Tıp - Vikipedi
Modern tıbbın gelişimine İbranilerin katkısı Bizans Dönemi'nde Yahudi hekim Assaf ile başlamıştır. ... gelişimi tıbbi teknolojiyi, uygulamayı ve karar ...
Tıp - Vikipedi[İçeriğe atla](#bodyContent)

Ana menü

Ana menü

kenar çubuğuna taşıgizle

Gezinti


- [Anasayfa](/wiki/Anasayfa "Anasayfayı ziyaret et [z]")
- [Hakkımızda](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [İçindekiler](/wiki/Vikipedi:G%C3%B6z_at)
- [Rastgele madde](/wiki/%C3%96zel:Rastgele "Rastgele bir sayfaya gidin [x]")
- [Seçkin içerik](/wiki/Vikipedi:Se%C3%A7kin_i%C3%A7erik)
- [Yakınımdakiler](/wiki/%C3%96zel:Yak%C4%B1n%C4%B1mdakiler)

Katılım


- [Bağış yapın](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_tr.wikipedia.org&uselang=tr "Bizi destekleyin")
- [Deneme tahtası](/wiki/Vikipedi:Deneme_tahtas%C4%B1)
- [Köy çeşmesi](/wiki/Vikipedi:K%C3%B6y_%C3%A7e%C5%9Fmesi "Güncel olaylarla ilgili son bilgiler")
- [Son değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:SonDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler "Vikide yapılmış son değişikliklerin listesi [r]")
- [Dosya yükle](/wiki/Vikipedi:Y%C3%BCkle)
- [Topluluk portali](/wiki/Vikipedi:Topluluk_portali "Proje hakkında, neler yapabilirsiniz, ne nerededir")
- [Wikimedia dükkânı](//shop.wikimedia.org)
- [Yardım](/wiki/Yard%C4%B1m:%C4%B0%C3%A7indekiler "Yardım almak için")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Vikipedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-tr.svg)![Özgür Ansiklopedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-tr.svg)](/wiki/Anasayfa)

[Ara](/wiki/%C3%96zel:Ara "Vikipedi içinde ara [f]")

Ara

Görünüm

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=T%C4%B1p "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=T%C4%B1p "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Kişisel araçlar

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=T%C4%B1p "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=T%C4%B1p "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Çıkış yapmış editörler için sayfalar [daha fazla bilgi](/wiki/Yard%C4%B1m:Giri%C5%9F)

- [Katkılar](/wiki/%C3%96zel:Katk%C4%B1lar%C4%B1m "Bu IP adresinden yapılmış değişiklikler listesi [y]")
- [Mesaj](/wiki/%C3%96zel:MesajSayfam "Bu IP adresindeki düzenlemeler hakkında tartışma [n]")

## İçindekiler

kenar çubuğuna taşıgizle

- Giriş

- [1Etimoloji](#Etimoloji)
- [2Klinik uygulama](#Klinik_uygulama)
- [3Kurumlar](#Kurumlar)Kurumlar alt bölümünü aç/kapa  - [3.1Hizmet](#Hizmet)
- [4Dallar](#Dallar)Dallar alt bölümünü aç/kapa  - [4.1Temel bilimler](#Temel_bilimler)    - [4.1.1Cerrahi uzmanlık](#Cerrahi_uzmanlık)
    - [4.1.2İç hastalıkları uzmanlığı](#İç_hastalıkları_uzmanlığı)
    - [4.1.3Teşhis uzmanlıkları](#Teşhis_uzmanlıkları)
    - [4.1.4Diğer önemli uzmanlıklar](#Diğer_önemli_uzmanlıklar)
  - [4.2Disiplinlerarası alanlar](#Disiplinlerarası_alanlar)
- [5Eğitim ve yasal kontroller](#Eğitim_ve_yasal_kontroller)
- [6Tıp etiği](#Tıp_etiği)
- [7Tarih](#Tarih)Tarih alt bölümünü aç/kapa  - [7.1Antik dönem](#Antik_dönem)
  - [7.2Orta Çağ](#Orta_Çağ)
  - [7.3Modern](#Modern)
- [8Kalite, verimlilik ve erişim](#Kalite,_verimlilik_ve_erişim)
- [9Ayrıca bakınız](#Ayrıca_bakınız)
- [10Kaynakça](#Kaynakça)

İçindekiler tablosunu değiştir

# Tıp

190 dil

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Geneeskunde "Geneeskunde - Afrikaanca")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Medizin "Medizin - İsviçre Almancası")
- [አማርኛ](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%95%E1%8A%AD%E1%88%9D%E1%8A%93 "ሕክምና - Amharca")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Aragonca")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B7%D8%A8 "طب - Arapça")
- [ܐܪܡܝܐ](https://arc.wikipedia.org/wiki/%DC%90%DC%A3%DC%9D%DC%98%DC%AC%DC%90 "ܐܣܝܘܬܐ - Aramice")
- [الدارجة](https://ary.wikipedia.org/wiki/%D8%B7%D8%A8 "طب - Fas Arapçası")
- [مصرى](https://arz.wikipedia.org/wiki/%D8%B7%D8%A8 "طب - Mısır Arapçası")
- [অসমীয়া](https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A6%BE-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8 "চিকিৎসা-বিজ্ঞান - Assamca")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Asturyasça")
- [Авар](https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Avar dili")
- [Aymar aru](https://ay.wikipedia.org/wiki/Qulla "Qulla - Aymara")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Tibb "Tibb - Azerbaycan dili")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%B7%DB%8C%D8%A8 "طیب - South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Başkırtça")
- [Žemaitėška](https://bat-smg.wikipedia.org/wiki/Med%C4%97c%C4%97na "Medėcėna - Samogitçe")
- [Bikol Central](https://bcl.wikipedia.org/wiki/Pagbulong "Pagbulong - Central Bikol")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%86%D1%8B%D0%BD%D0%B0 "Медыцына - Belarusça")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D1%8B%D1%86%D1%8B%D0%BD%D0%B0 "Мэдыцына - Belarusian (Taraškievica orthography)")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Bulgarca")
- [भोजपुरी](https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%B0%E0%A5%80_(%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE) "डाक्टरी (बिद्या) - Bhojpuri")
- [Bislama](https://bi.wikipedia.org/wiki/Medisin "Medisin - Bislama")
- [Bamanankan](https://bm.wikipedia.org/wiki/D%C9%94k%C9%94t%C9%94r%C9%94ya "Dɔkɔtɔrɔya - Bambara")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8 "চিকিৎসাবিজ্ঞান - Bengalce")
- [བོད་ཡིག](https://bo.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%82%E0%BD%A6%E0%BD%BC%E0%BC%8B%E0%BD%A2%E0%BD%B2%E0%BD%82 "གསོ་རིག - Tibetçe")
- [বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী](https://bpy.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A6%BE_%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%BE%E0%A6%A8 "চিকিৎসা বিজ্ঞান - Bishnupriya")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Mezegiezh "Mezegiezh - Bretonca")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Boşnakça")
- [Буряад](https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D1%85%D0%B0_%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%B0%D0%BD "Анагааха ухаан - Russia Buriat")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Katalanca")
- [閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄](https://cdo.wikipedia.org/wiki/%C4%AC-h%C5%8Fk "Ĭ-hŏk - Mindong")
- [Нохчийн](https://ce.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Çeçence")
- [Cebuano](https://ceb.wikipedia.org/wiki/Medisina "Medisina - Sebuano dili")
- [ᏣᎳᎩ](https://chr.wikipedia.org/wiki/%E1%8F%85%E1%8F%AC%E1%8F%98 "ᏅᏬᏘ - Çerokice")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B2%DB%8C%D8%B4%DA%A9%DB%8C "پزیشکی - Orta Kürtçe")
- [Corsu](https://co.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Korsikaca")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/L%C3%A9ka%C5%99stv%C3%AD "Lékařství - Çekçe")
- [Kaszëbsczi](https://csb.wikipedia.org/wiki/Medic%C3%ABna "Medicëna - Kashubian")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Çuvaşça")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Meddygaeth "Meddygaeth - Galce")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/L%C3%A6gevidenskab "Lægevidenskab - Danca")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Medizin "Medizin - Almanca")
- [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/T%C4%B1b "Tıb - Zazaki")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE "Ιατρική - Yunanca")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Medicine "Medicine - İngilizce")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Medicino "Medicino - Esperanto")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - İspanyolca")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Meditsiin "Meditsiin - Estonca")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Medikuntza "Medikuntza - Baskça")
- [Estremeñu](https://ext.wikipedia.org/wiki/Medecina "Medecina - Ekstremadura Dili")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C "پزشکی - Farsça")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/L%C3%A4%C3%A4ketiede "Lääketiede - Fince")
- [Võro](https://fiu-vro.wikipedia.org/wiki/Arstitiid%C3%BCs "Arstitiidüs - Võro")
- [Føroyskt](https://fo.wikipedia.org/wiki/L%C3%A6knafr%C3%B8%C3%B0i "Læknafrøði - Faroe dili")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9decine "Médecine - Fransızca")
- [Arpetan](https://frp.wikipedia.org/wiki/M%C3%A8decina "Mèdecina - Arpitanca")
- [Furlan](https://fur.wikipedia.org/wiki/Medisine "Medisine - Friuli dili")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Gen%C3%AAskunde "Genêskunde - Batı Frizcesi")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/M%C3%ADochaine "Míochaine - İrlandaca")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9dsin "Médsin - Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/E%C3%B2las-leighis "Eòlas-leighis - İskoç Gaelcesi")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Galiçyaca")
- [Avañe'ẽ](https://gn.wikipedia.org/wiki/Poh%C3%A3nokuaa "Pohãnokuaa - Guarani dili")
- [Bahasa Hulontalo](https://gor.wikipedia.org/wiki/Kedokteran "Kedokteran - Gorontalo dili")
- [Gaelg](https://gv.wikipedia.org/wiki/Lheeys "Lheeys - Man dili")
- [客家語 / Hak-kâ-ngî](https://hak.wikipedia.org/wiki/Y%C3%AE-ho%CC%8Dk "Yî-ho̍k - Hakka Çincesi")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A8%D7%A4%D7%95%D7%90%D7%94 "רפואה - İbranice")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8 "आयुर्विज्ञान - Hintçe")
- [Fiji Hindi](https://hif.wikipedia.org/wiki/Doctori "Doctori - Fiji Hintçesi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Hırvatça")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Medsin "Medsin - Haiti Kreyolu")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Orvostudom%C3%A1ny "Orvostudomány - Macarca")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B2%D5%AA%D5%B7%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6 "Բժշկություն - Ermenice")
- [Արեւմտահայերէն](https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B2%D5%AA%D5%B7%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 "Բժշկութիւն - Western Armenian")
- [İnterlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - İnterlingua")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Kedokteran "Kedokteran - Endonezce")
- [Interlingue](https://ie.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Interlingue")
- [Ilokano](https://ilo.wikipedia.org/wiki/Medisina "Medisina - Iloko")
- [ГӀалгӀай](https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB "Лорал - İnguşça")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Medicino "Medicino - Ido")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/L%C3%A6knisfr%C3%A6%C3%B0i "Læknisfræði - İzlandaca")
- [İtaliano](https://it.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - İtalyanca")
- [ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut](https://iu.wikipedia.org/wiki/%E1%91%96%E1%92%83%E1%91%8E "ᑖᒃᑎ - İnuktitut dili")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%BB%E5%AD%A6 "医学 - Japonca")
- [Patois](https://jam.wikipedia.org/wiki/Medisn "Medisn - Jamaika Patois Dili")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Kedhokteran "Kedhokteran - Cava dili")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90 "მედიცინა - Gürcüce")
- [Qaraqalpaqsha](https://kaa.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Karakalpakça")
- [Taqbaylit](https://kab.wikipedia.org/wiki/Tasnujjya "Tasnujjya - Kabiliyece")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Kazakça")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B5%E0%B3%88%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9E%E0%B2%BE%E0%B2%A8 "ವೈದ್ಯವಿಜ್ಞಾನ - Kannada dili")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%9D%98%ED%95%99 "의학 - Korece")
- [कॉशुर / کٲشُر](https://ks.wikipedia.org/wiki/%DB%8C%DB%8E%D9%84%D8%A7%D8%AC_%D8%B2%D8%A7%D9%86 "یێلاج زان - Keşmir dili")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Bij%C3%AE%C5%9Fk%C3%AE "Bijîşkî - Kürtçe")
- [Kernowek](https://kw.wikipedia.org/wiki/Medhegneth "Medhegneth - Kernevekçe")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Kırgızca")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Latince")
- [Ladino](https://lad.wikipedia.org/wiki/Medisina "Medisina - Ladino")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Medezin "Medezin - Lüksemburgca")
- [Lingua Franca Nova](https://lfn.wikipedia.org/wiki/Medica "Medica - Lingua Franca Nova")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Genaesk%C3%B3nde "Genaeskónde - Limburgca")
- [Ligure](https://lij.wikipedia.org/wiki/M%C3%ABxinn-a "Mëxinn-a - Ligurca")
- [ລາວ](https://lo.wikipedia.org/wiki/%E0%BB%81%E0%BA%9E%E0%BA%94%E0%BA%AA%E0%BA%B2%E0%BA%94 "ແພດສາດ - Lao dili")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Litvanca")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Medic%C4%ABna "Medicīna - Letonca")
- [Олык марий](https://mhr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD "Медицин - Eastern Mari")
- [Minangkabau](https://min.wikipedia.org/wiki/Kadokteran "Kadokteran - Minangkabau")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Makedonca")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B5%88%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%B6%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 "വൈദ്യശാസ്ത്രം - Malayalam dili")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D1%85_%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%B0%D0%BD "Анагаах ухаан - Moğolca")
- [ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ](https://mni.wikipedia.org/wiki/%EA%AF%8D%EA%AF%A4%EA%AF%97%EA%AF%A5%EA%AF%9B%EA%AF%82%EA%AF%A3%EA%AF%9F "ꯍꯤꯗꯥꯛꯂꯣꯟ - Manipuri dili")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0 "वैद्यकशास्त्र - Marathi dili")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Perubatan "Perubatan - Malayca")
- [Malti](https://mt.wikipedia.org/wiki/Medi%C4%8Bina "Mediċina - Maltaca")
- [Mirandés](https://mwl.wikipedia.org/wiki/Medecina "Medecina - Miranda dili")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%8A%E1%80%AC "ဆေးပညာ - Birman dili")
- [Napulitano](https://nap.wikipedia.org/wiki/Mericina "Mericina - Napolice")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Medizin "Medizin - Aşağı Almanca")
- [Nedersaksies](https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/Genaeskeunde "Genaeskeunde - Aşağı Saksonca")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%BE_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8 "चिकित्सा विज्ञान - Nepalce")
- [नेपाल भाषा](https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%83 "वासः - Nevari")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Geneeskunde "Geneeskunde - Felemenkçe")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Medisin "Medisin - Norveççe Nynorsk")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Medisin "Medisin - Norveççe Bokmål")
- [Novial](https://nov.wikipedia.org/wiki/Medisine "Medisine - Novial")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Medecina "Medecina - Oksitan dili")
- [ଓଡ଼ିଆ](https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%9A%E0%AC%BF%E0%AC%95%E0%AC%BF%E0%AC%A4%E0%AD%8D%E0%AC%B8%E0%AC%BE_%E0%AC%AC%E0%AC%BF%E0%AC%9C%E0%AD%8D%E0%AC%9E%E0%AC%BE%E0%AC%A8 "ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ - Oriya dili")
- [Ирон](https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%C3%A6 "Медицинæ - Osetçe")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%88%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%A8 "ਮੈਡੀਸਿਨ - Pencapça")
- [Picard](https://pcd.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9decinne "Médecinne - Picard Dili")
- [पालि](https://pi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A4%BE_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8 "चिकित्सा विज्ञान - Pali")
- [Norfuk / Pitkern](https://pih.wikipedia.org/wiki/Medisin "Medisin - Norfuk / Pitkern")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Medycyna "Medycyna - Lehçe")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%B7%D8%A8 "طب - Western Punjabi")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D8%B1%D9%85%D9%84%DA%AF%D8%B1%D9%8A "درملگري - Peştuca")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Portekizce")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/Hampi_yachay "Hampi yachay - Keçuva dili")
- [Rumantsch](https://rm.wikipedia.org/wiki/Medischina "Medischina - Romanşça")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Medicin%C4%83 "Medicină - Rumence")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Rusça")
- [Русиньскый](https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D1%96%D1%86%D1%96%D0%BD%D0%B0 "Медіціна - Rusince")
- [संस्कृतम्](https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%AE%E0%A5%8D "आयुर्विज्ञानम् - Sanskrit")
- [Саха тыла](https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Yakutça")
- [ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ](https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%9B%E1%B1%A4%E1%B1%A0%E1%B1%AA%E1%B1%B7%E1%B1%9F%E1%B1%B9_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%AC%E1%B1%AE%E1%B1%A5 "ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ - Santali")
- [Sardu](https://sc.wikipedia.org/wiki/Meighina "Meighina - Sardunya dili")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Midicina "Midicina - Sicilyaca")
- [Scots](https://sco.wikipedia.org/wiki/Medicin "Medicin - İskoçça")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%D8%B7%D8%A8 "طب - Sindhi dili")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Sırp-Hırvat Dili")
- [Taclḥit](https://shi.wikipedia.org/wiki/Tasnijjit "Tasnijjit - Taşelit")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B7%80%E0%B7%9B%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA_%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80 "වෛද්‍ය විද්‍යාව - Sinhali dili")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Medicine "Medicine - Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Medic%C3%ADna "Medicína - Slovakça")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Medicina "Medicina - Slovence")
- [ChiShona](https://sn.wikipedia.org/wiki/Wumuti "Wumuti - Şona dili")
- [Soomaaliga](https://so.wikipedia.org/wiki/Daawo "Daawo - Somalice")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Mjek%C3%ABsia "Mjekësia - Arnavutça")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Sırpça")
- [Seeltersk](https://stq.wikipedia.org/wiki/Heelkunde "Heelkunde - Saterland Frizcesi")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/Tatamba "Tatamba - Sunda dili")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Medicin_(vetenskap) "Medicin (vetenskap) - İsveççe")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Tiba "Tiba - Svahili dili")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%AE%E0%AE%B0%E0%AF%81%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AF%81%E0%AE%B5%E0%AE%AE%E0%AF%8D "மருத்துவம் - Tamilce")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82 "వైద్యశాస్త్రం - Telugu dili")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%88%D0%BA%D3%A3 "Пизишкӣ - Tacikçe")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%81%E0%B8%9E%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B9%8C "แพทยศาสตร์ - Tayca")
- [ትግርኛ](https://ti.wikipedia.org/wiki/%E1%88%95%E1%8A%AD%E1%88%9D%E1%8A%93 "ሕክምና - Tigrinya dili")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Medisina "Medisina - Tagalogca")
- [Tolışi](https://tly.wikipedia.org/wiki/T%C9%99bob%C9%99t "Təbobət - Talışça")
- [Xitsonga](https://ts.wikipedia.org/wiki/Vutshunguri "Vutshunguri - Tsonga")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Tatarca")
- [ChiTumbuka](https://tum.wikipedia.org/wiki/Mankhwala "Mankhwala - Tumbuka")
- [ئۇيغۇرچە / Uyghurche](https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%A6%DB%87%D9%8A%D8%BA%DB%87%D8%B1_%D8%AA%DB%90%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%89%D8%AA%D9%89 "ئۇيغۇر تېبابىتى - Uygurca")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 "Медицина - Ukraynaca")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B7%D8%A8 "طب - Urduca")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Tibbiyot "Tibbiyot - Özbekçe")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/Medezina "Medezina - Venedikçe")
- [Vepsän kel’](https://vep.wikipedia.org/wiki/Medicin "Medicin - Veps dili")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Y_h%E1%BB%8Dc "Y học - Vietnamca")
- [Volapük](https://vo.wikipedia.org/wiki/Sanav "Sanav - Volapük")
- [Walon](https://wa.wikipedia.org/wiki/Medcene "Medcene - Valonca")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Medisina "Medisina - Varay")
- [Wolof](https://wo.wikipedia.org/wiki/Paj "Paj - Volofça")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E9%86%AB%E5%AD%B8 "醫學 - Wu Çincesi")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90 "მედიცინა - Megrelce")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%9E%D7%A2%D7%93%D7%99%D7%A6%D7%99%D7%9F "מעדיצין - Yidiş")
- [Vahcuengh](https://za.wikipedia.org/wiki/Ywhag "Ywhag - Zhuangca")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%8C%BB%E5%AD%A6 "医学 - Çince")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/I-ha%CC%8Dk "I-ha̍k - Min Nan Çincesi")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E9%86%AB%E5%AD%B8 "醫學 - Kantonca")

[Bağlantıları değiştir](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q11190#sitelinks-wikipedia "Dillerarası bağlantıları değiştir")

- [Madde](/wiki/T%C4%B1p "İçerik sayfasını göster [c]")
- [Tartışma](/wiki/Tart%C4%B1%C5%9Fma:T%C4%B1p "İçerik ile ilgili tartışma [t]")

Türkçe

- [Oku](/wiki/T%C4%B1p)
- [Değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=history "Bu sayfanın geçmiş sürümleri [h]")

Araçlar

Araçlar

kenar çubuğuna taşıgizle

Eylemler


- [Oku](/wiki/T%C4%B1p)
- [Değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=history)

Genel


- [Sayfaya bağlantılar](/wiki/%C3%96zel:SayfayaBa%C4%9Flant%C4%B1lar/T%C4%B1p "Bu sayfaya bağlantı vermiş tüm viki sayfalarının listesi [j]")
- [İlgili değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:%C4%B0lgiliDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler/T%C4%B1p "Bu sayfadan bağlantı verilen sayfalardaki son değişiklikler [k]")
- [Özel sayfalar](/wiki/%C3%96zel:%C3%96zelSayfalar "Tüm özel sayfaların listesi [q]")
- [Kalıcı bağlantı](/w/index.php?title=T%C4%B1p&oldid=33733197 "Bu sayfanın bu revizyonuna kalıcı bağlantı")
- [Sayfa bilgisi](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=info "Bu sayfa hakkında daha fazla bilgi")
- [Bu sayfayı kaynak göster](/w/index.php?title=%C3%96zel:KaynakG%C3%B6ster&page=T%C4%B1p&id=33733197&wpFormIdentifier=titleform "Bu sayfadan nasıl kaynak göstereceği hakkında bilgi")
- [Kısaltılmış URL'yi al](/w/index.php?title=%C3%96zel:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FT%25C4%25B1p)
- [Karekodu indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:QrCode&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FT%25C4%25B1p)
- [Vikiveri ögesi](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q11190 "Veri havuzundaki ilgili ögeye bağlantı [g]")

Yazdır/dışa aktar


- [Bir kitap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kitap&bookcmd=book_creator&referer=T%C4%B1p)
- [PDF olarak indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:DownloadAsPdf&page=T%C4%B1p&action=show-download-screen)
- [Basılmaya uygun görünüm](/w/index.php?title=T%C4%B1p&printable=yes "Bu sayfanın basılmaya uygun sürümü [p]")

Diğer projelerde


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Medicine)

Görünüm

kenar çubuğuna taşıgizle

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Tıp[![Marble statue of Asclephius on a pedestal, symbol of medicine in Western medicine](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Asklepios.3.jpg/250px-Asklepios.3.jpg)](/wiki/Dosya:Asklepios.3.jpg)

[Yunan tıp tanrısı](/w/index.php?title=Yunan_mitolojik_fig%C3%BCrleri_listesi&action=edit&redlink=1 "Yunan mitolojik figürleri listesi (sayfa mevcut değil)") [Asklepios](/wiki/Asklepios "Asklepios")'un sarmal [yılanlı](/wiki/Y%C4%B1lan "Yılan") sembolik [Asklepios Asası](/wiki/Asklepios%27un_Asas%C4%B1 "Asklepios'un Asası")'nı tutan heykeli

Mütehassıs[Tıp dalları](/wiki/T%C4%B1p_dallar%C4%B1 "Tıp dalları")

**Tıp**, bir hastaya bakma, [teşhis](/wiki/Tan%C4%B1 "Tanı"), [prognoz](/wiki/Prognoz "Prognoz"), [önleme](/wiki/Profilaksi "Profilaksi"), [tedavi](/wiki/Tedavi "Tedavi"), [yaralanma](/wiki/Travma_(t%C4%B1p) "Travma (tıp)") veya [hastalıklarının](/wiki/Hastal%C4%B1k "Hastalık") [palyasyonunu](/wiki/Palyatif_bak%C4%B1m "Palyatif bakım") yönetme ve [sağlığını geliştirme](/w/index.php?title=Sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1n_geli%C5%9Ftirilmesi&action=edit&redlink=1 "Sağlığın geliştirilmesi (sayfa mevcut değil)") [bilimi](/wiki/Bilim "Bilim")[\[1\]](#cite_note-1) ve [uygulamasıdır](/wiki/Praksis "Praksis").[\[2\]](#cite_note-2) Tıp, hastalıkların önlenmesi ve tedavisi yoluyla [sağlığı](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k "Sağlık") korumak ve iyileştirmek için geliştirilen çeşitli [sağlık uygulamalarını](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmetleri "Sağlık hizmetleri") kapsar. Çağdaş tıp, yaralanma ve hastalıkları teşhis etmek, tedavi etmek ve önlemek için [biyomedikal bilimleri](/wiki/Biyomedikal_bilimler "Biyomedikal bilimler"), [biyomedikal](/wiki/Biyomedikal "Biyomedikal") araştırmaları, [genetiği](/wiki/Medikal_genetik "Medikal genetik") ve [tıbbi teknolojiyi](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_teknolojisi "Sağlık teknolojisi"), tipik olarak [farmasötikler](/wiki/%C4%B0la%C3%A7_tedavisi "İlaç tedavisi") veya [cerrahi](/wiki/Cerrahi "Cerrahi") yoluyla, ancak aynı zamanda [psikoterapi](/wiki/Psikoterapi "Psikoterapi"), [harici ateller ve traksiyon](/w/index.php?title=Atel&action=edit&redlink=1 "Atel (sayfa mevcut değil)"), [tıbbi cihazlar](/wiki/T%C4%B1bbi_cihaz "Tıbbi cihaz"), [biyolojikler](/wiki/Biyofarmas%C3%B6tik "Biyofarmasötik") ve [iyonlaştırıcı radyasyon](/wiki/Radyoterapi "Radyoterapi") gibi çeşitli tedaviler yoluyla uygular.[\[3\]](#cite_note-3)

Tıp, [tarih öncesi çağlardan](/w/index.php?title=Tarih_%C3%B6ncesi_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Tarih öncesi tıp (sayfa mevcut değil)") beri uygulanmaktadır ve bu zamanın çoğunda bir [sanat](/wiki/Sanat "Sanat") (bir yaratıcılık ve beceri alanı) olmuştur ve sıklıkla yerel kültürün [dini](/wiki/Din "Din") ve [felsefi](/wiki/Felsefe "Felsefe") inançlarıyla bağlantıları vardır. Örneğin, bir [tıp adamı](/w/index.php?title=T%C4%B1p_adam%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Tıp adamı (sayfa mevcut değil)") [şifa](/wiki/%C4%B0yile%C5%9Fme "İyileşme") için [bitkileri](/wiki/Ot "Ot") uygular ve [dualar](/wiki/Dua "Dua") ederdi ya da eski bir [filozof](/wiki/Filozof "Filozof") ve [hekim](/wiki/Doktor_(t%C4%B1p) "Doktor (tıp)") [humorizm teorilerine](/wiki/Humoral_Patoloji_Teorisi "Humoral Patoloji Teorisi") göre [kan alma](/wiki/Kan_alma "Kan alma") işlemini uygulardı. Son yüzyıllarda, [modern bilimin ortaya çıkışından](/wiki/Bilim_tarihi "Bilim tarihi") bu yana çoğu tıp, sanat ve bilimin ( **tıp bilimi** şemsiyesi altında hem [temel](/wiki/Temel_bilimler "Temel bilimler") hem de [uygulamalı](/wiki/Uygulamal%C4%B1_bilimler "Uygulamalı bilimler")) bir kombinasyonu haline gelmiştir. Örneğin, [sütur](/wiki/S%C3%BCt%C3%BCr "Sütür") tekniği uygulama yoluyla öğrenilen bir sanat iken, dikiş atılan dokularda [hücresel](/wiki/Sitoloji "Sitoloji") ve [moleküler](/wiki/Molek%C3%BCler_t%C4%B1p "Moleküler tıp") düzeyde neler olduğuna dair bilgi bilim yoluyla ortaya çıkmaktadır.

