text: [{"text_idx": "#000004", "text": "Skuldfra\u0301gonga / Treytir fyri ny\u0301tslu"}, {"text_idx": "#000005", "text": "Manglandi s\u00f8mdir fyri ny\u0301hugsan f\u00e6r fo\u0301lk at ry\u0301ma u\u0301r F\u00f8royum"}, {"text_idx": "#000006", "text": "Hv\u00f8r eigur ogn F\u00f8roya fo\u0301lks?"}, {"text_idx": "#000008", "text": "ESSAY: Politiska vi\u00f0ger\u00f0in av fiskivinnuny\u0301skipanini hevur sum kunnugt elvt til har\u00f0ligt kjak um framti\u0301\u00f0ar umsitingina av na\u0301ttu\u0301rutilfeinginum, av summum ro\u0301pt \u201cfo\u0301lksins ogn\u201d. Fo\u0301lk eru sera o\u0301samd um, hvat kann loysa seg best bu\u0301skaparliga, og hvat i\u00f0 er besta loysnin fyri f\u00f8royska fo\u0301lki\u00f0. Men hvat by\u0301r undir o\u0301semjunum? Ber yvirh\u00f8vur til at finna semju um, hvat fyri hugsjo\u0301narligt grundst\u00f8\u00f0i fiskivinnuny\u0301skipanin skal byggja a\u0301? Hetta ger h\u00f8vundurin av hesum essayi s\u00e6r nakrar tankar um, sum f\u00f8ra hana vi\u0301\u00f0a um: Fra\u0301 tankum um upploysn av vanligu politisku uppby\u0301tingini i\u0301 \u201ch\u00f8gra-vinstra\u201d vi\u00f0 samanberingum av si\u00f0bundnu kapitalismuni og kommunismuni, og til n\u00f8kur \u00f8\u00f0rvi\u0301si kollveltandi og visjoner hugskot, sum vinna alt meira frama kring heimin, um, hvussu vit i\u0301 einum alt meira t\u00f8kniliga framkomnum framti\u0301\u00f0arsamfelag kunnu umskipa bu\u0301skapin og syrgja fyri, at allir borgarar fa\u0301a fyrimun av menningini a\u0301 ein ha\u0301tt, sum tryggjar borgarunum b\u00e6\u00f0i perso\u0301nligt fr\u00e6lsi og trygd."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Fiskivinnuny\u0301skipanin f\u00e6r sja\u0301lvsagt sto\u0301ran ty\u0301dning fyri, hvussu f\u00f8royska samfelagi\u00f0 sum heild ver\u00f0ur mynda\u00f0 i\u0301 framti\u0301\u00f0ini. Men fo\u0301lk hava grundarleggjandi ymiskar fatanir av, hvussu vit eiga at skipa by\u0301ti\u00f0 av teimum samfelagsvir\u00f0unum, i\u00f0 koma burtur u\u0301r fiskatilfeinginum, so avbjo\u0301\u00f0ingin er sto\u0301r. Kjaki\u00f0 vekir na\u0301ttu\u0301rliga no\u0301gvar kenslur. Ikki so l\u00f8gi\u00f0, ta\u0301 sja\u0301lvt grundst\u00f8\u00f0i\u00f0 ella li\u0301vsgrundarlagi\u00f0 undir \u00f8llum samfelagnum ver\u00f0ur umr\u00f8tt."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Onkur helt a\u0301 Facebook, at alt hetta tosi\u00f0 um \u201cfo\u0301lksins ogn\u201d bara hevur grugga\u00f0 kjaki\u00f0, og at ta\u00f0 fer fullkomiliga at taka alt grundarlagi\u00f0 undan fiskivinnuni, um hv\u00f8r Hanus og Janus heldur seg hava r\u00e6tt til at eiga lut i\u0301 fo\u0301lksins ogn. Til ta\u00f0 svara\u00f0i onkur annar: \u201cHvi\u0301 i\u0301 allari vi\u0301\u00f0u ver\u00f0 skuldi fiskurin IKKI veri\u00f0 ogn hja\u0301 \u00f8llum? Og hv\u00f8rjum skuldi ta\u00f0 so veri\u00f0 ogn hja\u0301, um ikki hja\u0301 \u00f8llum? Bara hja\u0301 teimum, sum eru rei\u00f0arar? Bara afturfyri, at teir eru rei\u00f0arar?\u201d Hetta kanska tekur samanum, hvat o\u0301semjan i\u0301 grundini sny\u0301r seg um."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Um vit skulu gera okkum nakra vo\u0301n um at na\u0301a nakra semju um eina fiskivinnuny\u0301skipan, har svar skal finnast uppa\u0301 so no\u0301gvar og so umfatandi spurningar (si\u0301 faktaboks undir hesi greinini, hv\u00f8rjar i\u0301t\u00f8kiligar spurningar talan kann vera um), er ney\u00f0ugt at greina n\u00e6rri ju\u0301st, hvat skilir partarnar."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Eitt er at fa\u0301a praktiskar loysnir upp a\u0301 pla\u0301ss. Verri er at fa\u0301a politisku hugsjo\u0301nirnar til at sampakka. O\u0301semjurnar um hugsjo\u0301narliga grundst\u00f8\u00f0i\u00f0 undir fiskivinnuny\u0301skipanini for\u00f0a fyri m\u00f8guleikanum at finna fram til t\u00e6r praktisku loysnirnar. Lati\u00f0 okkum ti\u0301 lyfta okkum langt upp um eina l\u00f8tu og hyggja at \u00f8llum ma\u0301linum i\u0301 tyrluperspektivi."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Hv\u00f8r umbo\u00f0ar fo\u0301lki\u00f0 best? Ta\u00f0 almenna ella vinnan?\nHeldur enn at spyrja: Hvat fyri hugsjo\u0301narligt grundst\u00f8\u00f0i skal fiskivinnuny\u0301skipanin byggja a\u0301? \u2013 og si\u0301\u00f0ani fara til h\u00f8gru og vinstru i\u0301 hv\u00f8r si\u0301na skotgr\u00f8v og bru\u0301ka orkuna uppa\u0301 at skjo\u0301ta eftir hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum, a\u0301ttu vit so ikki heldur at havt fokus a\u0301: Hvat kunnu partarnir semjast um?"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Allir politikkarar siga seg t.d. umbo\u00f0a ta\u00f0 sama \u2013 nevniliga \u201cfo\u0301lki\u00f0\u201d. Ta\u00f0 man vera fa\u0301ur politikkari, sum sigur seg vera beinlei\u00f0is i\u0301mo\u0301ti, at borgarar skulu vera \u201cfr\u00e6lsir\u201d \u2013 ella sigur seg vera i\u0301mo\u0301ti at geva borgarunum i\u0301 hvussu so er eitt minimum av heilsu- og sosialari trygd. O\u0301semjan er um, hvussu alt skal fi\u0301ggjast. Ho\u0301ast ta\u00f0 kann vera torf\u00f8rt fyri onkran at si\u0301ggja ein beinlei\u00f0is samanhang millum borgaranna fr\u00e6lsi og trygd og so fiskivinnuny\u0301skipanina, so hongur alt sja\u0301lvsagt saman, ti\u0301 alt er ju\u0301 ein spurningur um umby\u0301ti av samfelagsvir\u00f0um. Uttan hesi vir\u00f0i er als einki fr\u00e6lsi og als eingin trygd fyri nakran. Spurningurin er: Hvussu kann samfelagsbu\u0301skapurin \u2013 herundir okkara h\u00f8vu\u00f0svinna, fiskivinnan \u2013 best tryggja fo\u0301lkinum sum heild b\u00e6\u00f0i fr\u00e6lsi og trygd, og ikki bara teimum fa\u0301u?"}, {"text_idx": "#000015", "text": "Ta\u0301 politikkarar skulu smi\u0301\u00f0a eina fiskivinnuny\u0301skipan, eiga politikkarar \u2013 sum \u201cumbo\u00f0 fyri fo\u0301lki\u00f0\u201d \u2013 so ikki fyrst og fremst at spyrja: Hvat er besta loysnin fyri fo\u0301lki\u00f0? Men fyri at finna fram til bestu loysnina fyri \u201cfo\u0301lki\u00f0\u201d, mugu vit vita, ju\u0301st hvat ta\u00f0 er, vit meina vi\u00f0, ta\u0301 vit siga \u201cfo\u0301lki\u00f0\u201d. Og vit mugu eisini vita, hvat vit i\u0301 veruleikanum meina vi\u00f0, ta\u0301 vit siga, at borgarin skal vera \u201cfr\u00e6lsur\u201d og \u201ctryggur\u201d. Hvussu er \u2013 ella ver\u00f0ur ein ta\u00f0?"}, {"text_idx": "#000016", "text": "B\u00e6\u00f0i tey, i\u00f0 hella til vinstru, og tey, i\u00f0 hella til h\u00f8gru, siga seg eisini vera fyri \u201cfo\u0301lkar\u00e6\u00f0i\u201d \u2013 tvs. at fo\u0301lki\u00f0 skal hava r\u00e6\u00f0i\u00f0 i\u0301 samfelagnum. Men hvat merkir hetta i\u0301 grundini, at \u201cfo\u0301lki\u00f0\u201d skal hava \u201cr\u00e6\u00f0i\u00f0\u201d? Og hvat merkir ta\u00f0 i\u0301 mun til na\u0301ttu\u0301ruri\u0301kid\u00f8mi\u00f0 og fiskatilfeingi\u00f0 \u2013 hv\u00f8r skal i\u0301t\u00f8kiliga hava r\u00e6\u00f0i\u00f0 a\u0301 ti\u0301? Er ta\u00f0 ta\u00f0 almenna ella vinnan, sum skal hava r\u00e6\u00f0i\u00f0? Umbo\u00f0ar ta\u00f0 almenna \u201cfo\u0301lki\u00f0\u201d best? Ella er ta\u00f0 vinnan, sum t\u00e6nir fo\u0301lkinum best? Hesir spurningar f\u00f8ra aftur vi\u0301\u00f0ari til spurningin: Hvussu no\u0301gv skal ta\u00f0 almenna sty\u0301ra? Ella skal vinnan so vi\u0301tt gj\u00f8rligt hava r\u00e6tt til fri\u0301tt at ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvari, har ta\u00f0 almenna bara skal stu\u00f0la vinnuni vi\u00f0 at geva henni so vi\u0301tt ra\u0301saru\u0301m sum gj\u00f8rligt?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "Summi halda, at ta\u00f0, sum er gott fyri vinnuna, eisini alti\u0301\u00f0 er ta\u00f0 besta fyri fo\u0301lki\u00f0. Tey meta, at ta\u00f0 er til vansa fyri fo\u0301lki\u00f0, um landi\u00f0 hevur allan r\u00e6\u00f0isr\u00e6ttin a\u0301 na\u0301ttu\u0301rutilfeinginum og krevur gj\u00f8ld fra\u0301 vinnuni fyri bru\u0301k av hesum. Tey meta, at um ta\u00f0 almenna blandar seg solei\u00f0is i\u0301 markna\u00f0in, so tarnar hetta vinnuni, sum ikki f\u00e6r ta\u00f0 burturu\u0301r, hon hevur uppibori\u00f0 \u2013 upph\u00e6ddir, sum hon kann bru\u0301ka til at u\u0301tbyggja si\u0301tt virksemi enn meira og skapa enn fleiri arbei\u00f0spla\u0301ss. Ta\u00f0 er vinnan, sum ber restina av samfelagnum uppi, so ti\u0301 meta tey, at ta\u00f0, sum fo\u0301lki\u00f0 hevur mest bru\u0301k fyri, er, at vinnan er sterk. I\u0301 si\u0301\u00f0sta enda merkir almenna uppi\u0301blandingin bara, at fo\u0301lki\u00f0 missir fr\u00e6lsi\u00f0 til at virka fri\u0301tt, meta tey. Ti\u0301 skal r\u00e6\u00f0isr\u00e6tturin a\u0301 privatar hendur."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Onnur halda, at um ta\u00f0 privata f\u00e6r pu\u0301ra fri\u0301tt ra\u0301saru\u0301m, f\u00f8rir hetta i\u0301 si\u0301\u00f0sta enda bara vi\u00f0 s\u00e6r, at t\u00e6r fa\u0301u pengasterku fyrit\u00f8kurnar, i\u00f0 eru t\u00e6r einastu, sum veruliga hava ra\u0301\u00f0 at gagnny\u0301ta tilfeingi\u00f0, seta seg a\u0301 alt og stinga no\u0301gv ta\u00f0 mesta av vinninginum i\u0301 egnan lumma. Tilfeingisvir\u00f0i\u00f0 kemur sostatt ikki fo\u0301lkinum til go\u0301\u00f0ar, men einans n\u00f8krum fa\u0301um ri\u0301kmonnum \u2013 ja, m\u00f8guliga endar alt bara a\u0301 u\u0301tlendskum hondum, og ta\u00f0 kemur so i\u0301 \u00f8llum f\u00f8rum ikki f\u00f8royska fo\u0301lkinum til gagns. Tey halda, at hetta gevur teim ri\u0301ku st\u00f8rri fr\u00e6lsi enn vanliga borgaranum. Ti\u0301skil skal landi\u00f0 hava r\u00e6\u00f0isr\u00e6ttin, ti\u0301 landi\u00f0 \u2013 eftir teirra tykki \u2013 umbo\u00f0ar fo\u0301lki\u00f0 betri enn vinnan og kann fa\u0301a meira burtur u\u0301r fo\u0301lksins ogn, so vir\u00f0ini kunnu koma fo\u0301lkinum sum heild til go\u0301\u00f0ar."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Men summi vi\u0301sa a\u0301, at ta\u00f0 ger li\u0301tlan mun, hv\u00f8rt ta\u00f0 er ta\u00f0 privata ella ta\u00f0 almenna, sum hevur r\u00e6\u00f0isr\u00e6ttin, ti\u0301 vandin er alti\u0301\u00f0 sto\u0301rur fyri vina- og kenningapolitikki, har teir ra\u0301\u00f0andi politikkararnir geva (u\u0301rvaldum) fyrit\u00f8kum ein o\u0301ri\u0301miligan frami\u0301hja\u0301r\u00e6tt fram um a\u00f0rar til at gagnny\u0301ta tilfeingi\u00f0. Tey o\u0301ttast fyri, at ta\u00f0 kortini endar vi\u00f0, at nakrar fa\u0301ar fyrit\u00f8kur seta seg a\u0301 \u00f8ll vir\u00f0ini, og kunnu selja burturav og ri\u0301ka seg upp, me\u00f0an fo\u0301lki\u00f0 eru vi\u00f0 svi\u00f0i\u00f0 so\u00f0."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Ta\u00f0 skilst, at ta\u00f0 ikki er so einfalt at finna loysnir, sum a\u0301vi\u0301siligt gagna fo\u0301lkinum sum heild best, og at her er talan um r\u00e6ttiliga grundarleggjandi hugsjo\u0301narligir munir i\u0301millum, hv\u00f8nn ein velur at hava mest a\u0301lit a\u0301 \u2013 ta\u00f0 privata ella ta\u00f0 almenna. Kjaki\u00f0 um umsitingina av na\u0301ttu\u0301rutilfeinginum er so miki\u00f0 grundarleggjandi og so miki\u00f0 ty\u0301dningarmiki\u00f0, at eg havi hug til at kanna teir hugsjo\u0301narligu munirnar n\u00e6rri fyri at vita, um teir a\u0301 nakran ha\u0301tt kunnu sameinast."}, {"text_idx": "#000021", "text": "I\u0301 hesum sambandi vil eg fegin vi\u0301sa a\u0301 verkini hja\u0301 einum a\u0301hugaverdum amerikanskum politiskum heimsspekingi, Karl Widerquist, professara i\u0301 politiskari heimsspeki a\u0301 Georgetown University i\u0301 USA. Serliga rit hansara vi\u00f0 heitinum \u201cSto\u0301ra pengasp\u00e6li\u00f0\u201d, sum Karl Widerquist almannakunngj\u00f8rdi i\u0301 apri\u0301l 2014, og sum undirrita\u00f0a metir sum vi\u00f0komandi i\u0301 hesum h\u00f8pi. Eg havi ty\u0301tt riti\u00f0 u\u0301r enskum til f\u00f8royskt og kann avgj\u00f8rt vi\u00f0m\u00e6la at lesa ta\u00f0 HER."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Karl Widerquist u\u0301tgreinar t\u00e6r politisku hugsjo\u0301nirnar, sum aloftast liggja aftanfyri mest vanligu sjo\u0301narmi\u00f0ini i\u0301 politiskum kjakum allasta\u00f0ni kring heimin um samfelagsbu\u0301skap og by\u0301ti\u00f0 av samfelagsvir\u00f0unum \u2013 sjo\u0301narmi\u00f0, sum eisini eru umbo\u00f0a\u00f0 i\u0301 okkara lokala kjaki um okkara na\u0301ttu\u0301ruvir\u00f0i, fiskatilfeingi\u00f0."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Hetta eru a\u0301sko\u00f0anir, sum vit si\u00f0bundi\u00f0 ofta bo\u0301lka sum antin \u201cvinstravendar\u201d ella \u201ch\u00f8gravendar\u201d. Fo\u0301lk samkenna seg antin vi\u00f0 vinstra- ella h\u00f8gravendu si\u0301\u00f0una og eru skjo\u0301t at seta hv\u00f8nnannan i\u0301 ba\u0301s \u2013 eisini seg sja\u0301lvi. Harfra\u0301 polariserar kjaki\u00f0 seg, og fo\u0301lk si\u0301ggja tey a\u0301 hinum politiska veinginum sum si\u0301n mo\u0301tpart. Harvi\u00f0 veksur ein gjo\u0301gv millum partarnar. Skjo\u0301tt flu\u0301gva a\u0301k\u00e6rurnar um oyruni tv\u00f8rtur um skotgr\u00f8vina um politiskan \u00f8rskap a\u0301 hinari si\u0301\u00f0uni. Og sterkar kenslur koma uppi\u0301. Onkur ro\u0301par \u201ckradding\u201d. Onkur annar ro\u0301par \u201c\u00f8vundsju\u0301ka\u201d afturi\u0301mo\u0301ti. Fordo\u0301marnir um og beiskleikin mo\u0301tvegis mo\u0301tpartinum gruggar sinnini. Og kjaki\u00f0 fer alt fyri eitt i\u0301 rasshaft. Ta\u00f0 kann ti\u0301 tykjast at vera o\u0301gj\u00f8rligt at na\u0301a semju."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Widerquist lyftir seg uppum allar hesar tr\u00e6turnar i\u0301 politisku kjakunum. Hann tekur ikki st\u00f8\u00f0u til, hvat er \u201cr\u00e6tt\u201d ella \u201cskeivt\u201d. Hann greinar bara munirnar, men eisini li\u0301kskapin millum ymisku politisku sjo\u0301narhornini, fyri at finna u\u0301t av, um t\u00e6r samfelagsskipanir, sum a\u0301vikavist vinstra- og h\u00f8gra-si\u0301\u00f0an siga seg taka undir vi\u00f0, veruliga kunnu ro\u0301pa seg \u201cfo\u0301lkar\u00e6\u00f0i\u201d \u2013 skilt sum samfelagsskipanir, i\u00f0 geva \u00f8llum borgarum li\u0301ka go\u0301\u00f0ar m\u00f8guleikar fyri at skapa s\u00e6r eina tilveru eftir egnum vali. Hetta ger hann a\u0301 ein sera grei\u00f0an og hugvekjandi metaforiskan ha\u0301tt, sum setir a\u0301vikavist ta kapitalistisku samfelagsskipanina og ta sosialistisku/kommunistisku samfelagsskipanina i\u0301 eitt l\u00e6ttskiljandi perspektiv. I\u0301 grei\u00f0um myndama\u0301li avdu\u0301kar Widerquist veikleikarnar i\u0301 skipanunum, sum gera, at hv\u00f8rgin skipanin kann veita trygd fyri, at hv\u00f8r einasti einstaki borgari kann kalla seg fr\u00e6lsan, ti\u0301ansheldur tryggan."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Fo\u0301lk, sum hava ta fatan, at vit longu hava ein fo\u0301lkar\u00e6\u00f0isliga skipan, har borgarin er fr\u00e6lsur, hava kanska ilt vi\u00f0 at i\u0301mynda s\u00e6r \u00f8\u00f0rvi\u0301si ma\u0301tar at skipa fo\u0301lkar\u00e6\u00f0i, enn a\u0301 tann ha\u0301tt, vit kenna til higartil. Men spurningurin, ein ma\u0301 seta s\u00e6r, er, um eitt fo\u0301lkar\u00e6\u00f0i veruliga kann ro\u0301past eitt \u201cfo\u0301lka-r\u00e6\u00f0i\u201d, um ta\u00f0 bara hevur fyrilit fyri meirilutanum, me\u00f0an minnilutar ikki ver\u00f0a tryggja\u00f0ir somu borgarar\u00e6ttindi sum meirilutin. Summi eru opinberiliga fr\u00e6lsari enn onnur. Widerquist metir, at ju\u0301st hesin mismunur ger seg galdandi b\u00e6\u00f0i i\u0301 kapitalistisku og sosialistisku/kommunistisku skipanini, og hann metir ti\u0301 ba\u0301\u00f0ar skipaninar sum verandi meira ella minni o\u0301demokratiskar \u2013 fyri ikki at siga diktatoriskar."}, {"text_idx": "#000027", "text": "Widerquist kemur her vi\u00f0 einari sta\u00f0festing, sum er r\u00e6ttiliga ty\u0301dningarmikil fyri at kunna skilja hansara fr\u00e6lsishugtak, i\u00f0 liggur til grund fyri alt hansara a\u0301st\u00f8\u00f0i. Hann sigur, at tu\u0301 einans kanst vera \u201cfr\u00e6ls/ur\u201d um tu\u0301 hevur r\u00e6\u00f0i a\u0301 \u2013 ella vald til at avgera egna lagnu. Hvussu f\u00e6rt tu\u0301 so hetta valdi\u00f0? Pengar og ognir geva vald \u2013 vi\u00f0 \u00f8\u00f0rum or\u00f0um: fr\u00e6lsi til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i. Eigur tu\u0301 einki, hevur tu\u0301 i\u0301 veruleikanum ikki fr\u00e6lsi til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i, ti\u0301 tu\u0301 kanst r\u00e6tt og sl\u00e6tt ikki liva uttan pengar."