text: [{"text_idx": "#000000", "text": "Baha Oromiyaan hawaasa Oromoo bulchiinsa cunqursaa Emperor Menelik 2ffaa irratti qabsaa\u2019e keessaa tokko. Lolli Bordoddee/Dulaa Kanniisaa godinaalee Ituu fi Calanqoo keessatti geggeeffame seenaa qabsoo kanaa kan bara baraa dha. Ummanni Oromoo Baha Oromiyaa kufaatii, bitamuu, gabrummaa isa mudatus, hidhaa kana jalaa bilisa ba\u2019uuf carraaqqii godhaa jiru keessatti abdii hin kutatin hafeera."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Bara 1962 ummanni Oromoo sirna koloneeffataa irratti lola murteessaa bane. Sochiin kun dubartootaa fi dargaggoota Dirree Dhawaa irraa dhufaniin kan hoogganaman yoo ta\u2019u, isaanis afaanii fi aadaa isaanii ukkaamfame du\u2019aa kaasuuf kutatanii turan. Mootummaan Hayilasillaasee balaa sochiin kun geessisu dafee hubatee ukkaamsaa gara laafina hin qabneen deebii kenne. Dhaabbilee hawwisoo aadaa diiganii warra Somaaliyaa kooluu galan biyyaa baqatan."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Mootummaan Somaalee kan dhiheenya kana bittaa koloneeffataa Ingilizii fi Xaaliyaanii jalaa walabummaa argate, ummata Oromoo gargaaruuf fedhii hin qabu ture. Inumaayyuu dargaggoota Oromoo too\u2019atanii hawwii naannoo ofii daran itti fufsiisuuf itti fayyadamuu barbaadan. Gantummaan kun ummata Oromoo fi qabsoo bilisummaa isaa daran hundee jabeessuu qofaaf tajaajile."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Lolli ummanni Oromoo sirna koloneeffataa irratti godhe dheeraa fi ulfaataa ture. Cunqursaa waraanaa, baqachuu fi ukkaamsaa siyaasaa dabalatee qormaata hedduu isaan mudate. Haa ta\u2019u malee abdii kutatanii mirga isaaniif falmuu itti fufan. Bara 1991 dhumarratti injifannoo galmeessanii mootummaa Habashaa kuffisan."}, {"text_idx": "#000007", "text": "Mootummaan Somaalee dargaggoonni Oromoo qabsoo bilisummaa isaanii akka dhiisan dhiibbaa gochuuf yaalus, isaan garuu ajajamuu didan. Kanaa mannaa, michoota fi qabeenya biraa barbaadan. Elemoo Qilxuu mana hidhaa Finfinnee keessaa yeroo hiikamu, dargaggootaaf kaka\u2019umsaa fi deeggarsa baay\u2019ee barbaachisu godheera. Bara 1969, Jaarraa Abbaa Gadaa fi Mahammad Umar hoggantoota lamaan hafan ta\u2019uun Adda Bilisummaa Oromoo (WBO) hundeessuuf isaan gargaareera. Waraanni Bilisummaa Oromoo alaabaa, asxaa, faaruu, faaruu sabaa mataa isaa beeksise."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Sana booda Waraanni Bilisummaa Oromoo dargaggoota dhoksaan Somaaliyaa keessaa baasee leenjii waraanaa Yaman Aden keessatti geejjibsiisuu eegale. Leenjii fudhatanii hidhannoo fudhachaa yeroo kamuu caalaa bilisummaa ummata isaanii falmachuuf kutannoon itti fufan."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Ummanni Oromoo bilisummaaf falmachuun gonkumaa cunqursaan akka salphaatti ilaalamuu akka hin dandeenye yaadachiisa. Hafuurri namaa qormaata baay\u02bcee ulfaataa ta\u02bce illee mo\u02bcuu akka danda\u02bcus yaadachiisa. Ummanni Oromoo ummata dandamatuu seenaa diddaa bara dheeraa qabuudha. Hanga bilisummaa dhugaa argatanitti mirga isaaniif falmachuu itti fufu."