Günümüzde [geleneksel tıp](/wiki/Geleneksel_t%C4%B1p "Geleneksel tıp") veya _halk tıbbı_ olarak bilinen bilimsel tıp öncesi tıp biçimleri, bilimsel tıbbın yokluğunda yaygın olarak kullanılmaya devam etmektedir ve bu nedenle [alternatif tıp](/wiki/Alternatif_t%C4%B1p "Alternatif tıp") olarak adlandırılmaktadır. Bilimsel tıbbın dışında kalan, güvenlik ve etkililik kaygıları taşıyan alternatif tedaviler ise [şarlatanlık](/wiki/%C5%9Earlatanl%C4%B1k "Şarlatanlık") olarak adlandırılmaktadır.

## Etimoloji

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=1 "Değiştirilen bölüm: Etimoloji") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=1 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Etimoloji")\]

Tıp, hastalıkların teşhisi, prognozu, tedavisi ve önlenmesi bilimi ve uygulamasıdır.[\[4\]](#cite_note-4)[\[5\]](#cite_note-5) "Tıp" kelimesi [Arapça](/wiki/Arap%C3%A7a "Arapça") _ṭbb_ kökünden gelen _ṭibb_ طبّ  "hekimlik mesleği ve ilmi" kelimesinden türetilmiştir. Arapça kelime, [Süryanice](/wiki/S%C3%BCryanice "Süryanice") _ṭbbā_ טבא  "bilgi, ilim" sözcüğünden türetilmiştir. Bu kelime ise yine Süryanicedeki _ṭbb_ טבב  "bilme, anlama" kökünden türetilmiştir.[\[6\]](#cite_note-6)

## Klinik uygulama

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=2 "Değiştirilen bölüm: Klinik uygulama") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=2 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Klinik uygulama")\]

[![Oil painting of medicine in the age of colonialism](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/The_Doctor_Luke_Fildes_crop.jpg/220px-The_Doctor_Luke_Fildes_crop.jpg)](/wiki/Dosya:The_Doctor_Luke_Fildes_crop.jpg)_Doktor_, Sir [Luke Fildes](/w/index.php?title=Luke_Fildes&action=edit&redlink=1 "Luke Fildes (sayfa mevcut değil)") (1891)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Elizabeth_Blackwell.jpg/220px-Elizabeth_Blackwell.jpg)](/wiki/Dosya:Elizabeth_Blackwell.jpg) ABD'nin ilk kadın doktoru [Elizabeth Blackwell](/wiki/Elizabeth_Blackwell "Elizabeth Blackwell") [SUNY Upstate](/w/index.php?title=New_York_Eyalet_%C3%9Cniversitesi_Upstate_T%C4%B1p_%C3%9Cniversitesi&action=edit&redlink=1 "New York Eyalet Üniversitesi Upstate Tıp Üniversitesi (sayfa mevcut değil)")'den mezun oldu (1847)

Tıbbi erişilebilirlik ve klinik uygulamalar, kültür ve teknolojideki bölgesel farklılıklar nedeniyle dünya genelinde değişiklik göstermektedir. [Batı dünyasında](/wiki/Bat%C4%B1_d%C3%BCnyas%C4%B1 "Batı dünyası") modern bilimsel tıp oldukça gelişmişken, [Afrika](/wiki/Afrika "Afrika") veya [Asya](/wiki/Asya "Asya")'nın bazı bölgeleri gibi [gelişmekte olan ülkelerde](/wiki/Geli%C5%9Fmekte_olan_%C3%BClke "Gelişmekte olan ülke") nüfus, sınırlı kanıt ve etkinliğe sahip ve uygulayıcılar için gerekli resmi eğitimin olmadığı [geleneksel tıbba](/wiki/Geleneksel_t%C4%B1p "Geleneksel tıp") daha fazla güvenebilir.[\[7\]](#cite_note-7)

[Gelişmiş dünyada](/wiki/Geli%C5%9Fmi%C5%9F_%C3%BClke "Gelişmiş ülke"), [kanıta dayalı tıp](/w/index.php?title=Kan%C4%B1ta_dayal%C4%B1_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Kanıta dayalı tıp (sayfa mevcut değil)") klinik uygulamalarda evrensel olarak kullanılmamaktadır; örneğin, 2007 yılında yapılan bir literatür taraması, müdahalelerin yaklaşık %49'unun yarar ya da zararı destekleyecek yeterli kanıttan yoksun olduğunu ortaya koymuştur.[\[8\]](#cite_note-8)

Modern klinik uygulamada, [doktorlar](/wiki/Doktor_(t%C4%B1p) "Doktor (tıp)") ve [doktor asistanları](/w/index.php?title=Doktor_asistan%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Doktor asistanı (sayfa mevcut değil)"), klinik muhakeme kullanarak hastalığı teşhis etmek, prognoz etmek, tedavi etmek ve önlemek için hastaları kişisel olarak değerlendirir. [Doktor-hasta ilişkisi](/w/index.php?title=Doktor-hasta_ili%C5%9Fkisi&action=edit&redlink=1 "Doktor-hasta ilişkisi (sayfa mevcut değil)") tipik olarak hastanın [tıbbi geçmişinin](/wiki/Anamnez "Anamnez") ve [tıbbi kayıtlarının](/w/index.php?title=T%C4%B1bbi_kay%C4%B1t&action=edit&redlink=1 "Tıbbi kayıt (sayfa mevcut değil)") incelenmesiyle başlar, bunu tıbbi görüşme[\[9\]](#cite_note-Coulehan_20052-9) ve [fizik muayene](/wiki/Fizik_muayene "Fizik muayene") izler. Temel tanısal [tıbbi cihazlar](/wiki/T%C4%B1bbi_cihaz "Tıbbi cihaz") (örn. [stetoskop](/wiki/Stetoskop "Stetoskop"), [dil basacağı](/w/index.php?title=Dil_basaca%C4%9F%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Dil basacağı (sayfa mevcut değil)")) tipik olarak kullanılır. [Bulgular](/wiki/Bulgu "Bulgu") için muayene ve [semptomlar](/wiki/Belirti "Belirti") için görüşmeden sonra, doktor [tıbbi testler](/wiki/T%C4%B1bbi_test "Tıbbi test") (örn. [kan testleri](/wiki/Kan_tahlili "Kan tahlili")) isteyebilir, [biyopsi](/wiki/Biyopsi "Biyopsi") alabilir veya [farmasötik ilaçlar](/wiki/%C4%B0la%C3%A7_tedavisi "İlaç tedavisi") veya diğer tedavileri [reçete](/wiki/Re%C3%A7ete "Reçete") edebilir. [Ayırıcı tanı](/wiki/Ay%C4%B1r%C4%B1c%C4%B1_tan%C4%B1 "Ayırıcı tanı") yöntemleri, sağlanan bilgilere dayanarak durumların elenmesine yardımcı olur. Karşılaşma sırasında, hastayı ilgili tüm gerçekler hakkında doğru bir şekilde bilgilendirmek, ilişkinin ve güven gelişiminin önemli bir parçasıdır. Tıbbi karşılaşma daha sonra birçok yargı alanında yasal bir belge olan tıbbi kayıtta belgelenir.[\[10\]](#cite_note-AHIMA20052-10) Takipler daha kısa olabilir ancak aynı genel prosedürü izler ve uzmanlar da benzer bir süreci takip eder. Teşhis ve tedavi, sorunun karmaşıklığına bağlı olarak sadece birkaç dakika veya birkaç hafta sürebilir.

Tıbbi görüşme[\[9\]](#cite_note-Coulehan_20052-9) ve karşılaşmanın bileşenleri şunlardır:

- Başlıca şikayet (CC): mevcut tıbbi ziyaretin nedeni. Bunlar ' [semptomlardır](/wiki/Belirti "Belirti")'. Hastanın kendi kelimeleriyle ifade edilir ve her birinin süresiyle birlikte kaydedilir. 'Başlıca endişe' veya 'mevcut şikayet' olarak da adlandırılır.
- Mevcut [hastalığın](/wiki/Hastal%C4%B1k "Hastalık") öyküsü (HPI): semptomların kronolojik sıralaması ve her semptomun daha fazla açıklanması. Genellikle geçmiş tıbbi öykü (PMH) olarak adlandırılan önceki hastalık öyküsünden ayırt edilebilir. [Tıbbi geçmiş](/wiki/Anamnez "Anamnez") HPI ve PMH'den oluşur.
- Mevcut aktivite: meslek, hobiler, hastanın gerçekte ne yaptığı.
- [İlaçlar](/wiki/%C4%B0la%C3%A7 "İlaç") (Rx): [reçeteli](/wiki/Re%C3%A7ete "Reçete"), [reçetesiz](/wiki/Re%C3%A7etesiz_ila%C3%A7 "Reçetesiz ilaç") ve [ev ilaçlarının](/wiki/Geleneksel_t%C4%B1p "Geleneksel tıp") yanı sıra alternatif ve [bitkisel ilaçlar](/wiki/Herboloji "Herboloji") da dahil olmak üzere hastanın aldığı ilaçlar. [Alerjiler](/wiki/Alerji "Alerji") de kaydedilir.
- Geçmiş tıbbi öykü (PMH/PMHx): eş zamanlı tıbbi sorunlar, geçmişteki hastane yatışları ve ameliyatlar, yaralanmalar, geçmişteki [bulaşıcı hastalıklar](/wiki/Bula%C5%9F%C4%B1c%C4%B1_hastal%C4%B1k "Bulaşıcı hastalık") veya aşılar, bilinen alerji öyküsü.
- Sosyal geçmiş (SH): doğum yeri, ikametgâh, evlilik geçmişi, sosyal ve ekonomik durum, alışkanlıklar ( [diyet](/wiki/Diyet "Diyet"), ilaçlar, tütün, alkol dahil).
- [Aile öyküsü](/w/index.php?title=Aile_%C3%B6yk%C3%BCs%C3%BC_(t%C4%B1p)&action=edit&redlink=1 "Aile öyküsü (tıp) (sayfa mevcut değil)") (FH): ailede hastayı etkileyebilecek hastalıkların listelenmesi. Bazen bir [aile ağacı](/wiki/Soya%C4%9Fac%C4%B1 "Soyağacı") kullanılır.
- Sistemlerin gözden geçirilmesi (ROS) veya sistem sorgulaması: HPI'da gözden kaçabilecek bir dizi ek soru: genel bir sorgulama (herhangi bir [kilo kaybı](/wiki/Kilo_kayb%C4%B1 "Kilo kaybı"), uyku kalitesinde değişiklik, ateş, şişlik ve yumrular vb), ardından vücudun ana organ sistemlerine ( [kalp](/wiki/Kalp "Kalp"), [akciğerler](/wiki/Akci%C4%9Fer "Akciğer"), [sindirim sistemi](/wiki/%C4%B0nsan_sindirim_sistemi "İnsan sindirim sistemi"), [idrar yolu](/wiki/%C4%B0drar_yolu "İdrar yolu") vb.) ilişkin sorular.

[Fizik muayene](/wiki/Fizik_muayene "Fizik muayene"), hasta tarafından gönüllü olarak ortaya konan ve objektif olarak gözlemlenemeyen semptomların aksine, objektif ve gözlemlenebilir olan tıbbi hastalık belirtileri için hastanın muayene edilmesidir.[\[11\]](#cite_note-11) Sağlık hizmeti sağlayıcısı görme, işitme, dokunma ve bazen de koku alma (örneğin enfeksiyon, [üremi](/wiki/%C3%9Cremi "Üremi"), [diyabetik ketoasidoz](/wiki/Diyabetik_ketoasidoz "Diyabetik ketoasidoz")) yöntemlerini kullanır. Fiziksel muayenenin temelini dört eylem oluşturur: muayene, [palpasyon](/w/index.php?title=Palpasyon&action=edit&redlink=1 "Palpasyon (sayfa mevcut değil)") (hissetme), [perküsyon](/w/index.php?title=Perk%C3%BCsyon_(t%C4%B1p)&action=edit&redlink=1 "Perküsyon (tıp) (sayfa mevcut değil)") (rezonans özelliklerini belirlemek için vurma) ve [oskültasyon](/wiki/Osk%C3%BCltasyon "Oskültasyon") (dinleme). Genellikle bu sırayla uygulanır, ancak oskültasyon abdominal değerlendirmeler için perküsyon ve palpasyondan önce gerçekleşir.[\[12\]](#cite_note-12)

Klinik muayene aşağıdakilerin incelenmesini içerir:[\[13\]](#cite_note-auto12-13)

- Boy, kilo, vücut sıcaklığı, [kan basıncı](/wiki/Kan_bas%C4%B1nc%C4%B1 "Kan basıncı"), [nabız](/wiki/Nab%C4%B1z "Nabız"), solunum hızı ve hemoglobin [oksijen satürasyonunu](/w/index.php?title=Oksijen_sat%C3%BCrasyonu&action=edit&redlink=1 "Oksijen satürasyonu (sayfa mevcut değil)") içeren yaşamsal bulgular[\[13\]](#cite_note-auto12-13)
- Hastanın genel görünümü ve spesifik hastalık göstergeleri (beslenme durumu, [sarılık](/wiki/Sar%C4%B1l%C4%B1k "Sarılık"), solukluk veya [çomak parmak](/wiki/%C3%87omak_parmak "Çomak parmak") varlığı)
- Cilt
- Baş, göz, kulak, burun ve boğaz ( [HEENT](/w/index.php?title=HEENT_muayenesi&action=edit&redlink=1 "HEENT muayenesi (sayfa mevcut değil)"))[\[13\]](#cite_note-auto12-13)
- [Kardiyovasküler](/wiki/Dola%C5%9F%C4%B1m_sistemi "Dolaşım sistemi") (kalp ve kan damarları)
- [Solunum](/wiki/Solunum_sistemi "Solunum sistemi") (büyük hava yolları ve akciğerler)[\[13\]](#cite_note-auto12-13)
- [Karın](/wiki/Kar%C4%B1n "Karın") ve [rektum](/wiki/Rektum "Rektum")
- Genital organlar (ve hasta hamile ise veya hamile olabilirse hamilelik)
- [Kas-iskelet sistemi](/wiki/%C4%B0nsan_kas-iskelet_sistemi "İnsan kas-iskelet sistemi") (omurga ve ekstremiteler dahil)
- [Nörolojik](/wiki/N%C3%B6roloji "Nöroloji") (bilinç, farkındalık, beyin, görme, [kraniyal sinirler](/wiki/Kraniyal_sinir "Kraniyal sinir"), omurilik ve [periferik sinirler](/wiki/%C3%87evresel_sinir_sistemi "Çevresel sinir sistemi"))
- [Psikiyatrik](/wiki/Psikiyatri "Psikiyatri") (yönelim, [ruhsal durum](/w/index.php?title=Ruhsal_durum_muayenesi&action=edit&redlink=1 "Ruhsal durum muayenesi (sayfa mevcut değil)"), ruh hali, anormal algı veya düşünce kanıtı).

Muayene, muhtemelen tıbbi geçmişte vurgulanan ilgi alanlarına odaklanacaktır ve yukarıda listelenen her şeyi içermeyebilir.

Tedavi planı, ek [tıbbi laboratuvar](/wiki/T%C4%B1bbi_laboratuvar "Tıbbi laboratuvar") testleri ve [tıbbi görüntüleme](/wiki/T%C4%B1bbi_g%C3%B6r%C3%BCnt%C3%BCleme "Tıbbi görüntüleme") çalışmalarının istenmesini, tedaviye başlanmasını, bir uzmana sevk edilmesini veya gözlem altında tutulmasını içerebilir. Takip önerilebilir. [Sağlık sigortası](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_sigortas%C4%B1 "Sağlık sigortası") planına ve [yönlendirilmiş sağlık hizmeti](/w/index.php?title=Y%C3%B6nlendirilmi%C5%9F_sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmeti&action=edit&redlink=1 "Yönlendirilmiş sağlık hizmeti (sayfa mevcut değil)") sistemine bağlı olarak, testlerin önceden yetkilendirilmesi gibi çeşitli "kullanım incelemesi" biçimleri, pahalı hizmetlere erişimde engeller oluşturabilir.[\[14\]](#cite_note-14)

Tıbbi karar verme (MDM) süreci, hastanın sorununu açıklayacak kesin bir tanı elde etmek için ne yapılması gerektiğine dair bir fikirle birlikte olası tanıların ( [ayırıcı tanılar](/wiki/Ay%C4%B1r%C4%B1c%C4%B1_tan%C4%B1 "Ayırıcı tanı")) bir listesini oluşturmak için yukarıdaki tüm verilerin analizini ve sentezini içerir.

Sonraki ziyaretlerde, yeni öykü, semptomlar, fiziksel bulgular ve laboratuvar veya görüntüleme sonuçları veya uzman konsültasyonları elde etmek için süreç kısaltılmış bir şekilde tekrarlanabilir.

## Kurumlar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=3 "Değiştirilen bölüm: Kurumlar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=3 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kurumlar")\]

[![Color fresco of an ancient hospital setting](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Pellegrinaio_Santa_Maria_della_Scala_n5.jpg/220px-Pellegrinaio_Santa_Maria_della_Scala_n5.jpg)](/wiki/Dosya:Pellegrinaio_Santa_Maria_della_Scala_n5.jpg)[Santa Maria della Scala](/w/index.php?title=Santa_Maria_della_Scala,_Siena&action=edit&redlink=1 "Santa Maria della Scala, Siena (sayfa mevcut değil)") Hastanesi, [Domenico di Bartolo](/w/index.php?title=Domenico_di_Bartolo&action=edit&redlink=1 "Domenico di Bartolo (sayfa mevcut değil)")'nun freski, 1441-1442

Çağdaş tıp genel olarak [sağlık hizmetleri sistemleri](/w/index.php?title=Sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmeti_sistemleri&action=edit&redlink=1 "Sağlık hizmeti sistemleri (sayfa mevcut değil)") içerisinde yürütülmektedir. Yasal, kimliklendirme ve finansman çerçeveleri münferit hükûmetler tarafından oluşturulmakta, zaman zaman kiliseler gibi uluslararası kuruluşlar tarafından da desteklenmektedir. Herhangi bir sağlık sisteminin özellikleri, tıbbi bakımın sağlanış şekli üzerinde önemli etkiye sahiptir.

Antik çağlardan itibaren, Hristiyanlığın pratik hayırseverlik vurgusu, sistematik hemşirelik ve hastanelerin gelişmesini sağlamıştır ve [Katolik Kilisesi](/wiki/Katolik_Kilisesi "Katolik Kilisesi") bugün dünyadaki en büyük devlet dışı tıbbi hizmet sağlayıcısı olmaya devam etmektedir.[\[15\]](#cite_note-15) Gelişmiş sanayi ülkeleri ( [Amerika Birleşik Devletleri](/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri "Amerika Birleşik Devletleri") hariç)[\[16\]](#cite_note-IOM-16)[\[17\]](#cite_note-ccuhc-17) ve birçok [gelişmekte olan ülke](/wiki/Geli%C5%9Fmekte_olan_%C3%BClke "Gelişmekte olan ülke"), [tek ödeyenli bir sağlık sistemi](/w/index.php?title=Tek_%C3%B6deyenli_sa%C4%9Fl%C4%B1k_sistemi&action=edit&redlink=1 "Tek ödeyenli sağlık sistemi (sayfa mevcut değil)") veya zorunlu özel veya kooperatif [sağlık sigortası](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_sigortas%C4%B1 "Sağlık sigortası") yoluyla herkes için bakımı garanti altına almayı amaçlayan bir [evrensel sağlık hizmetleri](/wiki/Evrensel_sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmeti "Evrensel sağlık hizmeti") sistemi aracılığıyla tıbbi hizmetler sunmaktadır. Bu sayede tüm nüfusun ödeme gücünden ziyade ihtiyaç temelinde tıbbi bakıma erişiminin sağlanması amaçlanmaktadır. Sağlık hizmetlerinin sunumu özel muayenehaneler, devlete ait hastaneler ve klinikler ya da hayır kurumları tarafından, çoğunlukla da bu üçünün birleşimi şeklinde gerçekleştirilebilir.

Çoğu [kabile](/wiki/A%C5%9Firet "Aşiret") toplumu, nüfusun tamamı için sağlık hizmeti garantisi sağlamamaktadır. Bu tür toplumlarda sağlık hizmetleri, ödeme gücü olan veya kendi kendini sigortalayan (doğrudan veya bir iş sözleşmesinin parçası olarak) ya da doğrudan hükûmet veya kabile tarafından finanse edilen bakım kapsamına girebilen kişiler için mevcuttur.

[![collection of glass bottles of different sizes](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Drug_ampoule_JPN.jpg/220px-Drug_ampoule_JPN.jpg)](https://en.wikipedia.org/wiki/File:Drug_ampoule_JPN.jpg) Modern ilaç [ampulleri](/w/index.php?title=Ampul_(ila%C3%A7)&action=edit&redlink=1 "Ampul (ilaç) (sayfa mevcut değil)")

Bilginin şeffaflığı, bir dağıtım sistemini tanımlayan bir diğer faktördür. Koşullar, tedaviler, kalite ve fiyatlandırma hakkındaki bilgilere erişim, hastaların/tüketicilerin seçimlerini ve dolayısıyla tıp uzmanlarının teşviklerini büyük ölçüde etkiler. ABD sağlık sistemi açıklık eksikliği nedeniyle eleştirilere maruz kalırken,[\[18\]](#cite_note-18) yeni mevzuat daha fazla açıklığı teşvik edebilir. Bir yandan şeffaflık ihtiyacı ile diğer yandan hasta gizliliği ve ticari kazanç için bilginin olası istismarı gibi konular arasında algılanan bir gerilim vardır.

Tıp alanında bakım sağlayan [sağlık çalışanları](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_%C3%A7al%C4%B1%C5%9Fan%C4%B1 "Sağlık çalışanı"), [doktorlar](/wiki/Doktor_(t%C4%B1p) "Doktor (tıp)"), [hemşireler](/wiki/Hem%C5%9Firelik "Hemşirelik"), [fizyoterapistler](/wiki/Fizyoterapist "Fizyoterapist") ve [psikologlar](/wiki/Psikolog "Psikolog") gibi birden fazla meslekten oluşmaktadır. Bu mesleklerin kendi [etik standartları](/wiki/Meslek_eti%C4%9Fi "Meslek etiği"), mesleki eğitimleri ve organları vardır. Tıp mesleği [sosyolojik bir perspektiften](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_sosyolojisi "Sağlık sosyolojisi") kavramsallaştırılmıştır.[\[19\]](#cite_note-19)

### Hizmet

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=4 "Değiştirilen bölüm: Hizmet") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=4 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Hizmet")\]

Ayrıca bakınız: [Sağlık hizmetleri](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmetleri "Sağlık hizmetleri"), [Klinik](/wiki/Klinik "Klinik"), [Hastane](/wiki/Hastane "Hastane") ve [Hospis](/w/index.php?title=Hospis&action=edit&redlink=1 "Hospis (sayfa mevcut değil)")

Tıbbi bakımın sağlanması birincil, ikincil ve üçüncül bakım kategorilerine ayrılmıştır.[\[20\]](#cite_note-20)

[![photograph of three nurses](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Nurses_at_Butawin_Urban_Clinic%2C_PNG_%2810711159465%29.jpg/220px-Nurses_at_Butawin_Urban_Clinic%2C_PNG_%2810711159465%29.jpg)](/wiki/Dosya:Nurses_at_Butawin_Urban_Clinic,_PNG_(10711159465).jpg)[Kokopo](/w/index.php?title=Kokopo&action=edit&redlink=1 "Kokopo (sayfa mevcut değil)"), [Doğu Yeni Britanya](/wiki/Do%C4%9Fu_Yeni_Britanya "Doğu Yeni Britanya"), [Papua Yeni Gine](/wiki/Papua_Yeni_Gine "Papua Yeni Gine")'deki hemşireler

[Birinci basamak](/w/index.php?title=Birincil_bak%C4%B1m&action=edit&redlink=1 "Birincil bakım (sayfa mevcut değil)") sağlık hizmetleri, tıbbi tedavi veya bakım arayan bir hastayla ilk teması kuran doktorlar, doktor asistanları, hemşireler veya diğer sağlık profesyonelleri tarafından sağlanır.[\[21\]](#cite_note-21) Bunlar doktor ofislerinde, [kliniklerde](/wiki/Klinik "Klinik"), [bakımevlerinde](/wiki/Huzurevi "Huzurevi"), okullarda, ev ziyaretlerinde ve hastalara yakın diğer yerlerde gerçekleşir. Tıbbi ziyaretlerin yaklaşık %90'ı birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcısı tarafından tedavi edilebilir. Bunlar arasında akut ve kronik hastalıkların tedavisi, önleyici bakım ve her yaş ve her iki cinsiyet için [sağlık eğitimi](/w/index.php?title=Sa%C4%9Fl%C4%B1k_e%C4%9Fitimi&action=edit&redlink=1 "Sağlık eğitimi (sayfa mevcut değil)") yer alır.

[İkinci basamak](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmetleri#İkincil_bakım "Sağlık hizmetleri") sağlık hizmetleri, hastaya ilk teşhisi koyan veya tedavi eden birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcısı tarafından sevk edilen bir hasta için ofislerinde veya kliniklerinde veya yerel toplum hastanelerinde [tıp uzmanları](/wiki/T%C4%B1p_dallar%C4%B1 "Tıp dalları") tarafından sağlanır.[\[22\]](#cite_note-22) Sevkler, uzmanlar tarafından gerçekleştirilen uzmanlık veya prosedürlere ihtiyaç duyan hastalar için yapılır. Bunlar arasında hem [ayakta](/w/index.php?title=Ayakta_tedavi&action=edit&redlink=1 "Ayakta tedavi (sayfa mevcut değil)") bakım hem de yatan hasta hizmetleri, [Acil servisler](/wiki/Acil_servis "Acil servis"), [yoğun bakım](/wiki/Yo%C4%9Fun_bak%C4%B1m "Yoğun bakım") tıbbı, cerrahi hizmetler, [fizik tedavi](/wiki/Fizik_tedavi "Fizik tedavi"), [doğum](/wiki/%C3%87ocuk_do%C4%9Furma "Çocuk doğurma"), [endoskopi](/wiki/Endoskopi "Endoskopi") üniteleri, teşhis laboratuvarı ve [tıbbi görüntüleme](/wiki/T%C4%B1bbi_g%C3%B6r%C3%BCnt%C3%BCleme "Tıbbi görüntüleme") hizmetleri, [hospis](/w/index.php?title=Hospis&action=edit&redlink=1 "Hospis (sayfa mevcut değil)") merkezleri vb. yer almaktadır. Bazı birinci basamak sağlık hizmeti sağlayıcıları hastanede yatan hastalara da bakabilir ve ikinci basamak sağlık hizmeti ortamında doğum yaptırabilir.

[Üçüncü basamak](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmetleri#Üçüncül_bakım "Sağlık hizmetleri") tıbbi hizmetler, genellikle yerel hastanelerde bulunmayan teşhis ve tedavi olanaklarıyla donatılmış uzman hastaneler veya bölgesel merkezler tarafından sağlanmaktadır. Bunlar arasında [travma merkezleri](/wiki/Travma_merkezi "Travma merkezi"), [yanık](/wiki/Yan%C4%B1k "Yanık") tedavi merkezleri, gelişmiş [neonatoloji](/w/index.php?title=Neonatoloji&action=edit&redlink=1 "Neonatoloji (sayfa mevcut değil)") ünitesi hizmetleri, [organ nakilleri](/wiki/Organ_nakli "Organ nakli"), yüksek riskli gebelik, [radyasyon](/wiki/Radyoterapi "Radyoterapi") [onkolojisi](/wiki/Onkoloji "Onkoloji") vb. bulunmaktadır.

Modern tıbbi bakım aynı zamanda bilgiye de dayanır - hâlâ birçok sağlık hizmeti kağıt kayıtlarla, ancak günümüzde giderek artan bir şekilde [elektronik yollarla](/w/index.php?title=Elektronik_sa%C4%9Fl%C4%B1k_kayd%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Elektronik sağlık kaydı (sayfa mevcut değil)") verilmektedir.

