Kara Ölüm - Vikipedi
Kara Veba olarak da bilinen Kara Ölüm, insanlık tarihinde kaydedilen en ölümcül salgındır. Avrasya ve Kuzey Afrika'da 75-200 milyon kadar insanın ölümüne yol a ...
Kara Ölüm - Vikipedi[İçeriğe atla](#bodyContent)

Ana menü

Ana menü

kenar çubuğuna taşıgizle

Gezinti


- [Anasayfa](/wiki/Anasayfa "Anasayfayı ziyaret et [z]")
- [Hakkımızda](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [İçindekiler](/wiki/Vikipedi:G%C3%B6z_at)
- [Rastgele madde](/wiki/%C3%96zel:Rastgele "Rastgele bir sayfaya gidin [x]")
- [Seçkin içerik](/wiki/Vikipedi:Se%C3%A7kin_i%C3%A7erik)
- [Yakınımdakiler](/wiki/%C3%96zel:Yak%C4%B1n%C4%B1mdakiler)

Katılım


- [Bağış yapın](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_tr.wikipedia.org&uselang=tr "Bizi destekleyin")
- [Deneme tahtası](/wiki/Vikipedi:Deneme_tahtas%C4%B1)
- [Köy çeşmesi](/wiki/Vikipedi:K%C3%B6y_%C3%A7e%C5%9Fmesi "Güncel olaylarla ilgili son bilgiler")
- [Son değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:SonDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler "Vikide yapılmış son değişikliklerin listesi [r]")
- [Dosya yükle](/wiki/Vikipedi:Y%C3%BCkle)
- [Topluluk portali](/wiki/Vikipedi:Topluluk_portali "Proje hakkında, neler yapabilirsiniz, ne nerededir")
- [Wikimedia dükkânı](//shop.wikimedia.org)
- [Yardım](/wiki/Yard%C4%B1m:%C4%B0%C3%A7indekiler "Yardım almak için")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Vikipedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-tr.svg)![Özgür Ansiklopedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-tr.svg)](/wiki/Anasayfa)

[Ara](/wiki/%C3%96zel:Ara "Vikipedi içinde ara [f]")

Ara

Görünüm

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=Kara+%C3%96l%C3%BCm "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=Kara+%C3%96l%C3%BCm "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Kişisel araçlar

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=Kara+%C3%96l%C3%BCm "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=Kara+%C3%96l%C3%BCm "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Çıkış yapmış editörler için sayfalar [daha fazla bilgi](/wiki/Yard%C4%B1m:Giri%C5%9F)

- [Katkılar](/wiki/%C3%96zel:Katk%C4%B1lar%C4%B1m "Bu IP adresinden yapılmış değişiklikler listesi [y]")
- [Mesaj](/wiki/%C3%96zel:MesajSayfam "Bu IP adresindeki düzenlemeler hakkında tartışma [n]")

## İçindekiler

kenar çubuğuna taşıgizle

- Giriş

- [1İsim](#İsim)İsim alt bölümünü aç/kapa  - [1.1Köken](#Köken)
  - [1.2Kök](#Kök)
  - [1.3Etimolojik Köken](#Etimolojik_Köken)
- [2Diğer Veba Salgınları](#Diğer_Veba_Salgınları)Diğer Veba Salgınları alt bölümünü aç/kapa  - [2.1Justinianus Veba Salgını](#Justinianus_Veba_Salgını)
  - [2.2San Cristóbal de La Laguna vebası](#San_Cristóbal_de_La_Laguna_vebası)
  - [2.31629-1631 İtalyan vebası](#1629-1631_İtalyan_vebası)
  - [2.4Büyük Londra Vebası](#Büyük_Londra_Vebası)
  - [2.51738'in Büyük Vebası](#1738'in_Büyük_Vebası)
  - [2.61770-1772 Rus Vebası](#1770-1772_Rus_Vebası)
- [314\. Yüzyıl Veba Salgını](#14._Yüzyıl_Veba_Salgını)14\. Yüzyıl Veba Salgını alt bölümünü aç/kapa  - [3.1Nedenleri](#Nedenleri)    - [3.1.1İlk Teoriler](#İlk_Teoriler)
    - [3.1.2Baskın Modern Teori](#Baskın_Modern_Teori)
    - [3.1.3Alternatif Açıklamalar](#Alternatif_Açıklamalar)
  - [3.2Vebanın Belirti ve Hasta Üzerindeki Etkileri](#Vebanın_Belirti_ve_Hasta_Üzerindeki_Etkileri)    - [3.2.1Hıyarcıklı Veba](#Hıyarcıklı_Veba)
    - [3.2.2Pnömonik Veba](#Pnömonik_Veba)
    - [3.2.3Septisemik Veba](#Septisemik_Veba)
  - [3.3Kara Ölüm'ün Topluma Etkisi](#Kara_Ölüm'ün_Topluma_Etkisi)    - [3.3.1Salgından Önce Toplumun Demografik, Sosyal ve Ekonomik Durumu](#Salgından_Önce_Toplumun_Demografik,_Sosyal_ve_Ekonomik_Durumu)
    - [3.3.2Salgın Esnası Toplumun Demografik, Sosyal ve Ekonomik Durumu](#Salgın_Esnası_Toplumun_Demografik,_Sosyal_ve_Ekonomik_Durumu)      - [3.3.2.1Demografik Etki ve Sonuçlar](#Demografik_Etki_ve_Sonuçlar)
      - [3.3.2.2Ekonomik Etki ve Sonuçlar](#Ekonomik_Etki_ve_Sonuçlar)
      - [3.3.2.3Sosyal Etki ve Sonuçlar](#Sosyal_Etki_ve_Sonuçlar)
    - [3.3.3Ölümler](#Ölümler)
- [4Not listesi](#Not_listesi)
- [5Kaynakça](#Kaynakça)
- [6Ayrıca Bakınız](#Ayrıca_Bakınız)
- [7Dış Bağlantılar](#Dış_Bağlantılar)

İçindekiler tablosunu değiştir

# Kara Ölüm

122 dil

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Swart_Dood "Swart Dood - Afrikaanca")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Schwarzer_Tod "Schwarzer Tod - İsviçre Almancası")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Peste_negra "Peste negra - Aragonca")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF "الموت الأسود - Arapça")
- [مصرى](https://arz.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%AF "الموت الاسود - Mısır Arapçası")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Peste_negro "Peste negro - Asturyasça")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Qara_%C3%B6l%C3%BCm "Qara ölüm - Azerbaycan dili")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A7_%D8%A7%D8%A4%D9%84%D9%88%D9%85 "قارا اؤلوم - South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D2%A0%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%BC "Ҡара үлем - Başkırtça")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%8C "Чорная смерць - Belarusça")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%86%D1%8C "Чорная сьмерць - Belarusian (Taraškievica orthography)")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D1%81%D0%BC%D1%8A%D1%80%D1%82 "Черната смърт - Bulgarca")
- [Banjar](https://bjn.wikipedia.org/wiki/Maut_Hitam "Maut Hitam - Banjar Dili")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%8B_%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%81 "কালো মৃত্যু - Bengalce")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Bosenn_Zu "Bosenn Zu - Bretonca")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Crna_smrt "Crna smrt - Boşnakça")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Pesta_Negra "Pesta Negra - Katalanca")
- [閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄](https://cdo.wikipedia.org/wiki/H%C3%A1ik-s%E1%B9%B3%CC%84-b%C3%AAng "Háik-sṳ̄-bêng - Mindong")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C_%DA%95%DB%95%D8%B4 "مردنی ڕەش - Orta Kürtçe")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/%C4%8Cern%C3%A1_smrt "Černá smrt - Çekçe")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Pla_Du "Pla Du - Galce")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Den_sorte_d%C3%B8d "Den sorte død - Danca")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Schwarzer_Tod "Schwarzer Tod - Almanca")
- [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/Mergo_siya "Mergo siya - Zazaki")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B1%CF%8D%CF%81%CE%B7_%CF%80%CE%B1%CE%BD%CF%8E%CE%BB%CE%B7 "Μαύρη πανώλη - Yunanca")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Black_Death "Black Death - İngilizce")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Nigra_morto "Nigra morto - Esperanto")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Peste_negra "Peste negra - İspanyolca")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Must_surm "Must surm - Estonca")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Izurri_Beltza "Izurri Beltza - Baskça")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%DA%AF_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87 "مرگ سیاه - Farsça")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Musta_surma "Musta surma - Fince")
- [Võro](https://fiu-vro.wikipedia.org/wiki/Must_surm "Must surm - Võro")
- [Føroyskt](https://fo.wikipedia.org/wiki/S%C3%B3ttin_svarta "Sóttin svarta - Faroe dili")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Peste_noire "Peste noire - Fransızca")
- [Furlan](https://fur.wikipedia.org/wiki/Peste_Nere "Peste Nere - Friuli dili")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Swarte_Dea "Swarte Dea - Batı Frizcesi")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/An_Phl%C3%A1_Mh%C3%B3r "An Phlá Mhór - İrlandaca")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/Lap%C3%A8s_nw%C3%A8 "Lapès nwè - Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/Am_B%C3%A0s_Dubh "Am Bàs Dubh - İskoç Gaelcesi")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Peste_Negra "Peste Negra - Galiçyaca")
- [𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺](https://got.wikipedia.org/wiki/%F0%90%8D%83%F0%90%8D%85%F0%90%8C%B0%F0%90%8D%82%F0%90%8D%84%F0%90%8D%83_%F0%90%8C%B3%F0%90%8C%B0%F0%90%8C%BF%F0%90%8C%B8%F0%90%8C%BF%F0%90%8D%83 "𐍃𐍅𐌰𐍂𐍄𐍃 𐌳𐌰𐌿𐌸𐌿𐍃 - Gotça")
- [Hausa](https://ha.wikipedia.org/wiki/Black_Death "Black Death - Hausa dili")
- [客家語 / Hak-kâ-ngî](https://hak.wikipedia.org/wiki/Het-s%C3%AD-phiang "Het-sí-phiang - Hakka Çincesi")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%9E%D7%95%D7%95%D7%AA_%D7%94%D7%A9%D7%97%D7%95%D7%A8 "המוות השחור - İbranice")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A5%8C%E0%A4%A4 "काली मौत - Hintçe")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Doba_kuge "Doba kuge - Hırvatça")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Lap%C3%A8s_nwa "Lapès nwa - Haiti Kreyolu")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Fekete_hal%C3%A1l "Fekete halál - Macarca")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8D%D6%87_%D5%B4%D5%A1%D5%B0 "Սև մահ - Ermenice")
- [Արեւմտահայերէն](https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D5%8D%D5%A5%D6%82_%D5%84%D5%A1%D5%B0 "Սեւ Մահ - Western Armenian")
- [İnterlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Peste_nigre "Peste nigre - İnterlingua")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Wabah_Hitam_(pandemi) "Wabah Hitam (pandemi) - Endonezce")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Nigra_pesto "Nigra pesto - Ido")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Svartidau%C3%B0i "Svartidauði - İzlandaca")
- [İtaliano](https://it.wikipedia.org/wiki/Peste_nera "Peste nera - İtalyanca")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%BB%92%E6%AD%BB%E7%97%85 "黒死病 - Japonca")
- [Patois](https://jam.wikipedia.org/wiki/Blak_Det "Blak Det - Jamaika Patois Dili")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A8%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%98_%E1%83%AD%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%98 "შავი ჭირი - Gürcüce")
- [Taqbaylit](https://kab.wikipedia.org/wiki/Tarka_taberkant "Tarka taberkant - Kabiliyece")
- [Адыгэбзэ](https://kbd.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D1%8D_%D1%84%D3%80%D1%8B%D1%86%D3%80%D1%8D "Емынэ фӀыцӀэ - Kabardeyce")
- [Kabɩyɛ](https://kbp.wikipedia.org/wiki/K%C9%A9z%C9%A9k%CA%8A_k%C9%A9kp%C9%9Bd%CA%8A%CA%8A "Kɩzɩkʊ kɩkpɛdʊʊ - Kabiye")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%B1%D0%B0_%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%96 "Оба індеті - Kazakça")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%ED%9D%91%EC%82%AC%EB%B3%91 "흑사병 - Korece")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Mirina_re%C5%9F "Mirina reş - Kürtçe")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Mors_atra "Mors atra - Latince")
- [Ladino](https://lad.wikipedia.org/wiki/Hazinura_negra "Hazinura negra - Ladino")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Zjwarte_Doe%C3%ABd "Zjwarte Doeëd - Limburgca")
- [Ladin](https://lld.wikipedia.org/wiki/Mort_Foscia "Mort Foscia - Ladin")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Juodoji_mirtis "Juodoji mirtis - Litvanca")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Meln%C4%81_n%C4%81ve "Melnā nāve - Letonca")
- [मैथिली](https://mai.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%95_%E0%A4%A1%E0%A5%87%E0%A4%A5 "ब्ल्याक डेथ - Maithili")
- [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Fahafatesana_Mainty "Fahafatesana Mainty - Malgaşça")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D1%80%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%BC%D1%80%D1%82 "Црна смрт - Makedonca")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AC%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D_%E0%B4%A1%E0%B5%86%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D "ബ്ലാക്ക് ഡെത്ത് - Malayalam dili")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D1%80_%D2%AF%D1%85%D1%8D%D0%BB "Хар үхэл - Moğolca")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B3%E0%A4%BE_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%97 "काळा प्लेग - Marathi dili")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Maut_Hitam "Maut Hitam - Malayca")
- [Malti](https://mt.wikipedia.org/wiki/Pesta_s-sewda "Pesta s-sewda - Maltaca")
- [Mirandés](https://mwl.wikipedia.org/wiki/Peste_negra "Peste negra - Miranda dili")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%B2%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%82%E1%80%AB "မဲသေရောဂါ - Birman dili")
- [Nāhuatl](https://nah.wikipedia.org/wiki/Tiltik_mikistli "Tiltik mikistli - Nāhuatl")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Swart_Dood "Swart Dood - Aşağı Almanca")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%8B_%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81 "कालो मृत्यु - Nepalce")
- [नेपाल भाषा](https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A5%81_%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%81 "हाकुगु मृत्यु - Nevari")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Zwarte_Dood "Zwarte Dood - Felemenkçe")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Svartedauden "Svartedauden - Norveççe Nynorsk")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Svartedauden "Svartedauden - Norveççe Bokmål")
- [Ирон](https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D1%83_%D0%BC%C3%A6%D0%BB%C3%A6%D1%82 "Сау мæлæт - Osetçe")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80_%E0%A8%AE%E0%A9%8C%E0%A8%A4 "ਕਾਲੀ ਮੌਤ - Pencapça")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Czarna_%C5%9Bmier%C4%87 "Czarna śmierć - Lehçe")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D9%85%D8%B1%DA%AB "تور مرګ - Peştuca")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Peste_Negra "Peste Negra - Portekizce")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Moartea_neagr%C4%83 "Moartea neagră - Rumence")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D1%91%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%8C "Чёрная смерть - Rusça")
- [Sardu](https://sc.wikipedia.org/wiki/Peste_niedda "Peste niedda - Sardunya dili")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Pesti_niura "Pesti niura - Sicilyaca")
- [Scots](https://sco.wikipedia.org/wiki/Black_Daith "Black Daith - İskoçça")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Crna_smrt "Crna smrt - Sırp-Hırvat Dili")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94_%E0%B6%B8%E0%B6%BB%E0%B6%AB%E0%B6%BA "කළු මරණය - Sinhali dili")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Black_Death "Black Death - Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/%C4%8Cierna_smr%C5%A5 "Čierna smrť - Slovakça")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/%C4%8Crna_smrt "Črna smrt - Slovence")
- [Anarâškielâ](https://smn.wikipedia.org/wiki/%C4%8Capis_sorme "Čapis sorme - İnari Laponcası")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Vdekja_e_Zez%C3%AB "Vdekja e Zezë - Arnavutça")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D1%80%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%BC%D1%80%D1%82 "Црна смрт - Sırpça")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Digerd%C3%B6den "Digerdöden - İsveççe")
- [Ślůnski](https://szl.wikipedia.org/wiki/Cz%C5%8Frn%C5%8F_%C5%9Bmier%C4%87 "Czŏrnŏ śmierć - Silezyaca")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%95%E0%AE%B1%E0%AF%81%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%9A%E0%AF%8D_%E0%AE%9A%E0%AE%BE%E0%AE%B5%E0%AF%81 "கறுப்புச் சாவு - Tamilce")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%AC%E0%B8%A1%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%B0 "กาฬมรณะ - Tayca")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Salot_na_Itim "Salot na Itim - Tagalogca")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%8C "Чорна смерть - Ukraynaca")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%81_%D9%85%D9%88%D8%AA "سیاہ موت - Urduca")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Qora_o%CA%BBlim "Qora oʻlim - Özbekçe")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/C%C3%A1i_Ch%E1%BA%BFt_%C4%90en "Cái Chết Đen - Vietnamca")
- [Walon](https://wa.wikipedia.org/wiki/Pesse_des_djins "Pesse des djins - Valonca")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Itom_nga_Kamatayon "Itom nga Kamatayon - Varay")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E9%BB%91%E6%AD%BB%E7%97%85 "黑死病 - Wu Çincesi")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A3%E1%83%A9%E1%83%90_%E1%83%AD%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%98 "უჩა ჭირი - Megrelce")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%BB%91%E6%AD%BB%E7%97%85 "黑死病 - Çince")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/Hek-s%C3%BA-p%C4%93ng "Hek-sú-pēng - Min Nan Çincesi")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E9%BB%91%E6%AD%BB%E7%97%85 "黑死病 - Kantonca")

