text: [{"text_idx": "#000002", "text": "Veika Vakasaenisi & na iVolatabu"}, {"text_idx": "#000004", "text": "iRogo ni iVakadinadina i Jiova"}, {"text_idx": "#000013", "text": "2. Tarai Apakuki vakacava na lewa ca e raica? Na cava e sega ni vosataki koya kina o Jiova ena vuku ni nona vakatataro?"}, {"text_idx": "#000014", "text": "2 Na taro tale ga oqo sa ra dau taroga na dauveiqaravi i Jiova ena veitabagauna sa oti. Me kena ivakaraitaki, a masuta na Kalou na parofita o Apakuki: \u201cA cava ko ni sa vakatakila kina vei au na ca, ka vakaraitaka talega vei au na ka rarawa? ia na veikove kei na veivakacacani sa tu ga e mataqu.\u201d (Apakuki 1:3) A sega ni vosataki Apakuki o Jiova ena vuku ni nona vakatataro, ni o koya ga a buli keda meda dau kauaitaka na tau ni lewa dodonu. Io, e vakalougatataki keda o Jiova meda bau vakaraitaka tale ga na nona lewadodonu."}, {"text_idx": "#000016", "text": "3. Na cava eda kaya kina ni kila vinaka cake na veika tawadodonu e yaco tu o Jiova ni vakatauvatani kei keda?"}, {"text_idx": "#000017", "text": "3 E sega ni mataboko o Jiova, e raica vinaka na ka e sega ni caka vakadodonu. E tukuna vei keda na iVolatabu me baleta na siga i Noa: \u201cSa raica ko Jiova ni sa ka levu nai valavala ca ni tamata e vuravura, io sa ca walega e na veisiga kecega nai naki kecega kei na nanuma ni lomana.\u201d (Vakatekivu 6:5) Cava beka na ibalebale ni veivosa oqo? Na noda raica na caka ni ka e sega ni dodonu e rawa ni vakatau wale sara toka ga ena vica na ka eda rogoca se ka eda sotava ga ena noda bula. Ia, e duatani o Jiova. E kila o koya na ka tawadodonu e yaco tiko ena veiyasa i vuravura kece. E raica kece! Kena ikuri ni rawa ni raica o koya na inaki ni loma ni tamata\u200b\u2014na nodra nanuma ca na dau vakayacora na veika tawadodonu.\u200b\u2014Jeremaia 17:10."}, {"text_idx": "#000019", "text": "4 Ia, e sega ni raica wale ga o Jiova na veika tawadodonu e yaco tu. E kauaitaki ira tale ga na sa lai vakaleqai kina. Nira cakava na veimatanitu na veika vakaloloma vei ira na Isireli, e lai rarawa o Jiova \u201ce na vuku ni nodra vuturi e na matadra era dauvakacacani ira ka dauvakararawataki ira.\u201d (Dauveilewai 2:18) De dua o sa na raica ni levu ga ni nona raica e dua na caka ni ka e sega ni dodonu, na nona rawa ni lai vakawalena tale ga o koya, se tini cakava sara ga. Ia, e sega ni vaka oqo o Jiova! Sa raica o koya na caka ni ka e sega ni dodonu ena rauta ni 6,000 na yabaki, ia e dua dua tu ga na nona cata. E kaya vei keda na iVolatabu nira ka vakasisila vei Jiova na \u201cyame daulasu,\u201d \u201cliga sa vakadave dra sa sega ni cala\u201d kei na \u201cdautukutuku vakailasu sa dauvosataka na ka lasu.\u201d\u200b\u2014Vosa Vakaibalebale 6:16-\u200b19."}, {"text_idx": "#000020", "text": "5 Vakasamataka tale ga na nona vosataki ira na iliuliu daucaka ca e Isireli o Jiova. E uqeti koya nona parofita me tarogi ira: \u201cSa sega beka ni kilikili kei kemudou mo dou kila na lewa dodonu?