text: [{"text_idx": "#000002", "text": "Veika Vakasaenisi & na iVolatabu"}, {"text_idx": "#000004", "text": "iRogo ni iVakadinadina i Jiova"}, {"text_idx": "#000014", "text": "2 Ia, e rai tiko na Kalou e dau \u2018vinakata na ivalavala dodonu kei na lewadodonu.\u2019 (Same 33:5) E yavala o Jiova me vakadodonutaka na lewa cala oqo, mani sere o Josefa. Kena ikuri, sa qai vakacerecerei o Josefa\u200b\u2014o koya a biu ena qara butobuto\u200b\u2014me vakacolati vua e levu na itavi ni matanitu, me dokai tale ga. (Vakatekivu 40:15; 41:41-\u200b43; Same 105:17, 18) E qai vakalagilagi o Josefa, e vakayagataka nona itutu cecere me vakatetea kina na loma ni Kalou.\u200b\u2014Vakatekivu 45:5-8."}, {"text_idx": "#000016", "text": "3 Eda loloma dina nida rogoca na itukutuku vaka oqo se vakacava? O cei vei keda sa raica na kena sega ni caka vakadodonu na ka, se sa caka sara ga vua? Io, eda vinakata kece me caka vei keda na ka e vinaka kei na ka e dodonu. Sa rauta baleta ni buli keda o Jiova meda ucui koya ena nona ivalavala, qai dua vei ira na nona ivalavala na lewadodonu. (Vakatekivu 1:27) Ia, meda kilai Jiova vinaka, e dodonu me matata vei keda na ivakatagedegede ni nona lewadodonu. Eda sa na qai qoroya ga vakalevu na uasivi ni nona ivalavala, da uqeti tale ga meda toro voleka vua."}, {"text_idx": "#000020", "text": "5 E rawa nida kila vinaka cake na titobu kei na rabailevu ni lewadodonu i Jiova nida raica na kena vosa taumada ena iVolatabu. A tolu na kena vosa ena iVolatabu Vakaiperiu. Na kena imatai e dau vakadewataki me \u201ccaka dodonu.\u201d (Vakatekivu 18:25) Na vo ni rua na vosa erau rawa ni vakadewataki me \u201civalavala dodonu.\u201d Ena iVolatabu Vakirisi Vakarisito, na vosa e vakadewataki me \u201civalavala dodonu\u201d e kena ibalebale na \u201csavasava ena itovo se na tau ni lewa.\u201d Rawa nida kaya gona ni lewadodonu e sega ni dua na kena duidui kei na caka ni ka e dodonu kei na kena vakaitovotaki.\u200b\u2014Emosi 5:24."}, {"text_idx": "#000021", "text": "6 Ni tukuni gona ena iVolatabu ni Kalou e dau lewa vakadodonu, e kena ibalebale ni dau cakava o koya na ka e dina qai dodonu ena ituvaki cava ga e basika, e sega ni dau veivukiyaki, e sega ni dau veivakaduiduitaki. (Roma 2:11, VV) E sega vakadua ni rawa ni cakava na ka e sega ni dodonu. E kaya na cauravou yalodina o Ilaiu: \u201cMe yawa vua na Kalou, me caka ca: me yawa talega vua sa Kaukauwa, me sega ni dodonu.\u201d (Jope 34:10) Io, o Jiova e sega ni rawa vakadua ni \u201ccaka ca.\u201d Ena vuku ni cava? E rua na vuna bibi."}, {"text_idx": "#000023", "text": "7 Kena imatai, e savasava o koya. Me vaka eda raica ena Wase 3, e yalosavasava o Jiova, e dodonu. E sega gona ni rawa ni cakava na ka e sega ni savasava se ka e sega ni dodonu. Dikeva mada na kena ibalebale. Ni Kalou savasava na Tamada vakalomalagi, eda kila deivaki kina ni na sega vakadua ni vakayacora na ka ca vei ira na luvena. E nuidei ena tikina oqo o Jisu. A masuta o koya ena iotioti ni bogi ni nona bula vakatamata: \u201cTamaqu yalododonu, maroroi ira [na tisaipeli] e na yacamuni.\u201d (Joni 17:11) \u201cTamaqu yalododonu\u201d\u200b\u2014ena iVolatabu, na ikacivi oqo e vakayagataki duadua ga vei Jiova. E veiganiti dina oqo baleta ni sega tale ni dua na tama e vuravura e tautauvata kei koya ena nona savasava. E nuitaki Tamana vakaoti o Jisu, e kila ni ratou na maroroi na nona tisaipeli ena liga i Tamana, na Kalou e savasava vakaoti, dodonu, qai galala mai na ivalavala ca kece ga.