text: [{"text_idx": "#000002", "text": "Deildin fyri Arbei\u00f0s- og Almannaheilsu"}, {"text_idx": "#000003", "text": "A\u0301vi\u0301sar i\u0301legur \u00f8kja um vandan fyri Alzheimers"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Flestu tilbur\u00f0ir av Alzheimers sju\u0301ku tykjast ikki burturav at vera tengdir at i\u0301legum, men i\u0301 summum f\u00f8rum hava i\u0301legur mest sannli\u0301kt ein leiklut, og hetta kann eisini vera galdandi, ho\u0301ast perso\u0301nurin ikki hevur Alzheimers sju\u0301ku i\u0301 familjuni. Ta\u00f0 er ein av ni\u00f0urst\u00f8\u00f0unum i\u0301 eini vi\u0301sindaligari grein, i\u00f0 er almannakunngj\u00f8gd i\u0301 altjo\u0301\u00f0a vi\u00f0urkenda ti\u0301\u00f0arritinum European Journal of Neurology um i\u0301legur og Alzheimers sju\u0301ku i\u0301 F\u00f8royum. Greinin hevur heiti\u00f0 \"Polygenic risk of Alzheimer's disease in the Faroe Islands\"."}, {"text_idx": "#000006", "text": "I\u0301 kanningini eru i\u0301legur hja\u0301 141 f\u00f8royskum perso\u0301num vi\u00f0 Alzheimers sju\u0301ku og 154 fri\u0301skum perso\u0301num greina\u00f0ar. U\u0301rslitini vi\u0301sa, at ti\u0301ttleikin av APOE4 hja\u0301 teimum, sum hava Alzheimers, er 13,6% samanbori\u00f0 vi\u00f0 1,3% hja\u0301 teimum fri\u0301sku. Ta\u00f0 merkir, at APOE4 er no\u0301gv meira vanligt millum tey sju\u0301ku og mest sannli\u0301ka ors\u00f8kin til, at hesi 13,6% hava fingi\u00f0 Alzheimers. Men hetta merkir samstundis, at hetta ikki er ors\u00f8kin til sju\u0301kuna hja\u0301 hinum 86,4%. Men kann sju\u0301kan hja\u0301 hesum kortini hava ein genetiskan komponent?"}, {"text_idx": "#000007", "text": "Summar sju\u0301kur eru monogenar, t.v.s. at t\u00e6r stava fra\u0301 broyting i\u0301 eini einstakari i\u0301legu. Eitt d\u00f8mi um hetta er cystisk fibrosa. Men no\u0301gvar sju\u0301kur eru kompleksar og skyldast samansp\u00e6l millum i\u0301legur og umhv\u00f8rvi. Vandin fyri at fa\u0301a hesar sju\u0301kur a\u0301virkast m.a. av samanseting av no\u0301gvum i\u0301legum, t.v.s. talan er um polygenar sju\u0301kur. Hesar mongu i\u0301legur \u00f8kja hv\u00f8r s\u00e6r bert li\u0301ti\u00f0 um vandan fyri sju\u0301ku, men samanlagt kunnu t\u00e6r to\u0301 \u00f8kja ty\u0301\u00f0andi um vandan. Fyri at rokna samla\u00f0a va\u0301\u00f0an, ma\u0301 ein gera eitt modell fyri, hvussu ein kann leggja i\u0301kasti\u00f0 fra\u0301 hv\u00f8rjum varianti saman. Fyri at geva eina na\u0301greiniliga va\u0301\u00f0ameting av hesum no\u0301gvu ymisku i\u0301legum, t.d. i\u0301 mun til Alzheimers, er ney\u00f0ugt at hyggja eftir va\u0301\u00f0um, i\u00f0 perso\u0301nurin hevur tv\u00f8rturum genomi\u00f0 og sameina tey. Ta\u00f0 samla\u00f0a u\u0301rsliti\u00f0 av hesum sameindu va\u0301\u00f0um nevnist eitt \u201cpolygen risikoscore\u201d (PRS). PRS kann sostatt siga okkum naka\u00f0 um, um ein perso\u0301nur er i\u0301 h\u00f8gum ella la\u0301gum genetiskum va\u0301\u00f0a fyri at u\u0301tvikla sju\u0301ku. I\u0301 hesi grein var\u00f0 PRS rokna\u00f0 u\u0301tfra\u0301 23 variantum umframt APOE, sum er tann st\u00f8rsti genetiski va\u0301\u00f0afaktorurin fyri Alzheimers. Kanningin vi\u0301sti, at PRS kundi vi\u00f0 80% neyvleika skilja millum perso\u0301nar, sum h\u00f8vdu Alzheimers og tey, sum vo\u0301ru fri\u0301sk. Hesin neyvleikin er a\u0301 sama st\u00f8\u00f0i sum i\u0301 kanningum, ta\u0301 Alzheimers ver\u00f0ur sta\u00f0fest vi\u00f0 obduksjo\u0301n av heila. Greinin vi\u0301sir sostatt, at til ber at ny\u0301ta PRS, eisini i\u0301 F\u00f8royum."}]