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Valdi\u00f0, a\u0301virkanin og aktivitetirnir eru har, sum samfelagsvir\u00f0ini eru. Tey, sum eiga ella sita a\u0301 samfelagsvir\u00f0unum, hava valdi\u00f0 i\u0301 samfelagnum. Eigur tu\u0301 einki, og skalt tu\u0301 hava til li\u0301vsins uppihald og gera t\u00e6r vo\u0301n um at fa\u0301a onnur til at lata t\u00e6r eitt sindur av teirra pengum, hevur tu\u0301 sto\u0301rt s\u00e6\u00f0 einki anna\u00f0 val enn at undirgeva teg teimum valdandi \u2013 tvs. teimum, sum sita a\u0301 samfelagsvir\u00f0unum og hava r\u00e6\u00f0i a\u0301 pengum. Kanska vilja tey geva t\u00e6r arbei\u00f0i og gjalda t\u00e6r l\u00f8n afturfyri, men sannli\u0301kt einans akkura\u0301t no\u0301g miki\u00f0 til at liva fyri og aloftast verri enn so no\u0301g miki\u00f0 til at spara upp av, solei\u00f0is at tu\u0301 enn ver\u00f0ur hildin ni\u00f0ri i\u0301 ognarloysi. A\u0301 pappi\u0301rinum eigur tu\u0301 kanska eini hu\u0301s, men so leingi tu\u0301 hevur skuld i\u0301 hu\u0301sinum, hevur bankin i\u0301 veruleikanum r\u00e6\u00f0i\u00f0 a\u0301 ti\u0301, ti\u0301 bankin kann n\u00e6r sum helst krevja hu\u0301si\u00f0 fra\u0301 t\u00e6r, um tu\u0301 ikki svarar ti\u0301nar skyldur."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Widerquist vi\u0301sir a\u0301, at ta\u00f0 liggur ein sto\u0301rur demokratiskur trupulleiki i\u0301 ognarloysi. Uttan ogn hevur tu\u0301 einki li\u0301vsgrundarlag og missir harvi\u00f0 ein sto\u0301ran part av valdinum a\u0301 ti\u0301num egna li\u0301vi \u2013 ja, tu\u0301 missir i\u0301 heila tiki\u00f0 ti\u0301na a\u0301virkan a\u0301 so no\u0301gv anna\u00f0 eisini, ti\u0301 tu\u0301 hevur ikki m\u00f8guleikan fyri at keypa teg til vald, ta\u0301 tu\u0301 ongar pengar hevur. Tu\u0301 kanst seta ti\u0301n kross fjo\u0301r\u00f0a hv\u00f8rt a\u0301r, men tey, sum eiga/umsita pengarnar, eru tey, sum veruliga hava alt valdi\u00f0 i\u0301 samfelagnum og m\u00f8guleikan fyri at a\u0301virka samfelagsgongdina. \u00d8ll onnur hava li\u0301tla ella onga a\u0301virkan a\u0301 samfelagsgongdina, anna\u00f0 enn krossin til valini, har tey flestu vallyftini kortini ver\u00f0a svikin. Ti\u0301 kann ein bara sta\u00f0festa, at t\u00e6r samfelagsskipanir, vit kenna til i\u0301 dag, hv\u00f8rki eru r\u00e6ttvi\u0301sar ella veruliga fo\u0301lkar\u00e6\u00f0isligar."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Skulu vit gera okkum uppibornan til at liva?\nVit eru borgarar i\u0301 einum samfelag merkt av hugbur\u00f0inum, at r\u00e6tturin til trygd, fr\u00e6lsi og eitt gott li\u0301v ikki er naka\u00f0, vit eru f\u00f8dd vi\u00f0. Ta\u00f0 er naka\u00f0, vit skulu gera okkum uppiborin til. So sja\u0301lvandi skulu vit arbei\u00f0a fyri at fa\u0301a l\u00f8n \u2013 hetta eitur a\u0301 enskum \u201cearn a living\u201d, sum merkir: \u201cgera seg uppibornan til at liva\u201d. Vit hava opinberiliga ikki r\u00e6tt til at liva, ja, ikki eingang r\u00e6tt til at yvirliva, um vit ikki gera okkum uppiborin til ta\u00f0 vi\u00f0 at arbei\u00f0a fyri l\u00f8n."}, {"text_idx": "#000031", "text": "B\u00e6\u00f0i kapitalistisku og sosialistisku/kommunistisku skipaninar byggja a\u0301 grundhugsjo\u0301nina, at fo\u0301lk ikki kunnu fa\u0301a nakran part i\u0301 samfelagsvir\u00f0unum (og harvi\u00f0 r\u00e6ttin at ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvum), uttan so at tey gera seg uppiborin til hetta fr\u00e6lsi\u00f0. Fr\u00e6lsi er sostatt avgj\u00f8rt ikki n\u00f8kur sja\u0301lvfylgja i\u0301 teimum samfelagsskipanum, vit kenna til i\u0301 dag. Meginparturin av borgarunum eru ikki f\u00f8ddir til eitt li\u0301v i\u0301 fr\u00e6lsi. Vit hava bert \u201cstigvi\u0301st\u201d fr\u00e6lsi, kallar Widerquist ta\u00f0, har flestu borgarar mugu arbei\u00f0a seg upp eftir einum stiga fyri at vinna s\u00e6r alt meira fr\u00e6lsi til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i."}, {"text_idx": "#000032", "text": "\u00d8ll skulu seta \u201ctering eftir nering\u201d ver\u00f0ur sagt. Men veruleikin er, at hetta prinsippi\u00f0 als ikki ger seg galdandi \u2013 i\u0301 hv\u00f8rgum skipanum, ti\u0301 ta\u00f0 eru verri enn so \u00f8ll, sum ver\u00f0a tvinga\u00f0 til at liva undir hesum treytum. \u00d8ll eru ikki f\u00f8dd vi\u00f0 li\u0301ka m\u00f8guleikum \u2013 hv\u00f8rki undir kapitalistisku skipanini ella undir sosialistisku/kommunistisku skipanini. Sto\u0301rur munur ver\u00f0ur gj\u00f8rdur a\u0301 fo\u0301lki i\u0301 ba\u0301\u00f0um skipanum. Summi sleppa no\u0301gv l\u00e6ttari enn onnur og sleppa undan at arbei\u00f0a seg upp eftir stiganum. Tey, sum eru f\u00f8dd inn i\u0301 ri\u0301kar og/ella serliga priviligera\u00f0ar familjur, byrja longu h\u00f8gt uppi a\u0301 stiganum. Tey hava fra\u0301 byrjan no\u0301gv fleiri fyrimunir og no\u0301gv meira fr\u00e6lsi, enn tey, sum eru f\u00f8dd inn i\u0301 minni v\u00e6lhavandi ella fa\u0301t\u00e6kar familjur. Tey priviligera\u00f0u hava sostatt fingi\u00f0 forr\u00e6ttindi, ho\u0301ast tey ikki hava arbeitt fyri at gera seg uppibornan til ta\u00f0. So reglan um \u201cat seta tering eftir nering\u201d er ikki eins galdandi fyri \u00f8ll."}, {"text_idx": "#000033", "text": "Restin av fo\u0301lkinum \u2013 tey \u201cundirpriviligera\u00f0u\u201d \u2013 mugu, fra\u0301 ti\u0301 tey eru ny\u0301f\u00f8\u00f0ingar, si\u0301ggja fram til eitt li\u0301v, har hv\u00f8r einstakur ma\u0301 innstilla seg uppa\u0301 at arbei\u00f0a hart, v\u00e6l og leingi fyri onkran annan fyri \u2013 kanska \u2013 at gera s\u00e6r vo\u0301n um at koma longur upp a\u0301 stiganum og gera seg uppibornan til at kunna ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvum og sleppa at njo\u0301ta fruktirnar av egnum arbei\u00f0i i\u0301 fult ma\u0301t."}, {"text_idx": "#000034", "text": "Er ta\u00f0 fr\u00e6lsi at liva i\u0301 skuldartr\u00e6ldo\u0301mi?\nTey flestu eru noydd at arbei\u00f0a fyri onnur fyri at fa\u0301a l\u00f8n at yvirliva fyri. Afturfyri l\u00f8nina mugu tey so lata meginpartin av si\u0301nari ti\u0301\u00f0, f\u00f8rleikum og orku til onnur og ganga vi\u00f0 til at vera so gott sum o\u0301mynduggj\u00f8rd ta ti\u0301\u00f0ina, arbei\u00f0sgevarin r\u00e6\u00f0ur yvir. Vilt tu\u0301 gerast o\u0301bundin, arbei\u00f0a fyri teg sja\u0301lvan og stovna egi\u00f0 virksemi ma\u0301st tu\u0301 sum ognarleys/ur l\u00e6na teg til pengarnar i\u0301 dy\u0301rum do\u0301mum, ti\u0301 pengarnir skulu ju\u0301 gjaldast aftur vi\u00f0 renturs rentum. Hendan la\u0301nim\u00f8guleikan hevur tu\u0301 to\u0301 bara, um u\u0301tla\u0301nararnir meta teg egna\u00f0an til at l\u00e6na. Men ta\u00f0 ger teg kortini ikki heilt \u201cfr\u00e6lsan\u201d, ti\u0301 so leingi, tu\u0301 skyldar \u00f8\u00f0rum pengar, ert tu\u0301 enn undir r\u00e6\u00f0i hja\u0301 \u00f8\u00f0rum."}, {"text_idx": "#000035", "text": "Tey flestu eru noydd at skuldarbinda seg bara fyri at fa\u0301a tak yvir h\u00f8vdi\u00f0. Meirilutin av borgarunum standa ti\u0301 meira ella minni i\u0301 skuld so ella so meginpartin av li\u0301vi teirra av hesi ors\u00f8k. Hetta gevur \u00f8\u00f0rum valdi\u00f0 til at seta teimum treytir, tey eru bundin til at lu\u0301ka \u2013 og sum krevja teirra ti\u0301\u00f0 og orku, sum fer fra\u0301 ti\u0301 ti\u0301\u00f0ini og orkuni fo\u0301lk annars kundu bru\u0301kt uppa\u0301 seg sja\u0301lvi, si\u0301ni b\u00f8rn og si\u0301ni n\u00e6rmastu \u2013 ella uppa\u0301 okkurt anna\u00f0, sum tey brenna fyri. Tey flestu fa\u0301a onganti\u0301\u00f0i h\u00f8vi til at liva egnar li\u0301vsdreymar fult u\u0301t, ti\u0301 tey eru bundin av at arbei\u00f0a fyri onnur og/ella av skuld, tey mugu gjalda ni\u00f0ur fyrst. No\u0301gv mugu liva eitt langt li\u0301v, uttan nakranti\u0301\u00f0 at sleppa undan skuld, ho\u0301ast tey hava arbeitt hart fyri ta\u00f0 og hava sliti\u00f0 seg upp, ti\u0301 no\u0301gv ta\u00f0 mesta av fruktini av teirra arbei\u00f0i, eru onnur farin avsta\u00f0 vi\u00f0."}, {"text_idx": "#000036", "text": "Onkur er heppin at fa\u0301a hampiliga l\u00f8n. Ert tu\u0301 so heppin, sleppur tu\u0301 ennta\u0301 at l\u00e6na (meira) pengar at gjalda vi\u00f0 fyri eitt betri tak yvir h\u00f8vdi\u00f0, fyri okkurt akfar at koyra i\u0301 og kanska fyri eitt sindur av margl\u00e6tisv\u00f8rum aftrat. Men pri\u0301surin er enn, at tu\u0301 ma\u0301st lata ta\u00f0 mesta av ti\u0301nari ti\u0301\u00f0 til onnur \u2013 og harvi\u00f0 av ti\u0301num fr\u00e6lsi \u2013 afturfyri materiellu a\u0301go\u0301\u00f0arnar. Tu\u0301 ert sto\u0301rt s\u00e6\u00f0 o\u0301mynduggj\u00f8rd/ur. Kjansurin er li\u0301til fyri, at tu\u0301 nakranti\u0301\u00f0 veruliga f\u00e6rt ti\u0301\u00f0 til at njo\u0301ta fulla a\u0301go\u0301\u00f0an av egnum arbei\u00f0i uttan at ver\u00f0a bundin av at skula bru\u0301ka mesta av ti\u0301nari ti\u0301\u00f0 til at arbei\u00f0a fyri onnur enn teg sja\u0301lva/n."}, {"text_idx": "#000037", "text": "Vit liva i\u0301 einum lutfalsliga ri\u0301kum samfelag, materielt s\u00e6\u00f0. So ta\u00f0 kann v\u00e6l vera, at summi halda ta\u00f0 er fi\u0301nt, sum ta\u00f0 er. Ta\u00f0 kann v\u00e6l vera, at ein partur av fo\u0301lkinum er heppin at fa\u0301a st\u00f8rv, sum teimum veruliga da\u0301mar, og ti\u0301 ikki halda seg hava tann sto\u0301ra trupulleikan. Og ta\u00f0 kann v\u00e6l vera, at ein partur av fo\u0301lkinum livir i\u0301 gl\u00e6striborgum og tykjast ri\u0301k \u2013 at si\u0301ggja til. So tey halda seg kanska hava no\u0301g no\u0301gv \u201cfr\u00e6lsi\u201d. Trupulleikin er bara tann, at no\u0301gvar av hesum gl\u00e6striborgum eru ve\u00f0settar upp til skorsteinin. Fo\u0301lkini, sum bu\u0301gva i\u0301 teimum, hava sja\u0301ldan ti\u0301\u00f0 til at vera heima hja\u0301 si\u0301num b\u00f8rnum, ti\u0301 tey mugu kanska hava fleiri st\u00f8rv fyri at hava ra\u0301\u00f0 til at bu\u0301gva har. Ta\u00f0 skerst ikki burtur, at li\u0301kamiki\u00f0 hvat tu\u0301 gert, ert tu\u0301 noydd/ur at tjena pengar so ella so. Pengar gerast ofta eitt ma\u0301l i\u0301 s\u00e6r sja\u0301lvum, fram um ta\u00f0 at gera okkurt gott og gagnligt."}, {"text_idx": "#000038", "text": "N\u00f8kur fa\u0301 duga at spekulera vi\u00f0 pengum og kunnu vera heppin at fa\u0301a so miki\u00f0 av vinningi burturu\u0301r, at tey skjo\u0301tari kunnu rinda skuldina ni\u00f0ur, men tey flestu vanligu fo\u0301lkini duga ikki ta\u00f0 og eru meira ella minni tvinga\u00f0 til at vera li\u0301vlangir skuldartr\u00e6lir hja\u0301 bankunum og ti\u0301 noydd at finna seg i\u0301 at bru\u0301ka ta\u00f0 mesta av si\u0301num li\u0301vi til at arbei\u00f0a \u2013 no\u0301gv av teimum ofta fyri o\u0301ri\u0301miliga la\u0301ga l\u00f8n \u2013 ikki ney\u00f0turviliga ti\u0301 ta\u00f0 er hetta, tey droyma mest um at gera, men fyri at kunna rinda hv\u00f8rjum si\u0301tt. Verri enn so \u00f8ll fa\u0301a nakranti\u0301\u00f0 h\u00f8vi til at uppliva fr\u00e6lsi\u00f0 at bru\u0301ka si\u0301na ti\u0301\u00f0 fullkomiliga eftir egnum h\u00f8vdi \u2013 uttan so tey kanska vinna i\u0301 Lotto."}, {"text_idx": "#000039", "text": "Tey arbei\u00f0sleysu sleppa heldur ikki at arbei\u00f0a fyri seg sja\u0301lvi. Tey ver\u00f0a hildin f\u00f8st i\u0301 ongamannalandi, ti\u0301 tey ju\u0301 \u2013 smbrt. reglunum \u2013 mugu vera \u201ct\u00f8k a\u0301 arbei\u00f0smarkna\u00f0inum\u201d fyri at kunna fa\u0301a r\u00e6tt til arbei\u00f0sloysisstu\u00f0ul. Tey skulu heldur ganga fyri einki, enn at gera naka\u00f0 fyri seg sja\u0301lvi, sja\u0301lvt um ta\u00f0 er o\u0301l\u00f8nt, ti\u0301 annars bro\u0301ta tey ju\u0301 reglurnar! So fyri ikki at doyggja i\u0301 hungri, velja tey so heldur at undirkasta seg skipanina."}, {"text_idx": "#000040", "text": "Eingin kann vera pengar fyriuttan. Men vilja fo\u0301lk i\u0301 veruleikaum lata pengar sty\u0301ra li\u0301vinum og vera avgerandi fyri, hvat tey gera, um tey kundu sloppi\u00f0 undan ti\u0301? Hvat h\u00f8vdu tey gj\u00f8rt, um tey sluppu undan at hugsa um pengar?"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Ta\u0301 so no\u0301gvir borgarar i\u0301 einum samfelag einki eiga og/ella eru ni\u00f0urbundnir av skuld og ti\u0301 i\u0301 veruleikanum ikki kunnu ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvum fult og heilt meginpartin av ti\u0301\u00f0ini \u2013 fyri ikki at siga alt li\u0301vi\u00f0 \u2013 liva hesi fo\u0301lkini ta\u0301 ikki meira ella minni i\u0301 tr\u00e6ldo\u0301mi? Eisini ho\u0301ast tr\u00e6labandi\u00f0 er gj\u00f8rt u\u0301r ti\u0301 fi\u0301nasta, dy\u0301rasta silki \u2013 og fangaklivin, tey sita i\u0301, u\u0301r ti\u0301 sk\u00e6rasta gulli?"}, {"text_idx": "#000043", "text": "Hesi fr\u00e6lsisskerjandi vilkorini, sum halda so no\u0301gvum fo\u0301lki f\u00f8stum i\u0301 eini bundnari st\u00f8\u00f0u, gera seg li\u0301ka no\u0301gv galdandi b\u00e6\u00f0i i\u0301 kapitalistisku og i\u0301 sosialistisku/kommunistisku skipanini, sigur Widerquist. Spurningurin er, um ein samfelagsskipan, har hetta meira er reglan enn undantaki\u00f0, ta\u0301 i\u0301 grundini kann sigast at vera veruliga fo\u0301lkar\u00e6\u00f0islig. Ta\u00f0 metir Widerquist, at hv\u00f8rki tann kapitalistiska ella tann sosialistiska er, ti\u0301 i\u0301 ba\u0301\u00f0um f\u00f8rum mugu fo\u0301lk undirgeva seg eina yvirv\u00f8ld \u2013 ta\u00f0 veri\u00f0 seg arbei\u00f0sgevarar, bankar, myndugleikar osfr."}, {"text_idx": "#000044", "text": "Yvirv\u00f8ld er yvirv\u00f8ld, li\u0301kamiki\u00f0 um hon er almenn ella privat. Ein li\u0301til munur er to\u0301: Kapitalistiska skipanin gevur kanska fo\u0301lki eitt vet st\u00f8rri kjans enn sosialistiska skipanin til at kunna arbei\u00f0a seg upp til ri\u0301kid\u00f8mi, um ein dugir at snu\u0301gva s\u00e6r i\u0301 skipanini, og eydnan er vi\u00f0 einum. Ho\u0301ast sannli\u0301kindini fyri at gerast ri\u0301kur eru evarska sma\u0301, so er hesin li\u0301tli kjansur kortini ors\u00f8kin til, at no\u0301gv fo\u0301lk no\u0301gv heldur vilja hava eina kapitalistiska skipan enn eina kommunistiska t.d. Tey kunnu ikki i\u0301mynda s\u00e6r naka\u00f0 alternativ \u2013 og ein li\u0301til kjansur er ho\u0301ast alt betri enn eingin kjansur. Ta\u00f0 merkir to\u0301 ikki, at kapitalistiska skipanin er ly\u0301taleys, ti\u0301 ta\u00f0 er ju\u0301 langt fra\u0301 beint fyri fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi og ognarloysi, har sum kapitalisman r\u00e6\u00f0ur. Tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti."}, {"text_idx": "#000045", "text": "Ta\u00f0 er ein sannroynd, at li\u0301kamiki\u00f0 hv\u00f8rja samfelagsskipan talan er um, so hevur fo\u0301lki\u00f0 ikki no\u0301gv at skula sagt, ti\u0301 tey, sum hava valdi\u00f0, verja mest si\u0301ni egnu. Tey fa\u0301u ma\u0301ttmiklu, sum longu sita a\u0301 valdinum, taka sja\u0301ldan no\u0301gv fyrilit fyri \u00f8\u00f0rum, men halda fast i\u0301 ti\u0301, sum gevur teimum sja\u0301lvum flestu fyrimunirnar. B\u00e6\u00f0i kapitalistiska samfelagsskipanin og tann sosialistiska/kommunistiska skipanin hava ta\u00f0 til felags, at t\u00e6r enda vi\u00f0 at mi\u00f0savna alt valdi\u00f0 hja\u0301 n\u00f8krum fa\u0301um, sum verja um si\u0301tt vald og halda restini ska\u0301kma\u0301t. Valdshavararnir skerja borgararnar vi\u00f0 t.d. ikki at tryggja allar borgarar mo\u0301ti ognarloysi, og ikki at tryggja \u00f8llum borgarum ein vi\u00f0f\u00f8ddan li\u0301kar\u00e6tt til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i. Ba\u0301\u00f0ar skipanir hava ti\u0301 ein grundleggjandi demokratiskan trupulleika."}, {"text_idx": "#000046", "text": "Eigur eitt satt fo\u0301lka-r\u00e6\u00f0i at loyva sli\u0301kum o\u0301javna, har so sto\u0301rur mismunur ver\u00f0ur gj\u00f8rdur a\u0301 fo\u0301lki, og har summi hava no\u0301gv st\u00f8rri r\u00e6ttindi enn onnur? Um eitt sokalla\u00f0 \u201cfo\u0301lkar\u00e6\u00f0i\u201d veruliga k\u00e6rir seg um, at \u201cfo\u0301lki\u00f0\u201d skal hava \u201cr\u00e6\u00f0i\u00f0\u201d, hvi\u0301 so ikki geva \u00f8llum sama m\u00f8guleika til at kunna ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvum? Hvi\u0301 skulu bara tey, sum lu\u0301ka a\u0301vi\u0301sar treytir hja\u0301 teimum, sum hava valdi\u00f0, kunna vinna s\u00e6r r\u00e6tt til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i? Og hvi\u0301 skulu summi liva undir no\u0301gv strangari treytum, me\u00f0an onnur sleppa no\u0301gv l\u00e6ttari? Hvi\u0301 skulu bara summi \u2013 og ikki \u00f8ll \u2013 liva i\u0301 fr\u00e6lsi fra\u0301 ti\u0301 tey eru f\u00f8dd? Hvi\u0301 skulu ri\u0301k b\u00f8rn hava meira r\u00e6tt til eitt li\u0301v i\u0301 fr\u00e6lsi enn fa\u0301t\u00f8k b\u00f8rn? A\u0301tti ein veruliga fo\u0301lka-r\u00e6\u00f0islig skipan ikki at tiki\u00f0 eins no\u0301gv fyrilit fyri \u00f8llum borgarum, og givi\u00f0 \u00f8llum borgarum somu r\u00e6ttindi og sama fr\u00e6lsi, li\u0301kamiki\u00f0 um tey eru ri\u0301k ella fa\u0301t\u00f8k ella um tey hoyra uppi\u0301 meirilutan ella minnilutan?"