text: [{"text_idx": "#000003", "text": "Hiika Mudghah Arabiffaan mudghah jechuun \u201cwanta alanfame\u201d jechuudha. Mufasiroonni (hayyoonni Qur\u2019aana ibsan) jecha Mudghah jedhu \u201cmuraa fooni afaan keessatti alanfamu danda\u2019u\u201d jechuun hiiku. Muraan foonii wantoota alanfamu danda\u2019an irraa waan ta\u2019eef \u201cwanta alanfamuudha\u201d jechuudha. Dhugumatti yommuu muraa fooni alanshan, bocni isaatii fi bocni miciree wal fakkaata."}, {"text_idx": "#000004", "text": "Osoo namni tokko muraa foonii ykn maastikaa afaan keessa kaa\u2019ate alanshee, ergasii marsaa mudghah irratti muraa foonii ykn maastikaa alanshe san miciree namaatin wal bira qabee, micireen wanta alanfame saniin wal fakkaata jenne goloobu (guduunfu) dandeenya. Sababni kanaa, somaayitiin dugda miciree irratti argamu \u201cwanta alanfame san bakka ilkaan cinineen\u201d wal fakkaata. (Ilaali fakkii 1) Dabalataan, wanti alanfamu akkuma afaan keessatti boca jijjiratu, micireenis marsaa mudghaatti boca jijjirata. Gara tokkoon dhoqa, gara biraatin dhiita qaba. Wanti alanfamus dhoqaa fi dhiita kan qabuudha."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Fakkii 1 :Marsaa mudghah irratti gubbaan ijaarsa miciree maastikaa alanfameen yommuu wal-bira qabamu, isaan lamaan jidduu wal fakkeenya argina. A) Fakkii miciree (Embryo) kaafame agarsiisa. B) Suuraa maastikaa (gum) alanfamee agarsiisa."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Iddoo gadi baqaqaa dugda miciree A irratti argamu mee ilaalaa. Akka waan ilkaan cininee fakkaata. Haala kanaan maastikaa alanfame bakka ilkaan cinineen wal fakkaata. Ammas guutuu miciree kanaa yommuu ilaallu muraa foonitiin kan wal-fakkaatudha. Sababni isaas, harka, luka fi qaamole biroo guutuu hin baafanne. Akka hubatamuuf maaykiroskoppiin akkanatti guddisee malee hammi isaa baay\u2019ee xiqqaadha. Dheerinni isaa seentimeetira tokko (1cm) hin caalu. Kanaafu, asitti mudghah jechuun \u201cmuraa foonii alanfamu danda\u2019uudha\u201d[1] jechuudha. Marsaa kanatti micireen foon malee lafee hin qabu. Mudghah irraa lafeen ni uumama."}, {"text_idx": "#000008", "text": "Torbaan darbe waa\u2019ee alaqah ilaalle turre. Alaqaan hiika sadii akka qabuu fi hiikni sadanuu guddinna miciree ilma namaatiin akka walitti galu hubanne jirra. Hiikni alaqah sadan: wanta rarra\u2019e, dhiiga ititaa fi ul\u2019aanula. Micireen marsaa copha (nuxfaa) irraa jalqabee gadaamessaa haadha keessatti lafa qabachuu eegala. Ergasii akkuma yeroon darbuun dhiiga ititaa ta\u2019uun gadaamessa irraa ni rarra\u2019a. Guddinni isaa itti fufuun boca ul\u2019aanula qabachuun soorata isaa dhiiga haadhaa irraa argata. Dhuma marsaa alaqah keessatti wanti akka callee fakkaatu dugda miciree irratti bahuu jalqaba. Wanti callee fakkaatu kunis somaayit (Somite) jedhama. Somaayitin kuni marsaan alaqah gara mudghatti jijjiramu kan agarsiisudha. Somaayiti kanarraa lafee fi maashaaleen dugdaa ni uumamu [2]. Fakkii armaan gadii irraa \u2018somites\u2019 ilaalun ni danda\u2019ama."