Mars'ta su var mı?
Mars'ta Dev Su Kaynakları Bulundu - Kozan Demircan
Mars toprağının birkaç metre altında dev su buzu katmanları bulundu. Ekvator civarındaki su kaynakları insanların Mars'a yerleşmesini ...
Göçmen Jüpiter
Yeni teoriye göre Mars Güneş’e 1,5 kat uzakta, 330 milyon km mesafedeki Asteroit Kuşağı’nda oluştu. Ancak, zamanla Güneş’e ortalama 220 milyon km mesafede olan bugünkü yörüngesine göç etti (Jüpiter’in neden geçici olarak Güneş’e göç ettiğini ise <anchor>Göçmen Jüpiter</anchor> yazısında anlattım).
Güneş Sisteminin İlk Gezegeni Göçmen Jüpiter » Kozan Demircan
## Kozan Demircan

Menu

# Güneş Sisteminin İlk Gezegeni Göçmen Jüpiter

göçmen_jüpiter-jüpiter-dünya-satürn-dış_gezegenJüpiter sadece Güneş Sistemi’nin en büyük gezegeni değil; aynı zamanda ilk doğan gezegeni. Üstelik 4,5 milyar yıl önce Güneş’e doğru intihar dalışı gerçekleştirdi; ancak yolun yarısında vazgeçip geri dönerek bugünkü yörüngesine oturdu. Dünyamız da Göçmen Jüpiter sayesinde oluştu; peki ama nasıl?

## İntihara meyilli çılgın gezegen

Kepler uzay teleskopu ile komşu yıldızların yörüngesindeki başka dünyalara baktığımız zaman, bugüne kadar varlığı kesinleşen 500’ü aşkın sistemdeki 2500 dış gezegenin yaşadığımız Güneş Sistemi’ne hiç de benzemediğini görüyoruz.

Buna karşın bize hayat veren Güneş Sistemi de sıra dışı bir yıldız sistemi: Bir kere komşu yıldızlarda Jüpiter benzeri gaz devleri ana yıldıza doğru göç ediyor. Yıldıza çok yaklaşıp gazları tüte tüte yanmaya başlıyor. Sonuçta birkaç yüz milyon yılda kibrit çöpü gibi tükeniyor; ama bizde sıcak Jüpiter yok.

göçmen_jüpiter-jüpiter-dünya-satürn-dış_gezegenYaşadığımız güneş sistemi diğer yıldız sistemlerinden çok farklı. Örneğin bizde Güneş’e çok yakın olan ve dumanı tüten sıcak Jüpiterler yok.

## Neden yok?

Yabancı Dünyalar Rehberi’nde anlattığım gibi bunlara sıcak Jüpiter diyoruz; ama bizde bütün gaz devleri Güneş’e 800 milyon ila 5 milyar km uzakta yer alan dış güneş sisteminde yer alıyor. Ayrıca bütün gaz devlerinin arası epey açık.

Dünya benzeri kayalık iç gezegenler ise son derece sıkışık bir şekilde Güneş’e yakın bir yörüngede dönüyor. Sanki dev bir uzaylı elini savurarak Güneş Sistemi’ni tam Asteroit Kuşağı’ndan ikiye bölmüş ve gezegenlerin yarısını sağa, diğer yarısını da sola atmış gibi. Peki bu nasıl olabilir?

göçmen_jüpiter-jüpiter-dünya-satürn-dış_gezegenBizde Dünya’dan büyük ama Neptün gibi gaz devlerinden küçük olan ve 100 km derinliğinde global okyanusla kaplı olan dev su dünyaları, süper dünyalar da yok. Peki neden?

## Göçmen Jüpiter sayesinde

Genellikle yabancı sistemlerde Yeryüzünden 10 kata kadar büyük olan süper dünyalar bulunuyor (bunlar mini Neptün olmaya ramak kalmış iri cüsseli gezegenler) ve bunların çoğu da yıldızına Merkür’den çok daha yakın yörüngelerde dönüyor.

Elbette Evren’deki en yaygın yıldızlar kırmızı cüceler ve elbette bunların yerçekimi zayıf olduğu için gezegenleri de daha yakın mesafelerde dönüyor. Ancak, dış gezegenlere baktığımız zaman güneşimiz gibi orta boy yıldızların çevresindeki gezegenlerin bile güneşe çok yakın döndüğünü görüyoruz.

