text: [{"text_idx": "#000004", "text": "Skuldfra\u0301gonga / Treytir fyri ny\u0301tslu"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Er ta\u00f0 ov o\u0301i\u0301t\u00f8kiligt at tosa um eina generella sexistiska mentan?"}, {"text_idx": "#000007", "text": "I\u0301 fyrndini, ta\u0301 eingin hev\u00f0i ognarr\u00e6tt til na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0 fram um nakran annan, a\u0301ttu allar livandi verur alt i\u0301 felag \u2013 djo\u0301r og menniskju. Eingin for\u00f0a\u00f0i n\u00f8krum menniskja i\u0301 at fa\u0301a s\u00e6r burtur av ti\u0301, sum na\u0301ttu\u0301ran gav, eins og eingin for\u00f0ar fuglunum i\u0301 at liva av ti\u0301, teir finna s\u00e6r i\u0301 na\u0301ttu\u0301runi. Fo\u0301lk livdu av ti\u0301, sum var beinlei\u00f0is fyri hondini, og ma\u0301ttu royna at yvirliva vi\u00f0 ti\u0301. \u00d8ll h\u00f8vdu sostatt eitt go\u0301lv at standa a\u0301, sum var teirra trygd fyri yvirlivilsi. Men solei\u00f0is er ikki meira hja\u0301 okkum menniskjum. \u00d8ll hava ikki longur atgongd til eitt sli\u0301kt \u2018go\u0301lv\u2019 (tvs. li\u0301vsgrundarlag) at standa a\u0301."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Landsins tilfeingi\u00f0 \u2013 ta\u00f0 veri\u00f0 seg jar\u00f0feingi og sjo\u0301feingi\u00f0 \u2013 er enn \u201cgo\u0301lvi\u00f0\u201d, ella vi\u00f0 \u00f8\u00f0rum or\u00f0um, li\u0301vsgrundarlagi\u00f0 undir okkum \u00f8llum. Ta\u00f0 er ta\u00f0, sum alt samfelagi\u00f0 byggir a\u0301. Uttan ta\u00f0 doyggja vit i\u0301 hungri. Men i\u0301 dag er so gott sum alt na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0 ognartiki\u00f0. Alt er lati\u00f0 i\u0301 privatar hendur ella til landsins myndugleikar at umsita, ti\u0301 ta\u00f0 jar\u00f0- og sjo\u0301feingi, sum tey privatu ikki hava fingi\u00f0 til ognar longu, meta myndugleikar seg at hava r\u00e6ttin til at ra\u0301\u00f0a yvir."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Hetta merkir, at atkoman til tey vir\u00f0i, sum vit ju\u0301 i\u0301 grundini \u00f8ll h\u00f8vdu lut i\u0301 einafer\u00f0, a\u0301\u00f0renn tey vo\u0301ru ognartikin, eru ikki longur til fri\u0301a ny\u0301tslu fyri tey flestu. Summi hava fingi\u00f0 \u201cr\u00e6tt\u201d til at nokta \u00f8llum \u00f8\u00f0rum atgongd til ta\u00f0 tilfeingi\u00f0, sum var \u2013 og enn er \u2013 li\u0301vsgrundarlagi\u00f0 undir \u00f8llum."}, {"text_idx": "#000010", "text": "No\u0301gv hava gloymt, hvat or\u00f0ingin \u201cfo\u0301lksins ogn\u201d merkir, og hvi\u0301 ta\u00f0 eitur so. Vit hugsa ikki longur \u2013 ella i\u0301 \u00f8llum f\u00f8rum sja\u0301ldan \u2013 um, at ta\u00f0, sum (enn) ikki er a\u0301 privatum hondum, eigur eingin a\u0301vi\u0301sur. So i\u0301 roynd og veru eiga \u00f8ll ta\u00f0 eins og upprunaliga \u2013 a\u0301 sama ha\u0301tt sum vit \u201ceiga\u201d luftina, vit anda i\u0301 okkum hv\u00f8nn dag. Har av or\u00f0ingin \u201cfo\u0301lksins ogn\u201d. Men nu\u0301 er so langt si\u0301\u00f0ani, at mestsum alt bleiv ognartiki\u00f0, at vit hava gloymt, hvussu ta\u00f0 var a\u0301\u00f0renn, og duga ikki at i\u0301mynda okkum ver\u00f0ina \u00f8\u00f0rvi\u0301si, enn hon er i\u0301 dag."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Privat fo\u0301lk, sum i\u0301 dag sita a\u0301 einum sto\u0301rum parti av na\u0301ttu\u0301rutilfeinginum, siga seg at hava uppibori\u00f0 at eiga hesi vir\u00f0i, ti\u0301 tey \u2013 ella forfedrar teirra \u2013 gj\u00f8rdu eitt sto\u0301rt arbei\u00f0i og l\u00f8gdu so no\u0301gvar i\u0301l\u00f8gur i\u0301 tilfeingi\u00f0, at tey meta seg at hava fullan \u2013 s\u00f8guligan \u2013 r\u00e6tt til at eiga ta\u00f0."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Men hvat merkir hetta i\u0301 veruleikanum, ta\u0301 ein hugsar um avlei\u00f0ingarnar, sum ognart\u00f8kan hevur havt fyri \u00f8ll onnur? Fyri tey, sum ongan part fingu i\u0301 na\u0301ttu\u0301rutilfeinginum, hevur ognart\u00f8kan merkt, at tey og eftirkomarar teirra ikki longur hava somu trygd fyri einum li\u0301vsgrundarlag, sum forfedrar teirra h\u00f8vdu. Tey fingu onganti\u0301\u00f0 nakra trygd fyri, at okkurt kom i\u0301sta\u00f0in, sum var li\u0301ka no\u0301gv vert sum ta\u00f0, i\u00f0 forfedrar teirra a\u0301\u00f0ur kundu byggja si\u0301na tilveru a\u0301, og sum tey nu\u0301 hava mist atgongd til."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Ho\u0301ast eftirkomarar teirra ognarleysu onga a\u0301virkan sja\u0301lvir hava havt a\u0301 \u2013 ella onga skuld eiga i\u0301 st\u00f8\u00f0uni, teir eru i\u0301 \u2013 so li\u0301\u00f0a teir enn undir, at forfedrarnir onkursvegna mistu atgongd til tilfeingi\u00f0, til n\u00e6stan einki var eftir. Tey kunnu, sum er, einki gera fyri at fa\u0301a tey r\u00e6ttindini aftur, sum forfedrar teirra h\u00f8vdu. Ognarr\u00e6tturin er ju\u0301 sbrt. grundlo\u0301gini fri\u00f0halga\u00f0ur. Hetta er til st\u00f8rstan fyrimun fyri tey, sum tilvildarliga eru arvingar eftir tey, sum einafer\u00f0 fingu s\u00e6r tilfeingi\u00f0 til ognar so ella so, men sum einki sja\u0301lvi hava gj\u00f8rt fyri at eiga allar hesar ognir."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Veruleikin er ju\u0301, at aloftast var eingin, sum spurdi nakran annan eftir, ta\u0301 onkur upprunaliga fekk s\u00e6r tilfeingi\u00f0 til ognar. I\u0301 no\u0301gvum f\u00f8rum mo\u0301tm\u00e6lti eingin heldur \u2013 helst ti\u0301, at so leingi no\u0301gv meira var at taka av, var ognart\u00f8ka ikki tann sto\u0301ri trupulleikin. Um so var, at nakar mo\u0301tm\u00e6lti, h\u00f8vdu tey helst ongan kjans, antin ti\u0301 tey t.d. vo\u0301ru vi\u00f0 undirlutan og ma\u0301ttu bara flyta seg fyri yvirmaktini. Ella tey lo\u0301tu seg keypa til at flyta av j\u00f8r\u00f0ini fyri li\u0301ti\u00f0 og l\u00e6tt uttan veruliga at vera tilvitandi um, hv\u00f8rji vir\u00f0i, tey sleptu s\u00e6r av vi\u00f0, og sum bant eftirkomarar teirra fyri alla framti\u0301\u00f0. Hugsa bara um upprunafo\u0301lkini i\u0301 Ameriku. Men nu\u0301, ta\u0301 mestsum alt tilfeingi\u00f0 i\u0301 heiminum er ognartiki\u00f0, standa vit knappliga vi\u00f0 einum trupulleika."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Uttan so, at tey hava valt at selja burturav, sita arvingarnir hja\u0301 ognartakarunum nu\u0301 a\u0301 \u00f8llum hesum vir\u00f0um, i\u00f0 eru li\u0301vsney\u00f0ug fyri \u00f8ll, uttan at hava gj\u00f8rt anna\u00f0 fyri ta\u00f0 enn bara at vera arvingar, og kunnu \u2013 um teir vilja ta\u00f0 \u2013 i\u0301 grundini gott sita vi\u00f0 \u00f8llum r\u00e6ttinum til vir\u00f0ini i\u0301 \u00e6ttarli\u00f0 eftir \u00e6ttarli\u00f0 eftir \u00e6ttarli\u00f0 \u2013 i\u0301 prinsippinum i\u0301 allar \u00e6vir. Velja tey at selja burturav, eru ta\u00f0 bara tey, sum eru lutvi\u0301st mu\u0301gvandi frammanundan, i\u00f0 hava ra\u0301\u00f0 til at keypa. Ti\u0301skil er u\u0301rsliti\u00f0 vi\u00f0 ti\u0301\u00f0ini, at n\u00e6stan bara mu\u0301gvandi fo\u0301lk \u2013 ella fo\u0301lk vi\u00f0 r\u00e6\u00f0isr\u00e6tti yvir j\u00f8r\u00f0 ella sjo\u0301gvi \u2013 eiga ella hava einkarr\u00e6tt til so gott sum alt, sum onnur eisini mugu liva av."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Ta\u00f0 er ju\u0301 ein sannroynd, at \u00f8ll noy\u00f0ast onkursvegna enn at hava okkurt at liva av \u2013 ikki bara eftirkomararnir hja\u0301 ognartakarunum. Nu\u0301 tey ognarleysu ikki longur fri\u0301tt kunnu bru\u0301ka na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0 sum li\u0301vsgrundarlag, hvat skulu tey so byggja si\u0301na tilveru a\u0301? Hvat skulu tey gera fyri at yvirliva?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Fyri tey flestu, sum einki eiga frammanundan og ti\u0301 mugu byrja fra\u0301 0, eru ikki so no\u0301gvir a\u00f0rir valm\u00f8guleikar enn at bjo\u0301\u00f0a seg fram sum arbei\u00f0smegi til tey, sum hava ra\u0301\u00f0 at gjalda teimum l\u00f8n. Men ta\u00f0 krevur av fo\u0301lki, at tey geva seg undir treytirnar, sum l\u00f8ngjaldarin setur. Tey kunnu ju\u0301 ikki vera fyriuttan l\u00f8n, um tey skulu yvirliva, so afturfyri l\u00f8nina eru tey noydd til at geva fra\u0301 s\u00e6r no\u0301gv r\u00e6ttindi."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tey mugu t.d. finna seg i\u0301, at tey ikki longur hava fult fr\u00e6lsi og tamarhald a\u0301 si\u0301nari ti\u0301\u00f0 og heldur ikki avger\u00f0arr\u00e6ttin yvir, hvat tey skulu gera ella framlei\u00f0a i\u0301 arbei\u00f0sti\u0301\u00f0ini. Tey eiga heldur ikki ta\u00f0, tey framlei\u00f0a. Onnur hava r\u00e6\u00f0isr\u00e6ttin yvir ti\u0301, umframt yvir meginpartinum av teirra ti\u0301\u00f0 og orku. I\u0301 roynd og veru eru tey vor\u00f0in annara ogn \u2013 i\u0301 \u00f8llum f\u00f8rum i\u0301 arbei\u00f0sti\u0301\u00f0ini, sum fyllir ta\u00f0 mesta av vaknu ti\u0301\u00f0ini og tekur ta\u00f0 mesta av orku teirra. Tey hava ju\u0301 einki anna\u00f0 val enn at selja si\u0301na arbei\u00f0smegi, so ho\u0301ast tey fa\u0301a l\u00f8n afturfyri arbei\u00f0i\u00f0 og a\u0301vi\u0301sa fri\u0301ti\u0301\u00f0, so ber i\u0301 grundini til at siga, at tey eru \u201cnu\u0301ti\u0301\u00f0arinnar tr\u00e6lir\u201d \u2013 i\u0301 \u00f8llum f\u00f8rum partti\u0301\u00f0, ti\u0301 i\u0301 arbei\u00f0sti\u0301\u00f0ini eru tey i\u0301 veruleikanum \u201cfangar\u201d hja\u0301 arbei\u00f0sgevarunum. Tey kunnu ju\u0301 ikki fara fra\u0301 arbei\u00f0num uttan so, at tey risikera at missa starvi\u00f0 \u2013 og harvi\u00f0 l\u00f8nina, sum tey ikki kunnu vera fyriuttan, skulu tey yvirliva."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Men ein sto\u0301rur partur av samla\u00f0u arbei\u00f0smegini f\u00e6r bara akkura\u0301t no\u0301g miki\u00f0 til, at tey kunna billa s\u00e6r inn, at tey hava eitt a\u0301vi\u0301st fr\u00e6lsi \u2013 helst fyri at fyribyrgja ov sto\u0301rari o\u0301n\u00f8gd og harvi\u00f0 m\u00f8guligum uppreistri. Solei\u00f0is gerst ta\u00f0 minni sjo\u0301nligt, at tey flestu ognarleysu eru tvinga\u00f0 til at liva av annara na\u0301\u00f0i og undir treytum, sum onnur seta, her undir einari \u00f8rgrynnu av lo\u0301gum og regluger\u00f0um, sum siga: \u201cNei, hetta ma\u0301st tu\u0301 ikki, ella hatta ma\u0301st tu\u0301 ikki, ti\u0301 onkur annar eigur ella hevur \u00f8ll r\u00e6ttindini t.d. til hatta jar\u00f0feingi ella hatta sjo\u0301feingi\u00f0\u201d."