}, {"text_idx": "#000047", "text": "I\u0301 einum sonnum fo\u0301lkar\u00e6\u00f0i hava \u00f8ll sama r\u00e6tt til fr\u00e6lsi\nGrundsjo\u0301narmi\u00f0i\u00f0 hja\u0301 Widerquist er, at \u00f8ll skulu ikki ney\u00f0turviliga vera li\u0301ka, men \u00f8ll hava sama r\u00e6tt til at yvirliva, og ikki bara yvirliva, men r\u00e6tt til at liva i\u0301 fr\u00e6lsi. \u00d8ll eiga ti\u0301 i\u0301 minsta lagi at fa\u0301a somu grundleggjandi m\u00f8guleikar i\u0301 tilveruni, sum tey kunnu byggja si\u0301na tilveru a\u0301 eftir egnum vali uttan at skula noy\u00f0ast ella tvingast til at undirkasta seg onnur afturfyri, heldur Widerquist. Hareftir ma\u0301 ta\u00f0 vera upp til tann einstaka at gagnny\u0301ta si\u0301nar m\u00f8guleikar best m\u00f8guligt \u2013 t.d. ri\u0301ka seg upp vi\u00f0 egnari hja\u0301lp, um ein vil ta\u00f0."}, {"text_idx": "#000048", "text": "Ta\u00f0 vi\u0301\u00f0ka\u00f0a fr\u00e6lsi\u00f0 til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i\u00f0, sum summi hava, ti\u0301 tey (meira ella minni tilvildarliga) eru partur av eini familju, sum eigur meira ogn \u2013 ella sum a\u0301 annan ha\u0301tt er meira priviligera\u00f0 enn a\u00f0rar familjur \u2013 eigur ikki at vera ein frami\u0301hja\u0301r\u00e6ttur hja\u0301 n\u00f8krum fa\u0301um, men ein r\u00e6ttur, sum \u00f8ll a\u0301ttu at havt. Um \u00f8ll i\u0301 samfelagnum veruliga skulu kunna ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvum og kalla seg fr\u00e6ls, so mugu \u00f8ll hava somu grundleggjandi trygd fyri, at tey ikki ver\u00f0a noydd at undirkasta seg onnur fyri bara at sleppa at yvirliva."}, {"text_idx": "#000049", "text": "Skal hetta lata seg gera, er bru\u0301k fyri eini heilt tri\u00f0ju loysn enn ti\u0301 kapitalistisku ella ti\u0301 sosialistisku/kommunistisku, ti\u0301 hv\u00f8rgin av hesum skipanum geva ti\u0301 einstaka b\u00e6\u00f0i trygd fyri at kunna liva OG fr\u00e6lsi til at gera, sum ein vil vi\u00f0 si\u0301na ti\u0301\u00f0. Widerquist ber fram pro\u0301vgrundir fyri, at ein tri\u00f0ja loysn er m\u00f8gulig, har ein tekur tey fr\u00e6gastu idealini u\u0301r teim ymisku politisku grundsjo\u0301narmi\u00f0unum og sameinir ta\u00f0, sum hugsjo\u0301narliga o\u0301semjan i\u0301 kjakum um eitt r\u00e6ttvi\u0301st by\u0301ti av samfelagsvir\u00f0um ofta stendst av."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Loysnin er, samb\u00e6rt Widerquist, at ra\u00f0festa fr\u00e6lsi og sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i hins einstaka no\u0301gv h\u00e6gri enn i\u0301 dag. Hetta merkir m.a., at i\u0301t\u00f8kilig trygd ma\u0301 vera fyri, at \u00f8ll onkusvegna fa\u0301a so miki\u00f0 sto\u0301ran lut i\u0301 samfelagsvir\u00f0unum \u2013 tvs. tey felags vir\u00f0i i\u0301 na\u0301ttu\u0301runi, sum eingin eigur og ti\u0301 \u00f8ll i\u0301 prinsippinum eiga \u2013 at ta\u00f0 tryggjar teirra fr\u00e6lsi til at ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvum. I\u0301 okkara f\u00f8ri her i\u0301 F\u00f8royum \u2013 fyri li\u0301ka at venda aftur til ta\u00f0, sum hendan greinin byrja\u00f0i vi\u00f0 \u2013 er hetta naka\u00f0, sum politikkararnir eiga at taka vi\u00f0, ta\u0301 fiskivinnuny\u0301skipanin skal or\u00f0ast, ti\u0301 her hava vit o\u0301metaliga sto\u0301r vir\u00f0i i\u0301 na\u0301ttu\u0301runi, sum vit mugu vita, hvussu vit gagnny\u0301ta best til gagns fyri flest."}, {"text_idx": "#000051", "text": "No\u0301gv eru o\u0301samd um, hv\u00f8r skal hava r\u00e6\u00f0isr\u00e6ttin a\u0301 okkara samfelagsvir\u00f0um \u2013 a\u0301 tilfeinginum. Men heldur enn at fokusera a\u0301, hvat fo\u0301lk eru o\u0301samd um, a\u0301ttu vit so, sum nevnt i\u0301 byrjanini av hesi greinini, ikki heldur at hugt at, hvat til ber at semjast um? Hvat eru flest fo\u0301lk um okkara lei\u00f0ir, li\u0301kamiki\u00f0 hv\u00f8nn politiskan lit tey annars hava, kortini samd um og kunnu taka undir vi\u00f0?"}, {"text_idx": "#000052", "text": "Eru flest fo\u0301lk ikki samd um, at hv\u00f8r einstakur borgari skal hava m\u00f8guleika fyri a\u0301 besta ha\u0301tt at menna si\u0301ni evni og f\u00f8rleikar, so ein og hv\u00f8r kann kla\u0301ra seg sja\u0301lva/n sum best? Eru flest fo\u0301lk ikki samd um, at ta\u00f0 er ein heilt grundarleggjandi demokratiskur mannar\u00e6ttur, at hv\u00f8r einstakur borgari hevur mest m\u00f8guligt fr\u00e6lsi til at kunna smi\u0301\u00f0a s\u00e6r si\u0301na egna lagnu? Ta\u00f0 er ju\u0301st um hendan spurningin, flest fo\u0301lk ti\u0301 hava m\u00f8guleikan fyri at m\u00f8tast, li\u0301kamiki\u00f0 um tey eru h\u00f8gra- ella vinstravend. Fr\u00e6lsi hins einstaka til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i sp\u00e6lir ti\u0301 ein heilt avgerandi leiklut i\u0301 uppskotinum um eina tri\u00f0ja loysn."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Widerquist setir spurningin: Er gj\u00f8rligt at geva hv\u00f8rjum einst\u00f8kum borgara mest m\u00f8guligt fr\u00e6lsi til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i vi\u00f0 at spja\u00f0a valdi\u00f0 i\u0301 samfelagnum gj\u00f8gnum eitt javnari by\u0301ti av samfelagsvir\u00f0unum, men UTTAN at hetta ey\u00f0r\u00e6nir nakran og for\u00f0ar fyri fr\u00e6lsinum/r\u00e6ttinum hja\u0301 n\u00f8krum til at eiga ta\u00f0, vi\u00f0komandi hevur arbeitt fyri vi\u00f0 egnari hja\u0301lp \u2013 og UTTAN at hetta tvingar nakran til at skula ganga undir a\u0301vi\u0301sar treytir mo\u0301ti si\u0301num vilja?"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Munurin a\u0301 ognarum og ognarleysum\nWiderquist metir, at hetta v\u00e6l kann lata seg gera uttan beinlei\u00f0is at \u201cstjala\u201d naka\u00f0 fra\u0301 n\u00f8krum fyri at geva \u00f8\u00f0rum ta\u00f0, og solei\u00f0is tvinga ein javna i\u0301gj\u00f8gnum uppa\u0301 rokningina hja\u0301 \u00f8\u00f0rum. Men ta\u00f0 krevur eina tilvitan um, at atgongdin til eitt li\u0301vsgrundarlag, sum tryggjar fo\u0301lki fr\u00e6lsi til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i, ikki eru sja\u0301lvs\u00f8gd r\u00e6ttindi hja\u0301 n\u00f8krum fa\u0301um, men r\u00e6ttindi, sum ein og hv\u00f8r borgari, smbrt. Widerquist, a\u0301tti at veri\u00f0 borin til at hava i\u0301 einum r\u00e6ttvi\u0301sum samfelag, har \u00f8ll i\u0301 u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0inum skulu hava m\u00f8guleikan fyri at ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvum og ikki noy\u00f0ast at undirgeva seg onnur."}, {"text_idx": "#000055", "text": "Widerquist tekur u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0i i\u0301, at na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0 er felags li\u0301vsgrundarlagi\u00f0 hja\u0301 \u00f8llum borgarum i\u0301 samfelagnum, li\u0301kamiki\u00f0 hv\u00f8r eigur ella ikki eigur tilfeingi\u00f0 i\u0301 l\u00f8tuni. Ta\u00f0 ma\u0301 ta\u00f0 ney\u00f0turviliga vera, ti\u0301 borgararnir hava ikki anna\u00f0 at byggja tilveruna a\u0301."}, {"text_idx": "#000056", "text": "Upprunaliga a\u0301tti eingin meira r\u00e6tt til na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0 enn nakar annar. Ta\u0301 eingin a\u0301tti ta\u00f0, merkti ta\u00f0 i\u0301 roynd og veru, at \u00f8ll a\u0301ttu ta\u00f0, og at \u00f8ll ti\u0301 kundu bru\u0301ka fri\u0301tt av ti\u0301. Men gj\u00f8gnum s\u00f8guna er alt meira av na\u0301ttu\u0301runi ognartiki\u00f0. Ikki i\u0301 \u00f8llum, men i\u0301 mongum f\u00f8rum eru ognart\u00f8kan farin fram a\u0301 ein meira ella minni o\u0301r\u00e6ttvi\u0301san, o\u0301rei\u00f0iligan ella o\u0301hei\u00f0urligan ha\u0301tt. Summi hava ti\u0301skil fingi\u00f0 betri atgongd til at gagnny\u0301ta na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0, me\u00f0an onnur eru u\u0301tihy\u0301st fra\u0301 hesi atgongd. Sum er, hava \u00f8ll ti\u0301 ikki eins atgongd til at gagnny\u0301ta na\u0301ttu\u0301rutilfeingi\u00f0 og til gagnnyttuna, i\u00f0 kemur burtur u\u0301r teim vir\u00f0um, sum ver\u00f0a vunnin u\u0301r na\u0301ttu\u0301rutilfeinginum. Ta\u0301 summi ognartaka ella fa\u0301a r\u00e6\u00f0isr\u00e6ttin a\u0301 ti\u0301, sum skal vera felags li\u0301vsgrundarlagi\u00f0 hja\u0301 \u00f8llum \u2013 j\u00f8r\u00f0ina, havi\u00f0 og ta\u00f0, sum gr\u00f8r ella livir har \u2013 solei\u00f0is at onnur ikki longur eiga part i\u0301 hesum, so standa \u00f8ll ikki longur li\u0301ka i\u0301 mun til m\u00f8guleikar i\u0301 li\u0301vinum."}, {"text_idx": "#000057", "text": "Tey, sum fingu frami\u0301hja\u0301r\u00e6ttindini til tilfeingi\u00f0 av fyrstani ti\u0301\u00f0, hava fingi\u00f0 ein m\u00f8guleika til at ri\u0301ka seg upp, sum onnur ikki hava fingi\u00f0. Ta\u00f0 hevur givi\u00f0 teimum ra\u0301\u00f0 til at keypa s\u00e6r enn meira ognir \u2013 hari\u0301millum framlei\u00f0sluto\u0301l og arbei\u00f0smegi \u2013 so tey kundu vinna s\u00e6r enn meira ri\u0301kid\u00f8mi og vald, i\u00f0 kann tryggja teirra familju i\u0301 no\u0301gv \u00e6ttarli\u00f0 fram, ti\u0301 ognirnar (og valdi\u00f0) ganga i\u0301 arv."}, {"text_idx": "#000058", "text": "Arvtakarar teirra, sum eiga meira enn hini, eru ti\u0301 f\u00f8ddir vi\u00f0 einum frami\u0301hja\u0301r\u00e6tti, sum onnur ikki hava, i\u00f0 gevur teimum no\u0301gv betri byrjanarm\u00f8guleikar i\u0301 li\u0301vinum enn onnur. Ikki ti\u0301 arvtakararnir hava gj\u00f8rt seg uppibornan til ta\u00f0, ti\u0301 tey vo\u0301ru tey bestu, tey dugnaligastu, tey klo\u0301kastu ella okkurt heilt fjo\u0301r\u00f0a, men bara ti\u0301 tey vo\u0301ru heppin at vera f\u00f8dd inn i\u0301 eina ri\u0301ka familju og/ella kendu tey r\u00f8ttu fo\u0301lkini. Hygg bara at kongsfamiljunum \u2013 bert sum eitt d\u00f8mi. Hvussu hava ju\u0301st teirra familjur uppibori\u00f0 tann status t\u00e6r hava i\u0301 dag? Ta\u00f0 er ikki n\u00f8kur na\u0301ttu\u0301rulo\u0301g aftanfyri ta\u00f0, at \u00f8ll ikki ver\u00f0a f\u00f8dd li\u0301ka. Ta\u00f0 hevur eina s\u00f8guliga ors\u00f8k \u2013 ofta liggur ein lang s\u00f8ga av ey\u00f0r\u00e6ning, ku\u0301gan og har\u00f0r\u00e6\u00f0i aftanfyri."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Ju\u0301 meira av na\u0301ttu\u0301runi ver\u00f0ur ognartiki\u00f0 av summum, ju\u0301 minni er eftir til hini, og ju\u0301 fleiri mugu ney\u00f0turviliga gerast ognarleys. Ta\u00f0 er ein sannroynd, at tey, sum onga ogn eiga, enda beinlei\u00f0is i\u0301 armo\u0301\u00f0 uttan so, at tey vilja finna seg i\u0301 at liva av na\u0301\u00f0ini hja\u0301 teimum, sum sita a\u0301 ognarr\u00e6ttindum ella a\u0301 r\u00e6\u00f0isr\u00e6ttinum yvir tilfeinginum. Men ta\u00f0 er ikki l\u00e6tt hja\u0301 \u00f8llum \u2013 og heldur ikki alti\u0301\u00f0 m\u00f8guligt \u2013 at fa\u0301a naka\u00f0 l\u00f8nt arbei\u00f0i at liva av, als ikki i\u0301 kreppu- og arbei\u00f0sloysisti\u0301\u00f0um, ta\u0301 ta\u00f0 sum kunnugt ikki er l\u00f8nt arbei\u00f0i til allar hendur. Serliga nu\u0301, ta\u0301 fullautomatisk t\u00f8kni er vor\u00f0in alt meira effektiv og no\u0301gv bi\u0301ligari enn menniskjalig arbei\u00f0smegi, kann ta\u00f0 vera torf\u00f8rt at finna s\u00e6r eitt arbei\u00f0i, um ein t.d. onga u\u0301tbu\u0301gving hevur."}, {"text_idx": "#000060", "text": "Summi enda ney\u00f0turviliga sum arbei\u00f0sleys og mugu hava arbei\u00f0sloysisstu\u00f0ul. Ta\u00f0 kunnu vera mangar ors\u00f8kir til, at ein partur av fo\u0301lkinum ikki hevur anna\u00f0 val enn at liva av na\u0301\u00f0ini hja\u0301 ti\u0301 almenna. Vit kunnu bara sta\u00f0festa, at ta\u00f0 ver\u00f0ur alti\u0301\u00f0 ein partur av fo\u0301lkinum, sum ikki hevur m\u00f8guleikan fyri at uppihalda s\u00e6r sja\u0301lvum \u2013 no\u0301gv, ti\u0301 tey eru ov sju\u0301k, ov tarna\u00f0 av breki, ov ung ella ov gomul til at arbei\u00f0a. Ti\u0301 er ney\u00f0ugt, at ta\u00f0 almenna tra\u00f0kar til og letur teimum so miki\u00f0, at tey kunnu yvirliva, men ofta letur ta\u00f0 almenna teimum so miki\u00f0 li\u0301ti\u00f0, at ta\u00f0 neyvan er no\u0301g miki\u00f0 at yvirliva fyri."}, {"text_idx": "#000061", "text": "Tey, sum eru vor\u00f0in arbei\u00f0sleys, men kortini eru so miki\u00f0 v\u00e6l fyri, at tey fa\u0301a arbeitt, mugu ofta taka til takka vi\u00f0 sera la\u0301gl\u00f8ntum st\u00f8rvum ella sera o\u0301tryggum, o\u0301st\u00f8\u00f0ugum st\u00f8rvum- ella um illa vil til, enda tey sum langti\u0301\u00f0ar arbei\u00f0sleys. Fyri summi merkir hetta, at tey enda a\u0301 beinlei\u00f0is vegnum til fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi, mista tign, s\u00e6rdan stoltleika, tunglyndi og allar t\u00e6r o\u0301hepnu avlei\u00f0ingarnar, sum ofta fylgja vi\u00f0, og sum l\u00e6tt gerast ein o\u0301ndur snyril. Summi kla\u0301ra ta\u00f0 ikki og enda i\u0301 misbru\u0301ki fyri at doyva seg og sleppa undan at si\u0301ggja o\u0301eydnuna i\u0301 eyguni. Va\u0301naligu korini geva eitt no\u0301gv verri u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0i enn onnur meira priviligera\u00f0 hava. Ta\u00f0 kann vera torf\u00f8rt at berja seg u\u0301r aftur fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi, og til ber at sta\u00f0festa, at hesi korini ofta menna seg til ein o\u0301hepnan sosialan arv, sum ger seg galdandi fleiri \u00e6ttarli\u00f0 fram, og sum kann kosta \u00f8llum samfelagnum dy\u0301rt \u2013 dy\u0301rari, enn um meira var\u00f0 gj\u00f8rt fyri at lyfta fo\u0301lk u\u0301r fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi."}, {"text_idx": "#000062", "text": "Sum er, ver\u00f0ur heimurin i\u0301 sto\u0301ran mun by\u0301ttur upp i\u0301 vinnarar og taparar. Summi halda, at hetta er naka\u00f0, sum ikki slepst undan, ti\u0301 solei\u00f0is er menniskjansliga na\u0301ttu\u0301ran bara. At gera naka\u00f0 vi\u00f0 fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi vi\u00f0 at tryggja eitt javnari by\u0301ti av samfelagsvir\u00f0unum, er ta\u00f0 sama sum at stjala fra\u0301 teimum vir\u00f0isskapandi og l\u00f8na \u00f8\u00f0rum fyri einki at gera. Ta\u00f0 vil bara for\u00f0a fyri bu\u0301skaparv\u00f8kstri, halda tey."}, {"text_idx": "#000063", "text": "Onnur eru o\u0301samd. Hetta er ikki n\u00f8kur na\u0301ttu\u0301rulo\u0301g, meina tey. Fo\u0301lk hava sanniliga ikki alti\u0301\u00f0 sja\u0301lvi skyldina i\u0301, at tey eru vor\u00f0in arbei\u00f0sleys ella la\u0301gl\u00f8nt \u2013 og ti\u0301 eisini ognarleys og ofta bundin at hja\u0301lp fra\u0301 \u00f8\u00f0rum. Ta\u00f0 ber saktans til at minka um henda mismunin a\u0301 fo\u0301lki og gera fleiri til meira vir\u00f0isskapandi borgarar, um \u00f8ll fingu eitt betri u\u0301tgangst\u00f8\u00f0i, sum gevur \u00f8llum m\u00f8guleikan fyri at menna si\u0301tt fulla potentiali. Ta\u00f0 eru ta\u00f0 verri enn so \u00f8ll, sum fa\u0301a h\u00f8vi til i\u0301 dag. Tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti veksur o\u0301javnin bara i\u0301 heimunum vi\u00f0 o\u0301hepnum avlei\u00f0ingum fyri \u00f8ll. Smbrt. eini ny\u0301ggjari fra\u0301grei\u00f0ing fra\u0301 IMF kann ta\u00f0 i\u0301 roynd og veru loysa seg no\u0301g betur at lyfta fa\u0301t\u00f8k u\u0301r fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi, ti\u0301 ta\u00f0 stimbrar beinlei\u00f0s bu\u0301skaparv\u00f8ksturin."}, {"text_idx": "#000064", "text": "Heimurin er materielt ri\u0301kari enn nakranti\u0301\u00f0, men vi\u00f0 ti\u0301\u00f0ini eru ognarby\u0301ti\u00f0 og valdsjavnin i\u0301 heiminum vor\u00f0in alt meira misjavnur, solei\u00f0is at i\u0301 dag sita einans n\u00f8kur fa\u0301 ri\u0301kmenni i\u0301 veruleikanum a\u0301 ti\u0301 mesta av heimsins tilfeingi og harvi\u00f0 eisini a\u0301 heimsvaldinum. 80 tey ri\u0301kastu fo\u0301lkini i\u0301 heiminum eiga meira enn tey 3,5 mia. fo\u0301lkini av heimsins i\u0301bu\u0301gvum i\u0301 fa\u0301t\u00e6kara endanum eiga. I\u0301 dag sigst, at einans 147 fyrit\u00f8kur sita a\u0301 mestsum \u00f8llum heimsmarkna\u00f0inum, har av t\u00e6r flestu hava vaksi\u00f0 seg ovursto\u0301rar vi\u00f0 at keypa upp kappingarneytarnar. No\u0301gvar av hesum fyrit\u00f8kum eru eisini t\u00e6tt samankny\u0301ttar og stu\u00f0la hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum, ti\u0301 t\u00e6r handla v\u00f8rur og v\u00f8rukomponentar si\u0301na\u0301millum. Sagt ver\u00f0ur at heilt ni\u00f0ur i\u0301 fy\u0301ra sto\u0301rar fyrit\u00f8kur sty\u0301ra \u00f8llum hesum 147 fyrit\u00f8kunum."