Samanyolu Galaksisi nedir?
Samanyolu Neden Çubuklu Sarmal Galaksi? - Kozan Demircan
Samanyolu çubuklu sarmal galaksi olup evrendeki galaksilerin dörtte üçü sarmal galaksidir. Peki sarmal galaksiler nasıl oluşuyor?
güneş rüzgarı
Yıldızların uzaya yaydığı ısı, ışık ve estirdiği <anchor>güneş rüzgarı</anchor> yıldızlararası gaz ve toz bulutlarını ısıtıyor. Bu yüzden butsular kendi ağırlığıyla içe çöküp yeni yıldızlar oluşturmuyor. Oysa sarmal kollar gaz ve toz bulutlarını sıkıştırıyor. Aynı zamanda yıldızları birbirine yaklaştırarak süpernova patlamalarının yarattığı şok dalgalarının da atıl bulutsuları sıkıştırmasına yardım ediyor. Galaksiler son 10 milyar yılda daha çok bu süreçle yıldız üretiyor ve 10 milyar yıl daha buna devam edecek. Gerçi yoğunluk dalgası teorisi 1960’larda ortaya çıktı ama kanıtlar 2016’da geldi:
Güneşte Ne Zaman Yağmur Yağıyor? » Kozan Demircan
## Kozan Demircan

Menu

# Güneşte Ne Zaman Yağmur Yağıyor?

Güneşte-neden-yağmur-yağıyorBilim insanları yüzey sıcaklığı 6000 dereceye erişen Güneş’te yağmur yağdığını ortaya çıkardı. Güneş yağmuru yıldız atmosferinin üst katmanlarında ve sıcaklığı 1 milyon dereceye ulaşan taçkürede başlıyor. Peki Güneş yüzeyinden 300 kat sıcak taçkürede güneş yağmuru nasıl oluşuyor?

## Güneş’te yağmur topla benim için

Yüzey sıcaklığı 6000 dereceye yaklaşan plazma halindeki sıcak gazdan oluşan Güneş’te yağmur yağar mı? Astrofizik Dergisi’nde yayınlanan yeni makaleye göre evet.1 Sonuçta Güneş’in su gibi kaynayan son derece çalkantılı bir atmosferi var ve gaz kabarcıklarının cirit attığı enerjik katmanlarında buzlanma hariç bütün hava olayları görülüyor.

Güneş olmasına ramak kalan; ama yeterli kütlesi olmadığı için yeterince sıkışarak çekirdeğinde süreğen nükleer füzyon reaksiyonları başlatamayan gaz devi irisi kahverengi cücelerin atmosferinde bile erimiş demir yağmuru görülüyor.

Oysa Güneş’in yüzey sıcaklığı yaklaşık 6051 derece. Bu yüzden de su buharının yoğuşması söz konusu değil ve bunun yerine, elektrik verilmiş süper sıcak plazma damlacıklarından söz ediyoruz. Bu sıra dışı cümlenin anlamını çözmek için de maddenin plazma halinden söz etmemiz gerekiyor.

Güneşte-neden-yağmur-yağıyor

## Elektrikli yağmur

Cisimleri ısıtırsanız buharlaşırlar. Su 100 derecede kaynar, ama Mars atmosferinde olduğu gibi basınç çok düşükse 1 derece sıcaklıkta bile süblimasyon yoluyla anında buharlaşabilir. Öte yandan, Güneş’in çekirdeği 15 milyon derece sıcaklıkta olduğu için yıldızımız tümüyle gazdan oluşuyor.

Zaten kütlesi yüzde 99,9 oranında hidrojen ve helyumdan oluşan Güneş en doğal gaz topudur; çünkü bu elementler oda sıcaklığında da gaz halinde bulunuyor. Ancak, plazma yalnızca süper sıcak gazdan ibaret değil ve aslında maddenin farklı bir hali:

Plazma pozitif iyonlar (+ yüklü atom çekirdekleri ve hidrojen söz konusu olduğunda serbest protonlar) ve negatif iyonlardan oluşuyor (- yüklü serbest elektronlar ve elektron sayısı proton sayısından fazla olan atom çekirdekleri). Bu da Güneş’teki gazları elektromanyetik alanlara duyarlı hale getiriyor.

Güneşte-neden-yağmur-yağıyorGüneş yağmuru, Güneş’in manyetik alan çizgileriyle taşınarak uzaya yükselen ve soğuyup yoğuşarak Güneş’e yağan sıcak plazma “gaz damlacıklarından” oluşuyor.

## Güneş’te yağmur için bu ne demek?

Her şeyden önce çekirdeğinde nükleer füzyon reaksiyonları gerçekleşen Güneş çok güçlü bir manyetik alan üretiyor. Bu da Güneş yüzeyindeki iyonize gazları (plazmayı) aşırı hızlandırıyor. Dolayısıyla Güneş yüzeyinin ortalama sıcaklığı 6000 derece olmakla birlikte, yüzeyden fışkıran plazma sıcaklığı 1 milyon dereceye ulaşabiliyor!

