgangandir bu olim?3 4. Aytingiz,  qaysi ayolKimyoda erur dongdor?Nobеl mukofotigaIkki bora sovrindor?5. Kim u – fizik,  kimyogar,Shе’r yozishning ustasi.Mozaikachi rassom,Qomuschidir – qisqasi?	6. Kim u – ilmiy kimyoningAsoschilaridan biri?Unga ma’lum bo’lgandiYigirma uch modda siri?JAVOBLAR:1.  Rеzеrford va Bor. Proton va Nеytron yadroda,  elеktron qobiq – orbitada. 2.  Jon Dalton – ingliz fizigi va kimyogari. 3.  S.Yu.Yunusov,  4 ming o’simlikni o’rgangan,  alkolloidlarning tibbiyotda qo’llani-lishida roli katta. 4.  Mariya Skladovskaya – Kyuri (1867–1934).                5.  M.V.Lomonosov (1711–1765). 6.  Antuan Loran Lavuazе. 4 Savol Ma’nosialkadiyenlarpoliyenlarDiyen uglevodorodlar  5Uy vazifasini so’rash va mustahkamlash.Savol Formulasi alkadiyenlarpoliyenlarDiyen uglevodorodlarPropadeyin ButadeyinPentadiyenMetilbutadeyin Kauchuk Lateks C3H5C4H6C5H8 ++++   6 7III. Yangi mavzu bayoni. Aromatik uglevodorodlar o'ziga xos bo'Igan qanday xususiyatlarga ega?•	Aromatik uglevodorodlar molekulasida benzol yadrosi tutgan karbotsiklik uglevodorodlardir.•	Aromatik uglevodorodlar halqali tuzilishiga ega.•	Aromatik uglevodorodlarning ayrim vakillari xushbo'y hidga ega.•	Aromatik uglevodorodlarning dastlabki a'zosi benzol – C6H6 8 9AROMATIK UGLEVODORODBENZOLNAFTALIN 10Benzol molekulasining tuzilishi 11Benzol molekulasi modeli 12Benzol molekulasining σ-bog’ orqali bog’lanishi 13Benzol molekulasida π-bog’ hosil bo’lishi 14 15Nomenklaturasi 16 17 18 19 20 21Nitrolash  22Sulfolash  23 24 25 IV. Mustahkamlash.Insert jadvali26VBu fikr menga tanishBu fikrga qarshiman/ e’tirozim bor+ bu men uchun yangilik?Tushunmadim, savollarim bor!qo’shimcha ma’lumot kerak  VBu fikr menga tanishBu fikrga qarshiman/ e’tirozim bor+ bu men uchun yangilik?Tushunmadim, savollarim bor!qo’shimcha ma’lumot kerakBo’yoqlarDori-darmonlarQishloq xo’jaligida ishlatilishi Formulasi Kimyoviy xossalariFizikaviy xossalariOksidlanish reaksiyalariAromatik uglevodorodlarning alohida vakillari.Insert jadvali Aromatik uglevodorlarning to’yingan va to’yinmagan uglevodorodlardan farqli va o’xshash tomonlarini “VEEN diagrammasi”da ko’rsating.27 28 29 30 31 1. Qanday uglevodorodlar aromatik uglevodorodlar deb ataladi?2. Aromatik uglevodorodlar uchun qanday izomeriya xos?3. Benzol uchun xos bo'lgan reaksiya tenglamalarini yozing.4. Aromatik uglevodorodlarni to'yingan va to'yinmagan uglevodorodlar dan qanday farqlash mumkin?5. Quyidagi o'zgarishlarni amalga oshirish uchun zarur reaksiyalarning tenglamalarini yozing:32 “Idrok xaritasi”33 34V.Uyga vazifa: 34-mavzuni o’qish, o’rganish, 5-6-mashqlarni ishlash, krossvord tuzish. 1. Tabiiy gazni birinchi vakili2. 18 tartib raqamdagi kimyoviy element3. Aromatik uglevodorod vakili.4. Tuzilishi jihatidan farqlanish5. Ochiq zanjirli to’yingan uglevodorod.6. Tarkibiga 2,14% kam uglerod tutgan temir va uglerod qotishmasi7. 3-tartib raqamidagi kimyoviy element.8. Geveya daraxtidan olinadigan tabiiy mahsulot35 36 E’tiboringiz uchun rahmat!37

alt: 1 Aromatik uglevodorodlar

description:
1

Aromatik uglevodorodlar

alt: Mavzu: Aromatik uglevodorodlar

description:
Mavzu: Aromatik uglevodorodlar
Maqsad: A) Ta’limiy: O’quvchilarga aromatik uglevodorodlar haqida tushuncha berish.
B) Tarbiyaviy: kimyo faniga qiziqishini oshirish, kimyoviy yangiliklardan xabardor bo’lishga undash;
D) Rivojlantiruvchi: aromatik uglevodorlarning xossalarini farqlash ko’nikmasini hosil qilish, masalalar yechish, reaksiya tenglamalarini yoza olish ko’nikmasini hosil qilish.
Darsning jihozi: benzol, mavzuga oida tablitsalar, jadvallar, tarqatma materiallar.
Darsning uslubi: noan’anaviy, aqliy hujum, savol-javob, insert  jadval, Idrok xaritasi, organayzer.
Darsning borishi:
I.Tashkiliy qism:
O'quvchilar bilan salomlashish, navbatchi axboroti.
Darsning maqsadini aytish.

2

description:
Darsga sinfni tayyorlash.
II. O’tgan mavzuni so’rash va mustahkamlash.
Aqliy hujum:  Savollar she’riy tarzda beriladi:
1. Atom tuzilishining
Planеtar modеli,
Qaysi buyuk olimlar
Tafakkurin maxsuli?
2. Gazlar atom ilmini
Ilk bora o’rgangan kim?
Atomistik asosni
Oldi kimyoviy ilm?
3. Alkolloidshunoslar
Maktabini yaratgan  kim?
Nеcha ming o’simlikni
O’rgangandir bu olim?

3

description:
4. Aytingiz,  qaysi ayol
Kimyoda erur dongdor?
Nobеl mukofotiga
Ikki bora sovrindor?
5. Kim u – fizik,  kimyogar,
Shе’r yozishning ustasi.
Mozaikachi rassom,
Qomuschidir – qisqasi?
6. Kim u – ilmiy kimyoning
Asoschilaridan biri?
Unga ma’lum bo’lgandi
Yigirma uch modda siri?
JAVOBLAR:
1.  Rеzеrford va Bor. Proton va Nеytron yadroda,  elеktron qobiq – orbitada. 2.  Jon Dalton – ingliz fizigi va kimyogari. 3.  S.Yu.Yunusov,  4 ming o’simlikni o’rgangan,  alkolloidlarning tibbiyotda qo’llani-lishida roli katta. 4.  Mariya Skladovskaya – Kyuri (1867–1934).                5.  M.V.Lomonosov (1711–1765). 6.  Antuan Loran Lavuazе.

4

alt: Savol Ma’nosi alkadiyenlar poliyenlar

description:
Savol

Ma’nosi

alkadiyenlar

poliyenlar

Diyen uglevodorodlar

5

Uy vazifasini so’rash va mustahkamlash.

Savol

Formulasi

alkadiyenlar

poliyenlar

Diyen uglevodorodlar

Propadeyin
Butadeyin
Pentadiyen
Metilbutadeyin
Kauchuk
Lateks

C3H5
C4H6
C5H8

+
+
+
+

description:
7

III. Yangi mavzu bayoni.
Aromatik uglevodorodlar o'ziga xos bo'Igan qanday xususiyatlarga ega?
•	Aromatik uglevodorodlar molekulasida benzol yadrosi tutgan karbotsiklik uglevodorodlardir.
•	Aromatik uglevodorodlar halqali tuzilishiga ega.
•	Aromatik uglevodorodlarning ayrim vakillari xushbo'y hidga ega.
•	Aromatik uglevodorodlarning dastlabki a'zosi benzol – C6H6

alt: AROMATIK UGLEVODOROD BENZOL NAFTALIN

description:
9

AROMATIK UGLEVODOROD

BENZOL

NAFTALIN

alt: Benzol molekulasining tuzilishi

description:
10

Benzol molekulasining tuzilishi

alt: 11 Benzol molekulasi modeli

description:
11

Benzol molekulasi modeli

description:
12

Benzol molekulasining σ-bog’ orqali bog’lanishi

description:
13

Benzol molekulasida π-bog’ hosil bo’lishi

alt: 15 Nomenklaturasi

description:
15

Nomenklaturasi

alt: 21 Nitrolash

description:
21

Nitrolash

alt: 22 Sulfolash

description:
22

Sulfolash

alt: IV. Mustahkamlash. Insert jadvali 26

description:
IV. Mustahkamlash.
Insert jadvali

26

V
Bu fikr menga tanish

Bu fikrga qarshiman/ e’tirozim bor

+ bu men uchun yangilik

?
Tushunmadim, savollarim bor

!
qo’shimcha ma’lumot kerak

V
Bu fikr menga tanish

Bu fikrga qarshiman/ e’tirozim bor

+ bu men uchun yangilik

?
Tushunmadim, savollarim bor

!
qo’shimcha ma’lumot kerak

Bo’yoqlar
Dori-darmonlar
Qishloq xo’jaligida ishlatilishi

Formulasi
Kimyoviy xossalari
Fizikaviy xossalari

Oksidlanish reaksiyalari

Aromatik uglevodorodlarning alohida vakillari.

Insert jadvali

description:
Aromatik uglevodorlarning to’yingan va to’yinmagan uglevodorodlardan farqli va o’xshash tomonlarini “VEEN diagrammasi”da ko’rsating.

27

description:
1. Qanday uglevodorodlar aromatik uglevodorodlar deb ataladi?
2. Aromatik uglevodorodlar uchun qanday izomeriya xos?
3. Benzol uchun xos bo'lgan reaksiya tenglamalarini yozing.
4. Aromatik uglevodorodlarni to'yingan va to'yinmagan uglevodorodlar dan qanday farqlash mumkin?
5. Quyidagi o'zgarishlarni amalga oshirish uchun zarur reaksiyalarning tenglamalarini yozing:

32

alt: “Idrok xaritasi” 33

description:
“Idrok xaritasi”

33

description:
34

V.Uyga vazifa: 34-mavzuni o’qish, o’rganish, 5-6-mashqlarni ishlash, krossvord tuzish.

alt: Tabiiy gazni birinchi vakili 2

description:
1. Tabiiy gazni birinchi vakili2. 18 tartib raqamdagi kimyoviy element3. Aromatik uglevodorod vakili.4. Tuzilishi jihatidan farqlanish5. Ochiq zanjirli to’yingan uglevodorod.6. Tarkibiga 2,14% kam uglerod tutgan temir va uglerod qotishmasi7. 3-tartib raqamidagi kimyoviy element.8. Geveya daraxtidan olinadigan tabiiy mahsulot

35

alt: E’tiboringiz uchun rahmat! 37

description:
E’tiboringiz uchun rahmat!