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Einstakar av hesum 147 sto\u0301rfyrit\u00f8kum umseta fyri meira enn heilir samfelagsbu\u0301skapir i\u0301 n\u00f8krum av heimsins st\u00f8rstu og fo\u0301lkari\u0301kastu londum. Hesar fyrit\u00f8kur eru so sto\u0301rar og hava so no\u0301gv fo\u0301lk i\u0301 arbei\u00f0i, umframt so no\u0301gv avleitt virksemi, at fara t\u00e6r a\u0301 heysin, er vandi fyri, at heilir samfelagsbu\u0301skapir detta sundur. Sto\u0301rfyrit\u00f8kurnar gerast vi\u00f0 \u00f8\u00f0rum or\u00f0um \u201ctoo big to fail\u201d. Heilar tjo\u0301\u00f0ir liggja n\u00e6rmast ni\u00f0ri i\u0301 takksemisskuld til hesar fyrit\u00f8kur, ti\u0301 t\u00e6r \u2018skapa ju\u0301 eina ru\u0301gvu av arbei\u00f0spla\u0301ssum og leggja sto\u0301r vir\u00f0ir eftir seg i\u0301 samfelagnum\u2019 (sum um hetta als ikki hev\u00f0i kunna\u00f0 lati\u00f0 seg gj\u00f8rt vi\u00f0 \u00f8\u00f0rum uttan vi\u00f0 sto\u0301rfyrit\u00f8kum)."}, {"text_idx": "#000066", "text": "Hetta ger hesar fyrit\u00f8kur n\u00e6rmast o\u0301nertiligar. Fa\u0301 ella eingin torir at seta spurnartekin vi\u00f0 ella bjo\u0301\u00f0a hesum fyrit\u00f8kum av, ho\u0301ast no\u0301gv d\u00f8mi eru um sto\u0301rfyrit\u00f8kur og bankar vi\u00f0 sera ivasamari framfer\u00f0. T\u00e6r gerast ti\u0301 o\u0301metaliga ma\u0301ttmiklar, og kunnu gera sto\u0301rt s\u00e6\u00f0, sum t\u00e6r vilja. Tey, sum eiga sto\u0301rfyrit\u00f8kurnar, hava so at siga heimsharrad\u00f8mi."}, {"text_idx": "#000067", "text": "Fyrit\u00f8kurnar eru so sto\u0301rar og aloftast so rationelt og effektivt riknar, at t\u00e6r umgangandi troka ein og hv\u00f8nn kappingarneyta av markna\u00f0inum, sum va\u0301gar s\u00e6r at bjo\u0301\u00f0a seg fram innan sama markna\u00f0. Ta\u00f0 kann sn\u00f8gt sagt ikki loysa seg fyri tey allarflestu at taka dystin upp, ti\u0301 t\u00e6r sto\u0301ru fyrit\u00f8kurnar sita a\u0301 so gott sum \u00f8llum markna\u00f0inum, og ta\u00f0 er o\u0301gj\u00f8rligt hja\u0301 teim sma\u0301u at kappast uppa\u0301 pri\u0301sin vi\u00f0 t\u00e6r st\u00f8rru, kapitalsterku fyrit\u00f8kurnar. Vit hava ti\u0301 tey seinastu 50 a\u0301rini s\u00e6\u00f0 eitt ra\u0301k, sum hevur gj\u00f8rt ta\u00f0 alt torf\u00f8rari at reka sma\u0301virksemi."}, {"text_idx": "#000068", "text": "Lokal sma\u0301framlei\u00f0sla er undir har\u00f0ari kapping fra\u0301 sto\u0301rfyrit\u00f8kunum, m.a. ti\u0301 sto\u0301rfyrit\u00f8kurnar hava tryggja\u00f0 s\u00e6r sto\u0301rt s\u00e6\u00f0 \u00f8ll patent og r\u00e6ttindi til hvat sum helst, t\u00e6r kunnu fa\u0301a r\u00e6ttindi til, og sla\u0301a hart ni\u00f0ur a\u0301 tey, sum ditta s\u00e6r at bjo\u0301\u00f0a sto\u0301rfyrit\u00f8kum av. A\u0301\u00f0ur y\u0301ddi ta\u00f0 vi\u00f0 sma\u0301um framlei\u00f0slufyrit\u00f8kum, sma\u0301um handlum og verkst\u00f8\u00f0um o.\u00f8. i\u0301verksetara- og kjallarafyrit\u00f8kum. I\u0301 dag liva no\u0301gvar sma\u0301fyrit\u00f8kur, sum royna seg, ofta eitt stutt og hart li\u0301v, a\u0301\u00f0renn t\u00e6r mugu lu\u0301ta."}, {"text_idx": "#000069", "text": "A\u0301 bygd er \u00f8giliga li\u0301ti\u00f0 framlei\u00f0slu- og handilsvirksemi eftir. I\u0301 no\u0301gvum bygdum, sum fyrr y\u0301ddu av li\u0301vi, er steindeytt. Einastu fyrit\u00f8kurnar, sum yvirliva, tykjast vera t\u00e6r, sum eru hepnar at finna eina nisju, sum sto\u0301rfyrit\u00f8kurnar enn ikki hava sett seg a\u0301 \u2013 ella t\u00e6r fyrit\u00f8kurnar, sum vilja leggja saman vi\u00f0 \u00f8\u00f0rum og mi\u00f0savna si\u0301tt virksemi\u00f0 fyri at bli\u0301va no\u0301g sto\u0301rar og no\u0301g kostna\u00f0areffektivar og kapitalsterkar til at kunna knu\u0301sa kappingarneytarnar."}, {"text_idx": "#000070", "text": "Hvussu sto\u0301rt vald hava bru\u0301kararnir veruliga?\nMenningin hevur b\u00e6\u00f0i havt fyrimunir og vansar vi\u00f0 s\u00e6r. Ho\u0301ast sma\u0301virksemi kanska hevur verri kor, og verri enn so \u00f8ll fa\u0301a lut i\u0301 materialla ri\u0301kid\u00f8minum, so meta no\u0301gv, at fyrimunirnir av ho\u0301pframlei\u00f0slu kortini eru so sto\u0301rir, at henda menningin hevur veri\u00f0 ta\u00f0 verd. Sto\u0301r framstig eru gj\u00f8rd, so sum at v\u00f8rur eru vor\u00f0nar bi\u0301ligari og l\u00e6ttari atkomuligar fyri fleiri. Uttan at undirmeta framstigini, so er kortini eisini ty\u0301dningarmiki\u00f0 at varpa ljo\u0301s a\u0301 vansarnar av vaksandi o\u0301javnanum, sum er ein avlei\u00f0ing av nu\u0301verandi bu\u0301skaparskipan."}, {"text_idx": "#000071", "text": "Ta\u00f0 er nevniliga ivasamt, um ho\u0301pframlei\u00f0sla alti\u0301\u00f0 er ta\u00f0 mest ynskiliga, og um verandi skipan alti\u0301\u00f0 tekur bestu fyrilitini fyri bru\u0301karunum, umhv\u00f8rvinum o.\u00f8. Eru v\u00f8ruu\u0301rvali\u00f0 i\u0301 dag ta\u00f0 best m\u00f8guliga, sunnasta og mest umhv\u00f8rvisvinaliga? Tryggjar ta\u00f0, sum l\u00e6ttast gevur framlei\u00f0arunum st\u00f8rsta vinningin her og nu\u0301, alti\u0301\u00f0 bestu v\u00f8rugo\u0301\u00f0skuna, ella er ta\u00f0 ta\u00f0 mest umhv\u00f8rvisliga og heilsuliga fyrimunarliga \u2013 s\u00e6\u00f0 fra\u0301 einum heildarsjo\u0301narmi\u00f0i?"}, {"text_idx": "#000072", "text": "Sagt ver\u00f0ur, at bru\u0301kararnir hava sto\u0301rt vald, ti\u0301 teir kunnu ju\u0301 velja, hvat teir vilja keypa, so ta\u00f0 er ju\u0301 upp til bru\u0301kararnar sja\u0301lvar, hv\u00f8rja v\u00f8rugo\u0301\u00f0sku teir vilja hava. V\u00f8ruu\u0301rvali\u00f0 at velja i\u0301millum hja\u0301 bru\u0301karanum kann eisini tykjast r\u00e6ttiliga sto\u0301rt. Men um bru\u0301kararnir i\u0301 veruleikanum bara fa\u0301a bjo\u0301\u00f0a\u00f0 eitt avmarka\u00f0 u\u0301rval, ti\u0301 sto\u0301rfyrit\u00f8kurnar sty\u0301ra \u00f8llum u\u0301rvalinum, har v\u00f8rudygdin er n\u00f8kurlunda tann sama a\u0301 flestum v\u00f8rum (kanska li\u0301ka va\u0301nalig), ho\u0301ast pakkingin s\u00e6r ymisk u\u0301t, so er spurningurin, hvussu sto\u0301rt vald einstaki bru\u0301karin i\u0301 veruleikanum hevur."}, {"text_idx": "#000073", "text": "T.d. er \u201cplanned obsolesence\u201d (\u00e6tla\u00f0 fyrning) eitt kent fyribrigdi, har fyrit\u00f8kurnar vi\u00f0 vilja gera v\u00f8rur, sum bara halda i\u0301 stutta ti\u0301\u00f0, og sum ikki kunnu gerast aftur, so bru\u0301kararnir noy\u00f0ast at blaka ta\u00f0 gamla burtur og keypa ny\u0301tt. Hetta kann loysa seg hja\u0301 framlei\u00f0arunum, men ikki hja\u0301 bru\u0301karunum og avgj\u00f8rt ikki fyri heimsins umhv\u00f8rvi. Men ta\u0301 so gott sum allir framlei\u00f0arar gera ta\u00f0 sama, so hevur bru\u0301karin ikki anna\u00f0 val."}, {"text_idx": "#000074", "text": "Sterka altjo\u0301\u00f0a ra\u0301ki\u00f0 fram mo\u0301ti alt meira mi\u00f0savnan av vinnuni/kapitalinum, ma\u0301 ney\u00f0turviliga f\u00f8ra vi\u00f0 s\u00e6r, at a\u0301 no\u0301gvum v\u00f8ru\u00f8kjum fa\u0301a vit vi\u00f0 ti\u0301\u00f0ini sto\u0301rt s\u00e6\u00f0 monopolst\u00f8\u00f0u. Manglandi kapping kann meira enn so ganga u\u0301t yvir v\u00f8rudygdina."}, {"text_idx": "#000075", "text": "Er tr\u00e6ldo\u0301mur ein ga\u0301va at vera takksamur fyri?\nSterka mi\u00f0savningin merkir eisini, at ein r\u00e6ttiliga sto\u0301rur partur av heimsins i\u0301bu\u0301gvum arbei\u00f0a fyri nakrar fa\u0301ar altjo\u0301\u00f0a sto\u0301rfyrit\u00f8kur \u2013 antin beinlei\u00f0is ella o\u0301beinlei\u00f0is. Til ber ti\u0301 at siga, at flest fo\u0301lk i\u0301 heiminum i\u0301 dag liva i\u0301 grundini \u201cuppa\u0301 na\u0301\u00f0i\u201d hja\u0301 hesum lutvi\u0301st fa\u0301u sto\u0301rfyrit\u00f8kunum og/ella hja\u0301 ti\u0301 almenna (sum so ella so er \u201ci\u0301 lummanum\u201d hja\u0301 sto\u0301rfyrit\u00f8kunum eisini). Fo\u0301lk kunnu kanska i\u0301 a\u0301vi\u0301san mun velja, hv\u00f8nn arbei\u00f0sgevara, tey vilja arbei\u00f0a fyri \u2013 ja, ta\u00f0 eydnast, sum fyrr nevnt, kanska eisini hja\u0301 n\u00f8krum fa\u0301um at finna onkra nisju, sum sto\u0301rfyrit\u00f8kurnar ikki hava sett seg a\u0301 (enn) at byggja egi\u00f0 virksemi a\u0301, um tey \u201callerna\u030adigst\u201d sleppa at la\u0301na pengar til ta\u00f0."}, {"text_idx": "#000076", "text": "Men hesir (avmarka\u00f0u) valm\u00f8guleikar broyta ikki sannroyndina, at flest fo\u0301lk eru undirgivin eina yvirv\u00f8ld \u2013 antin almennari ella privatari \u2013 og mugu liva eftir treytum hja\u0301 \u00f8\u00f0rum i\u0301 flestum av li\u0301vsins vi\u00f0urskiftum. Ta\u00f0 er li\u0301ka miki\u00f0, um tu\u0301 als ikki finnur teg til r\u00e6ttis undir hesum treytum. Tu\u0301 sleppur r\u00e6tt og sl\u00e6tt ikki undan at liva eftir samfelagsins reglum, sum tey vi\u00f0 peningi og valdi a\u0301seta. At melda seg u\u0301t u\u0301r samfelagnum er ikki ein m\u00f8guleiki. Ta\u00f0 er beinlei\u00f0is o\u0301lo\u0301gligt og revsivert."}, {"text_idx": "#000077", "text": "Ein av reglunum er, at tu\u0301 skalt lata ein sto\u0301ran part av vir\u00f0inum av ti\u0301, tu\u0301 skapar vi\u00f0 ti\u0301num arbei\u00f0i, til \u2018yvirv\u00f8ldina\u2019. O\u0301gvuliga fa\u0301 fo\u0301lk i\u0301 heiminum fa\u0301a fulla vir\u00f0i\u00f0 u\u0301tgoldi\u00f0 av ti\u0301, sum teirra arbei\u00f0i i\u0301 veruleikanum er vert. Tey sleppa heldur ikki at eiga og bru\u0301ka ta\u00f0, sum tey fa\u0301a u\u0301tgoldi\u00f0, sum tey vilja. Mesta vir\u00f0i\u00f0, tey skapa vi\u00f0 si\u0301num arbei\u00f0i, fer til onnur \u2013 fyrst og fremst til arbei\u00f0sgevaran og hansara virksemi, a\u0301\u00f0renn tey fa\u0301a l\u00f8n u\u0301tgoldna. Me\u00f0an mesta av l\u00f8nini, sum tey fa\u0301a u\u0301tgoldi\u00f0, fer til bankarnar (sum afturgjald av la\u0301num vi\u00f0 renturs rentum) og til landi\u00f0 i\u0301 skatti og tolli, har av ein sto\u0301rur partur av pengunum ver\u00f0ur goldin sum l\u00f8nir til tey, sum skulu hava kontroll a\u0301 \u00f8llum hinum."}, {"text_idx": "#000078", "text": "Orkan hja\u0301 teimum, sum skapa vir\u00f0i, fer sostatt i\u0301 no\u0301gv minni mun til at betra um li\u0301vi\u00f0 hja\u0301 teimum sja\u0301lvum og i\u0301 no\u0301gv st\u00f8rri mun til at ri\u0301ka tey ma\u0301ttmiklu \u2013 arbei\u00f0sgevaran, bankan og landi\u00f0 \u2013 upp, og til at hja\u0301lpa teimum at gerast enn valdmiklari. Arbei\u00f0sgevararnir, bankarnir og landi\u00f0 \u201csnulta\u201d sostatt uppa\u0301 tey, sum veruliga framlei\u00f0a naka\u00f0. Tey ringastu at snulta eru tey, sum einki framlei\u00f0a sja\u0301lvi, men spekulera i\u0301 la\u0301nsbr\u00f8vum/derivatum og forvinna ti\u0301ggju-, hundra\u00f0-, ja, ofta tu\u0301sundfalt ta\u00f0 vir\u00f0i\u00f0, sum tey sja\u0301lvi \u201cframlei\u00f0a\u201d."}, {"text_idx": "#000079", "text": "Hetta sta\u00f0festir vi\u00f0 sjeytummaseymi, at reglan um, at ta\u00f0 einans er vi\u00f0 h\u00f8r\u00f0um arbei\u00f0i, tu\u0301 kanst gera teg uppibornan til at liva eitt li\u0301v i\u0301 fr\u00e6lsi, als ikki er galdandi fyri \u00f8ll. Einans tey, sum duga at snu\u0301gva s\u00e6r, duga at benda reglurnar til egnan fyrimun og duga at \u201csny\u0301ta\u201d onnur fyri vir\u00f0i, kunnu kanska gera s\u00e6r vo\u0301n um at gerast ein av teimum ma\u0301ttmiklu. Men er ta\u00f0 ju\u0301st sli\u0301kir eginleikar, sum eru teir mest fyrimunarligu og teir mest ynskiligu at framdyrka, ta\u0301 fyrilit skal takast fyri heildini?"}, {"text_idx": "#000080", "text": "Fo\u0301lk finna seg i\u0301 ti\u0301 og si\u0301ggja ikki ku\u0301gan\nKortini eru mong so li\u0301tilla\u0301tin at finna seg i\u0301 hesum ma\u0301tanum at skipa bu\u0301skapin, ti\u0301 tey duga ikki at i\u0301mynda s\u00e6r naka\u00f0 anna\u00f0. Tey hava alt li\u0301vi\u00f0 fingi\u00f0 at vita, at verandi skipan t\u00e6nir \u00f8llum best, og at ta\u00f0 neyvan hev\u00f0i kunna\u00f0 veri\u00f0 skipa\u00f0 \u00f8\u00f0rvi\u0301si. Tey hava fingi\u00f0 at vita, at tey skylda ikki anna\u00f0 enn eina hjartans t\u00f8kk til teir arbei\u00f0sgevarar, sum eru so vinaligir at bjo\u0301\u00f0a teimum at arbei\u00f0a fyri seg, li\u0301kamiki\u00f0 um l\u00f8nin als ikki samsvarar vi\u00f0 tey vir\u00f0i, tey sja\u0301lvi skapa."}, {"text_idx": "#000081", "text": "Eisini tann fitti bankin, sum var so vinaligur at ja\u0301tta teimum la\u0301n, so tey kundu keypa s\u00e6r eini hu\u0301s, skylda tey eina t\u00f8kk. Hetta li\u0301kamiki\u00f0 um st\u00f8\u00f0an i\u0301 veruleikanum er, at tey eru bundin a\u0301 hendur og f\u00f8tur restina av si\u0301num arbei\u00f0sli\u0301vi fyri at kunna gjalda la\u0301ni\u00f0 aftur til bankan vi\u00f0 renturs rentum. Og ikki minst ta\u00f0 almenna, sum veitir teimum vegir og sju\u0301krahu\u0301s og mangt anna\u00f0 \u2013 ja, ta\u00f0 kunnu tey ikki anna\u00f0 enn vera gla\u00f0 fyri, ho\u0301ast t\u00e6nastan mangan er sera va\u0301nalig."}, {"text_idx": "#000082", "text": "No\u0301gv fo\u0301lk finna seg i\u0301 st\u00f8\u00f0uni, ti\u0301 tey duga ikki at i\u0301mynda s\u00e6r, hvat tey skuldu gj\u00f8rt uttan si\u0301tt arbei\u00f0spla\u0301ss, sum veitir teimum l\u00f8nina, tey skulu yvirliva vi\u00f0 \u2013 og hvat tey skuldu gj\u00f8rt uttan bankan, sum veitir teimum la\u0301ni\u00f0, tey skuldu bru\u0301ka til hu\u0301sini \u2013 og hvat tey skuldu gj\u00f8rt uttan ta\u00f0 almenna, sum tey halda, veitir teimum trygd a\u0301 so mongum \u00f8kjum. Ja, hvar hev\u00f0i samfelagi\u00f0 veri\u00f0 uttan?"}, {"text_idx": "#000083", "text": "Fo\u0301lk eru farin at halda hesi vi\u00f0urskifti \u2013 millum arbei\u00f0sgevarar og arbei\u00f0stakarar, millum bankar og la\u0301narar, millum skattamyndugleikar og skattaborgarar \u2013 vera na\u0301ttu\u0301rugivin og o\u0301broytilig, ti\u0301 solei\u00f0is hevur bu\u0301skapurin veri\u00f0 skipa\u00f0ur so leingi, at fa\u0301 duga at i\u0301mynda s\u00e6r, at ta\u00f0 yvirh\u00f8vur ber til at reka samfel\u00f8g \u00f8\u00f0rvi\u0301si, ella at ta\u00f0 yvirh\u00f8vur ber til, at hv\u00f8r einstakur f\u00e6r no\u0301gv meira burtur u\u0301r egnari arbei\u00f0smegi. Ta\u00f0 kemur teimum ikki til hugs at seta spurnartekin vi\u00f0 hesa skipan."}, {"text_idx": "#000084", "text": "Or\u00f0ingarnar \u201carbei\u00f0sgevari\u201d og \u201carbei\u00f0stakari\u201d eru i\u0301 sja\u0301lvum s\u00e6r ein i\u0301mynd uppa\u0301 absurditetin i\u0301 skipanini. I\u0301 veruleikanum eru or\u00f0ingarnar pu\u0301ra misvi\u0301sandi, ti\u0301 ta\u00f0 er ju\u0301 arbei\u00f0s-\u201ctakarin\u201d, sum \u201cgevur\u201d mest. Hetta sigur bara naka\u00f0 um, hvussu ma\u0301l okkara speglar og styrkir ra\u0301\u00f0andi hugbur\u00f0in: at ta\u00f0, at arbei\u00f0a undir \u00f8\u00f0rum, er ein \u201cga\u0301va\u201d, sum vit bara skulu vera takksom fyri. Allur bu\u0301skapurin er bygdur upp rundan um hesa ide\u0301ina. Um fo\u0301lk ikki tru\u0301gva uppa\u0301 hesa ide\u0301ina longur, so dettur bu\u0301skapurin saman."}, {"text_idx": "#000085", "text": "O\u0301fr\u00e6lsi ger fo\u0301lk minni produktiv\nWiderquist vi\u0301sir a\u0301, at ein sli\u0301k bu\u0301skaparskipan i\u0301 veruleikanum ikki er serliga skynsom \u2013 ikki fyri st\u00f8rra partin av borgarunum og heldur ikki fyri samfelagi\u00f0 sum heild. Kapitalistiska bu\u0301skaparskipanin, vit liva undir i\u0301 dag, hevur si\u0301nar fyrimunir og hevur o\u0301iva\u00f0 gj\u00f8rt heimin materielt ri\u0301kari, men hon avmarkar enn fr\u00e6lsi\u00f0 til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i\u00f0 hja\u0301 meginpartinum av samfelagsborgarunum, og hon ger mismun a\u0301 fo\u0301lki \u2013 ta\u00f0 er li\u0301kamiki\u00f0, um tu\u0301 by\u0301rt i\u0301 einum sosialistiskum ella einum reint kapitalistiskum landi. Samla\u00f0a arbei\u00f0sorkan fer ikki ney\u00f0turviliga til at gera ta\u00f0, sum er mest gagnligt fyri tey flestu, men til ta\u00f0, sum stuttskygt best kann loysa seg peningaliga fyri tey fa\u0301u. Hetta hongur ikki alti\u0301\u00f0 saman vi\u00f0, hvat i\u00f0 er best fyri \u00f8ll, ho\u0301ast onkur heldur uppa\u0301, at ta\u00f0, sum er gott fyri tey ri\u0301ku, er gott fyri \u00f8ll. Ta\u00f0 s\u00f8gdu Thatcher og Reagan t.d."}, {"text_idx": "#000086", "text": "Men s\u00f8gan hevur avdu\u0301ka\u00f0 fer\u00f0 eftir fer\u00f0, at ta\u0301 tey ri\u0301ku fa\u0301a fleiri fyrimunir og betri s\u00f8mdir enn onnur, so veksur o\u0301javnin, kapitalurin mi\u00f0savnast alt meira, og gjo\u0301gvin millum ri\u0301k og fa\u0301t\u00e6k gerst brei\u00f0ari, umframt at og vandi er fyri afturvendandi o\u0301gvusligum bu\u0301skaparkreppum, har mong detta ni\u00f0uri\u0301millum. O\u0301fri\u00f0urin i\u0301 Bretlandi undir Thacher og nu\u0301, serliga i\u0301 Su\u00f0urevropa, eru d\u00f8mi um, hvat hendir, ta\u0301 sto\u0301rir partar av fo\u0301lkinum kenna seg meira ella minni marginalisera\u00f0 og afturu\u0301rsigld, me\u00f0an tey si\u0301ggja ri\u0301kmennni liva eitt margl\u00e6tisli\u0301v uppa\u0301 teirra rokning."