}, {"text_idx": "#000009", "text": "Fakkii 2: Suuraa miciree Maaykiroskoppin kaafame kan marsaa dhuma alaqah (guyyaa 24-25) agarsiisu. Bitaa mirgaa somaayiti 13, 13 qaba[2]."}, {"text_idx": "#000010", "text": "Guyyaa 24-26 Alaqaan kuni gara Mudghah jijjiramu jalqaba. Micireen armaan olitti qajeelaa fakkaatu kuni gubbaa jalaan jallachuu fi dacha\u2019u eegala. Fakkii armaan gadii irraa ilaalun ni danda\u2019ama"}, {"text_idx": "#000011", "text": "Fakkii 3: A.Miciree dhuma marsaa alaqah, B fi C jalqaba marsaa mudghah agarsiisuu[3]"}, {"text_idx": "#000012", "text": "Fakkiiwwan armaan olii maaykiroskoppiin waan guddifamaniif guddaa fakkaatu. Garuu hammi jalqabaa (orijinaali) isaanii baay\u2019ee xiqqaadha. Barattoonni Baayloji baratan waa\u2019ee maaykiroskoppii ilaalchisee, jechoota \u201cMagnification fi Resolution\u201d jedhan osoo hin baratin bira hin darban. Magnification (Maagnifikeshin) wanti tokko dachaa meeqan guddifamu akka qabu agarsiisa. Resolution (risolushin) immoo fakkii san ifa godhu fi kutaalee isaa tokko tokkoon mul\u2019isuudha."}, {"text_idx": "#000013", "text": "Kunoo marsaa mudghatti ilmi namaa kana fakkaata. Kuni fakkii dhugaa maaykiroskoppin hin guddifamneedha (Actual image)*"}, {"text_idx": "#000014", "text": "Namni marsaa mudghaatti maal akka ture yommuu ilaaluu fi itti xinxallu, iimaanni isaa ni dabala. Wanta xiqqoo muraa fooni kanarraa kan isa uumee nama guutuu isa taasise eenyuu? Muraa foonii kanarraa luka, gurra, harka, kutaalee qaamaa keessaa fi alaa kan akkanatti isaaf tolche eenyu? Deebiin isaa Rabbii olta\u2019aa, Ogeessaa fi Beekaa ta\u2019eedha. Rabbiin olta\u2019aan ni jedha:"}, {"text_idx": "#000015", "text": "\u201cYaa ilmaan namaa! Yoo kaafamuu irraa shakkii keessa jiraattan, dhugumatti Nuti biyyee irraa isin uumne; ergasii copha bishaan saalaa irraa, ergasii dhiiga ititaa irraa, ergasii muraa foonii alanfatamu kan uumama guuttatee fi hin guuttatin irraa isin uumne; [humnaa fi dandeetti Keenya] isiniif ibsuuf [kana goone]. Hanga yeroo murtaa\u2019etti wanta feene gadaamessa keessa teessifna. Ergasii daa\u2019ima goonee isin baafna. Ergasii akka umrii jabinnaa keessan irra geessaniif [isin jiraachifna]. Isin irraas nama du\u2019utu jira. Erga duraan waa beekee akka homaa hin beekneef isin irraas nama gara umrii gadi aanaa deebi\u2019utu jira. Dachiis gogduu taatee agarta. Yeroo Nuti bishaan [bokkaa] ishii irratti buufne, ni sochooti, ni iitoftis, akaaku biqiltootaa bareedinna qaban hunda irraas ni biqilchiti.\u201d Suuratu Al-Hajj 22:5"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Yaa ilmaan namaa erga duutanii\nbooda qorannoo fi jazaaf lamuu kaafamu yoo shakkitan, kunoo ragaalee lama isin\nilaaltantu jira. Ragaalee lamaan wanta shakkitan kan agarsiisanii fi qalbii\nkeessan irraa shakkii kanneen oofaniidha."