text: [{"text_idx": "#000001", "text": "Rotta er eitt gnagdjo\u0301r t.v.s. eitt su\u0301gdjo\u0301r vi\u00f0 hv\u00f8ssum framtonnum, sum veksa alt li\u0301vi\u00f0 og finnast ta\u00f0 a\u0301 lei\u00f0 60 ymiskt rottusl\u00f8g kring allan heimin. I\u0301 F\u00f8royum eru vit nerva\u00f0 av ti\u0301 bru\u0301nu rottuni (Rattus norvegiscus)."}, {"text_idx": "#000002", "text": "Rotta er eitt ska\u00f0adjo\u0301r, sum ger o\u0301bo\u0301taligan ska\u00f0a a\u0301 okkara na\u0301ttu\u0301ru, serliga okkara fuglali\u0301v. Rotta kann gnaga gj\u00f8gnum alt, sum er bleytari enn jarn. Rotta ger ti\u0301skil sto\u0301rar ska\u00f0ar a\u0301 materiel vir\u00f0ir, eitt nu\u0301 ravmagnsbu\u0301na\u00f0 og spillivatnskipan. Harafturat er rotta ein smittuberi, sum berur sju\u0301kur millum menniskju, millum djo\u0301r, men eisini djo\u0301r til menniskja. Hetta eru h\u00f8vu\u00f0sors\u00f8kirnar til at rotta ver\u00f0ur ty\u0301nd."}, {"text_idx": "#000003", "text": "A\u0301 hesi si\u0301\u00f0u kanst tu\u0301 lesa meira um rottu, tekin um rottu og hvat tu\u0301 skal gera um tu\u0301 s\u00e6r eina rottu."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Tann bru\u0301na rottan er i\u0301 mi\u00f0al 40 cm long, harav eru uml. 17 cm hali og hon vigar millum 200\u2013350 gram. Pelsurin er bru\u0301nur ella gra\u0301bru\u0301nur a\u0301 liti, me\u00f0an hon um bu\u0301kin ber ljo\u0301sari lit, hvi\u0301tt ella gra\u0301tt to\u0301na\u00f0. Halin er langur, ljo\u0301sur og n\u00e6stan berur, to\u0301 ber til si\u0301ggja grov sv\u00f8rt ha\u0301r a\u0301 halanum. Tann bru\u0301na rottan ver\u00f0ur kynsbu\u0301gvin ta\u0301 hon er millum 8-12 vikur gomul, hon leggur 2-7 fer\u00f0 a\u0301rliga og f\u00e6r einar 8-10 ungar hv\u00f8rja fer\u00f0."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Tann bru\u0301na rottan dugir v\u00e6l at laga seg eftir umst\u00f8\u00f0unum, er sera forvitin, men eisini varin og illtru\u0301gvin. Ju\u0301st hesir eginleikar hja\u0301lpa rottuni at yvirliva og gera eisini hana o\u0301metaliga torf\u00f8ra at ty\u0301na. Ti\u0301skil er umra\u0301\u00f0andi, at kommunur hava eina v\u00e6lskipa\u00f0a rottuty\u0301ning, og hv\u00f8rs starvsfo\u0301lk hava eina holla vitan um fyribyrging og ty\u0301ning av rottu. Allir borgarar mugu samstundis gera si\u0301tt fyri at fyribyrgja, at rotta st\u00f8\u00f0ast a\u0301 si\u0301num ognum."}, {"text_idx": "#000006", "text": "1. Skarn eftir rottu \u2013 Rottulortar eru st\u00f8rri enn mu\u0301salortar, umlei\u00f0 15-20 mm langir, 5-6 mm tju\u0301kkir."}, {"text_idx": "#000007", "text": "2. Ringur luktur \u2013 Har rotta er, luktar ofta illa, eins og av kloakk"}, {"text_idx": "#000008", "text": "3. Gnaga\u00f0 hol \u2013 Rottur gnaga s\u00e6r hol gj\u00f8gnum go\u0301lv, veggir og anna\u00f0, og holini eru ofta rund. Rotta kann gnaga hol a\u0301 evni bleytari enn jarn"}, {"text_idx": "#000009", "text": "4. Grivin hol \u2013 Hol i\u0301 tu\u0301ninum, eitt nu\u0301 inni vi\u00f0 grundina, vi\u00f0 ristir ella r\u00f8r, kunnu vera tekin um, at rotta hevur grivi\u00f0 har og ma\u0301a\u00f0 undan."