\u201d Ni sa oti nona vocia vakavudi na nodra dau lewa vakatawadodonu, sa qai tukuna na ka ena yacovi ira na tamata tawadodonu oqo: \u201cEra na qai tagi vei Jiova, ia ena sega ni rogoci ira ko koya: io, ena tabonaka na matana maivei ira e na gauna ko ya, ni sa ca na nodrai valavala.\u201d (Maika 3:1-4) Io, e sevaka o Jiova na caka ni ka e sega ni dodonu! Ena vuku ni cava? Baleta oqo e dua na ka a caka sara ga vua! Vica vata na udolu na yabaki nona vakacacani koya voli o Setani. (Vosa Vakaibalebale 27:11) E tarai Jiova tale ga vakalevu na nona vakamatei vakaloloma na Luvena me vaka e dua na daubasulawa. E sega ni dodonu nona mai mate baleta ni \u201csega ni cakava e dua na ka ca.\u201d (1 Pita 2:22; Aisea 53:9) Sa macala gona ni sega ni lecava o Jiova, e sega tale ga ni vakawaletaka na rarawa era sotava o ira e caka vakatawadodonu vei ira na ka."}, {"text_idx": "#000022", "text": "6 Ia, nida raica na ka e sega ni dodonu\u200b\u2014se caka sara ga vei keda\u200b\u2014ena votivoti ga vei keda, eda na sevaka. Sa rauta baleta nida buli o keda meda ucuya na Kalou, ia na caka ni ka e sega ni dodonu e veicalati sara ga kei na ka taucoko e kilai kina o Jiova. (Vakatekivu 1:27) Ia, na cava e vakalaiva kina o Jiova me caka tiko ga na ka e sega ni dodonu?"}, {"text_idx": "#000024", "text": "7. Vakamacalataka se vakalewai vakacava na veiliutaki i Jiova."}, {"text_idx": "#000025", "text": "7 Na isau ni taro oqo e vauci tiko kina na veiletitaki ni vinaka ni veiliutaki i Jiova. Me vaka eda sa raica, e tu na dodonu vua na Dauveibuli me lewa na vuravura kei ira na lewena. (Same 24:1; Vakatakila 4:11) Ia, e vakalewa na veiliutaki i Jiova ena itekitekivu ga ni bula ni tamata. A tekivu vakacava? O Jiova a vakaroti Atama, na imatai ni tagane me kakua ni kana mai na dua na kau ena were\u200b\u2014na Parataisi a nona itikotiko voli. Ke talaidredre? E tukuna vua na Kalou, \u201cKo na mate vakaidina.\u201d (Vakatekivu 2:17) Na ivakaro oqo ni Kalou e sega sara ga ni dua na leqa lailai e vakavuna vei Atama kei na watina o Ivi. Ia, e rawai Ivi o Setani me vakabauta ni sa rui kaukaua na lewa ni Kalou. Cava ena yaco vei Ivi ke kana mai na kau? Lasutaki Ivi o Setani ena nona kaya: \u201cDrau na sega dina ni mate: ni sa kila na Kalou e na siga drau na kana kina ena qai yadra dina na matamudrau; ia drau na vaka na Kalou, ni drau na kila na ka vinaka kei na ka ca.\u201d (Neitou na matanivola kala.)\u200b\u2014Vakatekivu 3:1-5."}, {"text_idx": "#000027", "text": "8 E vakaibalebaletaka o Setani ena nona vosa ni o Jiova e sega ni tukuna vei Ivi na ka e dodonu me kila, e lasutaki koya. Sega ni kaya tiko o Setani ni o Jiova e sega ni Turaga Sau. E qarauna o koya na tikina oqo. E nona ile ga ni sega ni vinaka na veiliutaki i Jiova, sega ni rawa ni vakabauti, e sega ni savasava. Kena ibalebale, e kaya tiko i ke o koya ni o Jiova e sega ni vakayagataka vakadodonu na nona lewa, e sega ni kauaitaka na ka mera vinaka kina na vakarurugi ena nona veiliutaki."}, {"text_idx": "#000028", "text": "9. (a) Cava na itotogi ni talaidredre vei Atama kei Ivi? Na taro bibi cava e vure mai kina? (b) Na cava a sega ni vakarusai ratou ga kina na vukitani o Jiova?"