text: [{"text_idx": "#000000", "text": "Hvat kann sku\u0301gvaspy\u0301ggj siga okkum um da\u0301lking?"}, {"text_idx": "#000001", "text": "Sju\u0301r\u00f0ur hevur seinastu a\u0301rini granska\u00f0 i\u0301 da\u0301lking vi\u00f0 at kanna tungmetallho\u0301pan i\u0301 havhesti"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Ein av teimum, i\u00f0 veit no\u0301gv um da\u0301lking, er Sju\u0301r\u00f0ur Hammer. Hann hevur seinastu a\u0301rini granska\u00f0 i\u0301 da\u0301lking vi\u00f0 at kanna tungmetallho\u0301pan i\u0301 havhesti, og f\u00f8\u00f0ina og eggini hja\u0301 sku\u0301gvi fyri at finna fram til da\u0301lking i\u0301 F\u00f8royum. Sjo\u0301fuglur sum hesir eru so miki\u00f0 langt uppi i\u0301 f\u00f8\u00f0iketuni, at teirra f\u00f8\u00f0i kann siga okkum no\u0301gv um da\u0301lking. I\u0301 ny\u0301ggjastu verk\u00e6tlanini \u00e6tlar hann s\u00e6r at kanna, hv\u00f8rji m\u00f8gulig a\u0301rin ve\u00f0ur og ve\u00f0urlagsbroytingar hava a\u0301 kjo\u0301gvan i\u0301 F\u00f8royum."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Solei\u00f0is sigur Sju\u0301r\u00f0ur Hammer um si\u0301na ny\u0301ggjastu granskingarverk\u00e6tlan. Hann er farin i\u0301 holt vi\u00f0 at kanna f\u00f8royska kjo\u0301gvan, sum vo\u0301nandi kann siga okkum naka\u00f0 um, hv\u00f8rt f\u00f8royska na\u0301ttu\u0301ran ver\u00f0ur a\u0301virka\u00f0 av ve\u00f0urlagsbroytingunum. Hetta er hansara tri\u00f0ja verk\u00e6tlan um f\u00f8royskan sjo\u0301fugl, si\u0301\u00f0ani hann skriva\u00f0i si\u0301na bachelor-verk\u00e6tlan i\u0301 li\u0301vfr\u00f8\u00f0i a\u0301 universitetinum i\u0301 Aberdeen. Tann verk\u00e6tlanin snu\u0301\u00f0i seg um f\u00f8royska havhestin og tungmetallir."}, {"text_idx": "#000005", "text": "- Ta\u0301 samanbo\u0301ru vit samandra\u0301ttin av tungmetallum i\u0301 beinagrindini, ny\u0301runum og blo\u0301\u00f0inum og kanna\u00f0u, hvussu hesi ymisku metallini ho\u0301pa\u00f0ust i\u0301 havhestinum. I\u0301 sli\u0301kum kanningum er ti\u0301\u00f0arperspektivi\u00f0 avgerandi, ti\u0301 ta\u00f0 sum er at finna i\u0301 v\u00f8ddatilfarinum, vi\u0301sir ta\u00f0, sum vit eru u\u0301tsett fyri ta seinastu vikuna, me\u00f0an beinagrindin kann siga okkum naka\u00f0 um, hvat vit eru u\u0301tsett fyri gj\u00f8gnum alt li\u0301vi\u00f0. Og ta\u00f0 er hetta, sum hevur mi\u0301n a\u0301huga vi\u00f0 sjo\u0301fugli, ti\u0301 hann kann bru\u0301kast sum barometur og sum eitt arkiv fyri broytingar i\u0301 sjo\u0301num."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Hvat goymir seg i\u0301 spy\u0301ggjuni?Ph.d-verk\u00e6tlanin, sum hann leg\u00f0i seinastu hond a\u0301 i\u0301 va\u0301r, snu\u0301\u00f0i seg um sku\u0301gvin."}, {"text_idx": "#000007", "text": "- Vit h\u00f8vdu ein illgruna um, at sku\u0301gvurin er ein tann mest da\u0301lka\u00f0i fuglurin i\u0301 f\u00f8roysku na\u0301ttu\u0301runi. Og f\u00f8\u00f0in, sum hann livir av, er a\u0301hugaverd, ti\u0301 hon avdu\u0301kar, hva\u00f0ani da\u0301lkingin stavar."