Poezja lubelska 1918–1939 - Leksykon - Teatr NN
Wyszli stąd najwybitniejsi prozaicy polscy XIX wieku (Sienkiewicz i Prus), publicyści (Świętochowski), ale poezja jakby w ich cieniu uschła całkowicie.
„Kamena”
W historii międzywojennego ruchu literackiego odegrał też znaczną rolę jako twórca miesięcznika poetyckiego <anchor>„Kamena”</anchor> , który służył nie tylko poetom związanym z ziemią lubelską, lecz i pisarzom z wielu innych środowisk. Sporo miejsca poświęcała „Kamena” liryce polskiej awangardy.
„Kamena” (1933–1939, 1945-1993) - Leksykon - Teatr NN
Pokaż menuUkryj menu

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie jest samorządową instytucją kultury działającą na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i edukacji. Jej działania nawiązują do symbolicznego i historycznego znaczenia siedziby Ośrodka - Bramy Grodzkiej, dawniej będącej przejściem pomiędzy miastem chrześcijańskim i żydowskim, jak również do położenia Lublina w miejscu spotkania kultur, tradycji i religii.

# „Kamena” (1933–1939, 1945-1993)

Miesięcznik literacki. Ukazywał się od września 1933 roku. Wydawcą był Zenon Waśniewski. Redaktorem naczelnym był Kazimierz Andrzej Jaworski. Czasopismo zostało wznowione po wojnie w 1946 roku.



## Spis treści

[RozwińZwiń]

## O „Kamenie”Bezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści

Artur Grychowski:

W 1933 roku przed wakacjami na zebraniu grupy nauczycieli zorganizowanym przez Jaworskiego i Waśniewskiego podjęto decyzję o wydaniu pisma.

Kazimierz A. Jaworski:

Po wyjściu „Kameny” we wrześniu 1933 roku reakcja Czechowicza jest bardzo szybka. Wysyła w Warszawy kilka listów. Jeszcze tego samego miesiąca pisze do Jaworskiego z gratulacjami:

13 listopada 1933 pisze:

W liście z 4 lutego 1934:

Również w lutym tego roku:

Leon Gomolicki w swoim wspomnieniu pt. Czechowicz przypomina, co poeta powiedział mu kiedyś o Jaworskim i jego „Kamenie”:

Renata Holaczuk:

Trzeba podkreślić rolę, jaką odegrało w powstawaniu „Kameny” lubelskie środowisko literackie:

Kazimierz A. Jaworski:

Lubelski numer „Kameny” ukazał się w 1938 roku (listopad–grudzień)