Düşük gelirli ülkelerde modern sağlık hizmetleri ortalama bir insan için genellikle çok pahalıdır. Uluslararası sağlık politikası araştırmacıları, erişimi sağlamak için bu alanlarda "kullanıcı ücretlerinin" kaldırılmasını savunmuşlardır, ancak kaldırıldıktan sonra bile önemli maliyetler ve engeller devam etmektedir.[\[23\]](#cite_note-23)

[Reçeteleme ve dağıtımın ayrılması](/w/index.php?title=Re%C3%A7eteleme_ve_da%C4%9F%C4%B1t%C4%B1m%C4%B1n_ayr%C4%B1lmas%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Reçeteleme ve dağıtımın ayrılması (sayfa mevcut değil)"), tıp ve eczacılıkta tıbbi reçeteyi sağlayan hekimin reçeteli ilacı sağlayan [eczacıdan](/wiki/Eczac%C4%B1 "Eczacı") bağımsız olduğunu gösteren bir uygulamadır. [Batı dünyasında](/wiki/Bat%C4%B1_d%C3%BCnyas%C4%B1 "Batı dünyası") eczacıların hekimlerden ayrılması yüzyıllardır süregelen bir gelenektir. [Asya ülkelerinde](/wiki/Asya_%C3%BClkeleri_listesi "Asya ülkeleri listesi") ise hekimlerin de ilaç temin etmesi gelenekseldir.[\[24\]](#cite_note-24)

## Dallar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=5 "Değiştirilen bölüm: Dallar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=5 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Dallar")\]

Ana madde: [Tıp dalları](/wiki/T%C4%B1p_dallar%C4%B1 "Tıp dalları")

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Drawing_by_Marguerite_Martyn_of_a_visiting_nurse_with_medicine_and_four_babies%2C_1918.jpg/220px-Drawing_by_Marguerite_Martyn_of_a_visiting_nurse_with_medicine_and_four_babies%2C_1918.jpg)](/wiki/Dosya:Drawing_by_Marguerite_Martyn_of_a_visiting_nurse_with_medicine_and_four_babies,_1918.jpg)[Marguerite Martyn](/w/index.php?title=Marguerite_Martyn&action=edit&redlink=1 "Marguerite Martyn (sayfa mevcut değil)")'in (1918) St. Louis, Missouri'de elinde ilaç ve bebeklerle bir ziyaretçi hemşire çizimi

[Disiplinlerarası](/wiki/Disiplinleraras%C4%B1l%C4%B1k "Disiplinlerarasılık") bir ekip olarak birlikte çalışan tıp pratisyenlerinin yanı sıra çok sayıda yüksek eğitimli [sağlık profesyoneli](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_profesyoneli "Sağlık profesyoneli") de modern sağlık hizmetlerinin sunumunda yer almaktadır. Bunlara örnek olarak [hemşireler](/wiki/Hem%C5%9Firelik "Hemşirelik"), [acil tıp teknisyenleri](/wiki/Acil_t%C4%B1p_teknisyenli%C4%9Fi "Acil tıp teknisyenliği") ve [paramedikler](/wiki/Paramedik "Paramedik"), laboratuvar bilimcileri, [eczacılar](/wiki/Eczac%C4%B1 "Eczacı"), [podiatristler](/w/index.php?title=Podiatri&action=edit&redlink=1 "Podiatri (sayfa mevcut değil)"), [fizyoterapistler](/wiki/Fizyoterapist "Fizyoterapist"), [solunum terapistleri](/w/index.php?title=Solunum_terapisti&action=edit&redlink=1 "Solunum terapisti (sayfa mevcut değil)"), [ergoterapistleri](/wiki/Ergoterapi "Ergoterapi"), [konuşma terapistleri](/wiki/Dil_ve_konu%C5%9Fma_patolojisi "Dil ve konuşma patolojisi"), radyograflar, [diyetisyenler](/wiki/Diyetisyen "Diyetisyen") ve [biyomühendisler](/wiki/Biyom%C3%BChendislik "Biyomühendislik"), [medikal fizikçiler](/wiki/Medikal_fizik "Medikal fizik"), [cerrahlar](/wiki/Cerrahi "Cerrahi"), [cerrah asistanları](/w/index.php?title=Cerrah_asistan%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Cerrah asistanı (sayfa mevcut değil)"), [cerrahi teknologlar](/w/index.php?title=Cerrahi_teknolog&action=edit&redlink=1 "Cerrahi teknolog (sayfa mevcut değil)") verilebilir.

Beşeri tıbbın kapsamı ve temelini oluşturan bilimler diğer birçok alanla örtüşmektedir. Hastaneye kabul edilen bir hasta genellikle ana sorununa göre belirli bir ekibin bakımı altındadır, örneğin kardiyoloji ekibi, daha sonra ana sorunun veya sonraki komplikasyonların/gelişmelerin teşhis veya tedavisine yardımcı olmak için cerrahi, radyoloji gibi diğer uzmanlık alanlarıyla etkileşime girebilir.

Hekimlerin, aşağıda listelenen belirli tıp dallarında birçok uzmanlığı ve alt uzmanlığı vardır. Belirli alt uzmanlık alanlarının hangi uzmanlık alanlarında olduğu konusunda ülkeden ülkeye farklılıklar bulunmaktadır.

Tıbbın ana dalları şunlardır:

- Tıbbın temel bilimleri; her hekimin eğitim aldığı ve bazılarının [biyomedikal](/wiki/Biyomedikal "Biyomedikal") araştırmalarda bulunduğu şeydir.
- [Tıbbi uzmanlıklar](/wiki/T%C4%B1p_dallar%C4%B1 "Tıp dalları")
- Farklı tıp uzmanlıklarının belirli durumlarda işlev görmek üzere bir araya getirildiği disiplinler arası alanlar.

### Temel bilimler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=6 "Değiştirilen bölüm: Temel bilimler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=6 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Temel bilimler")\]

- _[Anatomi](/wiki/Anatomi "Anatomi")_, [organizmaların](/wiki/Canl%C4%B1 "Canlı") fiziksel yapısının incelenmesidir. Makroskopik veya kaba anatominin aksine, sitoloji ve histoloji mikroskopik yapılarla ilgilidir.
- _[Biyokimya](/wiki/Biyokimya "Biyokimya")_, canlı organizmalarda yer alan kimyanın, özellikle de kimyasal bileşenlerinin yapısı ve işlevinin incelenmesidir.
- _[Biyomekanik](/wiki/Biyomekanik "Biyomekanik")_, [mekanik](/wiki/Mekanik "Mekanik") yöntemleri aracılığıyla biyolojik sistemlerin yapı ve işlevlerinin incelenmesidir.
- _[Biyoistatistik](/wiki/Biyoistatistik "Biyoistatistik")_, istatistiğin en geniş anlamda biyolojik alanlara uygulanmasıdır. Biyoistatistik bilgisi, tıbbi araştırmaların planlanması, değerlendirilmesi ve yorumlanmasında esastır. Ayrıca [epidemiyoloji](/wiki/Epidemiyoloji "Epidemiyoloji") ve kanıta dayalı tıp için de temeldir.
- _[Biyofizik](/wiki/Biyofizik "Biyofizik")_, biyolojik sistemleri incelemek için [fizik](/wiki/Fizik "Fizik") ve [fiziksel kimya](/wiki/Fiziksel_kimya "Fiziksel kimya") yöntemlerini kullanan disiplinler arası bir bilim dalıdır.
- _[Sitoloji](/wiki/Sitoloji "Sitoloji")_, tek tek [hücrelerin](/wiki/H%C3%BCcre "Hücre") mikroskobik olarak incelenmesidir.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Albert_Edelfelt_-_Louis_Pasteur_-_1885.jpg/220px-Albert_Edelfelt_-_Louis_Pasteur_-_1885.jpg)](/wiki/Dosya:Albert_Edelfelt_-_Louis_Pasteur_-_1885.jpg)[_Louis Pasteur_](/wiki/Louis_Pasteur "Louis Pasteur"), laboratuvarında tasvir edildiği haliyle. 1885, [Albert Edelfelt](/wiki/Albert_Edelfelt "Albert Edelfelt")

- _[Embriyoloji](/wiki/Embriyoloji "Embriyoloji")_, organizmaların erken gelişiminin incelenmesidir.
- _[Endokrinoloji](/wiki/Endokrinoloji "Endokrinoloji")_, hormonların ve bunların hayvanların vücudundaki etkilerinin incelenmesidir.
- _[Epidemiyoloji](/wiki/Epidemiyoloji "Epidemiyoloji")_, hastalık süreçlerinin demografik özelliklerinin incelenmesidir ve salgın hastalıkların incelenmesini içerir, ancak bunlarla sınırlı değildir.
- _[Genetik](/wiki/Genetik "Genetik")_, genlerin ve bunların biyolojik kalıtımdaki rollerinin incelenmesidir.
- _[Histoloji](/wiki/Histoloji "Histoloji")_, biyolojik [dokuların](/wiki/Doku "Doku") yapılarının [ışık mikroskobu](/wiki/Optik_mikroskop "Optik mikroskop"), [elektron mikroskobu](/wiki/Elektron_mikroskobu "Elektron mikroskobu") ve [immünohistokimya](/w/index.php?title=%C4%B0mm%C3%BCnohistokimya&action=edit&redlink=1 "İmmünohistokimya (sayfa mevcut değil)") ile incelenmesidir.
- _[İmmünoloji](/wiki/%C4%B0mm%C3%BCnoloji "İmmünoloji")_, [bağışıklık sisteminin](/wiki/Ba%C4%9F%C4%B1%C5%9F%C4%B1kl%C4%B1k_sistemi "Bağışıklık sistemi") incelenmesidir.
- _[Yaşam tarzı tıbbı](/w/index.php?title=Ya%C5%9Fam_tarz%C4%B1_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Yaşam tarzı tıbbı (sayfa mevcut değil)")_, [kronik](/wiki/Kronik "Kronik") durumların ve bunların nasıl önleneceği, tedavi edileceği ve tersine çevrileceğinin incelenmesidir.
- _[Medikal fizik](/wiki/Medikal_fizik "Medikal fizik")_, fizik prensiplerinin tıptaki uygulamalarının incelenmesidir.
- _[Mikrobiyoloji](/wiki/Mikrobiyoloji "Mikrobiyoloji")_, [protozoa](/wiki/Protozoa "Protozoa"), [bakteri](/wiki/Bakteri "Bakteri"), [mantar](/wiki/Mantarlar "Mantarlar") ve [virüsler](/wiki/Vir%C3%BCs "Virüs") de dahil olmak üzere [mikroorganizmaların](/wiki/Mikroorganizma "Mikroorganizma") incelenmesidir.
- _[Moleküler biyoloji](/wiki/Molek%C3%BCler_biyoloji "Moleküler biyoloji")_, [genetik materyalin](/wiki/Genetik_materyal "Genetik materyal") [replikasyon](/wiki/Replikasyon "Replikasyon"), [transkripsiyon](/wiki/Transkripsiyon_(genetik) "Transkripsiyon (genetik)") ve [translasyon](/wiki/Translasyon "Translasyon") sürecinin moleküler temellerinin incelenmesidir.
- _[Nörobilim](/wiki/N%C3%B6robilim "Nörobilim")_, [sinir sisteminin](/wiki/Sinir_sistemi "Sinir sistemi") incelenmesiyle ilgili olan bilim disiplinlerini içerir. Nörobilimin ana odak noktası insan beyni ve omuriliğinin biyolojisi ve fizyolojisidir. İlgili bazı klinik uzmanlıklar arasında [nöroloji](/wiki/N%C3%B6roloji "Nöroloji"), [beyin ve sinir cerrahisi](/wiki/Beyin_ve_sinir_cerrahisi "Beyin ve sinir cerrahisi") ve [psikiyatri](/wiki/Psikiyatri "Psikiyatri") bulunmaktadır.
- _[Beslenme bilimi](/w/index.php?title=Beslenme_bilimi&action=edit&redlink=1 "Beslenme bilimi (sayfa mevcut değil)")_ (teorik odak) ve [diyetetik](/wiki/Diyetisyen "Diyetisyen") (pratik odak), özellikle optimal bir diyetin belirlenmesinde, yiyecek ve içeceğin sağlık ve hastalıkla ilişkisinin incelenmesidir. Tıbbi beslenme tedavisi diyetisyenler tarafından yapılır ve [diyabet](/wiki/Diyabet "Diyabet"), [kardiyovasküler hastalıklar](/wiki/Kardiyovask%C3%BCler_hastal%C4%B1klar "Kardiyovasküler hastalıklar"), kilo ve yeme bozuklukları, alerjiler, [yetersiz beslenme](/wiki/Yetersiz_beslenme "Yetersiz beslenme") ve [neoplastik](/w/index.php?title=Neoplazma&action=edit&redlink=1 "Neoplazma (sayfa mevcut değil)") hastalıklar için reçete edilir.
- _[Patoloji](/wiki/Patoloji "Patoloji")_, hastalıkların nedenlerini, seyrini, ilerlemesini ve çözümünü incelemektedir.
- _[Farmakoloji](/wiki/Farmakoloji "Farmakoloji")_, ilaçların ve etkilerinin incelenmesidir.
- _[Jinekoloji](/wiki/Jinekoloji "Jinekoloji")_, kadın üreme sisteminin incelenmesidir.
- _[Fotobiyoloji](/w/index.php?title=Fotobiyoloji&action=edit&redlink=1 "Fotobiyoloji (sayfa mevcut değil)")_, [iyonlaştırıcı olmayan radyasyon](/wiki/%C4%B0yonla%C5%9Ft%C4%B1r%C4%B1c%C4%B1_olmayan_radyasyon "İyonlaştırıcı olmayan radyasyon") ve canlı organizmalar arasındaki etkileşimlerin incelenmesidir.
- _[Fizyoloji](/wiki/Fizyoloji "Fizyoloji")_, vücudun normal işleyişi ve altında yatan düzenleyici mekanizmaların incelenmesidir.
- _[Radyobiyoloji](/wiki/Radyobiyoloji "Radyobiyoloji")_, [iyonlaştırıcı radyasyon](/wiki/%C4%B0yonla%C5%9Ft%C4%B1r%C4%B1c%C4%B1_radyasyon "İyonlaştırıcı radyasyon") ve canlı organizmalar arasındaki etkileşimlerin incelenmesidir.
- _[Toksikoloji](/wiki/Toksikoloji "Toksikoloji")_, ilaçların ve zehirlerin tehlikeli etkilerinin incelenmesidir.

#### Cerrahi uzmanlık

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=7 "Değiştirilen bölüm: Cerrahi uzmanlık") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=7 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Cerrahi uzmanlık")\]

Ana madde: [Cerrahi](/wiki/Cerrahi "Cerrahi")

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Surgeons_at_Work.jpg/220px-Surgeons_at_Work.jpg)](/wiki/Dosya:Surgeons_at_Work.jpg) Bir [ameliyathanedeki](/wiki/Ameliyathane "Ameliyathane") cerrahlar

**Cerrahi**, hastalık veya yaralanma gibi patolojik bir durumu araştırmak veya tedavi etmek, bedensel işlevi veya görünümü iyileştirmeye yardımcı olmak veya istenmeyen yırtık bölgeleri (örneğin, delik bir kulak zarını) onarmak için bir hasta üzerinde operatif manuel ve enstrümantal teknikler kullanan eski bir tıp uzmanlığıdır. Cerrahlar ayrıca hastane servislerinde ameliyat öncesi, ameliyat sonrası ve potansiyel ameliyat adaylarını yönetmelidir. Bazı merkezlerde [anesteziyoloji](/wiki/Anesteziyoloji "Anesteziyoloji"), cerrahi bir disiplin olmamasına rağmen (tarihsel ve lojistik nedenlerle) cerrahi bölümünün bir parçasıdır. [Oftalmoloji](/wiki/Oftalmoloji "Oftalmoloji") ve [dermatoloji](/wiki/Dermatoloji "Dermatoloji") gibi diğer tıbbi uzmanlık alanları cerrahi prosedürler uygulayabilir, ancak bunlar cerrahi alt uzmanlık alanları olarak kabul edilmez.

Cerrahi alt uzmanlık alanları, bir hekimin genel cerrahi uzmanlık eğitiminden geçtikten sonra uzmanlaşabileceği alanların yanı sıra ayrı uzmanlık eğitimine sahip çeşitli cerrahi alanları da içerir. Genel cerrahi uzmanlık eğitiminin ardından devam edilebilecek cerrahi alt uzmanlık alanları: _[\[25\]](#cite_note-auto-25)_

- [Genel cerrahi](/wiki/Genel_cerrahi "Genel cerrahi")
- [Bariatrik cerrahi](/w/index.php?title=Bariatrik_cerrahi&action=edit&redlink=1 "Bariatrik cerrahi (sayfa mevcut değil)")
- [Kalp ve damar cerrahisi](/wiki/Kalp_ve_damar_cerrahisi "Kalp ve damar cerrahisi")
- [Kolorektal cerrahi](/wiki/Kolorektal_cerrahi "Kolorektal cerrahi")
- [Endokrin cerrahisi](/w/index.php?title=Endokrin_cerrahisi&action=edit&redlink=1 "Endokrin cerrahisi (sayfa mevcut değil)")
- [El cerrahisi](/w/index.php?title=El_cerrahisi&action=edit&redlink=1 "El cerrahisi (sayfa mevcut değil)")
- Hepatiko-Pankreatiko-Biliyer Cerrahi
- [Minimal invaziv cerrahi](/w/index.php?title=Minimal_invaziv_cerrahi&action=edit&redlink=1 "Minimal invaziv cerrahi (sayfa mevcut değil)")
- [Cerrahi onkoloji](/w/index.php?title=Cerrahi_onkoloji&action=edit&redlink=1 "Cerrahi onkoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Pediatrik cerrahi](/wiki/%C3%87ocuk_cerrahisi "Çocuk cerrahisi")
- [Plastik cerrahi](/wiki/Plastik_cerrahi "Plastik cerrahi")
- Cerrahi kritik bakım
- [Organ nakli](/wiki/Organ_nakli "Organ nakli") cerrahisi
- [Travma cerrahisi](/w/index.php?title=Travma_cerrahisi&action=edit&redlink=1 "Travma cerrahisi (sayfa mevcut değil)")
- [Damar cerrahisi](/wiki/Damar_cerrahisi "Damar cerrahisi") \- ayrı bir vasküler cerrahi ihtisas yolu ile de takip edilebilir

Tıp içindeki diğer cerrahi uzmanlık alanlarının kendilerine özgü uzmanlık eğitimleri vardır:

- [Dermatoloji](/wiki/Dermatoloji "Dermatoloji")
- [Nöroşirürji](/wiki/Beyin_ve_sinir_cerrahisi "Beyin ve sinir cerrahisi")
- [Oftalmoloji](/wiki/Oftalmoloji "Oftalmoloji")
- [Oral ve maksillofasiyel cerrahi](/wiki/Oral_ve_maksillofasiyel_cerrahi "Oral ve maksillofasiyel cerrahi")
- [Ortopedik cerrahi](/wiki/Ortopedi "Ortopedi")
- [Kulak burun boğaz](/wiki/Kulak_burun_bo%C4%9Faz "Kulak burun boğaz")
- [Podiatrik cerrahi](/w/index.php?title=Podiatri&action=edit&redlink=1 "Podiatri (sayfa mevcut değil)") \- tıp fakültesi eğitimi almazlar, bunun yerine podiatri okulunda ayrı bir eğitim alırlar
- [Üroloji](/wiki/%C3%9Croloji "Üroloji")

#### İç hastalıkları uzmanlığı

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=8 "Değiştirilen bölüm: İç hastalıkları uzmanlığı") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=8 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: İç hastalıkları uzmanlığı")\]

Ana madde: [İç hastalıkları](/wiki/%C4%B0%C3%A7_hastal%C4%B1klar%C4%B1 "İç hastalıkları")

**Dahiliye** veya **iç hastalıkları**, yetişkin hastalıklarının önlenmesi, teşhisi ve tedavisi ile ilgilenen tıp uzmanlığıdır.[\[26\]](#cite_note-26) Bazı kaynaklara göre, iç yapılara vurgu yapılmaktadır.[\[27\]](#cite_note-27) Kuzey Amerika'da iç hastalıkları uzmanları genellikle "dahiliyeci" olarak adlandırılır. Başka yerlerde, özellikle [İngiliz Milletler Topluluğu](/wiki/%C4%B0ngiliz_Milletler_Toplulu%C4%9Fu "İngiliz Milletler Topluluğu") ülkelerinde, bu tür uzmanlar genellikle hekim olarak adlandırılır.[\[28\]](#cite_note-Fowler-28) Bu terimler, dahiliyeci veya hekim (Kuzey Amerika dışında yaygın olan dar anlamda), genellikle jinekoloji ve obstetrik, patoloji, psikiyatri ve özellikle cerrahi ve alt uzmanlık alanlarındaki uygulayıcıları hariç tutar.

Hastaları genellikle ağır hasta olduğundan veya karmaşık tetkikler gerektirdiğinden, dahiliyeciler işlerinin çoğunu hastanelerde yaparlar. Eskiden pek çok dahiliyeci yan dal uzmanı değildi; bu tür genel hekimler cerrahi olmayan her türlü karmaşık soruna bakardı; bu uygulama tarzı günümüzde çok daha az yaygın hale gelmiştir. Modern şehir pratiğinde, çoğu dahiliyeci yan dal uzmanıdır: yani, tıbbi uygulamalarını genellikle bir organ sisteminin sorunlarıyla veya tıbbi bilginin belirli bir alanıyla sınırlarlar. Örneğin, [gastroenterologlar](/wiki/Gastroenteroloji "Gastroenteroloji") ve [nefrologlar](/wiki/Nefroloji "Nefroloji") sırasıyla bağırsak ve böbrek hastalıkları konusunda uzmanlaşmışlardır.[\[29\]](#cite_note-29)

İngiliz Milletler Topluluğu'nda ve diğer bazı ülkelerde, uzman [pediatristler](/wiki/Pediatri "Pediatri") ve [geriatristler](/wiki/Ya%C5%9Fl%C4%B1l%C4%B1k_hekimli%C4%9Fi "Yaşlılık hekimliği"), organ sisteminden ziyade hastanın yaşına göre alt uzmanlığa sahip uzman hekimler (veya dahiliyeciler) olarak da tanımlanmaktadırlar. Başka yerlerde, özellikle Kuzey Amerika'da, genel pediatri genellikle birinci basamak sağlık hizmetinin bir şeklidir.

Dahiliyenin birçok alt uzmanlık alanı (veya alt disiplini) vardır:

- _[Anjiyoloji](/wiki/Anjiyoloji "Anjiyoloji")/Vasküler tıp_
- _[Bariyatrik](/w/index.php?title=Bariyatrik&action=edit&redlink=1 "Bariyatrik (sayfa mevcut değil)")_
- _[Kardiyoloji](/wiki/Kardiyoloji "Kardiyoloji")_
- _[Yoğun bakım](/wiki/Yo%C4%9Fun_bak%C4%B1m "Yoğun bakım")_
- _[Endokrinoloji](/wiki/Endokrinoloji "Endokrinoloji")_
- _[Gastroenteroloji](/wiki/Gastroenteroloji "Gastroenteroloji")_
- _[Yaşlılık hekimliği](/wiki/Ya%C5%9Fl%C4%B1l%C4%B1k_hekimli%C4%9Fi "Yaşlılık hekimliği")_
- _[Hematoloji](/wiki/Hematoloji "Hematoloji")_
- _[Hepatoloji](/w/index.php?title=Hepatoloji&action=edit&redlink=1 "Hepatoloji (sayfa mevcut değil)")_
- _[Enfeksiyon hastalıkları](/wiki/Enfeksiyon_hastal%C4%B1klar%C4%B1 "Enfeksiyon hastalıkları")_
- _[Nefroloji](/wiki/Nefroloji "Nefroloji")_
- _[Nöroloji](/wiki/N%C3%B6roloji "Nöroloji")_
- _[Onkoloji](/wiki/Onkoloji "Onkoloji")_
- _[Pediatri](/wiki/Pediatri "Pediatri")_
- _[Göğüs hastalıkları](/wiki/G%C3%B6%C4%9F%C3%BCs_hastal%C4%B1klar%C4%B1 "Göğüs hastalıkları")/Pulmonoloji_
- _[Romatoloji](/wiki/Romatoloji "Romatoloji")_
- _[Spor hekimliği](/wiki/Spor_hekimli%C4%9Fi "Spor hekimliği")_

İç hastalıkları eğitimi (cerrahi eğitimin aksine) dünya genelinde önemli farklılıklar göstermektedir (daha fazla ayrıntı için [tıp eğitimi](/wiki/T%C4%B1p_e%C4%9Fitimi "Tıp eğitimi") ve [hekimlikle](/wiki/Doktor_(t%C4%B1p) "Doktor (tıp)") ilgili maddelere bakınız). Kuzey Amerika'da, tıp fakültesinden sonra en az üç yıllık uzmanlık eğitimi gerektirir ve bunu yukarıda listelenen alt uzmanlık alanlarında bir ile üç yıllık bir fellowship takip edebilir. Genel olarak, tıpta asistanların çalışma saatleri cerrahiden daha azdır ve ABD'de haftada ortalama 60 saattir. Bu fark, tüm doktorların artık yasalar gereği haftada ortalama 48 saatten az çalışmasının zorunlu olduğu Birleşik Krallık'ta geçerli değildir.

#### Teşhis uzmanlıkları

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=9 "Değiştirilen bölüm: Teşhis uzmanlıkları") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=9 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Teşhis uzmanlıkları")\]

- _[Klinik laboratuvar](/wiki/T%C4%B1bbi_laboratuvar "Tıbbi laboratuvar") bilimleri_, hastaların tanı ve tedavisinde laboratuvar tekniklerini uygulayan klinik tanı hizmetleridir. Amerika Birleşik Devletleri'nde bu hizmetler bir patolog tarafından denetlenir. Bu tıbbi laboratuvar bölümlerinde çalışan personel, tıp diplomasına sahip olmayan, ancak genellikle [tıbbi teknoloji](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_teknolojisi "Sağlık teknolojisi") lisans derecesine sahip olan ve belirli hizmetleri sağlamak için gereken [testleri](/wiki/T%C4%B1bbi_test "Tıbbi test"), tahlilleri ve prosedürleri fiilen gerçekleştiren teknik olarak eğitilmiş personeldir. Alt uzmanlık alanları arasında [transfüzyon tıbbı](/w/index.php?title=Transf%C3%BCzyon_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Transfüzyon tıbbı (sayfa mevcut değil)"), [hücresel patoloji](/wiki/H%C3%BCcresel_patoloji "Hücresel patoloji"), [klinik kimya](/w/index.php?title=Klinik_kimya&action=edit&redlink=1 "Klinik kimya (sayfa mevcut değil)"), [hematoloji](/wiki/Hematoloji "Hematoloji"), klinik mikrobiyoloji ve klinik immünoloji yer almaktadır.
- _[Patoloji](/wiki/Patoloji "Patoloji")_, hastalıkların ve bunlar tarafından üretilen morfolojik, fizyolojik değişikliklerin incelenmesiyle ilgilenen tıp dalıdır. Bir tanı uzmanlığı olarak patoloji, modern bilimsel tıp bilgisinin temeli olarak kabul edilebilir ve [kanıta dayalı tıpta](/w/index.php?title=Kan%C4%B1ta_dayal%C4%B1_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Kanıta dayalı tıp (sayfa mevcut değil)") büyük bir rol oynar. [Akış sitometrisi](/w/index.php?title=Ak%C4%B1%C5%9F_sitometrisi&action=edit&redlink=1 "Akış sitometrisi (sayfa mevcut değil)"), [polimeraz zincir reaksiyonu](/wiki/Polimeraz_zincir_reaksiyonu "Polimeraz zincir reaksiyonu") (PCR), [immünohistokimya](/w/index.php?title=%C4%B0mm%C3%BCnohistokimya&action=edit&redlink=1 "İmmünohistokimya (sayfa mevcut değil)"), [sitogenetik](/wiki/Sitogenetik "Sitogenetik"), gen yeniden düzenleme çalışmaları ve [floresan in situ hibridizasyon](/wiki/Floresan_in_situ_hibridizasyon "Floresan in situ hibridizasyon") (FISH) gibi birçok modern moleküler test patolojinin alanına girer.
- _Tanısal [radyoloji](/wiki/Radyoloji "Radyoloji")_, örneğin [X ışını](/wiki/X_%C4%B1%C5%9F%C4%B1n%C4%B1 "X ışını"), röntgen [bilgisayarlı tomografi](/wiki/Bilgisayarl%C4%B1_tomografi "Bilgisayarlı tomografi"), [ultrasonografi](/wiki/Ultrasonografi "Ultrasonografi") ve [nükleer manyetik rezonans](/wiki/N%C3%BCkleer_manyetik_rezonans "Nükleer manyetik rezonans") [tomografi](/wiki/Tomografi "Tomografi") ile vücudun görüntülenmesi ile ilgilenir. Girişimsel radyologlar, bir müdahale veya tanısal örnekleme için görüntüleme altında vücuttaki bölgelere erişebilirler.
- [_Nükleer tıp_](/wiki/N%C3%BCkleer_t%C4%B1p "Nükleer tıp"), vücuda radyo-etiketli maddeler (radyofarmasötikler) uygulayarak insan organ sistemlerini incelemekle ilgilenir ve bunlar daha sonra bir [gama kamera](/w/index.php?title=Gama_kamera&action=edit&redlink=1 "Gama kamera (sayfa mevcut değil)") veya bir [PET](/wiki/Pozitron_emisyon_tomografisi "Pozitron emisyon tomografisi") tarayıcı ile vücut dışında görüntülenebilir. Her radyofarmasötik iki parçadan oluşur: incelenen fonksiyona özgü bir izleyici (örneğin, [nörotransmitter](/wiki/N%C3%B6rotransmitter "Nörotransmitter") yolu, metabolik yol, kan akışı veya diğer) ve bir radyonüklid (genellikle bir gama yayıcı veya bir pozitron yayıcı). PET/BT tarayıcı gibi birleşik cihazların ortaya çıkmasının da gösterdiği gibi, nükleer tıp ve radyoloji arasında bir dereceye kadar örtüşme vardır.
- _[Klinik nörofizyoloji](/w/index.php?title=Klinik_n%C3%B6rofizyoloji&action=edit&redlink=1 "Klinik nörofizyoloji (sayfa mevcut değil)")_, sinir sisteminin merkezi ve periferik yönlerinin fizyolojisini veya işlevini test etmekle ilgilenir. Bu tür testler kayıtlar olarak ikiye ayrılabilir: (1) spontan veya sürekli çalışan elektriksel aktivite veya (2) uyaran uyarılmış yanıtlar. Alt uzmanlık alanları arasında [elektroensefalografi](/wiki/Elektroensefalografi "Elektroensefalografi"), [elektromiyografi](/wiki/Elektromiyografi "Elektromiyografi"), [uyarılmış potansiyel](/w/index.php?title=Uyar%C4%B1lm%C4%B1%C5%9F_potansiyel&action=edit&redlink=1 "Uyarılmış potansiyel (sayfa mevcut değil)"), [sinir iletim çalışması](/w/index.php?title=Sinir_iletim_%C3%A7al%C4%B1%C5%9Fmas%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Sinir iletim çalışması (sayfa mevcut değil)") ve [polisomnografi](/w/index.php?title=Polisomnografi&action=edit&redlink=1 "Polisomnografi (sayfa mevcut değil)") yer alır. Bazen bu testler tıp diploması olmayan teknisyenler tarafından yapılır, ancak bu testlerin yorumlanması bir tıp uzmanı tarafından yapılır.