Bu süreç aynı zamanda güneş lekelerinin oluşmasına yol açıyor: Güneş’in manyetik alan çizgileri dağınık saç gibi düğümlendiği zaman, plazmayı gezegen boyunda dev cepler halinde hapsediyor ve hareketini kısıtlıyor. Atomların hareketi kısıtlanınca plazma sıcaklığı da Güneş’in ortalama sıcaklığının altına düşüyor. Bu da göze siyah görünen nispeten soğuk lekelere yol açıyor.

7936905134 db5b0e9d7a bGüneş’in manyetik alan çizgileri koparsa uzaya 100 Dünya yutacak kadar büyük alev dilleri (plazma halindeki gaz) püskürüyor. İşte bu güneş fırtınası (güneş rüzgarının çok şiddetli bir versiyonu) Dünya’ya çarparsa yeryüzündeki bütün bilgisayarları kısa devre ile yakabilir. Neyse ki Güneş’e ortalama 150 milyon km uzaktayız, uzay 3B ve çok büyük; yani bu ihtimal düşük.

## Taçküre kütle atımı

Şimdi civardaki plazmadan daha sıcak olan plazma şeritleri, tıpkı Dünya’daki sıcak hava akımları gibi göğe yükseliyor. Aslında sıcak plazmanın küresel olarak genleşmesi gerekir; yani yukarı çıkmak kadar, Güneş’in içine doğru da genişlemesi beklenir.

Ancak, Güneş’in manyetik alanı sıcak plazmayı sadece yukarı taşıyor ve dev güneş püskürmeleri halinde uzaya, daha doğrusu Güneş atmosferinin en dış kısmı olan taçküreye boşalmasına neden oluyor. Biz de Dünya’yı defalarca yutacak kadar büyük olan bu alev dillerine taçküre kütle atımları diyoruz.

Normalde gökcisimlerinin kuzey ve güney manyetik alan kutupları vardır; ama bu kutuplar genellikle coğrafi kutuplarla örtüşmezler. Örneğin Dünya’da pusulular tam kuzeyi göstermez. Dahası manyetik kutuplar sabit değildir ve zamanla kayarak yer değiştirir. Nitekim son yıllarda Dünya’nın manyetik kutupları da hızla kaymaya başladı. Bu da kutupların bir gün ters dönmesine bile yol açacak.

## Güneş’te yağmur ve manyetik kutuplar

Oysa Güneş’in durumu çok daha vahim: Yıldızımız sinirden saçı diken diken olmuş bir insana benziyor ve siz de Güneş’in aşırı değişken manyetik alanını gösteren videoda bu çizgileri görebilirsiniz. Öyle ki Güneş’in kutupları çok hızlı bir şekilde yer değiştiriyor ve yıldızın bütün yüzeyinde kayıyor. Bu da taçküre kütle atımlarının Güneş’in hemen her yerinde gerçekleşmesine neden oluyor.

## Plazma ve yağmur olayları

Plazma şeritleri manyetik alan çizgileri üzerinde uzaya yükseldikten sonra soğuyor ve civardaki gazdan daha fazla soğuduğu zaman gaz cepleri halinde yoğuşuyor. Her ne kadar bunların sıcaklığı binlerce dereceyi bulsa da “gaz damlacıkları” ağırlaşıyor ve yerçekiminin etkisiyle Güneş yüzeyine yağmur halinde yağıyor. Su yerine plazma söz konusu olsa da süreç aynı olduğu için buna yağmur diyoruz.

Peki Güneş’te biz yağmur olayını çözdük diye iş bitti mi sanıyorsunuz? Tersine, daha yeni başlıyoruz: Güneş yağmurları ile çözmek istediğimiz asıl soru, taçkürenin neden Güneş yüzeyinden daha sıcak olduğudur. Bunun sebebi de 15 milyon derecelik çekirdeğin Güneş’i ısıtması değil. Asıl sorumlu çekirdeğin ürettiği güçlü manyetik alan. Öyle ki taçküre Güneş yüzeyinden 300 kat sıcak olabiliyor.

Ayrıca Güneş yağmurları geçici olaylar. Buna rağmen taçkürenin ortalama sıcaklığı rutin olarak 1 milyon dereceyi buluyor. Bunu anlamak için yağmurun tam olarak hangi yükseklikte oluştuğunu bilmemiz lazım; yani daha yapacak çok işimiz var.

uz Güneş rüzgarı nedir? Büyütmek için tıklayın.

