text: [{"text_idx": "#000002", "text": "Photo by Sora Shimazaki on "}, {"text_idx": "#000004", "text": "Qabenya Horachuun mirgoota Heera Mootummaa keessatti tarraa\u2019an keessaa isa tokko yommuu ta\u2019u qabeenya horachuun immoo dhimma akkaa salphaatti raawwatamu waan hin taaneef bu\u2019aa bahii baay\u2019ee fi dhamaatii guddaa kan barbaadudha. Gama biraatin immoo qabenyaa namnii dadhabbii fi xaarii baay\u2019en horate (argate) namoonni tokko tokko immo qabenyaa kana karaa seeraan alaa kan ofii gochuun karaa qaxxamuraatiin duroomuuf tattaafiiwwan adda addaa kan godhan yommuu ta\u2019uu faallaa namoota kanaa immoo Namoonnii qabenyii isaanii jalaa fudhatame immoo waan qabaniif gadhiisan wallaalanii jirenyi maatii isaanis jeeqamee maatiin isaanii bittinaa\u2019anii keessa darbaniis lubbuu ofii hanga balleessutti kan qaqqaban ta\u2019uu rakkina akka biyyaattis akka naannoottis bal\u2019inaan mul\u2019atuudhaa."}, {"text_idx": "#000005", "text": "Magalota gurguddoo keessattii yeroo ammaa liqaa araxaatiin qarshiwwan miliyoonaan lakkaa\u2019amu kennamee dhala sana irraa argamuun karaa qaxxamuraan namoonnii durooman lakkofsaan baay\u2019achaa jiru.Gochi kun immoo dinagdee hawaasaa fi tasgabbii biyyaa irratti midhaan innii qaqqabsiisu salphaa kan hin jedhamne ta\u2019uu isaatiin dabalatattii gocha seeraan ala ta\u2019ee fi duudhaa ummataa wajjin kan hin deemne ta\u2019ee argama."}, {"text_idx": "#000006", "text": "Seera yakkaa keenya irratti hiikoon jecha araaxaa ifaan kan jiru ta\u2019uu baatus galumsa keeyyatichaa irraa garu hubachuun ni danda\u2019ama.Seera yakkaa keenya bara 1996 fooyya\u2019ee bahee irratti Boqonnaa 3 Yakkoota Mirga Qabenyaa irratti raawwataman jedhu jalatti kutaa 3ffaa mata duree yakkoota rakkoo yaadaa yookiin namaa bu\u2019ura godhachuun raawwataman jedhuu 3 keessaa 1 araxaadha.Bu\u2019uura seera yakka kwt 712(1) araxaa jechuun rakkoo gadi aantummaa yookiin rakkina maallaqaa yookiin dadhabina yaadaa yookiin muuxannoo yookiin dandeetti dhabuu miidhamaa bu\u2019uura godhachuun dhala eyyamame yookiin maallaqa liqeessun yookiin mallaqa liqeessen qabenya madaalawa hin taane bakka isaa akka kennu gochuun yookiin waadaa galchuu ta\u2019uu hubanna."}, {"text_idx": "#000008", "text": "1.3. Dhala seeraan eeyyamameen ala/dhala seeraan alaa jedhu daangaan isaa hangamitti?"}, {"text_idx": "#000009", "text": "Odeeffannooon toora intarneetii irra jiru akka muldhisutti:-"}, {"text_idx": "#000010", "text": "Seera Hariiroo Hawaasaa keewwata 1751 irraa akka hubannutti dhala waliigalticha keessatti hin caqasamne irratti liqeeffataan waggaatti 9%(dhibbeentaa sagal) kaffaluu kan danda\u2019u ta\u2019uu ibsa.Dabalataan immoo keewwata 2479(1) qaamotni waliigaltee raawwatan lamaan dhala waggaa 12 %(dhibbentaa kudha lamaa) olitti waliigaluu kan hin dandeenye ta\u2019uu isaati.Dubbisa keewwattoota kana lamaanii irraa hubachuun kan danda\u2019amu dhalli kamiyyuu ka\u2019umsi isaa 9% (dhibbeentaa sagal) yommuu ta\u2019u baaxiin isaa immoo 12 %(dhibbentaa kudha lamaa) ta\u2019uu hubanna.Kanaan walqabatee dhimmi biraa ka\u2019uu danda\u2019u dhalli shallagamuu kan qabu waggaatti? moo ji\u2019aani? kan jedhu dhimma deebii argachuu qabuudha.Kana irratti keewwattoonni rogummaa qaban keewwata 1751 fi 2479 dha.Akkaataa keewwatoota kanaatti dhalli Shallagamuu kan qabu waggaatti malee ji\u2019atti akka hin taane irraa hubachuu dandeenya."