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ju\u0301, vist er l\u00f8narlagi\u00f0 og materielli v\u00e6lstandurin h\u00e6kka\u00f0ur vi\u00f0 ti\u0301\u00f0ini i\u0301 mun til fyrr \u2013 eisini fyri tey l\u00e6gst l\u00f8ntu. Men enn er ta\u00f0 solei\u00f0is, at ein sto\u0301rur partur av fo\u0301lkinum er i\u0301 meir ella minni st\u00f8\u00f0ugari fi\u0301ggjarligari trongst\u00f8\u00f0u, ho\u0301ast tey arbei\u00f0a seg um rygg dagliga gj\u00f8gnum mestsum alt li\u0301vi\u00f0. Kortini kla\u0301ra tey i\u0301 roynd og veru bara so da\u0301nt at yvirliva fra\u0301 ma\u0301na\u00f0arl\u00f8n til ma\u0301na\u00f0arl\u00f8n, no\u0301gv uttan so miki\u00f0 sum nakranti\u0301\u00f0 at fa\u0301a ra\u0301\u00f0 til at tryggja s\u00e6r egi\u00f0 tak yvir h\u00f8vdi\u00f0. Og alla ti\u0301\u00f0ina mugu tey liva vi\u00f0 ho\u0301ttanini hangandi yvir h\u00f8vdinum um, at missa tey arbei\u00f0i\u00f0 ella megna tey ikki at u\u0301tvega s\u00e6r no\u0301g miki\u00f0 av innt\u00f8ku hendan ma\u0301na\u00f0in, kunnu tey missa si\u0301n bu\u0301sta\u00f0 og enda i\u0301 armo\u0301\u00f0. Ein o\u0301v\u00e6nta\u00f0 rokning kann gera allan munin."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Gamani\u0301 ber til at vi\u0301sa a\u0301 a\u0301vi\u0301san sosialan mobilitet, har onkur ognarleysur hevur megna\u00f0 at stri\u0301\u00f0st seg burtur u\u0301r fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi og hevur flutt seg langt upp eftir samfelagsstiganum \u2013 kanska bara vi\u00f0 egi\u00f0 to\u0301gvi\u00f0 stri\u00f0 ella orsaka av hepni \u2013 ella b\u00e6\u00f0i. Men ta\u00f0 er undantaki\u00f0. Verri enn so \u00f8ll ognarleys hava evnini til i\u0301verksetan og/ella megna at sannf\u00f8ra investorar um na\u0301\u00f0iligast at spy\u0301ta pengar i\u0301 teirra verk\u00e6tlanir. Og verri enn so \u00f8ll hava heldur orku til at stri\u0301\u00f0a seg gj\u00f8gnum eina u\u0301tbu\u0301gving, sum kanska u\u0301tloysir fr\u00e6gari st\u00f8rv vi\u00f0 h\u00e6gri l\u00f8n."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Fyri no\u0301gv ognarleys stendur vali\u00f0 ti\u0301 ofta i\u0301millum at noy\u00f0ast at taka til takka vi\u00f0 teim ringast l\u00f8ntu, va\u0301naligastu st\u00f8rvunum, sum tey f\u00e6gstu vilja hava \u2013 ella at vera arbei\u00f0sleys. Hava tey ov li\u0301tla innt\u00f8ku til at keypa s\u00e6r bu\u0301sta\u00f0 ella leiga s\u00e6r eina go\u0301\u00f0a i\u0301bu\u0301\u00f0, stendur vali\u00f0 i\u0301millum at noy\u00f0ast at bu\u0301gva i\u0301 va\u0301naligum bu\u0301st\u00f8\u00f0um, tey kanska ikki hava ra\u0301\u00f0 til at umv\u00e6la heldur \u2013 ella enda sum heimleys a\u0301 g\u00f8tuni. Eru fo\u0301lk i\u0301 sli\u0301kari kroystari st\u00f8\u00f0u, hava tey ikki no\u0301gvar m\u00f8guleikar. Uttan so at tey velja at royna at ri\u0301ka seg vi\u00f0 at gera brotsger\u00f0ir, sum to\u0301 oftast enda vi\u00f0, at tey enda i\u0301 eini no\u0301gv trengri st\u00f8\u00f0u, ja, so mugu tey go\u0301\u00f0taka samfelagsins treytir og taka til takka vi\u00f0 ti\u0301, sum tey na\u0301\u00f0iligast fa\u0301a bjo\u0301\u00f0a\u00f0 afturfyri si\u0301na arbei\u00f0sorku. Ta\u00f0 ver\u00f0ur ennta\u0301 v\u00e6nta\u00f0 av teimum, at tey eru ey\u00f0mju\u0301k og dju\u0301pt takksom fyri bara at sleppa at arbei\u00f0a, og at tey eru n\u00f8gd vi\u00f0 molarnar, tey fa\u0301a afturfyri. Ta\u00f0 er ju\u0301 betri enn einki, ikki so?"}, {"text_idx": "#000024", "text": "Solei\u00f0is ver\u00f0a no\u0301gv fo\u0301lk hildin i\u0301 fastat\u00f8kum av teimum, sum eru valdmiklari enn tey. St\u00f8\u00f0an i\u0301 dag er, at tey flestu ognarleysu ikki hava no\u0301gvar m\u00f8guleikar at u\u0301tvega s\u00e6r ta\u00f0, teimum t\u00f8rvar til li\u0301vsins uppihald \u2013 mat, kl\u00e6\u00f0ir og bu\u0301sta\u00f0 \u2013 uttan so, at tey geva si\u0301tt fr\u00e6lsi fra\u0301 s\u00e6r fyri na\u0301\u00f0iligast at \u2018sleppa\u2019 at arbei\u00f0a hja\u0301 teimum, sum eiga tilfeingi\u00f0, ella \u2018sleppa\u2019 at vera undir almennari forsorg, ella \u2018sleppa\u2019 at l\u00e6na pengar fra\u0301 bankanum, sum tey kanska mugu stri\u0301\u00f0ast og strevast mestsum alt li\u0301vi\u00f0 fyri at rinda aftur i\u0301 dy\u0301rum do\u0301mum vi\u00f0 renturs rentum. Tey valdmiklu, sum tey ognarleysu ofra mesta av si\u0301num fr\u00e6lsi til, gerast harvi\u00f0 bara enn ri\u0301kari og fa\u0301a alt meira vald til at seta treytirnar fyri \u00f8ll hini. Og um \u00f8ll hini ikki ganga undir hesar treytir, er armo\u0301\u00f0in teimum vi\u0301s."}, {"text_idx": "#000025", "text": "S\u00e6\u00f0 fra\u0301 hesum vinkli, er ta\u00f0 so i\u0301 veruleikanum ikki eitt sindur bakvent, at tey, sum hava onnur til at arbei\u00f0a fyri seg, ver\u00f0a ro\u0301pt \u201carbei\u00f0sgevarar\u201c, sum um arbei\u00f0i er ein \u201cga\u0301va\u201d, tey geva \u00f8\u00f0rum? Me\u00f0an tey, sum arbei\u00f0a, ver\u00f0a ro\u0301pt \u201carbei\u00f0stakarar\u201c, sum um tey \u201ctaka\u201d naka\u00f0 fra\u0301 teimum, tey arbei\u00f0a fyri. Er ta\u00f0 ikki akkura\u0301t \u00f8vut? At tey, sum arbei\u00f0a, \u201cgeva\u201d \u00f8\u00f0rum si\u0301na arbei\u00f0sorku, me\u00f0an tey, sum tey arbei\u00f0a fyri, \u201ctaka\u201d teirra arbei\u00f0sorku? Hesin ma\u0301tin at or\u00f0a hesi vi\u00f0urskifti sigur naka\u00f0 um, hv\u00f8r veruliga hevur valdi\u00f0 i\u0301 samfelagnum, og hv\u00f8nn vit halda viga tyngst."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Munur ver\u00f0ur gj\u00f8rdur a\u0301 fo\u0301lki"}, {"text_idx": "#000028", "text": "Ein sto\u0301rur partur av fo\u0301lkinum ver\u00f0ur solei\u00f0is tvinga\u00f0ur til at liva meira o\u0301fr\u00e6lst undir har\u00f0ari treytum og verri korum enn tey hepnu, sum eru f\u00f8dd inn i\u0301 familjur, sum eru betri fyri og kunnu geva teimum fi\u0301ggjarliga trygd fra\u0301 byrjan. Ymisku u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0ini skapa solei\u00f0is ein o\u0301javnan leikv\u00f8ll, har fyritreytirnar ikki eru t\u00e6r somu fyri \u00f8ll fra\u0301 f\u00f8\u00f0ingini. Tey hepnu hava meira fr\u00e6lsi, ti\u0301 tey eru t.d. ikki tvinga\u00f0 i\u0301 sama mun til at arbei\u00f0a fyri onnur fyri at yvirliva. Tey hava t.d. eisini betri ra\u0301\u00f0 til at taka longri u\u0301tbu\u0301gvingar. Tey fa\u0301a ofta eisini betri hja\u0301lp i\u0301 familjuni, ti\u0301 foreldrini eru kanska eisini v\u00e6l u\u0301tbu\u0301gvin og v\u00e6l fyri i\u0301 a\u00f0rar ma\u0301tar."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Um tey, sum ikki hava henda fyrimun, skulu megna at berja seg burtur u\u0301r teirra va\u0301naligara u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0i, mugu tey i\u0301gj\u00f8gnum eitt no\u0301gv meira to\u0301gvi\u00f0 stri\u0301\u00f0, enn tey, sum eru f\u00f8dd antin vi\u00f0 silvur- ella ennta\u0301 gullskei\u00f0 i\u0301 munninum. Um tey ognarleysu yvirh\u00f8vur skulu hava ra\u0301\u00f0 til at lesa, noy\u00f0ast tey t.d. at bru\u0301ka no\u0301gva ti\u0301\u00f0 uppa\u0301 at arbei\u00f0a vi\u00f0 si\u0301\u00f0una av lesna\u00f0inum. Ta\u00f0 merkir sja\u0301lvsagt, at tey ikki fa\u0301a mi\u00f0savna\u00f0 seg li\u0301ka no\u0301gv um lesna\u00f0in sum hini, i\u00f0 sleppa undan at skula arbei\u00f0a vi\u00f0 si\u0301\u00f0una av. Tey fa\u0301a haraftrat ofta onga hja\u0301lp heimani\u0301fra\u0301 \u2013 hv\u00f8rki fakliga ella fi\u0301ggjarliga, ti\u0301 foreldrini ikki eru f\u00f8r fyri at hja\u0301lpa. Ta\u00f0 sigur seg sja\u0301lvt, at ta\u0301 er verri at kla\u0301ra seg i\u0301gj\u00f8gnum. Ti\u0301 eru ta\u00f0 eisini lutfalsliga fa\u0301 av temum, sum ongan fyrimun h\u00f8vdu fra\u0301 f\u00f8\u00f0ingini, i\u00f0 megna at lyfta seg so miki\u00f0 upp um teirra tyngra sosiala arv, at tey na\u0301a hartil, at tey kunnu liva eitt fr\u00e6lsari li\u0301v, har tey sja\u0301lvi \u2013 og ikki onnur \u2013 seta treytirnar."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Ho\u0301ast eingin, s\u00e6\u00f0 fra\u0301 einum etiskum sjo\u0301narmi\u00f0i, i\u0301 grundini er f\u00f8ddur meira verdur enn nakar annar, loyvir samfelagsskipan okkara solei\u00f0is, at munur ver\u00f0ur gj\u00f8rdur a\u0301 fo\u0301lki. Vi\u0301sa fo\u0301lk o\u0301n\u00f8gd vi\u00f0 henda o\u0301javna, ver\u00f0a tey skjo\u0301tt a\u0301k\u00e6rd fyri bara at vera neilig ella \u00f8vundsju\u0301k, ella fyri at vera beinlei\u00f0is letingar, i\u00f0 bara ikki ti\u0301ma at gera ella ofra ta\u00f0, sum skal til fyri at lyfta seg u\u0301r fa\u0301t\u00e6krava\u0301ganum. Samstundis ver\u00f0ur s\u00e6\u00f0 burtur fra\u0301 teim fyrimununum og frami\u0301hja\u0301r\u00e6ttindum, sum tey, i\u00f0 eru u\u0301r meira mu\u0301gvandi familjum, hava, men sum tey perso\u0301nliga verri enn so alti\u0301\u00f0 hava gj\u00f8rt seg meira uppibornan til enn onnur. Tey eru bara tilvildarliga f\u00f8dd inn i\u0301 meira ressursusterkar familjur og hava ti\u0301 undandrag fram um \u00f8ll hini, i\u00f0 mugu byrja fra\u0301 0 ella minni."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Ta\u00f0 er ein sannroynd, at o\u0301javni, o\u0301fr\u00e6lsi og va\u0301nalig grundvilkor eru ors\u00f8k til sju\u0301ku og ringa sa\u0301larheilsu i\u0301 samfelagnum. Mong d\u00f8mi eru um, hvussu summi missa fo\u0301tafesti\u00f0 undir treytunum, sum nu\u0301verandi samfelagsskipan a\u0301leggur fo\u0301lki. Ta\u00f0 er alt ov l\u00e6tt at detta av i\u0301 svinginum. Lagnan kann t.d. knappliga raka summi fo\u0301lk hart av ymiskum ors\u00f8kum, sum tey ikki hava tamarhald a\u0301. Sju\u0301ka, dey\u00f0i, hju\u0301na\u00f0arskilna\u00f0ur o.a. kann koma i\u0301 sp\u00e6l og f\u00f8ra vi\u00f0 s\u00e6r strongd og tunglyndi, solei\u00f0is at fo\u0301lk til ti\u0301\u00f0ir vera ni\u00f0urbrotin og o\u0301\u00e6tla\u00f0 verri fyri til at lu\u0301ka treytirnar, arbei\u00f0sgevararnir seta. Tey missa ti\u0301 kanska si\u0301ni st\u00f8rv og harvi\u00f0 innt\u00f8kuna, tey mugu hava at liva av."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Summi ver\u00f0a lofta\u00f0 og fa\u0301a forsorgarhja\u0301lp, men bert um tey lu\u0301ka nakrar \u2013 ofta sera strangar \u2013 treytir. Men vansin vi\u00f0 at fa\u0301a forsorgarhja\u0301lp er, at tey, sum fa\u0301a hana, ver\u00f0a stigmatisera\u00f0 og eru ofta s\u00e6dd ni\u00f0ur a\u0301 av \u00f8\u00f0rum. Hetta a\u0301virkar aftur teirra egnu sja\u0301lvsmynd neiliga, so tey ofta bara gerast enn meira ni\u00f0urbrotin. Flest fo\u0301lk vilja uttan iva helst kla\u0301ra seg sja\u0301lvi \u2013 eisini fyri at sleppa undan at vera stempla\u00f0 sum samfelagsnassarar. Men ert tu\u0301 fyrst i\u0301 forsorgarskipanini, er ta\u00f0 ikki sum at siga ta\u00f0 at sleppa burtur u\u0301r henni aftur."