Söz konusu süper dünyalar Dünya’dan en az 5 kat kütleli olduğu için Yeryüzünden çok daha kalın bir atmosfere sahip bulunuyor; ama yüzey basıncı okyanus diplerine eşit olan kalın atmosferleri de yıldıza çok yakın oldukları için hızla buharlaşarak yok oluyor.

## Demek ki bir gariplik var

Sonuçta bizim güneş sistemimizde süper dünya yok. Sıcak Jüpiter de yok ve kayalık iç gezegenlerle gaz devi dış gezegenlerin yörüngeleri birbirinden kesin çizgilerle ayrılmış durumda. Caltech astronomu Konstantin Batygin bu durumu açıklamak için yeni bir senaryo geliştirdi: Göçmen Jüpiter senaryosu.

göçmen_jüpiter-jüpiter-dünya-satürn-dış_gezegen Güneş Sistemi’nin ilk gezegeni Jüpiter oluştuktan sonra Güneş’e doğru intihar dalışı gerçekleştirdi; ama 600 bin yıl içinde geri dönerek bugünkü yörüngesine oturdu. Büyütmek için tıklayın.

## Gezgin Jüpiter

Her şeyden önce Jüpiter Güneş Sistemi’nde ilk oluşan gezegen: Bunu anlamak için de müneccim olmaya gerek yok; sonuçta Jüpiter en büyük ve en cüsseli gezegen. Öyleyse ilk önce o oluşmuş ve ortada henüz rakip yokken büyük miktarda gaz çalarak gezegenlerin toplam kütlesinin yaklaşık yüzde 75’ini kendinde toplamış olmalı.

Batygin ve ekibi bunu gezegenler göçü ile açıklıyor. Buna göre önce Jüpiter oluştu ve hızla kütle kazanarak ağırlaştı. Oysa kendi üstüne çok fazla gaz çekmesinin de ağır bir bedeli vardı: Güneş’in çevresinde dönmek için kullandığı momentumu kaybetmek.

Böylece Jüpiter yavaşladı ve sıcak Jüpiter olmak üzere Güneş’e doğru bir intihar dalışı gerçekleştirdi. Ancak o sırada Satürn oluştu.

## Ve Jüpiter’in hayatını kurtardı

Jüpiter’in kütlesinin sadece 0,299’una sahip olan hafif Satürn, yine de Güneş Sistemi’nin ikinci büyük gezegeni olarak Jüpiter’i kendine çekmeye başladı. Bu da Jüpiter’in yolun yarısında intihardan vazgeçip geri dönerek bugünkü yörüngesine oturmasını sağladı.

göçmen_jüpiter-jüpiter-dünya-satürn-dış_gezegenO sırada Dünya ve diğer gezegenler oluşmamıştı. Güneş Sistemi gezegen öncesi disk evrensindeydi ve gezegenler bu diskti oluşturan gaz ve toz bulutundan yeni oluşuyordu. İkinci olarak Satürn oluştu. Satürn, Jüpiter’i iç güneş sisteminden dış güneş sistemine çekti.

## Jüpiter de Dünya’yı kurtardı

Güneş Sistemi’nin doğuşu sırasında iç güneş sisteminde kalın ve yoğun bir gaz ve toz diski vardı. Öyle ki Dünyamızın oluşması imkansızdı. İç güneş sistemindeki bütün kayalık gezegenler hayata elverişli olmayan süper dünyalara dönüşecekti.

Dünya’dan 3-5 kat daha güçlü yerçekimi olan ve deniz seviyesindeki basıncın 3,75 km derinlikteki okyanuslara eşit olduğu bu tür dünyaların bilinen anlamda hayata izin vermesi mümkün değildi.

göçmen_jüpiter-jüpiter-dünya-satürn-dış_gezegenJüpiter Güneş’e intihar dalışı gerçekleştirirken iç güneş sistemindeki birinci kuşak gezegenleri, süper dünyaları birbiriyle çarpıştırdı. Bunlar parçalanarak Güneş’e düşüp yok oldular. Ardından ikinci kuşak iç gezegenler ortaya çıktı (Dünya, Venüs, Mars ve Merkür). Dolayısıyla Dünyamızın varlığını ve hayatın ortaya çıkmasını Jüpiter’e borçluyuz.