37

title: ПРЕЗЕНТАЦИЯ ПО ХИМИИ НА ТЕМУ "АРОМАТИК УГЛЕВОДОРОДЛАР"


extracted_text:
Aminokislota va oqsillar.
Aminokislota va oqsillar.
Tuzilishi va xossalari..
Tuzilishi va xossalari
Spiral makromolekulali oqsillar,
nuklein kislotalar va ko'plab sohalarda
polisaxaridlar topilgan hatto
me'morchilikda. Aminokislotalar
Aminokislotalar
xossasini ham olmaydi
olmaydigan gan  va  va
Kislota xossasini ham
Kislota
aminoguruh xossasini ham
aminoguruh
olgan buu aralashma, b
olgan b
bo'ladi.
bo'ladi.
 xossasini ham ham o'z ichiga
 ham o'z ichiga
 aralashma, buu amino kislotalar
 amino kislotalar
H2N CH
COOH
R Nomi
Qisqartmasi
Struktura formulasi

(pH)
5.97
6.02
Глицин
Аланин
Валин
Лейцин
Пролин
Фенилаланин
Триптофан
gly
ala
val
leu
pro
phe
try
H2NCH2COOH
CH3CHCOOH
NH2
(CH3)2CHCHCOOH
5.97
NH2
(CH3)2CHCH2CHCOOH
NH
NH2
COOH
C6H5CH2CHCOOH
NH2
C6H5CH2CHCOOH
NH2
5.98
6.10
5.88
5.88 Nomi
Qisqartmasi
Struktura formulasi
 (pH)
Аспарагин
Глутаминовая
кислота
Лизин
Аргинин
asn
glu
lys
arg
H2N(O)CCH2CHCOOH
5.41
NH2
HOOCCH2CH2CHCOOH
3.22
NH2
H2NCH2CH2CH2CH2CHCOOH
9.74
NH2
10.76 Nomi
Гистидин
Тирозин
his
tyr
Цистеин
cySH
Qisqartmasi
Struktura formulasi
 (pH)
7.58
5.65
5.02
N
NH
NH2
CH2CHCOOH
HO
CH2CHCOOH
NH2
HSCH2CHCOOH
NH2 Almashinmaydigan aminokislotalar
Almashinmaydigan aminokislotalar
aminokislotalar esa
Oqsillar tarkibida uchraydigan aminokislotalar
 esa
Oqsillar tarkibida uchraydigan
ularning fermenta-tiv o‘zgarishi natijasida hosil
ularning fermenta-tiv o‘zgarishi natijasida hosil
 hayvon va odam
bo‘ladi. Ayrim aminokislotalar
aminokislotalar hayvon va odam
bo‘ladi. Ayrim
organizmidan sintezlanmaydi. Bu
organizmidan sintezlanmaydi. Bu
almashinmaydigan aminokislotalardir. Odam
almashinmaydigan aminokislotalardir. Odam
organizmi uchun 8 (triptofan, fenilalanin, metio-nin,
organizmi uchun 8 (triptofan, fenilalanin, metio-nin,
lizin, valin, treonin, izoleysin va leysin)
lizin, valin, treonin, izoleysin va leysin)
aminokislotalar bor.O‘simliklar
almashinmaydigan aminokislotalar
 bor.O‘simliklar
almashinmaydigan
o‘zi uchun zarur bo‘lgan barcha azotli birikmalarni
o‘zi uchun zarur bo‘lgan barcha azotli birikmalarni
sintezlash qobiliyatiga ega. aminokislotalar
aminokislotalar sintezi
 sintezi
sintezlash qobiliyatiga ega.
jarayonida ammiakli azot organik birikmalarga
jarayonida ammiakli azot organik birikmalarga
aylanadi.
aylanadi. Almashinmaydigan aminokislotalar
Almashinmaydigan aminokislotalar
O‘simliklarda hosil bo‘lgan
O‘simliklarda hosil bo‘lgan
aminokislotalar uzluksiz almashinib
 uzluksiz almashinib
aminokislotalar
turadi. Ular asosan, oqsillar sintezi uchun
turadi. Ular asosan, oqsillar sintezi uchun
sarfla-nadi, shuningdek,
sarfla-nadi, shuningdek,
dekarboksillanishi, azot asoslari va
dekarboksillanishi, azot asoslari va
boshqa birikmalar sintezi uchun
 birikmalar sintezi uchun
boshqa
ishlatilishi, aminogruppani aj-ratib
ishlatilishi, aminogruppani aj-ratib
yuborishi, to‘liq oksidlanishi va organizm
yuborishi, to‘liq oksidlanishi va organizm
uchun energiya manbai bo‘lib xizmat
uchun energiya manbai bo‘lib xizmat
qilishi mumkin.
qilishi mumkin. Kislotali xossalarini namoyon qiladi
Kislotali xossalarini namoyon qiladi
H2N CH
R
COO H+
OH H3N CH
R
COO
H+
OH
COOH
H3N CH
R
ù åëî ÷í î é ðàñòâî ð
H2N CH
R
COOH
êèñëû é ðàñòâî ð Asosiy xossalari.
Asosiy xossalari.
H2NCHCOOH
H3NCHCOO
R
Ionlashmagan
aminokislota
holati
R
Ion holatdagi
Svettir
ioni(bipolyar ion
holat) Aminokislotalarning
Aminokislotalarning
klassifikatsiyasi
klassifikatsiyasi
Kimyoviy tuzulishi boʻyicha
aminokislotalar aminkarbon kislotalar
boʻlib, ular tarkibida karboksil — COOH va
amino — NH2 guruhlari mavjud. Amino
gruppa hamda proteinogen
aminokislotalarda a-uglerod atomida
joylashganligidan, a-aminokislotalar
qatorini tashkil qiladilar. Peptidlar va,
umuman oqsil molekulalarining
aminokislota tarkibi yozilganda, ularning
nomi boshlangʻich uch harfdan tuzilgan
qisqartmalaridan foydaniladi. Masalan:
Alanin — Ala, Fenilalanin — Fen. Aminokilotalarning olinish usullari
Aminokilotalarning olinish usullari
aminlangan - galogen birikmalardan
- galogen birikmalardan
aminlangan
RCH2COOH  +  Br2
PBr3 RCHCOOH
1) NH3 (èçá.)
2) ðàçá. êèñë. RCHCOOH
Br
NH2 Aminokislotalarning olinish usullari
Aminokislotalarning olinish usullari
Malon kislotaning bromlanishi natijasida.
Malon kislotaning bromlanishi natijasida.
COOC2H5
COOC2H5
Na+CH
RBr RCH
COOC2H5
í àòðì àëî í î âû é ýô èð
COOC2H5
KOH / H2O
t
COOH
RCH
COOH
COOH
Br2 / ÒÃÔ
RCBr
COOH
t
CO2
R
CH
Br
COOH Aminokislotalarning olinish usullari
Aminokislotalarning olinish usullari
Shtekker – Zelinskiy  sintezi.
Shtekker – Zelinskiy  sintezi.
NH4CN  +  NaCl
NH3  +  HCN
NH4Cl  +  NaCN
NH4CN
O
R
C
H
NH3 RCH OH
RCH NH
HCN
H2O
NH2
RCH CN
H2O RCH COOH
NH2
àì èí î í èòðèë
NH2
àì èí î êèñëî òà Aminokislotalarning olinish usullari
Aminokislotalarning olinish usullari
 N tutgan Aminomalon efirlarning
alkillanishi
  - galogen tutgan efirlarning
aminlanishikaliy ftalamid
yordamida) Aminokislotalarning olinish usullari
Aminokislotalarning olinish usullari
Aminokislotalarning biologik olinish
Aminokislotalarning biologik olinish
xossalari.
xossalari.
Отходы с
оптически
активным
изомером
-
аминокислоты
Очистка
Корм с
добавкой
рацемическо
й смеси
аминокислот
-
Оптически
чистый изомер
-
аминокислоты Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminoguruh reaksiyasi
Aminoguruh reaksiyasi
CH3CHCOOH  +  [HNO2]
CH3CHCOOH  +  N2   +  H2O
NH2
àëàí èí
OH
ì î ëî ÷í àÿ
êèñëî òà
Van – Slayk metodi Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminoguruh reaksiyasi
Aminoguruh reaksiyasi
RCHCOOH  +  R'C
NH2
O
H H2O RCHCOOH
N CHR'
î ñí î âàí èå
Ø èô ô à Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Karboksil guruh  reaksiyalari
    Karboksil guruh
reaksiyalari
HCl
H2O CH3CHCOOCH3
CH3CHCOOH  +  CH3OH
NH2
àëàí èí
+Cl
NH3
ãèäðî õëî ðèä
ì åòèëî âî ãî  ýô èðà
àëàí èí à
NH4Cl
NH3
CH3CHCOOCH3
NH2
ì åòèëî âû é ýô èð
àëàí èí à Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Karboksil guruh reaksiyasi
Karboksil guruh reaksiyasi
HOCH2CHCOOH
HOCH2CH2NH2  +   CO2
NH2
ñåðèí
êî ëàì èí
HOOCCHCH2CH2COOH
NH2
ãëóòàì èí î âàÿ êèñëî òà
H2NCH2CH2CH2COOH  +  CO2
4àì èí î áóòàí î âàÿ êèñëî òà Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Sifat reaksiyasi
Sifat reaksiyasi
Ksantoprotein reaksiyasi
HO
òèðî çèí
CH2CHCOOH
NH2
HNO3
H2O
O2N
HO
CH2CHCOOH
NH2
æåëòàÿ î êðàñêà
2NaOH
CH2CHCOO Na+
NH2
î ðàí æåâàÿ î êðàñêà
O2N
Na+ O Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Sifat raksiyasi
Sifat raksiyasi
• Biuret reaksiyasi
( Mis (II) gidroksidi bilanCu(OH)2 )
• Ningidrin reaksiyasi.
O
C
C
O
í èí ãèäðèí
OH
OH Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
,,,, aminokislotalarning spetsifik reaksiyalari
 aminokislotalarning spetsifik reaksiyalari
- aminokislota reaksiyalari
- aminokislota reaksiyalari
O
+
C OH
H
NH
CH3 CH
N H
HO
H
àëàí èí
CH
+
O
C
CH3
t
H2O
CH3
O
C
3
CH
2
1
HN
NH
4
CH
5
6
C
CH3
àì è äí û å
ãðóï ï û
3,6äèì åòèë2,5äèêåòî ï èï åðàçèí
O Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
,,,, aminokislotalarning spetsifik reaksiyalari
 aminokislotalarning spetsifik reaksiyalari
- aminokislota reaksiyalari
- aminokislota reaksiyalari
CH2
NH2
CH COOH