#### Diğer önemli uzmanlıklar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=10 "Değiştirilen bölüm: Diğer önemli uzmanlıklar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=10 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Diğer önemli uzmanlıklar")\]

Aşağıda, yukarıda belirtilen gruplardan herhangi birine doğrudan uymayan bazı önemli tıbbi uzmanlıklar yer almaktadır:

- _[Anesteziyoloji](/wiki/Anesteziyoloji "Anesteziyoloji")_: cerrahi hastanın perioperatif yönetimi ile ilgilenir. Anestezi uzmanının ameliyat sırasındaki rolü, hayati organların (beyin, kalp, böbrekler gibi) işlevlerinin bozulmasını ve ameliyat sonrası ağrıyı önlemektir. Ameliyathane dışında, anesteziyoloji doktoru aynı zamanda doğum servisinde de aynı işlevi görür ve bazıları kritik tıpta uzmanlaşmışlardır.
- _[Acil tıp](/wiki/Acil_t%C4%B1p "Acil tıp")_, travma, cerrahi, tıbbi, pediatrik ve psikiyatrik acil durumlar dahil olmak üzere akut veya yaşamı tehdit eden durumların tanı ve tedavisiyle ilgilenir.
- _[Aile hekimliği](/wiki/Aile_hekimli%C4%9Fi "Aile hekimliği")_, [genel pratisyenlik](/w/index.php?title=Genel_pratisyenlik&action=edit&redlink=1 "Genel pratisyenlik (sayfa mevcut değil)") veya _birinci basamak sağlık hizmetleri_, birçok ülkede acil olmayan tıbbi sorunları olan hastalar için ilk başvurulacak yerdir. Aile hekimleri genellikle ofis tabanlı uygulamalar, acil servis kapsamı, yatan hasta bakımı ve huzurevi bakımı dahil olmak üzere geniş bir yelpazede hizmet vermektedirler.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Changing_lives_for_girls_and_women_every_week_%2812330467294%29.jpg/220px-Changing_lives_for_girls_and_women_every_week_%2812330467294%29.jpg)](/wiki/Dosya:Changing_lives_for_girls_and_women_every_week_(12330467294).jpg)[Burkina Faso](/wiki/Burkina_Faso "Burkina Faso"), [Ouagadougou](/wiki/Vagadugu "Vagadugu")'dan [Jinekolog](/wiki/Jinekoloji "Jinekoloji") Michel Akotionga

- _[Obstetrik](/wiki/Obstetrik "Obstetrik") ve [jinekoloji](/wiki/Jinekoloji "Jinekoloji")_ sırasıyla doğum ve kadın üreme ve ilişkili organları ile ilgilidir. [Üreme tıbbı](/w/index.php?title=%C3%9Creme_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Üreme tıbbı (sayfa mevcut değil)") ve [doğurganlık tıbbı](/w/index.php?title=Do%C4%9Furganl%C4%B1k_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Doğurganlık tıbbı (sayfa mevcut değil)") genellikle jinekoloji uzmanları tarafından uygulanmaktadır.
- _[Medikal genetik](/wiki/Medikal_genetik "Medikal genetik")_, kalıtsal bozuklukların teşhisi ve yönetimi ile ilgilenir.
- _[Nöroloji](/wiki/N%C3%B6roloji "Nöroloji")_, sinir sistemi hastalıkları ile ilgilenir. Birleşik Krallık'ta nöroloji, genel tıbbın bir alt uzmanlık alanıdır.
- _[Pediatri](/wiki/Pediatri "Pediatri")_ bebeklerin, çocukların ve ergenlerin bakımına adanmıştır. Dahiliye gibi, belirli yaş aralıkları, organ sistemleri, hastalık sınıfları ve bakım sağlama bölgeleri için birçok pediatrik alt uzmanlık alanı vardır.
- _[Farmasötik tıp](/w/index.php?title=Farmas%C3%B6tik_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Farmasötik tıp (sayfa mevcut değil)")_, hastaların ve halk sağlığının yararı için ilaçların keşfi, geliştirilmesi, değerlendirilmesi, tescili, izlenmesi ve pazarlanmasının tıbbi yönleriyle ilgilenen tıbbi bilimsel disiplindir.
- _[Fiziksel tıp ve rehabilitasyon](/wiki/Fiziksel_t%C4%B1p_ve_rehabilitasyon "Fiziksel tıp ve rehabilitasyon")_ (veya fizyatri) yaralanma, hastalık veya [doğuştan gelen bozukluklardan](/wiki/Konjenital "Konjenital") sonra fonksiyonel iyileşme ile ilgilidir.
- _[Podiatrik tıp](/w/index.php?title=Podiatrik_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Podiatrik tıp (sayfa mevcut değil)")_, ayak, ayak bileği, alt ekstremite, kalça ve bel rahatsızlıklarının incelenmesi, teşhisi ve tıbbi ve cerrahi tedavisidir.
- _[Psikiyatri](/wiki/Psikiyatri "Psikiyatri")_, [bilişsel](/wiki/Bili%C5%9Fsellik "Bilişsellik"), [algısal](/wiki/Alg%C4%B1 "Algı"), [duygusal](/wiki/Duygu "Duygu") ve [davranışsal](/wiki/Davran%C4%B1%C5%9F "Davranış") bozuklukların [etiyolojisi](/wiki/Etiyoloji "Etiyoloji"), teşhisi, tedavisi ve önlenmesi ile ilgili [biyopsikososyal](/w/index.php?title=Biyopsikososyal_model&action=edit&redlink=1 "Biyopsikososyal model (sayfa mevcut değil)") çalışmalarla ilgilenen tıp dalıdır. İlgili alanlar arasında [psikoterapi](/wiki/Psikoterapi "Psikoterapi") ve [klinik psikoloji](/wiki/Klinik_psikoloji "Klinik psikoloji") bulunmaktadır.
- _[Önleyici tıp](/wiki/Profilaksi "Profilaksi")_, hastalıkların önlenmesi ile ilgilenen tıp dalıdır.

  - [Toplum sağlığı](/w/index.php?title=Toplum_sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Toplum sağlığı (sayfa mevcut değil)") veya [halk sağlığı](/wiki/Halk_sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 "Halk sağlığı"), [nüfus sağlığı](/wiki/N%C3%BCfus_sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 "Nüfus sağlığı") analizine dayalı olarak bir toplumun genel sağlığına yönelik tehditlerle ilgilenen sağlık hizmetlerinin bir yönüdür.

### Disiplinlerarası alanlar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=11 "Değiştirilen bölüm: Disiplinlerarası alanlar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=11 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Disiplinlerarası alanlar")\]

Tıbbın bazı disiplinler arası alt uzmanlık alanları şunlardır:

- _[Havacılık tıbbı](/wiki/Havac%C4%B1l%C4%B1k_t%C4%B1bb%C4%B1 "Havacılık tıbbı")_, uçma ve [uzay yolculuğu](/wiki/%C4%B0nsanl%C4%B1_uzay_u%C3%A7u%C5%9F_program%C4%B1 "İnsanlı uzay uçuş programı") ile ilgili tıbbi sorunlarla ilgilenir.
- _[Bağımlılık tıbbı](/w/index.php?title=Ba%C4%9F%C4%B1ml%C4%B1l%C4%B1k_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Bağımlılık tıbbı (sayfa mevcut değil)")_, bağımlılığın tedavisi ile ilgilenir.
- _[Tıp etiği](/wiki/T%C4%B1p_eti%C4%9Fi "Tıp etiği")_, değerleri ve yargıları tıp pratiğine uygulayan [etik](/wiki/Etik "Etik") ve [ahlaki](/wiki/Ahlak "Ahlak") ilkelerle ilgilenir.
- _[Biyomedikal mühendisliği](/wiki/Biyomedikal_m%C3%BChendisli%C4%9Fi "Biyomedikal mühendisliği")_, mühendislik ilkelerinin tıbbi uygulamalara uygulanmasıyla ilgilenen bir alandır.
- _[Klinik farmakoloji](/w/index.php?title=Klinik_farmakoloji&action=edit&redlink=1 "Klinik farmakoloji (sayfa mevcut değil)")_, terapötik sistemlerin hastalarla nasıl etkileşime girdiği ile ilgilenir.
- _[Koruyucu tıp](/wiki/Koruyucu_t%C4%B1p "Koruyucu tıp")_, insan ve hayvan sağlığı ile çevresel koşullar arasındaki ilişkiyi inceler. Ekolojik tıp, [çevresel tıp](/w/index.php?title=%C3%87evresel_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Çevresel tıp (sayfa mevcut değil)") veya [tıbbi jeoloji](/wiki/T%C4%B1bbi_jeoloji "Tıbbi jeoloji") olarak da bilinir.
- _[Afet tıbbı](/w/index.php?title=Afet_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Afet tıbbı (sayfa mevcut değil)")_, acil durum hazırlığı, [afet](/wiki/Afet "Afet") azaltma ve yönetiminin tıbbi yönleriyle ilgilenir.
- _[Dalış tıbbı](/w/index.php?title=Dal%C4%B1%C5%9F_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Dalış tıbbı (sayfa mevcut değil)")_ (veya [hiperbarik tıp](/w/index.php?title=Hiperbarik_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Hiperbarik tıp (sayfa mevcut değil)")) dalışla ilgili sorunların önlenmesi ve tedavisidir.
- _[Evrimsel tıp](/w/index.php?title=Evrimsel_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Evrimsel tıp (sayfa mevcut değil)")_, [evrim teorisinin](/wiki/Evrim "Evrim") uygulanmasıyla elde edilen tıbba bir bakış açısıdır.
- _[Adli tıp](/wiki/Adli_t%C4%B1p "Adli tıp")_, ölüm zamanının ve nedeninin belirlenmesi, travma yaratmak için kullanılan silahın türü, ölen kişinin kalıntıları (kafatası) kullanılarak yüz özelliklerinin yeniden yapılandırılması ve böylece kimlik tespitine yardımcı olunması gibi yasal bağlamda tıbbi sorularla ilgilenir.
- _[Cinsiyete dayalı tıp](/w/index.php?title=Cinsiyete_dayal%C4%B1_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Cinsiyete dayalı tıp (sayfa mevcut değil)")_, insan cinsiyetleri arasındaki biyolojik ve fizyolojik farklılıkları ve bunun hastalıklardaki farklılıkları nasıl etkilediğini inceler.
- _[Hospis ve palyatif tıp](/w/index.php?title=Hospis_ve_palyatif_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Hospis ve palyatif tıp (sayfa mevcut değil)")_, [kanser](/wiki/Kanser "Kanser") ve [kalp yetmezliği](/wiki/Kalp_yetmezli%C4%9Fi "Kalp yetmezliği") gibi ölümcül hastalıkları olan hastalarda ağrı ve semptomların giderilmesi ve duygusal destek ile ilgilenen nispeten modern bir klinik tıp dalıdır.
- _[Hastane hekimliği](/w/index.php?title=Hastane_hekimli%C4%9Fi&action=edit&redlink=1 "Hastane hekimliği (sayfa mevcut değil)")_, hastanede yatan hastaların genel tıbbi bakımıdır. Birincil mesleki odağı hastane hekimliği olan hekimlere Amerika Birleşik Devletleri ve [Kanada](/wiki/Kanada "Kanada")'da hospitalist denir.
- _[Lazer tıbbı](/w/index.php?title=Lazer_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Lazer tıbbı (sayfa mevcut değil)")_, çeşitli durumların teşhis veya tedavisinde lazerlerin kullanılmasını içerir.
- _[Tıbbi beşeri bilimler](/w/index.php?title=T%C4%B1bbi_be%C5%9Feri_bilimler&action=edit&redlink=1 "Tıbbi beşeri bilimler (sayfa mevcut değil)")_, [beşeri bilimleri](/wiki/Be%C5%9Feri_bilimler "Beşeri bilimler") ( [edebiyat](/wiki/Edebiyat "Edebiyat"), [felsefe](/wiki/Felsefe "Felsefe"), [etik](/wiki/Etik "Etik"), tarih ve din), [sosyal bilimleri](/wiki/Sosyal_bilimler "Sosyal bilimler") ( [antropoloji](/wiki/Antropoloji "Antropoloji"), [kültürel çalışmalar](/wiki/K%C3%BClt%C3%BCrel_%C3%A7al%C4%B1%C5%9Fmalar "Kültürel çalışmalar"), [psikoloji](/wiki/Psikoloji "Psikoloji"), [sosyoloji](/wiki/Sosyoloji "Sosyoloji")) ve [sanatları](/wiki/Sanat "Sanat") (edebiyat, [tiyatro](/wiki/Tiyatro "Tiyatro"), [sinema](/wiki/Sinema "Sinema") ve [görsel sanatlar](/wiki/G%C3%B6rsel_sanatlar "Görsel sanatlar")) ve bunların [tıp eğitimi](/wiki/T%C4%B1p_e%C4%9Fitimi "Tıp eğitimi") ve tıp uygulamasına katkısını içerir.
- _[Sağlık bilişimi](/w/index.php?title=Sa%C4%9Fl%C4%B1k_bili%C5%9Fimi&action=edit&redlink=1 "Sağlık bilişimi (sayfa mevcut değil)")_, bilgisayar ve [bilgi teknolojilerinin](/wiki/Bilgi_teknolojisi "Bilgi teknolojisi") tıbba uygulanmasıyla ilgilenen nispeten yeni bir alandır.
- _[Nozoloji](/wiki/Nozoloji "Nozoloji")_, hastalıkların çeşitli amaçlar doğrultusunda sınıflandırılmasıdır.
- _[Nosokinetik](/w/index.php?title=Nosokinetik&action=edit&redlink=1 "Nosokinetik (sayfa mevcut değil)")_, sağlık ve sosyal bakım sistemlerinde bakım sürecini ölçme ve modelleme bilimi/konusudur.
- _[İşyeri hekimliği](/w/index.php?title=%C4%B0%C5%9Fyeri_hekimli%C4%9Fi&action=edit&redlink=1 "İşyeri hekimliği (sayfa mevcut değil)")_, işyerinde en yüksek sağlık ve güvenlik standartlarına ulaşılmasını ve bu standartların korunmasını sağlamak için kuruluşlara ve bireylere sağlık tavsiyesi sağlanmasıdır.
- [Ağrı tedavisi](/wiki/A%C4%9Fr%C4%B1_tedavisi "Ağrı tedavisi") (ağrı tıbbı veya algiatri olarak da adlandırılır), ağrının giderilmesiyle ilgilenen tıp disiplinidir.
- _[Farmakogenomik](/wiki/Farmakogenomik "Farmakogenomik")_, bireyselleştirilmiş tıbbın bir şeklidir.
- [_Podiatrik tıp_](/w/index.php?title=Podiatri&action=edit&redlink=1 "Podiatri (sayfa mevcut değil)"), ayak, ayak bileği, alt ekstremite, kalça ve bel rahatsızlıklarının incelenmesi, teşhisi ve tıbbi tedavisidir.
- _[Cinsel tıp](/w/index.php?title=Cinsel_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Cinsel tıp (sayfa mevcut değil)")_, cinsellikle ilgili tüm bozuklukların teşhisi, değerlendirilmesi ve tedavisi ile ilgilenir.
- _[Spor hekimliği](/wiki/Spor_hekimli%C4%9Fi "Spor hekimliği")_, amatör ve profesyonel sporcularda kas [spazmları](/wiki/Spazm "Spazm"), [kas yırtıkları](/wiki/%C4%B0ncinme "İncinme"), bağ yaralanmaları (bağ yırtıkları veya kopmaları) ve bunların onarımı gibi spor/egzersiz yaralanmalarının tedavisi, önlenmesi ve rehabilitasyonu ile ilgilenir.
- _[Terapötikler](/wiki/Tedavi "Tedavi")_, tarihin önceki dönemlerinde daha yaygın olarak atıfta bulunulan, hastalıkları tedavi etmek ve sağlığı geliştirmek için kullanılabilecek çeşitli ilaçların alanıdır.[\[30\]](#cite_note-30)
- _[Seyahat tıbbı](/w/index.php?title=Seyahat_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Seyahat tıbbı (sayfa mevcut değil)")_ veya _emporiyatri_, uluslararası gezginlerin veya çok farklı ortamlarda seyahat edenlerin sağlık sorunlarıyla ilgilenir.
- _[Tropikal tıp](/wiki/Tropikal_t%C4%B1p "Tropikal tıp")_, tropikal hastalıkların önlenmesi ve tedavisi ile ilgilenir. Bu hastalıkların tıp pratisyenlerine ve yerel klinik ihtiyaçlarına oldukça yabancı olduğu ılıman iklimlerde ayrı olarak çalışılır.
- [_Acil bakım_](/w/index.php?title=Acil_bak%C4%B1m_merkezi&action=edit&redlink=1 "Acil bakım merkezi (sayfa mevcut değil)"), acil serviste bakım gerektirecek kadar ciddi olmayan yaralanma ve hastalıklar için hastane acil servisi dışında planlanmamış, ayaktan bakımın sağlanmasına odaklanır. Bazı ülkelerde bu işlev acil servis ile birleştirilmiştir.
- _[Veteriner hekimliği](/wiki/Veteriner_t%C4%B1p "Veteriner tıp")_; [veteriner hekimler](/wiki/Veteriner_hekim "Veteriner hekim") hayvanların bakımında hekimlerle benzer teknikleri uygularlar.
- _[Vahşi doğa tıbbı](/w/index.php?title=Vah%C5%9Fi_do%C4%9Fa_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Vahşi doğa tıbbı (sayfa mevcut değil)")_; geleneksel tıbbi tesislerin bulunmayabileceği vahşi doğada tıbbi uygulamalar ile ilgilinir.
- Diğer birçok [sağlık bilimi](/w/index.php?title=Sa%C4%9Fl%C4%B1k_bilimlerinin_ana_hatlar%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Sağlık bilimlerinin ana hatları (sayfa mevcut değil)") alanı, örneğin [diyetetik](/wiki/Diyetisyen "Diyetisyen")

## Eğitim ve yasal kontroller

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=12 "Değiştirilen bölüm: Eğitim ve yasal kontroller") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=12 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Eğitim ve yasal kontroller")\]

Ana maddeler: [Tıp eğitimi](/wiki/T%C4%B1p_e%C4%9Fitimi "Tıp eğitimi") ve [Tıbbi lisans](/w/index.php?title=T%C4%B1bbi_lisans&action=edit&redlink=1 "Tıbbi lisans (sayfa mevcut değil)")

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Medical_students_learning_about_stitches_%282760577402%29.jpg/220px-Medical_students_learning_about_stitches_%282760577402%29.jpg)](/wiki/Dosya:Medical_students_learning_about_stitches_(2760577402).jpg) Tıp öğrencileri dikiş atmayı öğreniyor

Tıp eğitimi ve öğretimi dünya çapında farklılıklar göstermektedir. Tipik olarak bir üniversite [tıp fakültesinde](/wiki/T%C4%B1p_fak%C3%BCltesi "Tıp fakültesi") giriş düzeyinde eğitimi, ardından bir gözetimli uygulama veya [staj](/wiki/T%C4%B1bbi_staj "Tıbbi staj") veya [ihtisas](/wiki/T%C4%B1pta_Uzmanl%C4%B1k_E%C4%9Fitimi "Tıpta Uzmanlık Eğitimi") dönemini içerir. Bunu mezuniyet sonrası mesleki eğitim takip edebilir. Tıp eğitiminde çeşitli öğretim yöntemleri kullanılmıştır ve halen aktif araştırmaların odak noktasıdır. Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri'nde, genellikle M.D. olarak kısaltılan "Tıp Doktoru" derecesi veya genellikle D.O. olarak kısaltılan ve Amerika Birleşik Devletleri'ne özgü olan "Osteopatik Tıp Doktoru" derecesi, tanınmış bir üniversitede tamamlanmalı ve buradan verilmelidir.

Bilgi, teknikler ve tıbbi teknoloji hızla gelişmeye devam ettiğinden, birçok düzenleyici otorite [sürekli tıp eğitimini](/w/index.php?title=S%C3%BCrekli_t%C4%B1p_e%C4%9Fitimi&action=edit&redlink=1 "Sürekli tıp eğitimi (sayfa mevcut değil)") zorunlu kılmaktadır. Tıp doktorları bilgilerini [tıp dergileri](/w/index.php?title=T%C4%B1p_dergisi&action=edit&redlink=1 "Tıp dergisi (sayfa mevcut değil)"), seminerler, konferanslar ve çevrimiçi programlar dahil olmak üzere çeşitli yollarla geliştirmektedirler.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Madrid_%28RPS_13-07-2010%29_Organizaci%C3%B3n_M%C3%A9dica_Colegial_de_Espa%C3%B1a%2C_fachada.jpg/220px-Madrid_%28RPS_13-07-2010%29_Organizaci%C3%B3n_M%C3%A9dica_Colegial_de_Espa%C3%B1a%2C_fachada.jpg)](/wiki/Dosya:Madrid_(RPS_13-07-2010)_Organizaci%C3%B3n_M%C3%A9dica_Colegial_de_Espa%C3%B1a,_fachada.jpg) İspanya'da tıp mesleğini düzenleyen [Organización Médica Colegial de España](/w/index.php?title=Organizaci%C3%B3n_M%C3%A9dica_Colegial_de_Espa%C3%B1a&action=edit&redlink=1 "Organización Médica Colegial de España (sayfa mevcut değil)")'nın merkezi

Çoğu ülkede, bir tıp doktorunun lisanslı veya kayıtlı olması yasal bir gerekliliktir. Genel olarak bu, bir üniversiteden tıp diploması almayı ve başvuru sahibinden sınavları geçmesini isteyebilecek bir tıp kurulu veya eşdeğer bir ulusal kuruluş tarafından akredite edilmeyi gerektirir. Bu, tıp mesleğinin önemli yasal yetkisini ulusal standartlara göre eğitilmiş ve kalifiye olmuş hekimlerle sınırlar. Aynı zamanda hastalara bir güvence ve kişisel kazanç için yetersiz tıp uygulayan [şarlatanlara](/wiki/%C5%9Earlatanl%C4%B1k "Şarlatanlık") karşı bir koruma olarak tasarlanmıştır. Yasalar genel olarak doktorların "kanıta dayalı", Batılı ya da [Hipokrat](/wiki/Hipokrat "Hipokrat") Tıbbı konusunda eğitim almış olmalarını gerektirse de farklı sağlık paradigmalarını caydırma amacı taşımamaktadır.

[Avrupa Birliği](/wiki/Avrupa_Birli%C4%9Fi "Avrupa Birliği")'nde tıp doktorluğu mesleği düzenlenmiştir. Bir mesleğe erişim ve bu mesleğin icrası belirli bir mesleki yeterliliğe sahip olma şartına bağlı olduğunda bu mesleğin düzenlendiği söylenir. Düzenlenmiş meslekler veri tabanı, AB üye devletleri, AEA ülkeleri ve [İsviçre](/wiki/%C4%B0svi%C3%A7re "İsviçre")'de tıp doktorluğu için düzenlenmiş mesleklerin bir listesini içerir. Bu liste 2005/36/EC sayılı Direktif kapsamındadır.

Hastaların bakımında ihmalkar davranan veya kasıtlı olarak zarar veren doktorlar [tıbbi uygulama hatası](/wiki/T%C4%B1bbi_k%C3%B6t%C3%BC_uygulama "Tıbbi kötü uygulama") suçlamasıyla karşı karşıya kalabilir ve hukuki, cezai veya mesleki yaptırımlara maruz kalabilirler.

## Tıp etiği

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=13 "Değiştirilen bölüm: Tıp etiği") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=13 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Tıp etiği")\]

Ana madde: [Tıp etiği](/wiki/T%C4%B1p_eti%C4%9Fi "Tıp etiği")

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/HippocraticOath.jpg/220px-HippocraticOath.jpg)](/wiki/Dosya:HippocraticOath.jpg)[Hipokrat Yemini](/wiki/Hipokrat_Yemini "Hipokrat Yemini")'nin 12. yüzyıla ait bir [Bizans](/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Bizans İmparatorluğu") el yazması

[Tıp etiği](/wiki/T%C4%B1p_eti%C4%9Fi "Tıp etiği"), değerleri ve yargıları tıp pratiğine uygulayan bir ahlaki ilkeler sistemidir. Bilimsel bir disiplin olarak tıp etiği, klinik ortamlardaki pratik uygulamalarının yanı sıra tarihi, felsefesi, teolojisi ve sosyolojisi üzerine yapılan çalışmaları da kapsar. Tıp etiği tartışmalarında yaygın olarak geçerli olan değerlerden altısı şunlardır:

- [özerklik](/wiki/%C3%96zerklik#Tıp "Özerklik") \- hasta, tedavisini reddetme veya seçme hakkına sahiptir. ( _Voluntas aegroti suprema lex_.)
- [yararlılık](/w/index.php?title=Yararl%C4%B1l%C4%B1k_(etik)&action=edit&redlink=1 "Yararlılık (etik) (sayfa mevcut değil)") \- bir uygulayıcı hastanın yararına en iyi şekilde hareket etmelidir. ( _Salus aegroti suprema lex_.)
- [adalet](/w/index.php?title=Adalet_(etik)&action=edit&redlink=1 "Adalet (etik) (sayfa mevcut değil)") \- kıt sağlık kaynaklarının dağıtımı ve kimin hangi tedaviyi alacağına karar verilmesiyle ilgilidir (adalet ve eşitlik).
- [kötülük yapmama](/wiki/Primum_non_nocere "Primum non nocere") \- "önce zarar verme" ( _primum non-nocere_).
- [Kişilere saygı](/w/index.php?title=Ki%C5%9Filere_sayg%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Kişilere saygı (sayfa mevcut değil)") \- hasta (ve hastayı tedavi eden kişi) onurlu bir şekilde tedavi edilme hakkına sahiptir.
- [doğruluk](/wiki/Ger%C3%A7ek "Gerçek") ve [dürüstlük](/wiki/D%C3%BCr%C3%BCstl%C3%BCk "Dürüstlük") \- [aydınlatılmış onam](/w/index.php?title=Ayd%C4%B1nlat%C4%B1lm%C4%B1%C5%9F_onam&action=edit&redlink=1 "Aydınlatılmış onam (sayfa mevcut değil)") kavramının önemi, [Nürnberg mahkemelerindeki](/wiki/N%C3%BCrnberg_Uluslararas%C4%B1_Asker%C3%AE_Ceza_Mahkemesi "Nürnberg Uluslararası Askerî Ceza Mahkemesi") [Doktorlar davası](/wiki/Doktorlar_davas%C4%B1 "Doktorlar davası"), [Tuskegee Frengi Çalışması](/w/index.php?title=Tuskegee_Frengi_%C3%87al%C4%B1%C5%9Fmas%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Tuskegee Frengi Çalışması (sayfa mevcut değil)") ve diğer tarihi olaylardan bu yana artmıştır.

