text: [{"text_idx": "#000001", "text": "Stigma og stigmatisering er ein o\u0301tti/o\u0301fr\u00e6ttakensla av ti\u0301 o\u0301kenda og ti\u0301 o\u0301normala. Og hyggja vit at s\u00f8guni, si\u0301ggja vit, hvussu hetta hevur gingi\u00f0 fyri seg. I\u0301 1900 talinum er ta\u00f0 komi\u00f0 fyri, at ein vi\u00f0 sa\u0301larsju\u0301ku er steina\u00f0ur u\u0301ti a\u0301 g\u00f8tuni i\u0301 F\u00f8royum (Sto\u0301ra\u0301 & Joensen, 2019). Fara vit heilt langt aftur i\u0301 ti\u0301\u00f0, aftur til 1500 tali\u00f0, og eisini i\u0301 1700 talinum, so hava fo\u0301lk vi\u00f0 sa\u0301larsju\u0301ku i\u0301 Evropa veri\u00f0 forfylgd og rikin u\u0301t u\u0301r si\u0301num heimsta\u00f0i (Foucault, 2008)."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Fra\u0301 umlei\u00f0 1500 til umlei\u00f0 1800, gekk ein internering fyri seg i\u0301 Evropa, har menniskjur vi\u00f0 sa\u0301larsju\u0301ku vo\u0301r\u00f0u gj\u00f8rd til ein samfelagsligan trupulleika, sum skuldi ruddast upp i\u0301 samfelagnum (Foucault, 2008). Hendan interneringin var fyri m.a evnaveik, arbei\u00f0isleys, fa\u0301t\u00f8k, brotsger\u00f0arfo\u0301lk og fo\u0301lk, i\u00f0 vo\u0301ru sa\u0301larliga illa fyri (ibid.). Tey si\u0301\u00f0stu, i\u00f0 vo\u0301r\u00f0u skild fra\u0301 brotsger\u00f0arfo\u0301lkum, vo\u0301ru fo\u0301lk vi\u00f0 sa\u0301larsju\u0301ku (ibid.)."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Fara vit aftur til 1800 tali\u00f0 i\u0301 Danmark, fa\u0301a vit eina o\u0301hugnaliga s\u00f8gu um, hvussu menniskjur vi\u00f0 sa\u0301larsju\u0301ku eru vi\u00f0f\u00f8rd. Danski staturin leg\u00f0i dent a\u0301 at avbyrgja og pasifisera menniskjur vi\u00f0 sa\u0301larsju\u0301ku (Vaczy Kragh (red.), 2008, s. 59). Hetta var\u00f0 gj\u00f8rt, vi\u00f0 m.a. at koyra tey i\u0301 sonevndar da\u0301rakistur (Vaczy Kragh (red.), 2008, pp. 33-34). Da\u0301rakistan var bo\u0301kstaviligt ein kista, sum hev\u00f0i eina matlu\u0301ku, og var bygd vi\u00f0 tju\u0301kkum tr\u00e6i, fyri at gera ta\u00f0 n\u00e6rum o\u0301m\u00f8guligt at bro\u0301ta u\u0301t (Det Etiske Ra\u030ad, 2012, p. 3). Ta\u00f0 kom fyri, at menniskjur lo\u0301gu i\u0301 da\u0301rakistum i\u0301 a\u0301ravi\u0301s (Vaczy Kragh (red.), 2008, p. 34). Hetta var fyri tey, i\u00f0 vo\u0301r\u00f0u mett at vera vandamikil (ibid.). i\u0301 navninum \u201eda\u0301rakista\u201c liggur, at tey, i\u00f0 ver\u00f0a koyrd i\u0301 har, eru da\u0301rar. Tey, i\u00f0 minni vandamikil vo\u0301ru, vo\u0301r\u00f0u koyrd i\u0301 spennitroyggjur, sum var\u00f0 hildi\u00f0 at vera fri\u0301gerandi i\u0301 mun til da\u0301rakistuna (Vaczy Kragh (red.), 2008, p. 52)."