CH2
t
NH3

CH COOH
H
àëàí èí
àêðèëî âàÿ êèñëî òà Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
Aminokislotalarning kimyoviy xossasi
,,,, aminokislotalarning spetsifik reaksiyalari
 aminokislotalarning spetsifik reaksiyalari
- aminokislota reaksiyalari
- aminokislota reaksiyalari
+
C
CH2
CH2
CH2
N
O
OH
H
H
àì èí î ì àñëÿí àÿ
êèñëî òà
O
CH2
C
t
H2O CH2
àì èäí àÿ
ãðóï ï à
CH2
N
H
áóòèðî ëàêòàì Peptid va oqsillar
Peptid va oqsillar
Peptidlar — bir nechta 
aminokislotalarning
qo’shilishidan
O
Ñ
NH Peptidlar va oqsillar.
Peptidlar va oqsillar.
O
C
H2N CH
R
OH  +  H NH CH
O
C
OH  +  H NH CH
O
C
OH
R'
R''
Ï åï òè äí àÿ ãðóï ï à
H2N CH
2H2O
R
O
C
O
C
NH CH
R'
NH CH
COOH
R''
Nê î í åö
Ï åï òè äí àÿ ñâÿçü
Cê î í åö Peptidlar va oqsillar
Peptidlar va oqsillar
Aminokislotalarning
ketma – ket aloqasi Peptidlar va oqsillar
Peptidlar va oqsillar
àëàí èë
ãëèöèë
ñåðèí
O
C
H2N CH
CH3
O
NH CH2 C
NH CH COOH
CH2OH
Àëàí èëãëèöèëñåðèí Peptidlar va oqsillar
Peptidlar va oqsillar
Insulin oqsilining birlamchi strukturasi Peptid va oqsilar
Peptid va oqsilar
Oqsillar tuzilishi
Oqsillar tuzilishi
Первичная структура пептидов и
белков — это
последовательность
аминокислотных остатков в
полипептидной цепи. Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Ichki vodorod bog’lanish Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
-aminokislotalarning struktura modeli.(yashil chiziqlar
vodorod bog’lanishni ifoda etadi) Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
oqsilning a- spiral
molekulasi Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Uch xil polipeptid molekulasining parallel - -  holati Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Uch xil oqsil molekulasining antiparallel  -  - holati
holati Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Bitta polipeptid halqaning oqsil molekulasi. Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
qsilning  -holati Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
A - vodorod
bog'lari bilan
bog'langan
polipeptid zanjiri
qismi, (yashil
chiziqlar nuqta).
B - polimer zanjir
atomlar orqali
cho'zilgan bir
tekis kamar
shaklida sxematik
b-qurilish
(vodorod atomlari Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsillarning ikkilamchi strukturasi
Oqsil ikkilamchi tuzilishi - tarkibiy tashkilotning
yuqori darajasi bo'lgan majburiy tuzilishli peptid
guruhlar o'rtasida vodorod aloqasi tufaylidir Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Oqsilning uchlamchi strukturasi
Oqsilning uchlamchi strukturasi
Turli xil imkoniyatlari
Krambina proteinining
tuzilishi ko'ring.
Bir fazoviy Vahiyning bir
tarkibiy formula.
B - bir hajmi modeli
shaklida tuzilishi.
B - molekulaning oliy
tuzilishi.
D - imkoniyatlari A va B
birikmasi
D - oliy tuzilishi
soddalashtirilgan vakillik.
E - disülfid ko'prik bilan oliy
tuzilishi. Osillar va peptidlar
Osillar va peptidlar
OQsillarninf ion bog’lanishi.
OQsillarninf ion bog’lanishi.
î ñòàòî ê ëèçèí à
NH CH CO ï åï òèäí àÿ ñâÿçü
+
(CH2)4NH3
è î í í î å âçàèì î äåé ñòâèå
OOCCH
CO
CH NH
î ñòàòî ê
àñï àðãèí î âî é êèñëî òû OQsillar va peptidlar.
OQsillar va peptidlar.
Oqsildagi disulfid bog’lanish
Oqsildagi disulfid bog’lanish
CH2SH
CH2SH
[O]
[H]
CH2S
CH2S
Äè ñóëüô è äí àÿ ñâÿçü Oqsilllar va peptidlar.
Oqsilllar va peptidlar.
Globulin oqsili
Globulin oqsili
Yumaloq tuzilishi
albumin (tuxum
oqsili). Chirigan
tuxum hidi manbai -
protein tanazzuli
jarayonida tez
vodorod sülfidin hosil
tizim bo'yicha disülfid
ko'prik hozirgi
sulfgidridnye bepul
HS-guruhlar,
tarkibida qo'shimcha
ravishda. Disülfid
ko'prik ko'p yanada
barqaror va oqsil
kengaytirish vodorod
sülfidin hosil emas Oqsillar va peptidlar
Oqsillar va peptidlar
Fibrilyar oqsillar
Fibrilyar oqsillar
Fibrionning fibrilyar oqsili Peptidlar va oqsillar
Peptidlar va oqsillar
Oqsilning to’rtlamchi strukturasi
Oqsilning to’rtlamchi strukturasi
Globulin oqsilining to’rtlamchi strukturasi Peptidlar va oqsillar
Peptidlar va oqsillar
Oqsilning to’rtlamchi strukturasi
Oqsilning to’rtlamchi strukturasi
Fibrilyar kollagen
oqsil
Supramolekulalari.
Kollagen misolida
fibrilyar oqsillarni
yaratish sifatida
ishtirok etishi
mumkin, deb
ko'rish mumkin. A-
spiral va b-qurilish.
Dumaloq oqsillarni
uchun bir xil, ular
oliy tuzilmalar ikki
turdagi bo'lishi
mumkin Peptidlar va oqsillar
Peptidlar va oqsillar
Oqsillar denaturatsiyasi
Oqsillar denaturatsiyasi
Yuqorituzilishdagi tuzilmalar
fizik va kimyoviy omillar
(yuqori harorat, kislota, ishqor
va b.) ta sirida quyi
tuzilishdagi shakllarga qaytadi
(bu hodisa Oqsillar
denaturatsiyasi deb ataladi),
natijada ular o z biologik
faolligini yo qotadi.
ʻ
ʼ
ʻ Peptidlar va oqsillar.
Peptidlar va oqsillar.

file_name: Aminokislota oqsil.ppt

title: ПРЕЗЕНТАЦИЯ ПО ХИМИИ НА ТЕМУ "АМИНОКИСЛОТА ВА ОКСИЛ"


