Genetik kod - Vikipedi
Kod, kodon olarak adlandırılan üç nükleotitlik diziler ile amino asitler arasındaki ilişkiyi tanımlar. Bir nükleik asit dizisindeki üçlü kodon genelde tek bir ...
Genetik kod - Vikipedi[İçeriğe atla](#bodyContent)

Ana menü

Ana menü

kenar çubuğuna taşıgizle

Gezinti


- [Anasayfa](/wiki/Anasayfa "Anasayfayı ziyaret et [z]")
- [Hakkımızda](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [İçindekiler](/wiki/Vikipedi:G%C3%B6z_at)
- [Rastgele madde](/wiki/%C3%96zel:Rastgele "Rastgele bir sayfaya gidin [x]")
- [Seçkin içerik](/wiki/Vikipedi:Se%C3%A7kin_i%C3%A7erik)
- [Yakınımdakiler](/wiki/%C3%96zel:Yak%C4%B1n%C4%B1mdakiler)

Katılım


- [Bağış yapın](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_tr.wikipedia.org&uselang=tr "Bizi destekleyin")
- [Deneme tahtası](/wiki/Vikipedi:Deneme_tahtas%C4%B1)
- [Köy çeşmesi](/wiki/Vikipedi:K%C3%B6y_%C3%A7e%C5%9Fmesi "Güncel olaylarla ilgili son bilgiler")
- [Son değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:SonDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler "Vikide yapılmış son değişikliklerin listesi [r]")
- [Dosya yükle](/wiki/Vikipedi:Y%C3%BCkle)
- [Topluluk portali](/wiki/Vikipedi:Topluluk_portali "Proje hakkında, neler yapabilirsiniz, ne nerededir")
- [Wikimedia dükkânı](//shop.wikimedia.org)
- [Yardım](/wiki/Yard%C4%B1m:%C4%B0%C3%A7indekiler "Yardım almak için")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Vikipedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-tr.svg)![Özgür Ansiklopedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-tr.svg)](/wiki/Anasayfa)

[Ara](/wiki/%C3%96zel:Ara "Vikipedi içinde ara [f]")

Ara

Görünüm

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=Genetik+kod "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=Genetik+kod "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Kişisel araçlar

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=Genetik+kod "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=Genetik+kod "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Çıkış yapmış editörler için sayfalar [daha fazla bilgi](/wiki/Yard%C4%B1m:Giri%C5%9F)

- [Katkılar](/wiki/%C3%96zel:Katk%C4%B1lar%C4%B1m "Bu IP adresinden yapılmış değişiklikler listesi [y]")
- [Mesaj](/wiki/%C3%96zel:MesajSayfam "Bu IP adresindeki düzenlemeler hakkında tartışma [n]")

## İçindekiler

kenar çubuğuna taşıgizle

- Giriş

- [1Genetik kodun çözülmesi](#Genetik_kodun_çözülmesi)
- [2Genetik kod ile bilgi transferi](#Genetik_kod_ile_bilgi_transferi)
- [3RNA kodon tablosu](#RNA_kodon_tablosu)
- [4Belirgin özellikler](#Belirgin_özellikler)Belirgin özellikler alt bölümünü aç/kapa  - [4.1Dizinin okuma çerçevesi](#Dizinin_okuma_çerçevesi)
  - [4.2Başlama ve durma kodonları](#Başlama_ve_durma_kodonları)
- [5Genetik kodun dejenerliği](#Genetik_kodun_dejenerliği)
- [6Standart genetik kodun çeşitlemeleri](#Standart_genetik_kodun_çeşitlemeleri)
- [7Genetik kodun kökeni hakkında teoriler](#Genetik_kodun_kökeni_hakkında_teoriler)
- [8Kaynakça](#Kaynakça)
- [9Konuyla ilgili yayınlar](#Konuyla_ilgili_yayınlar)
- [10Dış bağlantılar](#Dış_bağlantılar)

