Galaksiler ve Özellikleri
Çubuklu Sarmal Galaksiler ve Karanlık Madde - Kozan Demircan
Açısal momentum özellikle birbirinin çevresinde dönen cisimler için önemlidir ve bu da dönen cismin kütlesi, hızı ve yörünge çemberinin ...
gelgit etkisi
Açısal momentum özellikle birbirinin çevresinde dönen cisimler için önemlidir ve bu da dönen cismin kütlesi, hızı ve yörünge çemberinin yarıçapına bağlıdır. Momentum tıpkı enerji gibi korunur ve dışarıdan bir güç uygulanmadıkça değişmez. Örneğin uydumuz Ay momentum kazanırsa Dünya’nın momentum kaybetmesi gerekir. Dünya’nın momentumu Ay’a geçer ki son 4,5 milyar yılda öyle olmuştur. Ay gittikçe bizden uzaklaşıyor ve <anchor>gelgit etkisi</anchor> azalıyor. Diğer yandan bir gezegen hızlanırsa yörüngesi bunu telafi etmek için daralacaktır. Nitekim Güneş’e en yakın gezegen olan Merkür en hızlı dönen gezegendir.
Ay Nasıl Oluştu? >> 10 soruda Ayın karanlık yüzü ve uydumuz hakkında şaşırtıcı gerçekler » Kozan Demircan
## Kozan Demircan

Menu

# Ay Nasıl Oluştu? >> 10 soruda Ayın karanlık yüzü ve uydumuz hakkında şaşırtıcı gerçekler

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-ayın-şaşırtıcı_gerçekler

## 1. Ayın Karanlık Yüzü

Uzun zaman önce, Dünya’nın yerçekiminin yarattığı gelgit etkisi Ayın kendi etrafında dönüşünü yavaşlattı ve birkaç milyar yıl içinde Ay’a gelgit kilidi attı. Ayın karanlık yüzü böyle ortaya çıktı.

Sonuçta Ayın gezegenimizden asla görünmeyen bir yüzü var ve Ay bize hemen hep aynı yüzünü, yani 1900’lerde çekilen filmlerde gülümseyen Ay Dedeye benzettiğimiz kraterli yüzünü gösteriyor. Ayın öteki yüzü, Pink Floyd’un Ayın Karanlık Yüzü adını taşıyan 1973 tarihli albümüne de esin kaynağı oldu.

İnsanlık tarihi boyunca Ayın diğer yüzü gizemini korudu. Ancak 50’lerde başlayan uzay çağında, Ay’a uydular gönderdik ve öteki yüzün fotoğraflarını çektik.

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçeklerAy ağaçları dikim töreni.

## 2. Ay ağaçları

Ay’da ağaç yok, çünkü Ayın atmosferi ve humuslu toprağı yok. Kısacası Ay’da hayat yok, ama biz Ay’dan Dünya’ya 400’den fazla ağaç getirip diktik! Nasıl mı?

1971 yılında, Ay’a giden Apollo 14 kapsülüne binen astronot Stuart Roosa yanında bir torba tohum götürdü.

Alan Shepard ve Edgar Mitchell Ay’da gezerken Roosa da tohumlara bakıyordu. Astronotlar geri dönünce ziraatçılar bu tohumları ABD’nin çeşitli bölgelerine diktiler. Böylece bir nevi Ay’dan ağaç getirmiş olduk.

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçeklerAy’da yürüyen ilk insan olan Neil Amstrong’a adanmış meşe ağacı (NASA Johnson Uzay Merkezi).

## 3. Dünya’nın kaç uydusu var? İki Ay?

Geçmişte Dünya’ya büyük bir gezegen çarptı derken hızlı çalışan hayal gücümüz bu soruyu da sorabilir: Dünya’nın gerçekte kaç uydusu var? Bir mi, iki mi? Ay’ı biliyoruz, ama ya uzaktan geçici olarak Dünya yörüngesine giren asteroitler ve uzaydaki kaya parçaları? Onlar da Dünya’nın uydusu sayılıyor mu?