}, {"text_idx": "#000029", "text": "9 Ia, erau qai talaidredre vei Jiova o Atama kei Ivi ena nodrau kana mai na kau vakatabui. Na nodrau talaidredre e sa dodonu kina me rau totogimate, me vaka ga a sa virikotora oti na Kalou. Na lasu i Setani e basika kina e so na taro bibi. E dodonu dina me liutaka na tamata o Jiova, se mera lewai ira ga? E sa veiliutaki tiko beka ena kena vinaka duadua? Rawa ni vakarusai ratou vata sara ga na vukitani mai Iteni o Jiova. Ia, na ile e kauta cake mai o Setani e sega ni baleta na kaukaua i Jiova, e baleta ga na ivakarau ni nona veiliutaki. Kevaka gona ena vakarusai Atama, Ivi, kei Setani ena gauna vata ga oya, sa na sega ni vakaraitaka na veiliutaki vinaka. Sa na qai levu ga kina na ka e tarogi me baleta nona veiliutaki. Na sala duadua ga me na vakadinadinataki kina se rawa ni lewai koya ga na tamata se sega\u200b\u2014me kua ni lewai koya na Kalou\u200b\u2014me soli vua na gauna."}, {"text_idx": "#000030", "text": "10. Cava sa vakadinadinataki ena vica vata na udolu na yabaki e liutaki koya tu mai kina na tamata?"}, {"text_idx": "#000031", "text": "10 Cava e sa vakadinadinataki ena toso ni gauna? Sa vica na udolu na yabaki nona vakatovolea na tamata na veimataqali matanitu, na matanitu e rogoci ga kina na domona e dua, matanitu e rogoci kina na domodra na lewenivanua, kei na matanitu vakominisi. Na vua ni nodra veiliutaki e vakamacalataka vinaka sara ga na iVolatabu ni kaya: \u201cSa lewa . . . na tamata vua na tamata tani ka sa mani ca kina.\u201d (Dauvunau 8:9) Sa rauta me kaya na parofita o Jeremaia: \u201cKemuni Jiova, au sa kila, ni sa sega ni vu mai vua na tamata na nona sala: sa sega ni vu mai vua na tamata sa lako tu me lewa na nonai lakolako.\u201d\u200b\u2014Jeremaia 10:23."}, {"text_idx": "#000032", "text": "11. Na cava e vakalaiva kina o Jiova me sotava na rarawa na kawatamata?"}, {"text_idx": "#000033", "text": "11 E kila mai na ivakatekivu o Jiova ni na sotava na kawatamata na rarawa levu ke via lewai koya ga. Ia, sa tawadodonu beka ena nona vakatara me yaco tiko ga na ka rarawa? Sega sara! Vakasamataka mada na ivakaraitaki oqo: Kaya mada ke tauvimate bibi o luvemu qai vinakati sara ga me sele kevaka me bula. O kila ni na mosimosi na sele, o lomani koya dina. Ia, o kila ni sele mosimosi oqo ena vakabulabulataki koya mai muri. Na Kalou tale ga e kila\u200b\u2014e yalataka sara mada ga\u200b\u2014ni na vakilai na mosi kei na rarawa ena ruku ni veiliutaki vakatamata. (Vakatekivu 3:16-\u200b19) Ia, e kila tale ga ni na rawati ga na marau dina kei na vakacegu kevaka e solia na gauna vua na kawatamata me raica na ca ni nona veivorati. Sala ga oqo sa na qai macala kina vakadua na veibeitaki i Setani."}, {"text_idx": "#000036", "text": "12 Ia, sega ni o koya wale ga oya. Ena nona vakalewa na veiliutaki i Jiova kei na kena savasava, e sega ni vosabeca wale ga kina o Setani na veiliutaki i Jiova; e sa vosabeci ira tale ga kina na tamata ni Kalou ena vuku ni nodra yalodina. Me kena ivakaraitaki, dikeva na ka e kaya o Setani vei Jiova me baleta na turaga yalodina o Jope: \u201cKo ni sa sega beka ni viribaiti koya, kei na nona vale, kei na nona ka kece e na veiyasana kecega? ko ni sa vakalougatataka na cakacaka ni ligana, ka sa tubu kina me ka levu na nonai yau e na vanua. Ia mo dodoka mada na ligamuni, ka tara na nona ka kecega, ena qai vosavakacacataki kemuni ki matamuni.