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Hin vegin motiverar ta\u00f0 heldur ikki til meira arbei\u00f0shug, um ein ver\u00f0ur revsa\u00f0ur fi\u0301ggjarliga fyri at vi\u0301sa initiativ. Ta\u00f0 kann v\u00e6l vera, at tu\u0301 hevur hug at bru\u0301ka arbei\u00f0sloysisti\u0301\u00f0ina uppa\u0301 so spakuliga at byggja okkurt sma\u0301virksemi upp vi\u00f0 onkrum, tu\u0301 brennir fyri at gera, og sum kanska kundi enda\u00f0 vi\u00f0, at tu\u0301 fekst stovna\u00f0 ti\u0301na egnu fyrit\u00f8ku og kundi blivi\u00f0 ti\u0301n egni arbei\u00f0sgevari. Men nei, ta\u00f0 sleppur tu\u0301 ikki \u2013 ikki uttan at missa innt\u00f8kutrygdina, ti\u0301 tu\u0301 SKALT vera t\u00f8k/ur a\u0301 arbei\u00f0smarkna\u00f0inum fyri a\u00f0rar arbei\u00f0sgevarar fyri at fa\u0301a arbei\u00f0sloysisstu\u00f0ul. So skipanin tvingar teg sostatt antin til at seta teg hendur i\u0301 favn \u2013 ella til at taka okkurt arbei\u00f0i, sum skipanin a\u0301leggur t\u00e6r, men sum tu\u0301 ikki hevur bi\u00f0i\u00f0 um og kanska hevur li\u0301tlan hug til at r\u00f8kja, ti\u0301 tu\u0301 veitst, at ta\u00f0 ikki er har, tu\u0301 f\u00e6rt bru\u0301kt ti\u0301ni evni og f\u00f8rleikar best."}, {"text_idx": "#000035", "text": "U\u0301rsliti\u00f0 er, at no\u0301gv, sum fa\u0301a almennan stu\u00f0ul av ymiskum slag, enda i\u0301 einum slag av limbo \u2013 ella stillst\u00f8\u00f0u. Damned if you do, damned if you don\u2019t. Vandin er eisini, at ta\u00f0 gerst alt torf\u00f8rari at fa\u0301a arbei\u00f0sgevarar til at tru\u0301gva, at tu\u0301 ert verd/ur at seta i\u0301 starv, ju\u0301 longri ti\u0301\u00f0 tu\u0301 hevur veri\u00f0 u\u0301r arbei\u00f0smarkna\u00f0inum. Ta\u00f0 s\u00e6r ikki gott u\u0301t a\u0301 CV\u2019num. U\u0301rsliti\u00f0 er, at summi o\u0301vilja\u00f0 enda i\u0301 einum o\u0301ndum snyrili sum langti\u0301\u00f0ararbei\u00f0sleys, i\u00f0 tey ikki sleppa burturu\u0301r."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Summi megna ikki at liva upp til treytirnar, sum myndugleikarnir seta fo\u0301lki fyri at fa\u0301a forsorg, og fa\u0301a ti\u0301 einki. Men tey megna heldur ikki at arbei\u00f0a \u2013 ella tey fa\u0301a einki arbei\u00f0i, sum tey megna at passa, og mugu ti\u0301 liva i\u0301 dju\u0301pasta fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi. Hetta f\u00f8rir aftur n\u00f8kur u\u0301t i\u0301 at fremja desperatar ger\u00f0ir. T.d. bli\u0301va tey kanska misbru\u0301karar ella gerast brotsmenn, sum ti\u0301verri bara f\u00f8rir meira desperatio\u0301n og meira vanlagnu vi\u00f0 s\u00e6r. Ein skru\u0301va uttan enda, sum kann kosta samfelagnum no\u0301gvar pengar i\u0301 si\u0301\u00f0sta enda."}, {"text_idx": "#000037", "text": "O\u0301javnt, hvussu v\u00e6l ta\u00f0 loysir seg at arbei\u00f0a"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Ta\u00f0 skal loysa seg at arbei\u00f0a, ver\u00f0ur sagt, og ta\u00f0 ljo\u0301\u00f0ar ju\u0301 miki\u00f0 gott og r\u00e6tt. Men veruleikin er, at ta\u00f0 er sera o\u0301javnt, hvussu v\u00e6l ta\u00f0 loysir seg \u2013 alt eftir hv\u00f8r tu\u0301 ert, ella hv\u00f8rjar fortreytir tu\u0301 hevur. Summi fa\u0301a no\u0301gv fyri li\u0301ti\u00f0 ella einki arbei\u00f0i at gera, me\u00f0an onnur fa\u0301a li\u0301ti\u00f0 ella einki fyri at gera no\u0301gv arbei\u00f0i. No\u0301gv ognarleys arbei\u00f0a kanska no\u0301gv meira enn tey, sum sleppa undan at arbei\u00f0a so no\u0301gv, ti\u0301 tey eiga so no\u0301gv frammanundan."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Onkur sigur kanska, at ta\u00f0 mugu vit bara liva vi\u00f0, ti\u0301 uttan teir ri\u0301ku arbei\u00f0sgevararnar h\u00f8vdu arbei\u00f0sfo\u0301lkini einki arbei\u00f0i, har tey kunnu skapa tey vir\u00f0i, sum ri\u0301ka samfelagi\u00f0. Ti\u0301 eru arbei\u00f0sgevararnir \u201cmeira verdir\u201d \u2013 tvs. meira verdir fyri samfelagi\u00f0 at verja. Hin vegin h\u00f8vdu eingi vir\u00f0i\u00f0 veri\u00f0 skapt uttan arbei\u00f0sfo\u0301lk. So hv\u00f8r er mest \u201cverdur\u201d?"}, {"text_idx": "#000040", "text": "Ho\u0301ast tey ognarleysu i\u0301 no\u0301gvum f\u00f8rum kanska arbei\u00f0a meira, framlei\u00f0a meira og harvi\u00f0 skapa meira samfelagsvir\u00f0i vi\u00f0 si\u0301num arbei\u00f0i enn hini gera, fa\u0301a tey kortini als ikki ta\u00f0 sama burtur u\u0301r si\u0301num arbei\u00f0i. L\u00f8nin/samsy\u0301ningin, sum ymisku bo\u0301lkarnir fa\u0301a, samsvarar ofta als ikki vi\u00f0 arbei\u00f0savriki\u00f0 hja\u0301 teimum. By\u0301ti\u00f0 javnvigar ikki. Langt fra\u0301."}, {"text_idx": "#000041", "text": "Men solei\u00f0is hava li\u0301vstreytirnar veri\u00f0 so leingi hja\u0301 teim flestu, at ta\u00f0 eftirhondini ver\u00f0ur hildi\u00f0 at vera na\u0301ttu\u0301rugivi\u00f0, at ta\u00f0 er so sto\u0301rur munur a\u0301 fo\u0301lki. Vit hava liva\u00f0 so leingi vi\u00f0 hesum, at vit eru farin at halda o\u0301javnan vera \u201cna\u0301ttu\u0301rligan\u201d. Vit billa okkum inn, at tey, sum eru verri fyri enn onnur, sja\u0301lvi bera alla a\u0301byrgdina av st\u00f8\u00f0uni, tey eru i\u0301. Fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi ver\u00f0ur hildi\u00f0 at vera so miki\u00f0 \u201cna\u0301ttu\u0301rligt\u201d, at no\u0301gv eru sannf\u00f8rd um, at fo\u0301lk sja\u0301lvi hava alla skyldina, um tey ikki tola l\u00f8gin og detta burtur i\u0301millum, og at tey ti\u0301 ongan r\u00e6tt hava til at krevja at ver\u00f0a tryggja\u00f0 eina innt\u00f8ku."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Men ta\u00f0 hongur ikki heilt saman, ti\u0301 samstundis halda vit, at ta\u00f0 er i\u0301 fi\u0301nasta lagi, at onnur eru tryggja\u00f0 li\u0301vlanga innt\u00f8ku, bara ti\u0301 tey tilvildarliga eru f\u00f8dd inn i\u0301 eina v\u00e6lhavandi familju, sum hevur ho\u0301pa\u00f0 s\u00e6r ognir upp gj\u00f8gnum kanska mong \u00e6ttarli\u00f0. Apropos bi\u0301bilsku or\u00f0ingina \u201cteimum sum hava, skal vera givi\u00f0\u201d... Summi hava nevniliga no\u0301gv meira fr\u00e6lsi og fi\u0301ggjarliga trygd fra\u0301 f\u00f8\u00f0ingini enn onnur, uttan at tey hava lyft hond fra\u0301 si\u0301\u00f0u fyri ta\u00f0. Eru hesi hepnu fo\u0301lkini komin h\u00f8gt a\u0301 stra\u0301, ti\u0301 tey hava uppibori\u00f0 ta\u00f0? Eru tey onkursvegna f\u00f8dd meira \u201cverd\u201d enn onnur?"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Solei\u00f0is er sja\u0301lvandi ikki. Langt fra\u0301. Kongar og drotningar kunnu tykjast meira \u201cverd\u201d enn onnur, so uppsta\u0301sa\u00f0 tey eru, og so fi\u0301nt tey bu\u0301gva, men tey eru sja\u0301lvandi menniskju upp a\u0301 gott og o\u0301nt eins og \u00f8ll vit onnur. Li\u0301kamiki\u00f0 hvussu h\u00f8gan piedestal, vit seta tey a\u0301, ver\u00f0ur blo\u0301\u00f0i\u00f0 ikki bla\u0301ari fyri ta\u00f0. Veruleikin er, at tey kunnu bara sita a\u0301 tru\u0301nuni, so leingi vit onnur go\u0301\u00f0taka, at tey sita har \u2013 ja, so leingi eingin ro\u0301par, at keisarin er nakin."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Samhaldsfesti fri\u0301ar okkum sum menniskju"}, {"text_idx": "#000045", "text": "Hvussu ber ta\u00f0 til, at no\u0301gv halda, at ta\u00f0 er i\u0301 fi\u0301nasta lagi at lata summi hava treytaleysa fi\u0301ggjarliga trygd alt li\u0301vi\u00f0, n\u00e6stan uttan at tey lyfta hond fra\u0301 si\u0301\u00f0u fyri at gera seg uppibornan til ta\u00f0 vi\u00f0 egnum arbei\u00f0i, me\u00f0an treytaleys fi\u0301ggjarlig trygd ikki ver\u00f0ur unt \u00f8\u00f0rum hartarbei\u00f0andi fo\u0301lki, ho\u0301ast tey hava gj\u00f8rt seg ri\u0301kiliga uppibornan til ta\u00f0?"}, {"text_idx": "#000046", "text": "Hvi\u0301 skal r\u00e6tturin hja\u0301 summum yvirtrumfa r\u00e6ttin hja\u0301 onkrum \u00f8\u00f0rum til ta\u00f0 sama, bara ti\u0301 at tey eru so heppin at vera f\u00f8dd vi\u00f0 fyrimunum, sum hini ikki hava? Er ta\u00f0 i\u0301 lagi, at ein sto\u0301rur partur av fo\u0301lkinum livir i\u0301 fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi ella i\u0301 fa\u0301t\u00e6krava\u0301ga? Eisini ho\u0301ast tey arbei\u00f0a hart fulla ti\u0301\u00f0? Hava tey minni mu\u0301gvandi ikki li\u0301ka so no\u0301gvan t\u00f8rv a\u0301 \u2013 og r\u00e6tt til at vera tryggja\u00f0 mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi sum onnur? Hava tey ikki eisini uppibori\u00f0 grundleggjandi mannar\u00e6ttindi til eitt fr\u00e6lst li\u0301v uppa\u0301 egnar treytir? Eisini ta\u0301 tey o\u0301vilja\u00f0 eru komin i\u0301 eina li\u0301vskreppu?"}, {"text_idx": "#000047", "text": "Um vit bara lata standa til og ikki loysa trupulleikan vi\u00f0 fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi, hvat sigur ta\u00f0 so um okkum? Hvat sigur ta\u00f0 um okkum, ta\u0301 vit halda, at arbei\u00f0i\u00f0 hja\u0301 summum vera minni vert enn arbei\u00f0i\u00f0 hja\u0301 \u00f8\u00f0rum, ho\u0301ast ba\u0301\u00f0ir partar i\u0301 veruleikanum kanska skapa li\u0301ka so umra\u0301\u00f0andi vir\u00f0ir fyri samfelagi\u00f0? Her ver\u00f0ur sja\u0301lvsagt ikki bara hugsa\u00f0 um vir\u00f0ir sum \u201cpeningaligt avkast\u201d, men eisini um alt ta\u00f0, sum fo\u0301lk gera fyri at hava umsorgan fyri hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum, sum hevur minst li\u0301ka no\u0301gv \u2013 um ikki meira \u2013 at ty\u0301\u00f0a fyri, hvussu v\u00e6l eitt samfelag megnar at fo\u0301ta s\u00e6r og ho\u0301ra undan kreppum."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Umsorganararbei\u00f0i er ju\u0301st ta\u00f0 arbei\u00f0i\u00f0, sum tey minni mu\u0301gvandi ofta taka s\u00e6r av. Hvat sigur ta\u00f0 um okkara fatan av, hvat vir\u00f0ir veruliga eru, ta\u0301 vit halda, at sli\u0301kt arbei\u00f0i bara er ein samfelagsu\u0301trei\u00f0sla, og ikki vi\u00f0urkenna tann sto\u0301ra samfelagsliga ty\u0301dningin, ta\u00f0 hevur? Fyri ikki at tala um alt ta\u00f0 o\u0301l\u00f8nta arbei\u00f0i avvarandi taka s\u00e6r av, ta\u0301 tey t.d. ansa si\u0301num egnu b\u00f8rnum ella gomlum ella sju\u0301kum familjulimum. Hvi\u0301 hevur hetta arbei\u00f0i\u00f0 ikki uppibori\u00f0 at vera vi\u00f0urkent sum samfelagsgagnligt og i\u0301 minsta lagi vera so miki\u00f0 v\u00e6l l\u00f8nt, at tey, sum gera ta\u00f0, kunnu liva eitt li\u0301ka o\u0301bundi\u00f0 og fr\u00e6lst li\u0301v sum tey valdsmiklu vi\u00f0 peningavaldinum kunnu?"}, {"text_idx": "#000049", "text": "No\u0301gv hevda, at fo\u0301lk bara skulu vera takksom fyri, at vit yvirh\u00f8vur hava arbei\u00f0sgevarar, sum kunnu seta fo\u0301lk i\u0301 starv \u2013 og v\u00e6nta samstundis, at fo\u0301lk bara skulu vera takksom fyri at sleppa at arbei\u00f0a. So ger so v\u00e6l og ver takksom/samur fyri ta\u00f0, t\u00e6r stendur i\u0301 bo\u00f0i. Ta\u00f0 kundi veri\u00f0 so no\u0301gv verri, ikki so? Er arbei\u00f0sloysi kanska ikki eitt no\u0301gv verri alternativ, ha?"