}, {"text_idx": "#000087", "text": "I\u0301 veruleikanum eru fo\u0301lk v\u00e6l minni produktiv og minni motivera\u00f0 til at arbei\u00f0a, enn tey kundu havt veri\u00f0, solei\u00f0is sum vit hava skipa\u00f0 bu\u0301skapin i\u0301 heiminum i\u0301 dag, meinar Widerquist. Widerquist vi\u0301sir a\u0301, at ta\u00f0 i\u0301 roynd og veru kann loysa seg no\u0301gv betri samfelagsliga og bu\u0301skaparliga at lyfta tey fa\u0301t\u00e6ku u\u0301r fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi og solei\u00f0is lata fo\u0301lk hava sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i og fr\u00e6lsi til at gera, sum tey vilja, ti\u0301 ta\u0301 fo\u0301lk sleppa at gera ta\u00f0, tey brenna fyri, og kenna, at tey sja\u0301lvi fa\u0301a mesta a\u0301go\u0301\u00f0an av si\u0301ni egnu arbei\u00f0smegi, so tri\u0301vast tey betri, eru gla\u00f0ari, arbei\u00f0a meira og gera eitt betri arbei\u00f0i, ti\u0301 ta\u00f0 er so o\u0301metaliga no\u0301gv meira motiverandi."}, {"text_idx": "#000088", "text": "Men ta\u0301 tu\u0301 tekur eini so grundarleggjandi mannar\u00e6ttindi sum fr\u00e6lsi til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i fra\u0301 fo\u0301lki og heldur teimum f\u00f8stum i\u0301 eini minni mentari st\u00f8\u00f0u, har tey fyri at kunna yvirliva antin noy\u00f0ast at gera eitt arbei\u00f0i, sum virkar meira ella minni meiningsleyst, og sum bara onnur ri\u0301ka seg upp av \u2013 ella noy\u00f0ast at vera o\u0301vilja\u00f0 arbei\u00f0sleys, har tey mugu liva av na\u0301\u00f0i hja\u0301 ti\u0301 almenna, har tey oman i\u0301 ta\u00f0 heila sja\u0301lvi fa\u0301a skyldina fyri at ver\u00f0a enda\u00f0 i\u0301 hesi minni mentu st\u00f8\u00f0u \u2013 so tekur tu\u0301 tignina og ofta eisini meiningina vi\u00f0 li\u0301vinum fra\u0301 teimum. Hetta er helst ors\u00f8kin til no\u0301gva strongd og/ella tunglyndi, sum er ein av st\u00f8rstu heilsutrupulleikunum i\u0301 heiminum i\u0301 dag."}, {"text_idx": "#000089", "text": "Innt\u00f8ka ikki gjald fyri arbei\u00f0i, men fortreyt fyri arbei\u00f0i\nTa\u00f0 er l\u00e6tt at siga, at man tekur undir vi\u00f0, at \u00f8ll eiga r\u00e6ttin til fr\u00e6lsi. Ta\u00f0 munnu vera tey f\u00e6gstu, sum vilja vi\u00f0ganga, at tey taka undir vi\u00f0 o\u0301fr\u00e6lsi og tr\u00e6ldo\u0301mi. Men spurningurin er, hvussu v\u00e6l fo\u0301lk tora at loyva \u00f8llum r\u00e6ttin til sama fr\u00e6lsi sum \u00f8ll onnur."}, {"text_idx": "#000090", "text": "Tu\u0301 kanst bara menna teg fri\u0301tt sum menniskja og ra\u0301\u00f0a t\u00e6r sja\u0301lvum/ari, um tu\u0301 hevur eitt trygt li\u0301vsgrundarlag, vi\u0301sir Widerquist samstundis a\u0301. Allir borgarar, li\u0301kamiki\u00f0 hv\u00f8rja st\u00f8\u00f0u fo\u0301lk annars hava i\u0301 samfelagnum \u2013 ung sum gomul, h\u00f8g sum la\u0301g, fri\u0301sk sum sju\u0301k \u2013 mugu hava eitt trygt li\u0301vsgrundarlag fyri at kunna liva, ja, i\u0301 heila tiki\u00f0 fyri at kunna arbei\u00f0a, gera gagn og skapa vir\u00f0i i\u0301 samfelagnum, heldur Widerquist. Eru tey ikki tryggja\u00f0, li\u0301kamiki\u00f0 hv\u00f8rja st\u00f8\u00f0u, tey eru, ella kunnu koma i\u0301, eru tey i\u0301 grundini ikki fr\u00e6ls menniskju."}, {"text_idx": "#000091", "text": "Okkara vanahugsan er, sum fyrr nevnt, at ta\u00f0 at arbei\u00f0a er ein sja\u0301lvs\u00f8gd fortreyt fyri at kunna gera seg uppibornan til at fa\u0301a eina innt\u00f8ku, men veruleikin er, at innt\u00f8ka ikki er gjald fyri arbei\u00f0i, men ein fortreyt fyri arbei\u00f0i. Hetta sigur ty\u0301ski vinnuli\u0301vsma\u00f0urin, i\u0301verksetarin og fyrilestrahaldarin Dr. Go\u0308tz Werner, sum stovna\u00f0i sto\u0301ru ty\u0301sku handilsketuna \u201cDm-Drogerie Markt\u201d, sum hann leiddi i\u0301 35 a\u0301r."}, {"text_idx": "#000092", "text": "\u201cVit mistaka okkum, ta\u0301 vit halda ta\u00f0 vera umvent\u201d sigur Dr. Werner. \u201cMistaki\u00f0 er, at vit halda, at innt\u00f8kan kemur, ti\u0301 vit arbei\u00f0a. Sannleikin er, at ta\u00f0 er umvent: Vit kunnu arbei\u00f0a, ti\u0301 vit fa\u0301a eina innt\u00f8ku. Uttan innt\u00f8ku hava vit ikki ra\u0301\u00f0 til at arbei\u00f0a. Eftir at hava sanna\u00f0 hetta, broytti hetta fullkomiliga sjo\u0301narmi\u00f0 mi\u0301tt um fyrit\u00f8ku mi\u0301na: Eg sanna\u00f0i, at tey, sum arbei\u00f0a i\u0301 fyrit\u00f8kuni, mugu hava eina innt\u00f8ku fyri at hava ra\u0301\u00f0 til at arbei\u00f0a hja\u0301 okkum.\u201d"}, {"text_idx": "#000093", "text": "\u201cLat meg gera ta\u00f0 enn grei\u00f0ari,\u201d heldur Dr. Werner fram. \u201cUm tu\u0301 fert til handils og tekur eina tupu av tannkremi av handilshyllini og fert til kassan at rinda, so heldur tu\u0301 uttan iva, at tu\u0301 rindar fyri tannkremi\u00f0. Men hetta er skeivt. Ti\u0301 tannkremi\u00f0, sum tu\u0301 to\u0301kst av handilshyllini, er langt si\u0301\u00f0ani goldi\u00f0. Annars hev\u00f0i ta\u00f0 ikki kunna\u00f0 ligi\u00f0 har a\u0301 hyllini. Ta\u00f0, sum tu\u0301 rindar fyri vi\u00f0 kassan, er fyri m\u00f8guleikan hja\u0301 \u00f8\u00f0rum at keypa fleiri tupur av tannkremi aftana\u0301 teg. Solei\u00f0is a\u0301tti tu\u0301 at s\u00e6\u00f0 hetta. Gjald er onganti\u0301\u00f0 vent aftureftir, men alti\u0301\u00f0 vent frameftir. Gjald vigar ikki upp i\u0301mo\u0301ti vir\u00f0inum av tannkreminum a\u0301 saldoini. Ta\u00f0 er tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti ein i\u0301l\u00f8ga i\u0301 framti\u0301\u00f0ar tannkrem. Tvs. at ta\u0301 tu\u0301 rindar vi\u00f0 kassan, so bi\u0301leggur tu\u0301 i\u0301 veruleikanum meira tannkrem, sum kemur \u00f8llum til gagns. Somulei\u00f0is er, ta\u0301 samfelagi\u00f0 rindar t\u00e6r pening, so bi\u0301leggur samfelagi\u00f0 naka\u00f0 fra\u0301 t\u00e6r \u2013 at tu\u0301 vi\u0301sir, hvat tu\u0301 dugir til. Samfelagi\u00f0 ger eina i\u0301l\u00f8gu i\u0301 teg. Ta\u00f0 er upp til ti\u0301n, hvussu tu\u0301 umsitur i\u0301l\u00f8guna og vi\u0301sir ti\u0301tt gagn.\u201d"}, {"text_idx": "#000094", "text": "Eitt trygt li\u0301vsgrundarlag ger fo\u0301lk produktivari\nNa\u0301ttu\u0301rugivna tilfeingi\u00f0 \u2013 og evni okkara at gagnny\u0301ta ta\u00f0 \u2013 eru grundarlagi\u00f0 undir li\u0301vinum hja\u0301 \u00f8llum borgarum i\u0301 samfelagnum. Skulu allir borgarar hava m\u00f8guleikan fyri at vi\u0301sa si\u0301tt vir\u00f0i, blo\u0301ma sum menniskju og skapa s\u00e6r eitt vir\u00f0iligt og fr\u00e6lst li\u0301v uttan tvingsil \u2013 og solei\u00f0is gerast optimalt vir\u00f0isskapandi \u2013 so ma\u0301 hv\u00f8r einstakur ti\u0301 eisini hava eina trygd fyri einum li\u0301vsgrundarlag. At geva hv\u00f8rjum einstakum borgara part i\u0301 felags samfelagsvir\u00f0unum er ta\u00f0, sum kann tryggja borgaranum besta grundst\u00f8\u00f0i\u00f0 at byggja si\u0301tt li\u0301v a\u0301 vi\u00f0 st\u00f8rst sannli\u0301kindum fyri, at borgarin kla\u0301rar seg sja\u0301lvan og veitir eitt st\u00f8rri i\u0301kast aftur til felagsskapin. Spurningurin er bara, HVUSSU borgarin i\u0301t\u00f8kiliga skal hava si\u0301n part av samfelagsvir\u00f0unum, og hvussu hann kann leggja si\u0301na vir\u00f0isskapan til samla\u00f0u vir\u00f0isskapanina uttan at nakar kennir seg vera vi\u00f0 svi\u00f0i\u00f0 so\u00f0. Ta\u00f0 koma vit n\u00e6rri inn a\u0301."}, {"text_idx": "#000095", "text": "Ynskir samfelagi\u00f0 at menna sja\u0301lvst\u00f8\u00f0ugar, produktivar, motivera\u00f0ar og virknar borgarar, so ma\u0301 samfelagi\u00f0 vir\u00f0a fr\u00e6lsi\u00f0 til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i hja\u0301 borgaranum. Tvs. at eingin eigur at vera mannar\u00e6ttindini til eitt li\u0301vsgrundarlag fyriuttan, heldur Widerquist."}, {"text_idx": "#000096", "text": "Um vit veruliga meina, at \u00f8ll i\u0301 u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0inum skulu hava somu m\u00f8guleikar til at liva og virka sum fr\u00e6ls menniskju, so mugu vit eisini vi\u00f0urkenna, at \u00f8ll \u2013 bara vi\u00f0 at vera f\u00f8dd \u2013 hava uppibori\u00f0 si\u0301n part av samfelagsins felags li\u0301vsgrundarlag \u2013 tvs. na\u0301ttu\u0301ruri\u0301kid\u00f8minum \u2013 no\u0301g miki\u00f0 til at veita trygd fyri li\u0301vsins uppihaldi hja\u0301 hv\u00f8rjum einst\u00f8kum. Samb\u00e6rt Widerquist hava \u00f8ll \u2013 um tey veruliga skulu roknast sum fr\u00e6ls, o\u0301bundin menniskju \u2013 r\u00e6ttin til at fa\u0301a si\u0301n part u\u0301tgoldnan beinlei\u00f0is i\u0301 rei\u00f0um peningi uttan treytir, sole\u00f0is at tey kunnu arbei\u00f0a og bru\u0301ka si\u0301na ti\u0301\u00f0, sum tey sja\u0301lvi ynskja, og bru\u0301ka si\u0301n tilluta\u00f0a part fri\u0301tt, ju\u0301st sum tey sja\u0301lvi vilja \u2013 uttan nakra uppi\u0301blanding fra\u0301 n\u00f8krum. Einans ta\u0301 kunnu fo\u0301lk roknast sum fr\u00e6ls, og einans ta\u0301 kunnu tey vi\u0301sa si\u0301tt fulla potentiali og gerast veruliga vir\u00f0isskapandi."}, {"text_idx": "#000097", "text": "Eingin hevur r\u00e6tt til at taka henda vi\u00f0f\u00f8dda mannar\u00e6ttin fra\u0301 n\u00f8krum \u00f8\u00f0rum. Heldur ikki, um tey meta seg at hava s\u00f8gulig \u201cr\u00e6ttindi\u201d til tess. Tey, sum hava fingi\u00f0, arva\u00f0 ella ogna\u00f0 s\u00e6r frami\u0301hja\u0301r\u00e6ttindi til at ri\u0301ka seg upp uppa\u0301 tey na\u0301ttu\u0301ruvir\u00f0i, sum upprunaliga vo\u0301ru felags ogn, gera hetta i\u0301 veruleikanum uppa\u0301 rokningina hja\u0301 \u00f8\u00f0rum. Tey eiga ti\u0301 at lata a\u0301vi\u0301sa ska\u00f0abo\u0301t afturfyri henda r\u00e6tt, sum skal vera teimum at gagni, sum hava mist si\u0301ni r\u00e6ttindi til onnur. Ska\u00f0abo\u0301tin ver\u00f0ur sostatt latin afturfyri tey r\u00e6ttindi, sum i\u0301 veruleikanum er tikin fra\u0301 einum sto\u0301rum parti av fo\u0301lkinum."}, {"text_idx": "#000098", "text": "Ska\u00f0abo\u0301tin eigur at vera u\u0301tgoldin til ta\u00f0 almenna, sum smbrt. Widerquist eigur at rinda hana beinlei\u00f0is u\u0301t aftur til hv\u00f8nn einstakan borgara \u2013 ri\u0301k sum fa\u0301t\u00e6k \u2013 i\u0301 rei\u00f0um peningi. Peningurin ma\u0301 ikki bara sankast saman fyri at liggja og savna dust i\u0301 onkrum almennum grunni, ella ver\u00f0a bru\u0301ktur til ivasamar almennar prestisjuverk\u00e6tlanir hja\u0301 politikkarum, sum fo\u0301lki\u00f0 sum heild kanska als ikki tekur undir vi\u00f0 \u2013 og allarminst ver\u00f0a bru\u0301ktur til eitt bureaukratiskt statsapparat, hv\u00f8rs fremsta endama\u0301l er at kontrollera og diktera borgarar og minka um fr\u00e6lsi\u00f0 hja\u0301 fo\u0301lki fyri at tryggja valdshavarunum enn meira vald."}, {"text_idx": "#000099", "text": "Eingin hevur na\u0301ttu\u0301rugivnan r\u00e6tt til at seta seg sja\u0301lvan h\u00e6gri enn onnur og geva s\u00e6r sja\u0301lvum meira fr\u00e6lsi og fleiri fyrimunir, enn tey vilja geva \u00f8\u00f0rum. Eingin hevur na\u0301ttu\u0301rligan r\u00e6tt til at seta \u00f8\u00f0rum treytir, i\u00f0 tvinga onnur i\u0301 eina o\u0301fr\u00e6lsa st\u00f8\u00f0u, har tey ver\u00f0a noydd at arbei\u00f0a meira fyri onnur enn fyri seg sja\u0301lvi \u2013 kanska o\u0301vilja\u00f0 og undir o\u0301ri\u0301miligum treytum \u2013 bara fyri at sleppa at yvirliva."}, {"text_idx": "#000100", "text": "Meira vir\u00f0sskapan, ta\u0301 fo\u0301lk eru fr\u00e6ls\nI\u0301 einum veruliga fr\u00e6lsum samfelag, sum fer vi\u00f0 si\u0301num borgarum sum vaksin menniskju, i\u00f0 kunnu ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvum, eigur arbei\u00f0i ikki at ver\u00f0a tvinga\u00f0, men sja\u0301lvbo\u00f0i\u00f0, heldur Widerquist. Samfelagi\u00f0 bry\u0301tur ikki saman fyri ta\u00f0, um fo\u0301lk ikki ver\u00f0a tvinga\u00f0 til at arbei\u00f0a. Fo\u0301lk vilja fegin arbei\u00f0a og gera naka\u00f0 til nyttu sja\u0301lvbo\u00f0in \u2013 kanska vi\u00f0 undantaki av n\u00f8krum heilt fa\u0301um. Men hvi\u0301 skulu \u00f8ll hini, sum eru virkisfu\u0301s, vi\u00f0farast og metast eftir l\u00e6gsta felagsnevnara? Og hvi\u0301 skulu \u00d8LL partu\u0301 tvingast u\u0301t a\u0301 arbei\u00f0smarkna\u00f0in at arbei\u00f0a fyri onnur, nu\u0301 ta\u0301 vit hava so framkomna t\u00f8kni, i\u00f0 merkir, at bara n\u00f8kur fa\u0301 kunnu framlei\u00f0a ivaleysa no\u0301g miki\u00f0 til at brey\u00f0f\u00f8\u00f0a \u00f8ll?"}, {"text_idx": "#000101", "text": "At fo\u0301lk einans vilja arbei\u00f0a, um tey eru tvinga\u00f0 til ta\u00f0 og/ella ti\u0301 tey mangla pengar, er ein avolda\u00f0 fatan, sum hoyrir kenda skotska bu\u0301skaparfr\u00f8\u00f0ingininum Adam Smith og eini farnari ti\u0301\u00f0 til. Seinni i\u0301 ti\u0301\u00f0ini er sta\u00f0fest o\u0301teljandi fer\u00f0ir, at Adam Smith hev\u00f0i o\u0301r\u00e6tt i\u0301 si\u0301num pa\u0301haldi um, at menniskju einans arbei\u00f0a, ti\u0301 tey eru noydd av umst\u00f8\u00f0unum til at tjena pengar fyri at kunna yvirliva. Veruleikin er, at tey flestu vilja gera gagn sja\u0301lvbo\u00f0i\u00f0 og meta si\u0301tt vir\u00f0i og meiningina i\u0301 li\u0301vinum eftir, hvussu no\u0301gva nyttu tey gera. Hava fo\u0301lk arbei\u00f0i, har tey kenna, at tey gera gagn, si\u0301ggja tey arbei\u00f0i sum l\u00f8n i\u0301 s\u00e6r sja\u0301lvum."}, {"text_idx": "#000102", "text": "Flest fo\u0301lk arbei\u00f0a ti\u0301 tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti meira, ta\u0301 tey hava eitt trygt li\u0301vsgrundarlag, har tey sleppa at gera ta\u00f0, sum tey vilja, enn tey vildu arbeitt, um tey ikki h\u00f8vdu hesa trygd og vo\u0301ru tvinga\u00f0 til at arbei\u00f0a. Ta\u0301 tey hava hetta fr\u00e6lsi\u00f0 og eru o\u0301bundin av innt\u00f8kuni fra\u0301 kanska o\u0301ri\u0301milgum arbei\u00f0sgevarum, velja tey kanska ikki at arbei\u00f0a vi\u00f0 ti\u0301, sum ri\u0301kar arbei\u00f0sgevaran enn meira upp, men heldur vi\u00f0 ti\u0301, sum \u00f8kir um li\u0301vsgo\u0301\u00f0skuna hja\u0301 teimum sja\u0301lvum og teirra n\u00e6rmastu. Og hvi\u0301 skuldi ta\u00f0 veri\u00f0 nakar trupulleiki?"}, {"text_idx": "#000103", "text": "Vit mugu halda uppat vi\u00f0 vanahugsanini, at arbei\u00f0i bara kann roknast sum \u201cveruligt arbei\u00f0i\u201d og bara er naka\u00f0 vert, um onkur arbei\u00f0sgevari f\u00e6r peningaligan vinning burtur u\u0301r ti\u0301. Sja\u0301lvandi er ta\u00f0 eisini eitt vir\u00f0iligt og samfelagsliga vir\u00f0ismiki\u00f0 arbei\u00f0i at passa si\u0301ni b\u00f8rn og si\u0301ni gomlu, dyrka gr\u00f8nmeti i\u0301 si\u0301num hava ella geva si\u0301tt o\u0301keypis i\u0301skoyti til eina open source telduskipan, sum kanska kann koma \u00f8llum heiminum til gagns t.d., fyri ta\u00f0 um ein ikki beinlei\u00f0is f\u00e6r l\u00f8n fyri ta\u00f0. Hetta er alt arbei\u00f0i, sum kanska ikki \u00f8kir um materiella fobru\u0301ki\u00f0 og pengarensli\u00f0, men kortini \u00f8kir um li\u0301vsgo\u0301\u00f0skuna hja\u0301 fo\u0301lki. Og hetta li\u0301vsgo\u0301\u00f0skumennandi arbei\u00f0i\u00f0 er ofta ta\u00f0 arbei\u00f0i, fo\u0301lk hava minst ti\u0301\u00f0 til!"}, {"text_idx": "#000104", "text": "Fremsta uppga\u0301van hja\u0301 sty\u0301rinum i\u0301 einum landi, sum vir\u00f0ir fr\u00e6lsi og sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i borgarans, er IKKI sum nu\u0301: at taka r\u00e6\u00f0i AV borgaranum og blanda seg i\u0301 li\u0301vi\u00f0 hja\u0301 hv\u00f8rjum einst\u00f8kum borgara, taka pengar fra\u0301 borgaranum og taka avger\u00f0ir fyri borgaran, men heldur at t\u00e6na borgaranum t.d. vi\u00f0 at stremba eftir at tryggja hv\u00f8rjum einst\u00f8kum borgara eitt grundst\u00f8\u00f0i, sum borgarin kann byggja eitt fr\u00e6lst li\u0301v a\u0301, har borgarin sleppur at ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvum uttan diktat og uppi\u0301blanding. Einasti ma\u0301tin, sum landsins sty\u0301ri kann veita borgarunum hesa trygd, er vi\u00f0 at syrgja fyri, at allir borgarar so ella so fa\u0301a treytaleyst lut i\u0301 samfelagsins felags li\u0301vsgrundarlagi \u2013 tvs. av vir\u00f0inum av na\u0301ttu\u0301rutilfeinginum, sum tey av r\u00f8ttum \u00f8ll eiga r\u00e6tt til at fa\u0301a si\u0301n part i\u0301."}, {"text_idx": "#000105", "text": "Um nakar try\u0301r, at hesir tankar bara er vinstravent javna\u00f0ar-\u00f8rvitistos, so mugu tey heldur tru\u0301gva umaftur. Hetta eru tankar, sum m.a. tveir h\u00f8vu\u00f0sguru\u2019ar hja\u0301 framstandandi fo\u0301lkafloksfo\u0301lkum, Nobelpri\u0301svinnandi bu\u0301skaparfr\u00f8\u00f0ingarnir Friedrich Hayek og Milton Friedman, hava f\u00f8rt fram."