Opracował: NN

## Wybrane egzemplarze przedwojennej „Kameny”Bezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści











numer 3 z listopada 1933 roku

numer 1 ze stycznia 1934 roku

numer 8–9 z kwietnia/maja 1935 roku

numer 3 z listopada 1936 roku

numer 7 z marca 1938 roku

## Na łamach „Kameny”Bezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści

Czasopismo „Kamena” ukazywało się w latach 1933–1993. Pomysłodawcami założenia pisma poświęconego poezji i literaturze byli grafik Zenon Waśniewski oraz poeta Kazimierz Andrzej Jaworski. Redaktorem odpowiedzialnym został Wawrzyniec Berezecki. Numery z lat 1933–1939 podejmowały gorący wówczas temat miejsca i roli artysty, koncepcji i kompozycji wiersza, rozszczepienia współczesnej poezji polskiej w dwóch kierunkach: awangarda i skamadryzm; konieczności wzbogacenia poetyckiej świadomości o nowe wartości zaczerpnięte z życia proletariackiego oraz poszukiwania nowej formy i pełni artystycznej utworów literackich (w R.2, nr 2, 15 października 1934, artykuł Jana Brzękowskiego Rewizja w imię treści dotyczący treści, tematu i wielości interpretacji zapoczątkował obszerną dyskusję i rozważania nad centralnym zagadnieniem treści i formy m.in. autorstwa Jana Czernika). Redakcja zdawała sobie sprawę z życia w przełomowej epoce i próbowała ogarnąć mnogość zachodzących zjawisk literackich oraz wyjątkową rolę sztuki w życiu kulturalnym i artystycznym (w R.1, nr 10 pisano: „żyjemy w czasach ogólnego fermentu i przetwarzania się pojęć”). W czasopiśmie znalazły się więc zagadnienia społecznego podłoża literatury związanej z życiem i na nim się opierające, a także szkice na temat twórczości wybitnych przedstawicieli literatury polskiej i obcej, np. Andrzeja Struga, Stefana Żeromskiego, Lwa Tołstoja czy Aleksandra Błoka. W stałej rubryce „Noty” omawiano powojenne stosunki kulturalne w Polsce, które wymagały uporządkowania i odkurzenia z naleciałości przedrozbiorowych i porozbiorowych, komentowano opublikowane artykuły z wybranych pism literackich (np. Poezja na Lubelszczyźnie Henryka Życzyńskiego, w t. 3 „Pamiętnika Lubelskiego”), przypominano wybitne osobowości polskiego życia literackiego, np. poetów, pisarzy, publicystów. Pisano też o wieczorach poetyckich poetów lubelskich organizowanych przez Koło Miłośników Historii, Literatury i Sztuki w  Białymstoku, o powstaniu Lubelskiego Związku Kulturalnego zrzeszającego szereg organizacji kulturalnych Lublina w celu wspólnego wytyczenia zasad polityki oświatowo-kulturalnej regionu, przyznanych nagrodach literackich. Prezentowano nowe pozycje książkowe (np. Zagadnienia kultury duchowej w Polsce Leona Chwistka, Warszawa, 1933) i czasopisma poświęcone kulturze, przejawom życia kulturalnego i artystycznego, literaturze i poezji (np. „Dźwigary”, „Kuźnica Katowicka”, „Miesięcznik Literatury i Sztuki”, „Sygnały” czy „Czarno na Białym”).

Szczególną uwagę na łamach pisma zwracano na kulturę narodów etnicznie bliskich polskości, kulturę bardzo ciekawą i mającą wiele punktów stycznych z naszą kulturą (zwłaszcza ukraińską). W dziale „Kronika słowiańska” informowano o broszurach wskazujących na bogatą tradycję stosunków kulturalnych narodów słowiańskich i możliwości ich dalszego rozwoju, przybliżano ciekawe czasopisma literackie i kulturalne (np. lwowskie „Nazustriez” czy „My”) a także informowano o kongresach pisarzy (np. czeskich czy słowackich), o przyznanych nagrodach literackich i o opublikowanych przekładach poezji polskiej w wydawnictwach krajów słowiańskich.

Na łamach pisma prezentowano zarówno wiersze, jak i prozę (często fragmenty). Na uwagę zasługuje też olbrzymi dział przekładów literatury europejskiej (angielskiej, francuskiej, niemieckiej czy włoskiej) a także systematycznie powiększane przekłady literatury słowiańskiej, w szczególności ukraińskiej, słowackiej i czeskiej. Na łamach pisma publikowano wiersze Mili Bursza, Jaroslava Zatloukala, Tarasa Szewczenko, Nikołaja Niekrasowa, Luciano Folgore, Lionello Fiumi, Wiliama Blake’a, Gerarda de Nerval, Rudolfa Dilonga, Georga Trakla i wielu innych, najczęściej w tłumaczeniu F. Arnsztajnowej, J. Czechowicza, J. Łobodowskiego, K.A. Jaworskiego, A. Madeja, Stefana Napierskiego. Do 1939 roku na łamach „Kameny” zamieszczono oryginalne utwory i przekłady 160 autorów, zarówno tych znanych, jak i debiutantów. Od R. 4 (1936) ukazywały się numery poświęcone jednej osobie lub jednemu tematowi przewodniemu (np. numer poświęcony Puszkinowi, numer poświęcony górom, numer poświęcony nowej poezji francuskiej, numer poświęcony literaturze bułgarskiej czy numer poświęcony literaturze lubelskiej w R.6, nr 3/4 1938). Wszystkie numery z lat 1933–1939 zawierają wkładki linorytowe Zenona Waśniewskiego. Ostatnim numerem „Kameny” jaki ukazał się przed wybuchem II wojny światowej był R. 6, nr 10 (60) z czerwca 1939 roku. Czasopismo zostało wznowione w listopadzie 1945 roku w zmienionej sytuacji politycznej ukazywało się do roku 1993.