[Bağlantıları değiştir](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q42005#sitelinks-wikipedia "Dillerarası bağlantıları değiştir")

- [Madde](/wiki/Kara_%C3%96l%C3%BCm "İçerik sayfasını göster [c]")
- [Tartışma](/wiki/Tart%C4%B1%C5%9Fma:Kara_%C3%96l%C3%BCm "İçerik ile ilgili tartışma [t]")

Türkçe

- [Oku](/wiki/Kara_%C3%96l%C3%BCm)
- [Değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=history "Bu sayfanın geçmiş sürümleri [h]")

Araçlar

Araçlar

kenar çubuğuna taşıgizle

Eylemler


- [Oku](/wiki/Kara_%C3%96l%C3%BCm)
- [Değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=history)

Genel


- [Sayfaya bağlantılar](/wiki/%C3%96zel:SayfayaBa%C4%9Flant%C4%B1lar/Kara_%C3%96l%C3%BCm "Bu sayfaya bağlantı vermiş tüm viki sayfalarının listesi [j]")
- [İlgili değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:%C4%B0lgiliDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler/Kara_%C3%96l%C3%BCm "Bu sayfadan bağlantı verilen sayfalardaki son değişiklikler [k]")
- [Özel sayfalar](/wiki/%C3%96zel:%C3%96zelSayfalar "Tüm özel sayfaların listesi [q]")
- [Kalıcı bağlantı](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&oldid=33663244 "Bu sayfanın bu revizyonuna kalıcı bağlantı")
- [Sayfa bilgisi](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=info "Bu sayfa hakkında daha fazla bilgi")
- [Bu sayfayı kaynak göster](/w/index.php?title=%C3%96zel:KaynakG%C3%B6ster&page=Kara_%C3%96l%C3%BCm&id=33663244&wpFormIdentifier=titleform "Bu sayfadan nasıl kaynak göstereceği hakkında bilgi")
- [Kısaltılmış URL'yi al](/w/index.php?title=%C3%96zel:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FKara_%25C3%2596l%25C3%25BCm)
- [Karekodu indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:QrCode&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FKara_%25C3%2596l%25C3%25BCm)
- [Vikiveri ögesi](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q42005 "Veri havuzundaki ilgili ögeye bağlantı [g]")

Yazdır/dışa aktar


- [Bir kitap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kitap&bookcmd=book_creator&referer=Kara+%C3%96l%C3%BCm)
- [PDF olarak indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:DownloadAsPdf&page=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=show-download-screen)
- [Basılmaya uygun görünüm](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&printable=yes "Bu sayfanın basılmaya uygun sürümü [p]")

Diğer projelerde


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Black_Death)

Görünüm

kenar çubuğuna taşıgizle

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Kara Ölüm[![Kara Ölüm'ün Avrupa'da ve Yakın Doğu'da Yayılması (1346-1353)](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/1346-1353_spread_of_the_Black_Death_in_Europe_map.svg/350px-1346-1353_spread_of_the_Black_Death_in_Europe_map.svg.png)](/wiki/Dosya:1346-1353_spread_of_the_Black_Death_in_Europe_map.svg "Kara Ölüm'ün Avrupa'da ve Yakın Doğu'da Yayılması (1346-1353)")

Kara Ölüm'ün Avrupa'da ve [Yakın Doğu](/wiki/Yak%C4%B1n_Do%C4%9Fu "Yakın Doğu")'da Yayılması (1346-1353)

Hastalık[Hıyarcıklı veba](/wiki/Veba "Veba")Virüs cinsi[Yersinia pestis](/wiki/Yersinia_pestis "Yersinia pestis") bakterisiYerAvrasya ve Kuzey Afrikaİlk vaka[Uzak Doğu](/wiki/Uzak_Do%C4%9Fu "Uzak Doğu")Varış tarihi1346-53İstatistikler

Ölümler

75-200 milyon arası (tahmini)[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Egyptian_plague_of_boils_in_the_Toggenburg_Bible_%28black_and_white%29.jpg/300px-Egyptian_plague_of_boils_in_the_Toggenburg_Bible_%28black_and_white%29.jpg)](/wiki/Dosya:Egyptian_plague_of_boils_in_the_Toggenburg_Bible_(black_and_white).jpg) Kara Ölüm'ün [Toggenburg İncilinde](/w/index.php?title=Toggenburg_%C4%B0ncili&action=edit&redlink=1 "Toggenburg İncili (sayfa mevcut değil)") resmedilmesi. (1441)

**Kara Veba** olarak da bilinen **Kara Ölüm**, insanlık tarihinde kaydedilen en ölümcül salgındır. [Avrasya](/wiki/Avrasya "Avrasya") ve [Kuzey Afrika](/wiki/Kuzey_Afrika "Kuzey Afrika")'da 75-200 milyon[\[1\]](#cite_note-ABC/Reuters-1)[\[2\]](#cite_note-Black_Death's_Gene_Code_Cracked-2)[\[3\]](#cite_note-Health:_De-coding_the_Black_Death-3) kadar insanın ölümüne yol açtığı düşünülmektedir. 1346-1353 yılları arasında [Avrupa'da](/wiki/Avrupa "Avrupa") zirveye ulaşan salgın, insanlık tarihinde kaydedilen [en ölümcül](/wiki/Salg%C4%B1nlar_listesi "Salgınlar listesi") salgındı.[\[4\]](#cite_note-4) Hastalığın sebebi _[Yersinia pestis](/wiki/Yersinia_pestis "Yersinia pestis")_ bakterisidir. Genellikle [hıyarcıklı veba](/wiki/Veba "Veba") görülse bile, [pnömonik veba](/wiki/Pn%C3%B6monik_veba "Pnömonik veba") ve [septisemik veba](/wiki/Septisemik_Veba "Septisemik Veba") da görülebilinir.[\[5\]](#cite_note-5)[\[6\]](#cite_note-6)

Kara Ölüm, [ikinci veba salgınının](/wiki/%C4%B0kinci_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "İkinci veba salgını") başlangıcıydı.[\[7\]](#cite_note-7) Veba, Avrupa tarihinin seyri üzerinde önemli etkisi olan dini, sosyal ve ekonomik çalkantılar yarattı.

Kara Ölüm'ün kökeni tartışmalıdır. Pandemi ya [Orta Asya'da](/wiki/Orta_Asya "Orta Asya") ya da [Doğu Asya'da](/wiki/Do%C4%9Fu_Asya "Doğu Asya") ortaya çıktı. Ancak ilk kesin görünümü 1347'de [Kırım'da](/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m "Kırım") olmuştur. [Kırım'dan](/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m "Kırım"), büyük olasılıkla [Ceneviz](/wiki/Ceneviz_Cumhuriyeti "Ceneviz Cumhuriyeti") gemilerinde seyahat eden ve siyah farelerde yaşayan pireler tarafından taşınmıştır. [Akdeniz Havzası'ndan](/wiki/Akdeniz_Havzas%C4%B1 "Akdeniz Havzası") yayılarak [Konstantinopolis](/wiki/Konstantinopolis "Konstantinopolis"), [Sicilya](/wiki/Sicilya "Sicilya") ve [İtalyan Yarımadası](/wiki/%C4%B0talya_Yar%C4%B1madas%C4%B1 "İtalya Yarımadası") üzerinden Afrika, [Batı Asya](/wiki/Bat%C4%B1_Asya "Batı Asya") ve Avrupa'nın geri kalanına ulaştı. Kara Veba'nın karaya çıktıktan sonra esas olarak kişiden kişiye pnömonik veba olarak yayıldığına ve böylece salgının iç bölgelere hızlı yayılmasını açıkladığına dair kanıtlar var; bu, birincil [vektörün](/wiki/Ta%C5%9F%C4%B1y%C4%B1c%C4%B1_(epidemiyoloji) "Taşıyıcı (epidemiyoloji)") hıyarcıklı vebaya neden olan sıçan pireleri olması durumunda beklenenden daha hızlıydı. [\[8\]](#cite_note-FOOTNOTESnowden2019-8)

Kara Ölüm, Geç Orta Çağ'da Avrupa'yı vuran ikinci büyük doğal afetti (ilk olanı [1315-1317 Büyük Kıtlığıydı](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_K%C4%B1tl%C4%B1k_(1315-1317) "Büyük Kıtlık (1315-1317)")) ve Avrupa nüfusunun yüzde 30 ila yüzde 60'ını öldürdüğü tahmin ediliyor.[\[9\]](#cite_note-FOOTNOTEAberth2010-9)[\[10\]](#cite_note-FOOTNOTEAustin_Alchon2003-10)[\[11\]](#cite_note-11) Vebanın 14. yüzyıldaki yaklaşık 475 milyon olan [dünya nüfusunu](/wiki/D%C3%BCnya_n%C3%BCfusu "Dünya nüfusu") 350-375 milyona düşürdüğü tahmin ediliyor.[\[12\]](#cite_note-12) Geç Orta Çağ boyunca başka salgınlar da vardı ve diğer katkıda bulunan faktörlerle birlikte Avrupa nüfusu 1300 yılındaki seviyesini 1500 yılına kadar geri kazanmadı. [\[a\]](#cite_note-13)[\[13\]](#cite_note-14)

## İsim

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=1 "Değiştirilen bölüm: İsim") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=1 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: İsim")\]

### Köken

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=2 "Değiştirilen bölüm: Köken") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=2 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Köken")\]

"Kara Veba" ismi, Türkçeye İngilizce olan "Black Death" isminden geçmiştir.

İngilizce iki kelimenin birleşimiyle oluşmuştur. [Danimarkalı](/wiki/Danimarka "Danimarka") sözcük ögesi üstünde modellenmiştir.[\[14\]](#cite_note-:0-15)

### Kök

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=3 "Değiştirilen bölüm: Kök") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=3 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kök")\]

[Black](/wiki/Siyah "Siyah"), [Death](/wiki/%C3%96l%C3%BCm "Ölüm")[\[14\]](#cite_note-:0-15)

### [Etimolojik](/wiki/Etimoloji "Etimoloji") Köken

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=4 "Değiştirilen bölüm: Etimolojik Köken") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=4 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Etimolojik Köken")\]

- Muhtemelen kurbanların derisinde beliren siyaha yakın iç kanama kaynaklı yaralardan atıfta bulunuldu.
- Muhtemelen sözcük yapısının kökeni [Danca](/wiki/Danca "Danca") olan " _den sorte død"_ tümlecinden geldi.

Black (Kara) kelimesi Avrupa'da salgına atıfta bulunan salgın dönemi kaynaklarında (14 ve 15. yy) varlığı kanıtlanmamıştır.

Spesifik kullanım ilk kez 15 ve 16. yüzyıllarda İsveç ve Danimarka kroniklerinde görünür. İsveççe: '† swarta dödhen', Dancada : 'den sorte død' tümleçleri kullanılmıştır. Muhtemelen Danca terimler Avrupa dillerine adapte edildi.

Daha önceki metinlerde salgına Salgın Hastalık (Pestilence), Veba (The Plague), Büyük Salgın (Great Pestilence), Büyük Ölüm (Great Death) ya da The Forste Moreyn veya İlk Veba (First Pestilence) denir. [Latince](/wiki/Latince "Latince") Pestis veya Pestilentia; Epidemia; Mortalitas gibi adlarla anılır. 14. yüzyılın sonlarına doğru Avrupa'da diğer salgın hastalıklardan ayırt etmek için İlk Veba (The Forste Moreyn) adı kullanılır.

'Kara Ölüm' Terimi 1750'lere kadar bu salgını tanımlamak için kullanılmadı. İlk kez 1755'te kullanıldığı tanımlandı o da Dancadan tercüme edildiği tahmin ediliyor. 'Kara Ölüm' ismi İlk kez İsveçli ve Danimarkalı tarihçiler tarafından 15 ve 16. yüzyıllarda popüler hale geldi ve 16 ve 17. yüzyıllar arasında diğer dillere aktarıldı.[\[14\]](#cite_note-:0-15)

## Diğer Veba Salgınları

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=5 "Değiştirilen bölüm: Diğer Veba Salgınları") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=5 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Diğer Veba Salgınları")\]

Araştırmalara göre vebanın ilk kez Avrupa ve Asya'da [Erken Tunç Çağında](/wiki/Erken_Tun%C3%A7_%C3%87a%C4%9F%C4%B1 "Erken Tunç Çağı") görüldüğü öne sürüldü.[\[15\]](#cite_note-16) Bu salgının M.Ö. 3000 civarında 'Neolitik Düşüş' ile ilişkili olabileceği tahmin ediliyor.[\[16\]](#cite_note-17) Bu vebanın yanı sıra hayvan hastalıkları ve tarımsal kıtlık Neolitik Düşüşün sebepleri arasında.[\[17\]](#cite_note-18)

Aşağıda tarihe adını yazmış veba salgınları bulunmakta.