## Jüpiter süper dünyaların gazını mı çaldı?

Bu senaryoyu okuyunca Jüpiter’in güçlü yerçekimi alanıyla süper dünya oluşturacak gazı çaldığını ve geriye Dünyamız gibi ince atmosferli küçük, cılız dünyalar bıraktığını düşünebilirsiniz; ama göçmen Jüpiter bununla yetinmedi.

Bunun yerine süper dünyaları birbirine çarparak yok etti ve kendi gezegenini yutan yamyam yıldızlar yazısında anlattığım gibi, kalıntılarının Güneş’e düşüp buharlaşmasına yol açtı.

göçmen_jüpiter-jüpiter-dünya-satürn-dış_gezegenDünyamız Jüpiter’in yok ettiği süper dünyaların kalıntılarından oluşan ikinci kuşak bir gezegendir.

## İyi ki de yok etti!

Yoksa biz burada olmazdık; çünkü Jüpiter güçlü yerçekimi alanıyla sadece süper dünyaların kalın atmosferini çalabilirdi. Ancak, çoktan oluşmuş olan büyük kütleli bu dünyaları yerçekimiyle parçalayamazdı.

Tabii güçlü yerçekimiyle onları yörüngelerinden çıkarıp bilardo topu gibi birbiriyle çarpışmalarını sağlayarak aynı sonucu almış oldu.

göçmen_jüpiter-jüpiter-dünya-satürn-dış_gezegenDünya’yı kurtaran gezegen Jüpiter.

## Geriye Dünyamız kaldı

İlk kuşak iç gezegenlerin çarpışarak yok olmasının ardından ikinci kuşak gezegenler oluştu; ama bu sırada iç güneş sistemindeki gaz ve toz bulutunun üçte ikisi tükenmişti. Böylelikle ikinci kuşak gezegenler Dünya ve Mars gibi ince atmosferli küçük kayalık dünyalar oldular.

Böylece Güneş’in çevresinde yaşama elverişli olabilecek kadar güçlü yerçekimine sahip olan; ama ezici kalınlıkta atmosferi bulunmayan, Güneş’e yakın ve nispeten sıcak dünyalar ortaya çıktı. İçlerinden en şanslı olan da Dünyamızdı ve hayatı doğurarak bizi yaratmış oldu.

## Jüpiter kaç yaşında?

Dünya, Venüs, Mars ve Merkür’ün aynı yaşta olduğunu tahmin ediyoruz: 4,55 milyar yıl. Satürn bizden önce ve Jüpiter de Satürn’den önce oluştuğuna göre, Göçmen Jüpiter en az 4 milyar 600 milyon yaşında olmalı.

göçmen_jüpiter-jüpiter-dünya-satürn-dış_gezegenYabancı dünyalar.

## Gezegenler göçü ne kadar sürdü?

Gezegenlerin ömrü 4,5 milyar yılı aşkın olabilir ama Jüpiter’in hicreti sadece 600 bin yıl sürdü. Kısacası uzayda yeni bir gezegenin sadece 500 bin yıl içinde oluştuğunu söyleyebiliriz. Bu insan ömrü için çok uzun bir süre, ama jeolojik devirler açısından çok kısa bir süre.

Gerçi çok sayıda değişkene dayanan ve farklı olayların birbirini çok kesin bir sırayla izlemesini gerektiren bu tür ilginç senaryolarının genellikle yanlış çıktığını Batygin de kabul ediyor. Ancak bu kez durum farklı; çünkü Göçmen Jüpiter senaryosunu destekleyen çok sayıda kanıt var.1

göçmen_jüpiter-jüpiter-dünya-satürn-dış_gezegenBebek Güneş Sistemi’nin 3 ışık yılı uzaktan görünüşü. 4,6 milyar yıl önce. Gezegenleri oluşturan gaz ve toz bulutunun Güneş’i nasıl sardığını görüyorsunuz.

## Uzayda hayat nadir mi?

Son hesaplamalar yaklaşık 400 milyar güneşe sahip olan Samanyolu galaksisinde Dünya benzeri en az 40 milyar gezegen olduğunu gösteriyor. Batygin’in Göçmen Jüpiter senaryosunun bu sayıyı ne kadar azalttığını bilmiyoruz ama 10 milyardan aşağı çekmesi imkansız görünüyor.