İçindekiler tablosunu değiştir

# Genetik kod

64 dil

- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D9%8A%D9%81%D8%B1%D8%A9_%D8%AC%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9 "شيفرة جينية - Arapça")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Genetik_kod "Genetik kod - Azerbaycan dili")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4 "Генетычны код - Belarusça")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4 "Генетичен код - Bulgarca")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%82%E0%A6%B6%E0%A6%97%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC_%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%A4 "বংশগতীয় সংকেত - Bengalce")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Geneti%C4%8Dki_kod "Genetički kod - Boşnakça")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Codi_gen%C3%A8tic "Codi genètic - Katalanca")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%88%DB%95_%D9%BE%DB%95%DA%95%D9%84%DB%95 "بۆماوە پەڕلە - Orta Kürtçe")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Genetick%C3%BD_k%C3%B3d "Genetický kód - Çekçe")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Genetisk_kode "Genetisk kode - Danca")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Genetischer_Code "Genetischer Code - Almanca")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B5%CE%BD%CE%B5%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CE%BA%CF%8E%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CF%82 "Γενετικός κώδικας - Yunanca")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Genetic_code "Genetic code - İngilizce")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Genetika_kodo "Genetika kodo - Esperanto")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3digo_gen%C3%A9tico "Código genético - İspanyolca")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Geneetiline_kood "Geneetiline kood - Estonca")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Kode_genetiko "Kode genetiko - Baskça")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D9%85%D8%B2_%DA%98%D9%86%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C "رمز ژنتیکی - Farsça")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Geneettinen_koodi "Geneettinen koodi - Fince")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Code_g%C3%A9n%C3%A9tique "Code génétique - Fransızca")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3d_g%C3%A9initeach "Cód géiniteach - İrlandaca")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3digo_xen%C3%A9tico "Código xenético - Galiçyaca")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%A7%D7%95%D7%93_%D7%94%D7%92%D7%A0%D7%98%D7%99 "הקוד הגנטי - İbranice")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95_%E0%A4%95%E0%A5%82%E0%A4%9F "अनुवांशिक कूट - Hintçe")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Genska_uputa "Genska uputa - Hırvatça")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Genetikai_k%C3%B3d "Genetikai kód - Macarca")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%A5%D5%B6%D5%A5%D5%BF%D5%AB%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%AF%D5%B8%D5%A4 "Գենետիկական կոդ - Ermenice")
- [İtaliano](https://it.wikipedia.org/wiki/Codice_genetico "Codice genetico - İtalyanca")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%81%BA%E4%BC%9D%E6%83%85%E5%A0%B1 "遺伝情報 - Japonca")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%92%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%93%E1%83%98 "გენეტიკური კოდი - Gürcüce")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4 "Генетикалық код - Kazakça")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%9C%A0%EC%A0%84_%EB%B6%80%ED%98%B8 "유전 부호 - Korece")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Koda_bomawey%C3%AA "Koda bomaweyê - Kürtçe")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%B4 "Генетикалык код - Kırgızca")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Codex_geneticus "Codex geneticus - Latince")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Genetinis_kodas "Genetinis kodas - Litvanca")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%B4 "Генетски код - Makedonca")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%B4 "Генетик код - Moğolca")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Genetische_code "Genetische code - Felemenkçe")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Den_genetiske_koden "Den genetiske koden - Norveççe Nynorsk")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Genetisk_kode "Genetisk kode - Norveççe Bokmål")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/C%C3%B2di_genetic "Còdi genetic - Oksitan dili")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Kod_genetyczny "Kod genetyczny - Lehçe")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B1%D8%AB%D9%8A(%D8%AC%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C%DA%A9)_%DA%A9%D9%88%DA%89%D9%88%D9%86%D9%87 "ارثي(جنیتیک) کوډونه - Peştuca")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/C%C3%B3digo_gen%C3%A9tico "Código genético - Portekizce")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Cod_genetic "Cod genetic - Rumence")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%B4 "Генетический код - Rusça")
- [Davvisámegiella](https://se.wikipedia.org/wiki/Genehtala%C5%A1_koda "Genehtalaš koda - Kuzey Laponcası")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Genetski_kod "Genetski kod - Sırp-Hırvat Dili")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%A2%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%B8%E0%B6%BA_%E0%B6%9A%E0%B7%9A%E0%B6%AD "ජානමය කේත - Sinhali dili")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Genetic_code "Genetic code - Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Genetick%C3%BD_k%C3%B3d "Genetický kód - Slovakça")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Genetski_kod "Genetski kod - Slovence")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Kodi_gjenetik "Kodi gjenetik - Arnavutça")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%B4 "Генетички код - Sırpça")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Genetiska_koden "Genetiska koden - İsveççe")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%AE%E0%AE%B0%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%95%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%81%E0%AE%B1%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AF%80%E0%AE%9F%E0%AF%81 "மரபுக்குறியீடு - Tamilce")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%AA%E0%B8%9E%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%98%E0%B8%B8%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1 "รหัสพันธุกรรม - Tayca")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%B4 "Генетичний код - Ukraynaca")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AB%DB%8C_%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B2 "وراثی رموز - Urduca")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Genetik_kod "Genetik kod - Özbekçe")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%A3_di_truy%E1%BB%81n "Mã di truyền - Vietnamca")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E9%81%97%E4%BC%A0%E5%AF%86%E7%A0%81 "遗传密码 - Wu Çincesi")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%81%97%E4%BC%A0%E5%AF%86%E7%A0%81 "遗传密码 - Çince")

[Bağlantıları değiştir](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q180618#sitelinks-wikipedia "Dillerarası bağlantıları değiştir")

- [Madde](/wiki/Genetik_kod "İçerik sayfasını göster [c]")
- [Tartışma](/wiki/Tart%C4%B1%C5%9Fma:Genetik_kod "İçerik ile ilgili tartışma [t]")

Türkçe

- [Oku](/wiki/Genetik_kod)
- [Değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=history "Bu sayfanın geçmiş sürümleri [h]")

Araçlar

Araçlar

kenar çubuğuna taşıgizle

Eylemler


- [Oku](/wiki/Genetik_kod)
- [Değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=history)

Genel


- [Sayfaya bağlantılar](/wiki/%C3%96zel:SayfayaBa%C4%9Flant%C4%B1lar/Genetik_kod "Bu sayfaya bağlantı vermiş tüm viki sayfalarının listesi [j]")
- [İlgili değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:%C4%B0lgiliDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler/Genetik_kod "Bu sayfadan bağlantı verilen sayfalardaki son değişiklikler [k]")
- [Özel sayfalar](/wiki/%C3%96zel:%C3%96zelSayfalar "Tüm özel sayfaların listesi [q]")
- [Kalıcı bağlantı](/w/index.php?title=Genetik_kod&oldid=32595197 "Bu sayfanın bu revizyonuna kalıcı bağlantı")
- [Sayfa bilgisi](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=info "Bu sayfa hakkında daha fazla bilgi")
- [Bu sayfayı kaynak göster](/w/index.php?title=%C3%96zel:KaynakG%C3%B6ster&page=Genetik_kod&id=32595197&wpFormIdentifier=titleform "Bu sayfadan nasıl kaynak göstereceği hakkında bilgi")
- [Kısaltılmış URL'yi al](/w/index.php?title=%C3%96zel:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FGenetik_kod)
- [Karekodu indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:QrCode&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FGenetik_kod)
- [Vikiveri ögesi](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q180618 "Veri havuzundaki ilgili ögeye bağlantı [g]")

Yazdır/dışa aktar


- [Bir kitap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kitap&bookcmd=book_creator&referer=Genetik+kod)
- [PDF olarak indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:DownloadAsPdf&page=Genetik_kod&action=show-download-screen)
- [Basılmaya uygun görünüm](/w/index.php?title=Genetik_kod&printable=yes "Bu sayfanın basılmaya uygun sürümü [p]")

Diğer projelerde


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Genetic_code)

Görünüm

kenar çubuğuna taşıgizle

Vikipedi, özgür ansiklopedi

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/RNA-codon-tr.svg/220px-RNA-codon-tr.svg.png)](/wiki/Dosya:RNA-codon-tr.svg) Bir mRNA molekülündeki bir seri [kodon](/wiki/Kodon "Kodon"). Her kodon üç [nükleotitten](/wiki/N%C3%BCkleotit "Nükleotit") oluşmaktadır, bunlar genelde bir [amino aside](/wiki/Amino_asit "Amino asit") karşılık gelir.

