text: [{"text_idx": "#000000", "text": "YA skaldskapur er ein a\u0301hugaverd sjangra. Sum u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0i snu\u0301gva YA-bo\u0301kmentir seg um b\u00f8rn og ung og teirra menning til at gerast vaksin, samstundis sum t\u00e6r eru vi\u00f0komandi fyri vaksna lesaran. Vit hava hugt n\u00e6rri at hesi a\u0301hugaverdu sjangru."}, {"text_idx": "#000001", "text": "Tey seinastu 10-20 a\u0301rini hevur bo\u0301kmentaliga sjangran YA fiction, t.e. skaldskapur til tanna\u0301ringar, ungdo\u0301mar ella young adults, sum enska styttingin stendur fyri, veruliga tiki\u00f0 dik a\u0301 seg. Ein kanning i\u0301 USA fra\u0301 2015 bendir a\u0301, at s\u00f8lan av skalds\u00f8gum og yrkisbo\u0301kum til vaksin er l\u00e6kkandi, me\u00f0an s\u00f8lan av YA-bo\u0301kum h\u00e6kkar vi\u00f0 40 prosentum. Tey, sum keypa hesar ungdo\u0301msb\u00f8kur vi\u0301sa seg ikki bert at vera ungdo\u0301mar, men eisini vaksin. Men n\u00e6r to\u0301k hendan sjangran seg upp, og hvussu ber ta\u00f0 til, at hon er so v\u00e6lumto\u0301kt?"}, {"text_idx": "#000002", "text": "Ma\u0301lbo\u0301lkurin ey\u00f0kennir fyrst og fremst YA-sjangruna, ti\u0301 talan er nevniliga um b\u00f8kur, sum upprunaliga venda s\u00e6r til ung millum 12 og 18 a\u0301r. YA-bo\u0301kin kann i\u0301 grundini vera \u00f8ll tekstsl\u00f8g og snu\u0301gva seg um alt. Ofta sny\u0301r hon seg um vinalag, k\u00e6rleika og n\u00e6stan alti\u0301\u00f0 um at finna si\u0301n egna samleika i\u0301 hesi sto\u0301ru ver\u00f0. I\u0301 YA-bo\u0301kini fylgja vit ofta einum perso\u0301ni og sleppa inn i\u0301 h\u00f8vdi\u00f0 a\u0301 henni ella honum at hoyra um onkra avbjo\u0301\u00f0ing, sum kanska serliga er galdandi, ta\u0301 ein er ung/ur."}, {"text_idx": "#000003", "text": "Les eisini: 7 banna\u00f0ar b\u00f8kur"}, {"text_idx": "#000004", "text": "Bo\u0301kin Catcher in the Rye eftir J.D. Salinger var\u00f0 skriva\u00f0 i\u0301 1940\u2019unum og kom u\u0301t sum ein savna\u00f0 bo\u0301k i\u0301 1951. Hon ver\u00f0ur hildin at vera ein av teimum fyrstu YA-bo\u0301kunum, ho\u0301ast hon var\u00f0 skriva\u00f0 til vaksin og ikki ung. Bo\u0301kin sny\u0301r seg um sekstan a\u0301ra gamla Holden Caulfield, sum ver\u00f0ur burturvi\u0301stur u\u0301r sku\u0301lanum og kennir seg \u00f8\u00f0rvi\u0301si og fremmandagj\u00f8rdan. Fremmandager\u00f0 og angist eru evni, sum ungdo\u0301mar ofta kenna seg aftur i\u0301, og hetta kann vera ein av ors\u00f8kunum til, at Catcher in the Rye gj\u00f8rdist serliga v\u00e6lda\u0301md millum ungdo\u0301mar. Evnini eru to\u0301 eisini vi\u00f0komandi fyri vaksin. Hetta gevur okkum eina a\u0301bending um, hvi\u0301 b\u00e6\u00f0i ung og vaksin kunnu lesa eina go\u0301\u00f0a YA-bo\u0301k: me\u00f0an tann ungi lesarin f\u00e6r okkurt burtur u\u0301r bo\u0301kini i\u0301 nu\u0301verandi l\u00f8tu i\u0301 li\u0301vinum, kann tann vaksni vi\u00f0 sorgbli\u0301dni minnast aftur a\u0301 allar t\u00e6r kenslur og broytiligu umst\u00f8\u00f0urnar i\u0301 li\u0301vinum, sum ein upplivir i\u0301 ungdo\u0301minum."