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Vit hava ti\u0301betur flutt okkum no\u0301gv, b\u00e6\u00f0i i\u0301 vi\u00f0ger\u00f0arh\u00e6ttum og hugbur\u00f0 til menniskjur vi\u00f0 sa\u0301larsju\u0301ku. S\u00f8gan vi\u0301sir okkum, hvussu hesi menniskju kunnu ver\u00f0a vi\u00f0f\u00f8rd, ta\u0301 hugbur\u00f0urin, ella fatanin er tann, at tey eru vandamikil og mugu avbyrgjast."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Skriva\u00f0 hevur Beinta V. S. Hentze"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Elin hev\u00f0i ta fyrstu ti\u0301\u00f0ina als ikki kunna tendra u\u0301tvarpi\u00f0, ti\u0301 alt var um hesa herviligu sju\u0301kuna sum kalla\u00f0ist Korona. Hon bleiv so rastleys, o\u0301ro\u0301lig og f\u00f8ldi eina sli\u0301ka hjartabankan sum aldrin fyrr, hv\u00f8rjafer\u00f0 or\u00f0i\u00f0 Korona bleiv nevnt. Hvi\u0301 go\u0301vu tey eini sju\u0301ku sama navn, sum eitt slag av \u00f8l? Nu\u0301 ta\u0301 hon alikav\u00e6l var komin i\u0301 gongd vi\u00f0 yvurhugsanina, so kundi hon akkura\u0301t ta\u00f0 sama hugsa um hetta eisini. Kanska var ta\u00f0 ti\u0301, at li\u0301ka no\u0301gv fo\u0301lk runt i\u0301 heiminum doy\u00f0u av sju\u0301kuni, sum av drekkari\u0301\u00f0i? Ella kanska var ta\u00f0 ti\u0301, at sju\u0301kan var akkura\u0301t li\u0301ka o\u0301a\u0301li\u0301tandi sum alkoholi\u00f0? Korona kundi faktiskt gott samanli\u0301knast vi\u00f0 alkohol. Korona kom sni\u0301kjandi inn i\u0301 heimi\u00f0, Korona spurdi ikki um tu\u0301 var ri\u0301kur ella fa\u0301t\u00e6kur og Korona hev\u00f0i knu\u0301st fleiri familjur. Ju\u0301 Elin var sannf\u00f8rd um, at ta\u00f0 var akkura\u0301t hendan samanli\u0301kningin, sum hev\u00f0i givi\u00f0 sju\u0301kuni navni\u00f0 Korona.Ta\u00f0 hev\u00f0i ju\u0301 ljo\u0301\u00f0a undarligt, um Covid -19 bleiv kalla\u00f0 fyri Ve\u00f0r ella Calsberg. So var Korona meira passaligt."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Elin reisti seg fra\u0301 vindeyganum. Nu\u0301 var nokk hugsa um Korona fyri i\u0301 dag. Hon hev\u00f0i funni\u00f0 u\u0301tav, at meira hon hoyrdi, tosa\u00f0i og hugsa\u00f0i um Korona verri fyri bleiv hon. Ta\u00f0 a\u0301virka\u00f0i b\u00e6\u00f0i sinnalagi\u00f0, hugsunarha\u0301ttin og orkuna. Ta\u00f0 ringasta var o\u0301ttin um framti\u0301\u00f0ina, men eisini ta\u00f0 at hon ikki kundi gera \u00f8ll tey vanligu gerandistingini. So einkult sum, at fara til vinkonur og fa\u0301a s\u00e6r eitt gott pra\u0301t ella at fara ein svimjitu\u0301r. Ti\u0301betur hev\u00f0i hon fastar samtalur vi\u00f0 fakfo\u0301lk i\u0301gj\u00f8gnum ZOOM programmi\u00f0. Ta\u00f0 hja\u0301lpti eisini no\u0301gv, at hon kundi bru\u0301ka facetime, at halda kontaktina vi\u00f0 si\u0301nar vinkonur."