Religia – Wikipedia, wolna encyklopedia
Religia – system wierzeń i praktyk określający relację między różnie pojmowaną sferą sacrum (świętością) i sferą boską a społeczeństwem, grupą lub jednostką ...
jaźni
Carl Gustav Jung: Religia jest koniecznym elementem życia psychicznego człowieka. Według niego dusza ludzka ze swej natury posiada funkcję religijną. Religia jest szczytowym efektem rozwoju kultury, integruje życie psychiczne i dostarcza człowiekowi siły wzmacniającej „ego”. Daje pomoc w przygotowaniu się do śmierci i w jej przeżywaniu. Podkreśla, że jej terapeutyczna rola polega nie tylko na pomocy w procesie przystosowania do warunków życia, lecz także, że nadaje sens ludzkiemu życiu. Jego podejście do religii charakteryzuje się jednak niemal wyłącznie jej funkcjonalnym i pragmatycznym traktowaniem[28]. Wprowadza pojęcie <anchor>jaźni</anchor> – archetypu "Archetyp (psychologia)") całości, jedności psychicznej, nazywając go obrazem Boga[29]. Uważa, że powtarzający się w mitach i religiach motyw Bogini Matki związany jest z archetypem matki – strukturą ukształtowaną w ludzkiej psychice ze względu na szczególne cechy matki[30].
Jaźń – Wikipedia, wolna encyklopedia
Menu główne

Menu główne

przypnijukryj

Nawigacja

Dla czytelników

Dla wikipedystów

Szukaj

Wygląd

Narzędzia osobiste

## Spis treści

przypnijukryj

Przełącz stan spisu treści

# Jaźń

39 języków

polski

Narzędzia

Narzędzia

przypnijukryj

Działania

Ogólne

Drukuj lub eksportuj

W innych projektach

Wygląd

przypnijukryj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Jaźń – oś, wokół której organizuje się struktura psychiczna człowieka. Jest odpowiedzialna za przepływ informacji z części świadomej do nieświadomej "Nieświadomość (psychoanaliza)") i odwrotnie. Pełni funkcję integrującą. Celem jaźni jest własne urzeczywistnienie w procesie teleologicznym (celowościowym), ale w trakcie rozwoju jednostki elementem pośredniczącym na tej drodze jest wytworzenie „ ja” (czyli ego).

Jest celem i źródłem energii dla rozwoju człowieka poprzez proces indywiduacji, jak również motorem wszelkiej twórczości i duchowych poszukiwań[2]. Jaźń zaliczana jest do archetypów "Archetyp (psychologia)"). Zawiera obraz Boga[3][4].

Przez późniejszych autorów bywa określana jako cząstka istoty ludzkiej w Bogu, odpowiednik Królestwa Bożego wewnątrz człowieka z doktryny chrześcijańskiej[5].

## Semi-empiryczny charakter jaźni

Pojęcie jaźni ma charakter tylko częściowo empiryczny. Ogarnia sobą zarówno to, co doświadczalne, jak i to, co jeszcze nie doświadczone, a nawet to, co nie jest doświadczalne w ogóle. A ponieważ – ze względu na jej cechę wykraczania poza domenę świadomości – jest istotnością, którą można opisać jedynie częściowo, zatem pozostaje ona dla nas w zasadniczej mierze niepoznawalna i postulatywna. Tej nieopisywalnej Całkowitości człowieka: „której co prawda nie można unaocznić, która jest jednak nieodzowna jako pojęcie intuicyjne. Na płaszczyźnie empirycznej można tylko stwierdzić, że ja z każdej strony otoczone jest przez jakąś nieświadomą istotę. Dowodu na to dostarczyć może dowolny eksperyment skojarzeniowy, który ad oculos demonstruje jakże często występujący fakt, iż „ja” i jego wola zawodzą. Psyché to pewne równanie, które nie zafunkcjonuje bez czynnika nieświadomości – psyche stanowi pewną całość, która z jednej strony ogarnia „ja” empiryczne, z drugiej zaś jego transcendujące świadomość podłoże”[6].

Jaźń obejmuje sobą całe istnienie psychiczne człowieka i tym samym jest z definicji czymś dużo bardziej obszernym od świadomej osobowości związanej z „ ego”. Zawiera bowiem obok niej również cień jednostki oraz nieświadomy aspekt kolektywny. Jest to jednak jakiś szczególny rodzaj zawierania, bo jak czytamy we fragmencie pracy Jolande Jacobi: „Jaźń stanowi centrum systemu psychicznego, obejmuje go i przenika siłą swego promieniowania, to nasz prawdziwy „punkt środkowy”, [który] jest ośrodkiem napięcia między dwoma światami i ich siłami”[7], tymi światami jest świat wewnętrzny i zewnętrzny, które zresztą w sensie ostatecznym i tak ona sama powołuje”.

## Jaźń a „ ja”

Gdy rozpatrujemy problem jaźni, nieodłącznie pojawia się ona w kontekście „ ja” oraz świadomości. I nie jest to przypadek, bo przecież jedyną treścią jaźni, jaką znamy, jest to co pojawia się w polu świadomości, czyli odnosi się i jest „gruntowane” właśnie w odniesieniu do „ja”, a stosunek tegoż „ja” do jaźni jest wyjątkowy:

- z jednej strony bowiem „ ja” jest jedynym punktem „podparcia” dla centrującego się wokół niego pola świadomości, czemu towarzyszy tendencja do względnej emancypacji i traktowania siebie jako jedynego, niezależnego od wszystkiego, co mogłoby istnieć poza nim samym;
- z drugiej zaś strony „ ja” zawiera się w jaźni i jako jej część może występować wobec niej na zasadzie reguły pars pro toto. Ego, czyli „ja” powstaje z jaźni w procesie rozwoju psychiki i staje się względnie samodzielnym tworem[8]. Jung porównywał ego do dziecka, które choć pochodzi od rodziców, staje się samodzielnym dorosłym człowiekiem.