1999 yılında bilim adamları 5 kilometre çapında bir asteroidin Dünya yörüngesine girdiğini duyurdular. Bu uzay kayası gezegenimizin etrafındaki bir tam eliptik (oval) yörünge turunu 770 yılda tamamlayacaktı.

Gökbilimciler geçici uydumuzun en az 5000 yıl yörüngede kalacağını söylüyor. 4,6 milyar yıllık Dünya tarihinde kimler geldi, kimler geçti? 😮

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## 4. Ay değil, kum torbası

Ayın karanlık yüzü bize bakan yüzünden çok farklı; çünkü öteki yüz dış uzaya bakıyor ve uzaydan gelen göktaşları daha çok Ayın karanlık yüzüne çarpıyor. İyi de oluyor.

Öteki yüzün nasıl delik deşik olduğuna dikkat ederseniz, Ayın bize kalkan olduğunu ve Yeryüzünde hayatı yok edecek asteroit çarpışmalarını kendi üzerine çekerek bizi koruduğunu görebilirsiniz.

Ay’da atmosfer, kar, yağmur, çamur ve hava olayları yok. Milyarlarca yıl önce açılan kraterler hiç aşınmıyor, olduğu gibi günümüze kalıyor.

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## 5. Ay yuvarlak değil

Ona bakarsanız Dünya da mükemmel küre değil. Merkezkaç kuvveti yüzünden, kendi etrafında dönen bütün yuvarlak gökcisimlerinin kutupları biraz basık (alçak) ve ekvator bölgeleri biraz şişkin oluyor (yüksek).

Ay ve Dünya az biraz yumurta şekilli. Ayın kütle merkezi ile “şekil merkezi” tam olarak örtüşmüyor ve aralarında 2 kilometre mesafe var.

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## 6. Ay depremleri

Evet, Ay’da deprem oluyor. Belki 9 şiddetinde bir deprem değil; ama Ayın yerçekimi Dünya’nın 6’da biri ve çapı 4’te biri. Bu yüzden zayıf Ay depremlerini küçümsememek gerekiyor.

Ay’da sadece 20 kilo gelen ve ancak zıplayarak dolaşabilen (moon walk) Apollo astronotlarının ziyareti sırasında bir deprem olsaydı bu durum onları yürürken rahatsız edebilirdi. Öte yandan, yürüdükleri bölgenin yakınına büyük bir asteroit düşseydi astronotları yere savurup uzay elbiselerini delerek basınç kaybı ve havasızlıktan ölmelerine sebep olabilirdi.

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## Ay riskleri

Ayın yavaşlayıp bize hep aynı yüzünü dönmesine nedeni gelgit kuvvetleri; yani Dünya’nın kütleçekim etkisi: Ay uzakken aydınlık yüzünü bize doğru çekiyor ve aydınlık yüzü yakınken uydumuzu o taraftan sıkıştırıp büzüyor. Bu da Ayın zorla esnemesine, içinin sürtünmesine ve Ay sarsıntılarına yol açıyor.

Ayrıca, Ay ilk oluştuğunda uzayın soğuğundan yalıtılmış olan çekirdeği üstündeki onca kaya katmanının ağırlığıyla sıcaktı.

Dünya’nın gelgit etkisinin yol açtığı esneme ve sürtünme hareketleri, erimiş kayalardan oluşan çekirdeğin bugüne dek sıvı halini korumasına yol açmış olabilir (son araştırmalarda dış çekirdeğin sıvı olduğunu tespit etmiş bulunuyoruz).

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## İçi sıcak

Ay merkezine binen ağırlık kayaları sıkıştırarak eritecek kadar fazla; fakat erimiş dış çekirdeğe basınç yapıp onu katı halde tutacak kadar fazla değil. Bu neden bilim insanları yalnızca iç çekirdeğin katı olduğunu düşünüyor.

