text: [{"text_idx": "#000002", "text": "Veika Vakasaenisi & na iVolatabu"}, {"text_idx": "#000004", "text": "iRogo ni iVakadinadina i Jiova"}, {"text_idx": "#000009", "text": "O via wilika na ulutaga qo ena vosa %?"}, {"text_idx": "#000012", "text": "\u201cNA LEWA kece e tu na kena icori.\u201d Oqo na nona malanivosa e dua na dauserekali ni ika19 ni senitiuri, e vakaraitaka tiko kina e dua na ka era coriti kina e levu: na vakayagataki vakatani ni lewa. Ka ni rarawa ni dau tacori rawarawa sara na tamata ivalavala ca ena icori oqo. Ena veitabagauna kece \u201csa lewa kina na tamata vua na tamata tani,\u201d sa dau vakilai tu ga na kena ca. (Dauvunau 8:9) Ni sega na loloma vei ira e levu na iliuliu, sa dau vakila kina na kawatamata e levu sara na ka rarawa."}, {"text_idx": "#000014", "text": "2 Ia e vakasakiti dina ni o koya e sega ni vakaiyalayala na lewa kei na kaukaua e tu vua e sega vakadua ni dau vakayagataka vakatani na lewa kei na kaukaua oqori! Me vaka eda sa raica ena vica na wase sa oti, ni dau vakayagataka na Kalou o Jiova nona kaukaua\u200b\u2014ena nona bulibuli, veivakarusai, veitaqomaki, se veivakavoui\u200b\u2014e dau salavata ga kei na nona inaki. Nida vakasamataka nona dau vakayagataka nona kaukaua, e dau uqeti keda sara ga meda toro voleka vua. Sa na qai rawa kina nida \u201cvakadamurimuria na Kalou\u201d ena noda vakayagataka noda kaukaua. (Efeso 5:1) Ia, na kaukaua cava e bau tu vua na tamata?"}, {"text_idx": "#000015", "text": "3 Nanuma tiko ni a buli na tamata \u201cmei tovo vata\u201d kei na Kalou, me ucuya na Kalou. (Vakatekivu 1:26, 27) Kena ibalebale ni na bau tu tale ga vei keda e so na kaukaua. Noda kaukaua e rawa ni okati kina noda cakava rawa e so na cakacaka; noda rawa ni lewai ira na tani; noda rawa na lomadra, vakauasivi o ira eda veivolekati; noda liga kaukaua beka; se noda rawa ka vakayago. A kaya na daunisame me baleti Jiova: \u201cSa tu vei kemuni na waivure ni bula.\u201d (Same 36:9) O koya gona, na kaukaua kece ga e tu vei keda e vakavuna na Kalou. Eda vinakata gona meda na vakayagataka ena sala e marau kina. Eda na vakayacora vakacava oqo?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "4 Ena qai vakayagataka vakadodonu e dua na nona kaukaua ke tiko vua na loloma. E ivakaraitaki vinaka ena tikina oqo na Kalou. Nanuma lesu mada noda veivosakitaka ena Wase 1 e va na idivi ni Kalou\u200b\u2014na kaukaua, lewadodonu, vuku, kei na loloma. Vei ira na kena idivi oqo, koya e vei e dau kilai tani duadua kina? Na loloma. \u201cSa loloma na Kalou,\u201d e kaya na 1 Joni 4:8. Io, e kilai tani duadua o Jiova ena loloma; na ka kece e cakava e yavutaki ga ena loloma. Veigauna kece e dau vakaraitaka kina nona kaukaua e dau yavutaki ena loloma, qai kena ilutua ni vakayagataka mera vinaka ga kina o ira na lomani koya."}, {"text_idx": "#000018", "text": "5 Na loloma tale ga ena vukei keda meda vakayagataka vakadodonu na noda kaukaua. Na iVolatabu li e tukuna vei keda ni loloma e \u201cyalovinaka\u201d qai \u201csega ni qara na ka me nona ga.