„ Ja” jest jednak przede wszystkim świadomościowym eksponentem jaźni i: „pozostaje do niej w takim stosunku jak patiens do agensa albo jak przedmiot do podmiotu, albowiem pochodzące z Jaźni postanowienia są bardziej ogólnej natury i dlatego są nadrzędne wobec tych, które podejmuje „ ja”. Jak to, co nieświadome, tak Jaźń jest dana a priori, z czego wynika „ja”. Jaźń, by tak rzec, kształtuje „ja” w zarodku.

Nie ja tworzę samego siebie, lecz raczej ja dzieję się samemu sobie.

Dlatego, kiedy Jung porusza kwestię poznania jaźni, zwraca także uwagę, że poznanie to nie odnosi się w żadnym przypadku do samoświadomego siebie „ ja” w sensie personalistycznym, lecz do owego ukrytego względem „ja” czynnika, będącego de facto psyche samą w sobie. Czynnik ten jest „nieznany” świadomemu podmiotowi i jednocześnie domaga się od niego nieuprzedzonego poznania. Jung twierdzi wręcz, parafrazując początkowy fragment Fundamentum Ignacego Loyoli, że: „ świadomość zrodziła się po to, by rozpoznać ( laudet), że pochodzi od wyższej Jedności ( Deum), żeby starannie uwzględnić to swoje źródło ( reverentiam exhibeat), a w ten sposób zapewnić całej psyche optimum możliwości życia i rozwoju ( salvet animam suam)”[9].

W tym kontekście należy podkreślić, że tym, co według Junga jest człowiekowi „znane”, są wszelkie treści powiązane bezpośrednio z „ ja”, natomiast na to, co jest człowiekowi „nieznane” składa się ze wszystkiego tego, co nie znajduje się z nim w wewnętrznej bądź zewnętrznej relacji.

Czym jest samo „ ja” – podkreśla Jung – trudno jednoznacznie określić, gdyż jest ono czynnikiem złożonym i spoczywa na dwóch podstawach: na podłożu psychicznym i somatycznym. O podstawie somatycznej wnioskujemy z całości doznań endosomatycznych, które ze swej strony są już natury psychicznej, gdyż są skojarzone z ego, a tym samym i świadome. Natomiast o podstawie psychicznej wnioskujemy, odbierając z jednej strony treści znajdujące się w ogólnym polu świadomości, a z drugiej, treści napływające spoza tego pola – treści nieświadome.

## Konfrontacja z jaźnią

Zetknięcie się z jaźnią następuje u końca procesu indywiduacji. Jednostka uwrażliwia się na symbolikę jaźni – symbole oddające jedność przeciwieństw[10]. Charakterystycznymi sygnałami zbliżania się do konfrontacji z jaźnią są obrazy przypominające swą konstrukcją mandale "Mandala (symbol)"), wzmożenie wrażliwości na uniwersalne symbole religijne, nasilające się doświadczenia indywidualnego wizerunku Boga (również wskutek możliwości zaistnienia utożsamienia jaźni z Bogiem)[11].

Odnosząc to do przykładowego chrześcijanina, wizerunek Chrystusa może stać się symbolem jaźni[12].

Niezdrowe dla stanu psychiki jest zbyt ścisłe związanie ego z jaźnią. Wówczas rozdęcie ego[14]
( inflacja psychiczna) objawia się wrażeniami wszechmocy, wszechwiedzy i niezniszczalności[15]. Pożądane jest natomiast urzeczywistnienie jaźni, które przynosi człowiekowi objawienie natury Absolutu[16].

## Krytyka

Krytycznie do jungowskiego pojęcia jaźni odnosił się James Hillman, zarówno do jej roli archetypu "Archetyp (psychologia)"), jak i procesu indywiduacji, widząc w tym kolejną próbę wywarcia na psyche monoteistycznego znaczenia, w odróżnieniu od psychologicznego politeizmu, zwłaszcza w politeizmie greckim, w którym dopatrywał się niezredukowanej psyche "Psyche (mitologia)").[17]

## Zobacz też

## Przypisy

## Bibliografia

- Jacobi Jolande: Psychologia C.G. Junga. Tłum. St. Łypacewicz, Wyd. Wodnika, Warszawa, 1993.
- Kobierzycki Tadeusz: Gnothi Seauton: dusza, charakter, jaźń, osobowość, osoba. Dzieje pięciu pojęć. Wyd. AMiFC, Warszawa, 2001, s. 375, ISBN 83-87759-69-4.
- Kobierzycki Tadeusz: jaźń i tożsamość. Studia z filozofii człowieka, Wyd. Muzaios, Warszawa, 2012, ss. 287, ISBN 978-83-61931-03-4.
- Kobierzycki Tadeusz: Jaźń i twórczość. Studia z filozofii człowieka, Wyd. Muzaios, Warszawa, 2012, ss. 219, ISBN 978-83-61931-04-1.
- Kuźmicki Andrzej: Symbolika Jaźni. Wyd. Eneteia, Warszawa. (opis patrz na: www.jungpoland.org)
- Szersza bibliografia C.G. Junga oraz innych autorów.. jungpoland.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-11-25)].

## Linki zewnętrzne