Ay jeolojik olarak aktif değil, yani Ayın kıtaları yok. Ay kabuğu Dünya’da yer değiştiren kıtalar gibi tektonik plaka hareketleriyle kaymıyor. Buna karşın dış çekirdeğin sıvı olması Ay derinliklerinde sarsıntılara yol açabilir. Ancak Ay depremlerinin asıl sebebi Dünya’nın gelgit etkisi.

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## 7. Ay çekirdeği küçük çıktı

NASA’nın Ay Kaşifi (Lunar Prospector) uydusu Ay çekirdeğinin oldukça küçük olduğunu ve toplam kütlesinin yalnızca yüzde 2 ila 4’ünü oluşturduğunu gösterdi.

Son olarak, Ay’a sürekli asteroit çarpıyor. Büyük çarpışmalar veya Ay seferlerinden beri uydumuz Ay’ın yüzeyinde dinlenen Apollo araçlarına yakın bölgelerde gerçekleşen daha küçük çaplı çarpışmalar hissedilebilir sarsıntılara, hatta şiddetli depremlere neden olabilir.

Yine de Ay konusunda şanslıyız: Ay’da deprem ve krater izleri olduğu gibi kalıyor. Unutmayın, Ay’ın atmosferi yok ve bundan yola çıkarak biliyoruz ki Ay’da milyonlarca yıl içinde kayda değer bir deprem ya da volkanik püskürme yaşanmadı. Olsaydı izlerini görürdük.

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçeklerGelgit etkisi.

## 8. Ay mı, gezegen mi?

Dünyamızın uydusu Ay yeni astronomik sınıflandırmada cüce gezegen kategorisine giren Plüton’dan daha büyük! Oysa Plüton eskiden Güneş Sistemi’nin en uzak gezegeni (9. gezegen) olarak kabul ediliyordu. Bu yüzden bazı astronomlar Ay’ı cüce gezegen sınıfına sokuyor.

Ay nasıl oluştu sorusu biraz da bundan kaynaklanıyor: Dünya’dan mı koptu? Kendi başına oluşup Dünya yörüngesine mi girdi? Dünya’dan koptuysa cüce gezegen sınıfına girer mi?

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## 9. Denizde gelgit kaynağı Ay

Okyanus sularının Dünya kayalarından daha zor hareket ettiğini tahmin edersiniz. Bununla birlikte, Newton’ın kütleçekim yasalarına göre Dünya Ay’ı çektiği kadar Ay da Dünya’yı çekiyor (daha zayıf olsa da kütlesine ve aramızdaki mesafeye orantılı bir kuvvetle).

Ay, Dünya ile Güneş arasında olduğu zaman gelgit şiddeti artıyor ve denizler daha çok yükselerek alçalıyor. Çünkü Güneş de Dünya’yı kendine çekiyor ve Ay Güneş’in önüne geçince, ikisi güç birliği ederek okyanuslarda daha güçlü gelgitlere yol açıyor.

Dünya’nın eliptik yörüngesinde Güneş’e daha yakın olduğu aylarda gelgit etkisi şiddetini artırıyor. İşin genel mantığı bu, detayları ise aşağıda.

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## Suyu çekmek kolay

A) Dünya, Ay ve Güneş aynı hizada olduğu zaman, Güneş’in kütleçekim etkisi Ay’ın çekimine eklenerek denizin maksimum ölçüde kabarmasına (maksimum gel, maksimum met) yol açıyor.

B) Bahar gelgitleri (yüksek gelgitler) Güneş ve Ay, Dünya’nın aynı tarafında olduğunda (yeniay) veya Güneş ile Ay Dünya’nın ters taraflarında olduğunda (dolunay) gözlemleniyor.

C) Ay ilk dördün veya son dördün evresinde iken (yani Dünya-Güneş hizasına dik açıda olduğunda) Güneş ile Ay’ın çekimi birbirine karşı işliyor ve bu da gelgit etkisini azaltıyor. Buna küçük gelgit diyoruz.

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## Nasıl çalışıyor?