\u201d (1 Korinica 13:4, 5) Ni tiko gona vei keda na loloma, eda na sega ni vakacolasau se ivalavala kaukaua vei ira era vakarorogo ena noda veiliutaki. Eda na dau vakaraitaka ga na veidokai, da qai dau veivakaliuci.\u200b\u2014Filipai 2:3, 4."}, {"text_idx": "#000020", "text": "6 E veivolekati na loloma kei na dua tale na itovo ena vukei keda meda vakayagataka vakadodonu na noda kaukaua: na rerevaka na Kalou. Na cava e bibi kina na itovo oqo? \u201cNa rerevaki Jiova ga sa ra dro tani kina na tamata mai na ca,\u201d e kaya na Vosa Vakaibalebale 16:6. Na vakayagataki vakatani ni kaukaua e dua na ka ca e dodonu meda dro tani mai kina. Noda rerevaka na Kalou ena vakavuna tale ga meda kua ni ivalavala vakatani vei ira era vakarurugi ena noda lewa. Ena vuku ni cava? Kena imatai, eda kila nida na saumitaro vua na Kalou ena noda ivalavala vei ira oqo. (Niemaia 5:1-7, 15) Ia, e sega ni yala ga e kea na noda rerevaka na Kalou. Ena vosa vakaiperiu taumada, ni kainaki me \u201crerevaki\u201d na Kalou, e tiko kina na vakasama ni nona dokai kei na nona rokovi. Oya na vuna e kaya kina na iVolatabu ni noda rerevaka na Kalou e salavata kei na noda lomani koya. (Vakarua 10:12, 13) Na veidokai oqo e yavutaki ena noda sega ni via vakacudruya na Kalou\u200b\u2014e sega ni vu mai na noda rerevaka beka na itotogi, e vu ga mai na noda lomani koya dina."}, {"text_idx": "#000021", "text": "7 Dua mada na kena vakatautauvata: Vakasamataka mada nodrau veivolekati e dua na gonetagane kei tamana. E vakila o gone ni lomani koya dina o tamana. Ia, e kila tale ga o gone na ka ena vinakata vua o tamana, e kila o koya ni na rawa ni totogitaki koya o tamana ke cakava e dua na ka ca. E sega ni kena ibalebale oqo ni domobulataki tamana o gone. Kena veibasai ni dua na ka nona lomani tamana. E ka ni marau vua me cakava na ka ena taleitaka o tamana. E vaka sara ga oqo noda rerevaka na Kalou. Eda lomani Jiova na Tamada vakalomalagi, eda sega kina ni vinakata meda cakava e dua na ka me \u201crarawa kina na lomana.\u201d (Vakatekivu 6:6) Eda vinakata ga meda vakamarautaka na lomana. (Vosa Vakaibalebale 27:11) Oya na vuna eda vinakata kina meda vakayagataka vakadodonu na noda kaukaua. Meda dikeva mada se da na cakava vakacava oqo."}, {"text_idx": "#000022", "text": "8. (a) Na lewa cava e vakacolati vua na tagane vakawati ena vuvale? Me na vakayagataka vakacava o koya na lewa oqo? (b) Ena vakaraitaka vakacava o tagane vakawati ni doka na watina?"}, {"text_idx": "#000023", "text": "8 Da raica mada e liu na vuvale. \u201cSa ulu ni watina na tagane,\u201d e kaya na Efeso 5:23. Me na vakayagataka vakacava o tagane vakawati na lewa e solia vua na Kalou? E tukuna vei ira na tagane vakawati na iVolatabu mera tiko vata kei na watidra \u2018me vaka na tiko vakavuku, mera doka na yalewa, me vaka sa ka malumalumu.\u2019 (1 Pita 3:7) Na vosa vakirisi e vakadewataki e ke me \u201cdoka\u201d e kena ibalebale me \u201csaumi, mareqeti, . . . me kua ni beci.