text: [{"text_idx": "#000001", "text": "Manni Kiristaanaa bakka gargaarsi Waaqayyoo, soorummaa fi jaalalli Abbummaa Isaatiin kan itti argamu gara Iyyeruusaaleem ishee Samii kan nu geessitu qeyeen Qulqulleettiin Mana Kiristaanaa iddoo adda taatee dha. Egaa barreeffama kana keessatti Qeyee Waaqayyoo kan taate seenaa Mana Kiristaana Mi\u2019iraafe Qiddusaan Koomtoo Qulqulleettii Sillaaseetiin wal isin barsiifnaa Manni Amantaa seena qabeettiin umrii dheeraa lakkoofsiste Koomtoo Mi\u2019iraafe Qiddusaan Qulqulleettii Sillaaseen Naannoo Oromiyaa, Godina Wallagga Bahaa, Aanaa Waayyuu Tuqaa, Ganda Daaloo Koomtootti kan argamu dha. Finfinneerraa km 330 fagaatee kan argamu yommuu ta\u2019u; Finfinneerraa hanga magaalaa Naqamteetti km 320 magaalaa Naqamteerraa km 10 kan hin caalle fagaattee argamti. Kunis karaa ciirrachaa kan konkolaataa deemsisu qaba. Iddoo Qulqulleettiin Manni Kiristaanaa kun itti argamtu sana bira ga\u2019uudhaaf karaan isaa akkuma jireenya kiristaanaa bu\u2019aa ba\u2019ii, Tabbaa fi Irraangadee kan qabu dha. Manni kiristaanaa kun lafa cittuu bishaaniin marfamteerratti argamti.\nManni Kiristaanaa koomtoo Qulqulleettii Sillaasee nama Dajjaazmach G/Igzi\u2019abiheer (Dajjaach Kumsaa Morodaa) jedhamuun bara 1906 B.A hundeeffamte. Jalqaba manni Kiristaanaa kun citaadhaan ijaarame. Waggoota hedduu erga tajaajilee booda, xaaliyaaniin biyya keenya Itiyoophiyaa yeroo weerartee waggaa shan turte keessatti dhiibbaa guddaa Mana Kiristaanaa kanarraan geessisteen. Manni Kiristaanaan kun gubateera. Meeshaaleen Qulqullaa\u2019oon hedduun waliin gubataniiru.\nYeroo sana furtuu qabaan Mana Kiristaana kanaa kan turan Luba Tasfaayee Amanuu jedhamu turan. Isaanis haala hin beekamneen Taabota Kakuu Waaqayyoo fi meeshaalee qulqullaa\u2019oo muraasa fudhatanii bosona seenan. Eeyyama Waaqayyoo ta\u2019ee, Fannoo Gooftaa dabalatee meshaalee Qulqullaa\u2019oo tokko tokoo oolfataniiru. Sababii kanaan kan ka\u2019e Fannoo Gooftaa dabalatee meeshaalee qulqullaa\u2019oo tokko tokko abiddaan guba- chuu irraa oolfatanii jiru. Haa ta\u2019uu malee, Manni Kiristaanaa kun yeroo gubatu meeshaalee qulqullaa\u2019oo ta\u2019an hedduu fi Kitaaboliin akka Biraannaa (waraqaa gogaa re\u2019eerr irraa hojjetamau), Dirsaanotaa fi Kitaabilee Qulqullaa\u2019oon gara garaa baay\u2019een ooluu hin dandeenye.\nGaruu, kanneen gubatan gubatanii Taabonni Kakuu Waaqa- yyoo fi meeshaaleen qulqullaa\u2019oon muraasni akka fedha Waaqayyootti Luba Tasfaayee Amanuutiin ooluu danda\u2019anii jiru. Lubni kunis Taabota Kakuu kana bakka kaa\u2019an dhabanii erga baay\u2019ee Waliin rakkatani boo da dubbiin qabbanaa\u2019uusaa hubatanii namoota naannoo sanaa walitti qabuudhaan, Manni Kiristaanaa akka ijaaramu mariisisan. Uummannis yaadicha inaaffaa afuuraan deeggaranii hamma humna isaanii Mana Citaa ijaaranii Taabota Kakuu Waaqayyoo kana itti galchan. Tajaajil- tonnis (Lubootnii fi Daaqonootni) waggaa dheeraadhaaf mindaa malee tajaajilaa turan. Amantoonni Ortodoksii Tawaahidoo naannoo sanatti argamanis gama isaaniitiin kennaa isaanii midhaan irraas ta\u2019ee waanuma argataniin Mana Amantaa isaanii tajaajilaa turan. Haata\u2019u malee, tajaajil\ntoonni (Luboonnii fi Daaqonootni) uffata tajaajilaa waan hin qabneef uffata lubummaa malee akkasumatti tajaajilu turan. Haala jajjabina Mana Kiristaanichaa ajaa\u2019ibaa /raajii faana wal qabatee Waaqayyoof wanti dadhabamu hin jiruhoo jedhamee akkuma bar- reeffame, haalli gaggeeffama Mana Kiristaana kanaa kan nama gad-disiisu ta\u2019ullee, Waaqayyo garuu yoomillee nama qaba.Yeroo