Bu gibi değerler belirli bir durumun nasıl ele alınacağına dair cevaplar vermez, ancak çatışmaları anlamak için faydalı bir çerçeve sağlar. Ahlaki değerler çatıştığında, sonuç etik bir [ikilem](/wiki/%C4%B0kilem "İkilem") veya kriz olabilir. Bazen tıp etiğindeki bir ikilemin iyi bir çözümü yoktur ve bazen de tıp camiasının değerleri (yani hastane ve personeli) bireysel hasta, aile veya tıp dışı daha geniş bir topluluğun değerleriyle çatışır. Çatışmalar sağlık hizmeti sağlayıcıları arasında veya aile üyeleri arasında da ortaya çıkabilir. Örneğin bazıları, hastalar hayat kurtarıcı olduğunu düşünerek [kan naklini](/wiki/Kan_nakli "Kan nakli") reddettiklerinde özerklik ve yararlılık ilkelerinin çatıştığını ve HIV döneminden önce doğruyu söylemenin büyük ölçüde vurgulanmadığını savunmaktadır.

## Tarih

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=14 "Değiştirilen bölüm: Tarih") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=14 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Tarih")\]

Ana madde: [Tıp tarihi](/wiki/T%C4%B1p_tarihi "Tıp tarihi")

Ayrıca bakınız: [Tıp ve tıbbi teknolojinin zaman çizelgesi](/w/index.php?title=T%C4%B1p_ve_t%C4%B1bbi_teknolojinin_zaman_%C3%A7izelgesi&action=edit&redlink=1 "Tıp ve tıbbi teknolojinin zaman çizelgesi (sayfa mevcut değil)")

### Antik dönem

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=15 "Değiştirilen bölüm: Antik dönem") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=15 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Antik dönem")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Imhotep-Louvre.JPG/220px-Imhotep-Louvre.JPG)](/wiki/Dosya:Imhotep-Louvre.JPG) Antik Mısırlı hekim [İmhotep](/wiki/%C4%B0mhotep "İmhotep")'in heykelciği, Antik Çağ'da adı bilinen ilk hekim

[Tarih öncesi tıpta](/w/index.php?title=Tarih_%C3%B6ncesi_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Tarih öncesi tıp (sayfa mevcut değil)") bitkiler ( [herbalizm](/wiki/Fitoterapi "Fitoterapi")), hayvan parçaları ve mineraller kullanılmıştır. Çoğu durumda bu malzemeler rahipler, [şamanlar](/wiki/%C5%9Eamanizm "Şamanizm") veya tıp adamları tarafından büyülü maddeler olarak ritüel bir şekilde kullanılmıştır. İyi bilinen ruhani sistemler arasında [animizm](/wiki/Animizm "Animizm") (cansız nesnelerin ruhları olduğu düşüncesi), [spiritüalizm](/wiki/Spirit%C3%BCalizm "Spiritüalizm") (tanrılara yakarış veya ata ruhlarıyla iletişim); [şamanizm](/wiki/%C5%9Eamanizm "Şamanizm") (bir bireyin mistik güçlerle donatılması); ve [divinasyon](/wiki/Divinasyon "Divinasyon") (büyüyle gerçeğe ulaşma) yer almaktadır. [Tıbbi antropoloji](/wiki/T%C4%B1bbi_antropoloji "Tıbbi antropoloji") alanı, kültür ve toplumun sağlık, sağlık hizmetleri ve ilgili konular etrafında nasıl organize olduğunu veya bu konulardan nasıl etkilendiğini inceler.

[Antik Mısır tıbbı](/wiki/Antik_M%C4%B1s%C4%B1r_t%C4%B1bb%C4%B1 "Antik Mısır tıbbı"), [Babil](/wiki/Babil "Babil") tıbbı, [Ayurveda](/wiki/Ayurveda "Ayurveda") tıbbı ( [Hint alt kıtasında](/wiki/Hint_alt_k%C4%B1tas%C4%B1 "Hint alt kıtası")), [klasik Çin tıbbı](/wiki/Geleneksel_%C3%87in_t%C4%B1bb%C4%B1 "Geleneksel Çin tıbbı") (modern geleneksel Çin tıbbının öncülü) ve [antik Yunan tıbbı](/wiki/Antik_Yunanistan%27da_t%C4%B1p "Antik Yunanistan'da tıp") ve [Roma tıbbından](/w/index.php?title=Antik_Roma%27da_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Antik Roma'da tıp (sayfa mevcut değil)") tıbba ilişkin erken kayıtlar keşfedilmiştir.

Mısır'da [İmhotep](/wiki/%C4%B0mhotep "İmhotep") (MÖ 3. binyıl) tarihte adı bilinen ilk hekimdir. En eski [Mısır tıp metni](/w/index.php?title=M%C4%B1s%C4%B1r_t%C4%B1bbi_papir%C3%BCsleri&action=edit&redlink=1 "Mısır tıbbi papirüsleri (sayfa mevcut değil)"), jinekolojik hastalıkları tanımlayan MÖ 2000'lerden kalma [_Kahun Jinekoloji Papirüsü_](/w/index.php?title=Kahun_Jinekoloji_Papir%C3%BCs%C3%BC&action=edit&redlink=1 "Kahun Jinekoloji Papirüsü (sayfa mevcut değil)")'dür. MÖ 1600'lere tarihlenen _[Edwin Smith Papirüsü](/wiki/Edwin_Smith_Papir%C3%BCs%C3%BC "Edwin Smith Papirüsü")_ cerrahi üzerine erken bir çalışma iken, MÖ 1500'lere tarihlenen _[Ebers Papirüsü](/wiki/Ebers_Papir%C3%BCs%C3%BC "Ebers Papirüsü")_ tıp üzerine bir ders kitabına benzemektedir.[\[31\]](#cite_note-Acker-31)

Çin'de, Çince tıbba dair arkeolojik kanıtlar [Bronz Çağı](/wiki/Tun%C3%A7_%C3%87a%C4%9F%C4%B1 "Tunç Çağı") [Shang Hanedanı](/wiki/Shang_Hanedan%C4%B1 "Shang Hanedanı")'na kadar uzanmaktadır ve bu kanıtlar bitkisel tohumlara ve ameliyat için kullanıldığı düşünülen aletlere dayanmaktadır.[\[32\]](#cite_note-32) Çin tıbbının atası olan _[Huangdi Neijing](/wiki/Huangdi_Neijing "Huangdi Neijing")_, MÖ 2. yüzyıldan başlayarak yazılmış ve 3. yüzyılda derlenmiş bir tıp metnidir.[\[33\]](#cite_note-Unsc-33)

Hindistan'da cerrah [Suşruta](/wiki/Su%C5%9Fruta "Suşruta"), [plastik cerrahinin](/wiki/Plastik_cerrahi "Plastik cerrahi") ilk formları da dahil olmak üzere çok sayıda cerrahi operasyon tanımlamıştır.[\[34\]](#cite_note-Singh-34)[\[35\]](#cite_note-Longfellow-35) Özel hastanelerin en eski kayıtları, hastalar için özel tıbbi tedavi tesislerinin kanıtlarının bulunduğu [Sri Lanka](/wiki/Sri_Lanka "Sri Lanka")'daki Mihintale'den gelmektedir.[\[36\]](#cite_note-36)[\[37\]](#cite_note-37)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/HSAsclepiusKos_retouched.jpg/220px-HSAsclepiusKos_retouched.jpg)](/wiki/Dosya:HSAsclepiusKos_retouched.jpg) Kos [Asklepionu](/wiki/Asklepion "Asklepion")'nun zeminindeki mozaik, [Hipokrat'ı](/wiki/Hipokrat "Hipokrat") tasvir ediyor, ortasında [Asklepios](/wiki/Asklepios "Asklepios") var (2. - 3. yüzyıl)

Yunanistan'da, "modern tıbbın babası" Yunan hekim [Hipokrat](/wiki/Hipokrat "Hipokrat"), tıbba rasyonel bir yaklaşımın temelini atmıştır.[\[38\]](#cite_note-pmid18392218-38)[\[39\]](#cite_note-blackwellpublishing.com-39) Hekimler için bugün hâlâ geçerli ve kullanımda olan [Hipokrat Yemini](/wiki/Hipokrat_Yemini "Hipokrat Yemini")'ni ortaya atan Hipokrat, hastalıkları [akut](/wiki/Akut "Akut"), [kronik](/wiki/Kronik "Kronik"), [endemik](/wiki/Endemik_(t%C4%B1p) "Endemik (tıp)") ve [epidemik](/wiki/Epidemi "Epidemi") olarak sınıflandıran ve "alevlenme, [relaps](/wiki/Relaps "Relaps"), çözülme, kriz, [paroksizm](/w/index.php?title=Paroksizm&action=edit&redlink=1 "Paroksizm (sayfa mevcut değil)"), zirve ve [konvelesans](/w/index.php?title=Konvelesans&action=edit&redlink=1 "Konvelesans (sayfa mevcut değil)")" gibi terimleri kullanan ilk kişidir.[\[40\]](#cite_note-garrison972-40)[\[41\]](#cite_note-mart90-41) Yunan hekim [Galen](/wiki/Galen "Galen") aynı zamanda antik dünyanın en büyük cerrahlarından biriydi ve beyin ve göz ameliyatları da dahil olmak üzere birçok cesur operasyon gerçekleştirdi. [Batı Roma İmparatorluğu](/wiki/Bat%C4%B1_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Batı Roma İmparatorluğu")'nun yıkılmasından ve [Erken Orta Çağ](/wiki/Erken_Orta_%C3%87a%C4%9F "Erken Orta Çağ")'ın başlamasından sonra, Yunan tıp geleneği Batı Avrupa'da gerilemeye başlamış, ancak [Doğu Roma İmparatorluğu](/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Bizans İmparatorluğu")'nda kesintisiz olarak devam etmiştir.

MÖ 1. binyıldaki antik [İbrani tıbbı](/w/index.php?title=%C4%B0brani_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "İbrani tıbbı (sayfa mevcut değil)") hakkındaki bilgilerin çoğu [Tevrat'tan](/wiki/Tevrat "Tevrat"), yani sağlıkla ilgili çeşitli kanun ve ritüelleri içeren [Musa](/wiki/Musa "Musa")'nın Beş Kitabı'ndan gelmektedir. Modern tıbbın gelişimine İbranilerin katkısı Bizans Dönemi'nde Yahudi hekim [Assaf](/w/index.php?title=Yahudi_Assaf&action=edit&redlink=1 "Yahudi Assaf (sayfa mevcut değil)") ile başlamıştır.[\[42\]](#cite_note-42)

### Orta Çağ

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=16 "Değiştirilen bölüm: Orta Çağ") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=16 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Orta Çağ")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Al-Risalah_al-Dhahabiah.JPG/220px-Al-Risalah_al-Dhahabiah.JPG)](/wiki/Dosya:Al-Risalah_al-Dhahabiah.JPG)[Şii](/wiki/%C5%9Eiilik "Şiilik") [Müslümanların](/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman "Müslüman") sekizinci imamı [Ali er-Rıza](/wiki/Ali_er-R%C4%B1z%C3%A2 "Ali er-Rızâ")'nın _er-Risale el-Dahabiyye_'sinin el yazması. Metin şöyle der: "İmam Ali bin Musa er-Rıza, selam onun üzerine olsun, tarafından [el-Me'mun](/wiki/Mem%C3%BBn "Memûn")'a gönderilen tıpta altın tez."

Sadece ölmek için bir yer olmaktan ziyade, Hristiyan hayırseverlik idealleri nedeniyle hastalara tıbbi bakım ve tedavi imkanı sunan bir kurum olarak hastane kavramı Bizans İmparatorluğu'nda ortaya çıkmıştır.[\[43\]](#cite_note-43)

[Üroskopi](/w/index.php?title=%C3%9Croskopi&action=edit&redlink=1 "Üroskopi (sayfa mevcut değil)") kavramı Galen tarafından bilinmesine rağmen, hastalığı lokalize etmek için kullanmanın önemini görmemiştir. [Theophilus Protospatharius](/w/index.php?title=Theophilus_Protospatharius&action=edit&redlink=1 "Theophilus Protospatharius (sayfa mevcut değil)") gibi hekimlerin bulunduğu Bizanslılar, mikroskop ya da stetoskopun bulunmadığı bir dönemde hastalığı belirlemek için üroskopinin potansiyelini fark ettiler. Bu uygulama zamanla Avrupa'nın geri kalanına da yayıldı.[\[44\]](#cite_note-44)

MS 750'den sonra Müslüman dünyası Hipokrat, Galen ve Suşruta'nın eserlerini Arapçaya tercüme ettirmiş ve [İslam hekimleri](/wiki/%C4%B0slam_t%C4%B1bb%C4%B1 "İslam tıbbı") bazı önemli tıbbi araştırmalara girişmiştir. Önemli İslami tıp öncüleri arasında, İmhotep ve Hipokrat ile birlikte "tıbbın babası" olarak da adlandırılan İranlı [hezarfen](/wiki/Hez%C3%A2rfen "Hezârfen") [İbn-i Sina](/wiki/%C4%B0bn-i_Sina "İbn-i Sina") bulunmaktadır.[\[45\]](#cite_note-45) Birçok Orta Çağ Avrupa üniversitesinde standart bir tıp metni haline gelen ve tıp tarihinin en ünlü kitaplarından biri olarak kabul edilen _[El-Kanun fi't-Tıb](/wiki/El-Kanun_fi%27t-T%C4%B1b "El-Kanun fi't-Tıb")_'ı yazmıştır.[\[46\]](#cite_note-46)[\[47\]](#cite_note-47) Diğerleri arasında [Zehravi](/wiki/Zehr%C3%A2v%C3%AE "Zehrâvî"),[\[48\]](#cite_note-48) [İbn Zuhur](/w/index.php?title=%C4%B0bn_Zuhur&action=edit&redlink=1 "İbn Zuhur (sayfa mevcut değil)"),[\[49\]](#cite_note-Rabie2006-49) [İbn Nefis](/wiki/%C4%B0bn_Nefis "İbn Nefis")[\[50\]](#cite_note-50) ve [İbn Rüşd](/wiki/%C4%B0bn_R%C3%BC%C5%9Fd "İbn Rüşd")[\[51\]](#cite_note-51) bulunmaktadır. İranlı hekim [Razi](/wiki/R%C3%A2z%C3%AE "Râzî"),[\[52\]](#cite_note-Tschanz-52) yine de hem Orta Çağ Batı hem de Orta Çağ [İslam tıbbında](/wiki/%C4%B0slam_t%C4%B1bb%C4%B1 "İslam tıbbı") etkili olmaya devam eden Yunan [humorizm](/wiki/Humoral_Patoloji_Teorisi "Humoral Patoloji Teorisi") teorisini ilk sorgulayanlardan biriydi.[\[53\]](#cite_note-53) Razi'nin _El-Mansuri_ adlı eserinin bazı ciltleri, yani "Cerrahi Üzerine" ve "Tedavi Üzerine Genel Bir Kitap", Avrupa üniversitelerinde tıp müfredatının bir parçası haline gelmişti.[\[54\]](#cite_note-54) Ayrıca, doktorların doktoru,[\[55\]](#cite_note-55) pediatrinin babası[\[52\]](#cite_note-Tschanz-52)[\[56\]](#cite_note-Elgood-56) ve [oftalmolojinin](/wiki/Oftalmoloji "Oftalmoloji") öncüsü olarak tanımlanmıştır. Örneğin, göz bebeğinin ışığa verdiği tepkiyi ilk kez o fark etmiştir.[\[56\]](#cite_note-Elgood-56) Fars [Bimaristan](/wiki/Bimaristan "Bimaristan") hastaneleri, [kamu hastanelerinin](/w/index.php?title=Kamu_hastanesi&action=edit&redlink=1 "Kamu hastanesi (sayfa mevcut değil)") erken bir örneğiydi.[\[57\]](#cite_note-57)[\[58\]](#cite_note-Barrett-58)

Avrupa'da [Şarlman](/wiki/%C5%9Earlman "Şarlman") her [katedral](/wiki/Katedral "Katedral") ve [manastıra](/wiki/Manast%C4%B1r "Manastır") bir hastane eklenmesini emretmiş ve tarihçi [Geoffrey Blainey](/w/index.php?title=Geoffrey_Blainey&action=edit&redlink=1 "Geoffrey Blainey (sayfa mevcut değil)") [Katolik Kilisesi'nin Orta Çağ boyunca sağlık alanındaki faaliyetlerini](/w/index.php?title=Katolik_Kilisesi_ve_sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmeti&action=edit&redlink=1 "Katolik Kilisesi ve sağlık hizmeti (sayfa mevcut değil)") refah devletinin ilk versiyonuna benzetmiştir: "Yaşlılar için hastaneler ve gençler için yetimhaneler; her yaştan hastalar için bakımevleri; [cüzzamlılar](/wiki/C%C3%BCzzam "Cüzzam") için yerler ve hacıların ucuz bir yatak ve yemek satın alabilecekleri pansiyonlar veya hanlar işletmiştir". Kıtlık sırasında halka yiyecek sağlar ve yoksullara yiyecek dağıtmıştır. Kilise bu refah sistemini büyük ölçekte vergi toplayarak ve geniş tarım arazileri ve mülklere sahip olarak finanse etmiştir. [Benedikten Tarikatı](/wiki/Benedikten_Tarikat%C4%B1 "Benedikten Tarikatı"), manastırlarında hastaneler ve revirler kurmaları, tıbbi bitkiler yetiştirmeleri ve büyük [Cluny Manastırı](/wiki/Cluny_Manast%C4%B1r%C4%B1 "Cluny Manastırı")'nda olduğu gibi bölgelerinin başlıca tıbbi bakım sağlayıcıları haline gelmeleriyle tanınmıştır. Kilise ayrıca tıp eğitiminin verildiği bir [katedral okulları](/w/index.php?title=Katedral_okulu&action=edit&redlink=1 "Katedral okulu (sayfa mevcut değil)") ve üniversiteler ağı da kurmuştur. Salerno'daki [Schola Medica Salernitana](/w/index.php?title=Schola_Medica_Salernitana&action=edit&redlink=1 "Schola Medica Salernitana (sayfa mevcut değil)"), Yunan ve Arap hekimlerden aldığı eğitimle Orta Çağ Avrupası'nın en iyi tıp okulu haline geldi.[\[59\]](#cite_note-59)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/SantaMariaDellaScalaSienaBack.JPG/220px-SantaMariaDellaScalaSienaBack.JPG)](/wiki/Dosya:SantaMariaDellaScalaSienaBack.JPG) Siena'daki [Santa Maria della Scala Hastanesi](/w/index.php?title=Santa_Maria_della_Scala,_Siena&action=edit&redlink=1 "Santa Maria della Scala, Siena (sayfa mevcut değil)"), Avrupa'nın en eski hastanelerinden biridir. Orta Çağ boyunca Katolik Kilisesi, Yunan ve Arap hekimlerin tıp alanındaki çalışmalarından yararlanarak bilim çalışmalarını canlandırmak amacıyla üniversiteler kurmuştur.

Bununla birlikte, on dördüncü ve on beşinci yüzyıldaki [Kara Ölüm](/wiki/Kara_%C3%96l%C3%BCm "Kara Ölüm") hem Orta Doğu'yu hem de Avrupa'yı harap etmiş ve hatta Batı Avrupa'nın salgından kurtulma konusunda Orta Doğu'dan daha etkili olduğu ileri sürülmüştür.[\[60\]](#cite_note-60) Erken modern dönemde Avrupa'da [Gabriele Falloppio](/w/index.php?title=Gabriele_Falloppio&action=edit&redlink=1 "Gabriele Falloppio (sayfa mevcut değil)") ve [William Harvey](/wiki/William_Harvey "William Harvey") gibi tıp ve anatomi alanında önemli isimler ortaya çıkmıştır.

Tıp düşüncesindeki en büyük değişim, özellikle 14. ve 15. yüzyıllardaki Kara Ölüm sırasında, bilim ve tıbba "geleneksel otorite" yaklaşımı olarak adlandırılabilecek yaklaşımın kademeli olarak reddedilmesiydi. Bu, geçmişte önde gelen bir kişi bir şeyin öyle olması gerektiğini söylediği için, o zaman bunun böyle olduğu ve bunun aksine gözlemlenen herhangi bir şeyin bir anormallik olduğu fikriydi (bu, genel olarak Avrupa toplumundaki benzer bir değişimle paraleldi - bkz.: [Kopernik'in](/wiki/Nicolaus_Copernicus "Nicolaus Copernicus") [Batlamyus'un](/wiki/Batlamyus "Batlamyus") astronomi teorilerini reddetmesi). [Andreas Vesalius](/wiki/Andreas_Vesalius "Andreas Vesalius") gibi hekimler geçmişteki bazı teorileri geliştirdi ya da çürüttüler. Hem tıp öğrencileri hem de uzman hekimler tarafından kullanılan ana kitaplar [_Materia Medica_](/w/index.php?title=Materia_Medica&action=edit&redlink=1 "Materia Medica (sayfa mevcut değil)") ve _[Farmakope](/wiki/Farmakope "Farmakope")_ idi.

[Andreas Vesalius](/wiki/Andreas_Vesalius "Andreas Vesalius"), insan anatomisi üzerine önemli bir kitap olan _[De humani corporis fabrica](/wiki/De_Humani_Corporis_Fabrica_Libri_Septem "De Humani Corporis Fabrica Libri Septem")_'nın yazarıydı.[\[61\]](#cite_note-61) Bakteriler ve mikroorganizmalar ilk kez 1676 yılında [Antonie van Leeuwenhoek](/wiki/Antonie_van_Leeuwenhoek "Antonie van Leeuwenhoek") tarafından mikroskopla gözlemlenerek [mikrobiyoloji](/wiki/Mikrobiyoloji "Mikrobiyoloji") bilim dalı başlatılmıştır.[\[62\]](#cite_note-Brock-62) [İbn Nefis](/wiki/%C4%B0bn_Nefis "İbn Nefis")'ten bağımsız olarak [Michael Servetus](/wiki/Miguel_Servet "Miguel Servet") [akciğer dolaşımını](/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_kan_dola%C5%9F%C4%B1m%C4%B1 "Küçük kan dolaşımı") yeniden keşfetmiş, ancak bu keşif ilk kez 1546'da " _Paris El Yazması_"nda yazılı hale getirildiği ve daha sonra 1553'te hayatını verdiği teolojik eserinde yayınlandığı için halka ulaşmamıştır.[\[63\]](#cite_note-63) Daha sonra [Renaldus Columbus](/wiki/Realdo_Colombo "Realdo Colombo") ve [Andrea Cesalpino](/wiki/Andrea_Cesalpino "Andrea Cesalpino") tarafından anlatılmıştır. [Herman Boerhaave](/wiki/Herman_Boerhaave "Herman Boerhaave"), Leiden'deki örnek öğretmenliği ve ' _Institutiones medicae_' (1708) adlı ders kitabı nedeniyle bazen "fizyolojinin babası" olarak anılır. [Pierre Fauchard](/w/index.php?title=Pierre_Fauchard&action=edit&redlink=1 "Pierre Fauchard (sayfa mevcut değil)") "modern diş hekimliğinin babası" olarak adlandırılmıştır.[\[64\]](#cite_note-64)

### Modern

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=17 "Değiştirilen bölüm: Modern") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=17 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Modern")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Paul-Louis_Simond_injecting_plague_vaccine_June_4th_1898_Karachi.jpg/220px-Paul-Louis_Simond_injecting_plague_vaccine_June_4th_1898_Karachi.jpg)](/wiki/Dosya:Paul-Louis_Simond_injecting_plague_vaccine_June_4th_1898_Karachi.jpg)[Paul-Louis Simond](/w/index.php?title=Paul-Louis_Simond&action=edit&redlink=1 "Paul-Louis Simond (sayfa mevcut değil)"), [Karaçi'de](/wiki/Kara%C3%A7i "Karaçi") veba aşısı enjekte ederken, 1898

Veterinerlik ilk kez 1761 yılında Fransız veteriner [Claude Bourgelat](/w/index.php?title=Claude_Bourgelat&action=edit&redlink=1 "Claude Bourgelat (sayfa mevcut değil)")'ın Fransa'nın Lyon kentinde dünyanın ilk veterinerlik okulunu kurmasıyla beşeri tıptan gerçek anlamda ayrılmıştır. Bundan önce tıp doktorları hem insanları hem de diğer hayvanları tedavi ediyordu.

Modern bilimsel [biyomedikal](/wiki/Biyomedikal "Biyomedikal") araştırmalar (sonuçların test edilebilir ve [tekrarlanabilir](/w/index.php?title=Tekrarlanabilirlik&action=edit&redlink=1 "Tekrarlanabilirlik (sayfa mevcut değil)") olduğu), [herbalizm](/wiki/Fitoterapi "Fitoterapi"), Yunan " [dört sıvısı](/wiki/Humoral_Patoloji_Teorisi "Humoral Patoloji Teorisi")" ve diğer modern öncesi kavramlara dayanan erken Batı geleneklerinin yerini almaya başladı. Modern çağ, [Edward Jenner](/wiki/Edward_Jenner "Edward Jenner")'in 18. yüzyılın sonunda [çiçek aşısını](/wiki/%C3%87i%C3%A7ek_a%C5%9F%C4%B1s%C4%B1 "Çiçek aşısı") keşfetmesi (daha önce Asya'da uygulanan aşılama yönteminden esinlenerek), [Robert Koch](/wiki/Robert_Koch "Robert Koch")'un 1880 civarında bakteriler yoluyla hastalık bulaştığını keşfetmesi ve ardından 1900 civarında [antibiyotiklerin](/wiki/Antibiyotik "Antibiyotik") keşfedilmesiyle başlamıştır.

18\. yüzyıl sonrası [modernite](/wiki/Modernite "Modernite") dönemi Avrupa'dan daha fazla çığır açan araştırmacı getirdi. Almanya ve Avusturya'dan doktor [Rudolf Virchow](/wiki/Rudolf_Virchow "Rudolf Virchow"), [Wilhelm Conrad Röntgen](/wiki/Wilhelm_R%C3%B6ntgen "Wilhelm Röntgen"), [Karl Landsteiner](/wiki/Karl_Landsteiner "Karl Landsteiner") ve [Otto Loewi](/wiki/Otto_Loewi "Otto Loewi") önemli katkılarda bulundu. Birleşik Krallık'ta [Alexander Fleming](/wiki/Alexander_Fleming "Alexander Fleming"), [Joseph Lister](/wiki/Joseph_Lister "Joseph Lister"), [Francis Crick](/wiki/Francis_Crick "Francis Crick") ve [Florence Nightingale](/wiki/Florence_Nightingale "Florence Nightingale") önemli olarak kabul edilir. İspanyol doktor [Santiago Ramón y Cajal](/wiki/Santiago_Ram%C3%B3n_y_Cajal "Santiago Ramón y Cajal") modern [nörobilimin](/wiki/N%C3%B6robilim "Nörobilim") babası olarak kabul edilir.

Yeni Zelanda ve Avustralya'dan [Maurice Wilkins](/wiki/Maurice_Wilkins "Maurice Wilkins"), [Howard Florey](/wiki/Howard_Walter_Florey "Howard Walter Florey") ve [Frank Macfarlane Burnet](/wiki/Frank_Macfarlane_Burnet "Frank Macfarlane Burnet") geldi.

Önemli çalışmalar yapan diğer kişiler arasında [William Williams Keen](/w/index.php?title=William_Williams_Keen&action=edit&redlink=1 "William Williams Keen (sayfa mevcut değil)"), [William Coley](/w/index.php?title=William_Coley&action=edit&redlink=1 "William Coley (sayfa mevcut değil)"), [James D. Watson](/wiki/James_Dewey_Watson "James Dewey Watson") (Amerika Birleşik Devletleri); [Salvador Luria](/wiki/Salvador_Edward_Luria "Salvador Edward Luria") (İtalya); [Alexandre Yersin](/wiki/Alexandre_Yersin "Alexandre Yersin") (İsviçre); [Kitasato Shibasaburō](/w/index.php?title=Kitasato_Shibasabur%C5%8D&action=edit&redlink=1 "Kitasato Shibasaburō (sayfa mevcut değil)") (Japonya); [Jean-Martin Charcot](/wiki/Jean_Martin_Charcot "Jean Martin Charcot"), [Claude Bernard](/wiki/Claude_Bernard "Claude Bernard"), [Paul Broca](/wiki/Paul_Broca "Paul Broca") (Fransa); [Adolfo Lutz](/wiki/Adolfo_Lutz "Adolfo Lutz") (Brezilya); [Nikolai Korotkov](/w/index.php?title=Nikolai_Korotkov&action=edit&redlink=1 "Nikolai Korotkov (sayfa mevcut değil)") (Rusya); Sir [William Osler](/wiki/William_Osler "William Osler") (Kanada); ve [Harvey Cushing](/wiki/Harvey_Williams_Cushing "Harvey Williams Cushing") (Amerika Birleşik Devletleri) bulunmaktadır.