### [Justinianus Veba Salgını](/wiki/Justinianus_Veba_Salg%C4%B1n%C4%B1 "Justinianus Veba Salgını")

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=6 "Değiştirilen bölüm: Justinianus Veba Salgını") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=6 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Justinianus Veba Salgını")\]

[Doğu Roma](/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Bizans İmparatorluğu") ve [Akdeniz](/wiki/Akdeniz "Akdeniz") kıyı kenarlarını etkileyen bir veba salgınıdır.[\[18\]](#cite_note-19) İki asır boyunca (541-686) kendini yenileyip 25-100 milyon insanın ölümünde sorumlu olduğuna inanılsa[\[19\]](#cite_note-20) da 2019 yılında yapılan araştırmaların bu veba salgınının ölüm oranı ve sosyal etkilerinin abartıldığı hakkında bir iddia ortaya atılmıştır.[\[20\]](#cite_note-21)[\[21\]](#cite_note-22)

**Doğu Roma İmparatorluğu’nda Sicilya Vebası**

745 yılında [Sicilya’da](/wiki/Sicilya "Sicilya") başlayan salgın, dönemin imparatorluğu olan [Doğu Roma](/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Bizans İmparatorluğu")’ya da ulaşır. Salgının etkisi o kadar büyük olmuştur ki İmparator [V. Konstantin](/wiki/V._Konstantinos "V. Konstantinos") başkent [Konstantinople](/wiki/Konstantinopolis "Konstantinopolis")’yi terk ederek [Bitinya](/wiki/Bitinya "Bitinya")’ya ( [Kocaeli yarımadası](/wiki/Kocaeli_Yar%C4%B1madas%C4%B1 "Kocaeli Yarımadası")) gider. 748 yılında salgın sona erince [Doğu Roma İmparatorluğu](/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Bizans İmparatorluğu") nüfusun yarısından fazlasını kayıp vermiştir. Salgın sonrasında başkent Konstantinople hayalet bir şehre dönüşmüştür. Azalan nüfus karşısında İmparator V. Konstantin Yunanistan ve adalarından binlerce kişiyi zor kullanarak başkente getirir ve yerleştirir. Artan nüfusla birlikte başkent bir yıl içerisinde salgın öncesi haline dönmüştür.[\[22\]](#cite_note-23)

### [San Cristóbal de La Laguna vebası](/w/index.php?title=San_Crist%C3%B3bal_de_La_Laguna_vebas%C4%B1&action=edit&redlink=1 "San Cristóbal de La Laguna vebası (sayfa mevcut değil)")

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=7 "Değiştirilen bölüm: San Cristóbal de La Laguna vebası") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=7 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: San Cristóbal de La Laguna vebası")\]

İspanya, Güney Afrika, İngiltere ve Mısır'da yakın tarihlerde (1582-1609) etkili olmuştur. 5000-9000 insanın ölümünden sorumludur.[\[23\]](#cite_note-24)[\[24\]](#cite_note-25)

### [1629-1631 İtalyan vebası](/w/index.php?title=1629-1631_%C4%B0talyan_vebas%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1629-1631 İtalyan vebası (sayfa mevcut değil)")

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=8 "Değiştirilen bölüm: 1629-1631 İtalyan vebası") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=8 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: 1629-1631 İtalyan vebası")\]

1629 ve 1631 yılları arasında İtalya'da etkisini gösteren bu veba salgını 280.000'e yakın kişinin ölümünden sorumludur.

### [Büyük Londra Vebası](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Londra_Vebas%C4%B1 "Büyük Londra Vebası")

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=9 "Değiştirilen bölüm: Büyük Londra Vebası") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=9 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Büyük Londra Vebası")\]

İngiltere'de ortaya çıkan veba salgınının 100.000'e yakın kişiyi öldürdüğü tahmin ediliyor. Bu veba salgını Londra'da büyük çaplı karantinalara sebep olmuş.[\[25\]](#cite_note-26) 1665 ve 1666 yılları arası etkisini göstermiştir.[\[26\]](#cite_note-27)

### [1738'in Büyük Vebası](/w/index.php?title=Great_Plague_of_1738&action=edit&redlink=1 "Great Plague of 1738 (sayfa mevcut değil)")

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=10 "Değiştirilen bölüm: 1738'in Büyük Vebası") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=10 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: 1738'in Büyük Vebası")\]

1738 yıllında Balkanlar'da ortaya çıkan bu veba salgınında 50.000'den fazla insan ölmüştür.

### [1770-1772 Rus Vebası](/w/index.php?title=1770-1772_Rus_vebas%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1770-1772 Rus vebası (sayfa mevcut değil)")

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=11 "Değiştirilen bölüm: 1770-1772 Rus Vebası") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=11 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: 1770-1772 Rus Vebası")\]

1770 ve 1772 tarihleri arasında Rusya'da etkisini gösteren bu veba salgını 50.000'den fazla insanı öldürmüştür.

Tarih boyunca etkisini gösteren vebanın etkileri sadece yukarıda belirtilenlerle kalmamış, daha onlarca salgın yaşanmıştır. Ancak bu salgınlar küçük ve yetersiz kaynaklardan dolayı göz ardı edile bilinir.

## 14\. Yüzyıl Veba Salgını

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=12 "Değiştirilen bölüm: 14. Yüzyıl Veba Salgını") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=12 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: 14. Yüzyıl Veba Salgını")\]

### Nedenleri

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=13 "Değiştirilen bölüm: Nedenleri") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=13 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Nedenleri")\]

#### İlk Teoriler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=14 "Değiştirilen bölüm: İlk Teoriler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=14 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: İlk Teoriler")\]

Veba hastalığı ortaya çıktığında gerek [Viyana](/wiki/Viyana "Viyana")’da ve gerek Avrupa’daki ilk tepki “ [Tanrı](/wiki/Tanr%C4%B1 "Tanrı")’nın insanları cezalandırdığı” şeklindeydi. Bu görüş 17. yüzyıla kadar devam etti, din adamlarına göre insanlar; insanlık dışı davranışlarda bulunmuşlar, Tanrı’yı unutmuşlar, [O](/wiki/Tanr%C4%B1 "Tanrı")’nun emirlerine itaat etmemişler, etrafındakileri sevmeyi unutmuşlar ve bu yaptıklarının karşılığında da bu şekilde bir cezaya çarptırılmışlardı.[\[27\]](#cite_note-:5-28)

Tanrı gazabını olağanüstü olaylarda göstermiştir. Bunlardan birisi [kuyruklu yıldızlardır](/wiki/Kuyruklu_y%C4%B1ld%C4%B1z "Kuyruklu yıldız"). 1582, 1606 ve 1618 yıllarında görülen kuyruklu yıldızlar ile veba hastalığı arasında bir ilişki kurulmuş, hastalığın ortaya çıkmasında kuyruklu yıldızların görülmesinin etkili olduğuna inanılmıştır. 1582’de görülen kuyruklu yıldızın [Prag](/wiki/Prag "Prag"), [Thüringen](/wiki/Th%C3%BCringen "Thüringen"), [Hollanda](/wiki/Hollanda "Hollanda") ve diğer bölgelere bir kâbus gibi çöken yerel bir veba çeşidini, 1606 yılında görülen kuyruklu yıldızın ise, genel bir vebayı dünyaya getirdiğine inanılmıştır.[\[27\]](#cite_note-:5-28)

Vebanın ortaya çıkmasında diğer bir suçlu, farklı din mensupları olmuştur. Bu bağlamda özellikle [Yahudiler](/wiki/Yahudiler "Yahudiler") suçlu görülmüş ve onların şehir halkı için hayat kaynağı olan kuyuları zehirledikleri iddia edilmiştir. Bu kuyulardan su içenlerin çoğu o gün ölmüştür. Bu kuyu zehirleme iddiaları öncelikle [Güney Fransa](/wiki/G%C3%BCney_Fransa "Güney Fransa")’da yayılmaya başlamış sonrasında ise bir saman alevi misali bütün Avrupa’ya yayılmıştır. Öyle ki bütün kaynak ve çeşme sularına böyle bir zehir katıldığı böylece herkesin tehdit altında olduğu düşüncesi şeklinde bir panik havası oluşmuştur. Bu yüzden insanlardan kimse bu sulardan içmemiş sadece biriken yağmur sularını ve de nehir sularını içmişlerdir. Bu hastalığın yayılmasını kolaylaştırmıştır.[\[27\]](#cite_note-:5-28)

Özellikle 14. yüzyılda Yahudilere yönelik olan bu suçlamalar artmış ve birçok Yahudi’nin sorgusuz sualsiz öldürülmesine neden olmuştur. Yahudilere karşı uygulanan bu sert politikada [ruhban sınıfının](/wiki/Ruhban_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1 "Ruhban sınıfı") yanında eğitimli tebaa da önemli bir rol oynamış ve halkı onlara karşı kışkırtmışlardır. Yöneticiler ve [Papa](/wiki/Papa "Papa") da; Yahudilerin kuyuları zehirlemesinin nedeni olarak, Yahudilerin [Hristiyanları](/wiki/Hristiyanl%C4%B1k "Hristiyanlık") öldürerek Hristiyanlığı ortadan kaldırmak gibi bir amaç taşıdıkları konusunda halkı kışkırtmışlardır. Yine bir başka inanışa göre; Yahudiler kuyuları zehirlemek için gizli liderlerini [Toledo](/wiki/Toledo,_%C4%B0spanya "Toledo, İspanya")’da karşılamışlar ve Asya’dan gelen vebanın zehrini ondan temin etmişler veya da zehirli örümceklerle, baykuşlarla ve diğer zehirli hayvanlarla bu hastalığı yaymışlardır. Bu konuda diğer bir iddia ise hastalığın Yahudi büyüsü ile yayılmasıdır.[\[27\]](#cite_note-:5-28)

1348 yılının Mayıs ayında [Provence](/wiki/Provence "Provence") şehrinde Yahudiler halkın da destek verilmesiyle kurban edilmeye başlanmıştır. Elli binden fazla Yahudi öldürülmüştür. [Zürich](/wiki/Z%C3%BCrih "Zürih") yönetimi de bu iddiaların neticesinde hiçbir Yahudi’yi ülkesine kabul etmemeye karar vermiş ve bu uygulamalar [Basel](/wiki/Basel "Basel"), [Freiburg](/wiki/Freiburg_(b%C3%B6lge) "Freiburg (bölge)"), [Strasburg](/wiki/Strazburg "Strazburg") gibi bölgelerde de geçerli olmuştur. Yahudilere uygulanan bu cezalar genellikle onların yakılması veya onların canlı canlı toprağa gömülmesi şeklinde olmuştur. Yahudilerin yakılmadığı yerlerde ise o yerleşim yerlerinin sakinleri öfkeden deliye dönmüş bir şekilde ellerinde kılıçlar ve ateşler ile Yahudileri ölüme zorlamışlardır. Bu korku o kadar yayılmıştır ki Yahudiler onlara gerek kalmadan kendileri bir yere toplanarak kendilerini yakmışlardır.[\[27\]](#cite_note-:5-28)

İlk Yahudi zulmü [Salzburg](/wiki/Salzburg_(eyalet) "Salzburg (eyalet)") ve [Hallein](/wiki/Hallein "Hallein") şehirlerinde baş göstermiştir. Ardından Viyana’ya sıçramıştır. [Kyburg](/wiki/Kyburg_Hanedan%C4%B1 "Kyburg Hanedanı") kalesinde koruma altına aldığı birkaç yüz Yahudi, öfkeli bir halk grubu tarafından yakılmıştır.[\[27\]](#cite_note-:5-28)

[Polonya](/wiki/Polonya "Polonya") Kralı Büyük Casimir, bu dönemde Yahudilere karşı koruma politikası gütmüş ve nereden gelirlerse gelsinler onları kendi ülkesinde korumuştur. Herzog Albrecht, Viyana dışındaki bölgelerde de Yahudilere uygulanan bu davranışların durmasını istemiş ve onlara kötü davrananların ve onları öldürenlerin [Mautern](https://en.wikipedia.org/wiki/Mautern_an_der_Donau "en:Mautern an der Donau") şehrinde 600 [Pfund](/wiki/%C4%B0ngiliz_sterlini "İngiliz sterlini"); [Krems](/wiki/Krems_an_der_Donau "Krems an der Donau") ve [Stein](https://en.wikipedia.org/wiki/Stein,_Limburg "en:Stein, Limburg")’de ise 400 Pfund ceza ödemeleri gerektiğini emretmiştir. Suikastçılar ise ya hemen öldürülmüş veya sonradan acı içinde ölecekleri hapishanelere atılmışlardır. Bu uygulamalardan sonra Albrecht “Yahudi dostu” olarak anılmaya başlanmıştır.[\[27\]](#cite_note-:5-28)

#### Baskın Modern Teori

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=15 "Değiştirilen bölüm: Baskın Modern Teori") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=15 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Baskın Modern Teori")\]

Kuraklık sebebiyle kemirgenler, pireler ve keneler otlak alanlardan insanların daha kalabalık olduğu yerlere kaçmaya başladı. Bu yersina pestis [basilini](/wiki/Basil "Basil") taşıyan hayvanların insanların yerleşim bölgelerine kaçması salgının hızını büyük ölçüde artırdı.

Yersina pestis basili 1894'te Hongkong'da bir hıyarcıklı veba salgınında öğrenci olan [Alexandre Yersin](/wiki/Alexandre_Yersin "Alexandre Yersin") tarafından keşfedildi. Ayrıca Yersin bu basilin kemirgenlerde bulunduğunu kanıtladı ve farenin bulaşma aracının ana kaynağı olduğunu öne sürdü.[\[28\]](#cite_note-29)[\[29\]](#cite_note-30) Yersina pestisin genel bulaşma mekanizması, 1898'de Paul-Louis Simond tarafından kurulmuş. Enfekte konakçı beslendikten birkaç gün sonra yerisna pestis konağın sindirim sistemini tıkamış. Bu tıkanıklık pireleri aç bırakır ve beslenmede daha agresif hale bürünmelerine neden olur. Bu binlerce basilisin beslenme bölgesine akın etmesine neden olur ve kurban enfekte olur.[\[30\]](#cite_note-31)

#### Alternatif Açıklamalar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=16 "Değiştirilen bölüm: Alternatif Açıklamalar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=16 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Alternatif Açıklamalar")\]

Hastalığın epidemiyolojik açıklaması, semptomlarının tanınması kadar önemlidir. Ancak salgın döneminden bu güne kalma sağlam temelli bir kaynak olmaması sebebiyle engellenmektedir. İngiltere'de hastalığın yayılması üzerine çoğu çalışma yapıldı ama genel nüfus tahminleri bile %100'ün üzerinde değişiyor çünkü İngiltere'de 1086 ile 1377 yılları arasında hiçbir nüfus sayımı yapılmadı.[\[31\]](#cite_note-32) Veba kurbanlarının sayısı o dönemdeki din adamlarının dediklerinden yola çıkılarak tahmin ediliyor.

### Vebanın Belirti ve Hasta Üzerindeki Etkileri

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=17 "Değiştirilen bölüm: Vebanın Belirti ve Hasta Üzerindeki Etkileri") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=17 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Vebanın Belirti ve Hasta Üzerindeki Etkileri")\]

#### [Hıyarcıklı Veba](/wiki/H%C4%B1yarc%C4%B1kl%C4%B1_Veba "Hıyarcıklı Veba")

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=18 "Değiştirilen bölüm: Hıyarcıklı Veba") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=18 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Hıyarcıklı Veba")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Plague_-buboes.jpg/220px-Plague_-buboes.jpg)](/wiki/Dosya:Plague_-buboes.jpg) Bir [hıyarcıklı veba](/wiki/Veba "Veba") kurbanının [kasığında](/wiki/Kas%C4%B1k "Kasık") oluşan hıyarcıklar. Ayrıca bu hıyarcıklar kurbanın [boyun](/wiki/Boyun "Boyun") ve [koltuk altı](/wiki/Koltuk_alt%C4%B1 "Koltuk altı") gibi [lenf düğümlerinin](/wiki/Lenf_d%C3%BC%C4%9F%C3%BCmleri "Lenf düğümleri") yoğun şekilde bulunduğu bölgelerde de görüle bilinir.