**Genetik kod**, genetik malzemede ( [DNA](/wiki/DNA "DNA") veya [RNA](/wiki/RNA "RNA") dizilerinde) kodlanmış bilginin canlı [hücreler](/wiki/H%C3%BCcre "Hücre") tarafından [proteinlere](/wiki/Protein "Protein") ( [amino asit](/wiki/Amino_asit "Amino asit") dizilerine) çevrilmesini sağlayan kurallar kümesidir. Kod, [kodon](/wiki/Kodon "Kodon") olarak adlandırılan üç nükleotitlik diziler ile amino asitler arasındaki ilişkiyi tanımlar. Bir nükleik asit dizisindeki üçlü kodon genelde tek bir amino asidi belirler (ancak bazı durumlarda farklı konumlarda bulunan aynı kodon üçlüsü, çevredeki bağlamla ilişkili olarak iki farklı amino asidi kodlayabilir).[\[1\]](#cite_note-pmid19131629-1) Genlerin çok büyük çoğunluğu aynı kodla şifrelendiği için (bkz. [RNA kodon tablosu](#RNA_kodon_tablosu)), özellikle bu koda kuralsal veya standart genetik kod olarak değinilir, ama aslında pek çok kod [varyantı](#Standart_genetik_kodun_çeşitlemeleri) vardır. Yani,
standart genetik kod evrensel değildir. Örneğin, insanlarda, [mitokondrilerdeki](/wiki/Mitokondri "Mitokondri") protein sentezi kuralsal koddan farklı bir genetik koda dayalıdır.

Canlılardaki genetik bilginin yalnızca genetik kod aracılığıyla depolandığı zannedilmemelidir. Tüm organizmaların DNA'sında düzenleyici diziler, genler arası diziler, kromozomal yapı bölgeleri bulunur, bunlar [fenotipe](/wiki/Fenotip "Fenotip") büyük oranda katkıda bulunsa da kodon-amino asit ilişkisinden daha farklı kurallar ile etkilerini gösterirler (bakınız [epigenetik](/wiki/Epigenetik "Epigenetik")).

## Genetik kodun çözülmesi

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=1 "Değiştirilen bölüm: Genetik kodun çözülmesi") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=1 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Genetik kodun çözülmesi")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/GeneticCode21-version-2.svg/220px-GeneticCode21-version-2.svg.png)](/wiki/Dosya:GeneticCode21-version-2.svg) Genetik kod

DNA'nın yapısı [James Watson](/wiki/James_D._Watson "James D. Watson"), [Francis Crick](/wiki/Francis_Crick "Francis Crick"), [Maurice Wilkins](/wiki/Maurice_Wilkins "Maurice Wilkins") ve [Rosalind Franklin](/wiki/Rosalind_Franklin "Rosalind Franklin") tarafından çözüldükten sonra proteinlerin şifrelenmesinin esasını anlamak için ciddi çalışmalar başladı. [George Gamow](/wiki/George_Gamow "George Gamow"), 20 standart amino asidin kodlanabilmesi için üç harfli bir şifrenin olduğunu önerdi, çünkü 4n'yi en az 20'ye eşit kılan en küçük tam sayı n, 3'dür.

Kodonların üç DNA bazından oluştuğu ilk defa [Crick, Brenner ve arkadaşları deneyinde](/w/index.php?title=Crick,_Brenner_ve_arkada%C5%9Flar%C4%B1_deneyi&action=edit&redlink=1 "Crick, Brenner ve arkadaşları deneyi (sayfa mevcut değil)") gösterildi. İlk kodon 1961'de ABD Millî Sağlık Enstitüsü'nde ( [NIH](/w/index.php?title=NIH&action=edit&redlink=1 "NIH (sayfa mevcut değil)")'de) bulunan [Marshall Nirenberg](/w/index.php?title=Marshall_Nirenberg&action=edit&redlink=1 "Marshall Nirenberg (sayfa mevcut değil)") ve [Heinrich J. Matthaei](/w/index.php?title=Heinrich_J._Matthaei&action=edit&redlink=1 "Heinrich J. Matthaei (sayfa mevcut değil)") tarafından çözüldü. [Hücresiz bir sistem](/w/index.php?title=H%C3%BCcresiz_sistem&action=edit&redlink=1 "Hücresiz sistem (sayfa mevcut değil)") kullanarak bir poli-urasil molekülünün (yani UUUU... dizisini) çevirisini gerçekleştirdiler ve keşfettiler ki sentezledikleri [polipeptit](/wiki/Polipeptit "Polipeptit") sadece [fenilalanin](/wiki/Fenilalanin "Fenilalanin") amino asidinden oluşmaktadır. Bu polifenilalanin bulgusundan UUU kodonunun fenilalanin amino asidini kodladığını çıkarsadılar. Bu çalışmayı sürdürerek Nirenberg ve [Philip Leder](/w/index.php?title=Philip_Leder&action=edit&redlink=1 "Philip Leder (sayfa mevcut değil)") genetik kodun üçlü doğasını ortaya çıkarıp standart genetik koddaki kodonları çözdüler. Bu deneylerde çeşitli mRNA kombinasyonları, üzerinde ribozomlar bulunan bir filtreden geçirilmekteydi. Her bir tekrarlayan üçlü dizisi, özgül taşıyıcı RNA moleküllerinin ribozoma bağlanmasına neden oluyordu. Leder ve Nirenberg bu yolla 64 kodondan 54'ünün dizilerini buldular.