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Elin var akkura\u0301t vakna\u00f0, ta\u0301 ma\u00f0urin kom inn til hennara. \u201cNu\u0301 siga tey, at b\u00f8rnini kunnu fara a\u0301 stovn og sku\u0301la Ma\u0301nadagin\u201d. Elin kla\u0301rvakna\u00f0i. Ma\u0301nadagin longu? Tankarnir flugu runt i\u0301 h\u00f8vdinum a\u0301 henni. Ta\u00f0 var heilt hol i\u0301 h\u00f8vdi\u00f0 i\u0301 hennara ver\u00f0, at koyra b\u00f8rn u\u0301t aftur i\u0301 samfelagi\u00f0 sum tey fyrstu. Hvat um fleiri blivu smitta\u00f0i? Hon visti\u00f0 av royndum, at b\u00f8rn vo\u0301ru skjo\u0301tir smittuberar. Hvat um hennara elska\u00f0u b\u00f8rn fingu hendan r\u00e6\u00f0uliga virusin? Hon hev\u00f0i hoyrt, at b\u00f8rn vo\u0301ru innl\u00f8gd vegna Korona. Ta\u00f0 var ikki langt fra\u0301, at hon eisini hev\u00f0i hoyrt, at okkurt barn ikki hev\u00f0i yvurliva\u00f0. Nei so kortanei, at hon koyrdi b\u00f8rnini longu avsta\u00f0."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Elin f\u00f8ldi hvussu o\u0301ttin vaks i\u0301 s\u00e6r vi\u00f0 morgunmatarbor\u00f0i\u00f0. B\u00f8rnini h\u00f8vdu fanga\u00f0, at tey sluppu i\u0301 sku\u0301la og barnagar\u00f0 aftur. O\u0300ttin gj\u00f8rdist ikki betri, ta\u0301 hon seinni um dagin tosa\u00f0i vi\u00f0 mammuna. Or\u00f0ini hja\u0301 mammuni hingu sum sv\u00f8rt toka. \u201cSja\u0301lvandi skal tu\u0301 koyra tey avsta\u00f0. Hvat er at vera bangin fyri? Eg skilji als ikki hvi\u0301 tu\u0301 alti\u0301\u00f0 yvurdramatikiserar tingini Elin\u201d. Mamman hev\u00f0i onganti\u0301\u00f0 skilt, hvat ta\u00f0 var Elin stri\u0301ddist vi\u00f0. Hon var als ikki tann einasta. No\u0301gv vo\u0301ru tey, sum hildu at no\u0301gv at hesum o\u0301ttanum bert var tv\u00e6tl av Elin. Okkurt slag av uppmerksomheit, hev\u00f0i hon mangan fingi\u00f0 at vita."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Sum a\u0301rini gingu, so hev\u00f0i Elin faktiskt hildi, at ta\u00f0 var tv\u00e6tl av s\u00e6r. Ta\u00f0 var ongin normalur perso\u0301nur, sum fekk hjartabankan, ti\u0301 makin ikki to\u0301k telefonina. Ei heldur var ta\u00f0 ikki vanligt, at ikki tora summarti\u0301\u00f0ir at vera einsam\u00f8ll vi\u00f0 hu\u0301s saman vi\u00f0 b\u00f8rnunum, ti\u0301 hon var bangin fyri at okkurt hendi b\u00f8rninum. Hesin o\u0301ttin hev\u00f0i veri\u00f0 ein sera tung byra fyri Elin i\u0301 fleiri a\u0301r. Ta\u0301 hon hugsa\u00f0i um ta\u00f0, so byrja\u00f0i hesin o\u0301ttin at koma, ta\u0301 hon fekk b\u00f8rnini. Ta\u00f0 vo\u0301ru bert 20 ma\u0301na\u00f0ir i\u0301millum dreingirnar, og ta\u00f0 hev\u00f0i kravt si\u0301tt. Ma\u00f0urin hev\u00f0i eitt arbei\u00f0i, sum kravdi at hann var t\u00f8kur n\u00e6stan 24 ti\u0301mar i\u0301 d\u00f8gninum. So hon hev\u00f0i meira ella minni veri\u00f0 einsam\u00f8ll vi\u00f0 dreingjunum."