}, {"text_idx": "#000017", "text": "1ffaan\u2013 ragaa uumama keessanii. Kan nama uumuu jalqabe yeroo lammataas ni deebisa. Akkana jedha, \u201cDhugumatti, Nuti biyyee irraa isin uumne\u201d kuni hiika lama qaba. 1ffaa-Nabii Aadamiin (aleyh salaam) biyyee irraa uumudha. Ilmi abbaa irraa karaa kiroomozomitiin wanta dhaalu qaba. Kanaafu, hundeen wanti inni dhaalu kuni biyyeedha. Hiikni lamaffaan, nyaanni nuti nyaannu hundeen isaa biyyee irraa dhufe. Osoo biyyeen jiraachu baate midhaan biqiluu danda\u2019aa? Midhaan biyyee irraa dhufe kana yommuu alanshinee qaama keenya keessa seenu gara dhiigaatti jijjirama. Dhiiga kanarraas dhangala\u2019oon saalaa (maniyyiin) ni uumama. Ergasii copha (nuxfaa) kanarraa dhiiga ititaa uumee. Ergasii dhiiga ititaa kanarraa muraa foonii alanfamu danda\u2019u uume. Aayah (keeyyata) Qur\u2019aana armaan olii keessatti \u201cergasii muraa foonii alanfatamu kan uumama guuttatee fi hin guuttatin\u201d jedhu hiika kana qaba: Muraa foonii alanfamuu (mudghah) kanarraa kutaalee qaamaa uumuun boca namaa qabsiisa. Kuni kan \u201cuumama guuttate\u201d ta\u2019a. Garuu yeroo garii boca namaa osoo hin qabatin gadaameessi haadhaa ulfa of keessa darba. Kuni kan \u201cuumama hin guuttanne\u201d ta\u2019a. Kana malee hayyoonni hiika biraas itti kennani jiru."}, {"text_idx": "#000018", "text": "\u201cIsiniif ibsuuf kana goonee\u201d Rabbiin subhaanahu wa ta\u2019aalaa takkaan ilma namaa hunda uumuu ni danda\u2019a. Garuu Ogummaa (hikmaa) Isaa, guddinnaa dandeetti Isaatii fi bal\u2019inna rahmata Isaa nuuf ibsuuf marsaa marsaan nu uumee. Yeroo jalqabaatiif nama biyyee irraa uumuu Kan danda\u2019e, ergasii copha maniyyii dhiiga ititaa taasise, ergasii dhiiga ititaa muraa foonii taasise, muraa foonii irraa lafee uumuu Kan danda\u2019e, wanta jalqaba uume deebisu irratti danda\u2019aadha. Biyyee irraa kan uume, biyyee erga ta\u2019anii booda isaan deebisuun Isatti ni ulfaataa? Namni yommuu marsaalee uumama ofii itti xinxalluu lamuu akka kaafamu jala muree ni amana."}, {"text_idx": "#000019", "text": "\u201cHanga yeroo murtaa\u2019etti wanta feene gadaamessa keessa teessifna.\u201d Kana jechuun ulfa gadaamessi of keessaa hin darbine hanga yeroo murtaa\u2019etti ni tursiifna. Yeroon murtaa\u2019e kunis dheerinna yeroo ulfaati. Ergasii garaa haadhaa keessaa \u2018daa\u2019ima goonee isin baafna.\u2019 Daa\u2019ima dadhabaa homaa hin beekne, sammuun isaa, ijji fi gurraa isaa dadhabaa kan ta\u2019eedha. Ergasii Rabbiin suutuma suutan humna fi jabeenya kennaaf. Halkanii guyyaa abbaa fi haati hanga sadarkaa jabinnaa gahuu ni mararfatuufi, ni kunuunsu. San booda umrii jabinnaa gaha. Umriin kunis umrii qaamni itti jabaatu fi sammuun itti bilchaatudha."}, {"text_idx": "#000020", "text": "Isin keessaa umrii jabinnaa erga gahe ykn san dura kan du\u2019utu jira. Isin keessaa nama umrii jabinnaa darbuun umrii gadi aanatti kan deebi\u2019utu jira. Umriin kunis umrii dullummaa qaamni fi sammuun itti dadhabuudha. Wanta duraan beekaa ture ni wallaala. Kanaafi namni dadhabinna lamaan marfame. Isaaniis: Dadhabinna daa\u2019imumma fi dadhabinnaa dullumaati."