Bunu takiben, [Gobind Khorana](/wiki/Gobind_Khorana "Gobind Khorana")'nın çalışmaları kodon geri kalanını tanımladı ve kısa süre sonra [Robert W. Holley](/wiki/Robert_W._Holley "Robert W. Holley"), çeviriyi mümkün kılan adaptör molekül olan taşıyıcı RNA'nın yapısını çözdü. Bu çalışma, [Severo Ochoa](/wiki/Severo_Ochoa "Severo Ochoa")'nın daha evvelki çalışmalarına dayanmaktaydı; Ochoa, RNA sentezinin enzimolojisi üzerindeki çalışmalarından dolayı 1959'da Nobel ödülü almıştı. 1968'de Khorana, Holley ve Nirenberg çalışmalarına için [Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülünü](/wiki/Nobel_Fizyoloji_veya_T%C4%B1p_%C3%96d%C3%BCl%C3%BC "Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü") kazandılar.

## Genetik kod ile bilgi transferi

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=2 "Değiştirilen bölüm: Genetik kod ile bilgi transferi") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=2 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Genetik kod ile bilgi transferi")\]

Bir organizmanın genomu onun [DNA](/wiki/DNA "DNA")'sında (bazı [virüslerde](/wiki/Vir%C3%BCs "Virüs") ise [RNA](/wiki/RNA "RNA")'sında) kayıtlıdır. Bir genomun protein veya RNA kodlayan bölümleri genleri oluşturur. Proteinleri kodlayan genler **kodon** olarak adlandırılan üç nükleotitlik birimlerden oluşur, bunların her biri bir amino asit kodlar. Her nükleotit bir [fosfat](/wiki/Fosfat "Fosfat"), bir [deoksiriboz](/wiki/Deoksiriboz "Deoksiriboz") şeker ve dört çeşit azotlu [bazın](/wiki/N%C3%BCkleobaz "Nükleobaz") birinden oluşur. [Pürin](/wiki/P%C3%BCrin "Pürin") türevi bazlar olan [adenin](/wiki/Adenin "Adenin") ( **A**) ve [guanin](/wiki/Guanin "Guanin") ( **G**) iki aromatik halkadan oluşur. Pirimidin türevi bazlar olan [sitozin](/wiki/Sitozin "Sitozin") ( **C**) ve [timin](/wiki/Timin "Timin") ( **T**) daha küçük olup tek bir aromatik halkadan oluşurlar. DNA'nın çifte sarmallı biçiminde, [baz eşleşmesi](/wiki/Baz_e%C5%9Fle%C5%9Fmesi "Baz eşleşmesi") denen bir yolla, DNA'nin iki ipliği [hidrojen bağları](/wiki/Hidrojen_ba%C4%9F%C4%B1 "Hidrojen bağı") ile birbirine bağlanır. Bu bağlar hemen her zaman bir iplikteki adenin bazı ile öbüründeki timin bazı ve bir iplikteki sitozin bazı ile öbüründeki guanin arasında oluşur. Bu demektir ki bir çifte sarmaldaki A ve T bazlarının sayısı eşit olmalıdır, C ve G bazlarının sayısının birbirine eşit olması gerektiği gibi. RNA'da timin ( **T**) yerine [urasil](/wiki/Urasil "Urasil") ( **U**) bulunur, deoksiriboz yerine de [riboz](/wiki/Riboz "Riboz") vardır.

Her protein kodlayıcı gendeki baz dizisi [transkripsiyon](/wiki/Transkripsiyon_(genetik) "Transkripsiyon (genetik)") yoluyla DNA'ya benzer özellikleri olan bir RNA polimerine yazılır, bu moleküle [mesajcı RNA](/wiki/Mesajc%C4%B1_RNA "Mesajcı RNA") veya mRNA denir. Mesajci RNA'daki baz dizisi de, sırası gelince, [ribozomlar](/wiki/Ribozom "Ribozom") üzerinde [translasyon](/wiki/Translasyon "Translasyon") (çeviri) denen süreç ile bir [amino asit](/wiki/Amino_asit "Amino asit") dizisine, yani bir proteine dönüştürülür. Çeviri süreci, amino asitler için spesifik olan [taşıyıcı RNA](/wiki/Ta%C5%9F%C4%B1y%C4%B1c%C4%B1_RNA "Taşıyıcı RNA")'lar (tRNA'lar) gerektirir, proteine eklenecek amino asitler bunlara [kovalent](/wiki/Kovalent "Kovalent") olarak bağlıdır. Çeviri için ayrıca, enerji kaynağı olarak [guanozin trifosfat](/wiki/Guanozin_trifosfat "Guanozin trifosfat") ve bir takım çeviri faktörleri gereklidir. Her tRNA'nın üzerinde, mRNA'da bağlandığı kendine has kodona komplemanter olan bir antikodon bulunur. tRNA'nın CCA dizisi ile sonlanan [3' ucuna](/wiki/3%27_u%C3%A7 "3' uç") amino asitler kovalent olarak "yüklenirler". Her bir tRNA'ya aminoasil tRNA sentetaz olarak adlandırılan enzimler tarafından spesifik bir amino asit yüklenir, bu enzimlerin hem yükledikleri amino aside hem de tRNA'ya yüksek derecede özgüllükleri vardır. Yüksek özgüllük, protein çevirisindeki hata oranının düşüklüğünü mümkün kılar.

Üç nükleotitli bir kodon ile 4³ = 64 farklı kodon kombinezonu mevcuttur; 64 kodonun hepsi çeviri sürecinde bir amino aside ya da bir bitiş sinyaline karşılık gelir. Eğer, örneğin, UUUAAACCC gibi bir RNA dizisinin okuma çerçevesi birinci U ile başlıyorsa (konvansiyon gereği dizideki bazlar 5' - 3' [doğrultusunda](/wiki/Do%C4%9Frultu_(molek%C3%BCler_biyoloji) "Doğrultu (moleküler biyoloji)") yazılır), bu dizide üç kodon vardır, bunlar UUU, AAA ve CCC'dir, her biri bir amino aside karşılık gelir. Bu RNA dizisi, üç amino asit uzunluğunda bir amino asit dizisine çevrilecektir. Bilgisayar bilmi ile bir karşılaştırma yapılacak olursa, bir kodon, veri işlenmesinde kullanılan bir "paket" olmasından dolayı, bir [sözcük](/w/index.php?title=S%C3%B6zc%C3%BCk_(bili%C5%9Fim)&action=edit&redlink=1 "Sözcük (bilişim) (sayfa mevcut değil)") gibidir, bir nükleotit ise, en küçük veri birimi olmasından dolayı, bir [bit](/wiki/Bit "Bit") gibidir. (Pratikte, tipik bir bilgisayarda, bir nükleotidi temsil etmek için en az iki bit, bir kodon içinde 6 bit gerekir.)