ta\u2019e tokko Dubartiin Aadde Dabrituu jedhamtu Finfinneerraa gara bakka kanaatti dhuftee haala gaggeeffama Mana Kiristaanichaa, tokkummaa fi garraamummaa uummatichaa erga daawwattee booda ajaa\u2019ibsiifachuun deebitee Finfinneetti galte. Boodas waa\u2019ee raajii baay\u2019ee Mana Amantaa kana keessatti ta\u2019aa jiru namootatti himte. Keessattuu namoota yeroo dheeraadhaaf dhukkuba gara garaatiin rakkachaa turanii fi yaalamanii furmaata dhabanitti \u2018\u2019Manni Kiristaanaa Koomtoo Qulqulleettii Sillaasee jedhamtu jirti, Manni Amantaa kun gubat- tee turte, meeshaalee qulqullaa\u2019oos guutuu hin qabdu, Waaqayyo garuu bakka kanatti raajii ni hojjeta. Kanaafuu bakka sana deemaatii aarsaa dhiyeessaa! Ni fayyitu\u201d jettee isaanitti himte. Sana booda namootni baay\u2019een bakka sana dhufanii kadhannaa godhachuun dhukkuba isaanii irraa fayyuun Waaqayyoon galateeffachaa turaniiru bakki sunis yeroodhaa yerootti namoota hedduu biratti beekamaa dhufeera."}, {"text_idx": "#000002", "text": "jiraatonni naannoo sanii, bakki kun bakka seena qabeessa ajaa\u2019iba raawwatu akka ta\u2019e erga hubataanii booda, Mana Citaa isa ture gara gamootti jijjiiruudhaaf bara 1964 B.A irraa eegalaanii kaka\u2019umsa guddaadhaan sochii haa taasisan malee; sababii gara garaatiin kan ka\u2019e yeroo sanitti ijaaruu hin dandeenye. Haa ta\u2019u malee, yeroo muraasa booda kaka\u2019umsa uummanni qarshii walitti qabuudhaan Mana Citaa sana gara Mana qorqoorrootti jijjiiranii Taabonni Kakuu akka itti galuu taasisaniiru.."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Yeroo ammaa tajaajiltoota Manni Kirstaanichaa qabu:- Luboota 4, Diyaaqonoota 4 kan qabduufi baay\u2019ina uummataa Abbaa warraa 180 qabdi. Kana malees Monoksootni dubartootaa 8jiru. iddoo kadhannaadhaaf mijataa ta\u2019e, namoonni baay\u2019een gara Mana Amantaa kanaa dhufuudhaan bakka itti subaa\u2019ee galaniidha.\nManni Kiristaanaa kun iddoo Qulqullummaa, seenaa bara dheeraa qabu ta\u2019ee osoo jiruu, haalli tajaajila isaa garuu kadhaa harka uummatashee qofa eeguu irraan kan ka\u2019ee fi galii tajaajila guutuu kennuudhaaf barbaachisu argachuu irratti rakkina cimaatu marsee jira. Dabalataanis tajaajila Afuuraa jajjabeessuudhaaf, Manni Kiristaanaa kun fuulduratti akka of danda\u2019u gochuudhaafis hojiiwwan misoomaa kan akka Sangaa furdisuu fi Lukkuu horsiisuu hojjechuudhaaf jalqabbiin jiru kan nama gammachiisudha.\nEgaa abbootiin keenya dursummaan Mana Waaqayyoo mana isaanii godhatanii,waadaa isaaniif kenname eeganii, Mana Kiristaanaa Qulqulleettii nuuf dabarsanii jiru. Nutis dhaloonni har\u2019aa; umrii Waaqayyo irraa arjummaan nuuf laatame akka seeraa fi ajaja Waaqayyootti fayyadamnee; waadaa nutti kenname eegnee dhaloota itti aanuuf laannee akka argamnu Waaqayyoo nuuf haa eeyyamu."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Finfinnee irraa gara baha Itiyoophiyaatti deemsa keenya yemmu taassifnu Naannoo Oromiyaa Godina shawaa Bahaa Aanaa Liiban keessatti dirree bal\u2019aa diriiree jiru kan biqiltoota adda addaatiin uwwifamerra ija keenya qaarisnee yemmuu ilaallu bosonni samii tuqe namatti fakkaatu kabajaa fi sugaan guutamee nutti mul\u2019ata."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Tulluun kun kan Waaqayyo jalqabaa eegalee boqonnaa qulqullootaatiif akka ta\u2019utti eeyyamedha.Yemmu irra ba\u2019anii biyyattii kallattii bahaa fi dhihaatti, kaabaa fi kibbatti naanna\u2019anii ilaalan sammuu namaatiif kan boqonnaa kennudha."