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Nakrar b\u00f8kur kunnu eisini fa\u0301a leiklut sum YA-bo\u0301k, ho\u0301ast t\u00e6r eru barnab\u00f8kur at byrja vi\u00f0. Vi\u00f0 ti\u0301\u00f0ini eldast hesar b\u00f8kur vi\u00f0 si\u0301num lesarum og fa\u0301a ein eldri lesaraskara. Eitt d\u00f8mi er Harry Potter-r\u00f8\u00f0in, sum kann sigast at hava var\u00f0veitt ma\u0301lbo\u0301lkin, sum var av fyrstan ti\u0301\u00f0, umframt at fa\u0301a ein ny\u0301ggjan ma\u0301lbo\u0301lk fyri hv\u00f8rt ny\u0301ggja \u00e6ttarli\u00f0, sum fer i\u0301 holt vi\u00f0 r\u00f8\u00f0ina."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Samanumtiki\u00f0 kann YA-bo\u0301kin sigast at vera sprottin u\u0301r ungdo\u0301msmentanini, sum stingur seg upp mi\u00f0skei\u00f0is i\u0301 farnu \u00f8ld, og at veruliga vi\u0301sa seg i\u0301 eini bo\u0301k sum Catcher in the Rye. YA-bo\u0301kin er ofta \u00e6tla\u00f0 ungum lesarum, men fangar eisini vaksin, sum anna\u00f0hv\u00f8rt hava lisi\u00f0 bo\u0301kina, ta\u0301 tey vo\u0301ru ung, ella sum bru\u0301ka hesa bo\u0301k til at li\u0301ta aftur a\u0301 gamlar dagar og sterkar ungdo\u0301mskenslur. Ein go\u0301\u00f0 YA-bo\u0301k bjo\u0301\u00f0ar a\u0301 henda ha\u0301tt \u00f8llum si\u0301num lesarum at hv\u00f8rva burtur i\u0301 ein heim, sum kann ly\u0301sa alskyns evni og vera skriva\u00f0 i\u0301 alskyns sti\u0301lum, men sum fyrst og fremst gevur lesaranum innlit i\u0301 t\u00e6r sterku kenslur, sum hanga o\u0301loysiligt saman vi\u00f0 ti\u0301 menning, sum liggur i\u0301 at fara fra\u0301 at vera barn til at gerast vaksin."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Les eisini: So\u0301lgra\u0301tur - um at vera \u00e6ttleidd, rasismu og sa\u0301larheilsu"}, {"text_idx": "#000008", "text": "I\u0301 F\u00f8royum er ta\u00f0 i\u0301 1990\u2019unum, at vit av a\u0301lvara fara at si\u0301ggja upprunaf\u00f8royskar ungdo\u0301msb\u00f8kur vi\u00f0 bo\u0301kunum U\u0301til\u00f8gukattar (1996) eftir So\u0301lrun Michelsen, Skuggar (1990) eftir Lydiu Didriksen, Suphaya (1992) eftir Sonju Schneider, Ta\u0301 i\u00f0 eg havi ma\u0301la\u00f0 summarhu\u0301si\u00f0 (2001) eftir Oddv\u00f8r Johansen og Regin og Sa\u0301ra (1991) og Summarda\u0301ar (1995) eftir Heina Hestoy. I\u0301 2010 gevur Marjun Syderb\u00f8 Kjeln\u00e6s u\u0301t bo\u0301kina Skriva i\u0301 sandin og f\u00e6r ta\u0301 nor\u00f0urlendska barnabo\u0301kavir\u00f0isl\u00f8n fyri hana. Ti\u0301ggju a\u0301r seinni gevur Marjun u\u0301t ungdo\u0301msbo\u0301kina Sum ro\u0301tskot (2020), og hesi seinastu tvey a\u0301rini si\u0301ggja vit eina ny\u0301ggja gongd vi\u00f0 fleiri upprunaf\u00f8royskum u\u0301tga\u0301vum til ung, eitt nu\u0301 bo\u0301kina KJARR (2020) eftir Rakel Helmsdal, Rimaru\u0301mi\u00f0 (2021) eftir Elina Michelsen og Loynigentan (2021) eftir To\u0301runn Karinu Henriksen. Ny\u0301ggjasta f\u00f8royska ungdo\u0301msbo\u0301kin er So\u0301lgra\u0301tur (2022) eftir Ingun Christensen, sum ju\u0301st er u\u0301tkomin. Ho\u0301ast ungdo\u0301msb\u00f8kurnar hava veri\u00f0 heldur seinka\u00f0ar i\u0301 f\u00f8royskum bo\u0301kmentum, si\u0301ggja vit ti\u0301betur fleiri og fleiri av teimum i\u0301 dag (og vo\u0301na, at hendan gongdin heldur fram)!"