Göçmen Jüpiter senaryosunun diğer sürpriz sonucu ise süper dünyalar ile sıcak Jüpiterlerin aynı yıldız sisteminde ortaya çıkmasının imkansız olması: Ya biri, ya öbürü olmak zorunda ve NASA’nın Kepler uzay teleskopundan sonra fırlatacağı TESS uydusu dış gezegenlere bakarak bu teoriyi test edebilir.

Peki Konstantin Batygin’in aynı zamanda Güneş Sistemi’nin kayıp dokuzuncu gezegenini aradığını biliyor musunuz? Onu da ilgili yazıda hemen okuyabilirsiniz. Hafta sonuna keyifle yaklaşmanız dileğiyle. 🙂

## Genç Jüpiter nasıl göç etti?

### Bunu beğen:

BeğenYükleniyor...

### İlgili

#### Yorum ekle

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yorum*

İsim:*

Email Adresi:*

Website:

Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.

Δ

Ara

### Arşivler

ArşivlerAy seçin Temmuz 2024  (8) Haziran 2024  (9) Haziran 2023  (1) Aralık 2021  (3) Kasım 2021  (11) Ekim 2021  (13) Eylül 2021  (15) Ağustos 2021  (21) Temmuz 2021  (22) Haziran 2021  (17) Mayıs 2021  (21) Nisan 2021  (20) Mart 2021  (14) Şubat 2021  (16) Ocak 2021  (17) Aralık 2020  (16) Kasım 2020  (12) Ekim 2020  (14) Eylül 2020  (10) Ağustos 2020  (21) Temmuz 2020  (25) Haziran 2020  (16) Mayıs 2020  (9) Nisan 2020  (10) Mart 2020  (16) Şubat 2020  (7) Ocak 2020  (7) Aralık 2019  (11) Kasım 2019  (16) Ekim 2019  (15) Eylül 2019  (10) Ağustos 2019  (14) Temmuz 2019  (17) Haziran 2019  (21) Mayıs 2019  (13) Nisan 2019  (14) Mart 2019  (10) Şubat 2019  (6) Ocak 2019  (6) Aralık 2018  (4) Kasım 2018  (7) Ekim 2018  (13) Eylül 2018  (10) Ağustos 2018  (10) Temmuz 2018  (12) Haziran 2018  (21) Mayıs 2018  (18) Nisan 2018  (6) Mart 2018  (9) Şubat 2018  (7) Ocak 2018  (9) Aralık 2017  (5) Kasım 2017  (11) Ekim 2017  (8) Eylül 2017  (13) Ağustos 2017  (20) Temmuz 2017  (20) Haziran 2017  (16) Mayıs 2017  (19) Nisan 2017  (13) Mart 2017  (14) Şubat 2017  (17) Ocak 2017  (25) Aralık 2016  (17) Kasım 2016  (13) Ekim 2016  (19) Eylül 2016  (16) Ağustos 2016  (14) Temmuz 2016  (21) Haziran 2016  (21) Mayıs 2016  (17) Nisan 2016  (14) Mart 2016  (11) Şubat 2016  (17) Ocak 2016  (13) Aralık 2015  (21) Kasım 2015  (22) Ekim 2015  (22) Eylül 2015  (21) Ağustos 2015  (14) Temmuz 2015  (11) Haziran 2015  (15) Mayıs 2015  (8) Nisan 2015  (7) Mart 2015  (6) Şubat 2015  (4) Ocak 2015  (12) Aralık 2014  (8) Kasım 2014  (5) Ekim 2014  (11) Eylül 2014  (11) Ağustos 2014  (8) Temmuz 2014  (10) Haziran 2014  (14) Mayıs 2014  (8) Nisan 2014  (12) Mart 2014  (3) Şubat 2014  (12) Ocak 2014  (10) Aralık 2013  (7) Kasım 2013  (8) Ekim 2013  (11) Eylül 2013  (8) Ağustos 2013  (9) Temmuz 2013  (7) Haziran 2013  (7) Mayıs 2013  (13) Nisan 2013  (6) Mart 2013  (10) Şubat 2013  (12) Ocak 2013  (11) Aralık 2012  (17) Kasım 2012  (44) Ekim 2012  (55)

Yeni İçeriklerden Haberdar Olmak İçin

E-Mail:

%d