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Ein rotta kann leypa umlei\u00f0 70 cm upp.Ein rotta kann grava og gnaga seg gj\u00f8gnum alt, sum er bleytari enn jarn.Ein rotta er sera smidlig og sleppur gj\u00f8gnum hol, sum eru so sma\u0301 sum 2 cm i\u0301 tv\u00f8rma\u0301ti.Ein rotta kann grava seg 50 cm ni\u00f0ur i\u0301 lendi\u00f0."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Rottur eta alt, fra\u0301 fuglafr\u00e6 til sey\u00f0asparl."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Lat ikki matleivdir liggja u\u0301ti. Gevur tu\u0301 fuglum, so gev bert so miki\u00f0 sum teir eta eftir einari l\u00f8tu."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Ta\u0301 sey\u00f0ur ella onnur djo\u0301r vera\u00f0 fo\u0301\u00f0ra\u00f0, skal fo\u0301\u00f0ri\u00f0 ikki sl\u00f8\u00f0ast um \u00f8ki\u00f0 og ver\u00f0a uppi hv\u00f8rja fer\u00f0 givi\u00f0 ver\u00f0ur."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Fo\u0301\u00f0ur, sum ver\u00f0ur goymt i\u0301 u\u0301thu\u0301sum, skal vera i\u0301 luftt\u00f8ttum i\u0301lati, so rottan ikki f\u00e6r tevi\u00f0 av ti\u0301."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Lat ikki o\u0301rudd liggjandi uttanfyri, sum rottan kann rei\u00f0rast i\u0301."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Tett \u00f8ll hol i\u0301 veggjum og mu\u0301rum. Hav eftirlit vi\u00f0, at ristir, r\u00f8r og anna\u00f0 er heilt, og at ta\u00f0 ikki gloppar rundan um hesi st\u00f8\u00f0."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Vit hava \u00f8ll skyldu at bo\u00f0a fra\u0301 rottu. Kommunan eigur a\u0301byrgdina at ty\u0301na rottu. Ti\u0301 skal kommunan hava fra\u0301bo\u00f0anina sum skjo\u0301tast, so ty\u0301ningin kann setast i\u0301 verk."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Kommunan eigur uppga\u0301vuna at ty\u0301na rottu."}, {"text_idx": "#000023", "text": "I\u0301 teimum oyggjunum, har rotta er, r\u00e6\u00f0ur um at gera ta\u00f0 so o\u0301liviligt fyri t\u00e6r sum gj\u00f8rligt. Rotta tri\u0301vist, har hon hevur f\u00f8\u00f0i og goymist\u00f8\u00f0."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Aktingarfo\u0301lki\u00f0 kannar, hvi\u0301 rotta er a\u0301 sta\u00f0num. Eru slo\u0301\u00f0ir og hol? Hvar f\u00e6r rottan f\u00f8\u00f0slu og hvar er bu\u0301gvi\u00f0."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Umra\u0301\u00f0andi er, at kommunurnar halda seg til tey vanligu rottueitrini, sum innihalda cholecalciferol, coumatetralyl ella chlorophacinon. Eitt nu\u0301 hesi rottueitur:"}, {"text_idx": "#000033", "text": "Umframt rottueitur, ber eisini til at bi\u0301leggja a\u00f0rar v\u00f8rur, sum millum anna\u00f0 ver\u00f0a bru\u0301ktar til yvirv\u00f8ku. Eitt nu\u0301 Detex Blox og Provoke lokkingarmat."}, {"text_idx": "#000035", "text": "At halda rottu burtur u\u0301r teimum oyggjum, hagar hon enn ikki er komin, hevur sera sto\u0301ran ty\u0301dning fyri na\u0301ttu\u0301runa, ikki minst fyri fuglali\u0301vi\u00f0. Rotta legst i\u0301 fuglabj\u00f8rg og fuglab\u00f8li og etur eggini. Hon kann gera o\u0301bo\u0301taligan ska\u00f0a a\u0301 fuglastovnarnar, sleppur hon framat."}, {"text_idx": "#000036", "text": "St\u00f8rsti vandin fyri spja\u00f0ing av rottu til rottufri\u0301u oyggjarnar er flutningur av v\u00f8ru og fo\u0301\u00f0ri."