}, {"text_idx": "#000050", "text": "Men hvat vi\u00f0 takkseminum hja\u0301 teim priviligera\u00f0u fyri at sleppa undan at hugsa um a\u0301byrgdina fyri ti\u0301, sum onnur taka s\u00e6r av fyri tey \u2013 t.d. alt ta\u00f0 o\u0301l\u00f8nta ella ofta illa l\u00f8nta arbei\u00f0i, fo\u0301lk gera, so tey priviligera\u00f0u framhaldandi kunnu liva si\u0301tt fr\u00e6lsa, priviligera\u00f0a li\u0301v? Hvat sigur ta\u00f0 um tey, sum einans vilja lata s\u00e6r sja\u0301lvum frami\u0301hja\u0301r\u00e6ttindini til at liva eitt meira fr\u00e6lst, o\u0301bundi\u00f0 li\u0301v, men ikki unna fo\u0301lki sum heild ta\u00f0 sama?"}, {"text_idx": "#000051", "text": "Onkur vildi helst kalla\u00f0 sli\u0301kt fyri o\u0301da\u0301mliga kynismu, fyri ikki at siga elitistiska egosentriska sja\u0301lvsupphevjan, ja, hjartaleysa valdsmisny\u0301tslu r\u00e6tt og sl\u00e6tt. Veruleikin er ju\u0301, at eingin kann kla\u0301ra seg uttan onnur. Eingin kann kla\u0301ra at ri\u0301ka seg upp pu\u0301ra einsamallur a\u0301 einari oydnari oyggj heilt uttan onnur fo\u0301lk."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Ti\u0301 er ta\u00f0 so ty\u0301dningarmiki\u00f0 at ga\u0301a eftir og vir\u00f0ismeta sto\u0301ra ty\u0301dningin, vit hava fyri hv\u00f8nnannan sum borgarar tv\u00f8rtur um allar ymiskleikar. Ta\u00f0 er hesin si\u0301na\u0301millum bundinskapur, sum er ein av ty\u0301dningarmestu grundarsteinunum undir samfelagsins ri\u0301kid\u00f8mi \u2013 i\u00f0 aftur er berandi li\u00f0urin i\u0301 fo\u0301lkar\u00e6\u00f0isliga v\u00e6lfer\u00f0arsamfelagnum og yvirh\u00f8vur hevur gj\u00f8rt ta\u00f0 gj\u00f8rligt at skapa alt ri\u0301kid\u00f8mi\u00f0 i\u0301 samfelagnum."}, {"text_idx": "#000054", "text": "Eiga vit, sum saman hava skapt hetta ri\u0301ka yvirskotssamfelagi\u00f0, ta\u0301 ikki at tryggja, at eingin noy\u00f0ist at liva i\u0301 o\u0301tta fyri at enda i\u0301 armo\u0301\u00f0?"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Ognarloysi tekur fr\u00e6lsi\u00f0 fra\u0301 fo\u0301lki"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi er ein sto\u0301rur samfelagstrupulleiki \u2013 ikki bara fyri tey fa\u0301t\u00e6ku sja\u0301lvi, men fyri alt samfelagi\u00f0, ti\u0301 fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi ikki bara mergsy\u0301gur tey fa\u0301t\u00e6ku fyri orku, men \u00f8kir eisini um vandan fyri sju\u0301ku, sa\u0301larsju\u0301kum og brotsverkum, sum kosta samfelagnum no\u0301gva orku og no\u0301gvar pengar \u2013 og dregur solei\u00f0is alt samfelagi\u00f0 ni\u00f0ur. Ho\u0301ast verandi samfelagsskipan a\u0301 ymsan ha\u0301tt er vor\u00f0in meira samhaldsf\u00f8st vi\u00f0 ti\u0301\u00f0ini og gevur teim flestu betri li\u0301vsvilkor enn a\u0301\u00f0ur \u2013 m.a. takka\u00f0 ver\u00f0i stri\u0301\u00f0num hja\u0301 fakfelagsr\u00f8rsluni \u2013 er enn langt eftir a\u0301 ma\u0301l, a\u0301\u00f0renn til ber at siga, at samfelagsskipan okkara veruliga tryggjar tann einstaka mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi og fylgisju\u0301kum av ti\u0301."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Er samfelagi\u00f0 veruliga \u201cfr\u00e6lst\u201d, ta\u0301 borgarar liva vi\u00f0 so o\u0301j\u00f8vnum fortreytum? Er naka\u00f0 veruligt fo\u0301lkar\u00e6\u00f0i, so leingi meginparturin av fo\u0301lkinum alla ti\u0301\u00f0ina ma\u0301 liva undir ho\u0301ttanini um fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi, um tey ikki geva seg undir treytirnar hja\u0301 eini v\u00e6lhavandi elitu, sum heldur seg hava meira \u201cr\u00e6tt\u201d enn onnur til at sita a\u0301 okkara felags li\u0301vsgrundarlag, og harvi\u00f0 eisini a\u0301 valdinum til at seta dagsskra\u0301nna fyri \u00f8ll onnur?"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Ein sto\u0301r for\u00f0ing fyri eini loysn uppa\u0301 fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi er ju\u0301st, at mestsum alt na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0, i\u00f0, sum sagt, ju\u0301 er li\u0301vsgrundarlagi\u00f0 hja\u0301 okkum \u00f8llum, er vor\u00f0i\u00f0 \u201cogn\u201d hja\u0301 n\u00f8krum fa\u0301um. Tey, sum hava sett seg a\u0301 \u2013 ella sum hava arva\u00f0 tilfeingi\u00f0, halda kortini uppa\u0301, at tey eiga fullan r\u00e6tt til at ra\u0301\u00f0a yvir hesum tilfeingi og tess vir\u00f0um. Tey krevja harvi\u00f0 eisini r\u00e6ttin til at gera av, hv\u00f8r kann fa\u0301a burturav og hv\u00f8r ikki \u2013 og solei\u00f0is hvussu samfelagsk\u00f8kan skal by\u0301tast. Men hv\u00f8r hevur givi\u00f0 teimum hendan r\u00e6ttin?"}, {"text_idx": "#000059", "text": "Neyvan ber til at gera naka\u00f0 vi\u00f0 fri\u00f0halga\u00f0a ognarr\u00e6ttin, men hvi\u0301 skal allur a\u0301go\u0301\u00f0in av na\u0301ttu\u0301ruvir\u00f0unum og teim vir\u00f0unum, sum so no\u0301gv onnur eru vi\u00f0 til at skapa burturu\u0301r na\u0301ttu\u0301ruvir\u00f0unum, fella i\u0301 so sto\u0301ran mun til bara n\u00f8kur fa\u0301, sum halda uppa\u0301, at tey eiga s\u00f8guligan einkarr\u00e6tt til hesi vir\u00f0i? Hvat merkir hetta fyri \u00f8ll hini?"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Ta\u00f0 er hetta, vit mugu skilja: at ognarloysi grundleggjandi tekur fr\u00e6lsi\u00f0 fra\u0301 fo\u0301lki og ger tey i\u0301 roynd og veru til tr\u00e6lir, ti\u0301 tey ju\u0301 eru noydd at uppgeva no\u0301gv av si\u0301num sja\u0301lvsavger\u00f0arr\u00e6tti fyri at \u201csleppa\u201d at liva av na\u0301\u00f0ini hja\u0301 teimum, sum sita a\u0301 ognunum, fyri ikki at enda i\u0301 armo\u0301\u00f0. Ta\u00f0 er ein grundleggjandi trupulleiki, ta\u0301 ho\u0301ttanin um armo\u0301\u00f0 hvi\u0301lur so tungt a\u0301 so mongum. Ti\u0301 eru fo\u0301lk ta\u0301 veruliga fr\u00e6ls menniskju?"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Veruleikin er, at hetta noy\u00f0ist ikki at vera so. Hetta er bara ein ma\u0301ti, vit hava skipa\u00f0 okkum uppa\u0301, sum kann broytast. Ta\u00f0 ber til, um vit veruliga vilja minka um o\u0301javnan, beina fyri fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi og \u00f8kja um sja\u0301lvsavger\u00f0arr\u00e6tt og fr\u00e6lsi hins einstaka."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Um eingin av fyrstani ti\u0301\u00f0 hev\u00f0i tiki\u00f0 tilfeingi\u00f0 til ognar, sum harvi\u00f0 to\u0301k li\u0301vsgrundarlagi\u00f0 undan \u00f8\u00f0rum, so h\u00f8vdu fo\u0301lk heldur ikki veri\u00f0 noydd til at givi\u00f0 seg undir annara vald fyri at yvirliva \u2013 tvs. so var eingin tr\u00e6ldo\u0301mur. Nu\u0301 ta\u00f0 ikki longur er fri\u0301 atgongd til tilfeingi\u00f0, sum ju\u0301 er grundst\u00f8\u00f0i\u00f0, \u00f8ll hava at byggja tilveruna a\u0301, er ta\u00f0 so ikki r\u00e6tt og sl\u00e6tt ein mannar\u00e6ttur hja\u0301 hv\u00f8rjum einasta borgara at hava eina a\u00f0ra trygd i\u0301sta\u00f0in fyri \u2013 tvs. eitt anna\u00f0 grundst\u00f8\u00f0i at standa a\u0301? Eina fi\u0301ggjarliga trygd? Ikki minst i\u0301 einum so ri\u0301kum samfelag sum okkara \u2013 eitt ta\u00f0 ri\u0301kasta i\u0301 heiminum?"}, {"text_idx": "#000063", "text": "Spurningurin er, um ikki allir borgarar fra\u0301 f\u00f8\u00f0ingini eiga r\u00e6tt til part i\u0301 okkara felags li\u0301vsgrundarlag. Ta\u00f0 merkir ikki, at \u00f8ll skulu tvingast at vera akkura\u0301t li\u0301ka. Ta\u00f0 merkir bara, at um \u00f8ll h\u00f8vdu r\u00e6tt til a\u0301go\u0301\u00f0a av ti\u0301 ri\u0301kid\u00f8mi, sum er skapt u\u0301r ti\u0301, sum upprunaliga ju\u0301 var \u201cfo\u0301lksins ogn\u201d, kundu \u00f8ll saktans veri\u00f0 grundleggjandi tryggja\u00f0 mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi. Og ta\u00f0 er einans til fyrimuns fyri alt samfelagi\u00f0."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Vit mugu skilja, at so leingi sum \u00f8ll ikki hava fri\u0301a atgongd til samfelagsins tilfeingi\u00f0, so ver\u00f0ur einki veruligt fr\u00e6lsi fyri onnur enn tey, sum sita a\u0301 tilfeinginum. Ikki uttan so at tey rinda onkran form fyri treytaleyst endurgjald fyri ta\u00f0 ognartikna, sum kann fri\u0301seta \u00f8ll tey ognarleysu aftur til at liva sum fr\u00e6ls menniskju eftir egnum treytum, uttan o\u0301tta fyri stigmatisering ella fyri at enda i\u0301 armo\u0301\u00f0, um tey ikki tr\u00e6lka seg sja\u0301lvi fyri onnur."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Ein treytaleys grundinnt\u00f8kutrygd til hv\u00f8nn einasta borgara hev\u00f0i givi\u00f0 \u00f8llum fr\u00e6lsi\u00f0 aftur, har fo\u0301lk fa\u0301a eitt reelt val \u2013 tvs. har tey sja\u0301lvi kunnu velja, hvat tey vilja bru\u0301ka si\u0301na ti\u0301\u00f0, orku og evni til."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Ta\u00f0 er kanska torf\u00f8rt at i\u0301mynda s\u00e6r, at hetta ber til. Fyrsti spurningurin no\u0301gv ofta seta, ta\u0301 ein tosar um at veita \u00f8llum grundinnt\u00f8kutrygd, er ti\u0301: \u201cMen hv\u00f8r ma\u0301 so \u201cbl\u00f8\u00f0a\u201d fyri, at onnur skulu hava grundinnt\u00f8kutrygd fyri kanska einki at gera? Einki er o\u0301keypis! Einki kemur u\u0301r ongum.\u201d"}, {"text_idx": "#000067", "text": "Nei, ta\u00f0 er r\u00e6tt. Einki kemur u\u0301r ongum. Men ta\u00f0 er ikki r\u00e6tt, sum no\u0301gv halda, at fo\u0301lk, sum fa\u0301a grundinnt\u00f8kutrygd, \u201ctaka\u201d naka\u00f0 fra\u0301 \u00f8\u00f0rum. Tey halda, at fo\u0301lk, sum fa\u0301a grundinnt\u00f8kutrygd, gevast bara vi\u00f0 at arbei\u00f0a og gevast vi\u00f0 at framlei\u00f0a tey samfelagsvir\u00f0i, vit \u00f8ll skulu liva av, fyri bara at lena seg aftura\u0301. Men nei. Ta\u00f0 er ikki ta\u00f0, sum hendir. Flest fo\u0301lk bli\u0301va ikki knappliga bara teir reinu letingar, sum fo\u0301lk tykjast stu\u0301ra fyri. Tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti! Allar royndir higartil vi\u00f0 at veita fo\u0301lki grundinnt\u00f8kutrygd vi\u0301sa, at ta\u0301 fo\u0301lk ikki eru tvinga\u00f0 til at arbei\u00f0a fyri onnur fyri at yvirliva, so arbei\u00f0a og framlei\u00f0a tey ofta enn meira enn frammanundan, ti\u0301 ta\u0301 gevur arbei\u00f0i\u00f0 meira meining fyri tey!"}, {"text_idx": "#000068", "text": "Hvussu ber ta\u00f0 til? Ors\u00f8kin er, at ta\u0301 fo\u0301lk fa\u0301a h\u00f8vi til at bru\u0301ka si\u0301na ti\u0301\u00f0 og orku uppa\u0301 at gera ta\u00f0, tey sja\u0301lvi vilja, so eru tey tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti bara enn meira motivera\u00f0 til at arbei\u00f0a og vera produktiv. Ta\u00f0 gevur no\u0301gv meira meining fyri fo\u0301lk, og ger ta\u00f0 so no\u0301gv meira motiverandi at arbei\u00f0a, ta\u0301 ein ger arbei\u00f0i\u00f0 beinlei\u00f0is fyri seg sja\u0301lva/n og fyri si\u0301ni n\u00e6rmastu, heldur enn fyri ein arbei\u00f0sgevara, sum bara bru\u0301kar ein sum arbei\u00f0skraft til egnan vinning og annars er li\u0301kagla\u00f0ur vi\u00f0 ein."