## Taçkürede yağmur gizemi

Normalde Güneş’teki yağmur döngüsünün miğfer sorguçlarında başlamasını bekleriz. Bunlar Güneş’in en enerjik manyetik alan çizgileri olup ancak yıldızdan 1,6 milyon km uzaklaştıktan sonra bükülüp yüzeye geri dönüyor. Tabii manyetik alan çizgilerinin tepe noktası Güneş’e ne kadar uzaksa sıcaklığın da o noktada o kadar düşük olması gerekiyor. İşte bu sıcaklık farkı plazmayı yoğuşturuyor.

Oysa Güneş’te yağmur olayını inceleyen bilimsel makalenin başyazarı Emily Mason, NASA’nın Dünya yörüngesindeki Güneş Dinamiği Gözlemevi’nin son 9 yılda sağladığı taçküre verilerini incelediği zaman hiç de öyle olmadığını gördü. Tersine, yağmurun, Güneş’ten sadece 20-30 bin km yükseldikten sonra bükülerek yıldıza geri dönen en küçük manyetik alan halkalarında oluştuğunu buldu.

Güneş’in manyetik alanının simülasyonunu yapan bilgisayar modellerinde, bu küçük halkalara s ıfır noktası topolojileri diyoruz. Üstelik sıfır noktası topolojileriyle göğe yükselen plazma Güneş yüzeyine saatler, hatta günler boyunca yağıyordu. Kısacası yağmur olayının sebebi olan sıcaklık düşüşleri ve farkları çok daha küçük ölçeklerde gerçekleşiyordu.

## Peki yağmur hakkında ne öğrendik?

Buraya kadar söylediklerimizi toparlayalım: 1) Güneş yağmuru düşük irtifada başlıyor ve uzun sürüyor. 2) Yağmuru oluşturan yüksek irtifalı plazmayı Güneş çekirdeği değil, atomları hızlandıran manyetik alanlar ısıtıyor. 2) 1 milyon derece sıcaklığındaki plazma Güneş yüzeyinden 300 kat sıcak oluyor. Öyleyse yağmur neden simülasyonların gösterdiğinden çok daha alçakta yağıyor?

c2eitnov800Teleskopla bakarken Güneş’in önüne bir filtre koyarsak kaçkürede gerçekleşen devasa kütle atımlarını görebiliyoruz. Bunlar yüzlerce Jüpiter yutacak büyüklüktedir.

## Astronomik körlük

Güneş’teki yağmur vakalarını açıklamaya çalışan bilgisayar simülasyonları yüksek kesinlikli matematik modellerine dayanıyor. Gözlemlerle simülasyonlar arasındaki uyuşmazlığı çözmenin bir yolu da astronomik körlüğü dikkate almak: Belki de yağmur gerçekten de şu miğfer sorgucu dediğimiz en yüksek manyetik alan halkalarının tepe noktasında başlıyor.

Ancak, Dünya yörüngesindeki teleskoplardan bakınca göremeyeceğimiz kadar ince çiseliyor ve sağanak yağmurdan ziyade bir tür plazma sisi (plazma bulutları?) oluşturuyor. Alçak irtifalarda ise tümüyle yağmura dönüşüyor. Biz de bunu görüyor ve yağmur olayının sadece Güneş’e yakın mesafelerde başladığını sanıyoruz.

## Diğer yağmur gizemi

Bilimsel teoriler doğrulamaya değil, yanlışlamaya dayanır. Bu nedenle bir soruyu daha yanıtlamamız gerekiyor: Neden manyetik alanlarla uzaya taşınan plazmanın bir kısmı, Güneş’e doğru bükülen manyetik alan çizgilerini izleyerek yıldızımızın yüzeyine yağmur halinde geri dönüyor da diğer kısmı güneş rüzgarı halinde uzaya savruluyor?

Yeni bilgisayar simülasyonunda görüldüğü gibi taçküre kütle atımları bütün iç güneş sistemini etkileyebilir. Bu en kötü durum senaryosunda Dünya’yı içine alan güneş fırtınası (kırmızı leke) görülüyor. Diğer renkler güneş sistemi düzleminde radyasyon şiddetini gösteriyor.

## Güneş yağmuru ve güneş rüzgarı

Güneş’in uzaya saçtığı yüklü parçacıklar ve helyum atomu çekirdekleri güneş rüzgarını oluşturuyor. Hatta taçküre kütle atımlarının uzaya püskürttüğü dev plazma bulutları direkt Dünya’ya çarparsa, gezegenimizin manyetik alanını delip yeryüzündeki bütün elektronik aletleri yakıp kavurabilir.