\u200b\u2014Maciu 23:9."}, {"text_idx": "#000024", "text": "8 Kena ikarua, e sa tiki ga ni bula ni Kalou na loloma. Na loloma oqo e vakavuna me dau savasava qai dodonu na ka e cakava. Ia, na caka ni ka e sega ni dodonu\u200b\u2014ena kena veimataqali kece ga me vaka na veicati vakaduikaikai, veivakaduiduitaki, kei na veitotaki\u200b\u2014e dau vu vakalevu ena kocokoco kei na nanumi koya ga, na itovo era veibasai sara ga kei na loloma. E vakadeitaka vei keda na iVolatabu me baleti koya na Kalou dauloloma: \u201cSa yalododonu ko Jiova; sa vinakata ko koya nai valavala dodonu.\u201d (Same 11:7) E kaya o Jiova me baleti koya: \u201cSai au ko Jiova ka\u2019u sa vinakata na lewa dodonu.\u201d (Aisea 61:8) E veivakacegui dina meda kila ni o Jiova e dau vinakata na caka dodonu kei na lewadodonu!\u200b\u2014Jeremaia 9:24."}, {"text_idx": "#000027", "text": "9 Na lewadodonu i Jiova e vaka ga na vo ni kena idivi, e uasivi qai sega ni vakamelei rawa. E vola o Mosese ena nona vakacerecerei Jiova: \u201cA Uluvatu! sa sega ni cala na nona cakacaka: ni sa dodonu na nonai valavala kecega: a Kalou vosa dina, ka sega ni ca, sa yalododonu ka daucaka dodonu ko koya.\u201d (Vakarua 32:3, 4) E vinaka vakaoti na lewa kece ga e dau tauca o Jiova\u200b\u2014e sega ni rui malumalumu, e sega ni rui kaukaua."}, {"text_idx": "#000028", "text": "10 E veivolekati sara na lewadodonu i Jiova kei na nona yalololoma. E kaya na Same 116:5: \u201cSa daulomasoli ko Jiova, ka yalododonu; io, sa yalololoma na noda Kalou.\u201d Io, e Kalou yalododonu o Jiova, e dauloloma tale ga. Ia, erau sega ni veicalati na nona itovo e rua oqo. Na yalololoma i Jiova e sega ni lai veisautaka nona lewadodonu, se me lai vakamalumalumutaka sara na lewa e tauca. Erau lako vata vinaka e rua na nona itovo oqo. Dikeva mada oqo e dua na kena ivakaraitaki."}, {"text_idx": "#000029", "text": "11 O keda kece na tamata eda sucu vata mai kei na ivalavala ca, e dodonu gona me tau kece vei keda na itotogi ni ivalavala ca\u200b\u2014na mate. (Roma 5:12) Ia, e sega ni taleitaka o Jiova na mate ni tamata ivalavala ca. E \u201cKalou sa dauviabokoca na ca, ka dauloloma ka yalovinaka.\u201d (Niemaia 9:17) Ia, ni Kalou savasava, e sega ni rawa ni galuvaka se vakalaiva tiko ga na caka ni ka e sega ni dodonu. Ena vakaraitaka gona vakacava na nona yalololoma vei keda na tamata ivalavala ca? Eda kunea na kena isau ena dua vei ira na ivakavuvuli totoka mai na Vosa ni Kalou: nona vakarautaka o Jiova na ivoli me vakabulai lesu kina na kawatamata. Eda na qai vulica ena Wase 14 e so tale na ka me baleta na ituvatuva vakayalololoma oqo, e vakavotui kina na cecere ni lewadodonu ni Kalou kei na titobu ni nona yalololoma. Ena vuku ni ituvatuva oqo, sa rawa ni vakaraitaka kina o Jiova na nona yalololoma vei ira na ivalavala ca era veivutuni, ia me dei tiko ga ena nona lewadodonu ena gauna vata oqori.\u200b\u2014Roma 3:21-\u200b26."}, {"text_idx": "#000030", "text": "E Taleitaki na Lewadodonu i Jiova"}, {"text_idx": "#000032", "text": "12 Na lewadodonu i Jiova e sega ni ka meda drovaka, baleta ni oqo e dua na itovo taleitaki e dodonu me dreti keda meda toro yani vua. E vakamatatataka tu na iVolatabu na vinaka kei na savasava ni lewadodonu i Jiova. Meda raica mada oqo e so na sala taleitaki e dau vakayagataka kina o Jiova nona lewadodonu."