\u201d So na gauna e dau vakadewataki me \u201cka ni loloma,\u201d se \u201ctalei.\u201d (Cakacaka 28:10, VV; 1 Pita 2:7) Na tagane e lomana na watina ena sega vakadua ni cakava vua na itovo kaukaua; ena sega tale ga ni vosabeci koya se vakalialiai koya, me nanuma kina o watina ni sega na betena. E sega ni vakawaleni koya, e dokai koya. E vakaraitaka ena nona vosa kei na ka e cakava\u200b\u2014ni rau tiko taurua se rau tiko kei ira tale na so\u200b\u2014ni vakamareqeti watina. (Vosa Vakaibalebale 31:28) Ke vaka oqo na nona ivalavala na tagane vakawati, ena rawarawa sara vei watina me lomani koya, me dokai koya tale ga, qai vakauasivi ni na vakadonui koya na Kalou."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Era dau veilomani, ra veidokai tale ga na veiwatini nira vakayagataka vakadodonu na nodra kaukaua"}, {"text_idx": "#000026", "text": "9 E rawa tale ga ni rogoci na domodra na yalewa vakawati ena tau ni lewa. Na iVolatabu e tukuni ira na yalewa dau rerevaka na Kalou era dau vakaliuliu mera vakaraitaka e so na vakasama vinaka vei ira na watidra, se ra vukei watidra mera kua ni vakatulewa cala, ia era dokai ira tiko ga na dui watidra ena gauna vata oqori. (Vakatekivu 21:9-\u200b12; 27:46\u2013\u200b28:2) Ena ulu kaukaua cake beka o yalewa vakawati se rawata e so na ka e sega ni rawata o watina. Ia e dodonu ga me \u201cvakarokorokotaka na watina,\u201d me \u201cvakamalumalumutaki\u201d koya tale ga vua \u201cme vaka vei koya na Turaga.\u201d (Efeso 5:22, 33) Ke saga o yalewa vakawati me vakamarautaka na Kalou, ena vakayagataka na nona taledi me tokoni watina kina. Ena sega ga ni beci watina se via taura nona itutu vakaulunivale. Na \u201cyalewa vuku\u201d vaka oqo ena vukei watina me rau tara cake nodrau vuvale. Na sala oqo ena vinaka tale tiko ga kina nona veiwekani kei na Kalou.\u200b\u2014Vosa Vakaibalebale 14:1."}, {"text_idx": "#000027", "text": "10. (a) Na lewa cava e vakacolata na Kalou vei rau na itubutubu? (b) Cava na ibalebale ni vosa, \u201cvakavulici\u201d? Ia me caka vakacava? (Raica tale ga na ivakamacala e ra.)"}, {"text_idx": "#000028", "text": "10 O ira tale ga na itubutubu e vakacolata vei ira na Kalou na lewa. E veivakadreti na iVolatabu: \u201cOi kemudou talega na qase, dou kakua ni vakacudrui ira na nomudou gone: ia dou vakavulici ira e na vunau kei nai vakavuvuli ni Turaga.\u201d (Efeso 6:4) Ena iVolatabu, na vosa \u201cvakavulici\u201d e rawa ni kena ibalebale na nomu \u201ctubera\u201d e dua, \u201cvakarautaka, se dusimaka.\u201d E dodonu ga mera vakavulici na gone; era na marau ra qai bulabula ke matata na idusidusi e virikotori vei ira, matata tale ga na ka mera cakava kei na vanua mera yala kina. E matata mai na iVolatabu ni veivakavulici se veidusimaki vaka oqo e yavutaki ena loloma. (Vosa Vakaibalebale 13:24) O koya gona, me kua ni tau vakalialia \u201cna kuita ni veivakatavulici.