}, {"text_idx": "#000069", "text": "Ta\u00f0, at no\u0301gv fo\u0301lk i\u0301 dag halda, at pengar eru ta\u00f0 einasta, sum kann fa\u0301a fo\u0301lk til at arbei\u00f0a, hongur saman vi\u00f0, hvussu samfelagsskipanin er skru\u0301va\u00f0 saman i\u0301 dag, har fo\u0301lk eru noydd at arbei\u00f0a fyri pengar, so tey kunnu yvirliva. Vit duga illa at i\u0301mynda okkum, hvussu ta\u00f0 hev\u00f0i veri\u00f0, um fo\u0301lk vo\u0301ru tryggja\u00f0 eina grundinnt\u00f8ku at dekka fyri li\u0301vsins uppihald, so pengar ikki vo\u0301ru ein trupulleiki. Vo\u0301ru fo\u0301lk tryggja\u00f0 eina grundinnt\u00f8ku, li\u0301kamiki\u00f0 um tey arbeiddu ella ei, hev\u00f0i arbei\u00f0i ikki bara veri\u00f0 naka\u00f0, ein gj\u00f8rdi fyri at fa\u0301a pengar, men naka\u00f0 ein gj\u00f8rdi fyrst og fremst, ti\u0301 ein hev\u00f0i hug \u2013 ti\u0301 ta\u00f0 gav eina dju\u0301pri meining fyri ein at gera naka\u00f0 beinlei\u00f0is fyri at betra um si\u0301na egnu tilveru og tilveruna hja\u0301 \u00f8\u00f0rum. Og ta\u00f0 tykist i\u0301 veruleikanum at virka fyri, at fo\u0301lk fa\u0301a enn meira arbei\u00f0shug."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Royndir vi\u00f0 veitan av grundinnt\u00f8kutrygd vi\u0301sa higartil, at hetta fri\u0301setir eina ru\u0301gvu av orku, sum kemur fleirfalt aftur til samfelagi\u00f0, ti\u0301 tu\u0301 hevur i\u0301 roynd og veru ikki tiki\u00f0 ta\u00f0 burtur, sum eggjar fo\u0301lki til at arbei\u00f0a og vera produktiv. Tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti gevur tu\u0301 fo\u0301lki enn meira motivatio\u0301n til at arbei\u00f0a, ti\u0301 ta\u0301 kunnu tey betur velja, hvat tey vilja gera, og fa\u0301a sja\u0301lvi meira burtur u\u0301r si\u0301num arbei\u00f0i."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Ta\u00f0 sny\u0301r seg nevniliga als ikki um, sum t.d. i\u0301 kommunismuni, heilt at avtaka privata ognarr\u00e6ttin og k\u00f8va alt privat initiativ, vi\u00f0 at eingin ma\u0301 eiga naka\u00f0, alt skal u\u0301tjavnast, at \u00f8ll skulu haldast a\u0301 sama (la\u0301ga) st\u00f8\u00f0i alt li\u0301vi\u00f0, og at eingin ma\u0301 stinga seg uppu\u0301r. Eingin sigur, at ta\u00f0 ikki skal vera m\u00f8guligt hja\u0301 fo\u0301lki at ri\u0301ka seg upp longur. Ta\u00f0 er als ikki ta\u00f0, sum er meiningin vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd \u2013 tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti. Grundinnt\u00f8kutrygd sny\u0301r seg bara um at tryggja, at \u00f8ll hava fair m\u00f8guleikar fra\u0301 byrjan, so eingin skal vera f\u00f8ddur til fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi og vera fasthildin i\u0301 ti\u0301. \u00d8ll skulu hava ein kjans til at menna seg sja\u0301lvi eftir egnum ynski. Eisini til at ri\u0301ka seg upp, um ta\u00f0 er ta\u00f0, tey ynskja."}, {"text_idx": "#000072", "text": "Um \u00d8LL \u2013 og ikki bara n\u00f8kur fa\u0301 \u2013 fra\u0301 f\u00f8\u00f0ingini eru tryggja\u00f0 eitt fi\u0301ggjarligt grundst\u00f8\u00f0i at standa a\u0301 \u2013 uttan at skula lu\u0301ka nakrar treytir afturfyri og uttan ta stigmatiseringina, sum forsorgarhja\u0301lp hevur i\u0301 dag \u2013 gevur hetta ikki bara teim fa\u0301u, men \u00f8llum best m\u00f8guligan kjans til at menna seg sja\u0301lvi og si\u0301nar f\u00f8rleikar, so tey kunnu bru\u0301ka si\u0301tt li\u0301v til ta\u00f0, sum tey duga best og hava mest hug til. Eisini, um ta\u00f0 er at ri\u0301ka seg upp, um tey megna ta\u00f0."}, {"text_idx": "#000073", "text": "At veita grundinnt\u00f8kutrygd til allar landsins borgarar for\u00f0ar ikki fyri, at tey, sum vilja ta\u00f0, kunnu ri\u0301ka seg upp \u2013 einans at tey ikki kunnu ri\u0301ka seg upp upp a\u0301 annara rokning. Ri\u0301kid\u00f8mi er teimum v\u00e6l unt, sum hava uppibori\u00f0 ta\u00f0, ti\u0301 tey hava skapt sto\u0301r vir\u00f0ir vi\u00f0 teirra egna har\u00f0a arbei\u00f0i, egnum ga\u0301vum og f\u00f8rleikum, og ikki bara vi\u00f0 at duga at fa\u0301a s\u00e6r allan a\u0301go\u0301\u00f0an av ti\u0301, sum er skapt vi\u00f0 sveitta og stri\u0301\u00f0i hja\u0301 \u00f8\u00f0rum \u2013 ofta burtur u\u0301r tilfeingi, sum \u00f8ll upprunaliga a\u0301ttu i\u0301 felag, men sum bara fa\u0301 fa\u0301a mesta a\u0301go\u0301\u00f0an av i\u0301 dag, ho\u0301ast no\u0301gv onnur vo\u0301ru vi\u00f0 til at skapa tann a\u0301go\u0301\u00f0an."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Ein i\u0301l\u00f8ga, vit gera i\u0301 hv\u00f8nn annan"}, {"text_idx": "#000075", "text": "So spurningurin um, hv\u00f8r skal \u201cbl\u00f8\u00f0a\u201d fyri onnur, vendir skeivt. Veruleikin er, at meginparturin av fo\u0301lkinum \u201cbl\u00f8\u00f0ir\u201d i\u0301 l\u00f8tuni fyri, at tey fa\u0301u ri\u0301ku skulu framhaldandi vera ri\u0301k. Tey flestu ofra \u00f8ll ti\u0301\u00f0 og orku, sum kemur \u00f8\u00f0rum meira til go\u0301\u00f0ar enn teimum sja\u0301lvum. Grundinnt\u00f8kutrygdin er ikki ein ga\u0301va, sum summi (tey ri\u0301ku) skulu tvingast til at geva \u00f8\u00f0rum fyri einki, ti\u0301 grundinnt\u00f8kutrygdin er naka\u00f0 \u00d8LL geva hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum, og sum \u00f8ll fa\u0301a naka\u00f0 burturu\u0301r \u2013 beinlei\u00f0is ella o\u0301beinlei\u00f0is. Fa\u0301a \u00f8ll grundinnt\u00f8kutrygd \u2013 ri\u0301k sum fa\u0301t\u00e6k, so \u201cbl\u00f8\u00f0ir\u201d eingin, sum veruliga hevur skapt vir\u00f0i vi\u00f0 egnum arbei\u00f0i, meir enn nakar annar. I\u0301 \u00f8llum f\u00f8rum ikki meira enn nu\u0301. Heldur v\u00e6l minni."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Vit mugu skilja, at \u00f8ll eru naka\u00f0 verd, og at \u00d8LL hava naka\u00f0 at geva av \u2013 ikki ney\u00f0turviliga alti\u0301\u00f0 peningalig vir\u00f0i, men to\u0301 grundleggjandi vir\u00f0i fyri samfelagi\u00f0, og at grundinnt\u00f8kutrygdin er ein i\u0301l\u00f8ga, vit gera i\u0301 hv\u00f8nnannan, sum kemur \u00f8llum til go\u0301\u00f0ar i\u0301 si\u0301\u00f0sta enda. Ta\u00f0 sny\u0301r seg um at vi\u00f0urkenna, hvi\u0301 \u00f8ll hava uppibori\u00f0 eina fi\u0301ggjarliga trygga tilveru, ti\u0301 ta\u0301 fo\u0301lk ver\u00f0a fri\u0301sett til at taka s\u00e6r av s\u00e6r sja\u0301lvum og si\u0301num n\u00e6rmastu fyrst og fremt og til at bru\u0301ka si\u0301nar ga\u0301vur sum best, so blo\u0301ma tey og fa\u0301a veruliga yvirskot til at geva. Ta\u00f0 kemur so no\u0301gv aftur til samfelagi\u00f0, men eftir egnum ynski hja\u0301 fo\u0301lki \u2013 og ikki bara fyri at fylla lummarnar hja\u0301 teimum fa\u0301u."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Grundinnt\u00f8kutrygdin fri\u0301ar nevniliga \u00f8ll menniskju fra\u0301 at noy\u00f0ast at a\u0301taka s\u00e6r tr\u00e6lali\u0301knandi arbei\u00f0i fyri alt ov li\u0301tla l\u00f8n. Tey fa\u0301a fr\u00e6lsi til at nokta at a\u0301taka s\u00e6r arbei\u00f0i, sum ikki ver\u00f0ur l\u00f8nt i\u0301 mun til ta\u00f0 vir\u00f0i\u00f0, arbei\u00f0i veruliga skapar. Um \u00f8ll h\u00f8vdu trygd fyri einum fi\u0301ggjarligum grundst\u00f8\u00f0i at standa a\u0301, h\u00f8vdu tey havt so o\u0301metaliga no\u0301gv betri m\u00f8guleikar fyri sja\u0301lvi at kunna byggja s\u00e6r eitt li\u0301v upp eftir egnum ynski, har tey kundu veri\u00f0 vir\u00f0isskapandi og liva\u00f0 fr\u00e6lst uppa\u0301 egnar og ikki annara treytir \u2013 eisini um tey i\u0301 ti\u0301\u00f0arskei\u00f0um o\u0301vilja\u00f0 vo\u0301ru rakt av li\u0301vskreppum."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Hugsa um alla ta eyka orkuna, ta\u00f0 hev\u00f0i skapt, og allar ga\u0301vurnar hja\u0301 fo\u0301lki, ta\u00f0 hev\u00f0i fri\u0301sett, um \u00f8ll fingu ta\u00f0 fr\u00e6lsi, sum fi\u0301ggjarligur tryggleiki kann geva, og ikki longur noyddust at bru\u0301ka mestsum alla si\u0301na ti\u0301\u00f0 og orku uppa\u0301 eitt ofta kanska o\u0301vi\u00f0komandi og/ella meiningsleyst arbei\u00f0i, sum tey noy\u00f0ast at a\u0301taka s\u00e6r fyri bara at yvirliva, og sum ikki ri\u0301kar tey sja\u0301lvi, men bara onnur \u2013 kanska fremmand fo\u0301lk upp."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Ein grundinnt\u00f8kutrygd til \u00f8ll sleppur fo\u0301lki undan hesum tr\u00e6ld\u00f8mi. At unna \u00f8llum henda mannar\u00e6tt, hevur einki vi\u00f0 \u00f8vundsju\u0301ku at gera. Ta\u00f0 er ikki at taka naka\u00f0 fra\u0301 n\u00f8krum. Tv\u00f8rtur i\u0301mo\u0301ti. Ta\u00f0 er at geva fo\u0301lki ta\u00f0 aftur, sum tey upprunaliga a\u0301ttu r\u00e6tt til vi\u00f0 bara at vera f\u00f8dd inn i\u0301 hendan heim. Ta\u00f0 er stutt sagt at geva \u00f8llum sja\u0301lvsavger\u00f0arr\u00e6tt og fr\u00e6lsi\u00f0 aftur."}, {"text_idx": "#000080", "text": "Men hevur samfelagi\u00f0 ra\u0301\u00f0 til ta\u00f0?"}, {"text_idx": "#000081", "text": "Um vit si\u0301ggja u\u0301tgjaldi\u00f0 av grundinnt\u00f8kutrygd til borgararnar bara sum eina reina u\u0301trei\u00f0slu hja\u0301 ti\u0301 almenna, sum skattaborgarin skal \u201cbl\u00f8\u00f0a\u201d fyri, kann ta\u00f0 tykjast o\u0301realistiska dy\u0301rt at skula geva hv\u00f8rjum einasta borgara eina upph\u00e6dd hv\u00f8nn ma\u0301na\u00f0a, i\u00f0 skal tryggja \u00f8ll mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi. Men solei\u00f0is ber ikki til at si\u0301ggja ta\u00f0. Grundinnt\u00f8kutrygdin kostar ikki hv\u00f8rjum einasta borgara ta\u00f0 sama, sum hann ella hon skal hava i\u0301 grundinnt\u00f8kutrygd. Hvussu hongur ta\u00f0 saman?"}, {"text_idx": "#000082", "text": "Ju\u0301, ta\u0301 ein skal rokna u\u0301t, hvussu no\u0301gv grundinnt\u00f8kutrygdin kostar, er ney\u00f0ugt at innrokna, at grundinnt\u00f8kutrygdin minkar um a\u00f0rar u\u0301trei\u00f0slur \u2013 eins og royndirnar higartil vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd hava vi\u0301st. Grundinnt\u00f8kutrygdin minkar ju\u0301 um t\u00f8rvin a\u0301 treyta\u00f0um almennum veitingum. I\u0301 roynd og veru ver\u00f0a no\u0301gvar nu\u0301verandi almennar u\u0301trei\u00f0slur spardar, ti\u0301 no\u0301gvar treyta\u00f0ar veitingar fella burtur, ta\u0301 grundinnt\u00f8kutrygdin i\u0301 no\u0301gvum f\u00f8rum kemur i\u0301sta\u00f0in fyri hesar veitingar. Ein skipan vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd f\u00f8rir vi\u00f0 s\u00e6r, at t\u00f8rvurin a\u0301 verandi v\u00e6lfer\u00f0artilbo\u00f0um og skattai\u0301skoytum ella stu\u00f0ulsskipanum minkar. Fo\u0301lk vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd gerast sunnari og krevja minni l\u00e6knahja\u0301lp. Fo\u0301lk vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd fremja f\u00e6rri brotsger\u00f0ir, so u\u0301trei\u00f0slur til r\u00e6ttarsakir og fongsling av fo\u0301lki minka. Osfr. Stutt sagt merkir grundinnt\u00f8kutrygdin, at meira ver\u00f0ur bru\u0301kt fyri at bru\u0301ka minni."