Kurbanda ani bir şekilde [ateş](/wiki/Ate%C5%9F_(t%C4%B1p) "Ateş (tıp)"), titreme, [baş ağrısı](/wiki/Ba%C5%9F_a%C4%9Fr%C4%B1s%C4%B1 "Baş ağrısı"), [halsizlik](/wiki/H%C3%A2lsizlik "Hâlsizlik") ve bir veya birden fazla olacak şekilde, bir elma boyutuna kadar büyüyebilen, [lenf düğümlerinde](/wiki/Lenf_nodu "Lenf nodu") ağrılı hıyarcık gelişir. Hastalık adını bu kendine özgü [semptomundan](/wiki/Belirti "Belirti") alır. Bu semptomları sonradan akut ateş ve [kan kusması](/w/index.php?title=Kan_kusma&action=edit&redlink=1 "Kan kusma (sayfa mevcut değil)") izler.[\[32\]](#cite_note-:2-33) Bu hastalık genelde pire ve kemirgenlerden geçer ve bakteriler, bakterinin içeri girdiği en yakın lenf düğümüne saldırır.[\[33\]](#cite_note-:3-34) Bu hıyarcıklar daha sonradan [iç kanama](/wiki/Kanama "Kanama") sebebiyle mor-siyah rengini alır.[\[34\]](#cite_note-:4-35) Tedavi edilmezse bu lenf düğümlerindeki hıyarcıklar büyür ve vücutta gelişigüzel bir şekilde yayılma gösterir. Hıyarcıklar genellikle kasık ve koltuk altından gözlene bilinir. Tedavi edilmediğinde kurbanların %80'i sekiz gün içinde ölür.[\[35\]](#cite_note-36)

[Giovanni Boccaccio](/wiki/Giovanni_Boccaccio "Giovanni Boccaccio")'nun kalemiyle hıyarcıklı veba:

"Söz konusu yılın bahar başlarında veba, üzücü etkilerini gün yüzüne çıkarmaya başladı. Burun kanamasının kaçınılmaz ölüm anlamına gelen Doğu'daki şeklini almadı. Bu etkisini daha ziyade, kadın ve erkeklerde kasık ve koltuk altlarında oluşan şişlikler yoluyla gösterdi. Bir elma ile yumurta büyüklüğü arasında olan bu yumrulara _gavoccioli (Baloncuk)_ adını verdiler. Ve vücudun bu iki bölümünde ortaya çıkan ölümcül gavoccioli vücuda, çok kısa bir süre içinde, gelişi güzel bir şekilde yayılmaya başladı; daha sonra hastalığın semptomları kollarda, uyluklarda ve vücudun geri kalan her yerinde siyah ve mor lekelere dönüştü - bazıları büyük iken bazıları küçük ve yayılmış şekildeydi. Ve gavoccioli yaklaşan ölümün kesin bir habercisi olduğu gibi, onlarla temas edenler için de aynı anlama geldi. Ne bir doktorun takviyesi ne de tıbbın gücü bu hastalığı tedavi etmek için bir şey yapamaz; ya hastalığın doğası hiçbir tedavi sağlanamayacak şekildeydi ya da doktorlar cahilliklerinden hastalığın çaresini bulamadılar. Her halükarda hastaların çok azı bu hastalığı atlattı ve hemen hemen hepsi önceden açıkladığım semptomların ortaya çıkmasından yaklaşık üç gün sonra öldü. Ölenlerin çoğu daha ateş veya başka herhangi bir yan etki göstermeden öldü." (...)[\[34\]](#cite_note-:4-35)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Maryborough_outbreak_of_Primary_Pneumonic_Plague_%28May-June%2C_1905%29_%2829245749482%29.jpg/220px-Maryborough_outbreak_of_Primary_Pneumonic_Plague_%28May-June%2C_1905%29_%2829245749482%29.jpg)](/wiki/Dosya:Maryborough_outbreak_of_Primary_Pneumonic_Plague_(May-June,_1905)_(29245749482).jpg) Pnömonik veba hekimleri. (Temsili)

#### [Pnömonik Veba](/wiki/Pn%C3%B6monik_veba "Pnömonik veba")

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=19 "Değiştirilen bölüm: Pnömonik Veba") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=19 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Pnömonik Veba")\]

Kurbanlarda [ateş](/wiki/Ate%C5%9F_(t%C4%B1p) "Ateş (tıp)"), [baş ağrısı](/wiki/Ba%C5%9F_a%C4%9Fr%C4%B1s%C4%B1 "Baş ağrısı"), [halsizlik](/wiki/H%C3%A2lsizlik "Hâlsizlik"), [nefes darlığı](/wiki/Nefes_darl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 "Nefes darlığı"), [göğüs ağrısı](/wiki/G%C3%B6%C4%9F%C3%BCs_a%C4%9Fr%C4%B1s%C4%B1 "Göğüs ağrısı"), [öksürük](/wiki/%C3%96ks%C3%BCr%C3%BCk "Öksürük") ve [kanlı öksürük](/w/index.php?title=Kanl%C4%B1_%C3%B6ks%C3%BCr%C3%BCk&action=edit&redlink=1 "Kanlı öksürük (sayfa mevcut değil)") ile hızla [pnömoni](/wiki/Pn%C3%B6moni "Pnömoni") gelişir. Damlacık yoluyla yayılır ve [akciğerlerde](/wiki/Akci%C4%9Fer "Akciğer") yayılım gösterir. [Zatürre](/wiki/Zat%C3%BCrre "Zatürre"), [solunum yetmezliği](/wiki/Solunum_yetmezli%C4%9Fi "Solunum yetmezliği") ve şoka sebep olabilir. Pnömonik veba, vebanın en tehlikeli ve havadan damlacık yoluyla yayılabilen tek cinsidir.[\[33\]](#cite_note-:3-34) Pnömonik veba %90 ile 95 arasında bir ölüm oranına sahiptir.[\[32\]](#cite_note-:2-33)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Hand_necrosis_caused_by_plague.jpg/220px-Hand_necrosis_caused_by_plague.jpg)](/wiki/Dosya:Hand_necrosis_caused_by_plague.jpg) Bir septisemik veba kurbanının ellerinde oluşan kararma ve [doku ölümü](/wiki/Nekroz "Nekroz"). Ayrıca bu semptom burun ve ayak parmaklarında da baş gösterebilir.

#### [Septisemik Veba](/wiki/Septisemik_Veba "Septisemik Veba")

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=20 "Değiştirilen bölüm: Septisemik Veba") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=20 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Septisemik Veba")\]

Kurbanlarda [ateş](/wiki/Ate%C5%9F_(t%C4%B1p) "Ateş (tıp)"), titreme, [aşırı halsizlik](/wiki/H%C3%A2lsizlik "Hâlsizlik"), şok ve [iç kanama](/wiki/Kanama "Kanama") gelişir. Dokuda, özellikle el-ayak parmakları ve burunda, iç kanamaya bağlı olarak morluk ve siyahlıklar gelişir. Bu dokular sonradan ölebilir. Bu veba tedavi edilmemiş hıyarcıklı vebadan gelişebilir. Bu hastalık kemirgen ve pire yoluyla yayılır.[\[33\]](#cite_note-:3-34)

### Kara Ölüm'ün Topluma Etkisi

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=21 "Değiştirilen bölüm: Kara Ölüm'ün Topluma Etkisi") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=21 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kara Ölüm'ün Topluma Etkisi")\]

#### Salgından Önce Toplumun Demografik, Sosyal ve Ekonomik Durumu

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=22 "Değiştirilen bölüm: Salgından Önce Toplumun Demografik, Sosyal ve Ekonomik Durumu") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=22 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Salgından Önce Toplumun Demografik, Sosyal ve Ekonomik Durumu")\]

[Feodalitenin](/wiki/Feodalizm "Feodalizm") yaygın olarak görüldüğü Avrupa'da toplumsal sınıflandırma büyük ölçüde vardı. Toplumsal ayrım bir uçurum gibiydi. Avrupa devletleri 1335-1345 yıllarında başlayan [Yüzyıl Savaşlarıyla](/wiki/Y%C3%BCz_Y%C4%B1l_Sava%C5%9F%C4%B1 "Yüz Yıl Savaşı") birlikte bir savaş ekonomisine girmişlerdi. Bu durum [vergiden](/wiki/Vergi "Vergi") alınması gereken gelirlerin artmasına neden oldu. Bu durum ülke çapında borçlanmaya ve devlet hazinelerinin tükenmesine kadar gitti. Bu ağır vergilenme ve borçlanma sermaye ve üretimin kısıtlanmasına sebep oldu. Fiyatlar hızla yükseldi ve insanların geçimi daha da güçleşti.

Bunun yanında yaşanan kuraklıklar da [zirai](/wiki/Tar%C4%B1m "Tarım") açıdan ağır darbeler vurdu. Bu kuraklık [kemirgen](/wiki/Kemiriciler "Kemiriciler") ve [haşerelerin](/wiki/Ha%C5%9Fere "Haşere") artmasına sebep oldu.

Bunlardan kötü etkilenen devletler kadar bu olaylardan çıkarı olan devletler de oldu. Bu yaşananlar Fransa'nın lehineydi.[\[36\]](#cite_note-37)

#### Salgın Esnası Toplumun Demografik, Sosyal ve Ekonomik Durumu

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=23 "Değiştirilen bölüm: Salgın Esnası Toplumun Demografik, Sosyal ve Ekonomik Durumu") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=23 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Salgın Esnası Toplumun Demografik, Sosyal ve Ekonomik Durumu")\]

##### [Demografik](/wiki/Demografi "Demografi") Etki ve Sonuçlar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=24 "Değiştirilen bölüm: Demografik Etki ve Sonuçlar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=24 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Demografik Etki ve Sonuçlar")\]

Hem salgın hem de salgından önce olan [ekonomik bunalımdan](/wiki/Ekonomik_bunal%C4%B1m "Ekonomik bunalım") kaynaklı olan yüksek fiyatlar halkı zor durumda bırakıyordu. Birçok ülke bu konuda adımlar atmaya çalıştı ve çeşitli kuruluşlar kurdu. Ölüm oranlarının aşırı olması [mezarlıklarda](/wiki/Mezarl%C4%B1k "Mezarlık") yer bulunamaması sebebiyle ölüler sokakta üst üste bırakılmaya başlandı. Bu uygulama hem hastalığın yayılmasını arttırdı hem de kötü koku ve görüntüler sebebiyle şehir dışlarında yapılmaya devam edildi. [Venedik](/wiki/Venedik "Venedik")'te nüfus kaybının aşırı olması sebebiyle dışarıdan gelen insanlara vatandaşlık verilmeye başlandı. Veba sebebiyle ekim ve dikim yapılamaması sebebiyle kıtlıklar yaşandı ve insanlar daha da çaresizleşti. Avrupa'da olduğu gibi [Afrika](/wiki/Afrika "Afrika")'da da günlük hayat tamamen durdu ve insanlar sürekli salgından ölenlerin cenazeleriyle meşgul oldu. [Kefen](/wiki/Kefen "Kefen") yetişmez, mezarcılar [fahiş fiyat](/w/index.php?title=Fahi%C5%9F_fiyat&action=edit&redlink=1 "Fahiş fiyat (sayfa mevcut değil)") istemeye başlamıştı. Din adamlarının ölmesi sebebiyle [ibadethaneler](/wiki/%C4%B0badethane "İbadethane") kapanmıştı.[\[37\]](#cite_note-:1-38)

##### [Ekonomik](/wiki/Ekonomi "Ekonomi") Etki ve Sonuçlar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=25 "Değiştirilen bölüm: Ekonomik Etki ve Sonuçlar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=25 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Ekonomik Etki ve Sonuçlar")\]

Veba, başladığı yıllar itibarıyla ekonomiyi çökertme noktasına getirdi. Feodaliteyi bozdu ve tarımı zorlaştırdı. Toprak sahipleri çalışanların fiyatlarını zorunlu olarak arttırdı. [Derebeyler](/wiki/Derebeylik "Derebeylik") eski güçlerini yitirdi. Salgın nedeniyle seyyar tüccarlar başka yerlere yöneldi. Doktorlar salgının bulaşma tehlikesine karşılık iki kat fazla ücret istemeye başladılar. Çok sayıda hekim bu hastalıkta hayatını kaybetti. Alanlarında usta kişilerin ölümüyle beraber işin ehli olmayan insanların bu alana yönelmesiyle ürün ve hizmet kalitesi düştü.

Demografik daralma nüfusu düşürdüğü için kira fiyatlarını düşürmüş, işçilerin ücretini arttırdı. Bu hayatta kalan insanların yaşamını kolaylaştırmıştır. Askeri kapasite zayıflamış ve bu da orduya etki etti.[\[37\]](#cite_note-:1-38)

##### [Sosyal](/wiki/Sosyoloji "Sosyoloji") Etki ve Sonuçlar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=26 "Değiştirilen bölüm: Sosyal Etki ve Sonuçlar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=26 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Sosyal Etki ve Sonuçlar")\]

Veba toplumsal hayatı derinden etkilemiştir. Avrupa'da 14 ve 15. yüzyıllarda köylü isyanları çıktı. Köylü ve işçilerin özgürleşmesinde vebanın önemi büyüktür çünkü bu salgınla beraber değerleri bilinmeye başlandı. Kilisenin bu salgın hakkında bir şey yapamaması [kiliseye](/wiki/Kilise "Kilise") olan güveni sarstı. Aile bireylerinin ölümü aile yapılarını bozdu. Birçok kişi hastalıktan korktuğu için aile ve akrabalarını terk ederek onlardan uzaklaştı. Göçler arttı. Toplum hastalık neticesinde temizlik adabını öğrenmek zorunda kaldı.[\[37\]](#cite_note-:1-38)

#### Ölümler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=27 "Değiştirilen bölüm: Ölümler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=27 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Ölümler")\]

Ölüm sayıları hakkında dönem kaynaklarının yetersiz olmasından dolayı kesin bir rakam yoktur. [Avrasyada](/wiki/Avrasya "Avrasya") 75 ile 200 milyon arasında insan öldürdüğü tahmin ediliyor.[\[1\]](#cite_note-ABC/Reuters-1)[\[2\]](#cite_note-Black_Death's_Gene_Code_Cracked-2)[\[3\]](#cite_note-Health:_De-coding_the_Black_Death-3) Bu ölüm sayıları, içinde yüzlerce hatta binlerce iskelet kalıntısının bulunduğu toplu mezarlara sebep oldu. Kazılan toplu mezarlar uzmanlara Kara Ölüm'ün [biyolojik](/wiki/Biyoloji "Biyoloji"), [sosyolojik](/wiki/Sosyoloji "Sosyoloji"), [tarihi](/wiki/Tarih "Tarih") ve [antropolojik](/wiki/Antropoloji "Antropoloji") sonuçlarını incelemelerine ve yorumlamalarına katkıda bulundu.[\[38\]](#cite_note-39)

## Not listesi

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=28 "Değiştirilen bölüm: Not listesi") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=28 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Not listesi")\]

1. **[^](#cite_ref-13)** Declining temperatures following the end of the [Medieval Warm Period](/w/index.php?title=Medieval_Warm_Period&action=edit&redlink=1 "Medieval Warm Period (sayfa mevcut değil)") added to the crisis

## Kaynakça

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=29 "Değiştirilen bölüm: Kaynakça") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=29 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kaynakça")\]