Dünya’nın bir yüzündeki gelgit etkisi met haline geçtiğinde (denizler maksimum kabardığında) ters yüzünde de aynı etki görülüyor. Bunun sebebi ise Ay’ın sadece okyanusları değil, Dünya’yı da kendine çekmesi.

Dünya Ay’a doğru gitmeye çalışırken, gezegenin kabuğu Dünya’nın arka tarafındaki okyanusları biraz geride bırakarak o taraftaki denizlerin de “görünüşte” kabarmasına yol açıyor.

Eylemsizlik ilkesi yüzünden, arka taraftaki moleküler olarak akışkan (sıvı halde) bulunan ve Dünya’nın kütlesine oranla hafif olan okyanusların Ay’ın çekimine cevap vermesi gecikiyor. Dünya’nın Ay’a bakmayan yüzündeki okyanuslar ise o bölgedeki Dünya kabuğu kadar hızlı sıkışmıyor.

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## 10. Ay sana güle güle

Hayır, 70’lerin Uzay 1999 dizisinde olduğu gibi yersiz bir nükleer patlamanın bilimsel gerçeklere aykırı olarak Ay’ı yörüngesinden çıkarıp ışıktan hızlı olarak uzayın derinliklerine fırlatmasından söz etmiyoruz.

Bırakın ışık hızını aşmanın imkansızlığını, Ay’ı Dünya’dan koparacak kadar şiddetli bir patlama hem uydumuzu hem de Dünyamızı yok ederdi. Kısacası Ay’ı parçalar, Dünya’daki hayatı ise Ay’dan yağan döküntünün yol açtığı dev asteroit çarpışmalarıyla yok ederdi.

Peki Ay bir gün bizden kopacak mı? Dünya yörüngesinden çıkıp uzaya savrulacak mı? Aslında siz daha bu yazıyı okurken Ay bizden yavaş yavaş (yılda 3,8 cm) uzaklaşıyor. Neden derseniz: Açısal momentumun korunumu uyarınca, Ay her an Dünya’nın kendi etrafında dönmesini yavaşlatıyor ve bu enerjiyi çalarak kendini bizden uzaklaştırmakta kullanıyor.

## Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## Ay’ın son günü

Örnek verecek olursak, 4,4 milyar yıl önce Ay oluştuğunda Dünya kendi etrafında 4 kat hızlı dönüyordu (6 saatte bir!) Acaba o hızda dönen gezegenimizde ne kasırgalar esiyordu?

Ayın_karanlık_yüzü-ay-apollo-nasa-şaşırtıcı_gerçekler

## Ay hep bizimle kalacak

Ay’ın bizden yavaş yavaş uzaklaşmasına sebep olan mekanizma gelgit etkisi; ama bu etki de Ay Dünya’dan uzaklaştıkça azalacak.

Gelgitlerin zayıflaması milyarlarca yıl alacak ve bu arada Güneşimiz de muhtemelen ömrünü tamamlayarak beyaz cüceye dönüşecek. Ancak bu sırada Ay da Dünya’dan uzak yeterince uzaklaşmış olacak ve gelgit etkisi duracak.

Bunun iki sonucu var: 1) Ay’ın Dünya’dan uzaklaşması duracak, yani Ay asla Dünya yörüngesinden kopup uzayda kaybolmayacak. 2) Dünya’nın dönüşü de yavaşlayacak, günler uzayacak ve gezegenimizin her zaman aynı yüzü Ay’a dönük olacak.

### Bunu beğen:

BeğenYükleniyor...

### İlgili

Yorumlar

uzay la ilgili bir şeyler öğrenmek istiyorum

- Ferda Yamanoğlu12/06/2016Yanıtla

Ay’ın yaratılışını Hadid suresi 25. Ayet yazar.

Ayete göre mizan ve demir gökten indirilir.Yani ,Theia adında demirden oluşan bir gezegen 4,5 milyar yıl önce dünya ile çarpışarak, onunla birleşir ve kütlesini artırır.Uzaya yayılan diğer parçalarda birleşerek ay’ı oluşturur.Mizana yani terazilere etki eden kuvvet gezegenlerin kütlesidir.Dünyada 60 kg. gelen ağırlık ay’da 10 kg. gelir.