\u201d * (Vosa Vakaibalebale 22:15; 29:15) Na itubutubu e yalodua ena ivakarau ni nona veivakavulici se dau kaukaua nona veivakavulici qai sega ni salavata kei na loloma dina, e sa vakayagataka tiko vakatani na lewa e soli vua. Na ka tale ga e cakava e rawa ni vakayalolailaitaki ira na gone. (Kolosa 3:21) Ena yasana adua, na veivakavulici e vakasamataki vinaka, qai tau ena yalomalua e vakaraitaka vei ira na gone ni o nodra itubutubu e lomani ira, e kauaitaka tale ga na nodra bula mai muri."}, {"text_idx": "#000030", "text": "11 Vakacava o ira na gone? Sala cava mera vakayagataka kina vakadodonu nodra kaukaua? \u201cSa nodra ka ni lagilagi na cauravou ni ra sa kaukauwa,\u201d e kaya na Vosa Vakaibalebale 20:29. Sega tale ni dua na sala vinaka e rawa nira vakayagataka kina na itabagone na nodra kaukaua kei na nodra igu me vakatauvatani kei na nodra qaravi koya a buli keda. (Dauvunau 12:1) E daumaka tale ga mera nanuma tiko na itabagone ni ka era cakava e rawa ni lai tara na nodrau bula na nodra itubutubu. (Vosa Vakaibalebale 23:24, 25) Nira talairawarawa na gone vei rau na nodra itubutubu dau rerevaka na Kalou, era sa na vakamarautaki rau tiko na itubutubu. (Efeso 6:1) Qai kena ilutua ni itovo vaka oqo e \u201cvinaka sara . . . vua na Turaga.\u201d\u200b\u2014Kolosa 3:20."}, {"text_idx": "#000032", "text": "12 O Jiova e vakarautaki ira na ivakatawa mera liutaka na ivavakoso. (Iperiu 13:17) O ira na tagane oqo e dodonu mera vakayagataka na lewa e vakacolata vei ira na Kalou mera vukei ira kina na qelenisipi, mera vakabulabulataki ira tale ga vakayalo. Mera vakatuturagani ira beka vei ira na tacidra vakayalo ena vuku ni nodra itutu? Me kua sara! E dodonu mera yalomalumalumu na qase, me matata tale ga vei ira na nodra itavi ena ivavakoso. (1 Pita 5:2, 3) E kaya na iVolatabu vei ira na ivakatawa: \u201cDou vakatawa na ivavakoso ni Kalou; na ivavakoso e volia o koya ena dra i koya na Luvena Dina.\u201d (Cakacaka 20:28, NW) Oqo e dua na vuna vinaka mera karoni vinaka kina na sipi."}, {"text_idx": "#000033", "text": "13 Meda vakatauvatana mada vaka oqo. E tataunaka vei iko e dua nomu itokani voleka e dua na nona iyaya dredre. O kila ni dua na ilavo levu e vakayagataka o nomu itokani me volia kina na iyaya dredre oqori. Sega ni vakabekataki ni o na vakamareqeta, o na qarauna vinaka, se vakacava? Na Kalou tale ga e sa tataunaka vei ira na qase e dua na ka e talei sara: na ivavakoso, era lewena o ira era vaka na sipi. (Joni 21:16, 17) E bibi dina vei Jiova o ira nona sipi\u200b\u2014tini voli ira sara mada ga ena dra talei i koya na luvena e dua bau, o Jisu Karisito. E volia o Jiova na nona sipi ena isau levu duadua e rawa ni vakasamataki. Ena dei tiko ena nodra vakasama na qase yalomalumalumu na tikina oqo, ra qaravi ira vinaka kina na sipi i Jiova."