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Qulqulluun Abbaan keenya Yaareedis Waaqayyo bakki kun gara fuula duraatti Gadaamii guddaa akka ta\u2019u waan isaadhaaf ibseef bakki kun bakka eebbifamtuu, kan Waaqayyo qulqulloota isaaf kenne ta\u2019uu raajii (raaga) himee guyyoota torbaaf erga bakka kana turee booda mooticha Gabra Masqal waliin ta\u2019uudhaan bakka kanatti taabota Igzi\u2019aabiheer Aab dhaabanii (hundeessanii) deebi\u2019ani. Tulluun Waaqayyoon filatamte tulluu cuqqaalaa (Ziqu\u2019aalaa)ti."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Bakki kun bakka abbaan keenya Aabboon itti boqotanidha. Sanaan dura garuu Abbaan keenya Gabra Manfas Qiddus( Aabboon) biyya dhaloota isaanii Gibxi bakka Nihiisaa jedhamtuu gara Itiyoophiyaa dhufuudhaan tulluu kana irra bahanii kallattii arfaniinuu biyya Itiyiyoophiyaa yemmu ilaalanitti cubbuu namoonni hojjetan hunda waan arganiif Galaana tulluu kana keessa jiru keessatti of darbatanii mataa isaaniitiin dhaabbatanii uummata Itiyoophiyaatiif dhiifama kadhachaaturani."}, {"text_idx": "#000016", "text": "Abbaan keenyas galaana kana keessa Waggoota dhibba tokkoof ture. Galaana kana keessattis dhiigni isaa dhangala\u2019e,bishaanichis dhiiga fakkaate, lafeen isaas akka cabbie ta\u2019uun mul\u2019atani. Sana booda Gooftaan keenya Iyyasuus Kiristoos dhufee uummata Itiyoophiyaa hundaaf dhiifama taassiseeraatii galaana kana keessaa bahi jedheen, harka Isaatiinis lafee Abbaa keenya qaqqabatee fayyiseera. Bishaan ( Galaanni) inni keessa dhaabatee kadhate kunis Tsabala ta\u2019ee dhukkubsattoota dhibee adda addaatiin qabaman fayyisaa tureera; har\u2019as fayyisaa jira."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Gadaamiin kun Waggoota hedduudhaaf haala kanaan babal\u2019atee tajaajila bal\u2019aa kennaa kan ture yoo ta\u2019u, bara weerara Giraany Ahmad namni itti tajaajilu dhabamee ture, bara 1531tti Giraany Ahmad Gadaamii Cuqqaalaa ( Ziqu\u2019aalaa) weerare. Kiristaanonni bakka sana jiraatanis taabotaa fi qabeenya Gadaamichaa fuudhanii dhoksani. Giraany Ahmadis gochaa kiristaanotaa kanatti baay\u2019ee waan aareef kiristaanota naannoo sanaa fixe."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Waraanni Giraany Ahmad, keessattuu kan dursaa Waraanaa Waaziir Adoolii jedhamuun dursamu bakka sana qubachuun bakka qubannaa hoomaa waraanaa isaa taassisatee ture. Haa ta\u2019uutii Giraany Ahmad erga injifatamee booda Gadaamiin kun irra deebi\u2019amee tajaajila mana kiristaanaa kennuu eegaleera."}, {"text_idx": "#000022", "text": "Sana booda bara Mooticha Minilikiis qarqaarsi kan taassifamaafii ture yoo ta\u2019u, bara Mooticha H/Sillaasee manni kiristaanaa isaa haala amma mul\u2019atu kanaan akka ijaaramu taassifameera. Ijaarsa mana kiristaanaa kanaatiifis Mootichi H/Sillaasee qarshii kuma digdamaa fi Haati manaa isaanii Manan qarshii kuma digdama akka kennan seenaan ni ibsa. ( Daani\u2019eel, 400)"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Gadaamii kana keessatti mukkeen umur dhedheeroon adda addaa kan jiran yoo ta\u2019u isaan keessaa kanneen akka Arza libaanos, Gaattiraan durii, birbirsaa fi kanneen kana fakkaatan mukeen biyya keenyaa keessatti argamu."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Bakka kanatti barumsi mana kiristaanaa dubbisa irraa eegalee, Zeemaan, Qinee fi barumsi kitaabaa kan keessatti kennamu yoo ta\u2019u, Gadaamii kana keessa monoksoota dhiiraa fi dubartootaa dhibba sadii fi shantamaa ol ta\u2019an akka keessa jiraatan ni ibsama."}, {"text_idx": "#000026", "text": "Odeeffannoowwan bu\u2019uurawoo Waa\u2019ee Waldaa Qulqullootaa"}]