Peki ya ayın karanlık yüzeyinde yasam belirtileri bulunabilirmi belki uzaylıların yasaması icin suya oksijene ihtiyacı olmayabilir ve kuran dadunya uzaydan bir ırkın dünyaya saldırıcağı yazıyor tam emin değilim ama bu bilgiden birde satürn var buz olduğuna lr su var su varsa oksijen vardir vede soguktan etkilenmeyen bir canli olabilir ve ben bu evrende yalnız olmadığımıza inanıyorum belki bizimle savasmak icin hazirlik yapiyor olabilirler cok fazla ihtimal belki simdi biI izliyorlar ama ben bu evrende yalnız olmadığımıza eminimm

Sevgili Hilal,

Siz tam anlamıyla uçmuşsunuz. Neden mi?

1) Türkçeyi katletmişsiniz.

2) Kuranda dünyaya uzaylıların saldıracağı bilgisini hangi ayette okudunuz? İlgili ayeti gösterebilir misiniz?

3) Hadi ayet kısmını geçelim. Kesin emin olmadığınız bir olayı ilk başta emin bir şekilde, fetva verir gibi söyleyip ardından emin olamadığını konu için sizi ayakta alkışlıyorum. Çünkü kendinizle çelişiyorsunuz! Millete de yanlış bilgi veriyorsunuz!

4) Tam bir bilim kurgu fanatiği olmalısınız. Biraz realite dünyasına adımlarınızı atın artık zira başkaları çoktan aya çıktı!

Halil şunu demek istemiş:

“Peki ya ayın karalık yüzeyinde yaşam belirtileri bulunabilir mi? Belki uzaylıların yaşaması için suya, oksijene ihtiyacı olmayabilir. Kur’an’da dünya uzaydan bir ırkın dünyaya saldıracağı yazıyor. Tam emin değilim bu bilgiden. Bir de Satürn var, buz olduğunda su var, su varsa oksijen de vardır ve soğuktan etkilenmeyen bir canlı olabilir. Ben bu evrende yalnız olmadığımıza inanıyorum. Belki bizimle savaşmak için hazırlık yapıyor olabilirler. Çok fazla ihtimal var. Belki şimdi bizi izliyorlar; ama ben bu evrende yalnız olmadığımıza eminim”.

Şimdi yazını Türkçe’ye çevirdiğimize göre sana bir sorum var: Kur’an’da hangi ayette dünya dışı bir ırkın dünyaya saldıracağı yazıyor?

Dünya kendi yer çekiminden dolayı ayın kendi etrafında dõnmesini durdurduysa, güneşin de dünyayı aynı şekilde etkilemesi gerekirdi.

8. Metin Kebabcı08/11/2015Yanıtla

Merak insan oğlunu geliştiren bir olgu ama bundan daha önemlisi bu güne erişmemiz sanırım bilinmeyen varlıkların öğrettiği bilgiler.Belki yüzlerce binlerce yıl sonra kainat hakkında her şeyi öğrenecek ve daha ileri aşamaya geçecek insanlık.

Bilgi ve güzel anlatım için teşekkür ederim. kafalarındaki çelişkilerden kurtulamayanlara da takılmayalım, yoksa Ay’a çıkmak hayal olur bizim için 🙂

Yörüngede bir uzay istasyonu kuruldu yıllar önce daha öncede Rusların soyuz uzay istasyonu vardı… Ay ve Mars gezegeninde birer uzay istasyonu en azından kurulması uluslar arası uzay istasyonu benzeri olacaktır.. Ve bu gerekmektedir.. Dünyada imal edeceğiniz parçaları. Marsa ve aya indirip birleştireceksiniz bu insansız araçlarlada olabilir.. Fakat pahalı birşey… Dünyadaki maden kaynakları sınırlı ve madencilik çevreyi kirletiyor.. Uzay madenciliği çözüm olabilir.. Maden kaynaklarını satarak geçinen ülkeler için ayrı bir sıkıntı.. Petrol ve doğalgaz hatta altın demir.. Değersizleşse dünya ekonomisi nasıl olurdu sizce..