}, {"text_idx": "#000106", "text": "Higartil hevur \u00f8ll fi\u0301ggjarskipanin \u2013 i\u0301rokna\u00f0 bankakervi\u00f0 og ta\u00f0 almenna \u2013 veri\u00f0 bygd upp a\u0301 ein ha\u0301tt, har pengarnir hava liki\u00f0 meira upp eftir i\u0301 skipanini enn hin vegin, har ein elita, sum i\u0301 veruleikanum als ikki eru tey, sum i\u0301t\u00f8kiliga ella perso\u0301nliga framlei\u00f0a mestu samfelagsvir\u00f0ini, sku\u0301ma mesta ro\u0301man. Um ta\u00f0 almenna veruliga skal eitast at umbo\u00f0a \u201cfo\u0301lki\u00f0\u201d og tryggja fo\u0301lkinum fr\u00e6lsi til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i, so eigur ta\u00f0 almenna at a\u0301taka s\u00e6r leiklutin sum tann mo\u0301tvektin, i\u00f0 vendir spannini og f\u00e6r pengarnar til eisini at leka hin vegin til teirra, sum gera veruligt samfelagsgagn og skapa vir\u00f0ir (ikki bara materiell vir\u00f0i), so javnva\u0301g kemur i\u0301, og \u00f8ll fa\u0301a meira beinlei\u00f0is nyttu av pengunum. Ta\u00f0 almenna skal ikki \u2013 sum nu\u0301 \u2013 bara drekka i\u0301 seg sja\u0301lvt, seta seg a\u0301 vir\u00f0ini og sp\u00e6la enn ein valdsharri millum a\u00f0rar."}, {"text_idx": "#000107", "text": "Ti\u0301 eigur landsins sty\u0301ri \u2013 vegna fo\u0301lki\u00f0 alt \u2013 at syrgja fyri, at vir\u00f0ini ikki mi\u00f0savna seg hja\u0301 n\u00f8krum fa\u0301um \u2013 hv\u00f8rki i\u0301 landskassanum ella i\u0301 n\u00f8krum fa\u0301um privatum lummum \u2013 men at tey ver\u00f0a spjadd u\u0301t i\u0301 samfelagi\u00f0, har tey skapa grundarlag fyri meira virksemi millum fo\u0301lk og solei\u00f0is koma til gagns fyri \u00f8ll."}, {"text_idx": "#000108", "text": "Widerquist f\u00f8rir fram pro\u0301vgrundir fyri, at ein veitan av eini treytaleysari grundinnt\u00f8kutrygd til allar borgarar i\u0301 samfelagnum er fr\u00e6gasti ha\u0301tturin at tryggja eina r\u00e6ttvisa og gagnliga spja\u00f0ing ella by\u0301ti av vir\u00f0um, sum gevur hv\u00f8rjum einst\u00f8kum borgara mest m\u00f8guligt fr\u00e6lsi til sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i, ti\u0301 grundinnt\u00f8kutrygdin verjir allar borgarar mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi, so eingin ver\u00f0ur f\u00f8ddur sum tr\u00e6lur i\u0301 skuld \u2013 tvs. ognarleysur, bundin at na\u0301\u00f0i hja\u0301 \u00f8\u00f0rum og uttan anna\u00f0 val enn at gera seg sja\u0301lvan til ambo\u00f0 fyri onnur."}, {"text_idx": "#000109", "text": "Ta\u0301 allir borgarar fa\u0301a si\u0301n uppiborna lut av samfelagsins felags li\u0301vsgrundarlagi, fri\u0301ar hetta hv\u00f8nn einstakan borgara og gevur hv\u00f8rjum einasta borgari eitt trygt grundst\u00f8\u00f0i at standa a\u0301, sum borgarin kann bru\u0301ka til at mynda si\u0301na egnu tilveru eftir egnum ynski, uttan at skula undirgeva seg nakran annan. Einstaki borgarin hevur so fri\u0301a vali\u00f0 til t.d. at bru\u0301ka si\u0301na orku til at lyfta seg upp harfra\u0301 vi\u00f0 egnari megi \u2013 uttan uppi\u0301blanding og tvingsil."}, {"text_idx": "#000110", "text": "Men tora vit at lata fo\u0301lk hava hetta fr\u00e6lsi? Tora vit at lata fo\u0301lk ra\u0301\u00f0a s\u00e6r sja\u0301lvum? Onkur spyr kanska: Noy\u00f0ist ta\u00f0 ikki at vera so, at summi mugu ver\u00f0a tvinga\u00f0 til at taka s\u00e6r av arbei\u00f0i, sum no\u0301gv tey flestu ikki ti\u0301ma at taka s\u00e6r av? Hvat um \u00f8ll fa\u0301a fr\u00e6lsi til at velja \u201cmeiningsleys\u201d og illa l\u00f8nt arbei\u00f0i fra\u0301, hv\u00f8r skal so taka s\u00e6r av teim minni stuttligu arbei\u00f0suppga\u0301vunum? Onkur skal ju\u0301 gera t\u00e6r. Ma\u0301ar ta\u00f0 ikki st\u00f8\u00f0i\u00f0 undan samfelagnum?"}, {"text_idx": "#000111", "text": "Men her mugu vit spyrja okkum sja\u0301lvi: Hava vit yvirh\u00f8vur r\u00e6tt til at krevja naka\u00f0 av \u00f8\u00f0rum, vit ikki kundu droymt um at kravt av okkum sja\u0301lvum? Hvat vi\u00f0 at l\u00f8na sli\u0301k \u201cmeiningsleys\u201d og ke\u00f0ilig arbei\u00f0i no\u0301gv betur, enn tey vera l\u00f8nt i\u0301 dag, um tey eru so alney\u00f0ug fyri samfelagi\u00f0? So gerast tey kanska no\u0301g attraktiv til, at fo\u0301lk vilja taka s\u00e6r av teimum. Og hin vegin: Hv\u00f8r sigur, at ta\u00f0, sum er meiningsleyst fyri teg, er meiningsleyst fyri \u00f8ll onnur? Og hv\u00f8r sigur, at to\u0301lmenni ikki kunnu taka s\u00e6r av hesum uppga\u0301vum i\u0301 einum so t\u00f8kniliga framkomnum samfelag sum okkara? Hetta er ikki ney\u00f0turviliga nakar sto\u0301rur trupulleiki at loysa."}, {"text_idx": "#000112", "text": "Ti\u0301verri er tru\u0301gvin sera sterk enn uppa\u0301, at um fo\u0301lk bara fa\u0301a pengar u\u0301tgoldnar uttan treytir, so h\u00f8vdu fo\u0301lk bara lagt seg at dovnast. Men no\u0301gvar og dru\u0301gvar kanningar og royndir vi\u0301sa, at hetta er ikki r\u00e6tt. Spyrt tu\u0301 fo\u0301lk, hvat tey halda HINI h\u00f8vdu gj\u00f8rt, um so var, at tey vo\u0301ru tryggja\u00f0 eina innt\u00f8ku restina av li\u0301vinum, siga no\u0301gv, at \u00f8ll hini sikkurt bara h\u00f8vdu dovna\u00f0 ti\u0301\u00f0ina burtur \u2013 og harvi\u00f0 hev\u00f0i samfelagsbu\u0301skapurin skjo\u0301tt ligi\u00f0 i\u0301 sorli. Men spyrt tu\u0301, hvat tey SJA\u0301LVI h\u00f8vdu gj\u00f8rt, um tey restina av li\u0301vinum vo\u0301ru tryggja\u00f0 eina grundinnt\u00f8ku u\u0301t yvir ta\u00f0, sum tey longu tjena, sigur so gott sum eingin (ta\u0301 tey hava hugsa\u00f0 seg um eina l\u00f8tu), at tey bara h\u00f8vdu ligi\u00f0 og dovnast restina av li\u0301vinum. Nei, tey fa\u0301a ljo\u0301s i\u0301 eyguni um allar m\u00f8guleikarnar, tey so h\u00f8vdu fingi\u00f0 fyri at arbei\u00f0a ju\u0301st vi\u00f0 ti\u0301, sum tey allarmest droyma um at arbei\u00f0a vi\u00f0 \u2013 kanska endiliga fingi\u00f0 bygt s\u00e6r si\u0301tt heilt egna virksemi upp."}, {"text_idx": "#000113", "text": "Vit mugu ikki gloyma, at ta\u00f0 er i\u0301bori\u00f0 menniskjanum at finna meining i\u0301 og hava si\u0301n samleika i\u0301 ti\u0301, vi\u00f0komandi GER TIL NYTTU fyrst og fremst. Vit si\u0301ggja t.d., at ri\u0301k fo\u0301lk ella lottovinnarar, sum ikki longur eru noydd at arbei\u00f0a, ikki kundu droymt um IKKI at arbei\u00f0a. Kanska halda tey fri\u0301 bara eina stutta ti\u0301\u00f0, men ikki i\u0301 longdini. Tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti kasta tey seg yvir okkurt arbei\u00f0i, sum tey elska at fa\u0301ast vi\u00f0. (Si\u0301 t.d. eisini ymisk d\u00f8mi i\u0301 filmunum ni\u00f0ast a\u0301 si\u0301\u00f0uni)."}, {"text_idx": "#000114", "text": "Ein treytaleys grundinnt\u00f8ka til \u00f8ll er besta trygdin hja\u0301 samfelagnum fyri \u00f8ktum virksemi og vir\u00f0isskapan \u2013 og hja\u0301 borgaranum fyri at fa\u0301a eina fr\u00e6lsa og o\u0301hefta tilveru uttan tvingsil, ti\u0301 hon tryggjar \u00f8llum li\u0301ka r\u00e6tt og m\u00f8guleikar fra\u0301 ti\u0301, tey eru f\u00f8dd, til tey fara higani, uttan at for\u00f0a n\u00f8krum i\u0301 at bru\u0301ka si\u0301tt li\u0301v, sum hann ella hon vil, til at fa\u0301a sum mest burtur u\u0301r si\u0301num vi\u00f0f\u00f8ddu evnum og f\u00f8rleikum og til at arbei\u00f0a og skapa meirvir\u00f0i burtur u\u0301r si\u0301num tilluta\u00f0a parti av samfelagstilfeinginum til si\u0301n egna fyrimun og t.d. velja at byggja upp egi\u00f0 virksemi at ri\u0301ka seg upp vi\u00f0, um ta\u00f0 er ta\u00f0, fo\u0301lk ynskja."}, {"text_idx": "#000115", "text": "Hava vit ra\u0301\u00f0 til at veita \u00f8llum grundinnt\u00f8kutrygd?\nEitt ta\u00f0 fyrsta, sum no\u0301gv hugsa, ta\u0301 tey hoyra um grundinnt\u00f8kutrygd, er, at ta\u00f0 ma\u0301 vera o\u0301na\u0301tu\u0301rliga dy\u0301rt! Hvussu i\u0301 allari vi\u0301\u00f0u ver\u00f0 skal ta\u00f0 kunna fi\u0301ggjast. Hvussu fa\u0301a vit ra\u0301\u00f0 til ta\u00f0? Ver\u00f0ur skattatry\u0301sti\u00f0 ikki bara risasto\u0301rt? Ja, at si\u0301ggja til s\u00e6r ta\u00f0 kostna\u00f0armiki\u00f0 u\u0301t, men ta\u00f0 er als ikki o\u0301gj\u00f8rligt at fremja. Vit eiga eisini at hugsa um, at ta\u00f0, at tryggja allar borgarar mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi vi\u00f0 eini grundinnt\u00f8kutrygd, er ein i\u0301l\u00f8ga, i\u00f0 kemur \u2013 kanska fleirfalda\u00f0 \u2013 aftur i\u0301 \u00f8ktum virksemi og vir\u00f0isskapan i\u0301 landinum og ikki minst i\u0301 \u00f8ktum trivna\u00f0."}, {"text_idx": "#000116", "text": "Ta\u00f0 er ikki r\u00e6tt, um onkur sigur, at ra\u0301\u00f0ini ikki eru til at tryggja allar samfelagsborgarar mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi. Ta\u00f0 er \u00f8vut \u2013 samfelagi\u00f0 hevur als ikki ra\u0301\u00f0 til at loyva fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi, ti\u0301 ta\u00f0 lemur ein sto\u0301ran part av borgarunum, og hetta ha\u0301lar alt samfelagi\u00f0 ni\u00f0ur. At tryggja \u00f8ll mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi er ein ra\u00f0festing, sum kann loysa seg at gera, men ta\u00f0 krevur grundleggjandi bu\u0301skaparligar broytingar."}, {"text_idx": "#000117", "text": "Galdandi bu\u0301skaparskipan byggir a\u0301 eitt prinsipp um la\u0301nt\u00f8ku og afturgjald av skuld vi\u00f0 renturs rentum, sum \u2013 eins og vit a\u0301\u00f0ur hava sta\u00f0fest \u2013 heldur no\u0301gvum fo\u0301lkum ni\u00f0ri i\u0301 skuldartr\u00e6ldo\u0301mi. Trupulleikin er, at no\u0301gv av ti\u0301 skuldini, fo\u0301lk hava i\u0301 dag, er \u201ctilgj\u00f8rd skuld\u201d \u2013 skilt uppa\u0301 tann ma\u0301tan, at fo\u0301lk ikki sja\u0301lvi hava skyldina i\u0301, at tey eru vor\u00f0in skuldarar, umframt at skuldin ofta endar vi\u00f0 at ver\u00f0a fleirfalda\u00f0 tey vir\u00f0i, sum la\u0301ntakarin hevur l\u00e6nt upprunaliga, ti\u0301 la\u0301nini eru givin undir o\u0301ri\u0301miligum treytum. Ta\u00f0 er henda bu\u0301skaparskipanin, sum gj\u00f8gnum ti\u0301\u00f0ina hevur loyvt teim pengasterku i\u0301 stjo\u0301rn, fi\u0301ggjargeira og vinnu at gerast st\u00f8\u00f0ugt ma\u0301ttmiklari vi\u00f0, at vanlig ognarleys fo\u0301lk ver\u00f0a tvinga\u00f0 til at gerast skuldarar fyri bara at kunna yvirliva. Solei\u00f0is ver\u00f0a vir\u00f0i flutt uppeftir i\u0301 skipanini fra\u0301 teim fa\u0301t\u00e6karu til tey fa\u0301u, ma\u0301ttmiklu, sum solei\u00f0is ri\u0301ka seg upp fyri rokningina hja\u0301 \u00f8\u00f0rum og var\u00f0veita og/ella \u00f8kja alt meira um si\u0301tt vald."}, {"text_idx": "#000118", "text": "Spurningurin er, um ein einans eigur at meta um ri\u0301kid\u00f8mi\u00f0 i\u0301 einum landi\u00f0 vi\u00f0 u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0i i\u0301 gjaldf\u00f8rinum og hvussu skuldarbundi\u00f0 landi\u00f0 er. Ta\u0301 ein harafturi\u0301mo\u0301ti hyggur at reella ri\u0301kid\u00f8minum \u2013 na\u0301ttu\u0301ruri\u0301kid\u00f8minum, materiella ri\u0301kid\u00f8minum, potentiella ri\u0301kid\u00f8minum i\u0301 menniskaligu ressursunum og reellu vir\u00f0isskapanini \u2013 tvs. ikki bara skapan av penga\u201dvir\u00f0um\u201d, men skapan av vir\u00f0um, sum gagna li\u0301vsgo\u0301\u00f0skuni hja\u0301 \u00f8llum \u2013 so sum umsorgan fyri hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum, sunnar matv\u00f8rur og alt, sum skapar go\u0301\u00f0a heilsu, gle\u00f0i og i\u0301bla\u0301stur, so kann myndin knappliga si\u0301ggja heilt \u00f8\u00f0rvi\u0301si og betri u\u0301t."}, {"text_idx": "#000119", "text": "Um skuldin var u\u0301ti av myndini, so var spurningurin heldur, hvussu alt hetta reella ri\u0301kid\u00f8mi\u00f0 kann koma fleiri til gagns \u2013 har ein ansar eftir, at eitt javnari by\u0301ti ikki skerjir fr\u00e6lsi og virkishuga hins einstaka, so sum vit hava s\u00e6\u00f0 henda i\u0301 kommunistiskum londum, i\u00f0 hava gj\u00f8gnumtvinga\u00f0 eina u\u0301tjavning og tiki\u00f0 ognarr\u00e6ttin av. Ta\u00f0 enda\u00f0i seinni bara vi\u00f0, at hesi lond upplivdu, at eitt ku\u0301gandi og fr\u00e6lsisskerjandi diktatur to\u0301k seg upp i\u0301sta\u00f0in fyri, sum var enn meira o\u0301r\u00e6ttvi\u0301st enn skipanin frammanundan var. Ta\u00f0 er ju\u0301 ikki har, vit skulu fara, fyri ta\u00f0 um vit vilja gera upp vi\u00f0 o\u0301r\u00e6ttvi\u0301si\u00f0 i\u0301 nu\u0301verandi bu\u0301skaparskipan."}, {"text_idx": "#000121", "text": "\u201cSkattalo\u0301gir, fi\u0301ggjarlig deregulering og bu\u0301skaparlig altjo\u0301\u00f0ager\u00f0 hevur beint pengar yvir i hendurnar a\u0301 sto\u0301rfyrit\u00f8kum og teim yvirri\u0301ku, me\u00f0an \u00f8ll onnur ver\u00f0a tvinga\u00f0 til at taka la\u0301n fyri bara at n\u00f8kta grundleggjandi t\u00f8rvir. Kommunur og landasty\u0301ri mugu nu\u0301 taka la\u0301n fyri at kunna veita t\u00e6r t\u00e6nastur, sum a\u0301\u00f0ur vo\u0301ru goldnar av skattainnt\u00f8kum, a\u0301\u00f0renn sto\u0301rir partar av i\u0301dna\u00f0inum fluttu til st\u00f8\u00f0, har ta\u00f0 er minni sty\u0301ring og l\u00f8nirnar eru l\u00e6gst i\u0301 altjo\u0301\u00f0a kapprenningini \u201cmo\u0301ti botninum\u201d. Lesandi mugu nu\u0301 taka la\u0301n fyri at kunna lesa a\u0301 h\u00e6gri l\u00e6rustovnum, har tey a\u0301\u00f0ur fingu stu\u00f0ul til tess fra\u0301 ti\u0301 almenna."}, {"text_idx": "#000122", "text": "Sti\u0301gur er komin i\u0301 l\u00f8narv\u00f8ksturin, og hetta tvingar familjur til at taka la\u0301n fyri bara at liva. Hendan vaksandi flo\u0301\u00f0aldan av skuld er ikki u\u0301rslit av eini vaksandi flo\u0301\u00f0aldu av dovinskapi og a\u0301byrgdarloysi. Skuldin er systemisk \u2013 tvs. hon hongur saman vi\u00f0 galdandi bu\u0301skaparskipan \u2013 og er ikki til at sleppa uttanum. Skipanin er ikki r\u00e6ttvi\u0301s, og fo\u0301lk vita v\u00e6l av ti\u0301. Samstundis sum hugtaki\u00f0 um \u201ctilgj\u00f8rda skuld\u201d brei\u00f0ir seg, vil kenslan av at hava moralska skyldu til at gjalda skuldina aftur, minka og ny\u0301ggir ma\u0301tar at gera mo\u0301tst\u00f8\u00f0u mo\u0301ti skuld taka seg upp. Ja, hetta hendir longu tey st\u00f8\u00f0ini, sum eru har\u00f0ast rakt av bu\u0301skaparkreppuni, so sum i\u0301 Spania, har ein sterk mo\u0301tst\u00f8\u00f0ur\u00f8rsla bjo\u0301\u00f0ar veitarum av hu\u0301sala\u0301num av og setir spurnartekin vi\u00f0 ve\u00f0skuld, umframt at r\u00f8rslan hevur fingi\u00f0 ein aktivist valdan sum borgarstjo\u0301ra i\u0301 Barcelona."}, {"text_idx": "#000123", "text": "Men sum t\u00e6r seinastu dramatisku hendingarnar i\u0301 Grikkalandi hava vi\u0301st, so kann avbyrgd mo\u0301tst\u00f8\u00f0a l\u00e6tt knu\u0301sast sundur. Grikkaland sto\u0301\u00f0 einsamalt yvirfyri valinum millum pest og kolera: antin at geva seg yvir til evropeisku stovnarnar og samtykkja her\u00f0ingar og strangari revsingar enn t\u00e6r, sum fo\u0301lki\u00f0 vi\u0301sti fra\u0301 s\u00e6r a\u0301 fo\u0301lkaatkv\u00f8\u00f0uni \u2013 ella at lata allar si\u0301nar bankar knappliga fara a\u0301 hu\u0301sagang i\u0301 senn. Av ti\u0301 ta\u00f0 si\u0301\u00f0stnevnda hev\u00f0i f\u00f8rt vi\u00f0 s\u00e6r eina humanitera vanlukku, valdi stjo\u0301rnin i\u0301 Syriza at geva seg undir yvirv\u00f8ldina. Men sigast ma\u0301, at Grikkaland hevur nu\u0301 gj\u00f8rt heimininum eina t\u00e6nastu vi\u00f0, at landi\u00f0 hevur gj\u00f8rt vart vi\u00f0 tr\u00e6lkandi skuldaroki\u00f0, umframt at Grikkaland hevur avdu\u0301ka\u00f0 valdi\u00f0, sum o\u0301demokratiskir stovnar, so sum Evropeiski Sentralbankin, hava til at sty\u0301ra innanhy\u0301sis bu\u0301skaparpolitikk."}, {"text_idx": "#000124", "text": "Umframt ta beinlei\u00f0is mo\u0301tst\u00f8\u00f0una, eru fo\u0301lk vi\u00f0 at finna u\u0301t av, hvussu tey kunnu liva uttanfyri ta\u00f0 si\u00f0bundnu bu\u0301skaparskipanina og i\u0301 hesi tilgongdini at rokna u\u0301t, hvat hev\u00f0i kunna\u00f0 komi\u00f0 i\u0301sta\u00f0in fyri. Komplementert gjaldoyra, ti\u0301\u00f0arbankar, bo\u0301ndagar\u00f0ssamt\u00f8k, sum selja beinlei\u00f0is til bru\u0301kararnar, r\u00e6ttarhja\u0301lparsamt\u00f8k, ga\u0301vubu\u0301skaparnetverk, ambo\u00f0sbo\u0301kas\u00f8vn, medisinsk samt\u00f8k, barnaansingarsamt\u00f8k og a\u00f0rir ma\u0301tar at samstarva fyri at sleppa undan o\u0301r\u00e6ttvi\u0301sari skuld brei\u00f0a seg i\u0301 Grikkalandi og Spania, sum a\u0301 so mangan ha\u0301tt minnir um si\u00f0bundnar formar fyri \u201ckommunalismu\u201d, sum enn finst i\u0301 londum (red.: sum okkara), i\u00f0 ikki eru fult modernisera\u00f0.\u201c"}, {"text_idx": "#000125", "text": "Loysir seg v\u00e6l, b\u00e6\u00f0i menniskjansliga og fi\u0301ggjarliga\nVit standa mitt i\u0301 einum paradoksi\u00f0. Lond skylda astronomiskar upph\u00e6ddir, og eru ti\u0301 undirl\u00f8gd og tr\u00e6lka\u00f0 av pengasterku u\u0301tla\u0301narunum i\u0301 fi\u0301ggjarheiminum, men veruleikin er, at materielt hevur heimurin aldrin veri\u00f0 ri\u0301kari. Ta\u00f0 er bara by\u0301ti\u00f0, sum er o\u0301javnt. Og verandi bu\u0301skaparskipan tryggjar, at by\u0301ti\u00f0 gerst st\u00f8\u00f0ugt meira o\u0301javnt. Men framlei\u00f0slan hevur onganti\u0301\u00f0 veri\u00f0 st\u00f8rri. Og onganti\u0301\u00f0 hava so fa\u0301 framleitt so no\u0301gv. Ta\u00f0 er t.d. ovmiki\u00f0 av mati i\u0301 heiminum til at brey\u00f0f\u00f8\u00f0a 12 mia. menniskju. I\u0301 dag ver\u00f0ur millum 30-50 % av matinum blaka\u00f0 burtur \u2013 no\u0301gv av ti\u0301 langt a\u0301\u00f0renn maturin kemur a\u0301 handilshillirnar! Einans umlei\u00f0 try\u0301 prosent av heimsins arbei\u00f0smegi arbei\u00f0a vi\u00f0 at framlei\u00f0a allan hendan matin, so ho\u0301ast 80-90 % fo\u0301lk ikki h\u00f8vdu arbeitt, h\u00f8vdu vit havt ovmiki\u00f0 av mati til \u00f8ll, so ongum ny\u0301ttist at sv\u00f8lta."