Standart genetik kod aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir. Tablo 1, 64 kodonun her birinin hangi amino aside karşılık geldiğini göstermektedir. Tablo 2 ise 20 standart amino asidin her birinin hangi kodona karşılık geldiğini göstermektedir. Bunlar sırasıyla ileri ve geri kodon tablosu olarak adlandırılırlar. Örneğin AAU kodonu [asparagin](/wiki/Asparagin "Asparagin") amino asidini kodlar, UGU ve UGC de [sisteini](/wiki/Sistein "Sistein") kodlar (standart üç harfli gösterimle Asn ve Cys, sırasıyla).

Genetik kod transferi :

## RNA kodon tablosu

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=3 "Değiştirilen bölüm: RNA kodon tablosu") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=3 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: RNA kodon tablosu")\]

apolar
polar
bazik
asidik
(Dur kodonu)

Bu tablo 64 kodon ve her biri için bir amino asit göstermektedir.

mRNA'nın [doğrultusu](/wiki/Do%C4%9Frultu_(molek%C3%BCler_biyoloji) "Doğrultu (moleküler biyoloji)"): 5' → 3' .
İkinci baz
U
C
A
G
Birinci

baz
U
UUU (Phe/F) [Fenilalanin](/wiki/Fenilalanin "Fenilalanin")

UUC (Phe/F) Fenilalanin

UCU (Ser/S) [Serin](/wiki/Serin "Serin")

UCC (Ser/S) Serin

UAU (Tyr/Y) [Tirozin](/wiki/Tirozin "Tirozin")

UAC (Tyr/Y) Tirozin

UGU (Cys/C) [Sistein](/wiki/Sistein "Sistein")

UGC (Cys/C) Sistein

UUA (Leu/L) [Lösin](/wiki/L%C3%B6sin "Lösin")UCA (Ser/S) Serin
UAA Okra ( _Dur_)
UGA Opal ( _Dur_)
UUG (Leu/L) Lösin
UCG (Ser/S) Serin
UAG Amber ( _Dur_)
UGG (Trp/W) [Triptofan](/wiki/Triptofan "Triptofan")C
CUU (Leu/L) Lösin

CUC (Leu/L) Lösin

CCU (Pro/P) [Prolin](/wiki/Prolin "Prolin")

CCC (Pro/P) Prolin

CAU (His/H) [Histidin](/wiki/Histidin "Histidin")

CAC (His/H) Histidin

CGU (Arg/R) [Arginin](/wiki/Arginin "Arginin")

CGC (Arg/R) Arginin

CUA (Leu/L) Lösin

CUG (Leu/L) Lösin

CCA (Pro/P) Prolin

CCG (Pro/P) Prolin

CAA (Gln/Q) [Glutamin](/wiki/Glutamin "Glutamin")

CAG (Gln/Q) Glutamin

CGA (Arg/R) Arginin

CGG (Arg/R) Arginin

A
AUU (Ile/I) [İzolösin](/wiki/%C4%B0zol%C3%B6sin "İzolösin")

AUC (Ile/I) İzolösin

ACU (Thr/T) [Treonin](/wiki/Treonin "Treonin")

ACC (Thr/T) Treonin

AAU (Asn/N) [Asparagin](/wiki/Asparagin "Asparagin")

AAC (Asn/N) Asparagin

AGU (Ser/S) Serin

AGC (Ser/S) Serin

AUA (Ile/I) İzolösin
ACA (Thr/T) Treonin
AAA (Lys/K) [Lizin](/wiki/Lizin "Lizin")AGA (Arg/R) Arginin
AUG (Met/M) [Metiyonin](/wiki/Metiyonin "Metiyonin"), _Başla_[\[2\]](https://tr.wikipedia.org/wiki/Genetik_kod#endnote_not1)

ACG (Thr/T) Treonin
AAG (Lys/K) Lizin
AGG (Arg/R) Arginin
G
GUU (Val/V) [Valin](/wiki/Valin "Valin")

GUC (Val/V) Valin

GCU (Ala/A) [Alanin](/wiki/Alanin "Alanin")

GCC (Ala/A) Alanin

GAU (Asp/D) [Aspartik asit](/wiki/Aspartik_asit "Aspartik asit")

GAC (Asp/D) Aspartik asit

GGU (Gly/G) [Glisin](/wiki/Glisin "Glisin")

GGC (Gly/G) Glicin

GUA (Val/V) Valin

GUG (Val/V) Valin

GCA (Ala/A) Alanin

GCG (Ala/A) Alanin

GAA (Glu/E) [Glutamik asit](/wiki/Glutamik_asit "Glutamik asit")

GAG (Glu/E) Glutamik asit

GGA (Gly/G) Glisin

GGG (Gly/G) Glisin

not1**[^](#ref_1)** AUG kodonu hem metiyonini kodlar hem de başlama konumunu işaretler: mRNA'nın ilk AUG'si proteine çevirinin başladığı yeri belirler.
Ters tablo
**Ala/A**GCU, GCC, GCA, GCG
**Leu/L**UUA, UUG, CUU, CUC, CUA, CUG
**Arg/R**CGU, CGC, CGA, CGG, AGA, AGG
**Lys/K**AAA, AAG
**Asn/N**AAU, AAC
**Met/M**AUG
**Asp/D**GAU, GAC
**Phe/F**UUU, UUC
**Cys/C**UGU, UGC
**Pro/P**CCU, CCC, CCA, CCG
**Gln/Q**CAA, CAG
**Ser/S**UCU, UCC, UCA, UCG, AGU, AGC
**Glu/E**GAA, GAG
**Thr/T**ACU, ACC, ACA, ACG
**Gly/G**GGU, GGC, GGA, GGG
**Trp/W**UGG
**His/H**CAU, CAC
**Tyr/Y**UAU, UAC
**Ile/I**AUU, AUC, AUA
**Val/V**GUU, GUC, GUA, GUG
BAŞLAMA
AUG
DURDURMA
UAG, UGA, UAA