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Ni\u00f0anfyri eru fimm uppskot til go\u0301\u00f0ar YA-b\u00f8kur til tann unga \u2013 og ikki minst vaksna \u2013 lesaran (umframt t\u00e6r b\u00f8kur, sum frammanundan eru nevndar):"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Bo\u0301kadeildin gav i\u0301 2012 u\u0301t fyrstu bo\u0301kina i\u0301 Hungursleika-r\u00f8\u00f0ini, sum er heimskend, og sum eisini er gj\u00f8rd til filmar. R\u00f8\u00f0in fer fram einafer\u00f0 i\u0301 framti\u0301\u00f0ini i\u0301 landinum Panem, har Nor\u00f0uramerika einafer\u00f0 var. I\u0301 Panem er gl\u00e6siligi by\u0301urin Capitol umgyrdur av to\u0301lv fa\u0301t\u00e6kum sy\u0301slum. Sty\u0301ri\u00f0 i\u0301 Capitol er har\u00f0rent og miskunnarleyst og heldur sy\u0301slunum ni\u00f0ri vi\u00f0 at noy\u00f0a t\u00e6r allar at senda ein drong og eina gentu i\u0301millum to\u0301lv og a\u0301tjan a\u0301r til Hungursleikirnar, sum eru a\u0301 hv\u00f8rjum a\u0301ri. Her skulu tey stri\u0301\u00f0ast, til \u00f8ll uttan ein liggja eftira\u0301, og alt ver\u00f0ur sent beinlei\u00f0is i\u0301 sjo\u0301nvarpi. Sekstan a\u0301ra gamla Katniss Everdeen s\u00e6r ta\u00f0 sum ein dey\u00f0ado\u0301m, ta\u0301 hon tekur pla\u0301ssi\u00f0 hja\u0301 yngru systrini i\u0301 leikunum. Men Katniss hevur veri\u00f0 n\u00e6r dey\u00f0anum fyrr \u2013 og at stri\u0301\u00f0ast fyri at yvirliva er henni ikki fremmant. Suzanne Collins skriva\u00f0i, og Bergur Rasmussen ty\u0301ddi u\u0301r enskum."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Norska ungdo\u0301msr\u00f8\u00f0in SKAM \u2013 a\u0301 f\u00f8royskum SKOMM\u2013 er givin u\u0301t i\u0301 f\u00f8royskari ty\u0301\u00f0ing. B\u00f8kurnar eru handritini til v\u00e6l umto\u0301ktu sjo\u0301nvarpsr\u00f8\u00f0ina, sum var\u00f0 vi\u0301st a\u0301rini 2015-17, eisini i\u0301 f\u00f8royskum sjo\u0301nvarpi. B\u00f8kurnar eru upprunaligu fy\u0301ra handritini, sum leikritah\u00f8vundurin og leikstjo\u0301rin Julia Andem skriva\u00f0i til r\u00f8\u00f0ina. Hetta merkir, at b\u00f8kurnar eru settar upp sum leikrit, og at vit si\u0301ggja vi\u00f0merkingar hja\u0301 rith\u00f8vundinum. Eins og i\u0301 sjo\u0301nvarpsr\u00f8\u00f0ini leggur ma\u0301li\u00f0 i\u0301 bo\u0301kunum seg i\u0301 sto\u0301ran mun eftir at endurgeva ungdo\u0301msma\u0301l. R\u00f8\u00f0in vi\u00f0ger evni\u00f0 skomm i\u0301 ungdo\u0301msli\u0301vi i\u0301 dag i\u0301 sambandi vi\u00f0 eitt nu\u0301 kynsligan samleika, tru\u0301gv og sa\u0301larsju\u0301ku. I\u0301 bo\u0301kunum si\u0301ggja vit ljo\u0301su og myrku si\u0301\u00f0urnar i\u0301 gerandisdegnum hja\u0301 ungum gentum og dreingjum, sum ganga i\u0301 mi\u00f0na\u0301mi. Bo\u0301kadeildin gav u\u0301t, og Silja Aldudo\u0301ttir ty\u0301ddi u\u0301r norskum."