01. **^** [_**a**_](#cite_ref-ABC/Reuters_1-0) [_**b**_](#cite_ref-ABC/Reuters_1-1) ABC/Reuters (29 Ocak 2008). ["Black death 'discriminated' between victims (ABC News in Science)"](http://www.abc.net.au/science/articles/2008/01/29/2149185.htm). Australian Broadcasting Corporation. 20 Aralık 2016 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20161220120404/http://www.abc.net.au/science/articles/2008/01/29/2149185.htm). Erişim tarihi: 3 Kasım 2008.
02. **^** [_**a**_](#cite_ref-Black_Death's_Gene_Code_Cracked_2-0) [_**b**_](#cite_ref-Black_Death's_Gene_Code_Cracked_2-1)["Black Death's Gene Code Cracked"](http://archive.wired.com/medtech/health/news/2001/10/47288). _Wired_. 3 Ekim 2001. 26 Nisan 2015 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20150426160438/http://archive.wired.com/medtech/health/news/2001/10/47288). Erişim tarihi: 12 Şubat 2015.
03. **^** [_**a**_](#cite_ref-Health:_De-coding_the_Black_Death_3-0) [_**b**_](#cite_ref-Health:_De-coding_the_Black_Death_3-1)["Health: De-coding the Black Death"](http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/1576875.stm). BBC. 3 Ekim 2001. 7 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20170707042715/http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/1576875.stm). Erişim tarihi: 3 Kasım 2008.
04. **[^](#cite_ref-4)**["Economic life after Covid-19: Lessons from the Black Death"](https://web.archive.org/web/20200621020454/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/economic-life-after-covid-19-lessons-from-the-black-death/articleshow/74870296.cms?from=mdr). _The Economic Times_. 29 Mart 2020. 21 Haziran 2020 tarihinde [kaynağından](https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/economic-life-after-covid-19-lessons-from-the-black-death/articleshow/74870296.cms?from=mdr) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2020.
05. **[^](#cite_ref-5)**["Plague"](https://web.archive.org/web/20180430115308/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/plague). _www.who.int_ (İngilizce). 30 Nisan 2018 tarihinde [kaynağından](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/plague) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
06. **[^](#cite_ref-6)**["Distinct Clones of Yersinia pestis Caused the Black Death"](https://web.archive.org/web/20130331163017/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2951374/). Nora J. Besansky. 7 Ekim 2010. 31 Mart 2013 tarihinde [kaynağından](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2951374/) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
07. **[^](#cite_ref-7)**["The History of Plague – Part 1. The Three Great Pandemics"](https://web.archive.org/web/20191002022050/https://jmvh.org/article/the-history-of-plague-part-1-the-three-great-pandemics/). _jmvh.org_. April 2012. 2 Ekim 2019 tarihinde [kaynağından](https://jmvh.org/article/the-history-of-plague-part-1-the-three-great-pandemics/) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2019.
08. **[^](#cite_ref-FOOTNOTESnowden2019_8-0)** [Snowden 2019](#CITEREFSnowden2019).
09. **[^](#cite_ref-FOOTNOTEAberth2010_9-0)** [Aberth 2010](#CITEREFAberth2010).
10. **[^](#cite_ref-FOOTNOTEAustin_Alchon2003_10-0)** [Austin Alchon 2003](#CITEREFAustin_Alchon2003).
11. **[^](#cite_ref-11)**["Plague was one of history's deadliest diseases – then we found a cure"](https://web.archive.org/web/20201202201701/https://www.nationalgeographic.com/science/health-and-human-body/human-diseases/the-plague/#:~:text=The%20plague%20killed%20an%20estimated,in%20which%2070%2C000%20residents%20died.). _National Geographic_. 6 Temmuz 2020. 2 Aralık 2020 tarihinde [kaynağından](https://www.nationalgeographic.com/science/health-and-human-body/human-diseases/the-plague/#:~:text=The%20plague%20killed%20an%20estimated,in%20which%2070%2C000%20residents%20died.) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2020.
12. **[^](#cite_ref-12)**["Historical Estimates of World Population"](https://web.archive.org/web/20190502001420/https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/international-programs/historical-est-worldpop.html). Census.gov. 2 Mayıs 2019 tarihinde [kaynağından](https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/international-programs/historical-est-worldpop.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2019.
13. **[^](#cite_ref-14)** Galens (2001). ["The Late Middle Ages"](https://web.archive.org/web/20191216115220/http://ic.galegroup.com/ic/whic/ReferenceDetailsPage/ReferenceDetailsWindow?displayGroupName=Reference&prodId=WHIC&action=e&windowstate=normal&catId=&documentId=GALE%7CCX3426200028&mode=view&userGroupName=holl83564&jsid=33d6ba6bd380219c2073e86fda0b07d0). _Middle Ages Reference Library_. Gale. **1**. 16 Aralık 2019 tarihinde [kaynağından](http://ic.galegroup.com/ic/whic/ReferenceDetailsPage/ReferenceDetailsWindow?displayGroupName=Reference&prodId=WHIC&action=e&windowstate=normal&catId=&documentId=GALE%7CCX3426200028&mode=view&userGroupName=holl83564&jsid=33d6ba6bd380219c2073e86fda0b07d0) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2020.
14. **^** [_**a**_](#cite_ref-:0_15-0) [_**b**_](#cite_ref-:0_15-1) [_**c**_](#cite_ref-:0_15-2)["Black Death, n. : Oxford English Dictionary"](https://web.archive.org/web/20210522013812/https://www.oed.com/view/Entry/280254). _web.archive.org_. 22 Mayıs 2021. 22 Mayıs 2021 tarihinde [kaynağından](https://www.oed.com/view/Entry/280254) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2021.
15. **[^](#cite_ref-16)** Susat, Julian; Lübke, Harald; Immel, Alexander; Brinker, Ute; Macāne, Aija; Meadows, John; Steer, Britta; Tholey, Andreas; Zagorska, Ilga; Gerhards, Guntis; Schmölcke, Ulrich (29 Haziran 2021). ["A 5,000-year-old hunter-gatherer already plagued by Yersinia pestis"](https://www.cell.com/cell-reports/abstract/S2211-1247(21)00645-8). _Cell Reports_ (İngilizce). **35** (13). [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1016/j.celrep.2021.109278](https://doi.org/10.1016/j.celrep.2021.109278). [ISSN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_S%C3%BCreli_Yay%C4%B1n_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası") [2211-1247](//www.worldcat.org/issn/2211-1247). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [34192537](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/34192537).
16. **[^](#cite_ref-17)** Rascovan, Nicolás; Sjögren, Karl-Göran; Kristiansen, Kristian; Nielsen, Rasmus; Willerslev, Eske; Desnues, Christelle; Rasmussen, Simon (10 Ocak 2019). ["Emergence and Spread of Basal Lineages of Yersinia pestis during the Neolithic Decline"](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30528431/). _Cell_. **176** (1-2): 295-305.e10. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1016/j.cell.2018.11.005](https://doi.org/10.1016/j.cell.2018.11.005). [ISSN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_S%C3%BCreli_Yay%C4%B1n_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası") [1097-4172](//www.worldcat.org/issn/1097-4172). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [30528431](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30528431). 30 Ekim 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20211030112824/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30528431/). Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
17. **[^](#cite_ref-18)** Colledge, Sue; Conolly, James; Crema, Enrico; Shennan, Stephen (Kasım 2019). ["Neolithic population crash in northwest Europe associated with agricultural crisis"](https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0033589419000425/type/journal_article). _Quaternary Research_ (İngilizce). **92** (3): 686-707. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1017/qua.2019.42](https://doi.org/10.1017/qua.2019.42). [ISSN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_S%C3%BCreli_Yay%C4%B1n_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası") [0033-5894](//www.worldcat.org/issn/0033-5894). 24 Eylül 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230924064621/https://www.cambridge.org/core/journals/quaternary-research/article/abs/neolithic-population-crash-in-northwest-europe-associated-with-agricultural-crisis/11F405EB351C8A86020C17A647C1C001). Erişim tarihi: 1 Kasım 2021.
18. **[^](#cite_ref-19)** B. A., History. ["Before the Black Death, There Was the Sixth-Century Plague"](https://web.archive.org/web/20170718125559/https://www.thoughtco.com/the-sixth-century-plague-1789291). _ThoughtCo_ (İngilizce). 18 Temmuz 2017 tarihinde [kaynağından](https://www.thoughtco.com/the-sixth-century-plague-1789291) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
19. **[^](#cite_ref-20)**["An Empire's Epidemic"](https://web.archive.org/web/20020804054553/https://www.ph.ucla.edu/epi/bioter/anempiresepidemic.html). _www.ph.ucla.edu_. 4 Ağustos 2002 tarihinde [kaynağından](https://www.ph.ucla.edu/epi/bioter/anempiresepidemic.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
20. **[^](#cite_ref-21)** Mordechai, Lee; Eisenberg, Merle (1 Ağustos 2019). ["Rejecting Catastrophe: The Case of the Justinianic Plague\*"](https://academic.oup.com/past/article/244/1/3/5532056). _Past & Present_ (İngilizce). **244** (1): 3-50. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1093/pastj/gtz009](https://doi.org/10.1093/pastj/gtz009). [ISSN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_S%C3%BCreli_Yay%C4%B1n_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası") [0031-2746](//www.worldcat.org/issn/0031-2746). 8 Aralık 2019 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20191208214847/https://academic.oup.com/past/article/244/1/3/5532056). Erişim tarihi: 1 Kasım 2021.
21. **[^](#cite_ref-22)**["Justinian's Flea - Q&A + Errata"](https://web.archive.org/web/20070929081248/https://www.justiniansflea.com/events.htm). _www.justiniansflea.com_. 29 Eylül 2007 tarihinde [kaynağından](https://www.justiniansflea.com/events.htm) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
22. **[^](#cite_ref-23)** Radi Dikici. _Bizans İmparatorluğu Tarihi (Byzantium 330-1453)_ (Onuncu bas.). Remzi Kitapevi. s. 207.
23. **[^](#cite_ref-24)**["Wayback Machine"](https://web.archive.org/web/20200225131436/https://www.museosdetenerife.org/assets/downloads/publication-f11acf7d04.pdf)(PDF). _web.archive.org_. 25 Şubat 2020. 25 Şubat 2020 tarihinde [kaynağından](https://www.museosdetenerife.org/assets/downloads/publication-f11acf7d04.pdf)(PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
24. **[^](#cite_ref-25)**["Chapter 15: A History of Spain and Portugal"](https://web.archive.org/web/20210308020946/https://web.archive.org/web/20170327015606/http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm). _web.archive.org_. 27 Mart 2017. 8 Mart 2021 tarihinde [kaynağından](http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
25. **[^](#cite_ref-26)**["The London Plague 1665"](https://web.archive.org/web/20160527023307/http://www.britainexpress.com/History/plague.htm). _web.archive.org_. 27 Mayıs 2016. 27 Mayıs 2016 tarihinde [kaynağından](http://www.britainexpress.com/History/plague.htm) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
26. **[^](#cite_ref-27)** Archives, The National. ["The National Archives - Homepage"](https://web.archive.org/web/20140624210204/https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/great-plague/). _The National Archives_ (İngilizce). 24 Haziran 2014 tarihinde [kaynağından](https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/great-plague/) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
27. **^** [_**a**_](#cite_ref-:5_28-0) [_**b**_](#cite_ref-:5_28-1) [_**c**_](#cite_ref-:5_28-2) [_**d**_](#cite_ref-:5_28-3) [_**e**_](#cite_ref-:5_28-4) [_**f**_](#cite_ref-:5_28-5) [_**g**_](#cite_ref-:5_28-6)["Arşivlenmiş kopya"](https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/50656). 31 Ekim 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20211031092811/https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/50656). Erişim tarihi: 31 Ekim 2021.
28. **[^](#cite_ref-29)** [_The Oxford dictionary of the Middle Ages_](https://www.worldcat.org/oclc/475455573). Robert E. Bjork. Oxford: Oxford University Press. 2010. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-0-19-866262-4](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-0-19-866262-4 "Özel:KitapKaynakları/978-0-19-866262-4"). [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [475455573](//www.worldcat.org/oclc/475455573).
29. **[^](#cite_ref-30)** [_La Peste Bubonique A Hong-Kong_](https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k58345103/f54) (İtalyanca). Alexandre Yersin. 1894. 12 Nisan 2020 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20200412092843/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k58345103/f54). Erişim tarihi: 31 Ekim 2021.
30. **[^](#cite_ref-31)** [_Interdisciplinary public health reasoning and epidemic modelling : the case of Black Death_](https://www.worldcat.org/oclc/262677942). George Christakos. Berlin: Springer. 2005. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-3-540-28165-8](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-3-540-28165-8 "Özel:KitapKaynakları/978-3-540-28165-8"). [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [262677942](//www.worldcat.org/oclc/262677942).
31. **[^](#cite_ref-32)** Ziegler, Philip (1998). [_The black death_](https://www.worldcat.org/oclc/43390162). Goldalming, Surrey: Bramley Books. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [1-85833-831-X](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/1-85833-831-X "Özel:KitapKaynakları/1-85833-831-X"). [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [43390162](//www.worldcat.org/oclc/43390162).
32. **^** [_**a**_](#cite_ref-:2_33-0) [_**b**_](#cite_ref-:2_33-1) Herlihy, David (1997). [_The black death and the transformation of the west_](https://www.worldcat.org/oclc/36158791). Samuel Kline, Jr. Cohn. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-674-07612-5](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-674-07612-5 "Özel:KitapKaynakları/0-674-07612-5"). [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [36158791](//www.worldcat.org/oclc/36158791).
33. **^** [_**a**_](#cite_ref-:3_34-0) [_**b**_](#cite_ref-:3_34-1) [_**c**_](#cite_ref-:3_34-2) CDC (27 Kasım 2018). ["Symptoms of plague \| CDC"](https://web.archive.org/web/20120620072035/https://www.cdc.gov/plague/symptoms/index.html). _Centers for Disease Control and Prevention_ (İngilizce). 20 Haziran 2012 tarihinde [kaynağından](https://www.cdc.gov/plague/symptoms/index.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
34. **^** [_**a**_](#cite_ref-:4_35-0) [_**b**_](#cite_ref-:4_35-1)["Boccaccio on the Black Death: Text & Commentary"](https://web.archive.org/web/20210419031601/https://www.worldhistory.org/article/1537/boccaccio-on-the-black-death-text--commentary/). _World History Encyclopedia_ (İngilizce). 19 Nisan 2021 tarihinde [kaynağından](https://www.worldhistory.org/article/1537/boccaccio-on-the-black-death-text--commentary/) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2021.
35. **[^](#cite_ref-36)** Byrne, Joseph Patrick (2004). [_The black death_](https://www.worldcat.org/oclc/54407618). Westport, Conn.: Greenwood Press. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-313-32492-1](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-313-32492-1 "Özel:KitapKaynakları/0-313-32492-1"). [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [54407618](//www.worldcat.org/oclc/54407618).
36. **[^](#cite_ref-37)**["GEÇ ORTA ÇAĞ'DA AVRUPA EKONOMİSİ"](https://web.archive.org/web/20211030134002/https://cdn-acikogretim.istanbul.edu.tr/auzefcontent/19_20_Guz/iktisat_tarihi/6/index.html). _cdn-acikogretim.istanbul.edu.tr_. 30 Ekim 2021 tarihinde [kaynağından](https://cdn-acikogretim.istanbul.edu.tr/auzefcontent/19_20_Guz/iktisat_tarihi/6/index.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
37. **^** [_**a**_](#cite_ref-:1_38-0) [_**b**_](#cite_ref-:1_38-1) [_**c**_](#cite_ref-:1_38-2)["Arşivlenmiş kopya"](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1178158). 30 Ekim 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20211030134003/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1178158). Erişim tarihi: 30 Ekim 2021.
38. **[^](#cite_ref-39)** Antoine, Daniel (2008). ["5 The Archaeology of "Plague""](https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0025727300072112/type/journal_article). _Medical History_ (İngilizce). **52** (S27): 101-114. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1017/S0025727300072112](https://doi.org/10.1017/S0025727300072112). [ISSN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_S%C3%BCreli_Yay%C4%B1n_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası") [0025-7273](//www.worldcat.org/issn/0025-7273).

## Ayrıca Bakınız

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=30 "Değiştirilen bölüm: Ayrıca Bakınız") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=30 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Ayrıca Bakınız")\]

- [Salgınlar listesi](/wiki/Salg%C4%B1nlar_listesi "Salgınlar listesi")
- [Veba doktoru](/wiki/Veba_doktoru "Veba doktoru")
- [Veba](/wiki/Veba "Veba")
- [Hıyarcıklı Veba](/wiki/H%C4%B1yarc%C4%B1kl%C4%B1_Veba "Hıyarcıklı Veba")
- [Pnömonik Veba](/wiki/Pn%C3%B6monik_veba "Pnömonik veba")
- [Septisemik Veba](/wiki/Septisemik_Veba "Septisemik Veba")
- [Salgın](/wiki/Salg%C4%B1n "Salgın")
- [Pandemi](/wiki/Pandemi "Pandemi")
- [Hastalık](/wiki/Hastal%C4%B1k "Hastalık")

## Dış Bağlantılar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&veaction=edit&section=31 "Değiştirilen bölüm: Dış Bağlantılar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&action=edit&section=31 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Dış Bağlantılar")\]

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)

Wikimedia Commons'ta _**[Kara Ölüm](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Black_Death "commons:Category:Black Death")**_ ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.