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Satt at siga, so hev\u00f0i hon f\u00f8lt seg fullstendiga \u00f8\u00f0rvi\u0301si. Men hon hev\u00f0i so til endans samla s\u00e6r mo\u0301t at innr\u00f8mma\u00f0, at ta\u00f0 ma\u0301tti professinell hja\u0301lp til. So hon hev\u00f0i skaffa\u00f0 s\u00e6r ein Sa\u0301larfr\u00f8\u00f0ing. Ta\u0301 hon hev\u00f0i fortalt teimum n\u00e6rmastu um si\u0301na st\u00f8\u00f0u, hev\u00f0i hon als ikki fingi\u00f0 tann stu\u00f0ulin, sum hon vo\u0301na\u00f0i at fa\u0301a. Tv\u00f8rtur i\u0301mo\u0301ti, so h\u00f8vdu tey meira ella minni hildi hana vera ta\u0301puliga. Ta\u00f0 var ikki ney\u00f0ugt vi\u00f0 sa\u0301larfr\u00f8\u00f0ingi. Hon skuldi bara taka\u00f0 seg saman, og ikki vera so bangin av s\u00e6r s\u00f8gdu tey."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Hetta var eisini ors\u00f8kin til, at hon hev\u00f0i ta\u00f0 so ringt hesa Korona ti\u0301\u00f0ina. Ta\u00f0 var als ikki ta\u00f0 sama, at sita vi\u00f0 eina teldu og tosa\u00f0 um tingini. Stu\u00f0ul fra\u0301 \u00f8\u00f0rum fekk hon li\u0301tlan og ongan av. Ti\u0301betur var ma\u00f0urin raskur til at stu\u00f0la henni. Hann hev\u00f0i veri\u00f0 hennara klettur i\u0301gj\u00f8gnum \u00f8ll a\u0301rini. Hann uppfordra\u00f0i hana til at taka\u00f0 kognitiva terapt i\u0301mo\u0301t Angist. Hesin bo\u0301lkurin hev\u00f0i veri\u00f0 til eina sera sto\u0301ra hja\u0301lp. Eisini hev\u00f0i hon veri\u00f0 a\u0301 fleiri angist mindfulness skei\u00f0um, sum eisini hev\u00f0i veri\u00f0 gott fyri hana."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Hon hev\u00f0i havt ein sera go\u0301\u00f0an og innihaldsri\u0301kan dag vi\u00f0 no\u0301gvum aktivitetum, sum h\u00f8vdu hja\u0301lpt henni at halda tankarnar burtur. Men so kom hendan Korona\u00f0in og vendi alt samfelagi\u00f0 a\u0301 h\u00f8vdi. Hon hev\u00f0i aldrin kla\u0301ra o\u0301gvusligar broytingar. So hendan ti\u0301\u00f0in var serliga h\u00f8r\u00f0 fyri hana. Men vi\u00f0 no\u0301gvum gongutu\u0301rum, mindfulness a\u0301 youtube, samtalum og ti\u0301\u00f0 at vera saman vi\u00f0 manninum og b\u00f8rnunum, so hev\u00f0i hon megna\u00f0 at koma so miki\u00f0 fyri seg. Hon f\u00f8ldi hv\u00f8nn dag at gle\u00f0in yvur li\u0301vi\u00f0 vaks og o\u0301ttin byrja\u00f0i so sma\u0301tt at leggja seg."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Skjo\u0301t hja\u0301lp er dupult hja\u0301lp\nO\u0301keypis sa\u0301larfr\u00f8\u00f0ihja\u0301lp tiki\u00f0 ringasta try\u0301sti\u00f0 hja\u0301 no\u0301gvum ungum\nNy\u0301ggjur lei\u00f0ari a\u0301 So\u0301lteigi og Eysturstr\u00e6ti\nTvingsil i\u0301 Psykiatri: avbyrging og at missa sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i\u00f0\u2013 s\u00f8guligt baksy\u0301n"}]