}, {"text_idx": "#000011", "text": "Kanaan walqabatee dhimma kana irratti Dhaddachi Ijibaataa Mana Murtii Waliigala Federaalaa Jildii 15ffaa lakk.galmee 80119 irratti namni tokko ji\u2019aan dhala %10(dhibbentaa kudhan) shallaguun maallaqa kan liqeesse yoo ta\u2019e ulaagaa yakka Araaxaa ni hundeessa jechuun murtii dirqisiisaa kenneet(laatee) jira.Dabalataan Jildii 17ffaa lakk.galmee 102711 ta\u2019e irratti murtii kenneen qaamotni waliigaltee raawwatan waliigaltee isaanii irratti dhalli ji\u2019aan kan shallagamu ta\u2019uu kan caqasan yoo ta\u2019e waliigalteen sun fudhatama kan hin qabne ta\u2019uu ibseera.Kanaaf seerota armaan iloo fi murtiiwwan kennaman irraa kan hubachuu dandeenyu dhalli shallagamuu kan qabu waggaatti ta\u2019uu dha."}, {"text_idx": "#000012", "text": "Kanatti aansudhaan immoo yakki Aaraaxaa akkamitti qaawwa seeraa dawoo godhachuudhaan akka raawwataman ilaalla."}, {"text_idx": "#000013", "text": "2. Yakkii Araaxaa seera dawoo godhachuun kan rawwatamu karaa lamaanii"}, {"text_idx": "#000016", "text": "Cheekiin Hojii daldalaa keessatti hojimaata seera qabessaa namoota baay\u2019ee jidduutti raawwatamuudha.Haa ta\u2019u malee liqeessitootni Araaxaa namoota hanqina maallaqaa qaban barbaadanii qarshii dhala seeraan alaa qarshii haadhoo liqeessan faana walitti ida\u2019uun liqeeffataan cheekii maallaqaa gahaa hin qabne akka kennaniif taasisuun cheekii hojii seera qabeessaaf karoorfame hojii seeraan alaatif oolchaa jiru.Araaxaa liqeessitootni dawoo cheekitiin namootni liqeeffatan maallaqa isaanii yeroon deebisuufi yoo didan(dhiisan) yookiin yoo dadhaban himannaa hariiroo hawaasaa irratti banuudhaan manni fi qabeenyi isaanii akka gurguramu gochuun dabalatatti yakkaan immoo poolisidhaaf eeruu kennuun akka himatamanii hidhaman gochaa jiru.Seera yakkaa bara 1996 bahe keewwata 693(1) irraa akka hubachuun danda\u2019amutti namni kamiyyuu cheekiin yeroo baankiif dhiyaatutti maallaqa gahaa itti ajaju kan hin qabne ta\u2019uu osoo beekuu cheekii kan kenne yoo ta\u2019e hidhaa salphaa yookiin akka cimina dhimmichaatti hidhaa cimaa waggaa 10 hin caalle fi adabbii maallaqaan kan adabamu ta\u2019uu hubanna.Tumaa seeraa kana dawoo godhachuun liqeessitootni namoota cheekii gogaa barreessan yakkaan waan himatan fakkeessun sodaachisuun liqeeffattootni immoo hidhaa sodaachuun qabeenya qaban gurguruun yookiin immoo Araaxaa biraa liqeeffachuun maallaqa isaaan irra jiru kaffaluuf oso asii fi achi jooranuu maraammartoo kana keessaa bahuu dadhabanii maatii isaanis rakkoo guddaaf kan saaxilan baay\u2019edha.Gama kanaan seerri ifa ta\u2019e osoo jiruu miidhamaan dhuunfaa akkaawuntii baankii (Bank Account) himatamaa maallaqni akka keessa hin jirre osoo beekuu gowwoomsuun kan hin jirre waan ta\u2019eef cheekii maallaqa hin qabne kennuun mataa isaatin yakka miti jedhanii ogeessotni seeraa falman jiru.Haa ta\u2019u malee cheekii maallaqa gogaan(maallaqa hin qabne) yakka daldala sirna baankii fi akka waliigalaatti dinagdee biyyaa irratti raawwatamu waan ta\u2019eef kana ittisuuf jecha seerri sanadoota socho\u2019an irratti eegumsa gochuuf cheekii gogaa kennuun gocha yakkaa ta\u2019uu tumeera.Kanaan walqabatee dhaddachi Ijibaataa Mana Murtii Waliigala Federaalaa Jildii 12ffaa lakk.galmee 55077 irratti cheekiin kennamuu qofa osoo hin taanee dugda duuba isaa waliigaltee maaltu jira jedhanii xinxaluu dhiisuun kaayyoo seera daldalaa kwt 717 bu\u2019ura kan hin godhanne jechuun murtii kennee jira. Kanaan walqabatee yakkichi jalqabamee kan xummuramu cheekiin nama kaffalamuuf yeroo qaqqabetti maallaqa dhabuun isaa yommuu beekamu ta\u2019uu dhaddachi ijibaataa lakk. Galmee 67947 irratti murtii dirqisiisaa kenne irraa hubachuun ni danda\u2019ama."