## Belirgin özellikler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=4 "Değiştirilen bölüm: Belirgin özellikler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=4 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Belirgin özellikler")\]

### Dizinin okuma çerçevesi

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=5 "Değiştirilen bölüm: Dizinin okuma çerçevesi") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=5 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Dizinin okuma çerçevesi")\]

Bir kodon çevirinin başladığı ilk nükleotit ile tanımlanır. Örneğin GGGAAACCC dizisi, eğer ilk bazdan itibaren okunursa, GGG, AAA ve CCC kodonlarından oluşur; ve eğer ikinci bazdan itibaren okunursa GGA ve AAC kodonlarından, eğer üçüncü bazdan itibaren okunursa GAA ve ACC kodonlarından oluşur (kısmî kodonlar göz ardı edilmiştir). Dolayısıyla her dizi üç farklı [okuma çerçevesi](/w/index.php?title=Okuma_%C3%A7er%C3%A7evesi&action=edit&redlink=1 "Okuma çerçevesi (sayfa mevcut değil)") ile okunabilir, her biri farklı amino asit dizileri üretir (verilen örnekte, sırasıyla, Gly-Lys-Pro, Gly-Asp veya Glu-Thr). Çift iplikli DNA ile 6 olası okuma çerçevesi vardır, üçü bir iplik üzerinde ileri yönde, üçü öbür iplikte ters yöndedir.

Bir protein dizisinin çevirisinin yapıldığı asıl çerçeve **[başlama kodonu](/w/index.php?title=Ba%C5%9Flama_kodonu&action=edit&redlink=1 "Başlama kodonu (sayfa mevcut değil)")** tarafından belirlenir, bu genelde mRNA disindeki ilk AUG kodonudur. Üçün katı olmayan sayıda nükleotidin eklenmesi veya çıkmasına neden olan mutasyonlar, okuma çerçevesini bozar, bu tip mutasyonlara okuma [çerçeve kayma mutasyonu](/w/index.php?title=%C3%87er%C3%A7eve_kayma_mutasyonu&action=edit&redlink=1 "Çerçeve kayma mutasyonu (sayfa mevcut değil)") denir. Bu mutasyonlar, ortaya çıkan proteinin işlevini bozabilir (eğer protein oluşabilirse) ve bu yüzden canlı hücrelerdeki protein kodlayıcı dizilerde ender görülürler. Çoğu zaman bu kötü oluşmuş proteinler [proteolitik](/w/index.php?title=Proteolitik&action=edit&redlink=1 "Proteolitik (sayfa mevcut değil)") yıkıma yollanırlar. Ayrıca, bir çerçeve kayma mutasyonu yüksek olasılıkla bir [dur kodonunun](/w/index.php?title=Dur_kodonu&action=edit&redlink=1 "Dur kodonu (sayfa mevcut değil)") okunmasına neden olur, bu da proteini erken sonlandırır.[\[2\]](#cite_note-pmid8723688-2) Çerçeve kayma mutasyonlarının kalıt olma enderliğinin bir nedeni, eğer çevrilen protein selektif şartlarda büyümek için gerekli ise, işlevsel bir proteinin yokluğunun organizma için ölümcül olabilmesidir.

### Başlama ve durma kodonları

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=6 "Değiştirilen bölüm: Başlama ve durma kodonları") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=6 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Başlama ve durma kodonları")\]

Çeviri, bir zincir başlama kodonu ile başlar. Dur kodonundan farklı olarak, bu kodon çevirinin başlaması için yeterli değildir. Civardaki diziler (örneğin [E. coli](/wiki/E._coli "E. coli")'de [Shine-Dalgarno](/w/index.php?title=Shine-Dalgarno&action=edit&redlink=1 "Shine-Dalgarno (sayfa mevcut değil)") dizisi) ve [başlama faktörleri](/w/index.php?title=Ba%C5%9Flama_fakt%C3%B6r%C3%BC&action=edit&redlink=1 "Başlama faktörü (sayfa mevcut değil)") de başlama için gereklidir. En yaygın başlama kodonu AUG'dir, bu kodon [metiyonin](/wiki/Metiyonin "Metiyonin") olarak veya bakterilerde [formilmetiyonin](/w/index.php?title=Formilmetiyonin&action=edit&redlink=1 "Formilmetiyonin (sayfa mevcut değil)") olarak çevirilir.[\[3\]](#cite_note-3)

Üç [dur kodonuna](/w/index.php?title=Dur_kodonu&action=edit&redlink=1 "Dur kodonu (sayfa mevcut değil)") adlar verilmiştir: UAG, _amber_, UGA, _opal_ ve UAA, _okra_ (İng. _ochre_). Amber adı, onu keşfeden Richard Epstein ve Charles Steinberg tarafından, arkadaşları Harris Bernstein anısına verilmişti, çünkü soyadı Almanca "amber" (kehribar rengi) anlamına gelmekteydi. Ardından, diğer dur kodonları, renk temasını sürdürmek için "okra" (koyu sarı) ve "opal" olarak adlandırıldı. Dur kodonları "bitiş" veya "anlamsız" kodon olarak da adlandırılırlar. Bitiş kodonları, kendilerine bağlanacak bir tRNA'nın yokluğu nedeniyle bağlanan [salma faktörleri](/w/index.php?title=Salma_fakt%C3%B6r%C3%BC&action=edit&redlink=1 "Salma faktörü (sayfa mevcut değil)") (İng. _release factor_) büyüyen polipeptit zincirinin ribozomdan serbest bırakılmasını neden olur.[\[4\]](#cite_note-4)

## Genetik kodun dejenerliği

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=7 "Değiştirilen bölüm: Genetik kodun dejenerliği") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=7 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Genetik kodun dejenerliği")\]