Donald trump ABD başkanı olunca NASA müdürünü yanına çağırır ve derki size istediginiz kadar sınırsız bütçe para tahsis edeceğim benim baskanlik döneminde AY ve Mars’a insanlı gidilsin.NASA müdürü cevap verir der ki bu mümkün değil.

Hic bir ABD başkanı böyle bir istekte bulunmamış bu gune kadar..

#### Yorum ekle

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yorum*

İsim:*

Email Adresi:*

Website:

Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.

Δ

Ara

### Arşivler

ArşivlerAy seçin Temmuz 2024  (8) Haziran 2024  (9) Haziran 2023  (1) Aralık 2021  (3) Kasım 2021  (11) Ekim 2021  (13) Eylül 2021  (15) Ağustos 2021  (21) Temmuz 2021  (22) Haziran 2021  (17) Mayıs 2021  (21) Nisan 2021  (20) Mart 2021  (14) Şubat 2021  (16) Ocak 2021  (17) Aralık 2020  (16) Kasım 2020  (12) Ekim 2020  (14) Eylül 2020  (10) Ağustos 2020  (21) Temmuz 2020  (25) Haziran 2020  (16) Mayıs 2020  (9) Nisan 2020  (10) Mart 2020  (16) Şubat 2020  (7) Ocak 2020  (7) Aralık 2019  (11) Kasım 2019  (16) Ekim 2019  (15) Eylül 2019  (10) Ağustos 2019  (14) Temmuz 2019  (17) Haziran 2019  (21) Mayıs 2019  (13) Nisan 2019  (14) Mart 2019  (10) Şubat 2019  (6) Ocak 2019  (6) Aralık 2018  (4) Kasım 2018  (7) Ekim 2018  (13) Eylül 2018  (10) Ağustos 2018  (10) Temmuz 2018  (12) Haziran 2018  (21) Mayıs 2018  (18) Nisan 2018  (6) Mart 2018  (9) Şubat 2018  (7) Ocak 2018  (9) Aralık 2017  (5) Kasım 2017  (11) Ekim 2017  (8) Eylül 2017  (13) Ağustos 2017  (20) Temmuz 2017  (20) Haziran 2017  (16) Mayıs 2017  (19) Nisan 2017  (13) Mart 2017  (14) Şubat 2017  (17) Ocak 2017  (25) Aralık 2016  (17) Kasım 2016  (13) Ekim 2016  (19) Eylül 2016  (16) Ağustos 2016  (14) Temmuz 2016  (21) Haziran 2016  (21) Mayıs 2016  (17) Nisan 2016  (14) Mart 2016  (11) Şubat 2016  (17) Ocak 2016  (13) Aralık 2015  (21) Kasım 2015  (22) Ekim 2015  (22) Eylül 2015  (21) Ağustos 2015  (14) Temmuz 2015  (11) Haziran 2015  (15) Mayıs 2015  (8) Nisan 2015  (7) Mart 2015  (6) Şubat 2015  (4) Ocak 2015  (12) Aralık 2014  (8) Kasım 2014  (5) Ekim 2014  (11) Eylül 2014  (11) Ağustos 2014  (8) Temmuz 2014  (10) Haziran 2014  (14) Mayıs 2014  (8) Nisan 2014  (12) Mart 2014  (3) Şubat 2014  (12) Ocak 2014  (10) Aralık 2013  (7) Kasım 2013  (8) Ekim 2013  (11) Eylül 2013  (8) Ağustos 2013  (9) Temmuz 2013  (7) Haziran 2013  (7) Mayıs 2013  (13) Nisan 2013  (6) Mart 2013  (10) Şubat 2013  (12) Ocak 2013  (11) Aralık 2012  (17) Kasım 2012  (44) Ekim 2012  (55)

Yeni İçeriklerden Haberdar Olmak İçin

E-Mail:

%d