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Flutningsfel\u00f8g og onnur, sum flyta frakt og v\u00f8ru millum oyggjarnar, hava skyldu at tryggja, at v\u00f8ra, sum tey flyta, ikki hevur rottu vi\u00f0 s\u00e6r. Hetta ver\u00f0ur millum anna gj\u00f8rt vi\u00f0 at fylgja mannagongd sum umhv\u00f8rvisstovan hevur ment, um hvussu v\u00f8ra ver\u00f0ur pakka\u00f0 og merkt vi\u00f0 serligum merkise\u00f0li"}, {"text_idx": "#000038", "text": "Fyrit\u00f8kur, sum flyta inn fo\u0301\u00f0ur til F\u00f8royar, skulu tryggja s\u00e6r, at henda v\u00f8ran ikki ber rottu vi\u00f0 s\u00e6r, og skulu pakka v\u00f8runa av ny\u0301ggjum, eftir at hon er komin til landi\u00f0, um ivama\u0301l kann vera um, at rotta kann goyma seg i\u0301 v\u00f8runi."}, {"text_idx": "#000039", "text": "V\u00f8ra, sum ver\u00f0ur flutt millum oyggjar, skal vera i\u0301 heilum posa, t.v.s. at a\u0301settir fo\u0301\u00f0ursekkir skulu ikki flytast til rottufri\u0301ar oyggjar."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Alifel\u00f8g hava skyldu at tryggja, at fo\u0301\u00f0urflutningur til rottufri\u0301ar oyggjar ikki ber rottu vi\u00f0 s\u00e6r, og tey eiga at kunna si\u0301ni starvsfo\u0301lk um teirra skyldur vi\u00f0vi\u0301kjandi flutningi til rottufri\u0301ar oyggjar."}, {"text_idx": "#000042", "text": "Fyri at \u00f8kja um trygdina fyri, at v\u00f8ra, sum kemur til rottufri\u0301ar oyggjar, ikki er fongd vi\u00f0 rottu, hevur Umhv\u00f8rvisstovan heitt a\u0301 virkir, heils\u00f8lur og handlar, um at fylgja hesi mannagongd, ta\u0301 v\u00f8ra ver\u00f0ur pakka\u00f0 og merkja hana vi\u00f0 serligum merkise\u00f0li."}, {"text_idx": "#000043", "text": "Mannagongd ta\u0301 v\u00f8ra ver\u00f0ur send til rottufri\u0301a oyggj"}, {"text_idx": "#000044", "text": "1. Kanna v\u00f8runa v\u00e6l (Visuell inspektio\u0301n. Er tekn um rottu? Er hol a\u0301 v\u00f8ru?)."}, {"text_idx": "#000045", "text": "2. Pakka v\u00f8runa vi\u00f0 plastfoliu, solei\u00f0is, at \u00f8ll v\u00f8ran er dekka\u00f0 (eisini platturin, so rotta ikki sleppur inn undir plattin)."}, {"text_idx": "#000046", "text": "3. Fyll u\u0301t merkise\u00f0ilin \u201dEftirlit vi\u00f0 v\u00f8ru til rottufri\u0301ar oyggjar\u201d"}, {"text_idx": "#000048", "text": "4. Set merkise\u00f0ilin a\u0301 innpakka\u00f0u v\u00f8runa."}, {"text_idx": "#000049", "text": "5. Pakka v\u00f8runa sama dag, sum hon ver\u00f0ur send."}, {"text_idx": "#000050", "text": "6. V\u00f8ran skal i\u0301 st\u00f8rst m\u00f8guligan mun standa innandura til hon ver\u00f0ur send."}, {"text_idx": "#000053", "text": "9. Um mo\u0301ttakarin varnast, at v\u00f8ran ikki er heil og o\u0301skala\u00f0, eigur mo\u0301ttakarin at kanna v\u00f8runa serliga v\u00e6l, ella senda hana aftur til sendaran."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Ta\u0301 v\u00f8ran kemur fram til mo\u0301ttakarin, gevur merkise\u00f0ilin a\u0301vi\u0301sa trygd fyri, at serligt ansi er tiki\u00f0, ta\u0301 v\u00f8ran var\u00f0 pakka\u00f0 og i\u0301 sambandi vi\u00f0 flutning."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Ta\u00f0 hevur sera sto\u0301ran ty\u0301dning at fyribyrgja, at rotta f\u00e6r fo\u0301tin fyri seg a\u0301 hesum oyggjum. Kemur rotta til hesar oyggjar, ver\u00f0ur ta\u00f0 til o\u0301bo\u0301taligan ska\u00f0a fyri fuglastovnarnar."