}, {"text_idx": "#000015", "text": "4. Myrkursins frumevni (+ Bo\u0301kin um dust)"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Vi\u00f0urkenda r\u00f8\u00f0in hja\u0301 Philip Pullmann kom u\u0301t a\u0301 f\u00f8royskum i\u0301 2004 og sny\u0301r seg um gentuna Lyru, sum ein dagin sni\u0301kir seg inn i\u0301 harrastovuna a\u0301 Oxford universitetinum. Fjald aftan fyri lenisto\u0301lin s\u00e6r hon rektaran hella eitur i\u0301 vi\u0301ni\u00f0 hja\u0301 Asriel lordi, pa\u0301pabeiggja si\u0301num. Lyra try\u0301r valla si\u0301num egnu eygum. Hvi\u0301 \u00e6tlar rektarin at drepa pa\u0301pabeiggjan? Man ta\u00f0 hava naka\u00f0 samband vi\u00f0 loyndarfullu fer\u00f0ir hansara til Arktis? To\u0301 er ta\u00f0 rektarin, sum gevur Lyru gyltu kumpassina, men hvi\u0301 ma\u0301 hon onki siga fyri v\u00f8kru og hugtakandi fru\u0301 Coulter? Og hv\u00f8rjir eru teir r\u00e6\u00f0uligu gloypararnir, i\u00f0 stjala b\u00f8rn i\u0301 Oxford? At kunna svara hesum spurningum, noy\u00f0ist Lyra at fara somu lei\u00f0 sum pa\u0301pabeiggin, a\u0301 kanningarfer\u00f0 til Lapplands og Svalbar\u00f0, har pansarabjarnirnar ra\u0301\u00f0a. Bo\u0301kadeildin gav u\u0301t, og Hjalmar P. Petersen ty\u0301ddi u\u0301r enskum."}, {"text_idx": "#000017", "text": "5. Tey ga\u0301va\u00f0u, tey evnari\u0301ku og eg"}, {"text_idx": "#000018", "text": "William Sutcliffe hevur skriva\u00f0 hesa stuttliga bo\u0301k, sum gevur innlit i\u0301 ta\u00f0 at passa til, at bro\u0301ta burturu\u0301r og at vera tru\u0301gvur mo\u0301ti si\u0301ni egnu vanligheit. Bo\u0301kin sny\u0301r seg um fimtan a\u0301ra gamla Sam. Sam er eingin vi\u0301\u00f0agitin vloggari, hann er onganti\u0301\u00f0 farin viralt, og hann hevur ongan hug at gerast Ta\u00f0 N\u00e6sta Sto\u0301ra. Satt at siga er hann pu\u0301ra vanligur og errin av ti\u0301. Og ta\u00f0 var ikki nakar trupulleiki, fyrr enn babba gj\u00f8rdist ri\u0301kur, og mamma fekk alt hu\u0301ski\u00f0 at flyta til London. Nu\u0301 gongur Sam a\u0301 Nor\u00f0urlondonska Akademiinum fyri tey Ga\u0301va\u00f0u og Evnari\u0301ku, har \u00f8ll eru upptikin av at leggja Hollywood-\u00e6tlanir ella av at stovna alt-metal-sinnisru\u0301mkandi to\u0301nleikabo\u0301lkar. Sam veit, at hann fer onganti\u0301\u00f0 at hoyra til, sja\u0301lvt um hann hev\u00f0i vilja\u00f0 ta\u00f0. Bo\u0301kadeildin gav u\u0301t i\u0301 2021, og Bergur Rasmussen ty\u0301ddi u\u0301r enskum."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Keldur: , , og F\u00f8royskar barnabo\u0301kmentir \u2013 s\u00f8guligt umhvarv og greiningar (T. Sigur\u00f0ardo\u0301ttir)"}, {"text_idx": "#000020", "text": "F\u00f8royar lesa skal vera vi\u00f0 til at skapa lesigle\u00f0i, seta f\u00f8royska ma\u0301li\u00f0 i\u0301 mi\u00f0deplin og skapa karmar fyri eini go\u0301\u00f0ari lesimentan."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Um F\u00f8royar lesaUpprunin til F\u00f8royar lesaEndama\u0301li\u00f0Samstarvi\u00f0LesivanakanninginTemaSummarbo\u0301kinKom-og-lesMillum permurnarF\u00f8royingar lesaLesipreiMi\u0301tt bo\u0301kaminniRith\u00f8vundapra\u0301tMa\u0301l & mi\u00f0lanA\u0301 breddanumFilmar um lesingSku\u0301labo\u0301kav\u00f8r\u00f0urinL\u00e6rarinNa\u0301mslektarinNa\u0301msfr\u00f8\u00f0ingurinLandssty\u0301risma\u00f0urinMaria og RonjaLesandi skiparinSambandBo\u0301kaslu\u0301kurinMore"}, {"text_idx": "#000022", "text": "Summarbo\u0301kinKom-og-lesMillum permurnarF\u00f8royingar lesaLesipreiMi\u0301tt bo\u0301kaminniRith\u00f8vundapra\u0301tMa\u0301l & mi\u00f0lanA\u0301 breddanum"}]