}, {"text_idx": "#000014", "text": "Gama biraatiin qabsaa\u2019aan maqaan isaa hin ibsamne tokko kan Huseen Suraa waliin ture tokko Ebla 27, 1973 Finfinnee keessatti sabboontota tokko tokko waliin wal argee waa\u2019ee meeshaa waraanaa gara Carcar fidamee turee fi waa\u2019ee Elemoo fi qabsaa\u2019onni isaa waliin qabsoo hidhannoof deeggarsa ijaaruuf godhan itti hime Bilisummaa Oromoo. Sagantaa siyaasaatti makamuun alaabaa duuba akka hiriiranis affeereera. Sabboontonni filannoo qabatamaa isaan bira jiru qofa waan ta\u2019eef walii galan."}, {"text_idx": "#000015", "text": "Walgahiin qabsaa\u2019aa maqaan isaa hin ibsamnee fi sabboontota gidduutti taasifamu qabsoo bilisummaa Oromoo (Addi Bilisummaa Oromoo) keessatti jijjiirama guddaa ta\u2019eera. Ummanni Oromoo tokkoomsuu fi deeggarsa qabsoo hidhannoo Waraana Bilisummaa Oromoo gaggeessuuf qabu akka galfatu gargaareera. Waraanni Bilisummaa Oromoo waggoota itti aananiif humnaa fi jaalatamummaa isaa guddachuu itti fufe, dhumarratti siyaasa Itoophiyaa keessatti humna guddaa ta\u2019e."}, {"text_idx": "#000017", "text": "Osoo biyya hin seenin dura Elemoo Qilxuu fi hooggantoonni Waraana Bilisummaa Oromoo kaan qabsoon bilisummaa Oromiyaa hunda hammatee fi ummata Oromoo hunda bakka bu\u2019u ta\u2019uu isaa mirkaneeffachuu fedhan. Waggoota lamaan jalqabaa gahee hoggansa irraa of qusachuuf murteessan, humnaa fi deeggarsa isaanii osoo ijaaran. Adeemsa kana akka to\u2019ataniif sabboontota Finfinnee keessa jiran Qaama Qindeessaa Giddugaleessaa godhanii muudaniiru."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Karoorri isaanii dafee milkaa\u2019e. Dargaggoonni Oromiyaa guutuu irraa gara Waraana Bilisummaa Oromootti makaman, baadiyyaatti walga\u2019iin darsa (barnoota siyaasaa) gaggeeffamaa ture. Kunis ergaa Waraana Bilisummaa Oromoo babal\u2019isuuf akkasumas deggersa qabsoo hidhannoo akka sochoosuuf gargaareera."}, {"text_idx": "#000023", "text": "Imalli isaanii dheeraa fi ulfaataa ta\u2019us, dhuma irratti qabsoo hidhannoo Waraana Bilisummaa Oromoo deebisanii hundeessuuf milkaa\u2019aniiru. Waggoota dheeraaf mootummaa Derg irratti qabsaa\u2019anii, har\u2019as bilisummaa Oromiyaaf qabsaa\u2019uu itti fufaniiru."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Jaarraa Abbaas fi Aadam Tukkalee (Mul\u2019is Abbaa Gadaa) erga biyya seenaniin booda gara Shaggar imaluun sabboontota Oromoo Elemoo Qilxuu fi kanneen biroo Gola Giddugala Qindeessaa jedhanii muudanii turan waliin wal arganii turan. Sabboontotni qabsoo karaa nagaa gaggeeffamuutti kan ce\u2019an ta\u2019uu isaanii yoo argan mufatanii, qabsoo hidhannoo itti fufsiisuuf garuu murteeffataniiru."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Gochi Jaarraa sabboontotni Oromoo biroos qabsoo hidhannootti akka makaman kakaase. Dafee humna horatee Waraana Bilisummaa Oromoo keessatti nama guddaa ta\u2019e. Gootummaa fi kaayyoo bilisummaa Oromoof kutannoo qabuun beekama ture."}, {"text_idx": "#000031", "text": "Jaarraa fi Mul\u2019is bilisummaa Oromoo galmaan gahuuf qabsoo hidhannoo qofa akka ta\u2019e sabboontota amansiisan. Mormiin karaa nagaa akka hin hojjenne, ummanni Oromoos ofirraa ittisuuf meeshaa waraanaa fudhachuu akka qabu falman."}, {"text_idx": "#000032", "text": "Gochaan Jaarraa fi Mul\u2019is sabboontotni Oromoo biroo qabsoo hidhannootti akka makaman kakaase. Dafanii humna horatanii humna guddaa Waraana Bilisummaa Oromoo ta\u2019an. Jaarraa Abbaas nama jabaa fi kutataa ture. Bilisummaa saba isaatiif lubbuu isaa wareeguuf fedhii qaba ture. Warra bilisummaa fi haqaaf qabsaa\u2019an hundaaf kaka\u2019umsa dha."}]