extracted_text: Zarafshon shahar 10-umumiy o`rta  ta`lim  maktabining  kimyo fani o’qituvchisi  Xamrayeva  Muqaddas Murodovnaning“ Karbon kislotalar olinishi va xossalari” mavzusida o`tgan mahorat darsi ishlanmasi   Karbon kislatalar  klassifikatsiyasi.  Karbon kislotalarning kimyoviy xossalari Galogenlar bilan reaksiyalari1.CH3COOH+Cl2→CH2ClCOOH+HCl2.CH2ClCOOH+Cl2 →CHCl2COOH+HCl3.CHCl2COOH+Cl2 → CCl3COOH+HClKarbon kislotalarning o’ziga xos xossalari Karbon kislotalarning o’ziga xos xossalariSpirtlar bilan o’zaro reaksiyalari CH3COOH+HO-CH2-CH3→CH3-COOCH2-CH3+H2O                              EtilatsetatHCOOH+HO-CH2-CH3 →HCOOCH2-CH3+H2O                                  etilformiat Karbon  kislotalar Bu kislatani turlicha nomlashgan masalan: «nordon nam bo’lgan», «yog’och kislota», ko’p vaqt uni yog’ochdan olishgan. U keng qo’laniladi – xushbuy moddalar va dorilar erituvchisi, atsetat tola, bo’yoqlar, murakkab eferlar, atseton, xlorsirka kislota,  sirka angidridi ishlab chiqarishdagi kimyoviy sintezda reagent bo’lib ishtirok etadi. Oziq-ovqat sanoatida konservalovchi  vosita  va  ta’m beruvchi qo’shimcha sifatida ishlatiladi. Chumoli  kislotasi  sirka  kislotaga  nisbatan   kichik  radikali hisobiga  o’n  barobar  kuchli . Chumoli  kislota  nafaqat  chumolida balki krapiva  tolalarida ham   uchraydi . Usbu  kislota bakterosidlik  xossasiga egaligi  uchun konservant sifatida  qo’llaniladi. Xalq  tabobatida  chumoli kislotani  revmatizm kasalliklarini, radikulitlarni  davolashda ,  asalarichilar  asalari    kanalarini – parazitlariga qarshi kurashda foydalaniladi. Limon kislota,  ko’pgina  o’simliklar mevalarida  limonlar  va  xitoy limonida ( 80 va 70%  gacha  uchraydi). Oksalat  kislota, shavil  barglarida  uchraydi.  Bu kislotadan ehtiyot bo’lish  tavsiya etiladi.  Uning  tuzlari  oksalatlar  suvda erimaydi, shu  sababli  shavilni  sevuvchilar   buyraklarida va peshob pufaklarida  tosh yig’ilishiga sabab bo’lishi  mumkin. Oksalat  kislota  matolarni oqartirishda ishlatiladi ,  zanglarni yo’qotishda  ishlatiladi.  U alyuminiymi , kumushni, xrom  va mis qotishmalarini  tozalovchi kompozitsiyalar  tarkibiga  kiradi. Tibbiy  antiseptik  modda.  Aspirin – shamolashni oldini oluvchi  issiqlik tushiruvchi og’riq  qoldiruvchi   xossalariga ega, shu  sababli uni  tibbiyotda keng  qo’llaniladi.   Organizmni barqarorligini  shamollashga  chidamliligini oshirish da askorbin kislotasini o’rni  beqiyosdir - vitamin С (Askorbin  kislotasi). Unung kislotaligi  benzoy  kislotasinikiga teng. Bir kecha – kunduzlik me’yori,  – 60 mg. “Javobni tanlash"       Bu qaysi kislota ?     1. HCOOH2. HOOC-(CH2)2-COOH4. CH3-CH-COOH            OH5. C6H5COOH3.HOOC- COOH6.C17H35COOHSuv o’tlarida, zambrug’larda, lishayniklarda saqlanadi. Uning tuzlari  va murakkab efirlari suktsinatlar deb nomlanadi.      1. HCOOH2. HOOC-(CH2)2-COOH4. CH3-CH-COOH             OH5. C6H5COOH3.HOOC- COOH6.C17H35COOHBu kislata matolarni oqartirishda, metallar zangini yo’qotishda ishlatiladi.       Bu qaysi kislota ?        1. HCOOH2. HOOC-(CH2)2-      COOH4. CH3-CH-COOH            OH5. C6H5COOH3.HOOC- COOH6.C17H35COOHBu kislata tibbiy antiseptik vosita sifatida ishlatiladi.      Bu qaysi kislota ?          1. HCOOH2. HOOC-(CH2)2-COOH4. CH3-CH-COOH              OH5. C6H5COOH3.HOOC- COOH6.C17H35COOHOshqozon sharbatida, tuzlangan bodiringda saqlanadi. Uning tuzlari laktatlar deb yuritiladi.      Bu qaysi kislota ?      1. HCOOH2. HOOC-(CH2)2-COOH4. CH3-CH-COOH             OH5. C6H5COOH3.HOOC- COOH6.C17H35COOHChumolilar bezlaridan ajralgan suyuqlikda, yel daraxti ignalarida, Kuydiruvchi krapiva barglarida va hayvonlar terlashi tomchilarida uchraydi      Bu qaysi kislota ?           Metan  kislotasi  tuzi qanday nomlanadi.     formiat    atsetat   propianat     kapriat   valerinat     butirat124356 Dekan kislotasi tuzlari.     formiat    atsetat   propionat    kapriat   valerinat    butirat123456 Butan kislotasi tuzlari. formiatatsetatpropianatkapriatvalerinatbutirat123456 Propan  kislota tuzlari.formiatatsetatpropianatkatrinatvalerinatbutirat123456 Etan kislota tuzlari. formiatatsetatpropionatkaprinatvalerinatbutirat231456 Quyidagi tuzilishga ega kislota qanday nomlanadi?CH3 – CH – CH - COOHCH3CH31,2 – dimetilbutan k-ta2,3 – dimetilgeksan k-ta2,3 – dimetilbutan k-ta123 Kislotalarni spirtlar bilan o’zaro ta’sirlashib efirlar hosil qiladigan reaktsiyalar qanday nomlanadigidrogenlasheterifikatsiyaalkillash«kumush ko’zgi» gidrogenlasheterifikatsiyaalkillash«kumush ko’zgu»Chumoli kislotani aniqlash mumkin bo’lgan reaktsiya Mustaxkamlash uchun masalalar.Mavzuga oid masala va mashqlar. 105-bet  1,2,4,5,8 masalalar                                                                     Uyga vazifa : 106-bet 7-9 masalalarni yechish,mavzuni o`qib o`rganib, yangi ma`lumotlar topib  kelish.                                                                          Baholash: guruhlarning dars davomida to`plagan baholari e`lon qilinadi . Darsda faol  ishtirok etgan o`quvchilar baholanadi.  Darsni yakunlash“Insonga toza havo bersangiz, u ming yil yashaydi”   (Abu Rayhon Beruniy)“Agar chang va g’ubor bo’lmaganda  insonlar ming yil  umr ko’rgan bo’lar edi” (Ibn Sino)Olti narsa tanni saqlaydi har dam,	“Olti zarur narsa” – yana nomi ham.	Birinchi qismini bilsangiz – havo,…	Havosiz yuraklar chekadi navo,…	Vale u mo’tadil, sof bo’lsa, sozdir.	Yaxshisi hid, bug’, changlari ozdir	Aslida havo sof, pokdir, nihoyat,	Unga ko’p narsalar qo’shilar g’oyat,	Ta’sir qilar chiqit, tuprog’u, shamol,	Tog’lari,dengizi, shaharlar misol. (Sayyid Muhammad Hasrat)“Havosi shundayin berar edi kuch,	  Yashasa, bo’lardi nafas olmay hech” (Bedil)

file_name: Karbon kislota.ppt

description:
 Zarafshon shahar 10-umumiy o`rta  ta`lim  maktabining
 kimyo fani o’qituvchisi  Xamrayeva  Muqaddas Murodovnaning
“ Karbon kislotalar olinishi va xossalari” mavzusida o`tgan mahorat darsi ishlanmasi

alt: Karbon kislatalar klassifikatsiyasi

description: Karbon kislatalar  klassifikatsiyasi.

alt: Galogenlar bilan reaksiyalari 1

description:
Galogenlar bilan reaksiyalari
1.CH3COOH+Cl2→CH2ClCOOH+HCl
2.CH2ClCOOH+Cl2 →CHCl2COOH+HCl
3.CHCl2COOH+Cl2 → CCl3COOH+HCl

Karbon kislotalarning o’ziga xos xossalari

description:
Karbon kislotalarning o’ziga xos xossalari

Spirtlar bilan o’zaro reaksiyalari

CH3COOH+HO-CH2-CH3→CH3-COOCH2-CH3+H2O
                              Etilatsetat
HCOOH+HO-CH2-CH3 →HCOOCH2-CH3+H2O
                                  etilformiat

alt: Karbon kislotalar

description:
Karbon
 kislotalar

alt: Limon kislota , ko’pgina o’simliklar mevalarida limonlar va xitoy limonida ( 80 va 70% gacha uchraydi)

alt: Oksalat kislota , shavil barglarida uchraydi

alt: Tibbiy antiseptik modda.

description: Tibbiy  antiseptik  modda.

alt: “Javobni tanlash"

description: “Javobni tanlash"

alt: Bu qaysi kislota ? 1. HCOOH 2

description:
      Bu qaysi kislota ?

1. HCOOH

2. HOOC-(CH2)2-COOH

4. CH3-CH-COOH
           OH

5. C6H5COOH

3.HOOC- COOH

6.C17H35COOH

Suv o’tlarida, zambrug’larda, lishayniklarda saqlanadi.
 Uning tuzlari  va murakkab efirlari suktsinatlar deb nomlanadi.

description:
1. HCOOH

2. HOOC-(CH2)2-COOH

4. CH3-CH-COOH
            OH

5. C6H5COOH

3.HOOC- COOH

6.C17H35COOH

Bu kislata matolarni oqartirishda, metallar zangini yo’qotishda ishlatiladi.

      Bu qaysi kislota ?

alt: HCOOH 2. HOOC-(CH2)2- COOH 4

description:
1. HCOOH

2. HOOC-(CH2)2-      COOH

4. CH3-CH-COOH
           OH

5. C6H5COOH

3.HOOC- COOH

6.C17H35COOH

Bu kislata tibbiy antiseptik vosita sifatida ishlatiladi.

      Bu qaysi kislota ?

description:
1. HCOOH

2. HOOC-(CH2)2-COOH

4. CH3-CH-COOH
             OH

5. C6H5COOH

3.HOOC- COOH

6.C17H35COOH

Oshqozon sharbatida, tuzlangan bodiringda saqlanadi.
 Uning tuzlari laktatlar deb yuritiladi.

      Bu qaysi kislota ?

description:
1. HCOOH

2. HOOC-(CH2)2-COOH

4. CH3-CH-COOH
            OH

5. C6H5COOH

3.HOOC- COOH

6.C17H35COOH

Chumolilar bezlaridan ajralgan suyuqlikda, yel daraxti ignalarida,
Kuydiruvchi krapiva barglarida va hayvonlar terlashi
 tomchilarida uchraydi

      Bu qaysi kislota ?

alt: Metan kislotasi tuzi qanday nomlanadi

description:
     Metan  kislotasi  tuzi qanday nomlanadi.

    formiat

    atsetat

   propianat

     kapriat

   valerinat

     butirat

1

2

4

3

5

6

alt: Dekan kislotasi tuzlari. formiat atsetat propionat kapriat valerinat butirat 1 2 3 4 5 6

alt: Butan kislotasi tuzlari. formiat atsetat propianat kapriat valerinat butirat 1 2 3 4 5 6

alt: Propan kislota tuzlari. formiat atsetat propianat katrinat valerinat butirat 1 2 3 4 5 6

description:
Etan kislota tuzlari.

formiat

atsetat

propionat

kaprinat

valerinat

butirat

2

3

1

4

5

6

description:
Quyidagi tuzilishga ega kislota qanday nomlanadi?

CH3 – CH – CH - COOH

CH3

CH3

1,2 – dimetilbutan k-ta

2,3 – dimetilgeksan k-ta

2,3 – dimetilbutan k-ta

1

2

3

description:
Kislotalarni spirtlar bilan o’zaro ta’sirlashib efirlar hosil qiladigan reaktsiyalar qanday nomlanadi

gidrogenlash

eterifikatsiya

alkillash

«kumush ko’zgi»

alt: Mustaxkamlash uchun masalalar.

description:
Mustaxkamlash uchun masalalar.