- [www.1911encyclopedia.org](http://www.1911encyclopedia.org/Plague) 7 Haziran 2013 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20130607104352/http://www.1911encyclopedia.org/Plague).
- [www.britannica.com](http://www.britannica.com/eb/article-9015473/Black-Death) 7 Mart 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080307030447/http://www.britannica.com/eb/article-9015473/Black-Death).
- [www.historyguide.org](http://www.historyguide.org/ancient/lecture29b.html) 29 Mayıs 2013 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20130529063423/http://www.historyguide.org/ancient/lecture29b.html).
- [www.emedicine.com](http://www.emedicine.com/EMERG/topic428.htm) 1 Aralık 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20081201183703/http://www.emedicine.com/emerg/TOPIC428.HTM).

- [g](/wiki/%C5%9Eablon:Salg%C4%B1n "Şablon:Salgın")
- [t](/wiki/%C5%9Eablon_tart%C4%B1%C5%9Fma:Salg%C4%B1n "Şablon tartışma:Salgın")
- [d](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Eablon:Salg%C4%B1n&action=edit)

**Önemli hastalıklar, [salgınlar](/wiki/Salg%C4%B1n "Salgın") ve [pandemiler](/wiki/Pandemi "Pandemi")**

[Salgınlar listesi](/wiki/Salg%C4%B1nlar_listesi "Salgınlar listesi")

Yerel

Milattan Önce

- [Hitit Veba Salgını](/wiki/Hitit_Veba_Salg%C4%B1n%C4%B1 "Hitit Veba Salgını") (y. MÖ 1320–1300)
- [Atina Vebası](/wiki/Atina_Vebas%C4%B1 "Atina Vebası") (MÖ 429-426)
- [MÖ 412 Roma salgını](/wiki/M%C3%96_412_Roma_salg%C4%B1n%C4%B1 "MÖ 412 Roma salgını") (MÖ 412)
- [Antoninus vebası](/wiki/Antoninus_vebas%C4%B1 "Antoninus vebası") (MÖ 165-180)

1\. ve 15. yüzyıl

- [Jian'an veba salgını](/wiki/Jian%27an_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "Jian'an veba salgını") (217)
- [Siprianus vebası](/wiki/Siprianus_vebas%C4%B1 "Siprianus vebası") (250-266)
- [Justinianus Veba Salgını](/wiki/Justinianus_Veba_Salg%C4%B1n%C4%B1 "Justinianus Veba Salgını") (541-549)
- [590 Roma veba salgını](/wiki/590_Roma_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "590 Roma veba salgını") (590)
- [Sheroe veba salgını](/wiki/Sheroe_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "Sheroe veba salgını") (627-628)
- [Amvâs Veba Salgını](/wiki/Amv%C3%A2s_Veba_Salg%C4%B1n%C4%B1 "Amvâs Veba Salgını") (638-639)
- [664 veba salgını](/wiki/664_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "664 veba salgını") (664-689)
- [698-701 veba salgını](/w/index.php?title=698-701_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "698-701 veba salgını (sayfa mevcut değil)") (698-701)
- [Japonya çiçek hastalığı salgını](/wiki/Japonya_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "Japonya çiçek hastalığı salgını") (735-737)
- [746-747 veba salgını](/w/index.php?title=746-747_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "746-747 veba salgını (sayfa mevcut değil)") (746-747)
- [Kara ölüm](/wiki/Kara_%C3%B6l%C3%BCm "Kara ölüm") (1346–1353)
- [Terleme hastalığı salgını](/wiki/Terleme_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "Terleme hastalığı salgını") (1485-1551)
- [1489 İspanya tifüs salgını](/w/index.php?title=1489_%C4%B0spanya_tif%C3%BCs_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1489 İspanya tifüs salgını (sayfa mevcut değil)") (1489)

16\. yüzyıl

- [1510 grip salgını](/wiki/1510_grip_salg%C4%B1n%C4%B1 "1510 grip salgını") (1510)
- [1520 Meksika çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=1520_Meksika_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1520 Meksika çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1520)
- [1545 kanamalı ateşi salgını](/w/index.php?title=1545_kanamal%C4%B1_ate%C5%9Fi_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1545 kanamalı ateşi salgını (sayfa mevcut değil)") (1545-1548)
- [1557 grip salgını](/wiki/1557_grip_salg%C4%B1n%C4%B1 "1557 grip salgını") (1557)
- [1561 Şili çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=1561_%C5%9Eili_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1561 Şili çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1561-1562)
- [1563 Londra veba salgını](/wiki/1563_Londra_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1563 Londra veba salgını") (1563-1564)
- [1576 kanamalı ateş salgını](/wiki/1576_kanamal%C4%B1_ate%C5%9F_salg%C4%B1n%C4%B1 "1576 kanamalı ateş salgını") (1576-1580)
- [Tenerife veba salgını](/w/index.php?title=Tenerife_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Tenerife veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1582-1583)
- [1592-1593 Malta veba salgını](/wiki/1592-1593_Malta_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1592-1593 Malta veba salgını") (1592-1593)
- [1592-1593 Londra veba salgını](/w/index.php?title=1592-1593_Londra_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1592-1593 Londra veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1592-1593)
- [Seneca kızamık salgını](/w/index.php?title=Seneca_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Seneca kızamık salgını (sayfa mevcut değil)") (1592-1596)
- [1596-1602 İspanya veba salgını](/w/index.php?title=1596-1602_%C4%B0spanya_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1596-1602 İspanya veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1596-1602)

17\. yüzyıl

- [Güney Amerika sıtma salgını](/w/index.php?title=G%C3%BCney_Amerika_s%C4%B1tma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Güney Amerika sıtma salgını (sayfa mevcut değil)") (1600-1650)
- [Londra veba salgını](/w/index.php?title=1603_Londra_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1603 Londra veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1603)
- [New England enfeksiyonları](/w/index.php?title=1616_New_England_enfeksiyonlar%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1616 New England enfeksiyonları (sayfa mevcut değil)") (1616-1620)
- [İtalya veba salgını](/wiki/1629-1631_%C4%B0talya_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1629-1631 İtalya veba salgını") (1629-1631)
- [Augsburg veba salgını](/w/index.php?title=Augsburg_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Augsburg veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1632-1635)
- [Massachusetts çiçek hastalığı salgını](/wiki/Massachusetts_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "Massachusetts çiçek hastalığı salgını") (1633-1634)
- [Wyandot enfeksiyonları](/w/index.php?title=1634-1640_Wyandot_enfeksiyonlar%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1634-1640 Wyandot enfeksiyonları (sayfa mevcut değil)") (1634-1640)
- [Londra veba salgını](/w/index.php?title=1637_Londra_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1637 Londra veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1636-1637)
- [Geç Ming Hanedanı veba salgını](/wiki/Ge%C3%A7_Ming_Hanedan%C4%B1_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "Geç Ming Hanedanı veba salgını") (1633-1644)
- [Büyük Sevilla Vebası](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sevilla_Vebas%C4%B1 "Büyük Sevilla Vebası") (1647-1652)
- [Orta Amerika sarıhumma salgını](/w/index.php?title=Orta_Amerika_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Orta Amerika sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1648)
- [Napoli veba salgını](/w/index.php?title=Napoli_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Napoli veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1656-1658)
- [Amsterdam veba salgını](/w/index.php?title=Amsterdam_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Amsterdam veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1663-1664)
- [Büyük Londra Vebası](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Londra_Vebas%C4%B1 "Büyük Londra Vebası") (1665-1666)
- [Fransa veba salgını](/w/index.php?title=Fransa_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Fransa veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1668)
- [Malta veba salgını](/wiki/1675-1676_Malta_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1675-1676 Malta veba salgını") (1675-1676)
- [İspanya veba salgını](/w/index.php?title=1676-1685_%C4%B0spanya_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1676-1685 İspanya veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1676-1685)
- [Boston çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=1677-1678_Boston_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1677-1678 Boston çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1677-1678)
- [Büyük Viyana Vebası](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Viyana_Vebas%C4%B1 "Büyük Viyana Vebası") (1679)
- [Prag veba salgını](/wiki/Prag_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "Prag veba salgını") (1681)
- [Güney Afrika grip salgını](/w/index.php?title=G%C3%BCney_Afrika_grip_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Güney Afrika grip salgını (sayfa mevcut değil)") (1687)
- [Boston sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1693_Boston_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1693 Boston sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1693)
- [Charleston ve Philadelphia sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1699_Charleston_ve_Philadelphia_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1699 Charleston ve Philadelphia sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1699)

18\. yüzyıl

- [New York sarıhumma salgını](/w/index.php?title=New_York_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "New York sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1702)
- [Lawrence Valley çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=Lawrence_Valley_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Lawrence Valley çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1702-1703)
- [İzlanda çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=%C4%B0zlanda_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "İzlanda çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1708-1709)
- [Büyük Kuzey Savaşı veba salgını](/w/index.php?title=B%C3%BCy%C3%BCk_Kuzey_Sava%C5%9F%C4%B1_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Büyük Kuzey Savaşı veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1710-1712)
- [Kuzey Amerika kızamık salgını](/w/index.php?title=1713-1715_Kuzey_Amerika_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1713-1715 Kuzey Amerika kızamık salgını (sayfa mevcut değil)") (1713-1715)
- [Büyük Marsilya Vebası](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Marsilya_Vebas%C4%B1 "Büyük Marsilya Vebası") (1720–1722)
- [Boston çiçek hastalığı salgını](/wiki/1721_Boston_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "1721 Boston çiçek hastalığı salgını") (1721-1722)
- [Cádiz sarıhumma salgını](/w/index.php?title=C%C3%A1diz_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Cádiz sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1730)
- [On Üç Koloni grip salgını](/w/index.php?title=On_%C3%9C%C3%A7_Koloni_grip_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "On Üç Koloni grip salgını (sayfa mevcut değil)") (1732-1733)
- [Yeni Fransa çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=Yeni_Fransa_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Yeni Fransa çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1733)
- [Difteri salgını](/w/index.php?title=1735-1741_Difteri_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1735-1741 Difteri salgını (sayfa mevcut değil)") (1735-1741)
- [Büyük 1738 Vebası](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_1738_Vebas%C4%B1 "Büyük 1738 Vebası") (1738)
- [Cartagena sarıhumma salgını](/w/index.php?title=Cartagena_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Cartagena sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1741)
- [Sicilya veba salgını](/w/index.php?title=Sicilya_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Sicilya veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1743)
- [Kuzey Amerika kızamık salgını](/w/index.php?title=1759_Kuzey_Amerika_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1759 Kuzey Amerika kızamık salgını (sayfa mevcut değil)") (1759)
- [Charleston çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=1760_Charleston_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1760 Charleston çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1760)
- [Havana sarıhumma salgını](/w/index.php?title=Havana_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Havana sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1762)
- [Pittsburgh çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=Pittsburgh_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Pittsburgh çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1763)
- [Rusya veba salgını](/wiki/1770-1772_Rusya_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1770-1772 Rusya veba salgını") (1770-1772)
- [Kuzey Amerika kızamık salgını](/w/index.php?title=1772_Kuzey_Amerika_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1772 Kuzey Amerika kızamık salgını (sayfa mevcut değil)") (1772)
- [Pers veba salgını](/wiki/Pers_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "Pers veba salgını") (1772–1773)
- [İngiltere grip salgını](/w/index.php?title=1775-1776_%C4%B0ngiltere_grip_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1775-1776 İngiltere grip salgını (sayfa mevcut değil)") (1775-1776)
- [Kuzey Amerika çiçek hastalığı salgını](/wiki/1775-1782_Kuzey_Amerika_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "1775-1782 Kuzey Amerika çiçek hastalığı salgını") (1775-1782)
- [İspanya dang humması salgını](/w/index.php?title=1778_%C4%B0spanya_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1778 İspanya dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (1778)
- [Pueblo Kızılderilileri çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=1788_Pueblo_K%C4%B1z%C4%B1lderilileri_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1788 Pueblo Kızılderilileri çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1788)
- [Yeni Güney Galler çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=Yeni_G%C3%BCney_Galler_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Yeni Güney Galler çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1789-1790)
- [Philadelphia sarıhumma salgını](/wiki/1793_Philadelphia_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1 "1793 Philadelphia sarıhumma salgını") 1793