Bilim ve teknoloji geliştikçe tıp da [ilaçlara](/wiki/%C4%B0la%C3%A7_tedavisi "İlaç tedavisi") daha fazla bağımlı hale geldi. Tarih boyunca ve Avrupa'da 18. yüzyılın sonlarına kadar ilaç olarak sadece hayvan ve bitki ürünleri değil, aynı zamanda insan vücut parçaları ve sıvıları da kullanılmıştır.[\[65\]](#cite_note-65) [Farmakoloji](/wiki/Farmakoloji "Farmakoloji") kısmen [herbalizmden](/wiki/Fitoterapi "Fitoterapi") gelişmiştir ve bazı ilaçlar hâlâ bitkilerden elde edilmektedir ( [atropin](/wiki/Atropin "Atropin"), [efedrin](/wiki/Efedrin "Efedrin"), [varfarin](/wiki/Varfarin "Varfarin"), [aspirin](/wiki/Aspirin "Aspirin"), [digoksin](/wiki/Digoksin "Digoksin"), vinka alkaloidleri,[\[66\]](#cite_note-66) taksol, hiyosin, vb.)[\[67\]](#cite_note-67) [Aşılar](/wiki/A%C5%9F%C4%B1_(t%C4%B1p) "Aşı (tıp)") [Edward Jenner](/wiki/Edward_Jenner "Edward Jenner") ve [Louis Pasteur](/wiki/Louis_Pasteur "Louis Pasteur") tarafından keşfedilmiştir.

İlk antibiyotik, [Paul Ehrlich](/wiki/Paul_Ehrlich "Paul Ehrlich") tarafından 1908 yılında bakterilerin insan hücrelerinin almadığı toksik boyaları aldığını gözlemledikten sonra keşfedilen [arsphenamin](/w/index.php?title=Arsphenamin&action=edit&redlink=1 "Arsphenamin (sayfa mevcut değil)") (Salvarsan) idi. İlk büyük antibiyotik sınıfı, Alman kimyagerler tarafından aslen [azo boyalarından](/w/index.php?title=Azo_boyas%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Azo boyası (sayfa mevcut değil)") türetilen [sulfa ilaçlarıydı](/w/index.php?title=Sulfonamid_(ila%C3%A7)&action=edit&redlink=1 "Sulfonamid (ilaç) (sayfa mevcut değil)").

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Syd%C3%A4nl%C3%A4%C3%A4kkeen_pakkausta_l%C3%A4%C3%A4ketehdas_Starilla_vuonna_1953._Kuva_Vapriikin_kuva-arkisto._%2816248845637%29.jpg/220px-Syd%C3%A4nl%C3%A4%C3%A4kkeen_pakkausta_l%C3%A4%C3%A4ketehdas_Starilla_vuonna_1953._Kuva_Vapriikin_kuva-arkisto._%2816248845637%29.jpg)](/wiki/Dosya:Syd%C3%A4nl%C3%A4%C3%A4kkeen_pakkausta_l%C3%A4%C3%A4ketehdas_Starilla_vuonna_1953._Kuva_Vapriikin_kuva-arkisto._(16248845637).jpg) 1953'te [Finlandiya'nın](/wiki/Finlandiya "Finlandiya") [Tampere](/wiki/Tampere "Tampere") kentindeki Star ilaç fabrikasında kalp ilaçlarının ambalajlanması.

Farmakoloji giderek daha sofistike hale gelmiştir; modern [biyoteknoloji](/wiki/Biyoteknoloji "Biyoteknoloji"), belirli fizyolojik süreçleri hedef alan ilaçların geliştirilmesine olanak tanımakta, bazen de [yan etkileri](/wiki/Yan_etki "Yan etki") azaltmak için vücutla uyumlu olacak şekilde tasarlanmaktadır. [Genomik](/wiki/Genomik "Genomik"), [insan genetiği](/w/index.php?title=Insan_geneti%C4%9Fi&action=edit&redlink=1 "Insan genetiği (sayfa mevcut değil)") ve [insan evrimi](/wiki/%C4%B0nsan%C4%B1n_evrimi "İnsanın evrimi") bilgisi, tıp üzerinde giderek daha önemli bir etkiye sahip olmaktadır, çünkü çoğu monogenik genetik bozukluğun nedensel [genleri](/wiki/Gen "Gen") artık tanımlanmıştır ve [moleküler biyoloji](/wiki/Molek%C3%BCler_biyoloji "Moleküler biyoloji"), [evrim](/wiki/Evrim "Evrim") ve [genetik](/wiki/Genetik "Genetik") alanındaki tekniklerin gelişimi tıbbi teknolojiyi, uygulamayı ve karar vermeyi etkilemektedir.

Kanıta dayalı tıp, [sistematik incelemeler](/w/index.php?title=Sistematik_inceleme&action=edit&redlink=1 "Sistematik inceleme (sayfa mevcut değil)") ve [meta-analiz](/wiki/Meta-analiz "Meta-analiz") kullanımı yoluyla en etkili uygulama [algoritmalarını](/wiki/Algoritma "Algoritma") (bir şeyler yapma yolları) oluşturmaya yönelik çağdaş bir harekettir. Bu hareket, mevcut kanıtların mümkün olduğunca çoğunun standart protokollere göre toplanmasına ve analiz edilmesine ve daha sonra sağlık hizmeti sağlayıcılarına dağıtılmasına olanak tanıyan modern küresel [bilgi bilimi](/wiki/Bilgi_bilimi "Bilgi bilimi") tarafından kolaylaştırılmaktadır. [Cochrane Collaboration](/w/index.php?title=Cochrane_Collaboration&action=edit&redlink=1 "Cochrane Collaboration (sayfa mevcut değil)") bu harekete öncülük etmektedir. 2001 yılında 160 Cochrane sistematik incelemesinin gözden geçirilmesi, iki okuyucuya göre incelemelerin %21,3'ünün yetersiz kanıt, %20'sinin etkisiz kanıt ve %22,5'inin olumlu etki sonucuna vardığını ortaya koymuştur.[\[68\]](#cite_note-Ezzo2001-68)

## Kalite, verimlilik ve erişim

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=18 "Değiştirilen bölüm: Kalite, verimlilik ve erişim") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=18 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kalite, verimlilik ve erişim")\]

[Kanıta dayalı tıp](/w/index.php?title=Kan%C4%B1ta_dayal%C4%B1_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Kanıta dayalı tıp (sayfa mevcut değil)"), [tıbbi hataların](/wiki/T%C4%B1bbi_hata "Tıbbi hata") (ve diğer " [iyatrojenezlerin](/wiki/%C4%B0yatrojenez "İyatrojenez")") önlenmesi ve [gereksiz sağlık hizmetlerinden](/w/index.php?title=Gereksiz_sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmeti&action=edit&redlink=1 "Gereksiz sağlık hizmeti (sayfa mevcut değil)") kaçınılması modern tıp sistemlerinde öncelikli konulardır. Bu konular, özellikle sağlık hizmetlerinin aşırı maliyetli olarak görüldüğü ancak [nüfus sağlığı](/wiki/N%C3%BCfus_sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 "Nüfus sağlığı") ölçütlerinin benzer ulusların gerisinde kaldığı Amerika Birleşik Devletleri'nde önemli siyasi ve kamu politikası ilgisine neden olmaktadır.[\[69\]](#cite_note-69)

Küresel olarak, [gelişmekte olan birçok ülke](/wiki/Geli%C5%9Fmekte_olan_%C3%BClke "Gelişmekte olan ülke") bakıma ve [ilaçlara erişimden](/w/index.php?title=%C4%B0laca_eri%C5%9Fim&action=edit&redlink=1 "İlaca erişim (sayfa mevcut değil)") yoksundur.[\[70\]](#cite_note-70) 2015 yılı itibarıyla, [sağlık sigortası](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_sigortas%C4%B1 "Sağlık sigortası") kapsamı eksikliğinin erişimi sınırlayabildiği Amerika Birleşik Devletleri gibi birkaç istisna dışında, çoğu zengin gelişmiş ülke [tüm vatandaşlarına sağlık hizmeti](/wiki/Evrensel_sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmeti "Evrensel sağlık hizmeti") sağlamaktadır.[\[71\]](#cite_note-71)

## Ayrıca bakınız

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=19 "Değiştirilen bölüm: Ayrıca bakınız") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=19 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Ayrıca bakınız")\]

Daha fazla bilgi: [Tıbbın ana hatları](/w/index.php?title=T%C4%B1bb%C4%B1n_ana_hatlar%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Tıbbın ana hatları (sayfa mevcut değil)"), [Sağlığın ana hatları](/w/index.php?title=Sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1n_ana_hatlar%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Sağlığın ana hatları (sayfa mevcut değil)") ve [Tıp terimleri sözlüğü](/w/index.php?title=T%C4%B1p_terimleri_s%C3%B6zl%C3%BC%C4%9F%C3%BC&action=edit&redlink=1 "Tıp terimleri sözlüğü (sayfa mevcut değil)")

[Vikipedi'nin kardeş projelerinden](/wiki/Vikipedi:Karde%C5%9F_projeler "Vikipedi:Kardeş projeler")

**Tıp**

hakkında daha fazla bilgi edinin

[![Vikisözlük'te ara](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Wiktionary-logo.svg/25px-Wiktionary-logo.svg.png)](https://tr.wiktionary.org/wiki/Kategori:T%C4%B1p "Vikisözlük'te ara")[Vikisözlük](https://tr.wiktionary.org/wiki/Kategori:T%C4%B1p "wikt:Kategori:Tıp")'te tanımlar
[![Commons'ta ara](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/18px-Commons-logo.svg.png)](https://commons.wikimedia.org/wiki/Medicine "Commons'ta ara")[Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Medicine "c:Medicine")'ta dosyalar
[![Vikihaber'de ara](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Wikinews-logo.svg/25px-Wikinews-logo.svg.png)](https://tr.wikinews.org/wiki/Special:Search/T%C4%B1p "Vikihaber'de ara")[Vikihaber](https://tr.wikinews.org/wiki/Special:Search/Kategori:Sa%C4%9Fl%C4%B1k "n:Special:Search/Kategori:Sağlık")'de haberler
[![Vikikaynak'ta ara](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/24px-Wikisource-logo.svg.png)](https://tr.wikisource.org/wiki/Kategori:T%C4%B1p "Vikikaynak'ta ara")[Vikikaynak](https://tr.wikisource.org/wiki/Kategori:T%C4%B1p "s:Kategori:Tıp")'ta belgeler

- [Alternatif tıp](/wiki/Alternatif_t%C4%B1p "Alternatif tıp")
- [Hastalık isimleri listesi](/wiki/Hastal%C4%B1k_isimleri_listesi "Hastalık isimleri listesi")
- [Sağlık sigortası](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_sigortas%C4%B1 "Sağlık sigortası")
- [Tıp etiği](/wiki/T%C4%B1p_eti%C4%9Fi "Tıp etiği")
- [Tıbbi cihaz](/wiki/T%C4%B1bbi_cihaz "Tıbbi cihaz")
- [Tıbbi kötü uygulama](/wiki/T%C4%B1bbi_k%C3%B6t%C3%BC_uygulama "Tıbbi kötü uygulama")
- [Sağlık sosyolojisi](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_sosyolojisi "Sağlık sosyolojisi")
- [Geleneksel tıp](/wiki/Geleneksel_t%C4%B1p "Geleneksel tıp")

## Kaynakça

\[ [değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&veaction=edit&section=20 "Değiştirilen bölüm: Kaynakça") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=T%C4%B1p&action=edit&section=20 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kaynakça")\]

01. **[^](#cite_ref-1)** Firth, John (2020). "Science in medicine: when, how, and what". _Oxford textbook of medicine_. Oxford: Oxford University Press. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-0-19-874669-0](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-0-19-874669-0 "Özel:KitapKaynakları/978-0-19-874669-0").
02. **[^](#cite_ref-2)** Saunders, John (June 2000). ["The practice of clinical medicine as an art and as a science"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12484313/). _Med Humanit_. **26** (1): 18-22. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1136/mh.26.1.18](https://doi.org/10.1136/mh.26.1.18). [ISSN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_S%C3%BCreli_Yay%C4%B1n_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası") [1468-215X](//www.worldcat.org/issn/1468-215X). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [12484313](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12484313). 17 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230217152130/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12484313/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
03. **[^](#cite_ref-3)**["Dictionary, medicine"](http://dictionary.reference.com/browse/medicine). 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20160304154538/http://dictionary.reference.com/browse/medicine). Erişim tarihi: 2 Aralık 2013.
04. **[^](#cite_ref-4)**["Medicine, n.1"](http://www.oed.com/view/Entry/115715?result=1&rskey=YZWqVc&). _OED Online_. Oxford University Press. September 2014. 18 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20210818030846/https://www.oed.com/start;jsessionid=1E0E779892225A3E7EC8E73A292FDF0D?authRejection=true&url=%2Fview%2FEntry%2F115715%3Fresult%3D1%26rskey%3DYZWqVc). Erişim tarihi: 8 Kasım 2014.
05. **[^](#cite_ref-5)**["Medicine"](http://oxforddictionaries.com/definition/medicine?q=medicine). _[Oxford Dictionaries Online](/w/index.php?title=Oxford_Dictionaries_Online&action=edit&redlink=1 "Oxford Dictionaries Online (sayfa mevcut değil)")_. Oxford University Press. 18 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20210818030846/https://languages.oup.com/). Erişim tarihi: 8 Kasım 2014.
06. **[^](#cite_ref-6)**["Tıp1 Kelime Kökeni, Kelimesinin Anlamı - Etimoloji"](https://www.etimolojiturkce.com/kelime/t%C4%B1p1). _www.etimolojiturkce.com_. 12 Nisan 2022 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20220412055844/https://www.etimolojiturkce.com/kelime/t%C4%B1p1/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
07. **[^](#cite_ref-7)** World Health Organization (2002). ["Traditional medicine : growing needs and potential"](https://apps.who.int/iris/handle/10665/67294). 17 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230217152134/https://apps.who.int/iris/handle/10665/67294). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
08. **[^](#cite_ref-8)** El Dib RP, Atallah AN, Andriolo RB (August 2007). ["Mapping the Cochrane evidence for decision making in health care"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17683315/). _Journal of Evaluation in Clinical Practice_. **13** (4): 689-92. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1111/j.1365-2753.2007.00886.x](https://doi.org/10.1111/j.1365-2753.2007.00886.x). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [17683315](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17683315). 17 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230217152130/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17683315/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
09. **^** [_**a**_](#cite_ref-Coulehan_20052_9-0) [_**b**_](#cite_ref-Coulehan_20052_9-1) Coulehan, John L.; Block, Marian R. (2005). _The Medical Interview: Mastering Skills for Clinical Practice_ (5\. bas.). F. A. Davis. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-0-8036-1246-4](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-0-8036-1246-4 "Özel:KitapKaynakları/978-0-8036-1246-4"). [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [232304023](//www.worldcat.org/oclc/232304023).
10. **[^](#cite_ref-AHIMA20052_10-0)** Addison K, Braden JH, Cupp JE, Emmert D, Hall LA, Hall T, Hess B, Kohn D, Kruse MT, McLendon K, McQueary J, Musa D, Olenik KL, Quinsey CA, Reynolds R, Servais C, Watters A, Wiedemann LA, Wilkins M, Wills M, Vogt NE (September 2005). ["Update: guidelines for defining the legal health record for-disclosure purposes"](https://web.archive.org/web/20080309002938/http://library.ahima.org/xpedio/groups/public/documents/ahima/bok1_027921.hcsp?dDocName=bok1_027921). _Journal of AHIMA_. **76** (8): 64A-64G. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [16245584](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16245584). 9 Mart 2008 tarihinde [kaynağından](https://library.ahima.org/xpedio/groups/public/documents/ahima/bok1_027921.hcsp?dDocName=bok1_027921) arşivlendi.
11. **[^](#cite_ref-11)** Nordqvist, Christian (26 Ağustos 2009). ["What Are Symptoms? What Are Signs?"](https://web.archive.org/web/20140701123344/http://www.medicalnewstoday.com/articles/161858.php). _[Medical News Today](/w/index.php?title=Medical_News_Today&action=edit&redlink=1 "Medical News Today (sayfa mevcut değil)")_. 1 Temmuz 2014 tarihinde [kaynağından](http://www.medicalnewstoday.com/articles/161858.php) arşivlendi.
12. **[^](#cite_ref-12)**["Assessing patients effectively: Here's how to do the basic four techniques"](https://journals.lww.com/nursing/Fulltext/2006/11002/Assessing_patients_effectively__Here_s_how_to_do.5.aspx). _Nursing2014_. **8** (2): 6. 2006. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1097/00152193-200611002-00005](https://doi.org/10.1097/00152193-200611002-00005). 17 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230217152136/https://journals.lww.com/nursing/fulltext/2006/11002/assessing_patients_effectively__here_s_how_to_do.5.aspx). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
13. **^** [_**a**_](#cite_ref-auto12_13-0) [_**b**_](#cite_ref-auto12_13-1) [_**c**_](#cite_ref-auto12_13-2) [_**d**_](#cite_ref-auto12_13-3)["Clinical examination"](https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Clinical+examination#:~:text=including%20some%20tests.-,The%20examination,and%20blood%20pressure%E2%80%94are%20recorded.). _TheFreeDictionary.com_. 4 Şubat 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20210204001630/https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Clinical+examination#:~:text=including%20some%20tests.-,The%20examination,and%20blood%20pressure%E2%80%94are%20recorded.). Erişim tarihi: 18 Ocak 2021.
14. **[^](#cite_ref-14)** Grembowski DE; [Diehr P](/w/index.php?title=Paula_Diehr&action=edit&redlink=1 "Paula Diehr (sayfa mevcut değil)"); Novak LC; Roussel AE; Martin DP; Patrick DL; Williams B; [Ulrich CM](/w/index.php?title=Cornelia_Ulrich&action=edit&redlink=1 "Cornelia Ulrich (sayfa mevcut değil)") (August 2000). ["Measuring the "managedness" and covered benefits of health plans"](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1089144). _Health Services Research_. **35** (3): 707-34. [PMC](/wiki/PubMed_Central#PMCID "PubMed Central") [1089144](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1089144) $2. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [10966092](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10966092).
15. **[^](#cite_ref-15)** Blainey, Geoffrey (2011). [_A Short History of Christianity_](https://www.worldcat.org/title/793902685). Penguin Viking. [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [793902685](//www.worldcat.org/oclc/793902685).\[ _[sayfa belirt](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\]
16. **[^](#cite_ref-IOM_16-0)**["Insuring America's Health: Principles and Recommendations"](https://web.archive.org/web/20091019103757/http://www.iom.edu/Reports/2004/Insuring-Americas-Health-Principles-and-Recommendations.aspx). Institute of Medicine at the National Academies of Science. 14 Ocak 2004. 19 Ekim 2009 tarihinde [kaynağından](http://www.iom.edu/Reports/2004/Insuring-Americas-Health-Principles-and-Recommendations.aspx) arşivlendi.
17. **[^](#cite_ref-ccuhc_17-0)** Battista, John R.; McCabe, Justine (4 Haziran 1999). ["The Case For Single Payer, Universal Health Care for the United States"](https://web.archive.org/web/20180423105127/http://cthealth.server101.com/the_case_for_universal_health_care_in_the_united_states.htm). Cthealth.server101.com. 23 Nisan 2018 tarihinde [kaynağından](http://cthealth.server101.com/the_case_for_universal_health_care_in_the_united_states.htm) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2009.
18. **[^](#cite_ref-18)** Sipkoff, Martin (January 2004). ["Transparency called key to uniting cost control, quality improvement"](http://www.managedcaremag.com/archives/0401/0401.forum.html). _Managed Care_. **13** (1): 38-42. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [14763279](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14763279). 17 Şubat 2004 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20040217160421/http://www.managedcaremag.com/archives/0401/0401.forum.html). Erişim tarihi: 16 Nisan 2006.
19. **[^](#cite_ref-19)** Calnan, Michael (2015), Collyer, Fran (Ed.), ["Eliot Freidson: Sociological Narratives of Professionalism and Modern Medicine"](http://link.springer.com/10.1057/9781137355621_19), _The Palgrave Handbook of Social Theory in Health, Illness and Medicine_ (İngilizce), Londra: Palgrave Macmillan UK, ss. 287-305, [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1057/9781137355621\_19](https://doi.org/10.1057/9781137355621_19), [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-1-349-47022-8](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-1-349-47022-8 "Özel:KitapKaynakları/978-1-349-47022-8"), 14 Mart 2022 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20220314171741/https://link.springer.com/chapter/10.1057/9781137355621_19), erişim tarihi: 6 Kasım 2021
20. **[^](#cite_ref-20)**["Primary, Secondary and Tertiary HealthCare – Arthapedia"](http://www.arthapedia.in/index.php%3Ftitle%3DPrimary,_Secondary_and_Tertiary_HealthCare). _www.arthapedia.in_. 28 Ocak 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20210128011946/http://www.arthapedia.in/index.php%3Ftitle=Primary,_Secondary_and_Tertiary_HealthCare). Erişim tarihi: 19 Ocak 2021.
21. **[^](#cite_ref-21)**["Types of health care providers: MedlinePlus Medical Encyclopedia"](https://medlineplus.gov/ency/article/001933.htm). _medlineplus.gov_ (İngilizce). 23 Ocak 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20210123051332/https://medlineplus.gov/ency/article/001933.htm). Erişim tarihi: 19 Ocak 2021.
22. **[^](#cite_ref-22)**["Secondary Health Care"](https://internationalmedicalcorps.org.uk/what-we-do/all-emergencies/secondary-health-care#:~:text=Secondary%20Health%20Care%20is%20the,most%20often%20provided%20in%20hospitals.). _International Medical Corps_ (İngilizce). 17 Ocak 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20210117030041/https://internationalmedicalcorps.org.uk/what-we-do/all-emergencies/secondary-health-care#:~:text=Secondary%20Health%20Care%20is%20the,most%20often%20provided%20in%20hospitals.). Erişim tarihi: 19 Ocak 2021.
23. **[^](#cite_ref-23)** Laokri S, Weil O, Drabo KM, Dembelé SM, Kafando B, Dujardin B (April 2013). ["Removal of user fees no guarantee of universal health coverage: observations from Burkina Faso"](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3629451). _Bulletin of the World Health Organization_. **91** (4): 277-82. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.2471/BLT.12.110015](https://doi.org/10.2471/BLT.12.110015). [PMC](/wiki/PubMed_Central#PMCID "PubMed Central") [3629451](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3629451) $2. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [23599551](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23599551).
24. **[^](#cite_ref-24)** Chou YJ, Yip WC, Lee CH, Huang N, Sun YP, Chang HJ (September 2003). ["Impact of separating drug prescribing and dispensing on provider behaviour: Taiwan's experience"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12917273/). _Health Policy and Planning_. **18** (3): 316-29. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1093/heapol/czg038](https://doi.org/10.1093/heapol/czg038). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [12917273](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12917273). 17 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230217152130/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12917273/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
25. **[^](#cite_ref-auto_25-0)**["What are the surgical specialties?"](https://www.facs.org/education/resources/medical-students/faq/specialties#:~:text=The%20American%20College%20of%20Surgeons,surgery%2C%20otorhinolaryngology%2C%20pediatric%20surgery%2C). _American College of Surgeons_ (İngilizce). 22 Ocak 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20210122184813/https://www.facs.org/education/resources/medical-students/faq/specialties#:~:text=The%20American%20College%20of%20Surgeons,surgery%2C%20otorhinolaryngology%2C%20pediatric%20surgery%2C). Erişim tarihi: 18 Ocak 2021.
26. **[^](#cite_ref-26)** Culyer, Anthony J. (31 Temmuz 2014). [_The Dictionary of Health Economics, Third Edition_](https://www.google.co.in/books/edition/The_Dictionary_of_Health_Economics_Third/LUcjBAAAQBAJ?pg=PA335&printsec=frontcover) (İngilizce). Chelthenham, UK: Edward Elgar Publishing. s. 335. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-1-78100-199-8](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-1-78100-199-8 "Özel:KitapKaynakları/978-1-78100-199-8"). 18 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20210818030924/https://www.google.co.in/books/edition/The_Dictionary_of_Health_Economics_Third/LUcjBAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=medical+specialty+dealing+with+the+prevention%2C+diagnosis%2C+and+treatment+of+adult+diseases&pg=PA335&printsec=frontcover). Erişim tarihi: 18 Ocak 2021.
27. **[^](#cite_ref-27)** _[Dorland's Medical Dictionary](/w/index.php?title=Dorland%27s_Medical_Dictionary&action=edit&redlink=1 "Dorland's Medical Dictionary (sayfa mevcut değil)")_'de " [internal medicine](http://web.archive.org/web/20090616022448/http://www.mercksource.com/pp/us/cns/cns_hl_dorlands_split.jsp?pg=/ppdocs/us/common/dorlands/dorland/five/000063883.htm)"
28. **[^](#cite_ref-Fowler_28-0)** Fowler HW (1994). [_A Dictionary of Modern English Usage (Wordsworth Collection) (Wordsworth Collection)_](https://archive.org/details/dictionaryofmo00fowl). NTC/Contemporary Publishing Company. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-1-85326-318-7](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-1-85326-318-7 "Özel:KitapKaynakları/978-1-85326-318-7").
29. **[^](#cite_ref-29)**["The Royal Australasian College of Physicians: What are Physicians?"](https://web.archive.org/web/20080306053048/http://www.racp.edu.au/index.cfm?objectid=49EF1EB5-2A57-5487-D74DBAFBAE9143A3). [Royal Australasian College of Physicians](/w/index.php?title=Royal_Australasian_College_of_Physicians&action=edit&redlink=1 "Royal Australasian College of Physicians (sayfa mevcut değil)"). 6 Mart 2008 tarihinde [kaynağından](http://www.racp.edu.au/index.cfm?objectid=49EF1EB5-2A57-5487-D74DBAFBAE9143A3) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2008.
30. **[^](#cite_ref-30)**["therapeutics (medicine)"](https://web.archive.org/web/20071218085231/https://www.britannica.com/eb/article-9106176?query=Therapeutics&ct=). _Britannica Online Encyclopedia_. 18 Aralık 2007 tarihinde [kaynağından](https://www.britannica.com/eb/article-9106176?query=Therapeutics&ct=) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Nisan 2012.
31. **[^](#cite_ref-Acker_31-0)** Ackerknecht, Erwin (1982). [_A Short History of Medicine_](https://archive.org/details/shorthistoryofme00acke). JHU Press. s. [22](https://archive.org/details/shorthistoryofme00acke/page/22). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-0-8018-2726-6](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-0-8018-2726-6 "Özel:KitapKaynakları/978-0-8018-2726-6").
32. **[^](#cite_ref-32)** Hong, Francis (2004). ["History of Medicine in China"](https://web.archive.org/web/20131201231218/http://www.medicine.mcgill.ca/MJM/issues/v08n01/crossroads/hong.pdf)(PDF). _McGill Journal of Medicine_. **8** (1): 7984. 1 Aralık 2013 tarihinde [kaynağından](http://www.medicine.mcgill.ca/MJM/issues/v08n01/crossroads/hong.pdf)(PDF) arşivlendi.
33. **[^](#cite_ref-Unsc_33-0)** Unschuld, Pual (2003). [_Huang Di Nei Jing: Nature, Knowledge, Imagery in an Ancient Chinese Medical Text_](https://books.google.com/books?id=N2ZdrPCbpNIC&pg=PR9). University of California Press. s. ix. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-0-520-92849-7](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-0-520-92849-7 "Özel:KitapKaynakları/978-0-520-92849-7"). 18 Nisan 2016 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20160418053843/https://books.google.com/books?id=N2ZdrPCbpNIC&pg=PR9). Erişim tarihi: 14 Kasım 2015.
34. **[^](#cite_ref-Singh_34-0)** Singh A, Sarangi D (2003). ["We need to think and act"](http://www.ijps.org/text.asp?2003/36/1/53/5785). _Indian Journal of Plastic Surgery_. **36** (1): 53-54. 29 Eylül 2018 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20180929111240/http://www.ijps.org/text.asp?2003%2F36%2F1%2F53%2F5785). Erişim tarihi: 9 Ağustos 2021.
35. **[^](#cite_ref-Longfellow_35-0)** Rana RE, Arora BS (2002). ["History of plastic surgery in India"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12082339/). _Journal of Postgraduate Medicine_. **48** (1): 76-8. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [12082339](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12082339). 9 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230209202827/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12082339/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
36. **[^](#cite_ref-36)** Aluvihare A (November 1993). "Rohal Kramaya Lovata Dhayadha Kale Sri Lankikayo". _Vidhusara Science Magazine_: 5.
37. **[^](#cite_ref-37)** Rannan-Eliya RP, De Mel N (9 Şubat 1997). ["Resource mobilization in Sri Lanka's health sector"](http://www.hsph.harvard.edu/ihsg/publications/pdf/No-42.PDF)(PDF). _Harvard School of Public Health & Health Policy Programme, Institute of Policy Studies_. s. 19. 29 Ekim 2001 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20011029204848/http://www.hsph.harvard.edu/ihsg/publications/pdf/No-42.PDF)(PDF). Erişim tarihi: 16 Temmuz 2009.
38. **[^](#cite_ref-pmid18392218_38-0)** Grammaticos PC, Diamantis A (2008). ["Useful known and unknown views of the father of modern medicine, Hippocrates and his teacher Democritus"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18392218/). _Hellenic Journal of Nuclear Medicine_. **11** (1): 2-4. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [18392218](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18392218). 27 Kasım 2022 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20221127144823/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18392218/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
39. **[^](#cite_ref-blackwellpublishing.com_39-0)** [The father of modern medicine: the first research of the physical factor of tetanus](http://www.blackwellpublishing.com/eccmid16/abstract.asp?id=50854) 18 Kasım 2011 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20111118132902/http://www.blackwellpublishing.com/eccmid16/abstract.asp?id=50854)., European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases
40. **[^](#cite_ref-garrison972_40-0)** Garrison, Fielding H. (1966). [_History of Medicine_](https://archive.org/details/introductiontohi0000fiel). [Philadelphia](/wiki/Philadelphia "Philadelphia"): W.B. Saunders Company. s. [97](https://archive.org/details/introductiontohi0000fiel/page/97).
41. **[^](#cite_ref-mart90_41-0)** Martí-Ibáñez, Félix (1961). _A Prelude to Medical History_. [New York](/wiki/New_York_City "New York City"): MD Publications, Inc. s. 90. Library of Congress ID: 61-11617.
42. **[^](#cite_ref-42)** Vaisrub, Samuel; A. Denman, Michael; Naparstek, Yaakov; Gilon, Dan (2008). ["Medicine"](https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0013_0_13493.html). _Encyclopaedia Judaica_. The Gale Group. 18 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20150518071643/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0013_0_13493.html). Erişim tarihi: 27 Ağustos 2014.
43. **[^](#cite_ref-43)** Lindberg, David (1992). [_The Beginnings of Western Science_](https://archive.org/details/beginningsofwest00lind). University of Chicago Press. s. [349](https://archive.org/details/beginningsofwest00lind/page/349). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-0-226-48231-6](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-0-226-48231-6 "Özel:KitapKaynakları/978-0-226-48231-6").
44. **[^](#cite_ref-44)** Prioreschi, Plinio (2004). _A History of Medicine: Byzantine and Islamic medicine_. Horatius Press. s. 146.
45. **[^](#cite_ref-45)** Becka J (January 1980). ["\[The father of medicine, Avicenna, in our science and culture. Abu Ali ibn Sina (980–1037)\]"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6989499/). _Casopis Lekaru Ceskych_ (Çekçe). **119** (1): 17-23. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [6989499](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6989499). 9 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230209063110/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6989499/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
46. **[^](#cite_ref-46)**["Avicenna 980–1037"](https://web.archive.org/web/20081007070250/http://hcs.osu.edu/hort/history/023.html). Hcs.osu.edu. 7 Ekim 2008 tarihinde [kaynağından](http://hcs.osu.edu/hort/history/023.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2010.
47. **[^](#cite_ref-47)**[""The Canon of Medicine" (work by Avicenna)"](https://web.archive.org/web/20080528230506/https://www.britannica.com/eb/topic-92902/The-Canon-of-Medicine). _[Encyclopædia Britannica](/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica "Encyclopædia Britannica")_. 2008\. 28 Mayıs 2008 tarihinde [kaynağından](https://www.britannica.com/eb/topic-92902/The-Canon-of-Medicine) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2008.
48. **[^](#cite_ref-48)** Ahmad Z (2007). ["Al-Zahrawi – The Father of Surgery"](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1445-2197.2007.04130_8.x). _ANZ Journal of Surgery_. **77** (Suppl. 1): A83. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1111/j.1445-2197.2007.04130\_8.x](https://doi.org/10.1111/j.1445-2197.2007.04130_8.x). 15 Ekim 2022 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20221015183049/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1445-2197.2007.04130_8.x). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
49. **[^](#cite_ref-Rabie2006_49-0)** Abdel-Halim RE (November 2006). ["Contributions of Muhadhdhab Al-Deen Al-Baghdadi to the progress of medicine and urology. A study and translations from his book Al-Mukhtar"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17106533/). _Saudi Medical Journal_. **27** (11): 1631-41. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [17106533](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17106533). 9 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230209212231/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17106533/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
50. **[^](#cite_ref-50)**["Chairman's Reflections: Traditional Medicine Among Gulf Arabs, Part II: Blood-letting"](https://web.archive.org/web/20130308101134/http://www.scribd.com/doc/78110223/Traditional-Medicine-Among-Gulf-Arabs). _Heart Views_. **5** (2): 74-85 \[80\]. 2004. 8 Mart 2013 tarihinde [kaynağından](https://www.scribd.com/doc/78110223/Traditional-Medicine-Among-Gulf-Arabs) arşivlendi.
51. **[^](#cite_ref-51)** Martín-Araguz A, Bustamante-Martínez C, Fernández-Armayor Ajo V, Moreno-Martínez JM (1 Mayıs 2002). ["\[Neuroscience in Al Andalus and its influence on medieval scholastic medicine\]"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12134355/). _Revista de Neurología_ (İspanyolca). **34** (9): 877-92. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.33588/rn.3409.2001382](https://doi.org/10.33588/rn.3409.2001382). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [12134355](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12134355). 3 Kasım 2022 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20221103010809/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12134355/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
52. **^** [_**a**_](#cite_ref-Tschanz_52-0) [_**b**_](#cite_ref-Tschanz_52-1)["Saudi Aramco World : The Arab Roots of European Medicine"](https://archive.aramcoworld.com/issue/199703/the.arab.roots.of.european.medicine.htm). _archive.aramcoworld.com_. 18 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230218084524/https://archive.aramcoworld.com/issue/199703/the.arab.roots.of.european.medicine.htm). Erişim tarihi: 17 Şubat 2023.
53. **[^](#cite_ref-53)** Pormann, Peter E.; [Savage-Smith, Emilie](/w/index.php?title=Emilie_Savage-Smith&action=edit&redlink=1 "Emilie Savage-Smith (sayfa mevcut değil)") (2007). "On the dominance of the Greek humoral theory, which was the basis for the practice of bloodletting". [_Medieval Islamic medicine_](https://openlibrary.org/works/OL12911905W/Medieval_Islamic_medicine). Washington DC: Georgetown University. ss. 10, 43-45. [OL](/wiki/Open_Library "Open Library") [12911905W](//openlibrary.org/works/OL12911905W). 9 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230209202806/https://openlibrary.org/works/OL12911905W/Medieval_Islamic_medicine). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
54. **[^](#cite_ref-54)** Iskandar, Albert (2006). "Al-Rāzī". _Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures_ (2\. bas.). Springer. ss. 155-156.
55. **[^](#cite_ref-55)** Ganchy, Sally (2008). [_Islam and Science, Medicine, and Technology_](https://archive.org/details/islamsciencemedi0000ganc). New York: Rosen Pub.
56. **^** [_**a**_](#cite_ref-Elgood_56-0) [_**b**_](#cite_ref-Elgood_56-1) Elgood, Cyril (2010). _A Medical History of Persia and The Eastern Caliphate_ (1\. bas.). Londra: Cambridge. ss. 202-203. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-1-108-01588-2](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-1-108-01588-2 "Özel:KitapKaynakları/978-1-108-01588-2"). By writing a monograph on 'Diseases in Children' he may also be looked upon as the father of paediatrics.
57. **[^](#cite_ref-57)** Micheau F (1996). "The Scientific Institutions in the Medieval Near East". Rashed R, Morelon R (Ed.). _Encyclopedia of the History of Arabic Science_. Routledge. ss. 991-992.
58. **[^](#cite_ref-Barrett_58-0)** Barrett, Peter (2004). _Science and Theology Since Copernicus: The Search for Understanding_. [Continuum International Publishing Group](/w/index.php?title=Continuum_International_Publishing_Group&action=edit&redlink=1 "Continuum International Publishing Group (sayfa mevcut değil)"). s. 18. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-0-567-08969-4](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-0-567-08969-4 "Özel:KitapKaynakları/978-0-567-08969-4").
59. **[^](#cite_ref-59)** Blainey, Geoffrey (2011). [_A Short History of Christianity_](https://www.worldcat.org/title/793902685). Penguin Viking. ss. 214-215. [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [793902685](//www.worldcat.org/oclc/793902685).
60. **[^](#cite_ref-60)** Michael Dols has shown that the Black Death was much more commonly believed by European authorities than by Middle Eastern authorities to be contagious; as a result, flight was more commonly counseled, and in urban Italy quarantines were organized on a much wider level than in urban Egypt or Syria (Dols, Michael W. (1977). [_The Black Death in the Middle East_](https://www.worldcat.org/title/2296964). Princeton. ss. 119, 285-290. [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [2296964](//www.worldcat.org/oclc/2296964). 24 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20220824113759/https://www.worldcat.org/title/2296964). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.).
61. **[^](#cite_ref-61)**["Page through a virtual copy of Vesalius's _De Humanis Corporis Fabrica_"](http://ceb.nlm.nih.gov/proj/ttp/books.htm). Archive.nlm.nih.gov. 11 Ekim 2014 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20141011220907/http://ceb.nlm.nih.gov/proj/ttp/books.htm). Erişim tarihi: 21 Nisan 2012.
62. **[^](#cite_ref-Brock_62-0)** Madigan M, Martinko J, (Ed.) (2006). [_Brock Biology of Microorganisms_](https://archive.org/details/brockbiologyofmi0000madi_r4q9) (11\. bas.). Prentice Hall. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-0-13-144329-7](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-0-13-144329-7 "Özel:KitapKaynakları/978-0-13-144329-7").
63. **[^](#cite_ref-63)** [Michael Servetus Research](http://michaelservetusresearch.com/ENGLISH/works.html) 13 Kasım 2012 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20121113223851/http://www.michaelservetusresearch.com/ENGLISH/works.html). Website with a graphical study on the Manuscript of Paris by Servetus
64. **[^](#cite_ref-64)** Lynch CD, O'Sullivan VR, McGillycuddy CT (December 2006). ["Pierre Fauchard: the 'father of modern dentistry'"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17183395/). _British Dental Journal_. **201** (12): 779-81. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1038/sj.bdj.4814350](https://doi.org/10.1038/sj.bdj.4814350). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [17183395](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17183395). 9 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230209212235/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17183395/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
65. **[^](#cite_ref-65)** Cooper, Peter (2004). ["Medicinal properties of body parts"](https://web.archive.org/web/20081203131508/http://www.pharmj.com/Editorial/20041218/christmas/p900bodyparts.html). _The Pharmaceutical Journal_. **273** (7330): 900-902. 3 Aralık 2008 tarihinde [kaynağından](http://www.pharmj.com/editorial/20041218/christmas/p900bodyparts.html) arşivlendi.
66. **[^](#cite_ref-66)** van Der Heijden R, Jacobs DI, Snoeijer W, Hallard D, Verpoorte R (March 2004). ["The Catharanthus alkaloids: pharmacognosy and biotechnology"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15032608/). _Current Medicinal Chemistry_. **11** (5): 607-28. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.2174/0929867043455846](https://doi.org/10.2174/0929867043455846). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [15032608](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15032608). 2 Kasım 2022 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20221102143826/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15032608/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
67. **[^](#cite_ref-67)** Atanasov AG, Waltenberger B, Pferschy-Wenzig EM, Linder T, Wawrosch C, Uhrin P, Temml V, Wang L, Schwaiger S, Heiss EH, Rollinger JM, Schuster D, Breuss JM, Bochkov V, Mihovilovic MD, Kopp B, Bauer R, Dirsch VM, Stuppner H (December 2015). ["Discovery and resupply of pharmacologically active plant-derived natural products: A review"](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4748402). _Biotechnology Advances_. **33** (8): 1582-1614. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1016/j.biotechadv.2015.08.001](https://doi.org/10.1016/j.biotechadv.2015.08.001). [PMC](/wiki/PubMed_Central#PMCID "PubMed Central") [4748402](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4748402) $2. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [26281720](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26281720).
68. **[^](#cite_ref-Ezzo2001_68-0)** Ezzo J, Bausell B, Moerman DE, Berman B, Hadhazy V (2001). ["Reviewing the reviews. How strong is the evidence? How clear are the conclusions?"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11758290/). _International Journal of Technology Assessment in Health Care_. **17** (4): 457-66. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1017/S0266462301107014](https://doi.org/10.1017/S0266462301107014). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [11758290](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11758290). 9 Şubat 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230209202827/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11758290/). Erişim tarihi: 18 Şubat 2023.
69. **[^](#cite_ref-69)** Bentley TG, Effros RM, Palar K, Keeler EB (December 2008). ["Waste in the U.S. Health care system: a conceptual framework"](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2690367). _The Milbank Quarterly_. **86** (4): 629-59. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1111/j.1468-0009.2008.00537.x](https://doi.org/10.1111/j.1468-0009.2008.00537.x). [PMC](/wiki/PubMed_Central#PMCID "PubMed Central") [2690367](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2690367) $2. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [19120983](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19120983).
70. **[^](#cite_ref-70)**["WHO \| Tracking universal health coverage: 2017 Global Monitoring Report"](https://web.archive.org/web/20201008211224/https://www.who.int/healthinfo/universal_health_coverage/report/2017/en/). _WHO_. 8 Ekim 2020 tarihinde [kaynağından](https://www.who.int/healthinfo/universal_health_coverage/report/2017/en/) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2019.
71. **[^](#cite_ref-71)**["Coverage for health care \| READ online"](https://read.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/health-at-a-glance-2015/coverage-for-health-care_health_glance-2015-39-en). _OECD iLibrary_ (İngilizce). 8 Mart 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20210308132841/https://read.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/health-at-a-glance-2015/coverage-for-health-care_health_glance-2015-39-en). Erişim tarihi: 14 Haziran 2019.