}, {"text_idx": "#000008", "text": "I\u0301 fleiri umf\u00f8rum var hann u\u0301ti i\u0301 Sku\u0301voy og eygleiddi sku\u0301gvin. Hann leg\u00f0i snarur fyri hann fyri at kunna taka royndir av honum, sett ringar a\u0301 hann, og so granska\u00f0i hann i\u0301 f\u00f8\u00f0ini hja\u0301 sku\u0301gvinum vi\u00f0 at kanna spy\u0301ggjuna hja\u0301 honum."}, {"text_idx": "#000010", "text": "eina neyva a\u0301bending um, hv\u00f8r f\u00f8\u00f0in er, sum ta\u00f0 tilhoyrandi pari\u00f0 livir av. Og ta\u0301 pisurnar koma u\u0301t, ver\u00f0a t\u00e6r ma\u0301ta\u00f0ar og ringmerktar, blo\u0301\u00f0sy\u0301ni ver\u00f0a tikin, og n\u00f8kur egg ver\u00f0a innsavna\u00f0 og kanna\u00f0 fyri da\u0301lkingarevni. Vo\u0301nin er so, at man m\u00f8guliga kann si\u0301ggja eitt samband i\u0301millum ta\u00f0, sum sku\u0301gvurin livir av, og n\u00f8gdirnar av da\u0301lkandi evni, sum man kann ma\u0301ta i\u0301 teirra blo\u0301\u00f0i og eggum. Vi\u00f0 at halda eyga vi\u00f0 og ma\u0301ta hvussu v\u00e6l pisurnar kla\u0301ra seg, kundi eg eisini fa\u0301a eina meting av, um eiturevni hava eina a\u0301virkan a\u0301 teirra yvirlivilsi."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Da\u0301lking l\u00e6kkandiTa\u00f0 ver\u00f0ur mett, at 600-800 p\u00f8r av sku\u0301gvi halda til vi\u00f0 F\u00f8royar, og heimsfevnandi metingar siga, at stovnurin av sku\u0301gvi er li\u0301til. Kanningarnar, sum Sju\u0301r\u00f0ur gj\u00f8rdi av sku\u0301gvanum, vo\u0301ru framdar i\u0301 2012 og 2013. Sku\u0301gvurin i\u0301 F\u00f8royum er ikki kanna\u00f0ur si\u0301\u00f0ani i\u0301 1960-a\u0301runum, og ti\u0301 var no\u0301gv grundvitan, sum skuldi innheintast fyri at kunna siga naka\u00f0 um sja\u0301lva da\u0301lkingina."}, {"text_idx": "#000012", "text": "- Vit hava so ma\u0301ta\u00f0 da\u0301lkingarn\u00f8gdirnar i\u0301 eggunum hja\u0301 sku\u0301gvanum og da\u0301lkingina, sum stavar fra\u0301 mammuni. Kanningin hja\u0301 okkum vi\u0301sti, at da\u0301lkingin var l\u00e6gri, enn hon var i\u0301 1960-a\u0301runum. Men ta\u0301 kannar man bara fyri evni, sum ikki vera framleidd longur. Ta\u00f0 vil siga, at orsaka\u00f0 av forbo\u00f0um eru f\u00e6rri av hesum evnum at finna i\u0301 na\u0301ttu\u0301runi i\u0301 dag, sum ju\u0301 er gott, men ta\u00f0 u\u0301tilokar ikki, at fuglurin ikki er u\u0301tsettur fyri onnur da\u0301lkandi evni."}, {"text_idx": "#000013", "text": "U\u0301rslitini fra\u0301 granskingini vo\u0301r\u00f0u sammett vi\u00f0 ny\u0301ggjar kanningar u\u0301r Hetlandi. I\u0301 Hetlandi vi\u0301stu kanningar somulei\u00f0is, at da\u0301lkingin var no\u0301gv l\u00e6gri, enn hon var i\u0301 1980-a\u0301runum, ta\u0301 tey seinast gj\u00f8rdu kanningar av da\u0301lking og sjo\u0301fugli."