Proza: Bruno Schulz, Józef Nikodem Kłosowski, Tadeusz Bocheński, Władysław Dunarowski, Stanisław Piętak, Bronisław Krystian Wierzejski, Marian Czuchnowski i inni.

Publicystyka : Jan Nepomucen Miller, Stefan Napierski, Stanisław Czernik, Jan Brzękowski, Sergiusz Kułakowski, Włodzimierz Pietrzak i inni.

## Opis bibliograficzny czasopismaBezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści

Tytuł: „Kamena”

Redaktor: Kazimierz Andrzej Jaworski; redaktor odpowiedzialny: Wawrzyniec Berezecki

Wydawca: Zenon Waśniewski

Format: 23 cm

Częstotliwość:

miesięcznik 1934–nr 3, 1948

kwartalnik nr 4/6, 1948–1954

miesięcznik 1955–1956

dwutygodnik 1957–1990

kwartalnik 1991–1993

od stycznia do października 1989 roku czasopismo nie ukazywało się

Numeracja: R.1, nr 1, 1933–nr 3/4–940/941, 1993

Zmiany podtytułu:

od 1934 podtytuł: miesięcznik literacki

od nr 4/6, 1948 podtytuł: kwartalnik literacki

od 1952 podtytuł: kwartalnik społeczno-literacki

od 1955 podtytuł: miesięcznik społeczno-literacki

od 1957 podtytuł: dwutygodnik literacki

w 1961 podtytuł: dwutygodnik społeczno-kulturalny

od 1962 podtytuł: dwutygodnik społeczno-kulturalny: Lublin–Białystok–Kielce–Rzeszów

od nr 22 1969: brak zasięgu terytorialnego

od 1991 podtytuł: kwartalnik kresowy

Zmiany redaktorów:

od nr 3/4 (1938) redaktor: Kazimierz Andrzej Jaworski

od 1952 Oddział Lubelski Związku Literatów Polskich

od 1982 redaktor: Marek Adam Jaworski

od 1991: Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Chełmskiej

Adres redakcji: Chełm, ul. Reformacka 43; od 1945 miejsce wydania: Lublin–Chełm

Adres drukarni: drukarnia „Kultura”, Chełm, ul. Lubelska 10

Grafika: odbitki linorytowe Zbigniewa Waśniewskiego

Stałe rubryki: Kronika słowiańska; Noty; Przegląd Poezyj; Najnowsze książki; Odpowiedzi redakcji; Pisma i książki nadesłane; Reklama

## „Kamena” w bibliotekachBezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści

### Biblioteka NarodowaBezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści

(sygn. P1377, P2681, mf 49233)

R. 1 (1933), R. 2 (1934), R. 3 (1935), R. 4 (1936), R. 5 (1937), R. 6 (1938/39), R. 7 (1945/46)

### Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. H. ŁopacińskiegoBezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści

R. 1933/34, nr 1–10; R. 1934/35, nr 1–10; R. 1935/36, nr 1–10; R. 1936/37, nr 1–3, 7–10; R. 1937/38, nr 1–8; R. 1938/39, nr 3–6, 8–10; R. 1945/46, nr 1–10; R. 1946/47, nr 1–4; R. 1948, nr 1–6; R. 1949, nr 1–4; R. 1952, nr 1, 2; R. 1953, nr 1–4; R. 1954, nr 1–4; R. 1955, nr 1–12; R. 1956, nr 1–10, 12; R. 1957, nr 1–20, 22–24