}, {"text_idx": "#000083", "text": "I\u0301mynda t\u00e6r t.d., at tu\u0301 ert forstjo\u0301ri i\u0301 eini bilafyrit\u00f8ku, og at lei\u00f0slubo\u0301kurin grei\u00f0ir t\u00e6r fra\u0301, at ta\u00f0 er gj\u00f8rligt at minka um u\u0301trei\u00f0slurnar fyri hv\u00f8nn bil vi\u00f0 10.000 kr., um fyrit\u00f8kan bru\u0301kar 1.000 kr. meira uppa\u0301 hv\u00f8nn bilmotorin. Ta\u00f0 hev\u00f0i ikki veri\u00f0 ein go\u0301\u00f0 lei\u00f0sluavger\u00f0, um tu\u0301 sum forstjo\u0301ri gj\u00f8rdi av heldur at spara t\u00e6r 1.000 kr. fyri hv\u00f8nn bilmotorin i\u0301 ti\u0301 tru\u0301gv, at ta\u00f0 hev\u00f0i minka\u00f0 um endaliga avkasti\u00f0."}, {"text_idx": "#000084", "text": "I\u0301 veruleikanum ber ikki til at rokna sanna kostna\u00f0in fyri grundinnt\u00f8kutrygd vi\u00f0 at ganga u\u0301t fra\u0301, at eingin grundinnt\u00f8kutrygd er ta\u00f0 sama sum null. Fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi er ikki o\u0301keypis. A\u0301haldandi fi\u0301ggjarlig o\u0301vissa hja\u0301 fo\u0301lki er ikki o\u0301keypis. Hetta er ors\u00f8kin til, at mett ver\u00f0ur, at ta\u0301 skattaskipanin gevur fo\u0301lki barnafra\u0301dra\u0301tt, er hetta avgj\u00f8rt ta\u00f0 vert, ti\u0301 i\u0301l\u00f8gan kemur aftur til samfelagi\u00f0. Um foreldrini fingu grundinnt\u00f8kutrygd eisini, hev\u00f0i i\u0301l\u00f8guavkasti\u00f0 uttan iva veri\u00f0 fleirfalda\u00f0. So til ber at siga, at u\u0301trei\u00f0slurnar til grundinnt\u00f8kutrygd til hv\u00f8nn einasta borgara er ein skilago\u0301\u00f0 i\u0301l\u00f8ga, sum i\u0301 veruleikanum endar vi\u00f0 at vera ein vinningur fyri alt samfelagi\u00f0 i\u0301 si\u0301\u00f0sta enda."}, {"text_idx": "#000085", "text": "Haraftrat eiga vit eisini at hugsa um, at framlei\u00f0slan i\u0301 samfelagnum er fleirfalda\u00f0 seinastu ha\u0301lvaa\u00f0ru \u00f8ldina, m.a. orsaka av alt meira framkomnari t\u00f8kni, sum mennist vi\u00f0 ti\u0301\u00f0ini vi\u00f0 vaksandi fer\u00f0. Ikki minst AI (Artificial Intelligence), sum i\u0301 dag kann framlei\u00f0a ymiskt uppa\u0301 fa\u0301ar minuttir, ja ennta\u0301 sekundir i\u0301 summum f\u00f8rum, sum menniskju h\u00f8vdu bru\u0301kt vikur og ma\u0301na\u00f0ar um. Men yvirskoti\u00f0 av hesi no\u0301gv \u00f8ktu, samla\u00f0u vir\u00f0isskapanini i\u0301 samfelagnum fer ju\u0301 langt upp um ta\u00f0, sum vanligir borgarar forvinna i\u0301 me\u00f0al i\u0301 vanligari l\u00f8n."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Samfelagi\u00f0 sum heild f\u00e6r a\u0301go\u0301\u00f0a av hesum framstigum, og ting gerast bi\u0301ligari hja\u0301 fo\u0301lki at keypa, men ta\u00f0 mesta av fi\u0301ggjarliga a\u0301go\u0301\u00f0anum av framstigunum endar i\u0301 lummunum hja\u0301 teim fa\u0301u. Vanligir borgarar fa\u0301a ikki i\u0301 sama mun part i\u0301 veruliga meirvir\u00f0inum, i\u00f0 er komi\u00f0 \u2013 og fer at koma \u2013 burtur u\u0301r t\u00f8kniligu framstigunum, heldur ikki part i\u0301 meirvir\u00f0inum av egnum arbei\u00f0i ella t.d. av egnum perso\u0301nligu da\u0301tum, ikki minst. St\u00f8rstu fyrit\u00f8kurnar i\u0301 heiminum i\u0301 dag liva av og tjena astronomiskar upph\u00e6ddir uppa\u0301 innsavning av perso\u0301nligum da\u0301tum, sum t\u00e6r fa\u0301a heilt o\u0301keypis fra\u0301 fo\u0301lki."}, {"text_idx": "#000087", "text": "Hartarbei\u00f0andi fo\u0301lk, sum i\u0301 sto\u0301ran mun vo\u0301ru partur i\u0301 at skapa hetta ri\u0301kid\u00f8mi\u00f0, mugu bjarga s\u00e6r sum fr\u00e6gast gj\u00f8gnum li\u0301vi\u00f0 vi\u00f0 li\u0301tlum og ongum, ti\u0301 mesti a\u0301go\u0301\u00f0in av teirra vir\u00f0isskapan fer til fyrit\u00f8kur ella partaeigarar sum vinningsby\u0301ti. Meirvir\u00f0i\u00f0 ella yvirskoti\u00f0 av samla\u00f0u vir\u00f0isskapanini i\u0301 samfelagnum ver\u00f0ur r\u00e6tt og sl\u00e6tt ognartiki\u00f0 av teim ri\u0301ku, har av ein sto\u0301rur partur ver\u00f0ur akkumullera\u00f0ur a\u0301 bankakontum teirra i\u0301 skattaskjo\u0301lum t.d. i\u0301 Belize, Bermuda, Marshall Oyggjunum ella a\u00f0rasta\u00f0ni, eins og g\u00f8lan um Panama-pappi\u0301rini pro\u0301gva\u00f0i i\u0301 2016. No\u0301gv bendir a\u0301, at hendan avdu\u0301kingin ikki hevur broytt hendan praksis."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Teir partaeigarar, i\u00f0 fa\u0301a part i\u0301 vinningsby\u0301tinum hava sja\u0301lvsagt ikki veri\u00f0 einsamallir um at skapa hetta meirvir\u00f0i\u00f0. Onnur hava sanniliga havt si\u0301n lut i\u0301 at skapa ta\u00f0, sum partaeigararnir fa\u0301a mesta a\u0301go\u0301\u00f0an av. Eiga \u00f8ll tey, sum skaptu hesi vir\u00f0i, ikki r\u00e6tt til eisini at fa\u0301a part i\u0301 a\u0301go\u0301\u00f0anum? Ella skal hetta yvirskoti\u00f0 bara koma teim fa\u0301u til go\u0301\u00f0ar? Hvi\u0301 ikki \u00f8llum borgarum? No\u0301gv hev\u00f0i ju\u0301 als ikki kunna\u00f0 lati\u00f0 seg gj\u00f8rt at framleitt, um vit ikki h\u00f8vdu havt eitt so v\u00e6l virkandi, v\u00e6l skipa\u00f0, v\u00e6l u\u0301tbu\u0301gvi\u00f0, framkomi\u00f0 og samhaldsfast v\u00e6lfer\u00f0arsamfelag, sum allir borgarar ju\u0301 eru partur av \u2013 sum \u00f8ll rinda\u00f0 skatt til, og sum \u00f8ll ti\u0301 eru vi\u00f0 til at skapa."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Skatturin, vit \u00f8ll rinda, fer til at tryggja \u00f8llum eitt v\u00e6l virkandi, v\u00e6l u\u0301tbu\u0301gvi\u00f0 v\u00e6lfer\u00f0arsamfelag, sum er ein alney\u00f0ugur grundarsteinur undir, at vir\u00f0isskapandi framlei\u00f0slan i\u0301 samfelagnum er so virkin og framkomin, sum hon er, og at hon st\u00f8\u00f0ugt mennist og \u00f8kist."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Fyri at tryggja \u00f8ll sum best mo\u0301ti at sita a\u0301 berum, ber t.d. til at seta i\u0301 verk grundinnt\u00f8kutrygd \u2013 t.d. sum negativan innt\u00f8kuskatt. Tvs. at fer innt\u00f8kan hja\u0301 fo\u0301lki ni\u00f0ur um eitt a\u0301vi\u0301st stig, u\u0301tloysir hetta negativan skatt \u2013 tvs. tu\u0301 f\u00e6rt skattapengar u\u0301tgoldnar \u2013 me\u00f0an tey, sum hava innnt\u00f8ku, sum fer upp um hetta a\u0301vi\u0301sa stigi\u00f0, rinda skatt \u2013 altso eitt slag av progressivari skattaskipan. (Les meira her: "}, {"text_idx": "#000092", "text": "Ta\u00f0 eru fo\u0301lk, sum halda uppa\u0301, at ta\u00f0 er i\u0301 fi\u0301nasta lagi, at tey fa\u0301u fara avsta\u00f0 vi\u00f0 vinningsby\u0301tinum, ti\u0301 ta\u0301 \u201clekur\u201d ta\u00f0 onkursvegna o\u0301beinlei\u00f0is ni\u00f0ur til arbei\u00f0andi fo\u0301lki\u00f0, siga tey. Ta\u00f0 sigst, at vinningsby\u0301ti\u00f0 ver\u00f0ur bru\u0301kt til i\u0301l\u00f8gur i\u0301 vi\u0301\u00f0ka\u00f0 virksemi, sum skapar arbei\u00f0spla\u0301ss til \u201cvanliga fo\u0301lki\u00f0\u201d at liva av. Men ta\u00f0 er ju\u0301 ri\u0301kiliga pro\u0301gva\u00f0, at tann no\u0301gv umr\u00f8dda \u201ctrickle-down\u201d effektin er ein my\u0301ta. Ta\u00f0 er ju\u0301 ikki ta\u00f0, sum hendir i\u0301 veruleikanum."}, {"text_idx": "#000093", "text": "I\u0301 teimum f\u00f8rum, har yvirskoti\u00f0 ikki bara endar akkummulera\u00f0 i\u0301 skattaskjo\u0301lum, fer ta\u00f0 ofta bara til i\u0301l\u00f8gur i\u0301 t\u00f8kni og alt meira automatisering av virksemi. Hetta \u00f8kir ikki, men minkar bara um arbei\u00f0spla\u0301ss. Ti\u0301 hv\u00f8r fyrit\u00f8kueigari vil ikki fa\u0301a meira burtur u\u0301r minni? Fyrit\u00f8kur eru ikki bara til fyri at skapa arbei\u00f0spla\u0301ss. T\u00e6r eru til fyri at tjena pengar, fyrst og fremst til partaeigararnar. So hv\u00f8r fyrit\u00f8kueigari vil ikki minka um l\u00f8naru\u0301trei\u00f0slurnar og heldur gera i\u0301l\u00f8gur i\u0301 framlei\u00f0sluto\u0301l, i\u00f0 kunnu framlei\u00f0a 24/7, og sum ikki fara i\u0301 verkfall og ikki krevja fri\u0301ti\u0301\u00f0arl\u00f8n, sju\u0301kradagpengar og pensjo\u0301n \u2013 og solei\u00f0is fa\u0301a meira vinning burturu\u0301r til partaeigararnar?"}, {"text_idx": "#000094", "text": "I\u0301 teimum f\u00f8runum, har yvirskoti\u00f0 ikki fer til automatisering, fer ta\u00f0 kanska til flyting av virksemi til onnur minni kostna\u00f0armikil lond, har l\u00f8narlagi\u00f0 er l\u00e6gri \u2013 aftur ti\u0301 ta\u00f0 loysir seg betri fyri partaeigararnar. Hetta skapar heldur ikki no\u0301gv arbei\u00f0spla\u0301ss."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Fyri at viga upp i\u0301mo\u0301ti tapinum av arbei\u00f0spla\u0301ssum og fyribyrgja bu\u0301skaparkreppu, velja almennir myndugleikar ofta at stimbra bu\u0301skapin vi\u00f0 at gera sto\u0301rar samfelagsi\u0301l\u00f8gur i\u0301 verk\u00e6tlanir, sum skapa arbei\u00f0spla\u0301ss, men sum ta\u00f0 i\u0301 veruleikanum kanska ikki er veruligur t\u00f8rvur a\u0301, nettupp ti\u0301 hetta er ein \u201ckunstig\u201d innspr\u00e6ning i\u0301 bu\u0301skapin bara fyri at skapa meir ella minni \u201ckunstig\u201d arbei\u00f0spla\u0301ss, so fo\u0301lk fa\u0301a okkurt at gera, i\u00f0 myndugleikin setur tey til. Gamani\u0301 kann okkurt gott u\u0301rslit koma burtur u\u0301r ti\u0301 arbei\u00f0num, men vanligir borgarar hava ikki no\u0301gva a\u0301virkan a\u0301 hesar avger\u00f0ir, sum eisini a\u0301virka teirra li\u0301v."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Ta\u00f0 er ju\u0301 ein sannroynd, at partaeigararar gjalda no\u0301gv minni i\u0301 skatti enn vanligir borgarar \u2013 ofta als ongan skatt. Samfelagi\u00f0 f\u00e6r sostatt ikki so no\u0301gv burtur u\u0301r omanfyrinevnda yvirskotinum, sum ta\u00f0 kundi \u2013 pengar, i\u00f0 kundu veri\u00f0 vi\u00f0 til at fi\u0301ggja betri t\u00e6nastur, sum kundu komi\u00f0 vanliga borgaranum til go\u0301\u00f0ar."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Eitt er, at tey ri\u0301ku royna at sleppa s\u00e6r undan at rinda skatt, sum kundi komi\u00f0 samfelagnum til go\u0301\u00f0ar. Men hin vegin, um hesir pengarnir \u2013 i\u0301sta\u00f0in fyri at enda a\u0301 bankakontum hja\u0301 teim ri\u0301ku \u2013 bara enda\u00f0u i\u0301 landskassanum sum skattapengar, har bureaukratiskir myndugleikar skulu gera av, hvussu teir ver\u00f0a bru\u0301ktir, hv\u00f8r hevur uppibori\u00f0 at fa\u0301a pengar og hv\u00f8r ikki, ella hv\u00f8rja verk\u00e6tlan, skattapengarnir skulu fi\u0301ggja, so kann hetta avgj\u00f8rt eisini vera vi\u00f0 til at skerja fr\u00e6lsi\u00f0 og sja\u0301lvsavger\u00f0arr\u00e6ttin hja\u0301 borgarunum i\u0301 sto\u0301ran mun."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Skulu borgarar b\u00e6\u00f0i hava mest m\u00f8guliga trygd og mest m\u00f8guligt fr\u00e6lsi, eigur so no\u0301gv sum gj\u00f8rligt sja\u0301lvsagt at rindast beinlei\u00f0is sum grundinnt\u00f8ka til hv\u00f8nn einasta borgara \u2013 no questions asked. So gera fo\u0301lk sja\u0301lvi av, hvat pengarnir skulu bru\u0301kast til, og hv\u00f8rjar t\u00e6nastur tey vilja rinda fyri. Ta\u00f0 vita tey nokk eisini best sja\u0301lvi, hvat tey hava bru\u0301k fyri og ikki, heldur enn at ein myndugleiki skal fortelja teimum ta\u00f0. Neyvan h\u00f8vdu tey valt at bru\u0301ka no\u0301gvar av si\u0301num pengum til va\u0301pnaframlei\u00f0slu t.d."