\u201d\u200b\u2014Jope 1:10, 11."}, {"text_idx": "#000037", "text": "13. Na cava e vakaibalebaletaka o Setani ena nona veibeitaki me baleti Jope? Eda okati vakacava e ke na vo ni kawatamata?"}, {"text_idx": "#000038", "text": "13 Kaya o Setani ni yalodina tiko ga o Jope ni vakayagataka tiko vua o Jiova nona kaukaua ni veitaqomaki. Ke dina oqori sa kena ibalebale ni yalodina i Jope e veivakaisini, e qarava tiko ga na Kalou me rawa ka kina. E kaya o Setani ni kevaka e sega ni vakalougatataki o Jope, sa na vuki o koya me vosa vakacacataka na Kalou. E kila o Setani ni duatani sara o Jope ena nona \u201cyalododonu ka daucaka dodonu, ka sa rerevaka na Kalou, ka sega ni torova na ca.\u201d * O koya gona, kevaka e sa na rawati Jope me kua ni yalodina, me qai dredre vakacava vua me rawai ira na kena vo? E vakalewa tiko gona o Setani na nodra yalodina o ira kece na dau qarava na Kalou. E laurai oqo ena nona qai kaya tale vei Jiova: \u201cNa nona ka kecega ena solia na tamata [e dua ga na tamata, sega ni o Jope ga] me bula kina.\u201d (Neitou na matanivola kala.)\u200b\u2014Jope 1:8; 2:4."}, {"text_idx": "#000040", "text": "14 E vakadinadinataki ena toso ni gauna na lasu ni vakalelewa i Setani baleta ni levu era ucui Jope ena nodra yalodina tiko ga vei Jiova, se mani vakacava na dredre ni nodra bula. E yalomarau o Jiova ena vuku ni nodra yalodina, e sabaya kina na vosa dokadoka ni veivakalialiai i Setani ena nona kaya nira na sega ni qaravi Kalou na tamata ke ra sotava na ka dredre. (Iperiu 11:4-\u200b38) Io, era sega ni via vakanadakuya na Kalou na tamata yalomalumalumu. Nira sotava mada ga na veika mosimosi, era dau vakararavi ga vei Jiova me solia vei ira na kaukaua mera vosota.\u200b\u20142 Korinica 4:7-\u200b10."}, {"text_idx": "#000041", "text": "15. Na taro cava e rawa ni basika mai ena vuku ni vakatulewa ni Kalou ena veigauna sa oti, kei na veigauna se bera mai?"}, {"text_idx": "#000042", "text": "15 Ia, e sega ni vakaraitaka wale ga o Jiova na lewadodonu ena ka e vauca nona veiliutaki, se na yalodina ni tamata. E tu ena iVolatabu e levu sara na itukutuku ni nona vakatulewa vei ira na tamata yadua kei na veimatanitu sara mada ga. E tu tale ga kina na parofisai me baleta na lewa ena qai vakatauca ena gauna se bera mai. Na cava eda kila deivaki kina ni dau dodonu tu ga ena veigauna kece na vakatulewa i Jiova?"}, {"text_idx": "#000044", "text": "Ena sega vakadua ni \u2018vakarusa vata na yalododonu kei na ivalavala ca\u2019 o Jiova"}, {"text_idx": "#000046", "text": "16 E rawa ni tukuni dina me baleti Jiova: \u201cSa dodonu na nonai valavala kecega.