Mavzuga oid masala va mashqlar. 105-bet  1,2,4,5,8 masalalar                                                                     Uyga vazifa : 106-bet 7-9 masalalarni yechish,mavzuni o`qib o`rganib, yangi ma`lumotlar topib  kelish.                                                                          Baholash: guruhlarning dars davomida to`plagan baholari e`lon qilinadi . Darsda faol  ishtirok etgan o`quvchilar baholanadi.

description:
Darsni yakunlash

“Insonga toza havo bersangiz, u ming yil yashaydi”   (Abu Rayhon Beruniy)
“Agar chang va g’ubor bo’lmaganda  insonlar ming yil  umr ko’rgan bo’lar edi” (Ibn Sino)
Olti narsa tanni saqlaydi har dam,
	“Olti zarur narsa” – yana nomi ham.
	Birinchi qismini bilsangiz – havo,…
	Havosiz yuraklar chekadi navo,…
	Vale u mo’tadil, sof bo’lsa, sozdir.
	Yaxshisi hid, bug’, changlari ozdir
	Aslida havo sof, pokdir, nihoyat,
	Unga ko’p narsalar qo’shilar g’oyat,
	Ta’sir qilar chiqit, tuprog’u, shamol,
	Tog’lari,dengizi, shaharlar misol. (Sayyid Muhammad Hasrat)
“Havosi shundayin berar edi kuch,
	  Yashasa, bo’lardi nafas olmay hech” (Bedil)

title: ПРЕЗЕНТАЦИЯ ПО ХИМИИ НА ТЕМУ "КАРБОН КИСЛОТА"


extracted_text:
«Петька на
даче» На даче, на природе
В городе, в
цивилизации

Образы
Люди
Друзья Петьки
(деревья,
Природа
небо, облака, трава)
Состояние мальчика
Желания героя Спасибо!

description:
«Петька на
даче»

description: Спасибо!

title: Разработка урока литературы в 5 классе по произведению Андреева "Петька на даче". Тематика и нравственная проблематика рассказа.


extracted_text:
Игра «Наоборот»
К занятию на тему «Жизнь дана на добрые дела» в
старшей группе детей с ОНР
2019 год Были дети грустные, а стали …
                                       (весёлые)! Были дети больные, а стали … (здоровые)! Были дети слабые , а стали … (сильные)! Были дети трусливые (боялись уколов), а стали …
                                                                                (смелые)! Поступки бывают плохие, а бывают … - (хорошие)!

file_name: Презентация добрые дела.pptx

description: Были дети слабые , а стали … (сильные)!

intro: Данная презентация, уважаемые коллеги, поможет вам в проведении занятия по развитию речи. В данном материале содержится игра "Наоборот", на закрепление слов - антонимов по теме занятия "Жизнь дана на добрые дела" в старшей группе детей с ОНР. Также в данной презентации есть логопесенка "Лиса".

title: Презентация на тему занятия "Жизнь дана на добрые дела"


extracted_text:
O’ZBEKISTON    RESPUBLIKASI
OLIY  VA  O’RTA  MAXSUS TA’LIMI
VAZIRLIGI
MIRZO ULUG’BEK NOMIDAGI
O’ZBEKISTON MILLIY UNIVERITETI
Geologiya va geografiya fakulteti
Geografiya yo’nalishi 3 kurs talabasi
Bozorqulov Azamatning
Geografiya o’qitish metodikasi fanidan
DARS ISHLANMASI
Qabul qildi: dots. Nikadambayeva X.B. MAVZU :
AFRIKA TABIAT ZONALARI.
EKVATORIAL O’RMONLAR VA
SAVANNALAR TABIATI REJA:
EKVATORIAL O’RMONLAR
ZONASI
SAVANNALAR ZONASI AFRIKA MATERIGI TABIAT
ZONALARI
Afrika materigining tabiat zonalari tabiiy sharoiti,
tuproqlari, o’simlik olami va hayvonot
dunyosining turli-tumanligi bilan bir-biridan keskin
farq qiladi.
1. Sernam
ekvatorial
o’rmonlar
2. Fasliy nam
o’rmonlar
3. Savannalar
va siyrak
o’rmonlar
4. Chala cho’l
va cho’llar
bargli doimiy
5. Qattiq
yashil
o’rmonlar EKVATORIAL O’RMONLAR HAYVONOT DUNYOSI E’TIBORINGI
Z UCHUN
RAHMAT!!!

description: EKVATORIAL O’RMONLAR

description: HAYVONOT DUNYOSI

description:
E’TIBORINGI
Z UCHUN
RAHMAT!!!

intro:
Африка Катталиги жиҳатидан Евросиёдан кейин 2-ўринда туради. Майдони 29,6 млн кв км, ороллари билан 30,3 млн кв км.
Деярли ўрта қисмидан экватор чизиғи ўтган. Шимолдан жанубга томон қарийб 8 минг км га чўзилган. Шимолий қисмининг эни 7500 км (Альмади бўрнидан Хафун бўрнигача). Жанубий қисмининг эни 3100 км. Шимолий да Ўрта денгиз, ғарбда Атлантика океани, шарқда Ҳинд океани ва Қизил денгиз билан ўралган. 120 км ли Сувайш бўйни орқали Осиё билан туташган. Европадан Африкани Гибралтар бўғози ажратиб туради (энг тор жойи 13 км). Африкага бир неча ороллар киради: шарқца Мадагаскар, Занжибар, Сокотра, Мафия, Пемба, Комор, Маскарен Амирант ва Сейшел о.лари; ғарбда Мадейра, Канар, Яшил Бурун о.лари; Гвинея қўлтиғида Пагалу, Сан-Томе, Принсипи, Биоко ва узоқроқдаги Вознесение, Санта-Елена, Тристанда-Кунья о.лари ва б. Қирғоқлари узилмали, кам парчаланган, кўпинча тоғлардан иборат. Қирғоқ яқинида пасттекисликлар бор. Қўлтиқлари кенг ва очиқ, энг йириклари — Гвинея ва Сидра (Катта Сирт). Қулай бухталари кам. Энг йирик ярим орол — Сомали.

title: GEOGRAFIYADAN PREZENTATSIYA, MAVZU: AFRIKA TABIAT ZONALARI. EKVATORIAL O’RMONLAR VA SAVANNALAR TABIATI


extracted_text:
МИРЗО УЛУҒБЕК
НОМИДАГИ
ЎЗБЕКИСТОН
МИЛЛИЙ
УНИВЕРСИТЕТИ
ГЕОГРАФИЯ ВА ТАБИИЙ РЕСУРСЛАР
ФАКУЛЬТЕТИ
ТАБИИЙ ГЕОГРАФИЯ КАФЕДРАСИ
ФАН: ГЕОГРАФИЯ ЎҚИТИШ
МЕТОДИКАСИ
п.ф.н., доц. Никадамбаева
п.ф.н., д
Батировна
Батировна
оц. Никадамбаева  Хилола
Хилола JANUBIY AMERIKA  Janubiy
ʻ
ʻ
ʼ
ʻ
jan.
amerika   G arbiy
yarim
jan.  qismidagi  materik,
sharqning
qit asining
yarmi.
Amerika
Sharqdan  Atlantika  okeani,  g arbdan
Tinch  okean  o rab  turadi.  12°25’  sh.  k.
(Galinas  burni)  bilan  53°54’
j.  k.
ʻ
(Frouerd  burni)  va  8G20’  g .  u.
ʻ
(Parinyas  burni)  bilan  34°46’  g .  u.
(KabuBranku burni) oraligida. Shim.da
Panama  bo yni  orqali  Shim.  Amerika
ʻ ʻ
bilan  tutash,  jan.  da  Dreyk  bo g ozi
turadi.
orqali  Antarktidadan  ajralib
Materikning eng uzun joyi 7150 km, eng
keng  joyi  5100  km.  J.  A.  tarkibiga
Shamolsiz  o.lar,  Trinidad  o.,  Folklend,
Olovli  Yer  va  Chili  arxipelaglari,
Galapagos  o.lari  kiradi.  Mayd.  (orollar
bilan birga) 18,28 mln. km2.
ʻ  Tabiati.  Janubiy  Amerikaning  qirg oqlari  kam  parchalangan.
Shim.da  Venesuela  qo ltig i,  g arbida  Guayakil,  jan.g arbida
fordlar, jan.sharqida LaPlata, SanXorxe va b. qo ltiqlari bor.
ʻ
ʻ
ʻ
ʻ
ʻ
ʻ ʻ
ʻ
ʻ
ʻ
tekisliklar
ʻ
ʻ
ʻ
ʻ
ʻ
o rtacha
platformasining
tomondan  o rab
ʻ
 Relyefi  va  geologik  tuzili  sh  i  .  J.  A.ning
sharqida
balandlikdagi
ʻ
yassitog liklar,  baland  tekisliklar,  payet
tekisliklar,  g arbida  materikni  g arb  va
shimol
turgan  And
tog lari  (o rtacha  bal.  5000—6000  m,  eng
baland  joyi  —  6960  m,  Akonkagua  tog i) ʻ
joylashgan.  And  tog lari  sharqida  Jan.
Amerika
Gviana
ʻ
yassitog ligi  (Neblin  tog i,  3014  m)  va
ʻ
Braziliya  yassitog ligi
tog i,
ʻ
2200 m) bor. And tog lari va yassitog liklar
oralarida  uchlamchi  va  to rtlamchi  davr
yotqiziqlari
to lgan  Orinoko,
Amazonka,  LaPlata  payettekisliklari  va
(Pampa,  GranChako,
Ichki
ʻ
Ikki  daryo  oralig i  va  b.)  joylashgan.
Materikning
jan.sharqida
mezokaynozoy  cho kindi  jinslari  va  muz
keltirgan yotqiziklar bilan qoplangan qad.
Patagoniya platformasi bor.
ʻ
(Bandeyra
chekka
ʻ
ʻ
bilan  Foydali  qazilmalari.  Gviana  va  Braziliya  yassitog larida  temir,
marganets, boksit, nodir metallarning yirik konlari, And tog larining
etaklari  va  tog   oraliklaridagi  botiklarda  neft,  yuqorirog ida  mis,
polimetallar,  qo rg oshin,  molibden,  volfram,  platina  konlari  bor.
Selitra, yod va bromning yirik konlari topilgan.
ʻ
ʻ
ʻ
ʻ
ʻ
ʻ  Iqlimi  .  Janubiy  Amerikaning  ekvator  kesib  o tgan,  uning  katta  qismi
ekvatorga  yaqin.  Materikda  6
iqlim  mintaqasi  (ekvatorial,  shim.
subekvatorial,
tropik,  subtropik  va  mo tadil
mintaqalar)  mavjud.  Amazoniya  va  Kolumbiyaning  g arbida  doim
sernam va issiq, Ekvatorial And tog larining Ekvador va Kolumbiya jan.
dagi qismida tog ekvatorial iqlim.
jan.  subekvatorial,
ʻ
ʻ
ʻ
ʻʼ
ʻ

file_name: JANUBIY AMERIKA.ppt

description: JANUBIY AMERIKA

intro:
Жанубий Америка - Ғарбий ярим шарнинг жанубий қисмидаги материк, Америка қитъасининг жанубий ярми. У бошқа материклардан деярли алоҳида жойлашган; фақат камбар Панама бўйнигина шимоли - ғарбга қўшилиб, Марказий ва Шимолий Американи туташтириб турувчи кўприк хосил қилади. Бепоён океан сувлари Жанубий Американи бошқа материклардан (камида бўр давридан бошлаб) ажратиб туради; Панама бўйни эса плиоценда тўла шаклланган. Жанубий Америка материгининг бошқа материклардан айрим жойлашганлиги табиатининг ривожланиш характери, айиқса, эндемикларга жуда бой флора ва фаунасига катта таъсир кўрсатган.
Жанубий Американинг чекка нуқталари:
энг шимолий нуқтаси Пуахир ярим оролида Гальинас бурни (Колумбия) бўлиб, 12°28' ш. к. ҳамда 71° 40' ғ.у.
энг жанубий нуқтаси Магеллан бўғозидаги Фроуэрд бурни (Чили) 53°54' ж. к. ҳамда 71° 18' ғ.у.
энг шарқий нуқтаси – Сейшас  (Бразилия) 7°09' ж. к. ҳамда 34°48' ғ.у.
энг ғарбий нуқтаси – Париняс (Перу), 4° 41' ж.к., 81° 20' ғ.у.