}, {"text_idx": "#000018", "text": "Waliigaltee dawoo godhaachuun Araaxaan kan rawwatamuu qaamootiin walii galtee raawwatan dachaa maallaaqa wal harkaa fuudhanii yookiin maallaqa wal harkaa fuudhani dachaa lamaa akka liqeeffatan fakkeessanni waliigaltee isaanii irratti caqasuun guyyaa fi bakka waliigalticha irratti caqasame irratti kaffaluuf barbaadee fi jaallatee waraqaa walii galtee irratti akka mallateessuu gochuudha.Kana jechuun fakkeenyaaf qarshii 50,000 kan liqeessee yoo ta\u2019e akka waan 100,000 liqeffatee fakkeesse mallatteessuu jechuudha.Bu\u2019uuruma kanaan Araaxaa kaffaluu dadhabanii mannii fi qabeenyi isaani ajaja M/Murtiin kan jala gurgurame baay\u2019eedha."}, {"text_idx": "#000019", "text": "Waliigaltee dawoo godhachuudhaan falmiwwan dhayaatan ija seera H/H tiin yommuu ilaalluu yeroo baay\u2019ee Araaxaafi waliigaltee liqaa dawoo godhachuun falmii dhiyaatu fi galmicha irratti ilaalchota dachaa jiranidha .Innii jalqabaa Waliigaltee mirkaneessuu kan ilaallatuudha."}, {"text_idx": "#000022", "text": "kwt 1731:- Bu\u2019aa waliigaltee ilaalchisee"}, {"text_idx": "#000023", "text": "Walii galteewwan bu\u2019uura seeraatiin hundaa\u2019an qaama waliigale jiddutti seera ta\u2019u.Jechoonni walii galtee keessatti argaman kan qaamonni waliigaltee uuman itti waliigalaniidha."}, {"text_idx": "#000024", "text": "Kwt. 2003 walii galteewwan bifa barreeffamaan haa taasifaman jedhaman irratti barreeffamni kun kan tarsa\u2019e, kan hatame, kan bade ta\u2019uun isaa hanga hin mirkanoofnetti waliigaltee ragadhaan ykn tilmaama sammuutiin hubachiisuu, mirkaneessun hin danda\u2019amuu."}, {"text_idx": "#000025", "text": "Kwt 2005 \u2013Barreeffamnii waliigaltee mirkaneessuuf gahaa ta\u2019uu"}, {"text_idx": "#000026", "text": "Sanada barreeffamaa irratti jechoonnii argaman akkasumas guyyaa barraa\u2019e qaamota walii mallateesse jiddutti ragaa gahaa amantaan itti kennamuudha."}, {"text_idx": "#000028", "text": "Jechoota barreeffama keessatti argaman mormuun kan danda\u2019amuu jechichi isuma kana qaama jedhu kakachiisuudhaan qofa.Jechoota barreeffama keessatti tarraa\u2019aniif (argamaniif)ragaa nama ykn tilmaamaa sammuu dhiyessun hin danda\u2019amu."}, {"text_idx": "#000029", "text": "Kewwattonni kun waa\u2019ee waliigaltee mirkaneessu fi bu\u2019aa isaa fi waliigalteen barreeffamaa jiru fedhaa fi barbaadee hanga mallateessutti fi walii galteen hanga hin banneeti fi hin tarsaaneetti raawwatiinsa qabaachuu agarsiisu."}, {"text_idx": "#000030", "text": "Haata\u2019uu malee amma ka\u2019aa kan jiru qarshii 30,000 fuudhanii akka 60,000 fudhatanitti mallateessisuudha.Kanaaf rakkoowwan kanaaf furmaanni maali kan jedhu qaamoleen haqaa hundi gahee isaanii bahuu qabu kan jedhuufi hawaasnis dhimmoota kana irratti eeruu qaamolee kanaaf kennuun tumsa gochuu qabu kan jedhu yaada xummuraati."}]