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Hvar gera pengarnir mest samfelagsgagn?"}, {"text_idx": "#000100", "text": "Heldur enn at yvirskoti\u00f0 endar antin a\u0301 bankakontum hja\u0301 teim ri\u0301ku ella bara i\u0301 landskassanum, har ta\u00f0 einans eru tey fa\u0301u valdmiklu, sum sleppa at gera av, hvussu pengarnir skulu bru\u0301kast, hev\u00f0i ein skipan vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd veri\u00f0 vi\u00f0 til at tryggja, at vinningsby\u0301ti\u00f0 av samla\u00f0u vir\u00f0isskapanini i\u0301 samfelagnum, sum vit \u00f8ll ju\u0301 eru vi\u00f0 til at skapa i\u0301 felag, hev\u00f0i komi\u00f0 \u00f8llum til go\u0301\u00f0ar. Ta\u00f0 er ein ma\u0301ti at kanalisera samla\u00f0a yvirskoti\u00f0, solei\u00f0is at fleiri pengar koma u\u0301t millum vanliga fo\u0301lki\u00f0, ti\u0301 har gera teir mest gagn. Pengar eru ju\u0301 vald, so valdi\u00f0 ver\u00f0ur eisini betur by\u0301tt millum borgararnar i\u0301 samfelagnum, heldur enn at liggja bert hja\u0301 eini valdsmiklari elitu."}, {"text_idx": "#000101", "text": "Ta\u0301 ein borgari f\u00e6r grundinnt\u00f8kutrygd, hv\u00f8rva pengarnir ikki bara ni\u00f0ur i\u0301 eitt svart hol. Grundinnt\u00f8kutrygdin stimbrar bu\u0301skapin, serliga lokalt, ti\u0301 pengarnir ver\u00f0a bru\u0301ktir t.d. til matinnkeyp, til gjald av hu\u0301saleigu, til umv\u00e6ling av hu\u0301sum, av bilum o.\u00f8., til t\u00e6nastur sum ha\u0301rfri\u0301\u00f0kan o.a. kropsr\u00f8kt, til keyp av upplivingum, lista- og mentanarv\u00f8rum osfr. Tvs. at ta\u00f0 \u00f8kir um m\u00f8guleikan fyri, at arbei\u00f0spla\u0301ss, sum veruligur t\u00f8rvur er a\u0301, ver\u00f0a skapt. Vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd tryggja vit ikki bara vanliga fo\u0301lki\u00f0 mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6kd\u00f8mi, men vit stimbra eisini privat initiativ og sma\u0301virksemi i\u0301 sto\u0301ran mun, sum kann vera vi\u00f0 til at lyfta t\u00e6nastust\u00f8\u00f0i\u00f0 i\u0301 heila tiki\u00f0 upp til \u00f8ll."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Ta\u0301 fleiri pengar ver\u00f0a at tjena, so eggjar hetta harvi\u00f0 eisini fo\u0301lki til at framlei\u00f0a meira, ti\u0301 grundinnt\u00f8kutrygdin motiverar ju\u0301 \u00f8ll til at bru\u0301ka meira. Ta\u0301 pengarnir solei\u00f0is veruliga koma i\u0301 umfer\u00f0 i\u0301 samfelagnum og ikki bara enda i\u0301 teim sv\u00f8rtu holunum, sum skattaskjo\u0301lini hja\u0301 teimum ri\u0301ku i\u0301 veruleikanum eru, f\u00e6r hv\u00f8r einstakur borgari no\u0301gv meira nyttu av teimum. Pengar i\u0301 umfer\u00f0 millum fo\u0301lki\u00f0 gera st\u00f8rri samfelagsgagn \u2013 meir enn um teir bara lo\u0301gu fastfrystir a\u0301 kontunum hja\u0301 n\u00f8krum fa\u0301um \u2013 ella um teir bara ver\u00f0a bru\u0301ktir til i\u0301l\u00f8gur hja\u0301 sto\u0301rfyrit\u00f8kum til t\u00f8kni, i\u00f0 sto\u0301ri\u0301l\u00f8gur hja\u0301 statinum, sum vanlig fo\u0301lk mestsum onga a\u0301virkan hava a\u0301 og kanska bara fa\u0301a ivasama nyttu av."}, {"text_idx": "#000103", "text": "Fyri so vi\u0301tt fa\u0301a tey ri\u0301ku eisini naka\u00f0 burturu\u0301r i\u0301 si\u0301\u00f0sta enda, ti\u0301 \u00f8kta framlei\u00f0slan ger alt samfelagi\u00f0 ri\u0301kari. Ikki minst nu\u0301 t\u00f8kni og t\u00f8knilig to\u0301l eru vor\u00f0in alt bi\u0301ligari, so vanlig fo\u0301lk eisini hava ra\u0301\u00f0 til framlei\u00f0sluto\u0301l, sum a\u0301\u00f0ur bara tey ri\u0301kastu h\u00f8vdu ra\u0301\u00f0 til at keypa. Hetta ger ta\u00f0 betur m\u00f8guligt fyri no\u0301gv at framlei\u00f0a n\u00e6stan hvat sum helst heima i\u0301 kjallaranum ella a\u0301 skrivibor\u00f0inum hja\u0301 s\u00e6r sja\u0301lvum, sum tey kunnu selja og liva av. F\u00e6rri fa\u0301a ti\u0301 bru\u0301k fyri einum \u201carbei\u00f0sgevara\u201d a\u0301 sama ha\u0301tt sum a\u0301\u00f0ur, ta\u0301 tey vo\u0301ru bundin av at skula arbei\u00f0a fyri onkran, i\u00f0 kundi rinda teimum l\u00f8n."}, {"text_idx": "#000104", "text": "O\u0301tryggi gig-bu\u0301skapurin \u00f8kir um t\u00f8rvin a\u0301 grundinnt\u00f8kutrygd"}, {"text_idx": "#000105", "text": "Vit eru nevniliga komin i\u0301 \u201cGig Economy\u201d-\u00f8ldina, sum er heiti\u00f0 fyri ein arbei\u00f0smarkna\u00f0, sum er merktur av fri\u0301yrkisst\u00f8rvum og ti\u0301mal\u00f8ntum st\u00f8rvum heldur enn av f\u00f8stum st\u00f8rvum. Gig-starvsfo\u0301lk eru ofta sja\u0301lvst\u00f8\u00f0ugir i\u0301verksetar; fo\u0301lk, i\u00f0 arbei\u00f0a innan kunningart\u00f8kni; fo\u0301lk, sum arbei\u00f0a i\u0301 skiftum, varafo\u0301lk/vikarar, Airbnb vertir, Uber bilf\u00f8rarar \u2013 tvs. fo\u0301lk, sum arbei\u00f0a mest eftir stuttti\u0301\u00f0arsa\u0301ttma\u0301lum, har tey gera avtalur vi\u00f0 kundar um veitan av a\u0301vi\u0301sum t\u00e6nastum i\u0301 a\u0301vi\u0301s ti\u0301\u00f0arskei\u00f0 \u201con demand\u201d. Vit hava s\u00e6\u00f0 ein risav\u00f8kstur innan online t\u00e6nastur, so sum Airbnb, Uber og Lyft, har privat fo\u0301lk veita \u00f8\u00f0rum privatfo\u0301lki t\u00e6nastur."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Men ta\u0301 korona farso\u0301ttin rakti heimin, gj\u00f8rdist ty\u0301\u00f0iligt, hvussu sa\u0301rb\u00e6rur samfelagsbu\u0301skapurin er \u2013 serstakliga gig-bu\u0301skapurin. No\u0301gvar fyrit\u00f8kur vo\u0301ru noyddar at snara lyklinum, og no\u0301gv gj\u00f8rdust arbei\u00f0sleys. Heimurin var ikki fyrireika\u00f0ur at m\u00f8ta einum sli\u0301kum o\u0301v\u00e6nta\u00f0um sna\u0301vingarsteini. Ta\u0301 so no\u0301gv fullti\u0301\u00f0arst\u00f8rv so bra\u0301dliga blivu burtur, floymdu tey arbei\u00f0sleysu u\u0301t a\u0301 gig-arbei\u00f0smarkna\u00f0in i\u0301 leitanini eftir alternativum innt\u00f8kukeldum, so gig-bu\u0301skapurin er nu\u0301 i\u0301 vanda fyri at ver\u00f0a yvirmetta\u00f0ur. Fo\u0301lk o\u0301ttast eisini fyri, at automatiseringin i\u0301 si\u0301\u00f0sta enda fer at avloysa tey st\u00f8rvini, sum gig-bu\u0301skapurin skapti \u2013 t.d. f\u00f8raraleysir bilar, sum koma i\u0301sta\u00f0ni fyri bilf\u00f8rarar, og to\u0301lmenni, sum gera st\u00f8\u00f0ugt og einsta\u0301tta\u00f0 rutinuarbei\u00f0i uttan ste\u00f0g 24/7, umframt AI (Artificial Intelligence) t\u00f8kni, sum er vi\u00f0 at yvirha\u0301la okkum menniskju i\u0301 sto\u0301rt s\u00e6\u00f0 \u00f8llum, eisini ta\u0301 ta\u00f0 kemur til kreativt arbei\u00f0i."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Ta\u00f0, sum var so dragandi vi\u00f0 gig-bu\u0301skapinum var smidleikin og fr\u00e6lsi\u00f0. A\u0301 ein ha\u0301tt hevur gig-bu\u0301skapurin givi\u00f0 vanliga fo\u0301lkinum meira sja\u0301lvsavger\u00f0arr\u00e6tt, enn tey nakranti\u0301\u00f0 a\u0301\u00f0ur hava havt, men bara so leingi ta\u00f0 gongur v\u00e6l vi\u00f0 gig-bu\u0301skapinum. Starvsfo\u0301lkini, sum arbei\u00f0a innan henda bu\u0301skap, liva eisini i\u0301 no\u0301gv meira o\u0301tryggleika og eru sera sa\u0301rb\u00e6r. Ta\u00f0 pro\u0301gva\u00f0i koronati\u0301\u00f0in. Tey hava li\u0301tla ella onga trygd i\u0301 arbei\u00f0num \u2013 har av or\u00f0ingin \u201cthe precariat\u201d \u2013 prekariati\u00f0, i\u00f0 er heiti\u00f0 fyri tey, i\u00f0 eru partur av eini st\u00e6tt, har fo\u0301lk eru uttan fast arbei\u00f0i og ti\u0301 mugu a\u0301taka s\u00e6r t\u00e6r einst\u00f8ku arbei\u00f0suppga\u0301vurnar, sum eru fyri hondini \u2013 um nakrar eru."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Tosa\u00f0 ver\u00f0ur um, at alt fleiri \u2013 eisini mi\u00f0st\u00e6ttin \u2013 vi\u00f0 ti\u0301\u00f0ini uttan iva endar i\u0301 prekariatinum. At arbei\u00f0a eftir treytunum, sum ein sli\u0301kur \u201cprekerur\u201d ella o\u0301tryggur arbei\u00f0smarkna\u00f0ur setir, merkir m.a., at ein ma\u0301 vera fyrireika\u00f0ur uppa\u0301 st\u00f8\u00f0ugt at leggja \u00e6tlanir i si\u0301\u00f0stu l\u00f8tu, og at innt\u00f8kan ofta kann vera r\u00e6ttiliga o\u0301viss, umframt at fo\u0301lk ikki hava ta trygd, sum fo\u0301lk i\u0301 f\u00f8stum starvi hava veri\u00f0 von at hava, t.d. vi\u00f0 eftirl\u00f8n, pensjo\u0301n o.\u00f8. uppspardum veitingum. Ta\u0301 fo\u0301lk ikki hava vissu fyri fastari innt\u00f8ku, leggur ta\u00f0 \u00f8giliga sto\u0301rt try\u0301st a\u0301 fo\u0301lk. Hetta \u00f8kir um va\u0301gan fyri ra\u0301\u00f0aloysi og strongd millum borgararnar \u2013 og harvi\u00f0 eisini um va\u0301gan fyri sju\u0301ku og lo\u0301garbrotum."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Vit hava enn ikki heilt s\u00e6\u00f0 allar kollveltandi avlei\u00f0ingarnar, sum standast av teimum seinastu grundleggjandi samfelagsbroytingunum. Men eitt er vist, at samfelagsbroytingarnar merkja, at ta\u00f0 meira enn nakranti\u0301\u00f0 er t\u00f8rvur a\u0301 eini skipan vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd, sum kann fyribyrgja neiligu avlei\u00f0ingunum av ti\u0301 st\u00f8\u00f0ugt meira o\u0301trygga arbei\u00f0smarkna\u00f0inum."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Ni\u00f0urst\u00f8\u00f0a: Einki fr\u00e6lsi uttan grundinnt\u00f8kutrygd"}, {"text_idx": "#000111", "text": "St\u00f8\u00f0an i\u0301 dag er tann, at ta\u00f0 bara eru nakrir lutfalsliga fa\u0301ir borgarar, sum av ymsum ors\u00f8kum antin hava ogna\u00f0 s\u00e6r, arva\u00f0 ella fingi\u00f0 tilluta\u00f0 risasto\u0301r na\u0301ttu\u0301ruvir\u00f0i, sum eingin einafer\u00f0 a\u0301tti, og \u00f8ll ti\u0301 h\u00f8vdu fri\u0301a atgongd til. Tey, sum einafer\u00f0 settu seg a\u0301 hetta tilfeingi\u00f0 og a\u0301 r\u00e6ttin til at u\u0301tvinna vir\u00f0ini u\u0301r ti\u0301, gj\u00f8rdust ri\u0301k av ti\u0301. So miki\u00f0, at tey fingu ra\u0301\u00f0ini at ogna s\u00e6r alt meira. So vi\u00f0 og vi\u00f0 er n\u00e6stan alt i\u0301 samfelagnum, sum vinningur kann vindast burturu\u0301r, vor\u00f0i\u00f0 ogn hja\u0301 n\u00f8krum fa\u0301um mu\u0301gvandi fo\u0301lkum. Ta\u00f0 gevur teimum sera sto\u0301rt vald."