}, {"text_idx": "#000014", "text": "- Men i\u0301 Hetlandi livir sku\u0301gvurin av fiski, me\u00f0an hann i\u0301 F\u00f8royum livir av \u00f8\u00f0rum sjo\u0301fugli. Solei\u00f0is er f\u00f8\u00f0in hja\u0301 f\u00f8royska sku\u0301gvinum longri uppi i\u0301 f\u00f8\u00f0iketuni, og a\u0301 tann ha\u0301tt livir hann \u00f8\u00f0rvi\u0301si\u00f0. Hetta merkir so, at sku\u0301gvurin i\u0301 F\u00f8royum er no\u0301gv meir da\u0301lka\u00f0ur, enn hann er i\u0301 Hetlandi. Men sku\u0301gvurin er flytifuglur, og ti\u0301skil er f\u00f8\u00f0in og da\u0301lkingin, sum hann hevur i\u0301 s\u00e6r, ikki bert tann sum hann f\u00e6r kring F\u00f8royar. Ko\u0301sin framyvir fyri hesa gransking ver\u00f0ur ti\u0301 m\u00f8guliga at ly\u0301sa, hv\u00f8nn ty\u0301dning lei\u00f0in og vetrarbiti hevur a\u0301 da\u0301lkingarn\u00f8gdirnar hja\u0301 sku\u0301gvinum."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Kjo\u0301gvin ein sjo\u0301r\u00e6nariTa\u0301 hann hev\u00f0i vart si\u0301na ph.d-verk\u00e6tlan i\u0301 va\u0301r, fo\u0301r hann i\u0301 holt vi\u00f0 at kanna kjo\u0301gvan. Heldur ikki kjo\u0301gvin er serliga v\u00e6l granska\u00f0ur i\u0301 F\u00f8royum. Saman vi\u00f0 Jo\u0301n Aldara\u0301, sum i\u0301 l\u00f8tuni tekur si\u0301na master-u\u0301tbu\u0301gving i\u0301 li\u0301vfr\u00f8\u00f0i vi\u00f0 l\u00e6rda ha\u0301sku\u0301lan i\u0301 Keypmannahavn, vo\u0301ru teir i\u0301 Fugloy i\u0301 summar og kanna\u00f0u kjo\u0301gvan."}, {"text_idx": "#000016", "text": "- Kjo\u0301gvin er ein klepto-parasittur. Hann livir av ti\u0301 f\u00f8\u00f0i, sum hann stjelur fra\u0301 \u00f8\u00f0rum fuglum. Hann er ekstremt v\u00e6l tilpassa\u00f0ur til at stjala fra\u0301 \u00f8\u00f0rum. Hann er li\u0301til, men fly\u0301gur v\u00e6l. Hann r\u00e6\u00f0ir hinar til at lata si\u0301na f\u00f8\u00f0i fra\u0301 s\u00e6r. A\u00f0rir fuglar hava \u00f8giligt strev vi\u00f0 at flu\u0301gva langt eftir f\u00f8\u00f0i, sum til d\u00f8mis lundin ella ritan. Har er kjo\u0301gvin eitt sindur snildari og stjelur f\u00f8\u00f0ina hja\u0301 hinum i\u0301 sta\u00f0in fyri at vei\u00f0a sja\u0301lvur."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Sju\u0301r\u00f0ur grei\u00f0ir fra\u0301, hvussu fuglurin er kny\u0301ttur at vistfr\u00f8\u00f0iligu skipanini. F\u00e6r ritan til d\u00f8mis ikki fisk, f\u00e6r kjo\u0301gvin heldur ikki fisk. Ta\u00f0 merkir so aftur ta\u00f0, at ta\u0301 hin sjo\u0301fuglurin stri\u0301\u00f0ist vi\u00f0 at fa\u0301a nokk av f\u00f8\u00f0i til si\u0301nar pisur, so stri\u0301\u00f0ist kjo\u0301gvin eisini. So f\u00e6r hann ju\u0301 heldur ikki nokk, av ti\u0301 at hann ikki vei\u00f0ir sja\u0301lvur. Hann er li\u0301ka hart raktur av f\u00f8\u00f0itrotinum sum er."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Kjo\u0301gva-verk\u00e6tlanin, sum hann arbei\u00f0ir vi\u00f0 nu\u0301, hevur ikki beinlei\u00f0is vi\u00f0 da\u0301lking at gera, men i\u0301 hesari verk\u00e6tlanini kannar hann i\u0301t\u00f8kiliga, hvussu ve\u00f0ri\u00f0 a\u0301virkar kjo\u0301gvan i\u0301 rei\u00f0ringini."}, {"text_idx": "#000021", "text": "var\u00f0 ein kjo\u0301gvi ringmerktur i\u0301 Akrabergi, sum var\u00f0 funnin aftur i\u0301 Uruguay."