}, {"text_idx": "#000065", "text": "\u00a7 7, stk. 1 \u00d8ll, sum flyta fo\u0301lk, f\u00e6 ella farm til rottufri\u0301a oyggj, skulu tryggja, at rotta ikki ver\u00f0ur flutt vi\u00f0 teimum u\u0301t a\u0301 rottufri\u0301a oyggj."}, {"text_idx": "#000066", "text": "\u00a7 7, stk. 4. Virki, heils\u00f8lur, handlar o.o., i\u00f0 senda v\u00f8rur til rottufri\u0301a oyggj, skulu tryggja s\u00e6r, at v\u00f8ran ikki er fongd vi\u00f0 rottu, og at v\u00f8ran er pakka\u00f0 og goymd solei\u00f0is, at rotta ikki kann sleppa framat."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Skei\u00f0 um at fyribyrgja og ty\u0301na rottu"}, {"text_idx": "#000070", "text": "Fyri at fyribyrgja og ty\u0301na rottu, er ney\u00f0ugt at hava holla vitan um rottu, rottueitur, fellur o.a., og er \u00e6tlanin at tey, sum arbei\u00f0a vi\u00f0 at fyribyrgja og ty\u0301na rottu, skulu ver\u00f0a l\u00f8ggilda\u00f0. Fyri at fa\u0301a l\u00f8ggilding er ta\u00f0 ein treyt at hava luttiki\u00f0 a\u0301 skei\u00f0inum ella samsvarandi skei\u00f0i i\u0301 eitt nu\u0301 Danmark."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Ann-Charlotte Heiberg, sum fer at undirvi\u0301sa a\u0301 skei\u00f0num, er millum fremstu donsku serf\u00f8\u00f0ingar a\u0301 \u00f8kinum. Ann-Charlotte hevur brei\u00f0a vitan um m.a. li\u0301vfr\u00f8\u00f0i og atbur\u00f0 hja\u0301 rottu, eitur og mo\u0301tst\u00f8\u00f0uf\u00f8ri og fyribyrging og ty\u0301ning av rottu. Si\u0301\u00f0ani 2004 hevur Ann-Charlotte Heiberg veri\u00f0 undirvi\u0301sari og skei\u00f0slei\u00f0ari a\u0301 l\u00f8ggildingarskei\u00f0i i\u0301 rottuty\u0301ning hja\u0301 Milj\u00f8styrelsen i\u0301 Danmark."}, {"text_idx": "#000075", "text": "A\u0301 skei\u00f0inum leggja vit dent a\u0301 hesi evnini:"}, {"text_idx": "#000076", "text": "Lo\u0301gga\u0301va sum hevur samband vi\u00f0 rottu"}, {"text_idx": "#000077", "text": "\u2022 Li\u0301vfr\u00f8\u00f0i hja\u0301 rottu og mu\u0301s\u2013 eitt nu\u0301 li\u0301vsha\u0301ttur og vanar v.m."}, {"text_idx": "#000078", "text": "\u2022 Fyribyrging og ty\u0301ning av rottu i\u0301 bygdum og o\u0301bygdum \u00f8kjum"}, {"text_idx": "#000079", "text": "\u2022 Rottu- og mu\u0301saeitur, ny\u0301tsla og virkna\u00f0ur"}, {"text_idx": "#000081", "text": "\u2022 Hvussu skal ty\u0301narin ansa eftir s\u00e6r sja\u0301lvum"}, {"text_idx": "#000082", "text": "\u2022 Smittuvandi fra\u0301 rottu og mu\u0301s"}, {"text_idx": "#000083", "text": "\u2022 Skra\u0301seting av fra\u0301bo\u00f0anum, uppfylging, a\u0301t\u00f8k at fyribyrgja og ty\u0301na rottu i\u0301 kommununi"}, {"text_idx": "#000084", "text": "Fyri at fyribyrgja og ty\u0301na rottu, er ney\u00f0ugt at hava holla vitan um rottu, rottueitur, fellur o.a. \u00c6tlanin er, at aktingarfo\u0301lk o.o., sum arbei\u00f0a vi\u00f0 at fyribyrgja og ty\u0301na rottu, skulu ver\u00f0a l\u00f8ggilda\u00f0, eins og i\u0301 londum kring okkum."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Skei\u00f0i\u00f0 endar vi\u00f0 pro\u0301vt\u00f8ku. Fyri at ver\u00f0a l\u00f8ggildur rottuty\u0301nari, er ney\u00f0ugt at standa pro\u0301vt\u00f8kuna."}, {"text_idx": "#000090", "text": "MatrikulLand- og sjo\u0301kortLandsfo\u0301lkayvirlit og navnama\u0301lTingly\u0301singElveitingareftirlit"}]