R. 1958–1983; R. 1984, nr 1–16, 18–26; R 1985–1987

### Biblioteka UMCS Bezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści

(sygn. czas 2552 i czas 11049)

R. 1 (1933), nr 2–6, 8, 9;

R. 2 (1934), nr 1, 3, 4, 7 <11, 13, 14, 17>

R. 3 (1935), nr 2–6, 8–10

R. 4 <12> (1936/1937), nr 1–3, 9/10               R. 4 (1936/1937), nr 3, 9/10

R. 5 <13> (1937/1938), nr 1–10                       R. 5 (1937/1938), nr 1–10

R. 6 <14> (1938/1939), nr 1–4, 8/10               R. 6 (1938/1939), nr 1–4, 8/10

R. 7 <15> (1945/1946), nr 1–10                       R. 7 (1945/1946), nr 1–10 <70>

R. 8 <16> (1946), nr 1–4                                    R. 8 (1946), nr 1/3 <71>

R. 9, nr 1–6 <75–77>                                         BRAK

R. 10 <18> (1949), nr <81–84>                         R. 10 <18> (1949), nr 1–4 <81–84>

R. 11 <19> (1952)                                               R. 11 <19> (1952), nr ½ <85–86>

R. 20 (1953)                                                         R. 20 (1953), nr ¼ <7/9>

R. 21 (1954), nr 1–4 <91–94>; R. 22 (1955), nr 1–12 <95–106>; R. 23 (1956), nr 1–12 <107–118>; R. 24 (1957), nr 1–24 <119–142>; R. 25 (1958), nr 1–24 <143–166>; R. 26 (1959), nr 1–24 <167–190>; R. 27 (1960), nr 1–24 <191–214>; R. 28 (1961), nr 1–24 <215–238>; R. 29 (1962), nr 1–24 <239–262>;

R. 30 (1963), nr 1–24 <263–286>; R. 31 (1964), nr 1–24 <287–310>; R. 32 (1965), nr 1–24 <311–334>; R. 33 (1966), nr 1–24 <335–357>; R. 34 (1967), nr 1–24 <358–381>; R. 35 (1968), nr 1–26 <382–407>; R. 36 (1969), nr 1–26 <408–433>; R. 37 (1970), nr 1–26 <434–459>; R. 38 (1971), nr 1–26 <460–485>; R. 1972, nr 1–27; R. 1973, nr 1–26; R. 1974, nr 1–26; R. 1975, nr 1–26; R. 1976, nr 1–26 <591–616>; R. 1977, nr 1–26 <617–642>; R. 1978, nr 1–26 <643–668>; R. 1979, nr 1–26 <669–694>; R. 1980, nr 1–26 <695–720>; R. 1981, nr 1–25 <721–745>; R. 1982, nr 1–19 <746–767>; R. 1983, nr 1–26; R. 1984, nr 1–26; R. 1985, nr 1–26; R. 1987, nr 1–26; R. 1988, nr 1–26 <899–924>; R. 1989, nr 1–26 <925>; R. 1990, nr 1–4; R. 1992, nr ¾; R. 1993, nr 1–4

### Biblioteka KUL Bezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści

(sygn. V–2847, od 1958 r. V–0187)