\u201d (Vakarua 32:4) Sega ni dua na tamata e rawa ni tukuni vua na vosa oqo, baleta na noda rai e vakaiyalayala, ena sega ga kina ni taucoko sara na noda raica na ka e dodonu mai na ka e sega ni dodonu. Vakasamataki Eparama mada me kena ivakaraitaki. E masuti Jiova ni sa nanumi me vakarusai o Sotoma\u200b\u2014e dina ni sa sega ni caka rawa ena koro oya na ivalavala ca. E tarogi Jiova: \u201cKo ni na vakarusa vata beka na yalododonu kei nai valavala ca?\u201d (Vakatekivu 18:23-\u200b33) E macala ni kena isau na sega. Sa qai \u201cvakatauca ko Jiova na sulifure kei na buka waqa\u201d ina koro o Sotoma ni sa yaco bula i Soa na turaga yalododonu o Loti kei rau na luvena. (Vakatekivu 19:22-\u200b24) Ena yasana kadua, a \u201ccudru sara\u201d o Jona ena gauna e sa nanuma kina na Kalou me vosoti ira na lewe i Ninive. Sa kacivaka oti o Jona na nodra rusa, ena vinaka cake vua mera rusa sara\u200b\u2014veitalia mada ga ke ra veivutuni dina.\u200b\u2014Jona 3:10\u2013\u200b4:1."}, {"text_idx": "#000047", "text": "17 E vakamatatataka vei Eparama o Jiova ni nona lewadodonu e sega ni okati ga kina na nodra vakarusai na daucaka ca, e okati tale ga kina nodra vakabulai na ivalavala dodonu. Ena yasana kadua, e dodonu me kila o Jona ni o Jiova e Kalou yalololoma. Ke ra veisautaka nodra ivalavala na tamata ca, ena \u201ctu vakarau me veivosoti.\u201d (Same 86:5, NW) O Jiova e duatani vei keda na tamata. E sega ni dau vakatauitotogi o koya me sakitaka kina nona kaukaua, se me vakataki keda na tamata, nida dau sega ni via yalololoma de nanumi kina nida gogo. E nona ivalavala me vakaraitaka na yalololoma ke raica e dua na kena yavu.\u200b\u2014Aisea 55:7; Isikeli 18:23."}, {"text_idx": "#000048", "text": "18. Vakaraitaka mai na iVolatabu ni o Jiova e sega ni dau vakatau nona vakatulewa ena rarawa beka ga e vakila e lomana."}, {"text_idx": "#000049", "text": "18 E dau mositi Jiova na veika rarawa e yaco, ia e sega ga ni tarovi koya ena nona tauca na lewadodonu. Nira sa rawai e levu na nona tamata ena qaravi matakau, sa qai vakarota o Jiova: \u201c[Au na] lewai iko me vaka na nomui valavala, ka sauma vei iko na nomui valavala vakasisila kecega. Ia na mataqu ena sega ni vosoti iko, au na sega talega ni yalololoma vei iko: ni ka\u2019u na sauma vei iko na nomui valavala.\u201d (Isikeli 7:3, 4) O koya gona, ni dua na tamata e sa sega ni via gole tani mai na sala ca, sa na tauca o Jiova na kena lewa veiganiti. Ia, ni bera ni tauca nona lewa, e dau dikeva mada e liu na veiyasana kece me yavutaki vinaka kina nona lewa. O koya gona, ena gauna e rogoca kina na itukutuku kei Sotoma kei Komora, e qai kaya o Jiova: \u201cAu na lako sobu mada, ka raica se ra sa cakava me vaka sara na kenai tukutuku, sa yacovi au.\u201d (Vakatekivu 18:20, 21) O keda na tamata e dau totolo wale ga noda vakatulewataka e dua na ka, sega mada ga nida se kila se rogoca na kena itukutuku kece. Ia, eda marau ni o Jiova e sega ni vaka oya. E tukuni Jiova vakamatata na iVolatabu ni \u201cKalou vosa dina, ka sega ni ca, sa yalododonu ka daucaka dodonu.\u201d\u200b\u2014Vakarua 32:4."}, {"text_idx": "#000050", "text": "Nuitaka na Lewadodonu i Jiova"}, {"text_idx": "#000051", "text": "19. Na cava meda cakava ke da lomatarotarotaka e so na ka me baleta nona dau vakatulewa o Jiova?"