title: METODIKADAN DARS ISHLANMASI TAQDIMOTI, MAVZU: "JANUBIY AMERIKA"


extracted_text:
O’ZBEKISTON    RESPUBLIKASI
OLIY  VA  O’RTA  MAXSUS TA’LIMI VAZIRLIGI
MIRZO ULUG’BEK NOMIDAGI
O’ZBEKISTON MILLIY UNIVERITETI
Geologiya va geografiya fakulteti
Geografiya yo’nalishi 3 kurs talabasi
Choriyeva Mohigulning
iqtisodiy
geografik
rayoni  Qabul qildi: dots. Nikadambayeva X.B.
Geografiya o’qitish metodikasi fanidan
Mavzu:
DARS ISHLANMASI
Surxandaryo MAVZU: SURXONDARYO IQTISODIY
GEOGRAFIK RAYONI
Reja:
1.Geografik o’rni.
2.Tabiiy sharoiti va resurslari.
3.Aholisi va mehnat resurslari.
4.Xo’jaligiga umumiy ta’rif.
5.Qishloq xo’jaligi.
6.Sanoat tarmoqlari.
7.Transporti va tashqi iqtisodiy aloqalari.
MAVZU: SURXONDARYO IQTISODIY GEOGRAFIK RAYONI 1.   Geografik  o`rni.
 Surxondaryo iqtisodiy geografik rayoni
Respublikamizning janubida joylashgan
bo’lib, Surxondaryo viloyati hududidan
iborat. Surxondaryo  viloyati  6-mart  1941-
yilda  tashkil  topgan.  Uning  maydoni  20,1
 ming  kv  km  bo`lib,  jami  O`zbekiston
Respublikasi  hududining  4,5  foizga  teng.
O`lka  sharqdan  va  shimoliy-sharqdan
Tojikiston  bilan,  shimoliy-g`arbda
Qashqadaryo  bilan,  g`arbda  Turkmaniston
 bilan,  janubda,  Afg`oniston  bilan
chegaralangan.   Surxondaryo  viloyati  14
ta  qishloq  tumani,  8  ta  shahar  va  114
ta  shaharchalardan  iborat. Geografik
o’rni.
Qulayligi.
Noqulayligi.
1. Respublika  poytaxti bilan
temir-yo`l  orqali
bog`langanligi
2. Chorvachilik va dehqonchilik
uchun qulayligi.
3. Yuqori  darajadagi hosil
unumdorligi
4. Mineral hamda tog`
resurslarga boyligi
1. Respublika poytaxtidan
uzoqda joylashganligi.
2. Tojikiston   Avg`oniston va
Turkmaniston bilan
chegaradosh bo`lganligi
3. Maydonining 70%
tog`lardan iboratligi
4. Suv resurslari bilan yaxshi
ta`minlanmaganligi
Geografik o’rni.Qulayligi. 2.Tabiiy sharoiti va resurslari
Yerosti
boyliklari
Tabiiy
sharoiti va
resurslari
Tuproq
qatlami
Relyef
Suv
resurslari
Iqlimi
va
tog’
va
 Relyefi
iborat,
tekisliklardan
janubga
shimoldan
kengayib
qiyalanib
 Togʻlardan  oqib
boradi.
koʻpdankoʻp
tushadigan
daryo  va  soylar  dara  hosil
va
qilgan.  Surxondaryo
Sheroboddaryo
oqib
oʻtadigan
shim.,
gʻarb  va  sharqdan  baland
Hisor
tizmasi  va  uning
tarmoqlari bilan oʻralgan.
tekislik
Yil
kunlarning
Oʻzbekistonda eng issiq   shu
viloyat .
davomida
bulutsiz
koʻp
boʻlishi  va  quyosh  nurining
tik  tushishi  effektiv  tralar
yigʻindisi  yuqori  boʻlishiga
olib keladi. Yogʻinning asosiy
qismi
bahorda
tushadi.
qish
va
RelyefIqlimi Yerosti
boyliklari
Suv
resurslari
Tuproq
qatlami
,
 Foydali
qazilmalardan  neft
va  gaz   (Xovdogʻ)
toshkoʻmir
(Shargʻun)
polimetall
(Sangardak),   osh
tuzi
(Xoʻjaikon)
konlari  bor.  Gips,
granit, argillit kabi
qurilish materiallari,
mineral suvli buloq
koʻp

Daryolari
Surxondaryo,

Sherobod    daryo,
To`palang    daryo,
Qoratoldaryolari    bor.

    Suv  omborilari
Janubiy    Surxon  ,
Uchqizil  suv  ombori,
Qumqurg`on,    suv
ombori.
           Kanallari   Katta
 Hisor,  Amu-Zang,
Hazarbog`,  bor.
shoʻrxok och boʻz
tuproklar, togʻ yon
bagʻrida turli xil
boʻz tuprokdar.
Oʻsimliklar dunyosi
ham tabiiy sharoiti
bilan bogʻliq.  500 m
dan och bo`z tuproq
500 m dan 1200 m
oddiy va to`q tusli
 Tuprogʻi
tekisliklarda
taqirsimon va
bo`z tuproq
1200-2500m tog`-
jigarrang tuproq 3.Aholisi va mehnat resurslari
Aholisi,
mimg
kishi
Qishloq
tumanlari
 Tashkil
topgan
yili
Angor
Bandixon
Boysun
Denov
Jarqo`rg`on
Muzrabot
Oltinsoy
Sariosiyo
Termiz
Uzun
Sherobod
Sho`rchi
Qiziriq
Qumqo`rg`on
28.11.1978
18.05.1992
29.11.1965
29.09.1926
29.11.1965
25.12.1968
23.11.1981
29.09.1926
29.09.1926
29.03.1991
29.09.1926
09.02.1935
06.03.1975
23.03.1977
102,6
45,3
95,0
315,5
169,5
112,5
134,6
164,6
86,5
139,4
148,9
166,0
89,2
174,9
№
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
Maydoni
ming  kv
km
Aholi
zichligi,
1  kv
km  kishi
0,39
0,20
3,72
0,74
1,14
0,74
0,57
3,93
0,86
1,63
2,73
0,85
0,35
2,20
263,1
226,5
25,5
426,3
148,7
152,0
236,1
41,9
100,6
85,5
54,5
195,3
254,8
79,5 4.Xo’jaligiga umumiy ta’rif
Xo’jaligi
Qishloq
xo’jaligi
Donchilik
Paxtachilik
Chorvachili
qoramolchil
k va
ik
Sanoati
Yoqilg’i
(neftni
qayta
ishlash)
Yengil
(paxta
tozalash)
Oziq ovqat
sanoati
DonchilikPaxtachilikChorvachilik va qoramolchilikYoqilg’i (neftni qayta ishlash)Yengil (paxta tozalash)Oziq ovqat sanoati 5.Qishloq xo’jaligi
Donchilik
Paxtachilik
Bog`dorchilik
Sabzavotchili
k
Polizchilik
Pillachilik
Qishloq
xo’jaligini
ng asosiy
tarmoqlari
DonchilikPaxtachilikPillachilik 6.Sanoat   tarmoqlari Sanoat tarmoqlari
19.7
13
4.6
15
48.7
Yoqilg`i
Qurulish-matiryallari
Yengil
Oziq-ovqat
Boshqalar Viloyat  iqtisodiyotining
ichki tarkibi  2009
Boshqa tarmoqlar; 20%
Sanoat; 7%
Qurulish; 8%
Soliqlar; 5%
Savdo va umumiy ovqatlanish; 7%
Transport va  aloqa; 11%
Qishloq-xo`jaligi; 43% 7.   Transport Tashqi  iqtisodiy  aloqalar E’tiboringiz
uchun raxmat

file_name: Surxandaryo  iqtisodiy  geografik rayoni.pptx

description: 6.Sanoat   tarmoqlari

description: 7.   Transport

description: Tashqi  iqtisodiy  aloqalar

description:
E’tiboringiz
uchun raxmat

intro: Surxondaryo iqtisodiy geografik rayoni Respublikamizning janubida joylashgan bo’lib, Surxondaryo viloyati hududidan iborat. Surxondaryo  viloyati  6-mart  1941-yilda  tashkil  topgan.  Uning  maydoni  20,1  ming  kv  km  bo`lib,  jami  O`zbekiston  Respublikasi  hududining  4,5  foizga  teng.  O`lka  sharqdan  va  shimoliy-sharqdan  Tojikiston  bilan,  shimoliy-g`arbda  Qashqadaryo  bilan,  g`arbda  Turkmaniston  bilan,  janubda,  Afg`oniston  bilan  chegaralangan.   Surxondaryo  viloyati  14  ta  qishloq  tumani,  8  ta  shahar  va  114  ta  shaharchalardan  iborat.