}, {"text_idx": "#000036", "text": "14 \u201cA mate kei na bula sa rawa e na yame,\u201d e kaya na iVolatabu. (Vosa Vakaibalebale 18:21) Io, e rawa ni vakavu leqa na yame ke sega ni lewai. O cei vei keda se sega ni bau vakila na mosi ni vosa e tau vakasabalia, se vosa gaga? Ia, na yame e rawa tale ga ni vu ni ka vinaka. \u201cNa yamedra na vuku sa ia na veivakabulai,\u201d e kaya na Vosa Vakaibalebale 12:18. Io, na vosa e veivakauqeti, qai rogo matau e rawa ni vu ni vakacegu levu. Raica mada oqo e so na kena ivakaraitaki."}, {"text_idx": "#000038", "text": "15 Eda vakadreti ena 1 Cesalonaika 5:14 meda \u201cvakacegui ira era sa yalolailai.\u201d E rawa mada ga nira yalolailai na dauveiqaravi yalodina i Jiova ena so na gauna. Eda na vukei ira vakacava oqo? Vakacaucautaki ira mera kila nira yaga dina ena mata i Jiova. Vakaraitaka vei ira e so na tikinivolatabu e dusia ni o Jiova e kauaitaki ira dina, e lomani ira tale ga na \u201cramusu na yalodra,\u201d se \u201cdasila na lomadra.\u201d (Same 34:18) Nida vakayagataka na yameda meda veivakacegui, eda vakaraitaka tiko nida vakatotomuria na noda Kalou dauloloma, o koya e dau \u201cvakaukauwataki ira na yalolailai.\u201d\u200b\u20142 Korinica 7:6, VV."}, {"text_idx": "#000041", "text": "17 E sega tale ni dua na sala ni noda vakayagataka na yameda e uasivia na noda vota yani na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou. E kaya na Vosa Vakaibalebale 3:27: \u201cMo kakua ni bureitaka na ka vinaka vei ira e dodonu me nodra, ni sa rawa vei iko mo cakava.\u201d E noda itavi meda vota yani na itukutuku vinaka ni veivakabulai. Ena sega ni dodonu meda mai maroroya tiko na itukutuku bibi e solia wale vakayalololoma vei keda o Jiova. (1 Korinica 9:16, 22) Ia, e vakacava na levu ni gauna ena namaka o Jiova meda vakaitavi kina ena cakacaka oqo?"}, {"text_idx": "#000042", "text": "Qaravi Jiova ena Noda \u201cKaukauwa Kece\u201d"}, {"text_idx": "#000043", "text": "18. Na cava e namaka o Jiova nida na cakava?"}, {"text_idx": "#000044", "text": "18 Noda lomani Jiova ena uqeti keda meda vakaitavi ena kena levu eda rawata ena cakacaka vakaitalatala. Na cava e namaka vei keda o Jiova ena vuku ni tikina oqo? E namaka e dua na ka e rawa nida solia kece, veitalia se vakacava na keda ituvaki: \u201cNa ka kecega dou sa cakava, kitaka mai na vu ni yalomudou me vaka vua na Turaga, me kakua ni vaka vei ira walega na tamata.\u201d (Kolosa 3:23) E kaya o Jisu ena nona cavuta tiko na ivunau levu duadua: \u201cMo lomani Jiova na nomu Kalou e na lomamu taucoko, kei na yalomu taucoko, [se, \u201cnomu bula taucoko,\u201d NW] kei na nomu nanuma kece, kei na nomu kaukauwa kece.\u201d (Marika 12:30) Io, e nuitaka o Jiova nida na lomani koya, da qai solia na noda bula taucoko ena noda qaravi koya."}, {"text_idx": "#000046", "text": "19 Cava na ibalebale ni noda qaravi Jiova ena noda bula taucoko? Na bula taucoko e okati kina na tamata kece, na nona kaukaua kece kei na nona nanuma kece. Ia, na cava ga e qai cavuti tale kina ena Marika 12:30 na lomada, noda nanuma, kei na noda kaukaua, ni veika oqo era sa okati ga ena noda bula taucoko? Vakasamataka mada na vosa vakatautauvata oqo. Ena gauna vakaivolatabu, e rawa ni dua e volitaka na nona bula me