}, {"text_idx": "#000126", "text": "I\u0301 veruleikanum kunnu \u00f8ll l\u00e6ttliga liva av ti\u0301 framlei\u00f0slu, sum bara 10 % av okkum framlei\u00f0a, siga bu\u0301skaparfr\u00f8\u00f0ingar. I\u0301 dag krevur t.d. framlei\u00f0slan av ull einans try\u0301 prosent av ti\u0301 arbei\u00f0smegi, sum samsvarandi ullaframlei\u00f0sla kravdi fyri 100 a\u0301rum si\u0301\u00f0ani. Ta\u00f0 sama vi\u00f0 fiskivinnuni, sum i\u0301 60\u2019unum gav 6-7.000 f\u00f8royingum arbei\u00f0i, me\u00f0an tali\u00f0 av fo\u0301lkum, sum arbei\u00f0a i\u0301 fiskivinnuni i\u0301 dag er bert ein ti\u0301ggindapartur, ho\u0301ast samla\u00f0a framlei\u00f0slan er st\u00f8rri."}, {"text_idx": "#000128", "text": "Ta\u00f0 sama vi\u00f0 fiskivinnuni, sum i\u0301 60\u2032unum gav 6-7.000 f\u00f8royingum arbei\u00f0i, me\u00f0an tali\u00f0 av fo\u0301lkum, sum arbei\u00f0a i\u0301 fiskivinnuni i\u0301 dag er bert ein ti\u0301ggindapartur, ho\u0301ast samla\u00f0a framlei\u00f0slan er st\u00f8rri."}, {"text_idx": "#000129", "text": "I\u0301 dag hava to\u0301l og to\u0301lmenni yvirtiki\u00f0 ta\u00f0 mesta av ti\u0301 einsta\u0301tta\u00f0a, str\u00e6vna og skitna arbei\u00f0i, sum menniskju fyrr ma\u0301ttu gera. Og to\u0301l yvirtaka og fara at yvirtaka alt fleiri arbei\u00f0suppga\u0301vur \u2013 so sum t.d. mest sum alt flutningsbandsarbei\u00f0i og at koyra veldig f\u00f8raraleys lastvagnatok a\u0301 motorvegum tv\u00f8rtur um heimspartar, men eisini ta\u0301 ta\u00f0 kemur til meira avansera\u00f0ar uppga\u0301vur, sum flest fo\u0301lk i\u0301 dag illa duga at i\u0301mynda s\u00e6r, at to\u0301l kunnu gera \u2013 so sum t.d. skur\u00f0vi\u00f0ger\u00f0ir a\u0301 sju\u0301krahu\u0301sum ella at skriva journalistiskar greinir. Alt ber til longu i\u0301 dag."}, {"text_idx": "#000130", "text": "Higartil hevur menningin kla\u0301ra\u00f0 at skapa ny\u0301ggj st\u00f8rv a\u0301 arbei\u00f0smarkna\u00f0inum, sum so vi\u00f0 og vi\u00f0 hava avloyst tey mistu gomlu arbei\u00f0spla\u0301ssini. Men av ti\u0301 at t\u00f8knin mennist eksponentielt, eru alt fleiri bu\u0301skaparfr\u00f8\u00f0ingar, m.a. Nobelpri\u0301svinnandi amerikanski bu\u0301skaparfr\u00f8\u00f0ingurin Joseph Stiglitz, sum a\u0301vara um, at arbei\u00f0smarkna\u00f0urin ikki kla\u0301rar at fylgja vi\u00f0 i\u0301 longdini, og at u\u0301tlit ti\u0301 eru fyri, at menniskju ver\u00f0a alt meira til avlops, um ikki okkurt ver\u00f0ur gj\u00f8rt politiskt og bu\u0301skaparliga fyri at tryggja \u00f8llum eina innt\u00f8ku."}, {"text_idx": "#000131", "text": "Ta\u00f0 er ein sterkur i\u0301bu\u0301gvandi tendensur i\u0301 kapitalistisku skipanini til at maksimera innt\u00f8ku og at minimera u\u0301trei\u00f0slur. To\u0301l eru v\u00e6l effektivari og bi\u0301ligari i\u0301 rakstri enn menniskju, og ein go\u0301\u00f0ur kapitalistur velur sja\u0301lvsagt alti\u0301\u00f0 bi\u0301ligastu, og mest vinningsgevandi loysnina. Hann vil sja\u0301lvandi heldur t.d. keypa eitt to\u0301l fyri 30.000 kr., sum kann framlei\u00f0a 24 ti\u0301mar um samd\u00f8gri\u00f0 til ein vi\u00f0li\u0301kahaldspri\u0301s, sum er no\u0301gv minni enn tann a\u0301rsl\u00f8nin \u2013 inkl. feriupengar o.a. \u2013 sum hann hev\u00f0i veri\u00f0 noyddur at goldi\u00f0 til ein perso\u0301n, sum skuldi gj\u00f8rt sama arbei\u00f0i. L\u00f8nt arbei\u00f0i og trygg arbei\u00f0svilkor (i\u0301 \u00f8llum f\u00f8rum solei\u00f0is, sum vit fata arbei\u00f0i enn i\u0301 dag) fer ti\u0301 sannli\u0301kt enn minni at vera til allar hendur i\u0301 framti\u0301\u00f0ini."}, {"text_idx": "#000132", "text": "Arbei\u00f0sloysist\u00f8lini kunnu fara naka\u00f0 upp og ni\u00f0ur vi\u00f0 konjunkturinum, so ra\u0301ki\u00f0 er ikki alti\u0301\u00f0 li\u0301ka ty\u0301\u00f0iligt at si\u0301ggja, men no\u0301gvar kanningar eru gj\u00f8rdar, sum vi\u0301sa, at yvir ti\u0301\u00f0 gerst arbei\u00f0smarkna\u00f0urin sum heild alt meira o\u0301st\u00f8\u00f0ugur, har tey st\u00f8rvini, sum eru, ofta bara er ti\u0301\u00f0aravmarka\u00f0. Til ber at sta\u00f0festa, at alt fleiri gerast eitt slag av \u201cdaglei\u00f0arum\u201d uttan veruliga innt\u00f8kutrygd, og uttan frynsago\u0301\u00f0ar sum fri\u0301ti\u0301\u00f0arl\u00f8nir og pensjo\u0301nir."}, {"text_idx": "#000133", "text": "Hin vegin kunnu vit eisini siga, at t\u00f8knin fri\u0301gevur eina ru\u0301gvu av arbei\u00f0smegi, sum nu\u0301 f\u00e6r meira ti\u0301\u00f0 til at taka s\u00e6r av \u00f8llum m\u00f8guligum \u00f8\u00f0rum uppga\u0301vum \u2013 so sum at hava umsorgan fyri hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum og veita t\u00e6nastur til hv\u00f8nnannan av ymsum slag, men hetta hendir ikki av s\u00e6r sja\u0301lvum \u2013 einans um ta\u00f0 onkusvegna \u201ckann loysa seg\u201d fyri tey, sum sita a\u0301 valdinum. Solei\u00f0is sum nu\u0301verandi kapitalistiska bu\u0301skaparskipan virkar, er ta\u00f0 ivasamt, um skipanin kla\u0301rar ella vil umstilla seg til at veita \u00f8llum arbei\u00f0i og part i\u0301 yvirskotinum av framlei\u00f0sluni, so fo\u0301lk fa\u0301a betur ra\u0301\u00f0 til at gjalda hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum fyri v\u00f8rur og t\u00e6nastur."}, {"text_idx": "#000134", "text": "I\u0301 eini grein i\u0301 The Economist sto\u0301\u00f0 fylgjandi s\u00f8ga at lesa:"}, {"text_idx": "#000135", "text": "\u201cEin s\u00f8ga vi\u00f0 o\u0301kendum uppruna ver\u00f0ur ofta havd a\u0301 lofti um Henry Ford II og Walter Reuther, lei\u00f0ara gj\u00f8gnum mong a\u0301r av fakfelagnum United Automobile Workers. Henry vi\u0301sti Walter runt a\u0301 einium bilframlei\u00f0sluvirki, sum ny\u0301liga var\u00f0 vor\u00f0i\u00f0 automatisera\u00f0, har to\u0301lmenni nu\u0301 gj\u00f8rdu bilarnar, heldur enn vanligir arbei\u00f0arar."}, {"text_idx": "#000136", "text": "\u201cWalter, hvussu \u00e6tlar tu\u0301 t\u00e6r at fa\u0301a hesi to\u0301lmennini til at gjalda ti\u0301ni fakfelagsgj\u00f8ld?\u201d spurdi stjo\u0301rin a\u0301 Ford Motor Company so andbra\u0301\u00f0ur."}, {"text_idx": "#000137", "text": "Uttan at blunka svara\u00f0i Reuther, \u201cHenry, hvussu \u00e6tlar tu\u0301 t\u00e6r at fa\u0301a to\u0301lmennini til at keypa ti\u0301nar bilar?\u201d"}, {"text_idx": "#000138", "text": "Um hetta or\u00f0askifti\u00f0 veruliga fo\u0301r fram solei\u00f0is ella ikki, er ikki vi\u00f0komandi. Poengi\u00f0 er, at einhv\u00f8r \u00f8king i\u0301 framlei\u00f0slu, krevur eisini eina \u00f8king av talinum av bru\u0301karum, sum hava ra\u0301\u00f0 at keypa v\u00f8runa. Henry Ford eldri, sum gekk h\u00f8gt uppi\u0301 at \u00f8kja framlei\u00f0sluna og at seta pri\u0301sirnar tilsvarandi ni\u00f0ur, hev\u00f0i dju\u0301pa vir\u00f0ing fyri hesum tankanum og helt fast vi\u00f0 at rinda si\u0301num arbei\u00f0arum tv\u00e6r fer\u00f0ir so h\u00f8ga l\u00f8n, sum arbei\u00f0arar annars fingu, so teir kundu fa\u0301a ra\u0301\u00f0 til at keypa hansara bilar.\u201d"}, {"text_idx": "#000139", "text": "Fyrr ella seinni ver\u00f0ur ney\u00f0ugt at finna eina vir\u00f0iliga loysn uppa\u0301, hvussu samfelagsvir\u00f0ini skulu by\u0301tast, so til ber at brey\u00f0f\u00f8\u00f0a \u00f8ll tey fo\u0301lkini, sum ru\u0301m ikki er fyri longur a\u0301 vanliga si\u00f0bundna, arbei\u00f0smarkna\u00f0inum, ella sum bara kunnu fa\u0301a partti\u0301\u00f0ararbei\u00f0i ella ti\u0301\u00f0aravmarka\u00f0ar uppga\u0301vur, og ti\u0301 ikki hava veruliga innt\u00f8kutrygd. Ver\u00f0ur eingin loysn funnin, sum kann tryggja eitt betri by\u0301ti\u00f0 av samfelagsvir\u00f0unum enn ta\u00f0, vit hava i\u0301 dag, kann ein sto\u0301rur partur av fo\u0301lkinum gerast meira ella minni marginalisera\u00f0ur. Ta\u00f0 kann \u00f8kja um vandan fyri vaksandi o\u0301n\u00f8gd og o\u0301fri\u00f0i, sum kann fa\u0301a alt samfelagi\u00f0 til at ridla, eins og vit longu hava s\u00e6\u00f0 henda ymsasta\u00f0ni \u2013 serliga i\u0301 Evropa seinastu a\u0301rini t.d."}, {"text_idx": "#000140", "text": "Ta\u00f0 r\u00e6\u00f0ur um at gera i\u0301l\u00f8gur i\u0301 og styrkja (\u201cempower\u201d) eisini vanliga \u201cmeiniga mannin\u201d, so no\u0301gv fleiri fo\u0301lk gerast aktivir styrkveitarar til bu\u0301skapin, heldur at skumpa tey u\u0301t i\u0301 desperatio\u0301n. Ein grundinnt\u00f8kutrygd hev\u00f0i loyst henda trupulleika. I\u0301 sja\u0301lvum s\u00e6r ger hon ongan ri\u0301kan, men hon tryggjar \u00f8ll mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi og gevur \u00f8llum eitt tryggari grundst\u00f8\u00f0i at standa a\u0301. Sum Dr. Go\u0308tz Werner vi\u0301sti a\u0301, loysir hetta seg v\u00e6l, ti\u0301 ta\u00f0 \u00f8kir bara um produktivitetin, beint \u00f8vut av ti\u0301, mong tru\u0301gva, og ta\u00f0 hev\u00f0i styrkt um stabilitetin i\u0301 samfelagnum. Fo\u0301lk kunnu so leggja innt\u00f8ku aftrat, sum er m\u00f8gulig hja\u0301 teimum at u\u0301tvega s\u00e6r vi\u00f0 at arbei\u00f0a, uttan at skula o\u0301ttast fyri at missa trygdina."}, {"text_idx": "#000141", "text": "Brei\u00f0 semja um fyrimunirnar av grundinnt\u00f8kutrygd\nUm onkur sigur, at skulu vit hava grundinnt\u00f8kutrygd, so merkir ta\u00f0, at onkur skal ey\u00f0r\u00e6nast fyri at gjalda \u00f8\u00f0rum fyri at dovnast, so sum summi bera o\u0301tta fyri \u2013 so passar hetta ikki. Ta\u00f0 loysir seg r\u00e6tt og sl\u00e6tt betur fyri \u00f8ll, at eingin er fa\u0301t\u00e6kur. Eingin f\u00e6r gott av, at ein sto\u0301rur partur av fo\u0301lkinum livir i\u0301 fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi og ikki f\u00e6r part i\u0301 samfelagsins ri\u0301kid\u00f8mi. Fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi ni\u00f0urbry\u0301tur eitt samfelag innani\u0301fra\u0301 og er st\u00f8rsta ors\u00f8kin til kriminalitet, strongd og sju\u0301ku, sum er serstakliga kostna\u00f0armiki\u00f0 fyri samfelagi\u00f0. Ta\u00f0 kann als ikki loysa seg ikki at gera naka\u00f0 vi\u00f0 fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi."}, {"text_idx": "#000142", "text": "Sjey Nobelhei\u00f0ursl\u00f8n-vinnandi bu\u0301skaparfr\u00f8\u00f0ingar hava allir tosa\u00f0 heitt fyri at fremja eitt ella anna\u00f0 slag av grundinnt\u00f8kutrygd, nettupp fyri at tryggja st\u00f8\u00f0ufesti\u00f0 i\u0301 samfelagnum og i\u0301 bu\u0301skapinum. Ein av mest virdu og a\u0301rinamiklu bu\u0301skaparfr\u00f8\u00f0ingunum i\u0301 s\u00f8guni, Friederich Hayek, stu\u00f0la\u00f0i ti\u0301."}, {"text_idx": "#000143", "text": "I\u0301 1962 bar bu\u0301skaparfr\u00f8\u00f0ingurin Milton Friedman pro\u0301vgrundir fram fyri eini grundinnt\u00f8kutrygd umvegis ein negativan innt\u00f8kuskatt. I\u0301 1967 seg\u00f0i Martin Luther King Jr.: \u201cLoysnin upp a\u0301 fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi er at beina fyri ti\u0301 beinlei\u00f0is vi\u00f0 einum tiltaki\u00f0, sum no\u0301gv ver\u00f0ur tosa\u00f0 um i\u0301 l\u00f8tuni: grundinnt\u00f8kutrygd.\u201d Richard Nixon gj\u00f8rdi eina miseydna\u00f0a roynd at fremja eina u\u0301tga\u0301vu av \u00e6tlanunum hja\u0301 Friedman n\u00f8kur a\u0301r seinni, og hansara demokratiski mo\u0301tst\u00f8\u00f0uma\u00f0ur a\u0301 forsetavalinum i\u0301 1972, George McGovern, skeyt eisini upp at veita eina a\u0301rliga grundinnt\u00f8ku."}, {"text_idx": "#000144", "text": "I\u0301 eini bo\u0301k, sum kom u\u0301t i\u0301 2006, kom tann konservativi intellektuelli, Charles Murray, vi\u00f0 uppskotinum um at taka av allar almennar veitingar, so sum almannahja\u0301lp og heilsutrygging og i\u0301sta\u00f0in rinda 10.000 $ um a\u0301ri\u00f0 til \u00f8ll, sum eru 21 a\u0301r og eldri. The Alaska Permanent Fund, fi\u0301ggja\u00f0 vi\u00f0 i\u0301l\u00f8gum fra\u0301 oljuinnt\u00f8kunum hja\u0301 statinum, sendir vinningsby\u0301ti til allar borgarar i\u0301 statinum. I\u0301 Schweiz ver\u00f0ur fo\u0301lkaatkv\u00f8\u00f0a i\u0301 2016, har fo\u0301lki\u00f0 skal atkv\u00f8\u00f0a, um landi\u00f0 skal seta eina skipan vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd a\u0301 stovn. (Upprunahugsjo\u0301nin um grundinnt\u00f8kutrygd ber i\u0301 s\u00e6r eitt treytaleyst u\u0301tgjald til allar borgarar, li\u0301kamiki\u00f0 ri\u0301kid\u00f8mi ella aldur, me\u00f0an a\u00f0rar u\u0301tga\u0301vur ikki vilja gjalda innt\u00f8kutrygdina til tey, sum gjalda toppskatt, ella sum longu fa\u0301a almannahja\u0301lp). I\u0301 Financial Times, hevur Martin Wolf vi\u0301st a\u0301, hvussu ein grundinnt\u00f8kutrygd eisini kann hja\u0301lpa samfelagnum at laga seg til eina ny\u0301ggja ti\u0301\u00f0, har o\u0301fakl\u00e6rd la\u0301gl\u00f8narst\u00f8rv hv\u00f8rva i\u0301 alt st\u00f8rri tali."}, {"text_idx": "#000145", "text": "Umframt at lyfta millio\u0301nir av fo\u0301lki u\u0301t u\u0301r fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi, kunnu \u00e6tlaninar um at seta eina grundinnt\u00f8kutrygd i\u0301 verk, minka no\u0301gv um og gera alla umsiting i\u0301 samfelagnum l\u00e6ttari og smidligari. Til ber at taka av ein sto\u0301ran part av teim u\u0301tgj\u00f8ldunum, sum ta\u00f0 almenna kortini rindar i\u0301 dag \u2013 arbei\u00f0sloysisstu\u00f0ul, pensjo\u0301nir, sju\u0301krapengar, ymiskar stu\u00f0ulsskipanir til vinnuna o.m.a. \u2013 og seta grundinnt\u00f8kutrygdina i\u0301sta\u00f0in. Fyri ikki at tala um allar teir pengarnar, ein kann spara, vi\u00f0 at spara alt ta\u00f0 risasto\u0301ra, ey\u00f0my\u0301kjandi bureaukratiska apparati\u00f0 burtur, sum i\u0301 dag einans er til fyri at hava kontroll vi\u00f0, um fo\u0301lk nu\u0301 hava \u201cuppibori\u00f0\u201d si\u0301n arbei\u00f0sloysisstu\u00f0ul, pensjo\u0301nir, sju\u0301krapengar o.a."}, {"text_idx": "#000146", "text": "Grundinnt\u00f8kutrygdin ger eisini li\u0301vi\u00f0 l\u00e6tttari hja\u0301 no\u0301gvum, sum i\u0301 dag kenna seg fanga\u00f0 i\u0301 eini minni mentari st\u00f8\u00f0u, sum tey ikki sleppa burturu\u0301r \u2013 antin ti\u0301 tey eru arbei\u00f0sleys ella ti\u0301 tey hava st\u00f8rv vi\u00f0 sera li\u0301tlari l\u00f8n \u2013 og sum skerjir teirra fr\u00e6lsi til at gera ta\u00f0, sum tey ynskja mest av \u00f8llum. Um tey vita, at tey hava naka\u00f0 at detta aftura\u0301, standa tey sum \u2018arbei\u00f0stakarar\u2019 sterkari i\u0301 samra\u0301\u00f0ingum um betri l\u00f8n og arbei\u00f0svilkor, ella um tey ynskja at u\u0301tbu\u0301gva seg meira, ella vilja siga eitt la\u0301gl\u00f8narstarv upp fyri at taka s\u00e6r av si\u0301num b\u00f8rnum ella eldri fo\u0301lkum i\u0301 familjuni. Vi\u00f0 ein grundinnt\u00f8kutrygd, sum \u00d8LL fa\u0301a, ver\u00f0ur ta\u00f0 tignarligt og ikki ey\u00f0my\u0301kjandi at velja at taka s\u00e6r av sli\u0301kum umsorganaruppga\u0301vum, umframt at arbei\u00f0stakarar noy\u00f0ast ikki longur at o\u0301ttast fyri, hvussu ta\u00f0, at vinna s\u00e6r n\u00f8kur eyka oyru, kann f\u00f8ra til, at tey missa li\u0301vsney\u00f0ug u\u0301tgj\u00f8ld. Naka\u00f0, sum no\u0301gv i\u0301 dag fata sum eina beinlei\u00f0is revsing fyri at vi\u0301sa a\u0301r\u00e6\u00f0i og framtaksemi."}, {"text_idx": "#000147", "text": "Grundinnt\u00f8kutrygd letur upp fyri \u00f8rgrynnu av m\u00f8guleikum\nSummi o\u0301ttast fyri, at ta\u00f0 at geva \u00f8llum eina grundinnt\u00f8kutrygd er so kostna\u00f0armiki\u00f0, at ta\u00f0 hev\u00f0i tiki\u00f0 grundarlagi\u00f0 undan vinnuni. Men nei, tv\u00f8rturi\u0301mo\u0301ti. Ein sli\u0301k skipan lyftir vinnuna, virkisfy\u0301sni og i\u0301verksetaravirksemi. Gloym ikki, sum eg longu havi nevnt, at vit \u00f8ll kunnu liva av ti\u0301, sum 10 % av okkum framlei\u00f0a. Hvat kunnu vit so ikki fyri ta\u00f0, sum t.d. 50 % av okkum framlei\u00f0a?"}, {"text_idx": "#000148", "text": "Royndir eru gj\u00f8rdar ymsa sta\u00f0ni i\u0301 heiminum vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygd. Sta\u00f0fest er, at ein grundinnt\u00f8kutrygd til \u00f8ll er sum ein beinlei\u00f0is i\u0301l\u00f8ga i\u0301 fo\u0301lki\u00f0, i\u00f0 skapar grundarlag fyri meira i\u0301verksetan og \u201cempowerment\u201d (tvs. styrkjan) av hv\u00f8rjum einst\u00f8kum borgara og har av fylgjandi meirvirksemi, i\u00f0 skapar gagnvir\u00f0i u\u0301ti i\u0301 samfelagnum \u2013 ikki minst u\u0301ti a\u0301 sma\u0301pla\u0301ssum, sum i\u0301 dag bl\u00f8\u00f0a og eru um at doyggja u\u0301t."