}, {"text_idx": "#000023", "text": "- Men eg noy\u00f0ist at finna ju\u0301st hendan fuglin aftur fyri at kunna lesa loggin av. Og no\u0301gv kann henda. Fuglurin kann doyggja, og so fa\u0301i eg onki aftur. Men teir sum hava ta\u00f0 gott, leita alti\u0301\u00f0 aftur at rei\u00f0rast a\u0301 sama sta\u00f0, og so kann eg vo\u0301na at finna teir aftur ta\u0301."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Sjo\u0301fuglastovnarnir minkaFyribils kanningarnar vi\u0301sa, at kjo\u0301gvin er minka\u00f0ur no\u0301gv b\u00e6\u00f0i i\u0301 F\u00f8royum og Hetlandi. Ta\u00f0 sama s\u00e6st i\u0301 Orkney-oyggjunum og i\u0301 Hetlandi. Ny\u0301ggj gransking sigur, at kjo\u0301gvi og sku\u0301gvi eru millum tey fuglasl\u00f8g, sum eru mest vi\u00f0breknir fyri ve\u00f0urlagsbroytingum."}, {"text_idx": "#000025", "text": "- Hetta eru tey fuglasl\u00f8gini, sum ver\u00f0a har\u00f0ast rakt, ti\u0301 fors\u00f8gnirnar lova heitari ve\u00f0ur um summari\u00f0. So hv\u00f8rt sum ta\u00f0 ver\u00f0ur heitari, ver\u00f0ur ta\u00f0 minni ho\u0301skandi hja\u0301 teimum at vera her og i\u0301 \u00f8\u00f0rum londum rundan um okkum. Og ta\u00f0 er tann spurningin, sum eg kundi hugsa\u00f0 m\u00e6r at greitt vi\u00f0 hesari kjo\u0301gva-verk\u00e6tlanini. Um hitin m\u00f8guliga a\u0301virkar, hvussu v\u00e6l ta\u00f0 eydnast teimum at fa\u0301a pisurnar floygdar."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sjo\u0301fuglar eru fri\u0301ttstilla\u00f0ir og kunnu fara har teir vilja. Ta\u00f0 er bara eitt ti\u0301\u00f0arskei\u00f0, at teir eru bundnir at einum sta\u00f0i, og ta\u00f0 er ta\u0301 teir rei\u00f0rast. Ta\u0301 teir hava vorpi\u00f0, noy\u00f0ast teir at liggja a\u0301 eggunum i\u0301 25-30 dagar. Men av ti\u0301 at kjo\u0301gvi og sku\u0301gvi eru polar-fuglar, eru teir tilpassa\u00f0ir kaldari ve\u00f0urlag. Ta\u0301 ta\u00f0 er heitt i\u0301 ve\u00f0rinum, noy\u00f0ast teir at finna s\u00e6r eina tj\u00f8rn ella u\u0301t a\u0301 hav fyri at k\u00f8la seg ni\u00f0ur. Ta\u0301 er st\u00f8rri vandi fyri, at rovfuglur kemur og tekur eggini hja\u0301 teimum, ella teir taka tey fra\u0301 hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum."}, {"text_idx": "#000027", "text": "- Teir vo\u0301ru spakir i\u0301 a\u0301r, men av ti\u0301 at eg ikki havi fleiri royndir, kann eg ju\u0301 ikki samanbera um hann er spakari enn vanligt. Men ta\u00f0, at hann er spakur, er vanliga ikki eitt gott tekin. Ta\u0301 er hann ikki sinna\u00f0ur at verja si\u0301ni egg."}, {"text_idx": "#000029", "text": "- Solei\u00f0is samla vit inn da\u0301ta umframt vi\u00f0 eyglei\u00f0ingunum fra\u0301 pla\u0301ssunum, har fuglurin heldur til. So kunnu vit hyggja eftir logg-da\u0301tunum og samanbera vi\u00f0 eyglei\u00f0ingarnar, og go\u0301\u00f0skumeta um ti\u0301\u00f0spunktini passa. So ta\u00f0 er eitt ru\u0301gvismiki\u00f0 eyglei\u00f0ingararbei\u00f0i, i\u00f0 liggur til grund fyri hesar kanningarnar."