Genetik kodda [artıklık](https://tr.wiktionary.org/wiki/art%C4%B1kl%C4%B1k "wikt:artıklık") (ing. _redundancy_) vardır ama muğlaklık yoktur (tam bağıntı için yukarıda [#RNA kodon tablosu;kodon tablolarına bakın](#RNA_kodon_tablosu;kodon_tablolarına_bakın). Örneğin, GAA ve GAG kodonlarının her ikisi de [glutamik asidi](/wiki/Glutamik_asit "Glutamik asit") belirlese de (artıklık), her ikisi de başka bir amino asidi kodlamaz (muğlaklık). Bir amino asidi kodlayan kodonlar her üç pozisyonda da farklılık gösterebilir. Örneğin, glutamik asit amino asidi GAA ve GAG kodonları tarafından belirlenir (3. pozisyonda faklılık), [lösin](/wiki/L%C3%B6sin "Lösin") UUA,UUG, CUU, CUC, CUA, CUG kodonları tarafından belirlenir (1. ve 3. pozisyonda farklılık), [serin](/wiki/Serin "Serin") ise UCA, UCG, UCC, UCU, AGU, AGC kodonları tarafından belirlenir (1., 2. ve 3. pozisyonlarda farklılık).

Bir kodondaki bir pozisyonda herhangi bir nükleotit olsa da aynı amino asidi kodlanıyorsa o pozisyon için **dört misli dejenere konum** terimi kullanılır. Örneğin, [glisin](/wiki/Glisin "Glisin") kodonlarının (GGA, GGG, GGC, GGU) 3. pozisyonu dört misli dejenere bir konumdur, çünkü bu pozisyondaki her bir nükleotit yer değişimi eş anlamlıdır, kodlanan amino asidi değiştirmezler. Bazı kodonların sadece 3. pozisyonu dört misli dejenere olabilir. Bir kodondaki bir pozisyona dört bazdan sadece ikisinin gelmesi ile aynı amino asit kodlanıyorsa o pozisyon için **iki misli dejenere** terimi kullanılır. Örneğin glutamik asit kodonlarının (GAA, GAG) 3. pozisyonu iki misli dejenere bir konumdur. İki misli dejenere konumlarda eşdeğer nükleotitler ya iki pürin (A/G) veya iki pirimidin (C/U) olur, dolayısıyla sadece [transversiyonlu](/w/index.php?title=Transversiyon&action=edit&redlink=1 "Transversiyon (sayfa mevcut değil)") yer değişimler (pürinden pirimidine veya pirimidinden pürine) eşanlamlı olmaz. Bir kodondaki pozisyondaki herhangi bir mutasyon bir amino asit değişimine neden olursa o pozisyon **dejenere olmayan konum** olarak değinilir. **Üç misli dejenere konum** olan tek bir kodon vardır, bu [izolösin](/wiki/%C4%B0zol%C3%B6sin "İzolösin") kodonunun 3. pozisyonudur: AUU, AUC, or AUA izolösin kodlar ama AUG metiyonin kodlar.

Altı kodon tarafından kodlanan üç amino asit vardır: serin, lösin ve arginin. Sadece iki amino asit tek bir kodon tarafından belirlenir, bunlardan biri, hem metiyonin hem de başlamayı kodlayan AUG'dir, öbürü UGG tarafından kodlanan [triptofandır](/wiki/Triptofan "Triptofan"). Genetik koddaki dejenerelik, eşanlamlı mutasyonları mümkün kılar.

Dejenereliğin nedeni, üçlü kodun 20 amino asit ve bir stop kodon belirlemesidir. Dört baz olduğu için en az 21 kodu oluşturmak için üçlü kodonlar gereklidir. Örneğin, kodon başına iki baz olsaydı, 16 tane amino asit kodlanabilirdi (4²=16). En az 21 kod gerektiği için 4³ = 64 olası kodon verir, yani kodda belli bir dejenerlik bulunması gerekir.

Genetik kodun bu özellikleri noktasal mutasyonlarda onu hataya daha tolaranslı yapar. Örneğin, teorik olarak, dört misli dejenere kodonlar üçüncü pozisyonda bir mutasyona dayanıklı olmaları beklenebilir (ama gerçekte [kodon kullanım yanlılığı](/w/index.php?title=Kodon_kullan%C4%B1m_yanl%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Kodon kullanım yanlılığı (sayfa mevcut değil)") (İng. _codon usage bias_) çoğu organizmada bunu sınırlar). Keza, iki misli dejenere kodonlar 3. pozisyonda olabilecek 3 mutasyondan birine dayanıklıdırlar. Geçiş ( [transisyon](/w/index.php?title=Transisyon&action=edit&redlink=1 "Transisyon (sayfa mevcut değil)")) mutasyonları (pürinden pürine veya pirimidinden pirimidine mutasyonlar) dönüşüm ( [transversiyon](/w/index.php?title=Transversiyon&action=edit&redlink=1 "Transversiyon (sayfa mevcut değil)")) mutasyonlarından (pürinden pirimidine veya tersi) daha sık olduğu için iki misli dejenere konumlarda pürinlerin veya pirimidinlerini birbirine denk olması, hata toleransını daha da artırır.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Genetic_Code_Bias_2.svg/220px-Genetic_Code_Bias_2.svg.png)](/wiki/Dosya:Genetic_Code_Bias_2.svg) Amino asit kalıntılarının hacim (dikey eksen) ve [hidropatilerine](/w/index.php?title=Hidropati&action=edit&redlink=1 "Hidropati (sayfa mevcut değil)") göre (yatay eksen) kodonların gruplandırılması.