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Ho\u0301ast tilfeingi\u00f0 i\u0301 grundini er li\u0301vsgrundarlagi\u00f0 hja\u0301 okkum \u00f8llum, hava ognararnir valdi\u00f0 til at nokta \u00f8llum \u00f8\u00f0rum part i\u0301 ti\u0301, uttan so tey lu\u0301ka nakrar treytir, ognararnir seta. Ta\u0301 li\u0301vsgrundarlagi\u00f0 hja\u0301 okkum \u00f8llum ikki longur er li\u0301ka fri\u0301tt atkomuligt hja\u0301 meginpartinum av almenninginum, ver\u00f0a flest fo\u0301lk nevniliga undirl\u00f8gd treytir, sum tey, i\u00f0 tilvildarliga eru f\u00f8dd inn i\u0301 r\u00f8ttu familjurnar ella kenna tey r\u00f8ttu fo\u0301lkini, sleppa undan. Tey ognarleysu mugu liva av na\u0301\u00f0i teirra ri\u0301ku, hava li\u0301ti\u00f0 og einki vald og ver\u00f0a ti\u0301 eisini i\u0301 sto\u0301ran mun hildin uttanfyri a\u0301virkan a\u0301 samfelagi\u00f0 \u2013 eisini ho\u0301ast tey kanska eru minst li\u0301ka so f\u00f8r (ella kanska betri f\u00f8r, hv\u00f8r veit) til at umsita ella skapa vir\u00f0i u\u0301r tilfeinginum sum tey, i\u00f0 sita a\u0301 ognunum \u2013 og harvi\u00f0 vi\u00f0 valdinum \u2013 eru."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Um nu\u0301 \u00f8ll tey ognarleysu fingu endurgjald fyri ta\u00f0, sum tey hava mist atgongdina til \u2013 tvs. ognar- ella bru\u0301ksr\u00e6ttin til na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0 \u2013 hev\u00f0i hetta endurgjaldi\u00f0 kunna\u00f0 givi\u00f0 teimum fr\u00e6lsi\u00f0 aftur i\u0301 sto\u0301ran mun. Men so leingi \u201ceigararnir\u201d siga seg eiga allan r\u00e6ttin til na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0 og til avkasti\u00f0 ella vir\u00f0ini, i\u00f0 kunnu u\u0301tvinnast u\u0301r ti\u0301, fa\u0301a \u00f8ll onnur ikki m\u00f8guleikan at njo\u0301ta sama r\u00e6tt, sum ognararnir hava \u2013 nevnliga r\u00e6ttin til eitt li\u0301vsgrundarlag \u2013 og fa\u0301a ti\u0301skil heldur ikki ta\u00f0 fr\u00e6lsi\u00f0, sum fylgir vi\u00f0."}, {"text_idx": "#000114", "text": "At seta spurning vi\u00f0 r\u00e6ttvi\u0301si\u00f0 i\u0301, at summi hava meira r\u00e6tt enn onnur til ta\u00f0, sum i\u0301 grundini er li\u0301vsgrundarlagi\u00f0 hja\u0301 okkum \u00f8llum, hevur einki vi\u00f0 \u00f8vund at gera. I\u0301 einum framkomnum, ri\u0301kum og samhaldsf\u00f8stum v\u00e6lfer\u00f0arsamfelag sum okkara, hava vit meira enn nakranti\u0301\u00f0 i\u0301 s\u00f8guni b\u00e6\u00f0i ra\u0301\u00f0, h\u00f8vi og m\u00f8guleikan nu\u0301 til at tryggja hv\u00f8rjum einasta borgara grundleggjandi mannar\u00e6ttindi til eitt trygt fi\u0301ggjargrundarlag at standa a\u0301, uttan at nakar ver\u00f0ur fa\u0301t\u00e6kur av ti\u0301. Samfelagi\u00f0 hevur meira enn ra\u0301\u00f0 til at unna ti\u0301 einstaka borgaranum ta\u00f0 fr\u00e6lsi, sum ein grundinnt\u00f8kutrygd kundi givi\u00f0 teimum. Sama fr\u00e6lsi, sum tey ri\u0301ku hava i\u0301 dag og sama fr\u00e6lsi, sum fo\u0301lk h\u00f8vdu i\u0301 fyrndini, ta\u0301 \u00f8ll h\u00f8vdu li\u0301ka atgongd til na\u0301ttu\u0301runa og vir\u00f0ini i\u0301 henni og harvi\u00f0 eitt grundst\u00f8\u00f0i at standa a\u0301. Eitt grundst\u00f8\u00f0i, sum ognarleys i\u0301 dag ikki hava, uttan so tey geva seg undir annara vald og ofra si\u0301tt fr\u00e6lsi afturfyri ta\u00f0."}, {"text_idx": "#000115", "text": "At nokta teimum ognarleysu r\u00e6ttindi til eitt li\u0301vsgrundarlag og geva teimum sja\u0301lvum alla skyldina fyri teirra egna ognarloysi vi\u00f0 tilvi\u0301sing til, at summi hava meira \u201cr\u00e6tt\u201d til at sita a\u0301 mestsum \u00f8llum na\u0301ttu\u0301ruri\u0301kid\u00f8minum, vi\u0301sir \u2013 umframt manglandi empati fyri teimum, sum o\u0301vilja\u00f0 hava fingi\u00f0 eitt verri u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0i enn onnur \u2013 bert eina manglandi fatan av, hvussu samfelagvir\u00f0i ver\u00f0a skapt. B\u00f8rn, sju\u0301k fo\u0301lk og eldri fo\u0301lk hava eisini r\u00e6tt til eina vir\u00f0iliga tilveru. Vit mugu minnast til, at t\u00f8rvurin hja\u0301 einum er livibrey\u00f0i\u00f0 hja\u0301 onkrum \u00f8\u00f0rum. \u00d8ll vir\u00f0isskapan hja\u0301 \u00f8llum borgarunum er si\u0301na\u0301millum treyta\u00f0 og solei\u00f0is i\u0301 veruleikanum skapt i\u0301 felag av \u00f8llum borgarunum."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Eitt samfelag vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd til allar borgarar ma\u0301 sigast at vera ta\u00f0 optimala samhaldsfasta samfelagi\u00f0. Grundinnt\u00f8kutrygdin er ikki bara ein ma\u0301ti at tryggja \u00f8llum borgarum part i\u0301 vinningsby\u0301tinum av samla\u00f0u vir\u00f0isskapanini i\u0301 samfelagnum, sum vit \u00f8ll ju\u0301 eru felags um. men er eisini ein go\u0301\u00f0 i\u0301l\u00f8ga i\u0301 at gera framti\u0301\u00f0ina hja\u0301 landsins borgarum betri. Ta\u0301 allir borgarar fa\u0301a eitt tryggari grundst\u00f8\u00f0i at standa a\u0301, ger hetta hv\u00f8nn einstakan borgara meira mo\u0301tst\u00f8\u00f0uf\u00f8ran og ti\u0301 meira produktivan."}, {"text_idx": "#000117", "text": "At rinda \u00f8llum borgarum eina grundinnt\u00f8kutrygd kann tykjast \u201cdy\u0301rt\u201d, men i\u0301 si\u0301\u00f0sta enda ri\u0301kar ein sli\u0301k skipan samfelagi\u00f0 \u00f8ll, ti\u0301 hon gevur hv\u00f8rjum einst\u00f8kum borgara eitt no\u0301gv betri u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0i fyri at kla\u0301ra seg. Ta\u0301 hv\u00f8r einasti borgari f\u00e6r fi\u0301ggjarstyrki til at megna at gjalda fyri grundleggjandi ney\u00f0synjarv\u00f8rur og t\u00e6nastur, i\u00f0 borgarin t\u00f8rvar, stimbrar hetta lokalu bu\u0301skapirnar, har pengarnir veruliga gera gagn og koma fleiri til go\u0301\u00f0ar."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Fo\u0301lk, sum ikki eru tvinga\u00f0 til at o\u0301ttast fyri ikki at kla\u0301ra si\u0301nar fi\u0301ggjarligu skyldur, fa\u0301a meira yvirskot til at menna seg, si\u0301ni evni og f\u00f8rleikar. Royndir vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd vi\u0301sa, at fo\u0301lk gerast ikki minni virkin og/ella minni vir\u00f0isskapandi av at fa\u0301a grundinnt\u00f8ku. Tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301t. Tey gerast bara betri f\u00f8r fyri at kla\u0301ra seg sja\u0301lvi og fa\u0301a solei\u00f0is betri h\u00f8vi til at kunna byggja s\u00e6r eina vir\u00f0iliga og meira o\u0301ttaleysa tilveru upp fra\u0301 grundini i\u0301 samsvari vi\u00f0 ta\u00f0, tey droyma um at vera og gera. Stutt sagt gevur grundinnt\u00f8kan fo\u0301lki b\u00e6\u00f0i fysiskt, psykiskt, kreativt og fi\u0301ggjarligt yvirskot. Harvi\u00f0 gerast tey betri f\u00f8r fyri at geva si\u0301tt vir\u00f0ismikla perso\u0301nliga i\u0301skoyti til samfelagi\u00f0, sum ger okkum \u00f8ll ri\u0301kari."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Ta\u0301 \u00f8ll hava fi\u0301ggjarliga trygd, hava tey heldur onga ors\u00f8k til at royna at ri\u0301ka seg upp vi\u00f0 at fremja brotsverk. Royndirnar vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd vi\u0301sa eisini, at hetta minkar munandi um lo\u0301garbrot. Umframt at ta\u00f0 eisini minkar um u\u0301trei\u00f0slur til heilsuverk, ti\u0301 fo\u0301lk eru minni sju\u0301k."}, {"text_idx": "#000120", "text": "Men grundinnt\u00f8kutrygdin ma\u0301 vera treytaleys, ti\u0301 er hon ikki ta\u00f0, fri\u0301setur hon ikki fo\u0301lk til at liva sum fr\u00e6ls menniskju uppa\u0301 egnar treytir. Sleppa tey ikki at liva uppa\u0301 egnar treytir, fa\u0301a tey heldur ikki somu orku og motivatio\u0301n burturu\u0301r, sum tey fa\u0301a, ta\u0301 tey sleppa at liva sum fri\u0301 og fr\u00e6ls menniskju."}, {"text_idx": "#000121", "text": "Grundinnt\u00f8kutrygdin ma\u0301 eisini vera \u201cuniversal\u201d. Tvs. at \u00f8ll skulu hava r\u00e6tt til grundinnt\u00f8kutrygd \u2013 la\u0301gl\u00f8nt sum ha\u0301l\u00f8nt. Hetta er sera umra\u0301\u00f0andi fyri at sleppa undan, at fo\u0301lk si\u0301ggja grundinnt\u00f8kutrygdina sum eitt slag av forsorgarhja\u0301lp, og fyri at sleppa undan ti\u0301 stigma, sum fo\u0301lk, i\u00f0 fa\u0301a forsorgarhja\u0301lp, ofta fa\u0301a a\u0301 seg. Ta\u0301 \u00f8ll hava r\u00e6tt til grundinnt\u00f8kutrygd, noy\u00f0ist eingin at kenna seg fyri vanby\u0301ti."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Hetta er ikki kommunisma, sum ju\u0301 gongur u\u0301t uppa\u0301 at avtaka privata ognarr\u00e6ttin og k\u00f8va alt privat initiativ, har eingin ma\u0301 eiga naka\u00f0, har alt skal u\u0301tjavnast, og \u00f8ll skulu haldast a\u0301 sama (la\u0301ga) st\u00f8\u00f0i alt li\u0301vi\u00f0, og har eingin ma\u0301 stinga seg uppu\u0301r. Tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti sny\u0301r hetta seg um, at \u00f8ll fa\u0301a \u201cstarthja\u0301lp\u201d til at kla\u0301ra seg sja\u0301lvi best m\u00f8guligt. Eingin for\u00f0ar n\u00f8krum i\u0301 at i\u0301verkseta egna fyrit\u00f8ku \u2013 ta\u00f0 veri\u00f0 seg sma\u0301virksemi ella st\u00f8rri virksemi. Ta\u00f0 er als ikki sum undir kommunismuni banna\u00f0 at eiga fyrit\u00f8kur og heldur ikki banna\u00f0 at gerast ri\u0301kur av teimum. Men ta\u00f0 ver\u00f0ur r\u00e6ttiliga no\u0301gv truplari hja\u0301 fyrit\u00f8kueigarum at misny\u0301ta arbei\u00f0smegi og fara avsta\u00f0 vi\u00f0 mestsum \u00f8llum avkastinum av vir\u00f0unum, arbei\u00f0smegin skapar, ti\u0301 eitt samfelag vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd tryggjar, at fo\u0301lk hava m\u00f8guleikan at siga upp, um tey kenna seg misny\u0301tt, ti\u0301 tey hava ju\u0301 trygd fyri eini grundinnt\u00f8ku og hava ikki fyri ney\u00f0ini longur at finna seg i\u0301 at vera illa vi\u00f0farin av si\u0301num arbei\u00f0sgevarum."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Eingin skal vera noyddur til at gera seg uppibornan til ikki at vera fa\u0301t\u00e6kur, eins og eingin i\u0301 fyrndini var noyddur at gera seg uppibornan til at u\u0301tvega s\u00e6r ta\u00f0, teimum t\u00f8rva\u00f0i i\u0301 na\u0301ttu\u0301runi fyri at yvirliva. Vit mugu \u00f8ll skilja, at um \u00f8ll \u2013 og ikki bara n\u00f8kur fa\u0301 \u2013 a\u0301ttu na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0 ella part i\u0301 vir\u00f0inum, sum f\u00e6st u\u0301r ti\u0301, sum \u00f8ll upprunaliga a\u0301ttu r\u00e6tt til, men sum tey flestu mistu si\u0301n part i\u0301, ja, so h\u00f8vdu \u00f8ll i\u0301 no\u0301gv st\u00f8rri mun kunna\u00f0 liva\u00f0 sum fr\u00e6ls menniskju eins og i\u0301 fyrndini, ta\u0301 \u00f8ll byrja\u00f0u a\u0301 somu startlinju."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Grundinnt\u00f8kutrygdin gevur, sum nevnt, \u00f8llum m\u00f8guleika fyri og h\u00f8vi til at ri\u0301ka lokalsamfel\u00f8gini og harvi\u00f0 seg sja\u0301lvi og alt samfelagi\u00f0 upp til gagns fyri heildina. Men vit fa\u0301a ikki eitt sli\u0301kt samhaldsfast samfelag, uttan so at \u00f8ll hava ney\u00f0ugu empatiina og umsorganina fyri hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum og skilja, at eingin hevur veruligt fr\u00e6lsi, uttan so at \u00f8ll tryggja hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum eina treytaleysa grundinnt\u00f8kutrygd."}, {"text_idx": "#000128", "text": "We can\u2019t afford not to pay everyone a basic income:"}]