19\. yüzyıl

- [İspanya sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1800-1803_%C4%B0spanya_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1800-1803 İspanya sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1800-1803)
- [Osmanlı (Mısır) veba salgını](/w/index.php?title=1801_Osmanl%C4%B1_(M%C4%B1s%C4%B1r)_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1801 Osmanlı (Mısır) veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1801)
- [Saint-Dominigue sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1802-1803_Saint-Dominigue_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1802-1803 Saint-Dominigue sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1802-1803)
- [Rusya Tifüs salgını](/w/index.php?title=1812_Rusya_Tif%C3%BCs_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1812 Rusya Tifüs salgını (sayfa mevcut değil)") (1812)
- [Osmanlı veba salgını](/wiki/1812-1819_Osmanl%C4%B1_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1812-1819 Osmanlı veba salgını") (1812-1819)
- [Malta veba salgını](/wiki/1813-1814_Malta_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1813-1814 Malta veba salgını") (1813-1814)
- [Karaca vebası](/wiki/Karaca_vebas%C4%B1 "Karaca vebası") (1813)
- [İrlanda tifüs salgını](/w/index.php?title=1817-1819_%C4%B0rlanda_tif%C3%BCs_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1817-1819 İrlanda tifüs salgını (sayfa mevcut değil)") (1817-1819)
- [Savannah sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1820_Savannah_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1820 Savannah sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1820-1823)
- [Yeni Güney Galler çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=1828-1829_Yeni_G%C3%BCney_Galler_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1828-1829 Yeni Güney Galler çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1828-1829)
- [Groningen sıtma salgını](/w/index.php?title=1829_Groningen_s%C4%B1tma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1829 Groningen sıtma salgını (sayfa mevcut değil)") (1829)
- [Kuzeybatı Pasifik sıtma salgını](/w/index.php?title=1829-1833_Kuzeybat%C4%B1_Pasifik_s%C4%B1tma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1829-1833 Kuzeybatı Pasifik sıtma salgını (sayfa mevcut değil)") (1829-1833)
- [İran veba salgını](/w/index.php?title=1829-1835_%C4%B0ran_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1829-1835 İran veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1829-1835)
- [Mısır veba salgını](/w/index.php?title=1834-1836_M%C4%B1s%C4%B1r_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1834-1836 Mısır veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1834-1836)
- [Büyük Ovalar çiçek hastalığı salgını](/wiki/1837_B%C3%BCy%C3%BCk_Ovalar_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "1837 Büyük Ovalar çiçek hastalığı salgını") (1837-1838)
- [Güney Eyaletleri sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1841_G%C3%BCney_Eyaletleri_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1841 Güney Eyaletleri sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1841)
- [Kuzey Amerika tifüs salgını](/wiki/1847_Kuzey_Amerika_tif%C3%BCs_salg%C4%B1n%C4%B1 "1847 Kuzey Amerika tifüs salgını") (1847-1848)
- [Güney Eyaletleri sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1847_G%C3%BCney_Eyaletleri_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1847 Güney Eyaletleri sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1847)
- [Hawaii enfeksiyon salgını](/w/index.php?title=Hawaii_enfeksiyon_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Hawaii enfeksiyon salgını (sayfa mevcut değil)") (1848-1849)
- [New Orleans sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1853_New_Orleans_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1853 New Orleans sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1853)
- [Osmanlı (Yemen) veba salgını](/w/index.php?title=1853_Osmanl%C4%B1_(Yemen)_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1853 Osmanlı (Yemen) veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1853)
- [Kopenhag kolera salgını](/wiki/1853_Kopenhag_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "1853 Kopenhag kolera salgını") (1853)
- [Broad Street kolera salgını](/wiki/1854_Broad_Street_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "1854 Broad Street kolera salgını") (1854)
- [Norfolk sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1855_Norfolk_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1855 Norfolk sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1855)
- [Montevideo sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1855-1857_Montevideo_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1855-1857 Montevideo sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1855-1857)
- [Lizbon sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1857_Lizbon_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1857 Lizbon sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1857)
- [Victoria çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=1857_Victoria_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1857 Victoria çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1857)
- [Grip salgını](/w/index.php?title=1857-1859_grip_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1857-1859 grip salgını (sayfa mevcut değil)") (1857-1859)
- [Kuzeybatı Pasifik çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=1862_Kuzeybat%C4%B1_Pasifik_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1862 Kuzeybatı Pasifik çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1862)
- [ABD tifo salgını](/w/index.php?title=1861-1865_Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri_tifo_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1861-1865 Amerika Birleşik Devletleri tifo salgını (sayfa mevcut değil)") (1861-1865)
- [Sidney kızamık salgını](/w/index.php?title=1867_Sidney_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1867 Sidney kızamık salgını (sayfa mevcut değil)") (1867)
- [Barselona sarıhumma salgın](/wiki/1870_Barselona_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1 "1870 Barselona sarıhumma salgını") (1870)
- [Avrupa çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=1870-1875_Avrupa_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1870-1875 Avrupa çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1870-1875)
- [Buenos Aires sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1871_Buenos_Aires_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1871 Buenos Aires sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1871)
- [Fiji kızamık salgını](/w/index.php?title=1875_Fiji_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1875 Fiji kızamık salgını (sayfa mevcut değil)") (1875)
- [Avustralya kızıl hastalığı salgını](/w/index.php?title=1875-1876_Avustralya_k%C4%B1z%C4%B1l_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1875-1876 Avustralya kızıl hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1875-1876)
- [Osmanlı İmparatorluğu veba salgını](/w/index.php?title=1876_%E2%80%8B%E2%80%8BOsmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1876 ​​Osmanlı İmparatorluğu veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1876)
- [New Orleans sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1878_New_Orleans_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1878 New Orleans sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1878)
- [Mississippi Vadisi sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1878_Mississippi_Vadisi_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1878 Mississippi Vadisi sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1878)
- [Montreal çiçek hastalığı salgını](/w/index.php?title=1885_Montreal_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1885 Montreal çiçek hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (1885)
- [Hong Kong veba salgını](/wiki/1894-1924_Hong_Kong_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1894-1924 Hong Kong veba salgını") (1894-1924)
- [Bombay veba salgını](/w/index.php?title=1896-1905_Bombay_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1896-1905 Bombay veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1896-1905)
- [Afrika tripanosomiyazisi salgını](/w/index.php?title=1896-1906_Afrika_tripanosomiyazisi_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1896-1906 Afrika tripanosomiyazisi salgını (sayfa mevcut değil)") (1896-1906)
- [Porto veba salgını](/wiki/1899_Porto_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1899 Porto veba salgını") (1899)

20\. yüzyıl

- [San Francisco vebası](/wiki/1900-1904_San_Francisco_vebas%C4%B1 "1900-1904 San Francisco vebası") (1900-1904)
- [Sidney veba salgını](/w/index.php?title=1900_Sidney_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1900 Sidney veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1900)
- [Uganda Afrika tripanosomiyazisi salgını](/w/index.php?title=1900-1920_Uganda_Afrika_tripanosomiyazisi_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1900-1920 Uganda Afrika tripanosomiyazisi salgını (sayfa mevcut değil)") (1900-1920)
- [Papua Yeni Gine kuru salgını](/wiki/Kuru_(hastal%C4%B1k) "Kuru (hastalık)") (1901–2009)
- [Fremantle veba salgını](/w/index.php?title=1903_Fremantle_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1903 Fremantle veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1903)
- [Seylan sıtma salgını](/w/index.php?title=1906_Seylan_s%C4%B1tma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1906 Seylan sıtma salgını (sayfa mevcut değil)") (1906–1936)
- [Mançurya veba salgını](/wiki/1910-1911_Man%C3%A7urya_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1910-1911 Mançurya veba salgını") (1910-1911)
- [ABD çocuk felci salgını](/wiki/1916_Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri_%C3%A7ocuk_felci_salg%C4%B1n%C4%B1 "1916 Amerika Birleşik Devletleri çocuk felci salgını") (1916)
- [Rusya tifüs salgını](/w/index.php?title=1918-1922_Rusya_tif%C3%BCs_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1918-1922 Rusya tifüs salgını (sayfa mevcut değil)") (1918-1922)
- [Los Angeles veba salgını](/wiki/1924_Los_Angeles_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "1924 Los Angeles veba salgını") (1924)
- [Minnesota çiçek hastalığı salgını](/wiki/1924-1925_Minnesota_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "1924-1925 Minnesota çiçek hastalığı salgını") (1924-1925)
- [Montreal tifo salgını](/w/index.php?title=1927_Montreal_tifo_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1927 Montreal tifo salgını (sayfa mevcut değil)") (1927)
- [Psittakoz salgını](/wiki/1929-1930_psittakoz_pandemisi "1929-1930 psittakoz pandemisi") (1929-1930)
- [Croydon tifo salgını](/w/index.php?title=1937_Croydon_tifo_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1937 Croydon tifo salgını (sayfa mevcut değil)") (1937)
- [Avustralya çocuk felci salgını](/w/index.php?title=1937_Avustralya_%C3%A7ocuk_felci_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1937 Avustralya çocuk felci salgını (sayfa mevcut değil)") (1937)
- [Sudan sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1940_Sudan_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1940 Sudan sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1940)
- [Mısır sıtma salgını](/w/index.php?title=1942-1944_M%C4%B1s%C4%B1r_s%C4%B1tma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1942-1944 Mısır sıtma salgını (sayfa mevcut değil)") (1942-1944)
- [Mısır tekrarlayan ateş salgını](/w/index.php?title=1946_M%C4%B1s%C4%B1r_tekrarlayan_ate%C5%9F_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1946 Mısır tekrarlayan ateş salgını (sayfa mevcut değil)") (1946)
- [Mısır kolera salgını](/w/index.php?title=1947_M%C4%B1s%C4%B1r_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1947 Mısır kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (1947)
- [ABD çocuk felci salgını](/w/index.php?title=1948-1952_Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri_%C3%A7ocuk_felci_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1948-1952 Amerika Birleşik Devletleri çocuk felci salgını (sayfa mevcut değil)") (1948-1952)
- [Etiyopya sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1960-1962_Etiyopya_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1960-1962 Etiyopya sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1960-1962)
- [İstanbul kolera salgını](/wiki/1970_%C4%B0stanbul_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "1970 İstanbul kolera salgını") (1970)
- [Staphorst çocuk felci salgını](/wiki/1971_Staphorst_%C3%A7ocuk_felci_salg%C4%B1n%C4%B1 "1971 Staphorst çocuk felci salgını") (1971)
- [Yugoslavya çiçek hastalığı salgını](/wiki/1972_Yugoslavya_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "1972 Yugoslavya çiçek hastalığı salgını") (1972)
- [Londra gribi salgını](/wiki/1972-1973_Londra_gribi_salg%C4%B1n%C4%B1 "1972-1973 Londra gribi salgını") (1972–1973)
- [İtalya kolera salgını](/w/index.php?title=1973_%C4%B0talya_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1973 İtalya kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (1973)
- [Hindistan çiçek hastalığı salgını](/wiki/1974_Hindistan_%C3%A7i%C3%A7ek_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "1974 Hindistan çiçek hastalığı salgını") (1974)
- [Sverdlovsk şarbon sızıntısı](/w/index.php?title=Sverdlovsk_%C5%9Farbon_s%C4%B1z%C4%B1nt%C4%B1s%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Sverdlovsk şarbon sızıntısı (sayfa mevcut değil)") (1979)
- [Batı Sahra veba salgını](/w/index.php?title=1984_Bat%C4%B1_Sahra_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1984 Batı Sahra veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1984)
- [Oju sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1986_Oju_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1986 Oju sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1986)
- [Mali sarıhumma salgını](/w/index.php?title=1987_Mali_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1987 Mali sarıhumma salgını (sayfa mevcut değil)") (1987)
- [Şanghay Hepatit A salgını](/w/index.php?title=1988_%C5%9Eanghay_Hepatit_A_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1988 Şanghay Hepatit A salgını (sayfa mevcut değil)") (1988)
- [Bangladeş kolera salgını](/w/index.php?title=1991_Banglade%C5%9F_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1991 Bangladeş kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (1991)
- [Latin Amerika kolera salgını](/w/index.php?title=1991-1993_Latin_Amerika_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1991-1993 Latin Amerika kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (1991-1993)
- [Hindistan veba salgını](/w/index.php?title=1994_Hindistan_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1994 Hindistan veba salgını (sayfa mevcut değil)") (1994)
- [Birleşik Krallık BSE salgını](/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k_BSE_salg%C4%B1n%C4%B1 "Birleşik Krallık BSE salgını") (1996-2001)
- [Batı Afrika menenjit salgını](/w/index.php?title=1996_Bat%C4%B1_Afrika_menenjit_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1996 Batı Afrika menenjit salgını (sayfa mevcut değil)") (1996)
- [Malezya Nipah virüsü salgını](/w/index.php?title=1998-1999_Malezya_Nipah_vir%C3%BCs%C3%BC_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1998-1999 Malezya Nipah virüsü salgını (sayfa mevcut değil)") (1998-1999)
- [Kongo Demokratik Cumhuriyeti marburg virüsü salgını](/w/index.php?title=1998-2000_Kongo_Demokratik_Cumhuriyeti_marburg_vir%C3%BCs%C3%BC_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "1998-2000 Kongo Demokratik Cumhuriyeti marburg virüsü salgını (sayfa mevcut değil)") (1998-2000)