- [g](/wiki/%C5%9Eablon:T%C4%B1p "Şablon:Tıp")
- [t](/wiki/%C5%9Eablon_tart%C4%B1%C5%9Fma:T%C4%B1p "Şablon tartışma:Tıp")
- [d](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Eablon:T%C4%B1p&action=edit)

Tıp

[Tıp dalları](/wiki/T%C4%B1p_dallar%C4%B1 "Tıp dalları")

[Cerrahi](/wiki/Cerrahi "Cerrahi")

- [Beyin ve sinir cerrahisi](/wiki/Beyin_ve_sinir_cerrahisi "Beyin ve sinir cerrahisi")
- [Cerrahi onkoloji](/w/index.php?title=Cerrahi_onkoloji&action=edit&redlink=1 "Cerrahi onkoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Çocuk cerrahisi](/wiki/%C3%87ocuk_cerrahisi "Çocuk cerrahisi")
- [Damar cerrahisi](/wiki/Damar_cerrahisi "Damar cerrahisi")
- [El cerrahisi](/w/index.php?title=El_cerrahisi&action=edit&redlink=1 "El cerrahisi (sayfa mevcut değil)")
- [Genel cerrahi](/wiki/Genel_cerrahi "Genel cerrahi")
  - [Kolorektal cerrahi](/wiki/Kolorektal_cerrahi "Kolorektal cerrahi")
  - [Sindirim sistemi cerrahisi](/w/index.php?title=Sindirim_sistemi_cerrahisi&action=edit&redlink=1 "Sindirim sistemi cerrahisi (sayfa mevcut değil)")
- [Göz cerrahisi](/wiki/G%C3%B6z_cerrahisi "Göz cerrahisi")
- [Kalp ve damar cerrahisi](/wiki/Kalp_ve_damar_cerrahisi "Kalp ve damar cerrahisi")
- [Kardiyotorasik cerrahi](/wiki/Kardiyotorasik_cerrahi "Kardiyotorasik cerrahi")
- [Kulak burun boğaz](/wiki/Kulak_burun_bo%C4%9Faz "Kulak burun boğaz")
  - KBB
- [Nakil cerrahisi](/wiki/Organ_nakli "Organ nakli")
- [Oral ve maksillofasiyel cerrahi](/wiki/Oral_ve_maksillofasiyel_cerrahi "Oral ve maksillofasiyel cerrahi")
- [Ortopedi](/wiki/Ortopedi "Ortopedi")
- [Plastik cerrahi](/wiki/Plastik_cerrahi "Plastik cerrahi")
- [Üreme cerrahisi](/w/index.php?title=%C3%9Creme_cerrahisi&action=edit&redlink=1 "Üreme cerrahisi (sayfa mevcut değil)")
- [Travma cerrahisi](/w/index.php?title=Travma_cerrahisi&action=edit&redlink=1 "Travma cerrahisi (sayfa mevcut değil)")
- [Üroloji](/wiki/%C3%9Croloji "Üroloji")
  - [Androloji](/wiki/Androloji "Androloji")

[İç hastalıkları](/wiki/%C4%B0%C3%A7_hastal%C4%B1klar%C4%B1 "İç hastalıkları")

- [Alerji](/wiki/Alerji "Alerji") / [İmmünoloji](/wiki/%C4%B0mm%C3%BCnoloji "İmmünoloji")
- [Anjiyoloji](/wiki/Anjiyoloji "Anjiyoloji")
- [Endokrinoloji](/wiki/Endokrinoloji "Endokrinoloji")
- [Enfeksiyon hastalıkları](/wiki/Enfeksiyon_hastal%C4%B1klar%C4%B1_(t%C4%B1p_uzmanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) "Enfeksiyon hastalıkları (tıp uzmanlığı)")
- [Gastroenteroloji](/wiki/Gastroenteroloji "Gastroenteroloji")
  - [Hepatoloji](/w/index.php?title=Hepatoloji&action=edit&redlink=1 "Hepatoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Göğüs hastalıkları](/wiki/G%C3%B6%C4%9F%C3%BCs_hastal%C4%B1klar%C4%B1 "Göğüs hastalıkları")
- [Hastane hekimliği](/w/index.php?title=Hastane_hekimli%C4%9Fi&action=edit&redlink=1 "Hastane hekimliği (sayfa mevcut değil)")
- [Hematoloji](/wiki/Hematoloji "Hematoloji")
- [Kardiyoloji](/wiki/Kardiyoloji "Kardiyoloji")
- [Nefroloji](/wiki/Nefroloji "Nefroloji")
- [Onkoloji](/wiki/Onkoloji "Onkoloji")
- [Romatoloji](/wiki/Romatoloji "Romatoloji")
- [Yaşlılık hekimliği](/wiki/Ya%C5%9Fl%C4%B1l%C4%B1k_hekimli%C4%9Fi "Yaşlılık hekimliği")

[Obstetrik ve jinekoloji](/w/index.php?title=Obstetrik_ve_jinekoloji&action=edit&redlink=1 "Obstetrik ve jinekoloji (sayfa mevcut değil)")

- [Jinekoloji](/wiki/Jinekoloji "Jinekoloji")
- [Jinekolojik onkoloji](/wiki/Jinekolojik_onkoloji "Jinekolojik onkoloji")
- [Maternal-fetal tıp](/w/index.php?title=Maternal-fetal_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Maternal-fetal tıp (sayfa mevcut değil)")
- [Obstetrik](/wiki/Obstetrik "Obstetrik")
- [Üreme endokrinolojisi ve infertilite](/w/index.php?title=%C3%9Creme_endokrinolojisi_ve_infertilite&action=edit&redlink=1 "Üreme endokrinolojisi ve infertilite (sayfa mevcut değil)")
- [Ürojinekoloji](/w/index.php?title=%C3%9Crojinekoloji&action=edit&redlink=1 "Ürojinekoloji (sayfa mevcut değil)")

[Tanı](/wiki/Tan%C4%B1 "Tanı")

- [Patoloji](/wiki/Patoloji "Patoloji")
  - [Anatomopatoloji](/wiki/Anatomopatoloji "Anatomopatoloji")
  - [Klinik kimya](/w/index.php?title=Klinik_kimya&action=edit&redlink=1 "Klinik kimya (sayfa mevcut değil)")
  - [Klinik patoloji](/w/index.php?title=Klinik_patoloji&action=edit&redlink=1 "Klinik patoloji (sayfa mevcut değil)")
  - [Sitopatoloji](/wiki/Sitopatoloji "Sitopatoloji")
  - [Tıbbi mikrobiyoloji](/wiki/T%C4%B1bbi_mikrobiyoloji "Tıbbi mikrobiyoloji")
  - [Transfüzyon tıbbı](/w/index.php?title=Transf%C3%BCzyon_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Transfüzyon tıbbı (sayfa mevcut değil)")
- [Radyoloji](/wiki/Radyoloji "Radyoloji")
  - [Girişimsel radyoloji](/w/index.php?title=Giri%C5%9Fimsel_radyoloji&action=edit&redlink=1 "Girişimsel radyoloji (sayfa mevcut değil)")
  - [Nükleer tıp](/wiki/N%C3%BCkleer_t%C4%B1p "Nükleer tıp")
- [Fizik muayene](/wiki/Fizik_muayene "Fizik muayene")
- [Anamnez](/wiki/Anamnez "Anamnez")

Diğer

- [Acil tıp](/wiki/Acil_t%C4%B1p "Acil tıp")
- [Kritik acil tıp](/wiki/Kritik_acil_t%C4%B1p "Kritik acil tıp")
  - [Acil sağlık hizmetleri](/wiki/Acil_sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmetleri "Acil sağlık hizmetleri")
  - [Kitlesel toplanma tıbbı](/w/index.php?title=Kitlesel_toplanma_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Kitlesel toplanma tıbbı (sayfa mevcut değil)")
- [İlk yardım](/wiki/%C4%B0lk_yard%C4%B1m "İlk yardım")
- [Tıbbi tahliye](/wiki/T%C4%B1bbi_tahliye "Tıbbi tahliye")
- [Adli tıp](/wiki/Adli_t%C4%B1p "Adli tıp")
- [Adolesan tıbbı](/w/index.php?title=Adolesan_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Adolesan tıbbı (sayfa mevcut değil)")
- [Afet tıbbı](/w/index.php?title=Afet_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Afet tıbbı (sayfa mevcut değil)")
- [Ağrı tedavisi](/wiki/A%C4%9Fr%C4%B1_tedavisi "Ağrı tedavisi")
- [Aile hekimliği](/wiki/Aile_hekimli%C4%9Fi "Aile hekimliği") / [Pratisyen hekimlik](/wiki/Pratisyen_hekim "Pratisyen hekim")
- [Anesteziyoloji](/wiki/Anesteziyoloji "Anesteziyoloji")
- [Askerî tıp](/wiki/Asker%C3%AE_t%C4%B1p "Askerî tıp")
- [Bağımlılık tıbbı](/w/index.php?title=Ba%C4%9F%C4%B1ml%C4%B1l%C4%B1k_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Bağımlılık tıbbı (sayfa mevcut değil)")
- [Cezaevi sağlık hizmetleri](/w/index.php?title=Cezaevi_sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmetleri&action=edit&redlink=1 "Cezaevi sağlık hizmetleri (sayfa mevcut değil)")
- [Cinsel tıp](/w/index.php?title=Cinsel_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Cinsel tıp (sayfa mevcut değil)")
  - [Veneroloji](/w/index.php?title=Veneroloji&action=edit&redlink=1 "Veneroloji (sayfa mevcut değil)")
- [Dalış tıbbı](/w/index.php?title=Dal%C4%B1%C5%9F_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Dalış tıbbı (sayfa mevcut değil)")
- [Dermatoloji](/wiki/Dermatoloji "Dermatoloji")
- [Fiziksel tıp ve rehabilitasyon](/wiki/Fiziksel_t%C4%B1p_ve_rehabilitasyon "Fiziksel tıp ve rehabilitasyon") (FTR)
- [Fleboloji](/w/index.php?title=Fleboloji&action=edit&redlink=1 "Fleboloji (sayfa mevcut değil)")
- [Hastane hekimliği](/w/index.php?title=Hastane_hekimli%C4%9Fi&action=edit&redlink=1 "Hastane hekimliği (sayfa mevcut değil)")
- [Medikal genetik](/wiki/Medikal_genetik "Medikal genetik")
- [Meslek hekimliği](/w/index.php?title=Meslek_hekimli%C4%9Fi&action=edit&redlink=1 "Meslek hekimliği (sayfa mevcut değil)")
- [Narkoloji](/w/index.php?title=Narkoloji&action=edit&redlink=1 "Narkoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Nöroloji](/wiki/N%C3%B6roloji "Nöroloji")
  - [Klinik nörofizyoloji](/w/index.php?title=Klinik_n%C3%B6rofizyoloji&action=edit&redlink=1 "Klinik nörofizyoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Oftalmoloji](/wiki/Oftalmoloji "Oftalmoloji")
- [Oral tıp](/w/index.php?title=Oral_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Oral tıp (sayfa mevcut değil)")
- [Palyatif bakım](/wiki/Palyatif_bak%C4%B1m "Palyatif bakım")
- [Pediatri](/wiki/Pediatri "Pediatri")
  - [Neonatoloji](/w/index.php?title=Neonatoloji&action=edit&redlink=1 "Neonatoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Nakil hekimliği](/wiki/Organ_nakli "Organ nakli")
- [Önleyici tıp](/wiki/Profilaksi "Profilaksi")
- [Psikiyatri](/wiki/Psikiyatri "Psikiyatri")
  - [Bağımlılık psikiyatrisi](/w/index.php?title=Ba%C4%9F%C4%B1ml%C4%B1l%C4%B1k_psikiyatrisi&action=edit&redlink=1 "Bağımlılık psikiyatrisi (sayfa mevcut değil)")
  - [Çocuk ve ergen psikiyatrisi](/wiki/%C3%87ocuk_ve_ergen_psikiyatrisi "Çocuk ve ergen psikiyatrisi")
- [Radyoterapik onkoloji](/wiki/Radyoterapi "Radyoterapi")
- [Spor hekimliği](/wiki/Spor_hekimli%C4%9Fi "Spor hekimliği")
- [Tıbbi biyoloji](/wiki/T%C4%B1bbi_biyoloji "Tıbbi biyoloji")
- [Tıbbi cihaz](/wiki/T%C4%B1bbi_cihaz "Tıbbi cihaz")
- [Travmatoloji](/wiki/Travmatoloji "Travmatoloji")
- [Travma](/wiki/Travma_(t%C4%B1p) "Travma (tıp)")
- [Tropikal tıp](/wiki/Tropikal_t%C4%B1p "Tropikal tıp")
  - [Seyahat tıbbı](/w/index.php?title=Seyahat_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Seyahat tıbbı (sayfa mevcut değil)")
- [Uyku tıbbı](/wiki/Uyku_t%C4%B1bb%C4%B1 "Uyku tıbbı")
- [Üreme tıbbı](/w/index.php?title=%C3%9Creme_t%C4%B1bb%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Üreme tıbbı (sayfa mevcut değil)")
- [Yoğun bakım](/wiki/Yo%C4%9Fun_bak%C4%B1m "Yoğun bakım")

[Tıp eğitimi](/wiki/T%C4%B1p_e%C4%9Fitimi "Tıp eğitimi")