}, {"text_idx": "#000033", "text": "13 Na lewadodonu uasivi i Jiova e dau dina kina vei ira na nona tamata, e sega ni biuti ira vakadua. E vakadinadinataka sara ga oqo o Tevita, na daunisame. E kaya o koya ni nanuma lesu na ilakolako ni nona bula kei na veika e kila me baleta na ivalavala ni Kalou: \u201cSa vinakata na ka dodonu [se, \u201clewadodonu,\u201d NW] ko Jiova, ka sa sega ni biuti ira na nona tamata era yalosavasava [se, \u201cyalodina vua\u201d]; era sa maroroi ka sega ni mudu.\u201d (Same 37:28) Sa vosa ni veivakacegui dina! Na noda Kalou ena sega vakadua ni biuti ira na yalodina vua. E rawa gona nida nuitaka ni na volekati keda, ena lomani keda. Eda vakabauta dina oqo baleta ni o koya e Kalou lewadodonu!\u200b\u2014Vosa Vakaibalebale 2:7, 8."}, {"text_idx": "#000034", "text": "14. E vakadinadinataki vakacava nona kauaitaki ira na vakaloloma o Jiova mai na Lawa e solia vei ira na Isireli?"}, {"text_idx": "#000035", "text": "14 E dau laurai tale ga na lewadodonu ni Kalou ena nona kauaitaka na ka era gadreva na vakaloloma. Eda vakadinadinataka oqo ena Lawa e solia vei ira na Isireli. Me kena ivakaraitaki, e raici ena Lawa nodra karoni na yada kei na luveniyali. (Vakarua 24:17-\u200b21) E kila o Jiova na bula dredre era na sotava na vuvale vaka oqo, e tu vakarau kina o koya me taqomaki ira me vaka e dua na tama dauloloma, me \u201cdauia na lewa e na vukudra era sega ni vakatamani kei na yada.\u201d (Vakarua 10:18; Same 68:5) E tukuna vei ira na Isireli o Jiova ni kevaka era na vakayacora na veika tawadodonu vei ira na yalewa kei na gone vakaloloma, ena rogoca o koya na nodra tagi. E kaya: \u201cEna waqa mai na noqu cudru.\u201d (Lako Yani 22:22-\u200b24) E sega ni Kalou cudrucudru o Jiova, ia ena cudru ga ke nakiti na tau ni lewa ca, vakauasivi ke ra vakaleqai kina na vakaloloma kei ira na sa leqa rawa tu.\u200b\u2014Same 103:6."}, {"text_idx": "#000037", "text": "15 E vakamatatataka tale ga vei keda o Jiova ni \u201csega ni dau veitovaki, e sega tale ga ni rawa ni vaqumi.\u201d (Vakarua 10:17, NW) E duidui o Jiova mai vei ira e levu na dauveiliutaki vakatamata ni sega ni rawai o koya ena iyau vakayago se na irairai ga ni ka e sau. E sega vakadua ni dau veivakaduiduitaki se veitotaki. Raica mada oqo e dua na ivakadinadina ni nona sega ni dau veitotaki o Jiova. E sega ni dolava ga na sala vei ira e vica mera yaco kina mera nona dauveiqaravi, mera rawata tale ga na bula tawavakaiyalayala. Ia, \u201csa dau vinakati ira kece ga era dau vakarokorokotaki koya ka dau cakava na ka e dodonu, veitalia ga se mataqali kawa tamata cava era lewena.\u201d (Cakacaka 10:34, 35, VV) E dola tu na isolisoli uasivi oqo vei keda kece. Veitalia na noda ivakatagedegede ni bula, roka ni kuli ni yagoda, se vanua eda cavutu mai kina. Sega li ni oqo na lewadodonu ena kena ivakatagedegede cecere duadua?"}, {"text_idx": "#000038", "text": "16 E tiko tale e dua na tiki ni lewadodonu i Jiova e dodonu meda dikeva, meda doka tale ga: na ka e dau cakava vei ira era butusevata nona ivakatagedegede savasava."}, {"text_idx": "#000040", "text": "17. Vakamacalataka na vuna e sega kina ni dodonu me beitaki na Kalou ena vuku ni lewa ca e yaco tu e vuravura nikua."