}, {"text_idx": "#000021", "text": "Ragaan lamaffaa qorannoo fi jazaaf ilmi namaa lamuu kaafamu agarsiisu, dachii erga duute ykn godgee jiraachisuudha. Rabbiin olta\u2019aan ni jedha: \u201cDachiis gogduu taatee agarta.\u201d Kana jechuun biqiltoota homaatu kan ofirraa hin qabnee fi awwaara taate argita. Yommuu rooba itti roobsu, biqiltootaan ni sochooti. Ni iitofti. Erga gogdee walitti sunturtee booda yommuu roobni itti roobu fi biqiltoonni biqilan olkaati. Dachiin tuni gosoota garagaraa irraa biqiltoota babbeeradanii fi nama hawwatan biqilchiti. Kan kana hunda hojjatu fi sirna qabsiisuu eenyuu?"}, {"text_idx": "#000023", "text": "\u201cSuni\u201d marsaalee uumama namaa isiniif ibsee fi dachii gogdee bishaan itti roobsun jiraachifamte. \u201cRabbiin Haqa waan ta\u2019eefi\u201d Haqa jechuun jiraataa fi yeroo hundaa turaa, gonkumaa kan hin jijjiramne fi hin banneedha[4]. Kanaafu, hiikni \u201cSuni Rabbiin Haqa waan ta\u2019eefi\u201d jedhu kana ta\u2019a: uumamni keessanii fi dachii gogde jiraachisuun kan raawwatame sababa Rabbiin jiraataa fi yeroo hundaa turaa gonkumaa hin jijjiramne fi hin banne ta\u2019eefi. Wantoonni Rabbiin ala jiran hundi ni jijjiramu, ni badu. Rabbiin Guddaan Olta\u2019aan gonkumaa hin jijjiramu. Kanaafu, yeroo hundaa wanta fedhe hojjata, wanta fedhe uuma. \u201cInni kanneen du\u2019aan waan jiraachisuufi\u201d akkuma uumama keessan jalqabee fi dachii duute ykn gogde jiraachise namoota du\u2019anis ni jiraachisa. \u201cInni wanta hundaa irratti Danda\u2019aa waan ta\u2019eefi.\u201d"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Guduunfaa\u27a6Marsaan alaqah guyyoota 24-26 keessatti gara mudghaatti jijjiramu eegala. Marsaan mudghah kan itti beekkamu wanti callee fakkaatu \u201csomaayit\u201d jedhamu dugda miciree irratti bahuu jalqaba. \u27a6Mudghah jechuun muraa foonii alanfamu danda\u2019uudha. \u27a6 Namni marsaa mudghaatti uumama ofii yommuu ilaalu waa baay\u2019ee hubata. Isaan keessaa: \u270fDhiiga ititaa muraa foonitti kan jijjiruu Rabbii olta\u2019aa malee hin jiru. Ergasii muraa foonii kanarraa harka, luka, gurra fi qaamolee biroo kan uume Rabbiin malee jiraa? Kanaafu, Tokkichummaa Rabbitti amanuun Isa qofa gabbaruu akka qabu ni hubata. \u270fNamni hanga fedhe \u201cani of danda\u2019aadha, humna qaba\u201d haa jedhu. Inni dadhabinna lamaan kan marfameedha. 1ffaa- uumama isaa irraa jalqabee hanga ijoollummaatti. 2ffaa-Yeroo dullummaa. Kanaafu, akkamitti Rabbii isa uumee fi kunuunsu irraa dheessaa? \u270fRabbiin Guddaan Olta\u2019e wanta xiqqaa kanarraa isa uume Guyyaa Murtii lamu isa deebisuun waan hojjateef akka isa qoratu fi jazaa isaaf kafalu ni hubata. Sababni isaas, Rabbiin haqa, namoota du\u2019an ni kaasa, wantoota hundaa irratti danda\u2019aadha. Haqa jechuun jiraataa fi yeroo hundaa turaa, gonkumaa kan hin jijjiramne fi hin banneedha."}]