Bilim insanları her ikisi de manyetik alanlardan kaynaklanan güneş yağmuru ile güneş rüzgarı arasındaki farkı netleştirmeye çalışıyor. En makul teori ise yırtılan manyetik alan çizgileri:

Şöyle düşünün, miğfer sorgucuna benzeyen manyetik alan halkaları kendi üzerine bükülüyor ve Güneş’in gezgin manyetik alan kutuplarının yüzey uçlarına geri dönüyor. Ancak, en enerjik manyetik alan çizgileri uzaya o kadar hızlı fırlıyor ki bunlar aşırı gerilmiş lastik gibi Güneş yüzeyinden kopuyor.

333380 468637556480176 831387001 oDünya’yı koruyan manyetik alan olmasaydı güneş rüzgarı atmosferi 4 milyar yıl önce yok ederdi.

## Manyetik boşalma

Bu olaya manyetik alan boşalması diyoruz ve güneş rüzgarına yol açan taçküre kütle atımlarının da kopan manyetik alanlarla birlikte aniden uzaya boşalan dev plazma bulutlarından kaynaklandığını düşünüyoruz.

Kısacası manyetik alan kopmazsa plazma yağmuru oluşuyor ve koparsa güneş rüzgarı ortaya çıkıyor. Her durumda NASA’nın 6,5 milyon km mesafe ile Güneş’e dokunacak kadar yaklaşan Parker sondasının bu gizemi çözmesi bekleniyor.

## Güneşte yağmur yağıyor

### Bunu beğen:

BeğenYükleniyor...

### İlgili

#### Yorum ekle

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yorum*

İsim:*

Email Adresi:*

Website:

Save my name, email, and website in this browser for the next time I comment.

Δ

Ara

### Arşivler

ArşivlerAy seçin Temmuz 2024  (8) Haziran 2024  (9) Haziran 2023  (1) Aralık 2021  (3) Kasım 2021  (11) Ekim 2021  (13) Eylül 2021  (15) Ağustos 2021  (21) Temmuz 2021  (22) Haziran 2021  (17) Mayıs 2021  (21) Nisan 2021  (20) Mart 2021  (14) Şubat 2021  (16) Ocak 2021  (17) Aralık 2020  (16) Kasım 2020  (12) Ekim 2020  (14) Eylül 2020  (10) Ağustos 2020  (21) Temmuz 2020  (25) Haziran 2020  (16) Mayıs 2020  (9) Nisan 2020  (10) Mart 2020  (16) Şubat 2020  (7) Ocak 2020  (7) Aralık 2019  (11) Kasım 2019  (16) Ekim 2019  (15) Eylül 2019  (10) Ağustos 2019  (14) Temmuz 2019  (17) Haziran 2019  (21) Mayıs 2019  (13) Nisan 2019  (14) Mart 2019  (10) Şubat 2019  (6) Ocak 2019  (6) Aralık 2018  (4) Kasım 2018  (7) Ekim 2018  (13) Eylül 2018  (10) Ağustos 2018  (10) Temmuz 2018  (12) Haziran 2018  (21) Mayıs 2018  (18) Nisan 2018  (6) Mart 2018  (9) Şubat 2018  (7) Ocak 2018  (9) Aralık 2017  (5) Kasım 2017  (11) Ekim 2017  (8) Eylül 2017  (13) Ağustos 2017  (20) Temmuz 2017  (20) Haziran 2017  (16) Mayıs 2017  (19) Nisan 2017  (13) Mart 2017  (14) Şubat 2017  (17) Ocak 2017  (25) Aralık 2016  (17) Kasım 2016  (13) Ekim 2016  (19) Eylül 2016  (16) Ağustos 2016  (14) Temmuz 2016  (21) Haziran 2016  (21) Mayıs 2016  (17) Nisan 2016  (14) Mart 2016  (11) Şubat 2016  (17) Ocak 2016  (13) Aralık 2015  (21) Kasım 2015  (22) Ekim 2015  (22) Eylül 2015  (21) Ağustos 2015  (14) Temmuz 2015  (11) Haziran 2015  (15) Mayıs 2015  (8) Nisan 2015  (7) Mart 2015  (6) Şubat 2015  (4) Ocak 2015  (12) Aralık 2014  (8) Kasım 2014  (5) Ekim 2014  (11) Eylül 2014  (11) Ağustos 2014  (8) Temmuz 2014  (10) Haziran 2014  (14) Mayıs 2014  (8) Nisan 2014  (12) Mart 2014  (3) Şubat 2014  (12) Ocak 2014  (10) Aralık 2013  (7) Kasım 2013  (8) Ekim 2013  (11) Eylül 2013  (8) Ağustos 2013  (9) Temmuz 2013  (7) Haziran 2013  (7) Mayıs 2013  (13) Nisan 2013  (6) Mart 2013  (10) Şubat 2013  (12) Ocak 2013  (11) Aralık 2012  (17) Kasım 2012  (44) Ekim 2012  (55)

Yeni İçeriklerden Haberdar Olmak İçin

E-Mail:

%d