}, {"text_idx": "#000030", "text": "F\u00f8royar eru undirgranska\u00f0arSju\u0301r\u00f0ur er eitt av teimum vi\u0301sindafo\u0301lkunum, i\u00f0 elskar at granska. Hann hevur fingi\u00f0 greinar prenta\u00f0ar i\u0301 vi\u0301sindalig ti\u0301\u00f0arritum, og i\u0301 skuffuni hevur hann fleiri o\u0301li\u00f0ug handrit liggjandi, i\u00f0 eru \u00e6tla\u00f0 til vi\u0301sindaliga greinar. Ta\u00f0 eina sny\u0301r seg um havhestin, sum hann arbeiddi vi\u00f0 fyri a\u0301tta a\u0301rum si\u0301\u00f0ani, og so sja\u0301lvandi u\u0301rslitini fra\u0301 hansara ph.d-verk\u00e6tlan um sku\u0301gvin. Og granskingin av f\u00f8royska sjo\u0301fuglinum sum heild i\u0301 sambandi vi\u00f0 ve\u00f0urlagsbroytingar geva honum hug til at bli\u0301va vi\u00f0 at granska. Aftanfyri granskingarnar liggur no\u0301gv ti\u0301\u00f0 u\u0301ti i\u0301 na\u0301ttu\u0301runi, har hann hevur kika\u00f0, eygleitt, sett snarur upp, ringmerkt, tiki\u00f0 blo\u0301\u00f0royndir og so framvegis. Hann hevur ikki gj\u00f8rt alt arbei\u00f0i\u00f0 einsamallur, men hevur i\u0301 fleiri umf\u00f8rum havt lesandi u\u0301r Danmark, Sv\u00f8ri\u0301ki, Hollandi og Skotlandi vi\u00f0 s\u00e6r, i\u00f0 eru a\u0301huga\u00f0 i\u0301 at vera partur av verk\u00e6tlanum sum hesum."}, {"text_idx": "#000031", "text": "- F\u00f8royar eru so undirgranska\u00f0ar, at her er nokk at taka fatur i\u0301. Eg eri ikki a\u0301huga\u00f0ur i\u0301 at granska bara fyri at granska. Ta\u00f0 er umra\u0301\u00f0andi fyri meg, at granskingin er vi\u00f0komandi fyri onnur eisini. Annars er vandi fyri, at hon ver\u00f0ur sma\u0301lig og nalvasko\u00f0andi. Ein kann gera so no\u0301gv meira, og her er no\u0301gv a\u0301hugavert at kasta seg yvir sum granskari. Men i\u0301 fyrstu syftu eri eg a\u0301huga\u00f0ur i\u0301 at halda fokus a\u0301 minkingina i\u0301 hesum stovninum og at kanna, um kjo\u0301gvin er egna\u00f0ur til at kanna ve\u00f0urlagsbroytingarnar. Eitt nu\u0301 kundi ta\u00f0 i\u0301 sambandi vi\u00f0 ve\u00f0urlagsbroytingar veri\u00f0 a\u0301hugavert at kanna orkubrenningina hja\u0301 kjo\u0301gvanum."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Hann vi\u0301sir a\u0301, at kjo\u0301gvin er ein virkin fuglur vi\u00f0 serstakliga h\u00f8gari orkubrenning."}, {"text_idx": "#000033", "text": "- Ta\u00f0 er sja\u0301lvsagt ikki, ta\u0301 teir sita a\u0301 eggunum, at teir brenna orku, men ta\u0301 ta\u0301 teir elta annan fugl. Og ta\u00f0 h\u00f8vdu vit ikki m\u00f8guleika fyri at kanna i\u0301 hesari verk\u00e6tlanini. Eg kundi hugsa\u00f0 m\u00e6r at kanna\u00f0, hvat ve\u00f0urlagsbroytingarnar hava at ty\u0301\u00f0a fyri einst\u00f8k djo\u0301rasl\u00f8g og teirra orkubrenning. Man skal ju\u0301 bru\u0301ka meira orku fyri at halda hitan a\u0301 einum j\u00f8vnum st\u00f8\u00f0i, og av ti\u0301 at ta\u00f0 gerst alsamt heitari i\u0301 ve\u00f0rinum, kann man ti\u0301skil rokna vi\u00f0, at n\u00f8kur djo\u0301rasl\u00f8g koma at hv\u00f8rva. Og av ti\u0301 at kjo\u0301gvin er minka\u00f0ur no\u0301gv hesi seinastu a\u0301rini, havi eg mett ta\u00f0 at vera akutt at kanna hann nu\u0301 beinanvegin, sigur Sju\u0301r\u00f0ur Hammer."}]