}, {"text_idx": "#000149", "text": "Spurningurin er ikki, um samfelagi\u00f0 hevur ra\u0301\u00f0 til ta\u00f0. Spurningurin er, um samfelagi\u00f0 hevur ra\u0301\u00f0 til at lata ein sto\u0301ran part av fo\u0301lkinum lemjast av arbei\u00f0sloysi og/ella av at liva a\u0301 ella undir fa\u0301t\u00e6kramarkinum. I\u0301sta\u00f0in fyri, at sto\u0301rur partur av vir\u00f0inum, sum \u00f8ll eru vi\u00f0 til at skapa, ho\u0301past upp sum meira ella minni passiv ogn og dey\u00f0vekt hja\u0301 n\u00f8krum fa\u0301um, sum hava ivaleyst frammanundan og als ikki ver\u00f0a fa\u0301t\u00f8k og lamd av at vera eitt sindur fyriuttan, kann grundinnt\u00f8kutrygdin tryggja, at vir\u00f0ini ver\u00f0a breidd betur u\u0301t i\u0301 samfelagi\u00f0, har tey gerast eitt aktiv, sum \u00f8kir um keypikraftina, skapar m\u00f8guleikar og f\u00e6r virksemi\u00f0 i\u0301 samfelagnum til at blo\u0301ma. Hetta lyftir alt samfelagi\u00f0 upp \u2013 eisini tey ri\u0301ku."}, {"text_idx": "#000150", "text": "Royndirnar vi\u0301sa, at grundinnt\u00f8kutrygdin hja\u0301lpir no\u0301gvum virksemi i\u0301 gongd og skapar munandi meirframlei\u00f0slu. Grundinnt\u00f8kutrygdin kann bla\u0301sa li\u0301v aftur i\u0301 no\u0301gv ymiskt arbei\u00f0i og handverk, sum \u2013 ho\u0301ast t\u00f8rvur er a\u0301 ti\u0301 \u2013 ikki loysir seg at fa\u0301ast vi\u00f0, solei\u00f0is sum bu\u0301skapurin er skru\u0301va\u00f0ur saman i\u0301 dag. Vi\u00f0 grundinnt\u00f8kutrygdini hava sma\u0301ar fyrit\u00f8kur t.d. betur ra\u0301\u00f0 til at seta fleiri fo\u0301lk i\u0301 arbei\u00f0i, b\u00e6\u00f0i ti\u0301 fyrit\u00f8kulei\u00f0arin sja\u0301lvur f\u00e6r grundinnt\u00f8kutrygd aftrat si\u0301nari l\u00f8n, og ti\u0301 starvsfo\u0301lkini fa\u0301a grundinnt\u00f8kutrygd, og ti\u0301 so at siga hava \u201cra\u0301\u00f0 til\u201d at arbei\u00f0a fyri fyrit\u00f8kuna, har tey kunnu yvirliva, uttan at noy\u00f0ast at krevja eina l\u00f8n, sum arbei\u00f0sgevarin ikki hevur ra\u0301\u00f0 til at gjalda teimum. Grundinnt\u00f8kutrygdin er sostatt ikki bara ein perso\u0301nlig trygd, men eisini ein trygd hja\u0301 sma\u0301virksemi, sum f\u00e6r no\u0301gv betri tjans til at kla\u0301ra seg, inntil virksemi\u00f0 kann bera seg i\u0301 s\u00e6r sja\u0301lvum."}, {"text_idx": "#000151", "text": "Grundinnt\u00f8kutrygdin gevur fo\u0301lki ti\u0301\u00f0 til at taka s\u00e6r betri av hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum, so try\u0301sti\u00f0 ikki ver\u00f0ur so sto\u0301rt a\u0301 ta\u00f0 almenna, sum skal taka s\u00e6r av \u00f8llum hesum i\u0301 dag. No\u0301gv arbei\u00f0smegi ver\u00f0ur fri\u0301gj\u00f8rd, sum i\u0301 dag t.d. ver\u00f0ur bru\u0301kt til at hava o\u0301ney\u00f0ugt eftirlit vi\u00f0 hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum, ella til at pj\u00f8ssa uppa\u0301 strongd fo\u0301lk, sum o\u0301ney\u00f0uga gerast sju\u0301k, ti\u0301 tey i\u0301 longdini ikki orka ma\u0301tan, samfelagi\u00f0 er innr\u00e6tta\u00f0 i\u0301 dag. Grundinnt\u00f8kutrygdin skapar eisini no\u0301gvar arbei\u00f0sm\u00f8guleikar og ny\u0301ggj arbei\u00f0spla\u0301ss, ti\u0301 hon ger no\u0301gv arbei\u00f0i, sum i\u0301 dag hevur trong kor, no\u0301gv betri m\u00f8guligt \u2013 t.d. eina ru\u0301gvu av t\u00e6nastu-, heilsur\u00f8ktar-, umsorganar-, ansingar-, fyribyrgingar-, trivna\u00f0ar- og mentanararbei\u00f0i og ikki minst innovativum, skapandi uppfinningararbei\u00f0i, vit \u00f8ll hava meira t\u00f8rv a\u0301, men sum ikki kann \u201cloysa seg\u201d eftir dagsins bu\u0301skaparstandardum, ella sum ikki ver\u00f0ur gj\u00f8rt, ti\u0301 fo\u0301lk ikki tora at satsa uppa\u0301 ta\u00f0 av o\u0301tta fyri at missa alt si\u0301tt li\u0301vsgrundarlag, um ta\u00f0 miseydnast."}, {"text_idx": "#000152", "text": "Alt hetta, i\u00f0 kann koma burtur u\u0301r grundinnt\u00f8kutrygdini, skapar betri trivna\u00f0 og er uttan iva no\u0301gv meira vert, enn no\u0301gv duga at i\u0301mynda s\u00e6r. Vir\u00f0i\u00f0 kann neyvan roknast bara i\u0301 pengum."}, {"text_idx": "#000153", "text": "Vraki\u00f0 daddusamfelagi\u00f0 og tryggi\u00f0 \u00f8llum fr\u00e6lsi og hugin at arbei\u00f0a\nTi\u0301\u00f0in er komin til at seta eina ny\u0301ggja samfelagsskipan a\u0301 stovn, sum ikki sty\u0301rir uppifra\u0301 og ni\u00f0ur, men har fo\u0301lki\u00f0 \u2013 tvs. hv\u00f8r einasti borgari \u2013 hevur r\u00e6tt til eitt grundst\u00f8\u00f0i, sum tryggjar borgaranum r\u00e6\u00f0i\u00f0 a\u0301 egnum li\u0301vi."}, {"text_idx": "#000154", "text": "Hvat hevur hetta vi\u00f0 fiskivinnuny\u0301skipanina at gera? Ju\u0301, hetta eigur fiskivinnuny\u0301skipanin eisini at leggja upp fyri, ti\u0301 i\u0301 F\u00f8royum er ta\u00f0 fyrst og fremst ri\u0301kid\u00f8mi\u00f0 i\u0301 havinum kring okkum, i\u00f0 leggur grundst\u00f8\u00f0i\u00f0 undir li\u0301vi\u00f0 hja\u0301 \u00f8llum borgarum i\u0301 F\u00f8royum. Ta\u00f0 er ikki li\u0301kamiki\u00f0, hvussu hetta ri\u0301kid\u00f8mi\u00f0 ver\u00f0ur umsiti\u00f0 og by\u0301tt. Hvussu gagnny\u0301ta vit ta\u00f0 o\u0301metaliga na\u0301ttu\u0301ruri\u0301kid\u00f8mi\u00f0 i\u0301 og kring F\u00f8royar, sum ju\u0301 er ogn okkara alra, har vit tryggja \u00f8llum part i\u0301 ti\u0301 vinningi, sum kemur burtur u\u0301r na\u0301ttu\u0301ruri\u0301kid\u00f8minum, sum \u00f8ll i\u0301 grundini eiga \u2013 b\u00e6\u00f0i tey ognarleysu og tey, sum longu hava frami\u0301hja\u0301r\u00e6ttindi til gagnny\u0301tslu av hesi fo\u0301lksins ogn? Sja\u0301lvandi vi\u00f0 fyriliti fyri, at ein umby\u0301tingarskipan ikki setur fiskivinnuni so sto\u0301rar for\u00f0ingar i\u0301 vegin, at ta\u00f0 beinlei\u00f0is k\u00f8vir vinnuna."}, {"text_idx": "#000155", "text": "Kann ta\u00f0, sum f\u00e6st burtur u\u0301r tilfeinginum, ikki ver\u00f0a by\u0301tt u\u0301t sum vinningsby\u0301ti beinlei\u00f0is til allar borgarar, so ta\u00f0 ikki fer einans til nakrar fa\u0301ar borgarar, sum onga trygd veita fyri, at teir bru\u0301ka vinningin til at gera i\u0301l\u00f8gur i\u0301 samfelagsgagnlig tilt\u00f8k? Hvi\u0301 gera typiska mismunin og rokna ta\u00f0, sum fer til ognarleys sum bara \u201cu\u0301trei\u00f0slur\u201d, me\u00f0an ta\u00f0, sum fer til tey, i\u00f0 longu hava ovmiki\u00f0 frammanundan, ver\u00f0ur rokna\u00f0 sum samfelagsgagnligar \u201ci\u0301l\u00f8gur\u201d, ta\u0301 royndir vi\u0301sa fer\u00f0 eftir fer\u00f0, at pengar veittir treytaleyst til ognarleys, eru ein betri samfelagsi\u0301l\u00f8ga?"}, {"text_idx": "#000156", "text": "Kundi ein hugsa\u00f0 s\u00e6r, at gj\u00f8rt var, eins og gj\u00f8rt ver\u00f0ur vi\u00f0 oljuinnt\u00f8kurnar i\u0301 Alaska, har hv\u00f8r einasti borgari f\u00e6r si\u0301n part av vinningsby\u0301tinum u\u0301tgoldi\u00f0 sum ein ma\u0301na\u00f0arligan kjekk? Hetta kann ikki einsamalt fi\u0301ggja eina grundinnt\u00f8kutrygd, men ver\u00f0a allar stu\u00f0ulsskipanir og kostna\u00f0armikla umsitingin av teimum spardar burtur samstundis og grundinnt\u00f8ka sett i\u0301 sta\u00f0in, so n\u00e6rkast vit. Ein sli\u0301k umby\u0301tingarsskipan ger ongan fa\u0301t\u00e6kan, men alt samfelagi\u00f0 ri\u0301kari."}, {"text_idx": "#000157", "text": "Men hetta krevur eina hugbur\u00f0sbroyting, har meginparturin av fo\u0301lkinum vi\u00f0urkennir, at allir borgarar i\u0301 u\u0301tgangsst\u00f8\u00f0inum hava r\u00e6tt til beinlei\u00f0is part hv\u00f8r s\u00e6r i\u0301 samfelagsins li\u0301vsgrundarlag, umframt til at ver\u00f0a vird og vi\u00f0farin sum vaksin fo\u0301lk, i\u00f0 sja\u0301lvi kunnu umsita si\u0301nar pengar og eru v\u00e6l f\u00f8r fyri sja\u0301lv at taka avger\u00f0ir fyri seg sja\u0301lvi. Ov nogv sty\u0301ring omani\u0301fra\u0301 gevur baksla\u0301ttur, ti\u0301 fo\u0301lk ver\u00f0a o\u0301myndugggj\u00f8rd, ta\u0301 tu\u0301 tekur sja\u0301lvr\u00e6\u00f0i fra\u0301 teimum, og ta\u00f0 tekur motivatio\u0301nina og li\u0301vsviljan fra\u0301 fo\u0301lki. Vaksin fo\u0301lk hava ikki bru\u0301k fyri at vera undir fyrisiting. Tey hava ikki bru\u0301k fyri tvingsli fyri at arbei\u00f0a og skapa vir\u00f0i. Tey hava bru\u0301k fyri trygd og fr\u00e6lsi til sja\u0301lvi at finna u\u0301t av, hvat gevur mest meining fyri tey at arbei\u00f0a vi\u00f0."}, {"text_idx": "#000158", "text": "Hava fo\u0301lk trygd og fr\u00e6lsi, umframt r\u00e6ttin til at eiga mestu fruktina av teirra egna arbei\u00f0i sja\u0301lvi vi\u00f0 minimalari uppi\u0301blanding fra\u0301 ti\u0301 almenna, so arbei\u00f0a tey vi\u00f0 gle\u00f0i sja\u0301lvbo\u00f0i\u00f0, gera s\u00e6r betri o\u0301mak og framlei\u00f0a meira. At ta\u00f0 uttan iva finnast n\u00f8kur heilt fa\u0301 undant\u00f8k, sum ikki gera ta\u00f0, ma\u0301 ikki liggja \u00f8llum hinum til last. Ti\u0301 skal ta\u00f0 almenna i\u0301 einum sonnum fo\u0301lkar\u00e6\u00f0i ikki sp\u00e6la valdsharri, sum vi\u00f0 tvingsli noy\u00f0ir fo\u0301lk at liva undir treytum, tey ikki sja\u0301lvi hava valt, men heldur taka leiklutin sum fo\u0301lksins t\u00e6nari no\u0301gv meira i\u0301 a\u0301lvara, m.a. vi\u00f0 at tryggja hv\u00f8rjum einst\u00f8kum hansara ella hennara r\u00e6ttvi\u0301sa parti i\u0301 samfelagsvir\u00f0unum og ansa eftir, at o\u0301javnin ikki gerst alt ov o\u0301gvusligur i\u0301 samfelagnum."}, {"text_idx": "#000159", "text": "Hetta merkir ikki, at fo\u0301lk knappliga fa\u0301a no\u0301gv meira o\u0301keypis av n\u00f8krum, sum tey ikki fingu o\u0301keypis a\u0301\u00f0renn. Sum ein annar fortalari fyri grundinnt\u00f8ku, belgiski heimsspekingurin og bu\u0301skaparfr\u00f8\u00f0ingurin, Philippe Van Parjis sigur:"}, {"text_idx": "#000160", "text": "\u201cTak nu\u0301 t.d. mi\u0301na l\u00f8n \u2013 ella l\u00f8nir, sum eru no\u0301gv h\u00e6gri enn mi\u0301n. Men hygg ikki bara at l\u00f8nini \u2013 hygg eisini at dygdini i\u0301 starvinum og at h\u00f8ga livistandardinum hja\u0301 m\u00e6r. Um eg samanberi orkumongdina, sum eg bru\u0301ki i\u0301 mi\u0301num starvi, vi\u00f0 alt stri\u0301\u00f0i\u00f0 og strevi\u00f0 hja\u0301 so mongum \u00f8\u00f0rum fo\u0301lkum, so ma\u0301 eg a\u0301sanna, at ta\u00f0, sum eg fa\u0301i burturu\u0301r i\u0301 mun til, hvat tey fa\u0301a, er ikki bara ein li\u0301til o\u0301keypis ma\u0301lti\u0301\u00f0. Nei, eg fa\u0301i eina risasto\u0301ra og sera kostna\u00f0armikla veitslu, sum eg drekki i\u0301 meg einsamallur umvegis mi\u0301na l\u00f8n."}, {"text_idx": "#000161", "text": "Amerikanski nobelpri\u0301svinnarin, Herbert Simon, skriva\u00f0i, at skulu vit vera bjartskygd, so hava vit i\u0301 veruleikanum ikki uppibori\u00f0 meira enn 10% av okkara livistandardi. Restin er ein o\u0301keypis ga\u0301va til okkara fra\u0301 \u00f8\u00f0rum \u2013 naka\u00f0, sum vit sja\u0301lvi einki hava gj\u00f8rt fyri at hava uppibori\u00f0."}, {"text_idx": "#000162", "text": "So spurningurin er ikki, hvi\u0301 vit skulu geva \u00f8\u00f0rum eina o\u0301keypis ma\u0301lti\u0301\u00f0. Nei, hann er bara: hvussu skulu vit by\u0301ta tilfeingi\u00f0 meira r\u00e6ttvi\u0301st millum okkara \u2013 i\u0301 mun til ta\u00f0, sum vit nu\u0301 fa\u0301a afturfyri einki at hava gj\u00f8rt?\u201d"}, {"text_idx": "#000163", "text": "I\u0301 dag er samfelagi\u00f0 so miki\u00f0 ri\u0301kt, t\u00f8knin so miki\u00f0 framkomin og yvirskoti\u00f0 av framlei\u00f0sluni so miki\u00f0 sto\u0301rt, at ta\u00f0 er ovmiki\u00f0 til at tryggja hv\u00f8nn einasta borgara mo\u0301ti fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi. Ta\u00f0 einasta, sum vantar i\u0301, er at tryggja eitt betri umby\u0301ti av hesum ri\u0301kid\u00f8mi, men a\u0301 ein ha\u0301tt, sum to\u0301 ikki ey\u00f0r\u00e6nir nakran og tarnar teirra framtakssemi\u00f0. Ein sto\u0301rur partur av teimum upph\u00e6ddunum, sum ta\u00f0 almenna krevur inn i\u0301 tilfeingisgjaldi, skatti o.\u00f8., a\u0301tti at veri\u00f0 u\u0301tgoldin aftur beinanvegin sum beinlei\u00f0is i\u0301l\u00f8gur i\u0301 fo\u0301lki\u00f0, i\u00f0 sja\u0301lvt ger av, hvussu tey vilja bru\u0301ka pengarnar, heldur enn at ta\u00f0 almenna bru\u0301kar so no\u0301gvar pengar uppa\u0301 at sp\u00e6la dadda fyri borgararnar og fortelja teimum, hvat er best."}, {"text_idx": "#000164", "text": "Ti\u0301\u00f0in er komin til, at daddusamfelagi\u00f0 ver\u00f0ur vraka\u00f0 saman vi\u00f0 mannminkandi og betrivitandi vi\u00f0fer\u00f0ini av vaksnum borgarum, sum vit si\u0301ggja framda b\u00e6\u00f0i i\u0301 kapitalistiskum og sosialistiskum skipanum. Ti\u0301betur tykjast no\u0301gv i\u0301 yngru \u00e6ttarli\u00f0unum at si\u0301ggja ta\u00f0 h\u00f8pisleysa i\u0301 avolda\u00f0a hugsunarha\u0301ttinum, sum higartil hevur by\u0301tt ver\u00f0ina upp i\u0301 antin \u201ch\u00f8gra\u201d ella \u201cvinstra\u201d. Hetta gevur ikki longur meining."}, {"text_idx": "#000165", "text": "I\u0301sta\u00f0in si\u0301ggja tey fyrimunin i\u0301 at fri\u0301a menniskja\u00f0 fra\u0301 fa\u0301t\u00e6krad\u00f8mi, tvingsli og patronisering, og i\u0301 at eingin longur skal ver\u00f0a noyddur mo\u0301ti si\u0301num vilja \u2013 hv\u00f8rki tvinga\u00f0 til at ganga i somu takt sum \u00f8ll onnur, ella tvinga\u00f0 til at luttaka i\u0301 profittjagstran, sum ikki kemur einum sja\u0301lvum til go\u0301\u00f0ar. Eftir er bara, at meirilutin eisini s\u00e6r fyrimunin i\u0301, at \u00f8ll sja\u0301lvbo\u00f0in lata si\u0301tt beinlei\u00f0is i\u0301skoyti til at tryggja hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum \u2013 og s\u00e6r sja\u0301lvum \u2013 fr\u00e6lsi\u00f0 til at skapa s\u00e6r si\u0301na egnu tilveru uppa\u0301 egnar treytir. Vi\u00f0 \u00f8\u00f0rum or\u00f0um: tryggja \u00f8llum grundinnt\u00f8kutrygd. Allar royndir higartil vi\u0301sa, at hetta kann loysa seg fyri samfelagi\u00f0, og at fi\u0301ggjarliga fr\u00e6lsi\u00f0, sum grundinnt\u00f8kan gevur fo\u0301lkinum, u\u0301tloysir ein \u00f8giligan virkishug, umframt at fo\u0301lk taka s\u00e6r no\u0301gv betri av hv\u00f8rjum \u00f8\u00f0rum."}, {"text_idx": "#000166", "text": "No\u0301gv bendir a\u0301, at alt fleiri sta\u00f0ni i\u0301 heiminum ver\u00f0a grundinnt\u00f8kuskipanir framti\u0301\u00f0ar loysnin, i\u00f0 skal hja\u0301lpa til vi\u00f0 at brey\u00f0f\u00f8\u00f0a manna\u00e6ttina og bjarga heiminum undan at enda i\u0301 ru\u00f0uleika, ta\u0301 fo\u0301lki\u00f0 fer at ressast, ti\u0301 ta\u00f0 ikki longur finnur seg i\u0301 marginaliseringini og i\u0301 ikki at fa\u0301a lut i\u0301 samfelagsins ri\u0301kid\u00f8mi, ta\u0301 arbei\u00f0sgevarar i\u0301 alt st\u00f8rri mun velja t\u00f8kni fram um menniskjaliga arbei\u00f0smegi og ikki longur kunnu ella vilja bjo\u0301\u00f0a l\u00f8nt arbei\u00f0i til allar hendur. Bru\u0301k er ti\u0301 fyri einum alternativi \u2013 tvs. einari skipan, sum tryggjar eitt r\u00e6ttvi\u0301sari umby\u0301ti av samfelagsvir\u00f0unum, har \u00f8ll sum minimum fa\u0301a eitt grundst\u00f8\u00f0i at standa a\u0301 \u2013 tvs. eina grundinnt\u00f8kutrygd. Hetta ma\u0301 ein framti\u0301\u00f0artryggja\u00f0 fiskivinnuny\u0301skipan i\u0301 F\u00f8royum, sum skal vera til gagns fyri alt samfelagi\u00f0, hava fyrilit fyri."}, {"text_idx": "#000167", "text": "\u201cNothing is as powerful as an idea whose time has come\u201d, seg\u00f0i Victor Hugo. Alt fleiri gerast samd um, at hugsjo\u0301nin um grundinnt\u00f8kutrygd er tann hugsjo\u0301nin, sum ti\u0301\u00f0in endiliga er komin til nu\u0301."}, {"text_idx": "#000168", "text": "Her f\u00e6st meira at vita um hugskoti\u00f0 um grundinnt\u00f8kutrygd:"}, {"text_idx": "#000169", "text": "Les riti\u00f0 hja\u0301 Karl Widerquist, sum no\u0301gv av hesi greinini byggir a\u0301, og sum undirrita\u00f0a hevur ty\u0301tt u\u0301r enskum til f\u00f8royskt, HER."}, {"text_idx": "#000170", "text": "Si\u0301 her sending, sum PBS hevur gj\u00f8rt um grundinnt\u00f8kutrygd:"}, {"text_idx": "#000171", "text": "Hvat sny\u0301r o\u0301semjan um tilfeingi\u00f0 seg um?\nHer er ein listi vi\u00f0 no\u0301gvum i\u0301t\u00f8kiligum ivaspurningum, sum fo\u0301lk hava ymiskar meiningar um, sum eg to\u0301 ikki fari at geva naka\u00f0 i\u0301t\u00f8kiligt bo\u00f0 uppa\u0301. Hetta er bara fyri at vi\u0301sa, hvussu umfatandi spurningarnir eru, sum mugu avgrei\u00f0ast, ta\u0301 ein fiskivinnuny\u0301skipan skal gerast:"}, {"text_idx": "#000173", "text": "var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0];\njs = d.createElement(s); js.id = id;"}, {"text_idx": "#000174", "text": "Permanent link to this article: "}, {"text_idx": "#000177", "text": "Please use our Contact Form."}]