R. 1 (933/1934); R. 2 (1934/1935); R. 3 (1935/1936); R. 4 (1936/1937); R. 5 (1937/1938), nr 1–2, 5–10; R. 6 (1938/1939), nr 1–2, 6–10; R. 7 (1945/1946); R. 8 (1946/1947); R. 9 (1948); R. 10 (1949); R. 11 (1952), nr 1–2; R. 12 (1953); R. 13 (1954); R. 14 (1955); R. 15 (1956); R. 16 (1957); R. 17 (1958); R. 18 (1959); R. 19 (1960); R. 20 <28> (1961); R. 21 <29> (1962); R. 22 <30> (1963); R. 23 <31> (1964); R. 24 <32> (1965); R. 33 (1966); R. 34 (1967); R. 35 (1968); R. 36 (1969); R. 37 (1970); R. 38 (1971); R. 39 (1972); R. 40 (1973); R. 41 (1974); R. 42 (1975); R. 43 (1976); R. 44 (1977); R. 45 (1978); R. 46 (1979); R. 47 (1980); R. 48 (1981), nr 1–25; R. 1982, brak nr 16; R. 1983, brak nr 9, 19; R. 1984; R. 1985; R. 1986; R. 1987; R. 1988; R. 1989; R. 1990, nr 1 <925>; R. 1990, nr 1; <926> – 4 <929>; R. 1991, nr 1 <930> – 3/4 <932/933>; R. 1992, nr 1–4 <934–937>; R. 1993, nr 1–4 <938–941>

## LiteraturaBezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści

Grychowski A., Lublin i Lubelszczyzna w życiu i twórczości pisarzy polskich. Od średniowiecza do 1968, Lublin 1974, s. 315–316.

Gomulicki L., Czechowicz, [w:] Spotkania z Czechowiczem…, s. 366.

Holaczuk R., Józef Czechowicz – ambasador Lubelszczyzny, [w:] Józef Czechowicz. Od awangardy do nowoczesności, red. J. Święch, Lublin 2004, s. 345–347.

Jaworski K.A., W kręgu Kameny, Lublin 1965, s. 14.

List do Kazimierza A. Jaworskiego, [w:] J. Czechowicz, Listy, s. 229.

## PrzypisyBezpośredni odnośnik do tego akapitu Wróć do spisu treści Wróć do spisu treści

1. Wróć do odniesienia A. Grychowski, Lublin i Lubelszczyzna w życiu i twórczości pisarzy polskich. Od średniowiecza do 1968, Lublin 1974, s. 315–316.
2. Wróć do odniesienia K.A. Jaworski, W kręgu Kameny, Lublin 1965, s. 14. .
3. Wróć do odniesienia K.A. Jaworski, W kręgu Kameny, Lublin 1965, s. 14. .
4. Wróć do odniesienia K.A. Jaworski, W kręgu Kameny, Lublin 1965, s. 20–21, 35. .
5. Wróć do odniesienia List do Kazimierza A. Jaworskiego, [w:] J. Czechowicz, Listy, s. 229. .
6. Wróć do odniesienia List do Kazimierza A. Jaworskiego, [w:] J. Czechowicz, Listy, s. 244. .
7. Wróć do odniesienia List do Kazimierza A. Jaworskiego, w: J. Czechowicz, Listy, s. 244.
8. Wróć do odniesienia List do Kazimierza A. Jaworskiego, [w:] J. Czechowicz, Listy, s. 252–253.
9. Wróć do odniesienia L. Gomulicki, Czechowicz, [w:] Spotkania z Czechowiczem…, s. 366. .
10. Wróć do odniesienia R. Holaczuk, Józef Czechowicz – ambasador Lubelszczyzny, [w:] Józef Czechowicz. Od awangardy do nowoczesności, red. J. Święch, Lublin 2004, s. 345–347..
11. Wróć do odniesienia K.A. Jaworski, W kręgu „Kameny”, s. 167–168. .

- Redakcja: Monika Śliwińska; Alicja Magiera

### Powiązane artykuły

#### Historia prasy lubelskiej

#### Historia polskich drukarni w Lublinie w XX wieku

#### Literatura lubelska

#### Literatura lubelska (lata 20. XX wieku–1939)

#### Józef Czechowicz (1903–1939)

#### Franciszka Arnsztajnowa (1865–1942)

### Zdjęcia

### Historie mówione

### Inne materiały

### Słowa kluczowe