title: GEOGRAFIYADAN BIR SOATLIK DARS PREZENTATSIYASI: SURXANDARYO  IQTISODIY  GEOGRAFIK RAYONI


extracted_text:
MIRZO ULUG’BEK NOMIDAGI
O’ZBEKISTON MILLIY
UNIVERSITETI
GEOLOGIYA VA GEOGRAFIYA
FAKULTETI GEOGRAFIYA
Qabul  qildi:p.f.n.dot.Nikadambayeva Hilola
YO’NALISHI
3-KURS TALABASI DO’SIYEVA
MAFTUNANING geografiya
o`qitish metodikasi fanidan MAVZU: TINCH OKEANI REJA :
 1. Tinch okeani va uning o‘ziga xos
xususiyatlariga umumiy tavsif berish.
2. Okeanning o’rganilish tarixi,
geologik tuzilishi va foydali
qazilmalari.
3. Okean tubi relyefi va okean
oqimlari .
4. Organik dunyosi va tabiat
mintaqalari ASOSIY XUSUSIYATLARI
 Okeanlar ichida eng
keksa va eng kattasi,
eng issig’I, „olovli
halqa“si mavjud, eng
chuqur biomassaga
eng boy, baliq
ovlashda, dengiz,
orollar soni, kuchli
shamol, baland to’lqin,
suv osti vulqonlari
bo’yicha Dunyo
okeanlari ichida
birinchi o’rinda
turadi. GEOGRAFIK
O’RNI
 Tinch okeani Dunyo okeani
maydonining yarmini va Yer
yuzining 1/3 qismini
egallagan. Bu okean kattaligi
jihatidan Ulug’ okean deb
ataladi. Okeanni 4 ta materik
chegaralab turadi. Uni
shimol va sharqda Amerika
va janubda Antarktika, g’arb
va shimoli-g’arbda
Avstraliya, Osiyo qit’alari
o’rab olgan. Shimoldan
janubga 12 ming km,
g’arbdan sharqqa qarab
17,2 ming km masofaga
cho’zilgan.  Eng keng joyi
ekvator va uning atrofida.  Birinchi bo’lib ispaniyalik V.Balboa 1513-yilda
Panama bo’ynidan o’tib Tinch okeanini
ko’rgan va unga Janubiy okean deb nom
bergan. F.Magellan 1520-1521-yillardagi
sayohati davrida uni Tinch okeani deb atagan.
 Okean to’g’risidagi dastlabki ma’lumotlar
F.Magellan va J.Kuk sayohatlari tufayli
to’plangan. V.I.Bering va A.I.Chirikovlar 1741-
yilda okeanning shimoliy qismini o’rganishdi.
I.F Kruzenshtern, Y.V.Lisyanskiy, S.O.Makarov
Vityaz kemasida va Jak Iv Kusto Tinch okeanda
mukammal tadqiqot ishlari olib bordilar
O’RGANILISH
TARIXI GEOLOGIK TUZILISHI VA OKEAN TUBI
RELYEFI
 Tinch okean botig’i eng keksa va Yer po’stining juda
katta maydonini egallaydi. Shunga asoslanib
mustaqil litosfera plitasi tariqasida ajratiladi. Plita
eng serharakat plita bo’lib, yillik siljish tezligi 10 sm
dan katta.
 Okean tubi relyefi juda murakkab tuzilgan. Bu yerda
dengiz sayozligi kam, 1,7% maydonni egallaydi.
Okean tubi 62,6% maydonni egallaydi. IQLI
MI
 Tinch okean eng issiq okean bo’lib, ekvatorial mintaqalarda
suv yuzasining harorati yil davomida  28-29ºC, Bering
dengizida 2-7ºC, Janubiy okeanga tutash qismida 12-15ºC
atrofida o’zgaradi. O’rtacha yog’in miqdori ekvatorda 3000
mm dan qutblarga tomon kamayib boradi.
  Okeanning g’arbiy qismida tropik kengliklardankuchli
shamollar-tayfunlar esib turadi(tezligi soatiga 30-50, ba’zan
100 km gacha boradi.). ORGANIK DUNYOSI
 Tinch okean
organizmlarining turli –
tumanligiga ko’ra
birinchi o’rinda turadi.
Dunyo okeanidagi tirik
organizmlarning  yarmi
shu okeanga to’g’ri
keladi. Okeanning
shimoliy qismida
losossimon baliqlarning
95% yashaydi. Boshqa
okeanlarga nisbatan
hayvonlar turi 3-4
baravar ko’p. INSONNING XO’JALIK FAOLIYATI
 Okean soxillarida 50 ta
mamlakat joylashgan
bo’lib, dunyo aholisining
yarmi shu joyda yashaydi.
Insonlar qadimdan okean
hayvonlaridan oziq-ovqat
mahsuloti sifatida
foydalanib kelganlar.
Dunyo okeanidagi
baliqlarning deyarli yarmi
shu okeanga to’g’ri
keladi. Turli molyuskalar,
qisqichbaqalar,
krevetkalar, krillar ham
ko’p ovlanadi. E’tiboringi
z uchun
rahmat!!!

file_name: MAVZU TINCH OKEANI.pptx

description: MAVZU: TINCH OKEANI

description:
E’tiboringi
z uchun
rahmat!!!

intro:
Буюк океан (Тинч океан) Дунё океанининг бир қисми, катталиги ва чуқурлиги жиҳатидан Ер шарида 1-ўринда туради. Тинч океан ғарбдан Евросиё ва Австралия, шарқдан Шимолий ва Жанубий Америка, шимолдан Чукотка ва Сьюард ярим ороллари ўртасидаги йўлак, жанубдан Антарктида билан чегараланган. Майдони денгизлари билан бирга 178,6 млн кв км, денгизларсиз 148,3 млн. кв км. Сувининг ҳажми 710 млн. куб км. Ўртача чуқурлиги 3980 м, энг чуқур жойи 11022 м (Мариана нови).
Қирғокларининг аксар қисми фьорд типли ва емирилган, ғарбдаги тропик кенгликларда маржонли, баъзи жойлари тўсиқ рифли. Антарктидадаги қирғоклар, асосан, шельф музликлари билан қопланган. Денгизлар, кўпроқ, Тинч океаннинг шимолий-ғарбий ва ғарбий чеккаларида жойлашган. Ярим ёпиқ денгизлар: Беринг, Охота, Япон, Шарқий Хитой, Сариқ ва Жанубий Хитой; Ички денгизлар: Япон; ороллараро денгизлар: Австралия Осиё Ўрта денгизлари деб умумий номланади; чекка денгизлар: Маржон ва Тасман денгизлари, жанубда Антарктида соҳили яқинидаги Амундсен, Беллинсгаузен ва Росс денгизлари.

title: GEOGRAFIYADAN BIR SOATLIK DARS PREZENTATSIYASI: MAVZU "TINCH OKEANI"


extracted_text:
MIRZO ULUG`BEK NOMIDAGI
O`Z.M.U GEALOGIYA VA GEOGRAFIYA
FAKULTETI  GEOGRAFIYA KAFEDRASI 3-
KURS TALABASI HABIBULLAYEVA
5-sinf uchun geografiya fanidan bir soatlik
MAVLUDANING
DARS  ISHLANMASI
Qabul qildilar. dats.p.f.n. Nikadanbayeva
X.B MAVZU:QUYOSH, OY VA YULDUZLAR
                     Darsning maqsadi:
  a) Ta’limiy: O’quvchilarning dunyoqarashini kengaytirish, mavzu
haqida tushuncha berish, boshqa fanlar bilan o’zaro aloqadorlikda
o’rgatish.
   b) Tarbiyaviy:  O’quvchilarni darslikdan tashqari adabiyotlar va
internet ma’lumotlarini o’rganishga da’vat etish, o’z maqsadiga erishish
 ruhida tarbiyalash.
 d) Rivojlantiruvchi: BKMlarni rivojlantirish: O’quvchilarni mustaqil
fikrlashga o’rgatish, nutq madaniyatini o’stirish, hozirjavoblik, topqirlik
xususiyatlarini rivojlantirish. Darsning texnologik xaritasi:
1. Tashkiliy qism3 min.
2.O`tilgan  mavzuni mustahkamlash 5min.
3. Yangi  mavzu bayoni17 min
4. Dam olish daqiqasi2 min
5. Yangi mavzuni mustahkamlash – 15 min
6.Darsni yakunlash va uyga vazifa 3 min
     Dars turi: Yangi bilim beruvchi
     Dars metodi: “klaster”
     Dars jihozi: 5sinf geografiya  darsligi,
     ko’rgazmali qurollar: Kompyuter, multimediya,
                                      slaydlar O`tgan mavzuni takrorlash uchun savollar
1. Yerning sharsimon ekanligi haqidagi tasavvur
qachon paydo bo'lgan?
2. Qadimgi odamlar Yerni qanday tasavvur
qilishgan?
 Yerning modeli globusni O'rta Osiyoda
birinchi bo'lib kim yaratgan?
3. Yangi mavzu bayoni.
    Quyosh  Yerga eng yaqin bo'lgan qizib yotgan yulduz
olov shardir. U Quyosh sistemasining o'rtasida joylashgan.
Quyosh  Yerdagi yorug'lik va issiqlik manbai. Uning atrofida
8 ta sayyora aylanib turadi. Bular: Merkuriy, Venera, Yet,
Mars, Yupiter, Saturn, Uran, Neptun sayyoralaridir.
Sayyoralarning yulduzlardan farqi shuki, ular nur sochmaydi,
Quyoshdan tushgan nurni qaytaradi xolos. Olimlar murakkab asboblar, har xil teleskoplar
yordamida sayyoralar va ularning yo'ldoshlari
asosan bir xil moddalardan tuzilganini aniqlashgan.
Ular ham Yerda uchraydigan moddalardan tuzilgan
ekan. Sayyoralarning yulduzlardan yana bir farqi
shuki, ular osmondagi o'z o'rinlarini ancha
o'zgartirib turadi. Oy  Yerning tabiiy yo'ldoshi. Oy o'zidan nur
sochmaydi, Quyoshdan tushgan nurni qaytaradi. Oy
Yer atrofini deyarli bir oyda bit marta aylanib
chiqadi. Yer, Quyosh va Oyning osmonda birbiriga
nisbatan joylashgan o'rniga qarab u bizga har xil
ko'rinadi. Yulduzlar nihoyatda qizib yotgan, Yerdan
juda uzoqda joylash gan osmon yoritgichlaridir.
Ularni odamlar qadimdan gumhlarga ajratishgan va
har bir guruhga nom berishgan. Bular yulduz
turkumlari deb ataladi. Masalan, Tarozu, Chayon,
Qavs va boshqalar. Yangi mavzuni mustahkamlash
uchun savollar
  1. Quyosh atrofida aylanadigan nechta sayyora mavjud?
   2.Ularning nomlarini yoddan ayting
   3. Yulduzlar sayyoralardan nimasi bilan farq qiladi?
   4. Oriyentirlash deb nimaga aytiladi?
   5. Chizma chizib, unda ufqning asosiy va oraliq tomonlarini yozib
qo'ying Klaster metodi.
Klasterlarga bo’lish. Bu pedagogik strategiya bo’lib, talabalarning u yoki bu
mavzu bo’yicha erkin va bemalol o’ylashga yordam beradi. U fakat goyalar
orasidagi boglanishlarni fikrlashni ta`minlash imkoniyatini beradigan tuzilmani aniklab
olishni talab kiladi. U fikrlashning oddiy shakli emas, balki miya faoliyati
bilan ziya boglanadi.
Klasterlarga bo’lishdan axborotlarni chorlash boskichida xam, fikrlash
boskichida xam foydalaniladi. U muayyan mavzu sinchiklab o’rganilguncha
fikrlash faoliyatini ta`minlashda foydalanilishi mumkin. Klasterlarga bo’lish
talabalarning tasavvurlarini yangi boglanishlari yoki ularning grafik ifodalari
ko’rinishlarini ta`minlovchi sifatida xam o’tganliklarini yakunlash vositasi sifatida
ko’llanilishi mumkin. Bu o’z bilimlariga, muayyan mavzu to’grisida tasavvuriga
va uni tushunishga yo’l ochadigan nazardagi strategiyadir.
Klasterlarga bo’lish kuyidagi usullarda amalga oshiriladi: Yangi mavzuni mustahkamlash
klaster metodi orqali.
quyosh