}, {"text_idx": "#000052", "text": "19 E sega ni vakamacalataka na iVolatabu na veika matailalai me baleta na lewa e dau tauca o Jiova ena veigauna sa oti; e sega tale ga ni tukuna vakamatailalai na veika e vauca nona vakatulewataki keda yadudua se matailawalawa ena gauna se bera mai. Ke da lomatarotarotaka e so na itukutuku se parofisai ena iVolatabu nira sega ni vakamatatataki, e rawa nida vakatotomuria na yalodina i Maika na parofita ni a vola: \u201cKa\u2019u na waraki koya na Kalou, na noqui vakabula.\u201d\u200b\u2014Maika 7:7."}, {"text_idx": "#000053", "text": "20, 21. Na cava eda nuidei kina ni na cakava ga o Jiova na ka dodonu?"}, {"text_idx": "#000054", "text": "20 Meda nuitaka na lewadodonu i Jiova, da qai kua ni vakabekataka ni na cakava o koya na ka e dodonu ena veigauna kece. Ni sega mada ga ni kauaitaka na tamata me cakava na ka e dodonu, e yalataka o Jiova: \u201cA noqui tavi me\u2019u cudruvaka; au na sauma koi au.\u201d (Roma 12:19) Ke da dau waraki Jiova, eda na duavata kei na ka e kaya ena yatedei na yapositolo o Paula: \u201cSa tu beka vua na Kalou nai valavala tawa-dodonu? E segai sara\u201d!\u200b\u2014Roma 9:14."}, {"text_idx": "#000055", "text": "21 Ena gauna oqo, eda se bula tiko ena \u201cveigauna dredre.\u201d (2 Timoci 3:1, VV) Levu sara na veivakalolomataki e yaco ena vuku ni lewa ca kei na \u201cveivakasaurarataki.\u201d (Dauvunau 4:1) Ia, e sega ni veisau o Jiova. Se sevaka tiko ga o koya na caka vakatawadodonu ni ka, qai nanumi ira dina na dau vakaleqai ena lewa ca. Ke da yalodina tiko ga vei Jiova kei na nona veiliutaki, ena qai solia vei keda na kaukaua meda vosota rawa kina me yacova na gauna lokuci me qai vakadodonutaka kina na lewa ca kece ga na nona Matanitu.\u200b\u20141 Pita 5:6, 7."}, {"text_idx": "#000056", "text": "^ para. 13 A kaya o Jiova me baleti Jope: \u201cSa sega e dua e tautauvata kaya e vuravura.\u201d (Jope 1:8) Kena irairai ni qai bula o Jope ni mate oti o Josefa, se bera tale ga ni lesi o Mosese me nodra iliuliu na Isireli. E rawa ni tukuni kina ena gauna oya ni sega ni dua e tautauvata kei Jope ena nona yalodina."}, {"text_idx": "#000059", "text": "Jope 34:1-12 Ni caka vei iko na ka e sega ni dodonu, me vakaukauataki iko vakacava na veivosa i Ilaiu mo nuitaka tiko ga na yalododonu i Jiova?"}, {"text_idx": "#000060", "text": "Same 1:1-6 Cava e veivakacegui kina meda kila ni o Jiova ena lewa vinaka na veika e vauci ira na ivalavala dodonu kei na ivalavala ca?"}, {"text_idx": "#000061", "text": "Malakai 2:13-16 Na cava na rai i Jiova ena nodra biuta vakatawadodonu na watidra e so na tagane?"}, {"text_idx": "#000062", "text": "Rawa ni o Wilika Tale ga"}, {"text_idx": "#000064", "text": "Me saumi na taro qori, raica mada e rua na ivakaraitaki ni nona vakataulewa na kalou e volai ena iVolatabu\u200b\u2014na Waluvu ena siga i Noa kei na nodra vakarusai na kai Kenani."}, {"text_idx": "#000065", "text": "Raica mada na yaga ni nomu kilai koya na Kalou me vaka e dua na nomu itokani."}]