- [Cerrahi Yüksek Lisansı](/w/index.php?title=Cerrahi_Y%C3%BCksek_Lisans%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Cerrahi Yüksek Lisansı (sayfa mevcut değil)")
- [Tıp doktoru](/wiki/Doktor_(t%C4%B1p) "Doktor (tıp)")
- [MD-PhD](/w/index.php?title=MD-PhD&action=edit&redlink=1 "MD-PhD (sayfa mevcut değil)")
- [Osteopatik Tıp Doktoru](/w/index.php?title=Osteopatik_T%C4%B1p_Doktoru&action=edit&redlink=1 "Osteopatik Tıp Doktoru (sayfa mevcut değil)")
- [Tıp fakültesi](/wiki/T%C4%B1p_fak%C3%BCltesi "Tıp fakültesi")
- [Tıp Bilimleri Lisansı](/w/index.php?title=T%C4%B1p_Bilimleri_Lisans%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Tıp Bilimleri Lisansı (sayfa mevcut değil)")
- [Tıp Lisansı, Cerrahi Lisansı](/w/index.php?title=T%C4%B1p_Lisans%C4%B1,_Cerrahi_Lisans%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Tıp Lisansı, Cerrahi Lisansı (sayfa mevcut değil)")
- [Tıp Yüksek Lisansı](/w/index.php?title=T%C4%B1p_Y%C3%BCksek_Lisans%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Tıp Yüksek Lisansı (sayfa mevcut değil)")
  - [Tıbbi Bilim İnsanı Yetiştirme Programı](/w/index.php?title=T%C4%B1bbi_Bilim_%C4%B0nsan%C4%B1_Yeti%C5%9Ftirme_Program%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Tıbbi Bilim İnsanı Yetiştirme Programı (sayfa mevcut değil)")
- [Uzman hekim](/wiki/Uzman_hekim "Uzman hekim")

İlgili konular

- [Alternatif tıp](/wiki/Alternatif_t%C4%B1p "Alternatif tıp")
- [Anatomi](/wiki/Anatomi "Anatomi")
- [Aşılama](/wiki/A%C5%9F%C4%B1lama "Aşılama")
- [Biyoistatistik](/wiki/Biyoistatistik "Biyoistatistik")
- [Biyokimya](/wiki/Biyokimya "Biyokimya")
- [Embriyoloji](/wiki/Embriyoloji "Embriyoloji")
- [Enfeksiyon](/wiki/Enfeksiyon "Enfeksiyon")
- [Farmakoloji](/wiki/Farmakoloji "Farmakoloji")
- [Fizyoloji](/wiki/Fizyoloji "Fizyoloji")
- [Geleneksel tıp](/wiki/Geleneksel_t%C4%B1p "Geleneksel tıp")
- [Genetik](/wiki/Genetik "Genetik")
- [Halk sağlığı](/wiki/Halk_sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 "Halk sağlığı")
- [Hastalık](/wiki/Hastal%C4%B1k "Hastalık")
- [Hekim](/wiki/Doktor_(t%C4%B1p) "Doktor (tıp)")
  - [Başhekim](/wiki/Ba%C5%9Fhekim "Başhekim")
- [Hemşirelik](/wiki/Hem%C5%9Firelik "Hemşirelik")
- [Histoloji](/wiki/Histoloji "Histoloji")
- [Kırsal kesim sağlığı](/w/index.php?title=K%C4%B1rsal_kesim_sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Kırsal kesim sağlığı (sayfa mevcut değil)")
- [Kişiselleştirilmiş tıp](/w/index.php?title=Ki%C5%9Fiselle%C5%9Ftirilmi%C5%9F_t%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Kişiselleştirilmiş tıp (sayfa mevcut değil)")
- [Klinik psikoloji](/wiki/Klinik_psikoloji "Klinik psikoloji")
- [Mikrobiyoloji](/wiki/Mikrobiyoloji "Mikrobiyoloji")
- [Moleküler onkoloji](/wiki/Molek%C3%BCler_onkoloji "Moleküler onkoloji")
- [Nanotıp](/w/index.php?title=Nanot%C4%B1p&action=edit&redlink=1 "Nanotıp (sayfa mevcut değil)")
- [Parazitoloji](/wiki/Parazitoloji "Parazitoloji")
- [Sağlık](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k "Sağlık")
- [Sağlık hizmetleri](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_hizmetleri "Sağlık hizmetleri")
- [Sağlık ocağı](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_oca%C4%9F%C4%B1 "Sağlık ocağı")
  - [Hastane](/wiki/Hastane "Hastane")
  - [Klinik](/wiki/Klinik "Klinik")
  - [Poliklinik](/wiki/Poliklinik "Poliklinik")
- [Sağlık politikaları](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_politikalar%C4%B1 "Sağlık politikaları")
- [Sağlık teknolojisi](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k_teknolojisi "Sağlık teknolojisi")
- [Tedavi](/wiki/Tedavi "Tedavi")
- [Tıbbi terminoloji](/wiki/T%C4%B1bbi_terminoloji "Tıbbi terminoloji")
- [Tıp tarihi](/wiki/T%C4%B1p_tarihi "Tıp tarihi")
- [Tıp hukuku](/wiki/T%C4%B1p_hukuku "Tıp hukuku")
- [Toksikoloji](/wiki/Toksikoloji "Toksikoloji")
- [Veteriner tıp](/wiki/Veteriner_t%C4%B1p "Veteriner tıp")
- [Viroloji](/wiki/Viroloji "Viroloji")
- [Yardımcı sağlık](/w/index.php?title=Yard%C4%B1mc%C4%B1_sa%C4%9Fl%C4%B1k_meslekleri&action=edit&redlink=1 "Yardımcı sağlık meslekleri (sayfa mevcut değil)")
  - [Diş hekimliği](/wiki/Di%C5%9F_hekimli%C4%9Fi "Diş hekimliği")
  - [Eczacılık](/wiki/Eczac%C4%B1l%C4%B1k "Eczacılık")
  - [Fizyoterapi](/wiki/Fizik_tedavi "Fizik tedavi")
  - [Podiatri](/w/index.php?title=Podiatri&action=edit&redlink=1 "Podiatri (sayfa mevcut değil)")
- [Tıbbi antropoloji](/wiki/T%C4%B1bbi_antropoloji "Tıbbi antropoloji")
- [Tıbbi atık](/wiki/T%C4%B1bbi_at%C4%B1k "Tıbbi atık")
- [Tıbbi müdahalecilik](/wiki/T%C4%B1bbi_m%C3%BCdahalecilik "Tıbbi müdahalecilik")
- [Tıbbi görüntüleme](/wiki/T%C4%B1bbi_g%C3%B6r%C3%BCnt%C3%BCleme "Tıbbi görüntüleme")
- [Tıbbi hata](/wiki/T%C4%B1bbi_hata "Tıbbi hata")
- [Tıbbi kötü uygulama](/wiki/T%C4%B1bbi_k%C3%B6t%C3%BC_uygulama "Tıbbi kötü uygulama")
- [Tıbbi laboratuvar](/wiki/T%C4%B1bbi_laboratuvar "Tıbbi laboratuvar")
- [Tıbbi jeoloji](/wiki/T%C4%B1bbi_jeoloji "Tıbbi jeoloji")
- [Tıbbi prosedür](/wiki/T%C4%B1bbi_prosed%C3%BCr "Tıbbi prosedür")
- [Tıbbi psikoloji](/wiki/T%C4%B1bbi_psikoloji "Tıbbi psikoloji")
- [Tıbbi terminoloji](/wiki/T%C4%B1bbi_terminoloji "Tıbbi terminoloji")
- [Tıbbi gözlem](/wiki/T%C4%B1bbi_g%C3%B6zlem "Tıbbi gözlem")
- [Tıbbi staj](/wiki/T%C4%B1bbi_staj "Tıbbi staj")
- [Tıbbi test](/wiki/T%C4%B1bbi_test "Tıbbi test")
- [Tıbbileştirme](/wiki/T%C4%B1bbile%C5%9Ftirme "Tıbbileştirme")
- [Tıbbi toksikoloji](/wiki/T%C4%B1bbi_toksikoloji "Tıbbi toksikoloji")
- [Tıp etiği](/wiki/T%C4%B1p_eti%C4%9Fi "Tıp etiği")

![Kategori](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Symbol_category.svg/16px-Symbol_category.svg.png)[Kategori](/wiki/Kategori:T%C4%B1p "Kategori:Tıp")  • ![Commons sayfası](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/12px-Commons-logo.svg.png)[Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Medicine "commons:Medicine")  • ![VikiProje](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/People_icon.svg/16px-People_icon.svg.png)[Vikiproje](/wiki/Vikiproje:T%C4%B1p "Vikiproje:Tıp")  • ![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Symbol_question.svg/16px-Symbol_question.svg.png)[Ana hatlar](/w/index.php?title=T%C4%B1bb%C4%B1n_ana_hatlar%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Tıbbın ana hatları (sayfa mevcut değil)")

- [g](/wiki/%C5%9Eablon:Farmakoloji "Şablon:Farmakoloji")
- [t](/wiki/%C5%9Eablon_tart%C4%B1%C5%9Fma:Farmakoloji "Şablon tartışma:Farmakoloji")
- [d](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Eablon:Farmakoloji&action=edit)

[Farmakoloji](/wiki/Farmakoloji "Farmakoloji")

[Ligand (biyokimya)](/wiki/Ligand_(biyokimya) "Ligand (biyokimya)")

Heyecan verici

- [Agonist](/wiki/Agonist "Agonist")
- [Endojen agonist](/w/index.php?title=Endojen_agonist&action=edit&redlink=1 "Endojen agonist (sayfa mevcut değil)")
- [Geri döndürülemez agonist](/w/index.php?title=Geri_d%C3%B6nd%C3%BCr%C3%BClemez_agonist&action=edit&redlink=1 "Geri döndürülemez agonist (sayfa mevcut değil)")
- [Kısmi agonist](/w/index.php?title=K%C4%B1smi_agonist&action=edit&redlink=1 "Kısmi agonist (sayfa mevcut değil)")
- [Süperagonist](/wiki/S%C3%BCperagonist "Süperagonist")
- [Fizyolojik agonist](/w/index.php?title=Fizyolojik_agonizm_ve_antagonizm&action=edit&redlink=1 "Fizyolojik agonizm ve antagonizm (sayfa mevcut değil)")

Engelleyici

- [Antagonist](/wiki/Antagonist_(farmakoloji) "Antagonist (farmakoloji)")
- [Rekabetçi agonist](/wiki/Antagonist_(farmakoloji) "Antagonist (farmakoloji)")
- [Geri döndürülemez agonist](/w/index.php?title=Geri_d%C3%B6nd%C3%BCr%C3%BClemez_agonist&action=edit&redlink=1 "Geri döndürülemez agonist (sayfa mevcut değil)")
- [Fizyolojik antagonist](/w/index.php?title=Fizyolojik_agonizm_ve_antagonizm&action=edit&redlink=1 "Fizyolojik agonizm ve antagonizm (sayfa mevcut değil)")
- [Ters agonist](/w/index.php?title=Ters_agonist&action=edit&redlink=1 "Ters agonist (sayfa mevcut değil)")
- [Enzim inhibitörü](/wiki/Enzim_inhibit%C3%B6r%C3%BC "Enzim inhibitörü")

[Farmakodinami](/wiki/Farmakodinami "Farmakodinami")

Reseptördeki aktivite

- [Etki mekanizması](/wiki/Etki_mekanizmas%C4%B1 "Etki mekanizması")
- [Etki modu](/wiki/Etki_modu "Etki modu")
- [Bağlanma](/w/index.php?title=Molek%C3%BCler_ba%C4%9Flanma&action=edit&redlink=1 "Moleküler bağlanma (sayfa mevcut değil)")
- [Reseptör (biyokimya)](/wiki/Resept%C3%B6r_(biyokimya) "Reseptör (biyokimya)")
- [Duyarsızlaştırma (Tıp)](/wiki/Duyars%C4%B1zla%C5%9Ft%C4%B1rma_(T%C4%B1p) "Duyarsızlaştırma (Tıp)")

Ligandın diğer etkileri

- Seçicilik ( [Bağlama](/w/index.php?title=Ba%C4%9Flama_se%C3%A7icili%C4%9Fi&action=edit&redlink=1 "Bağlama seçiciliği (sayfa mevcut değil)"), [Fonksiyonel](/w/index.php?title=Fonksiyonel_se%C3%A7icilik&action=edit&redlink=1 "Fonksiyonel seçicilik (sayfa mevcut değil)"))
- [Pleiotropi (ilaçlar)](/w/index.php?title=Pleiotropi_(ila%C3%A7lar)&action=edit&redlink=1 "Pleiotropi (ilaçlar) (sayfa mevcut değil)")
- [Aşıların spesifik olmayan etkisi](/w/index.php?title=A%C5%9F%C4%B1lar%C4%B1n_spesifik_olmayan_etkisi&action=edit&redlink=1 "Aşıların spesifik olmayan etkisi (sayfa mevcut değil)")
- [Yan etkiler](/w/index.php?title=Yan_etkiler&action=edit&redlink=1 "Yan etkiler (sayfa mevcut değil)")
- [Toksiklik](/wiki/Toksiklik "Toksiklik") ( [Nörotoksisite](/wiki/N%C3%B6rotoksisite "Nörotoksisite"))

Analiz

- [Doz yanıt ilişkisi](/wiki/Doz_yan%C4%B1t_ili%C5%9Fkisi "Doz yanıt ilişkisi")
- [Hill denklemi (biyokimya)](/w/index.php?title=Hill_denklemi_(biyokimya)&action=edit&redlink=1 "Hill denklemi (biyokimya) (sayfa mevcut değil)")
- [Schild planı](/w/index.php?title=Schild_plan%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Schild planı (sayfa mevcut değil)")
- [Del Castillo Katz modeli](/w/index.php?title=Del_Castillo_Katz_modeli&action=edit&redlink=1 "Del Castillo Katz modeli (sayfa mevcut değil)")
- [Cheng-Prussoff Denklemi](/w/index.php?title=Cheng-Prussoff_Denklemi&action=edit&redlink=1 "Cheng-Prussoff Denklemi (sayfa mevcut değil)")
- Metotlar ( [Organ banyosu](/w/index.php?title=Organ_banyosu&action=edit&redlink=1 "Organ banyosu (sayfa mevcut değil)"), [Ligand bağlama testi](/w/index.php?title=Ligand_ba%C4%9Flama_testi&action=edit&redlink=1 "Ligand bağlama testi (sayfa mevcut değil)"), [Patch-clamp](/w/index.php?title=Patch-clamp&action=edit&redlink=1 "Patch-clamp (sayfa mevcut değil)"))

Metrikler

- [Etki](/w/index.php?title=Etki&action=edit&redlink=1 "Etki (sayfa mevcut değil)")
- [İçsel aktivite](/w/index.php?title=%C4%B0%C3%A7sel_aktivite&action=edit&redlink=1 "İçsel aktivite (sayfa mevcut değil)")
- [Etki](/w/index.php?title=Etki_(farmakoloji)&action=edit&redlink=1 "Etki (farmakoloji) (sayfa mevcut değil)") ( [EC50](/wiki/EC50 "EC50"), [IC50](/w/index.php?title=IC50&action=edit&redlink=1 "IC50 (sayfa mevcut değil)"), [ED50](/w/index.php?title=Etkili_doz_(farmakoloji)&action=edit&redlink=1 "Etkili doz (farmakoloji) (sayfa mevcut değil)"), [LD50](/wiki/Ortalama_%C3%B6ld%C3%BCr%C3%BCc%C3%BC_doz "Ortalama öldürücü doz"), [TD50](/w/index.php?title=Ortalama_toksik_doz&action=edit&redlink=1 "Ortalama toksik doz (sayfa mevcut değil)"))
- [Terapötik indeks](/w/index.php?title=Terap%C3%B6tik_indeks&action=edit&redlink=1 "Terapötik indeks (sayfa mevcut değil)")
- [Afinite](/w/index.php?title=Ayr%C4%B1lma_sabiti&action=edit&redlink=1 "Ayrılma sabiti (sayfa mevcut değil)")

[Farmakokinetik](/wiki/Farmakokinetik "Farmakokinetik")

Metrik

- [Yükleme dozu](/w/index.php?title=Y%C3%BCkleme_dozu&action=edit&redlink=1 "Yükleme dozu (sayfa mevcut değil)")
- [Dağıtım hacmi](/w/index.php?title=Da%C4%9F%C4%B1t%C4%B1m_hacmi&action=edit&redlink=1 "Dağıtım hacmi (sayfa mevcut değil)") ( [Başlangıç](/w/index.php?title=%C4%B0lk_da%C4%9F%C4%B1t%C4%B1m_hacmi&action=edit&redlink=1 "İlk dağıtım hacmi (sayfa mevcut değil)"))
- [İnfüzyon hızı](/w/index.php?title=%C4%B0nf%C3%BCzyon_h%C4%B1z%C4%B1&action=edit&redlink=1 "İnfüzyon hızı (sayfa mevcut değil)")
- [Etki başlangıcı](/wiki/Etki_ba%C5%9Flang%C4%B1c%C4%B1 "Etki başlangıcı")
- [Biyolojik yarı ömür](/wiki/Biyolojik_yar%C4%B1_%C3%B6m%C3%BCr "Biyolojik yarı ömür")
- [Plazma proteinine bağlanma](/wiki/Plazma_proteinine_ba%C4%9Flanma "Plazma proteinine bağlanma")
- [Biyoyararlanım](/wiki/Biyoyararlan%C4%B1m "Biyoyararlanım")

LADME

- [(L)ADME](/w/index.php?title=ADME&action=edit&redlink=1 "ADME (sayfa mevcut değil)"): ( [Kurtuluş](/w/index.php?title=Kurtulu%C5%9F_(farmakoloji)&action=edit&redlink=1 "Kurtuluş (farmakoloji) (sayfa mevcut değil)"))
- [Emilim](/w/index.php?title=Emilim_(farmakoloji)&action=edit&redlink=1 "Emilim (farmakoloji) (sayfa mevcut değil)")
- [Dağılım](/w/index.php?title=Da%C4%9F%C4%B1t%C4%B1m_(farmakoloji)&action=edit&redlink=1 "Dağıtım (farmakoloji) (sayfa mevcut değil)")
- [Metabolizma](/wiki/%C4%B0la%C3%A7_metabolizmas%C4%B1 "İlaç metabolizması")
- [Boşaltım](/wiki/Bo%C5%9Falt%C4%B1m "Boşaltım") ( [Clearance](/w/index.php?title=Klirens_(farmakoloji)&action=edit&redlink=1 "Klirens (farmakoloji) (sayfa mevcut değil)"))
- [Bölme](/w/index.php?title=B%C3%B6lme_(farmakokinetik)&action=edit&redlink=1 "Bölme (farmakokinetik) (sayfa mevcut değil)")
- [Biyoeşdeğerlik](/w/index.php?title=Biyoe%C5%9Fde%C4%9Ferlik&action=edit&redlink=1 "Biyoeşdeğerlik (sayfa mevcut değil)")

İlgili

alanlar

[Nörobilim](/wiki/N%C3%B6robilim "Nörobilim") ve [psikoloji](/wiki/Psikoloji "Psikoloji")

- [Nöropsikofarmakoloji](/wiki/N%C3%B6ropsikofarmakoloji "Nöropsikofarmakoloji")
- [Nörofarmakoloji](/wiki/N%C3%B6rofarmakoloji "Nörofarmakoloji")
- [Psikofarmakoloji](/wiki/Psikofarmakoloji "Psikofarmakoloji")
- [Elektrofizyoloji](/wiki/Elektrofizyoloji "Elektrofizyoloji")

Tıp

- [Klinik farmakoloji](/w/index.php?title=Klinik_farmakoloji&action=edit&redlink=1 "Klinik farmakoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Eczacılık](/wiki/Eczac%C4%B1l%C4%B1k "Eczacılık")
- [Farmasötik kimya](/wiki/Farmas%C3%B6tik_kimya "Farmasötik kimya")
- [Farmakoepidemiyoloji](/w/index.php?title=Farmakoepidemiyoloji&action=edit&redlink=1 "Farmakoepidemiyoloji (sayfa mevcut değil)")

[Biyokimya](/wiki/Biyokimya "Biyokimya") ve [genetik](/wiki/Genetik "Genetik")

- [Farmakoinformatik](/w/index.php?title=Farmakoinformatik&action=edit&redlink=1 "Farmakoinformatik (sayfa mevcut değil)")
- [Farmakogenetik](/wiki/Farmakogenetik "Farmakogenetik")
- [Farmakogenomik](/wiki/Farmakogenomik "Farmakogenomik")

[Toksikoloji](/wiki/Toksikoloji "Toksikoloji")

- [Farmakotoksikoloji](/w/index.php?title=Farmakotoksikoloji&action=edit&redlink=1 "Farmakotoksikoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Nörotoksin](/wiki/N%C3%B6rotoksin "Nörotoksin")

[İlaç keşfi](/w/index.php?title=%C4%B0la%C3%A7_ke%C5%9Ffi&action=edit&redlink=1 "İlaç keşfi (sayfa mevcut değil)")

- [Klasik farmakoloji](/w/index.php?title=Klasik_farmakoloji&action=edit&redlink=1 "Klasik farmakoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Ters farmakoloji](/w/index.php?title=Ters_farmakoloji&action=edit&redlink=1 "Ters farmakoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Fotofarmakoloji](/w/index.php?title=Fotofarmakoloji&action=edit&redlink=1 "Fotofarmakoloji (sayfa mevcut değil)")
- [İmmünfarmakoloji](/wiki/%C4%B0mm%C3%BCnoloji "İmmünoloji")
- [Sitoloji](/wiki/Sitoloji "Sitoloji")
- [Fizyoloji](/wiki/Fizyoloji "Fizyoloji")

Diğer

- [Koindüksiyon (anestetikler)](/w/index.php?title=Koind%C3%BCksiyon_(anestetikler)&action=edit&redlink=1 "Koindüksiyon (anestetikler) (sayfa mevcut değil)")
- [Birden fazla tedavinin bir arada uygulanması](/w/index.php?title=Birden_fazla_tedavinin_bir_arada_uygulanmas%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Birden fazla tedavinin bir arada uygulanması (sayfa mevcut değil)")
- [Fonksiyonel analog (kimya)](/w/index.php?title=Fonksiyonel_analog_(kimya)&action=edit&redlink=1 "Fonksiyonel analog (kimya) (sayfa mevcut değil)")
- [Polifarmakoloji](/w/index.php?title=Polifarmakoloji&action=edit&redlink=1 "Polifarmakoloji (sayfa mevcut değil)")
- [Kemoterapi](/wiki/Kemoterapi "Kemoterapi")
- [İlaçlar listesi](/w/index.php?title=%C4%B0la%C3%A7lar_listesi&action=edit&redlink=1 "İlaçlar listesi (sayfa mevcut değil)")
- [Temel ilaçlar](/w/index.php?title=Temel_ila%C3%A7lar&action=edit&redlink=1 "Temel ilaçlar (sayfa mevcut değil)")
- [İlaç adlandırması](/wiki/%C4%B0la%C3%A7_adland%C4%B1rmas%C4%B1 "İlaç adlandırması")

Tolerans ve direnç

- [İlaç toleransı](/wiki/%C4%B0la%C3%A7_tolerans%C4%B1 "İlaç toleransı")
- [Taşifilaksi](/w/index.php?title=Ta%C5%9Fifilaksi&action=edit&redlink=1 "Taşifilaksi (sayfa mevcut değil)")
- [İlaç direnci](/w/index.php?title=%C4%B0la%C3%A7_direnci&action=edit&redlink=1 "İlaç direnci (sayfa mevcut değil)")
- [Antibiyotik direnci](/wiki/Antibiyotik_direnci "Antibiyotik direnci")
- [Çoklu ilaç direnci](/w/index.php?title=%C3%87oklu_ila%C3%A7_direnci&action=edit&redlink=1 "Çoklu ilaç direnci (sayfa mevcut değil)")

Antimikrobiyal farmakoloji

- [Antimikrobiyal farmakodinamik](/w/index.php?title=Antimikrobiyal_farmakodinamik&action=edit&redlink=1 "Antimikrobiyal farmakodinamik (sayfa mevcut değil)")
- [Minimum inhibitör konsantrasyon](/w/index.php?title=Minimum_inhibit%C3%B6r_konsantrasyon&action=edit&redlink=1 "Minimum inhibitör konsantrasyon (sayfa mevcut değil)")
- [Bakteriyostatik](/w/index.php?title=Bakteriyostatik_ajan&action=edit&redlink=1 "Bakteriyostatik ajan (sayfa mevcut değil)")
- [Minimum bakteri öldürücü konsantrasyon](/w/index.php?title=Minimum_bakteri_%C3%B6ld%C3%BCr%C3%BCc%C3%BC_konsantrasyon&action=edit&redlink=1 "Minimum bakteri öldürücü konsantrasyon (sayfa mevcut değil)")
- [Bakterisit](/wiki/Bakterisit "Bakterisit")

[Otorite kontrolü](/wiki/Otorite_kontrol%C3%BC "Otorite kontrolü")[![Bunu Vikiveri'de düzenleyin](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/10px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png)](https://www.wikidata.org/wiki/Q11190 "Bunu Vikiveri'de düzenleyin")

- [BNF](/wiki/Fransa_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Fransa Millî Kütüphanesi"): [cb119832928](https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb119832928) [(data)](https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb119832928)
- [GND](/wiki/T%C3%BCmle%C5%9Fik_Otorite_Dosyas%C4%B1 "Tümleşik Otorite Dosyası"): [4038243-6](https://d-nb.info/gnd/4038243-6)
- [HDS](/wiki/%C4%B0svi%C3%A7re_Tarihsel_S%C3%B6zl%C3%BC%C4%9F%C3%BC "İsviçre Tarihsel Sözlüğü"): [008275](https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/008275)
- [LCCN](/wiki/Kongre_K%C3%BCt%C3%BCphanesi_Kontrol_Numaras%C4%B1 "Kongre Kütüphanesi Kontrol Numarası"): [sh85083064](https://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85083064)
- [LNB](/wiki/Letonya_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Letonya Millî Kütüphanesi"): [000055439](https://kopkatalogs.lv/F?func=direct&local_base=lnc10&doc_number=000055439&P_CON_LNG=ENG)
- [NDL](/wiki/Mill%C3%AE_Diyet_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Millî Diyet Kütüphanesi"): [00563899](https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00563899)
- [NKC](/wiki/%C3%87ek_Cumhuriyeti_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Çek Cumhuriyeti Millî Kütüphanesi"): [ph115195](https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=ph115195&CON_LNG=ENG)
- [NLI](/wiki/%C4%B0srail_Ulusal_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "İsrail Ulusal Kütüphanesi"): [987007560492905171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007560492905171)

" [https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Tıp&oldid=33733197](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Tıp&oldid=33733197)" sayfasından alınmıştır

[Kategori](/wiki/%C3%96zel:Kategoriler "Özel:Kategoriler"):

- [Tıp](/wiki/Kategori:T%C4%B1p "Kategori:Tıp")

Gizli kategoriler:

- [Kaynaklardaki sayfa numarası eksik olan maddeler](/wiki/Kategori:Kaynaklardaki_sayfa_numaras%C4%B1_eksik_olan_maddeler "Kategori:Kaynaklardaki sayfa numarası eksik olan maddeler")
- [Webarşiv şablonu wayback bağlantıları](/wiki/Kategori:Webar%C5%9Fiv_%C5%9Fablonu_wayback_ba%C4%9Flant%C4%B1lar%C4%B1 "Kategori:Webarşiv şablonu wayback bağlantıları")
- [Kullanımdan kaldırılmış görüntü sözdizimi kullanan sayfalar](/wiki/Kategori:Kullan%C4%B1mdan_kald%C4%B1r%C4%B1lm%C4%B1%C5%9F_g%C3%B6r%C3%BCnt%C3%BC_s%C3%B6zdizimi_kullanan_sayfalar "Kategori:Kullanımdan kaldırılmış görüntü sözdizimi kullanan sayfalar")
- [Kırmızı bağlantıya sahip ana madde şablonu içeren maddeler](/wiki/Kategori:K%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1_ba%C4%9Flant%C4%B1ya_sahip_ana_madde_%C5%9Fablonu_i%C3%A7eren_maddeler "Kategori:Kırmızı bağlantıya sahip ana madde şablonu içeren maddeler")
- [BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:BNF_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:GND_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [HDS tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:HDS_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:HDS tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:LCCN_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [LNB tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:LNB_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:LNB tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NDL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NDL_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NDL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NKC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NKC_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NKC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NLI_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")

- Sayfa en son 13.04, 31 Ağustos 2024 tarihinde değiştirildi.
- Metin [Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.tr) altındadır ve ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak [Kullanım Şartlarını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/tr) ve [Gizlilik Politikasını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/tr) kabul etmiş olursunuz.

Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org/) tescilli markasıdır.


- [Gizlilik politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Vikipedi hakkında](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [Sorumluluk reddi](/wiki/Vikipedi:Genel_sorumluluk_reddi)
- [Davranış Kuralları](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Geliştiriciler](https://developer.wikimedia.org)
- [İstatistikler](https://stats.wikimedia.org/#/tr.wikipedia.org)
- [Çerez politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobil görünüm](//tr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C4%B1p&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)