}, {"text_idx": "#000041", "text": "17 Era na kaya beka e so: \u2018Ke sega ni taleitaka o Jiova na caka ni ka e sega ni dodonu, na cava ga e sa sega ni caka rawa kina e vuravura nikua na rarawa, kei na ivalavala tawadodonu?\u2019 Na yaco tu ni veika tawadodonu e sega ni dodonu me beitaki kina na Kalou. Na veika e sega ni dodonu e yaco tu e vuravura nikua e vu mai na ivalavala ca e vakavuna o Atama. Ena sega ga ni caka rawa e vuravura na lewa ca baleta ni sa saga ga na tamata ivalavala ca me lewa na nona ilakolako\u200b\u2014ia, ena sega ni dede.\u200b\u2014Vakarua 32:5."}, {"text_idx": "#000043", "text": "18 Ena yalololoma o Jiova vei ira era toro yani vua ena yalo e veivutuni, ia ena sega ni vakalaiva me cici tiko ga e dua na ituvaki e vakarogorogocataki kina na yacana. (Same 74:10, 22, 23) E sega ni rawa ni vakalialiai na Kalou ni lewadodonu; ena sega ni taqomaki ira na ivalavala ca nakita ni sa na tau na kedra itotogi veiganiti. O Jiova e Kalou \u201csa yalololoma ka daulomasoli, sa vosovoso vakadede, ka levu na nona yalovinaka kei na dina, . . . ia sa sega ga ni vakadonui ira na cala.\u201d (Lako Yani 34:6, 7) Eda vakadinadinataka oqo ena so na gauna ni dau raica o Jiova mera totogitaki o ira era nakita nodra beca na nona lawa."}, {"text_idx": "#000044", "text": "19 Dua na kena ivakaraitaki na ka e cakava o Jiova vei ira na Isireli. Nira sa lai tawana mada ga na Vanua Yalataki, se wasoma ga na nodra dau talaidredre na Isireli. Era dau \u201cvakararawataki\u201d Jiova na Isireli ena nodra ivalavala ca, ia e sega ni biuti ira tani sara vakatotolo na Kalou. (Same 78:38-\u200b41) E dau yalololoma ga vei ira qai solia na gauna mera veisautaki ira kina. A kaya vei ira: \u201cAu sa sega ni vinakata me mate na tamata ca; au vinakata ga me lesu mai na tamata ca mai na nonai tovo, ka me bula: dou lesu mai, dou lesu mai na nomudoui tovo ca; e na vuku ni cava dou sa via mate kina, koi kemudou na mataqali i Isireli?\u201d (Isikeli 33:11) E ka talei vei Jiova na bula, oya na vuna e dau talai ira yani kina nona parofita me rawa nira gole tani na Isireli mai na nodra ivalavala ca. Ia, e levu ga era domoqa, ra sega ni via vakarorogo mera veivutuni. E dreve kece na sasaga i Jiova me veivakabulai. Ena vuku ni yacana kei na kena irogorogo, sa qai soli ira na Isireli o Jiova ina ligadra na kedra meca.\u200b\u2014Niemaia 9:26-\u200b30."}, {"text_idx": "#000045", "text": "20. (a) Na cava eda vulica me baleti Jiova ena ka e cakava vei ira na Isireli? (b) Na cava e vakatakarakarataka vinaka kina na lewadodonu i Jiova na laione?"}, {"text_idx": "#000046", "text": "20 Levu sara na ka e rawa nida vulica me baleti Jiova ena ka e cakava vei ira na Isireli. Eda kila ni raica tiko o koya na veika tawadodonu e caka, e kauai tale ga ena ka e raica. (Vosa Vakaibalebale 15:3) E veivakacegui tale ga meda kila ni dau vakaraitaka o koya nona yalololoma vei ira e ganiti ira. Kena ikuri, eda vulica ni sega ni dau tauca vakusakusa na nona lewa. Ena vuku ni nona dau vosota vakadede na Kalou, era nanuma cala kina e so ni sa na sega tu ga ni totogitaki ira na ivalavala ca nakita. Ia, oqo e dua na nanuma vovodea sara, baleta na ka e cakava o Jiova vei ira na Isireli e vakaraitaka ni nona vosota voli mai na Kalou e tiko na kena iyalayala. Ena dei tu ga o Jiova ena nona tauca na lewadodonu. Na tamata ga e rawa ni sega ni doudou ena so na gauna me tauca na lewadodonu. Ia, na Kalou doudou o Jiova ena sega vakadua ni tu vakasuka me cakava na ka e dodonu. Sa rauta me laurai ena itikotiko vakaturaga i Jiova na laione, baleta ni manumanu oqo e vakatakarakarataka na lewadodonu kei na doudou. * (Isikeli 1:10; Vakatakila 4:7) O koya gona, eda nuidei ni na vakayacora nona vosa ni yalayala me cavuraka tani e vuravura na lewa ca. E rawa dina nida umana ga na ivakarau ni nona vakatulewa ena iyatuvosa oqo: tauca na itotogi ena gauna e ganita, yalololoma ke tiko na kena yavu dina.