lai bobula. Ia, na bobula oqo e rawa ni sega ni vu mai lomana na nona qarava nona turaga; ena sega beka ni solia vua na nona kaukaua kece se nona vakasama kece. (Kolosa 3:22, VV) Oya na vuna e cavuti ira kece kina na veika oqo o Jisu me vakabibitaka ni dodonu meda solia na noda vinaka kece ena veibasoga ni noda bula kece, nida qarava na Kalou. O koya gona, na noda qaravi Jiova ena noda bula taucoko e kena ibalebale nida soli keda taucoko sara ga, eda solia kece na noda kaukaua kei na noda igu ena kena levu eda rawata ena nona cakacaka."}, {"text_idx": "#000047", "text": "20 Ia, e kena ibalebale beka oqo ni na tautauvata kece na gauna kei na igu eda solia ena cakacaka vakaitalatala? Sega ni rawa, ni duidui na keda ituvaki, duidui tale ga na ka eda dui rawata. Me kena ivakaraitaki, e dua e itabagone e bulabula qai kaukaua e rawa ni levu sara na gauna e vakayagataka ena cakacaka vakavunau ni vakatauvatani kei na dua e sa dua toka na itaba. E dua e sega ni vakavuvale ena levu cake beka na ka e cakava mai vua e dua e tu na vuvale me qarava. Ke se tu vei keda na kaukaua, levu tale ga na ka e rawa nida cakava ena cakacaka vakaitalatala, e dodonu meda vakavinavinaka! Ia, meda kua ni via vakatauvatani keda kei na so tale. (Roma 14:10-\u200b12) Meda vakayagataka ga noda kaukaua meda veivakayaloqaqataki kina."}, {"text_idx": "#000049", "text": "21 E ivakaraitaki vakasakiti duadua o Jiova ni dau vakayagataka vakadodonu nona kaukaua. Eda na vinakata meda vakatotomuri koya ena kena levu duadua eda rawata na tamata ivalavala ca. Eda vakayagataka vakadodonu noda kaukaua ena noda dokai ira era vakarurugi ena noda veiliutaki. Kena ikuri, eda vinakata meda vakayacora ena lomada taucoko na cakacaka vakavunau ni veivakabulai e vakacolata vei keda o Jiova. (Roma 10:13, 14) Kua ni guilecava ni marautaka o Jiova ke o solia mai vu ni yalomu na ka vinaka duadua o rawata. Sega li ni o uqeti mo solia nomu vinaka kece ena nomu qarava tiko na Kalou dau veinanumi qai dauloloma oqo? Sega tale ni dua na sala vinaka se bibi cake o rawa ni vakayagataka kina nomu kaukaua."}, {"text_idx": "#000050", "text": "^ para. 10 Ena gauna vakaivolatabu, na vosa vakaiperiu e vakadewataki e ke me \u201ckuita\u201d e vakaibalebaletaki ena kau se ititoko, me vaka na kena era vakayagataka na ivakatawa ni sipi mera dusimaki ira kina na sipi. (Same 23:4) O koya gona, na nodrau \u201ckuita\u201d na itubutubu e vakaibalebaletaki ena veidusimaki vakayalololoma, e sega ni vakaibalebaletaki ena vakatau itotogi vakalialia."}, {"text_idx": "#000053", "text": "Dauvunau 9:5-10 Na cava mo vakayagataka kina ena gauna oqo nomu kaukaua ena ka e vakadonuya na Kalou?"}, {"text_idx": "#000054", "text": "Cakacaka 8:9-24 Cava e tukuni e ke me baleta na vakayagataki cala ni kaukaua? Na cava meda cakava me kua ni yacovi keda kina na leqa oqo?"}, {"text_idx": "#000055", "text": "Cakacaka 20:29-38 Na cava e rawa nira vulica na vakaitavi ena ivavakoso ni Kalou mai na ivakaraitaki i Paula?"}]