file_name: MAVZU QUYOSH, OY VA YULDUZLAR.pptx

intro: Quyosh - Yerga eng yaqin bo'lgan qizib yotgan yulduz - olov shardir. U Quyosh sistemasining o'rtasida joylashgan. Quyosh - Yerdagi yorug'lik va issiqlik manbai. Uning atrofida 8 ta sayyora aylanib turadi. Bular: Merkuriy, Venera, Yet, Mars, Yupiter, Saturn, Uran, Neptun sayyoralaridir. Sayyoralarning yulduzlardan farqi shuki, ular nur sochmaydi, Quyoshdan tushgan nurni qaytaradi xalos.

title: GEOGRAFIYADAN BIR SOATLIK DARS PREZENTATSIYASI: MAVZU "QUYOSH, OY VA YULDUZLAR"


extracted_text:
OLIY VA O`RTA MAXSUS TA`LIM VAZIRLIGI
 MIRZO ULUG’BEK NOMIDAGI
 O’ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI
GEOLOGIYA VA GEOGRFIYA  FAKULTETI
GEOGRAFIYA YO’NALISHI
3-KURS TALABASI
GEOGRAFIYA O’QITISH METODIKASI FANIDAN
BIR SOATLIK DARS ISHLANMASI

Toshkent  - 2014
Tayyorladi:Mirjalilov I.
Qabul qildi:dots.v.b.Nikadambayeva X.B. ISSIQ IQLIM
MINTAQALARIDAGI TABIAT
ZONALARI
REJA:
1. Subtropik mintaqaning tabiat
zonalari.
2. Tropik mintaqaning tabiat
zonalari.
3. Subekvatorial mintaqaning
tabiat zonalari
4. Ekvatorial mintaqaning tabiat
zonalari Subtropik iqlim mintaqaning tabiat
zonalari.
Yevrosiyoning subtropik mintaqalarida qattiq bargli doimiy yashil o’rmonlar va
butazorlar, subtropik aralash o’rmonlar, subtropik chalacho’l hamda cho’lla
zonalari shakllangan.
Subtropik o’rmonlar va butazorlar zonasi Yevropaning O’rta dengiz
sohillari bo’ylab joylashgan. Bu yerda yoz quruq vq issiq, qish iliq (o’rtacha
harorat  +5°, +7°)hamda seryomg’ir.Shuning uchun o’simliklar vegetatsiyasi
yil bo’yi davom etadi.Doimiy yashil o’simliklar issiq va quruq havoga
moslashgan.Ularning barglari qattiq,yaltiroq,ba’zilari tuk bilan Issiq     iqlim     mintaqalari
hayvonlari Subtropik sernam
musson o’rmonlar
zonasi.
Bu zona Yevrosiyoning
janubi – sharqida musson
iqlim ta’sirida hosil
bo’lgan.Bu yerda yoz
nihoyatda sernamligi,
qish esa quruqligi va
salqinligi bilan ajralib
turadi.Sernam o’rmonlar
uchun kame
-liya,kamforali
dafna,paportnik
daraxtlari
xosdir.Hayvonot olamida
panda, qoplon, gibbon
(maymun), tapir, piton
ilonlari uchraydi chalacho’l
Subtropik
va cho’l zonalari.
Bu  mintaqadagi  cho’l  va
chalacho’llar  quruq  subtropik
cho’llari deb ham ataladi.Nam
subtropik  mintaqasiga  Qora
dengiz  qirg’oqlari  misol  bo’la
oladi.
subtropik
mintaqasiga  moslashgan  oq
va
qora,
saksovullar,shuvoq,yantoq,
erta
lolaqizg’aldoqlar,
o’simliklar
o’sadi.Hayvonlardan
jayron,
sayg’oq,,turli kaltakesaklar va
ilonlar,kemiruvchilar,cho’l
burguti,
yovvoyi
cho’chqa,  ondatra,  yovvoyi
mushuk,turli qushlar yashaydi
bahorda
iloq  kabi
Quruq
kalxat, Tropik mintaqaning tabiat zonalari.
Tropk mintaqada chalacho’l va cho’l zonalari  hamda savannalar
mavjud.Mo’tadil va subtropik mintaqalarning chalacho’l va cho’llariga
nisbatan bu yerda harorat juda yuqori  (iyulning o’rtacha harorati
+30°C ga teng), yog’ingarchilik esa nihoyatda kam bo’ladi.Arabiston
yarimorolidagi Rub-el-Xali qumli cho’li eng quruq va issiq joy
hisoblanadi.O’simlik va hayvonlar kam.Arabiston cho’llarida yovvoyi
eshak – onagr,uchqur kiyik,yirtqchlardan sirtlon va chiyabo’rilar
uchraydi. Tropik savannalar zonasi. Baland bo’yli g’allagulli
o’simliklar, siyrak o’rmonlarda daraxtlardan
sal( balandligi 30 – 35 m),tik, akatsiya va palmalar
o’sadi.Subekvatorial  mintaqaga borgan sari
savannalarda yog’ingarchilik miqdori  ortib
boradi.O’rmonlar maydoni ham kengayib boradi. tabiat zonalari.
Bu mintaqa savannalar va
fasliy nam o’rmonlar
zonasidan tarkib
savannalariga o’xshab
ketadi.Bu yerda xam o’t
Subekvatorial  mintaqaning
Subekvatorial mintaqaning
tabiat  zonalari.  Bu  mintaqa
savannalar  va  fasliy  nam
o’rmonlar  zonasidan  tarkib
topgan.Savannalar Hindiston
topgan.Savannalar
va Hindi – xitoy yarimorollarida
Hindiston  va  Hindi  –  xitoy
yarimorollarida
joylashgan.Afrika
o’simliklar, daraxtlar (palma),
savannalariga
o’xshab
ketadi.Bu  yerda  xam  o’t
daraxtlar
o’simliklar,
yarimorolida bambuklar ko’p.
(palma),
paportniklar,
Hayvonlardan fil, maymun,
akatsiya,
mangra(Gang
yo’lbars, panda, yak,qoplon
deltasida)  o’sadi.  Hindi  –
jayron,timsoh,ilon va turli
yarimorolida
xitoy
bambuklar
ko’p.
Hayvonlardan  fil,  maymun,
paportniklar, akatsiya,
mangra(Gang deltasida)
joylashgan.Afrika
o’sadi. Hindi – xitoy
qushlar mavjud. Subekvatorial fasliy nam o’rmonlar zonasi daraxt
turlariga  juda boy.Zona hududida qish judailiq bo’ladi. Yanvarning
o’rtacha harorati +15°,+18°C ga teng. Hayvonot dunyosi xilma-
xil.Hindiston va Shri-Lanka  orolida hozir ham yovvoyi fillarni
uchratish mumkin.Qalin o’rmonlarda maymunlarning bir nechta
turlari yashaydi. Ekvatorial mintaqaning tabiat
zonasi.Yevrosiyoning  ekvatorial mintaqasida
bitta tabiat zonasi – ekvatorial nam o’rmonlar
zonasi shakllangan. Bu zona Malakka
yarimorolida va ko’proq orollarda joylashgan.
Ekvatorial nam o’rmonlar zonasi boshqa
zonalardan yil bo’yi namgarchilikning ko’pligi,
haroratning deyarli bir xilligi bilan ajralib turadi

file_name: ISSIQ IQLIM MINTAQALARIDAGI TABIAT ZONALARI.pptx

description:
Issiq     iqlim     mintaqalari
hayvonlari

intro: Евросиё майдонининг ниҳоятда катта эканлиги унинг геологик тектоник тузилиши ва орографиясининг мураккаблиги океанларнинг таъсири шимолий ярим шарнинг барча иқлим минтақаларида жойлашганлиги материк ичкарисидаги шимолий муз океанига  очиқ жуда катта текислик ва ясси тоғликларда термик шароит ҳамда намланиш улар билан боғлиқ ҳолда эса биокомпонентлар ҳам шимолдан жанубга томон аста секин ўзгариб боради. Евросиёнинг Атлантика бўйи қисмидаги табий шароитнинг қарор топишида ва териториал бўлинишда унинг океанга яқинлиги ҳамда океан устида ҳосил бўлган ҳаво массаларининг жуда парчаланган қуруқликка таъсири энг катта аҳамиятга эга Евросиёда ва океаннинг унга туташ қисмларида  қуйидаги йирик регионларни кўриш мумкин. Ғарбий Европа шарқий Европа шимолий Осиё Ўрта денгиз бўйи ва Олд Осиё тоғликлари Артика ва субартиканинг Евросиё сектори шимолий муз океанининг Евросиёда шимолий ғарбда ва шимолда жойлашган ороллари табиатнинг бир қанча умумий белгиларига эга. Бу умумийлик уларнинг артика ва субартика минтақалари жойлашганлиги билан боғлиқ. Бу територия табиатнинг тафовутлари эса уларнинг пайдо бўлиши  структураси ва релефи шунингдек қайси секторда жойлашганлиги билан боғлиқ ҳолда юзага келган Шпис-берген арҳипалаги 76,50 ва 80,50 шимолий кенгликлар орасида жойлашган ороллар группасидан иборат бўлиб хорижий Европадаги бирдан бир артика областидир.

title: GEOGRAFIYADAN BIR SOATLIK DARS PREZENTATSIYASI: MAVZU "ISSIQ IQLIM MINTAQALARIDAGI TABIAT ZONALARI"