\u200b\u20142 Pita 3:9."}, {"text_idx": "#000048", "text": "21. Nida vakasamataka na sala e so e dau vakaraitaka kina o Jiova na lewadodonu, meda vakasamataki koya vakacava? Ena vuku ni cava?"}, {"text_idx": "#000049", "text": "21 Nida vakasamataka nona dau vakatulewa o Jiova, meda kua ni nanuma ni vaka e dua na turaganilewa cudrucudru, dau via vosa ga vakadua, qai nona inaki levu ga me dau vakatau itotogi vei ira na cala. E Tama dauloloma o koya, ia e dau lewa dodonu tale ga. E vinakata o koya me cakava na ka e vinaka taudua vei ira na luvena. Me vaka ga e dua na tama e dodonu qai dina, o Jiova na Tamada ena vakatau itotogi ke gadrevi, ia ena gauna vata oqori e dau yalololoma vei ira na luvena e vuravura baleta ni kila nira tiko ena ituvaki e gadrevi kina nona veivuke kei na veivosoti.\u200b\u2014Same 103:10, 13."}, {"text_idx": "#000050", "text": "22. Ena vuku ni lewadodonu i Jiova, na cava e sa vakarautaka vakarawarawa vei keda? Na cava e dau vaka kina oqo na ka e cakava vei keda?"}, {"text_idx": "#000051", "text": "22 Eda marau dina ni lewadodonu ni Kalou e sega ni vauci ga kina na vakatau itotogi vei ira na cakacala! Ena lewadodonu i Jiova, e sa vakarautaka vei keda na sala meda rawata kina e dua na icovi talei sara\u200b\u2014na bula tawamudu uasivi ena vuravura era na \u201ctiko kina nai valavala dodonu.\u201d (2 Pita 3:13) E vaka oqo na ka e cakava vei keda na noda Kalou baleta na nona lewadodonu e kena inaki levu me veivakabulai, sega ni veivakarusai. Io, noda kila vinaka na lewadodonu i Jiova ena vakavuna meda via toro voleka vua! Ena vica na wase e tu oqo e liu, eda na raica vakavoleka kina na sala e dau vakaraitaka kina o Jiova na nona itovo vakasakiti oqo."}, {"text_idx": "#000052", "text": "^ para. 20 E dau vakatauvatani koya sara mada ga o Jiova kei na laione ni tauca na nona lewa vei Isireli tawayalodina.\u200b\u2014Jeremaia 25:38; Osea 5:14."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Jeremaia 18:1-11 E vakavulici Jeremaia vakacava o Jiova me kila ni sega ni dau rui totolo o koya me vakatau itotogi?\nApakuki 1:1-4, 13; 2:2-4 E vakaraitaka vakacava vei Apakuki o Jiova ni na sega ni vakalaiva me yaco tiko ga na lewa ca?\nSakaraia 7:8-14 Na cava na rai i Jiova me baleti ira era sega ni dau kauaitaka na nodra dodonu na tani?\nRoma 2:3-11 Na yavu cava ena lewai ira kina na tamata yadua kei ira na veimatanitu o Jiova?"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Jeremaia 18:1-11 E vakavulici Jeremaia vakacava o Jiova me kila ni sega ni dau rui totolo o koya me vakatau itotogi?"}, {"text_idx": "#000056", "text": "Sakaraia 7:8-14 Na cava na rai i Jiova me baleti ira era sega ni dau kauaitaka na nodra dodonu na tani?"}, {"text_idx": "#000057", "text": "Roma 2:3-11 Na yavu cava ena lewai ira kina na tamata yadua kei ira na veimatanitu o Jiova?"}, {"text_idx": "#000058", "text": "Rawa ni o Wilika Tale ga"}]