21\. yüzyıl

- [Orta Amerika dang humması salgını](/w/index.php?title=2000_Orta_Amerika_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2000 Orta Amerika dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2000)
- [Nijerya kolera salgını](/w/index.php?title=2001_Nijerya_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2001 Nijerya kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (2001)
- [Güney Afrika kolera salgını](/w/index.php?title=2001_G%C3%BCney_Afrika_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2001 Güney Afrika kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (2001)
- [SARS salgını](/wiki/SARS_salg%C4%B1n%C4%B1 "SARS salgını") (2002-2004)
- [Kuş gribi](/wiki/Ku%C5%9F_gribi "Kuş gribi") (2003-2005)
- [Endonezya dang humması salgını](/w/index.php?title=2004_Endonezya_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2004 Endonezya dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2004)
- [Sudan ebola salgını](/w/index.php?title=2004_Sudan_ebola_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2004 Sudan ebola salgını (sayfa mevcut değil)") (2004)
- [Angola marburg virüsü salgını](/w/index.php?title=2004-2005_Angola_marburg_vir%C3%BCs%C3%BC_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2004-2005 Angola marburg virüsü salgını (sayfa mevcut değil)") (2004-2005)
- [Singapur dang humması salgını](/w/index.php?title=2005_Singapur_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2005 Singapur dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2005)
- [Luanda kolera salgını](/w/index.php?title=2006_Luanda_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2006 Luanda kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (2006)
- [Ituri veba salgını](/w/index.php?title=2006_Ituri_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2006 Ituri veba salgını (sayfa mevcut değil)") (2006)
- [Hindistan sıtma salgını](/w/index.php?title=2006_Hindistan_s%C4%B1tma_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2006 Hindistan sıtma salgını (sayfa mevcut değil)") (2006)
- [Hindistan dang humması salgını](/wiki/2006_Hindistan_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "2006 Hindistan dang humması salgını") (2006)
- [Pakistan dang humması salgını](/wiki/2006_Pakistan_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "2006 Pakistan dang humması salgını") (2006)
- [Filipinler dang humması salgını](/w/index.php?title=2006_Filipinler_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2006 Filipinler dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2006)
- [Doğu Afrika Rift Vadisi ateşi salgını](/w/index.php?title=2006-2007_Do%C4%9Fu_Afrika_Rift_Vadisi_ate%C5%9Fi_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2006-2007 Doğu Afrika Rift Vadisi ateşi salgını (sayfa mevcut değil)") (2006-2007)
- [Mweka ebola salgını](/w/index.php?title=2007_Mweka_ebola_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2007 Mweka ebola salgını (sayfa mevcut değil)") (2007)
- [Etiyopya kolera salgını](/w/index.php?title=2007_Etiyopya_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2007 Etiyopya kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (2007)
- [Irak kolera salgını](/wiki/2007_Irak_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "2007 Irak kolera salgını") (2007)
- [Dang humması salgını](/w/index.php?title=2007_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2007 dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2007)
- [Uganda ebola salgını](/w/index.php?title=2007_Uganda_ebola_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2007 Uganda ebola salgını (sayfa mevcut değil)") (2007)
- [Hollanda Q humması salgını](/w/index.php?title=2007-2018_Hollanda_Q_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2007-2018 Hollanda Q humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2007-2018)
- [Brezilya dang humması salgını](/w/index.php?title=2008_Brezilya_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2008 Brezilya dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2008)
- [Kamboçya dang humması salgını](/w/index.php?title=2008_Kambo%C3%A7ya_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2008 Kamboçya dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2008)
- [Çad kolera salgını](/w/index.php?title=2008_%C3%87ad_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2008 Çad kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (2008)
- [Çin el, ayak ve ağız hastalığı salgını](/w/index.php?title=2008-2017_%C3%87in_el,_ayak_ve_a%C4%9F%C4%B1z_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2008-2017 Çin el, ayak ve ağız hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (2008-2017)
- [Hindistan kolera salgını](/w/index.php?title=2008_Hindistan_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2008 Hindistan kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (2008)
- [Madagaskar veba salgını](/w/index.php?title=2008_Madagaskar_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2008 Madagaskar veba salgını (sayfa mevcut değil)") (2008)
- [Filipinler dang humması salgını](/w/index.php?title=2008_Filipinler_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2008 Filipinler dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2008)
- [Zimbabwe kolera salgını](/w/index.php?title=2008-2009_Zimbabwe_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2008-2009 Zimbabwe kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (2008-2009)
- [Bolivya dang humması salgını](/wiki/2009_Bolivya_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "2009 Bolivya dang humması salgını") (2009)
- [Gujarat Hepatit B salgını](/wiki/2009_Gujarat_Hepatit_B_salg%C4%B1n%C4%B1 "2009 Gujarat Hepatit B salgını") (2009)
- [Queensland dang humması salgını](/w/index.php?title=2009_Queensland_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2009 Queensland dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2009)
- [Batı Afrika menenjit salgını](/w/index.php?title=2009-2010_Bat%C4%B1_Afrika_menenjit_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2009-2010 Batı Afrika menenjit salgını (sayfa mevcut değil)") (2009-2010)
- [Haiti kolera salgını](/w/index.php?title=2010-2019_Haiti_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2010-2019 Haiti kolera salgını (sayfa mevcut değil)") (2010-2019)
- [Kongo Demokratik Cumhuriyeti kızamık salgını](/w/index.php?title=2010-2014_Kongo_Demokratik_Cumhuriyeti_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2010-2014 Kongo Demokratik Cumhuriyeti kızamık salgını (sayfa mevcut değil)") (2010-2014)
- [Vietnam el, ayak ve ağız hastalığı salgını](/w/index.php?title=2011_Vietnam_el,_ayak_ve_a%C4%9F%C4%B1z_hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2011 Vietnam el, ayak ve ağız hastalığı salgını (sayfa mevcut değil)") (2011)
- [Pakistan dang humması salgını](/wiki/2011_Pakistan_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1 "2011 Pakistan dang humması salgını") (2011)
- [Sudan sarıhumma salgını](/wiki/2012_Sudan_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1 "2012 Sudan sarıhumma salgını") (2012)
- [Singapur dang humması salgını](/w/index.php?title=2013_Singapur_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2013 Singapur dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2013)
- [Vietnam kızamık salgını](/w/index.php?title=2013-2014_Vietnam_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2013-2014 Vietnam kızamık salgını (sayfa mevcut değil)") (2013-2014)
- [Chikungunya salgını](/w/index.php?title=2013-2014_chikungunya_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2013-2014 chikungunya salgını (sayfa mevcut değil)") (2013-2014)
- [Madagaskar veba salgını](/w/index.php?title=2014-2017_Madagaskar_veba_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2014-2017 Madagaskar veba salgını (sayfa mevcut değil)") (2014-2017)
- [Flint su krizi](/wiki/Flint_su_krizi "Flint su krizi") (2014-2015)
- [Orissa sarılık salgını](/wiki/2014_Orissa_sar%C4%B1l%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1 "2014 Orissa sarılık salgını") (2014)
- [Hindistan domuz gribi salgını](/wiki/2015_Hindistan_domuz_gribi_salg%C4%B1n%C4%B1 "2015 Hindistan domuz gribi salgını") (2015)
- [Zika virüsü salgını](/wiki/2015-2016_Zika_vir%C3%BCs%C3%BC_salg%C4%B1n%C4%B1 "2015-2016 Zika virüsü salgını") (2015-2016)
- [Angola ve KDC sarıhumma salgını](/wiki/2016_Angola_ve_KDC_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1 "2016 Angola ve KDC sarıhumma salgını") (2016)
- [Yemen kolera salgını](/wiki/Yemen%27de_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1_(2016-g%C3%BCn%C3%BCm%C3%BCz) "Yemen'de kolera salgını (2016-günümüz)") (2016-günümüz)
- [Peşaver dang humması salgını](/w/index.php?title=2017_Pe%C5%9Faver_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2017 Peşaver dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2017)
- [Uttar Pradeş Japon ensefaliti salgını](/wiki/2017_Uttar_Prade%C5%9F_Japon_ensefaliti_salg%C4%B1n%C4%B1 "2017 Uttar Pradeş Japon ensefaliti salgını") (2017)
- [Sri Lanka dang humması salgını](/w/index.php?title=2017_Sri_Lanka_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2017 Sri Lanka dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2017)
- [ABD mevsimsel grip salgını](/wiki/2017-2018_Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri_mevsimsel_grip_salg%C4%B1n%C4%B1 "2017-2018 Amerika Birleşik Devletleri mevsimsel grip salgını") (2017-2018)
- [Kerala Nipah virüsü salgını](/wiki/2018_Kerala_Nipah_vir%C3%BCs%C3%BC_salg%C4%B1n%C4%B1 "2018 Kerala Nipah virüsü salgını") (2018)
- [2018 Madagaskar kızamık salgını](/wiki/2018_Madagaskar_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1 "2018 Madagaskar kızamık salgını") (2018)
- [Kivu ebola salgını](/wiki/2018-2020_Kivu_ebola_salg%C4%B1n%C4%B1 "2018-2020 Kivu ebola salgını") (2018-2020)
- [İtalya NDM-CRE salgını](/w/index.php?title=%C4%B0talya_NDM-CRE_salg%C4%B1n%C4%B1_(2018-g%C3%BCn%C3%BCm%C3%BCz)&action=edit&redlink=1 "İtalya NDM-CRE salgını (2018-günümüz) (sayfa mevcut değil)") (2018-günümüz)
- [New York kızamık salgını](/wiki/2019_New_York_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1 "2019 New York kızamık salgını") (2019)
- [Tonga kızamık salgını](/wiki/2019_Tonga_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1 "2019 Tonga kızamık salgını") (2019)
- [Kongo Demokratik Cumhuriyeti kızamık salgını](/wiki/2019-2020_Kongo_Demokratik_Cumhuriyeti_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1 "2019-2020 Kongo Demokratik Cumhuriyeti kızamık salgını") (2019-2020)
- [Yeni Zelanda kızamık salgını](/wiki/2019-2020_Yeni_Zelanda_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1 "2019-2020 Yeni Zelanda kızamık salgını") (2019-2020)
- [Filipinler kızamık salgını](/wiki/2019_Filipinler_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1 "2019 Filipinler kızamık salgını") (2019)
- [Kuala Koh kızamık salgını](/wiki/2019_Kuala_Koh_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1 "2019 Kuala Koh kızamık salgını") (2019)
- [Samoa kızamık salgını](/wiki/2019_Samoa_k%C4%B1zam%C4%B1k_salg%C4%B1n%C4%B1 "2019 Samoa kızamık salgını") (2019)
- [Dang humması salgını](/w/index.php?title=2019-2020_dang_hummas%C4%B1_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2019-2020 dang humması salgını (sayfa mevcut değil)") (2019-2020)
- [Nijerya lassa ateşi salgını](/w/index.php?title=Nijerya_lassa_ate%C5%9Fi_salg%C4%B1n%C4%B1_(2019-g%C3%BCn%C3%BCm%C3%BCz)&action=edit&redlink=1 "Nijerya lassa ateşi salgını (2019-günümüz) (sayfa mevcut değil)") (2019-günümüz)
- [Kongo Demokratik Cumhuriyeti ebola salgını](/w/index.php?title=2020_Kongo_Demokratik_Cumhuriyeti_ebola_salg%C4%B1n%C4%B1&action=edit&redlink=1 "2020 Kongo Demokratik Cumhuriyeti ebola salgını (sayfa mevcut değil)") (2020)
- [Nijerya sarıhumma salgını](/w/index.php?title=Nijerya_sar%C4%B1humma_salg%C4%B1n%C4%B1_(2020-g%C3%BCn%C3%BCm%C3%BCz)&action=edit&redlink=1 "Nijerya sarıhumma salgını (2020-günümüz) (sayfa mevcut değil)") (2020-günümüz)
- [Hindistan kara mantar salgını](/wiki/Hindistan_kara_mantar_salg%C4%B1n%C4%B1_(2020-g%C3%BCn%C3%BCm%C3%BCz) "Hindistan kara mantar salgını (2020-günümüz)") (2020-günümüz)

Küresel

- [İlk veba salgını](/wiki/%C4%B0lk_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "İlk veba salgını") (541–767)[\[a\]](#cite_note-40)
- [İkinci veba salgını](/wiki/%C4%B0kinci_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "İkinci veba salgını") (1347-1835)[\[b\]](#cite_note-41)
- [1510 grip salgını](/wiki/1510_grip_salg%C4%B1n%C4%B1 "1510 grip salgını") (1510)
- [1557 grip salgını](/wiki/1557_grip_salg%C4%B1n%C4%B1 "1557 grip salgını") (1557-1559)
- [İlk kolera salgını](/wiki/%C4%B0lk_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "İlk kolera salgını") (1817-1824)
- [İkinci kolera salgını](/wiki/%C4%B0kinci_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "İkinci kolera salgını") (1829-1851)
- [Üçüncü kolera salgını](/wiki/%C3%9C%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "Üçüncü kolera salgını") (1846-1860)
- [Üçüncü veba salgını](/wiki/%C3%9C%C3%A7%C3%BCnc%C3%BC_veba_salg%C4%B1n%C4%B1 "Üçüncü veba salgını") (1855-1945)[\[c\]](#cite_note-42)
- [Dördüncü kolera salgını](/wiki/D%C3%B6rd%C3%BCnc%C3%BC_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "Dördüncü kolera salgını") (1863–1875)
- [Beşinci kolera salgını](/wiki/Be%C5%9Finci_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "Beşinci kolera salgını") (1881–1896)
- [1889-1890 Rus gribi](/wiki/1889-1890_Rus_gribi "1889-1890 Rus gribi") (1889-1890)
- [Altıncı kolera salgını](/wiki/Alt%C4%B1nc%C4%B1_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "Altıncı kolera salgını") (1899–1923)
- [Ensefalit lethargica salgını](/wiki/Ensefalit_lethargica_salg%C4%B1n%C4%B1 "Ensefalit lethargica salgını") (1915-1926)
- [İspanyol gribi](/wiki/%C4%B0spanyol_gribi "İspanyol gribi") (1918–1920)
- [1929-1930 psittakoz pandemisi](/wiki/1929-1930_psittakoz_pandemisi "1929-1930 psittakoz pandemisi") (1929-1930)
- [Asya gribi](/wiki/Asya_gribi "Asya gribi") (1957-1958)
- [Yedinci kolera salgını](/wiki/Yedinci_kolera_salg%C4%B1n%C4%B1 "Yedinci kolera salgını") (1961–1975)
- [Hong Kong gribi](/wiki/Hong_Kong_gribi "Hong Kong gribi") (1968–1970)
- [1977-1979 Rus gribi](/wiki/1977-1979_Rus_gribi "1977-1979 Rus gribi") (1977–1979)
- [HIV/AIDS pandemisi](/wiki/HIV/AIDS_pandemisi "HIV/AIDS pandemisi") (1981-günümüz)
- [2009 domuz gribi salgını](/wiki/2009_domuz_gribi_salg%C4%B1n%C4%B1 "2009 domuz gribi salgını") (2009-2010)
- [MERS salgını](/wiki/MERS_salg%C4%B1n%C4%B1 "MERS salgını") (2012-günümüz)
- [Batı Afrika ebola salgını](/wiki/Bat%C4%B1_Afrika_ebola_salg%C4%B1n%C4%B1 "Batı Afrika ebola salgını") (2013-2016)
- [COVID-19 pandemisi](/wiki/COVID-19_pandemisi "COVID-19 pandemisi") (2019-günümüz)
- [Çocuk hepatit salgını](/wiki/2022_%C3%A7ocuk_hepatit_salg%C4%B1n%C4%B1 "2022 çocuk hepatit salgını") (2022-günümüz)
- [Maymun çiçeği salgını (klad II)](/wiki/2022-2023_maymun_%C3%A7i%C3%A7e%C4%9Fi_salg%C4%B1n%C4%B1 "2022-2023 maymun çiçeği salgını") (2022-2023)
- [Maymun çiçeği salgını (klad Ib)](/wiki/2023-2024_maymun_%C3%A7i%C3%A7e%C4%9Fi_salg%C4%B1n%C4%B1 "2023-2024 maymun çiçeği salgını") (2023-günümüz)

1. **[^](#cite_ref-40)** İlk veba salgını, 541-767 tarihleri arasındaki yerel veba salgınlarından oluşmaktadır.
2. **[^](#cite_ref-41)** İkinci veba salgını, 1347-1835 tarihleri arasındaki yerel veba salgınlarından oluşmaktadır.
3. **[^](#cite_ref-42)** Üçüncü veba salgını, 1855-1945 tarihleri arasındaki yerel veba salgınlarından oluşmaktadır.

[Otorite kontrolü](/wiki/Otorite_kontrol%C3%BC "Otorite kontrolü")[![Bunu Vikiveri'de düzenleyin](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/10px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png)](https://www.wikidata.org/wiki/Q42005 "Bunu Vikiveri'de düzenleyin")

- [BNF](/wiki/Fransa_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Fransa Millî Kütüphanesi"): [cb124641040](https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb124641040) [(data)](https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb124641040)
- [LCCN](/wiki/Kongre_K%C3%BCt%C3%BCphanesi_Kontrol_Numaras%C4%B1 "Kongre Kütüphanesi Kontrol Numarası"): [sh85014548](https://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85014548)
- [NLI](/wiki/%C4%B0srail_Ulusal_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "İsrail Ulusal Kütüphanesi"): [987007283124505171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007283124505171)
- [SUDOC](/wiki/%C3%9Cniversiteleraras%C4%B1_Belgeleme_Sistemi "Üniversitelerarası Belgeleme Sistemi"): [033822263](https://www.idref.fr/033822263)

" [https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Kara\_Ölüm&oldid=33663244](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Kara_Ölüm&oldid=33663244)" sayfasından alınmıştır

[Kategori](/wiki/%C3%96zel:Kategoriler "Özel:Kategoriler"):

- [Büyük Veba Salgını](/wiki/Kategori:B%C3%BCy%C3%BCk_Veba_Salg%C4%B1n%C4%B1 "Kategori:Büyük Veba Salgını")
- [1340'larda Asya](/wiki/Kategori:1340%27larda_Asya "Kategori:1340'larda Asya")
- [1340'larda Avrupa](/wiki/Kategori:1340%27larda_Avrupa "Kategori:1340'larda Avrupa")
- [Avrasya tarihi](/wiki/Kategori:Avrasya_tarihi "Kategori:Avrasya tarihi")
- [Orta Çağ tıp tarihi](/wiki/Kategori:Orta_%C3%87a%C4%9F_t%C4%B1p_tarihi "Kategori:Orta Çağ tıp tarihi")
- [Orta Doğu tarihi](/wiki/Kategori:Orta_Do%C4%9Fu_tarihi "Kategori:Orta Doğu tarihi")
- [1350'lerde Avrupa](/wiki/Kategori:1350%27lerde_Avrupa "Kategori:1350'lerde Avrupa")
- [Ölüm nedenleri](/wiki/Kategori:%C3%96l%C3%BCm_nedenleri "Kategori:Ölüm nedenleri")
- [1350'lerde Asya](/wiki/Kategori:1350%27lerde_Asya "Kategori:1350'lerde Asya")
- [Orta Çağ'daki sağlık afetleri](/wiki/Kategori:Orta_%C3%87a%C4%9F%27daki_sa%C4%9Fl%C4%B1k_afetleri "Kategori:Orta Çağ'daki sağlık afetleri")

Gizli kategoriler:

- [Commons kategori bağlantısı Vikiveri'de tanımlı olan sayfalar](/wiki/Kategori:Commons_kategori_ba%C4%9Flant%C4%B1s%C4%B1_Vikiveri%27de_tan%C4%B1ml%C4%B1_olan_sayfalar "Kategori:Commons kategori bağlantısı Vikiveri'de tanımlı olan sayfalar")
- [Webarşiv şablonu wayback bağlantıları](/wiki/Kategori:Webar%C5%9Fiv_%C5%9Fablonu_wayback_ba%C4%9Flant%C4%B1lar%C4%B1 "Kategori:Webarşiv şablonu wayback bağlantıları")
- [BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:BNF_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:LCCN_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NLI_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [SUDOC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:SUDOC_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:SUDOC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")

- Sayfa en son 14.44, 15 Ağustos 2024 tarihinde değiştirildi.
- Metin [Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.tr) altındadır ve ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak [Kullanım Şartlarını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/tr) ve [Gizlilik Politikasını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/tr) kabul etmiş olursunuz.

Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org/) tescilli markasıdır.


- [Gizlilik politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Vikipedi hakkında](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [Sorumluluk reddi](/wiki/Vikipedi:Genel_sorumluluk_reddi)
- [Davranış Kuralları](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Geliştiriciler](https://developer.wikimedia.org)
- [İstatistikler](https://stats.wikimedia.org/#/tr.wikipedia.org)
- [Çerez politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobil görünüm](//tr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Kara_%C3%96l%C3%BCm&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)