Artıklık özelliğinin bir sonucu, bazı mutasyonların sadece sessiz mutasyonlara yol açması, diğer bazı mutasyonlarda ise, değişen amino asidinin hidrofiliklik veya hidrofobikliğinin aynı olmasından dolayı, proteinin etkilenmemesidir. Örneğin, NUN şeklinde bir kodon (N = herhangi bir nükleotit) genelde hidrofobik amino asitleri kodlar; NCN küçük boyutlu ve orta derecede hidrofobik amino asitler kodlar; NAN orta büyüklüklü hidrofobik amino asitler kodlar; UNN hidrofilik olmayan amino asitler kodlar.[\[5\]](#cite_note-5)[\[6\]](#cite_note-urlComplexity_International-6)

Yukarıda belirtilen bu genel eğilimlere rağmen noktasal bir mutasyon bozuk bir proteine neden olabilir. Mutant hemoglobinde hidrofilik glutamat (Glu), hidrofobik valin (Val) ile yer değiştirmiştir, yani GAA veya GAG'nin yerini GUA veya GUG almıştır. Glutamatın valinle değişmesi [beta globulin](/w/index.php?title=Beta_globulin&action=edit&redlink=1 "Beta globulin (sayfa mevcut değil)")'in çözünürlüğünü azaltır, bunun sonucu olarak hemoglobin lineer polimerler oluşturur. Değişmiş olan valinler arasındaki hidrofobik etkileşimlerin neden olduğu bu polimerleşme ile alyuvarlarda [orak hücre deformasyonu](/wiki/Orak_h%C3%BCcre_anemisi "Orak hücre anemisi") meydana gelir.

64 kodona karşılık çoğu organizmada sadece 40-50 tRNA tipi vardır.[\[7\]](#cite_note-7) Bazı tRNA'ların birden çok kodona bağlanabilmesinin nedeni, tRNA antikodonundaki birinci bazın değişime uğramış olması ve bu bazın "oynak" olmasından dolayı [oynak baz çifti](/wiki/Oynak_baz_%C3%A7ifti "Oynak baz çifti") oluşturabilmesidir. Değişime uğramış olan baz [inozindir](/w/index.php?title=%C4%B0nozin&action=edit&redlink=1 "İnozin (sayfa mevcut değil)"), ayrıca G-U bazları birbirleriyle Watson-Crick kurallarına uymayan bir baz çifti oluşturabilirler.

## Standart genetik kodun çeşitlemeleri

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=8 "Değiştirilen bölüm: Standart genetik kodun çeşitlemeleri") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=8 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Standart genetik kodun çeşitlemeleri")\]

Standart kodda ufak variyasyonların olduğu tahmin edilmiş olmakla beraber,[\[8\]](#cite_note-8)
bunların keşfedilmesi 1979'u buldu. O yıl, insan mitokondri genleri üzerinde çalışan araştırmacılar mitokondrilerin alternatif bir kod kullandığını buldular.[\[9\]](#cite_note-pmid226894-9) O zamandan beri alternatif mitokondrial genetik kodlar[\[10\]](#cite_note-pmid2253709-10) dahil olmak üzere pek çok başka varyant bulunmuştur,[\[11\]](#cite_note-11) Bazı faklılıklar ufaktır, örneğin mikoplazmalarda UGA triptofan olarak çevrilir. Bazı ender durumlarda bazı proteinlerin o türde normal olarak kullanılmayan alternatif başlama kodonları kullanabildiği bulunmuştur.[\[12\]](#cite_note-12)

Bazı proteinlerde standart dur kodonunun yerine standart olmayan amino asitler gelir, bunun belirleyicisi mRNA'da bu kodonun yakınında bulunan sinyal dizileridir: UGA [selenosistein](/wiki/Selenosistein "Selenosistein") kodlar, UAG de pirolizin kodlar. Selenosistein ve pirolizin artık 21. ve 22. standart amino asit olarak sayılmaktadır. Genetik koddaki varyasyonların ayrıntıları [NCBI web sitesinde](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Utils/wprintgc.cgi?mode=c) 11 Aralık 2015 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20151211134221/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Utils/wprintgc.cgi?mode=c). görülebilir.

Bu farklılıklara rağmen tüm bilinen kodlar büyük benzerlikler gösterirler ve tüm organizmalarda işleyen temel mekanizma aynıdır: üç bazlı kodonlar, tRNA, ribozomlar, kodonların okunma yönü ve nükleotit dizisinin üçer harfler olarak okunup bir amino asit dizisi olarak sentezlenmesi.

## Genetik kodun kökeni hakkında teoriler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=9 "Değiştirilen bölüm: Genetik kodun kökeni hakkında teoriler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=9 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Genetik kodun kökeni hakkında teoriler")\]

Çeşitliliklere rağmen tüm hayat biçimleri tarafından kullanılan genetik kodlar çok benzerdir. Dünyadaki yaşam tarafından kullanılan genetik kodun yanı sıra pek çok başka genetik kod da olabileceğine göre, mevcut kodun yaşamın oluşum tarihinin en başlarında oluşmuş olması [evrim teorisi](/wiki/Evrim_teorisi "Evrim teorisi") bakımından muhtemeldir. Taşıyıcı RNA'nın [filogenetik](/wiki/Filogenetik "Filogenetik") analizi, mevcut [aminoasil tRNA sentetazlar](/w/index.php?title=Aminoasil_tRNA_sentetaz&action=edit&redlink=1 "Aminoasil tRNA sentetaz (sayfa mevcut değil)") grubundan oluşumundan önce tRNA'ların evrimleşmiş olduğunu önermektedir.[\[13\]](#cite_note-De1998-13)

Genetik kod, kodonların rastgele amino asitlere atamasından ibaret değildir.[\[14\]](#cite_note-14) Örneğin, aynı biyosentetik yolak üzerinde yer alan amino asitlerin kodonlarının ilk bazı aynı olmak eğilimlidir,[\[15\]](#cite_note-15) ve benzer fiziksel özellikleri olan amino asitlerin kodonları da benzerdir.[\[16\]](#cite_note-16)[\[17\]](#cite_note-17)

Genetik kodun evrimine dair teorilerde üç ana tema vardır:[\[18\]](#cite_note-pmid10366854-18)

- [Aptamer](/wiki/Aptamer "Aptamer") deneyleri bazı amino asitlerin kendilerini kodlayan baz üçlülerine karşı seçici bir bağlanma afinitesine sahip olduğunu göstermiştir.[\[19\]](#cite_note-pmid9751648-19) Bu bulgunun önerdiği görüş, tRNA ve ilişkili enzimler içeren mevcut karmaşık çeviri mekanizmasının sonradan meydana gelen bir gelişme olduğu, orijinde protien dizilerinin doğrudan baz dizileri üzerinde kalıplandığıdır.
- Standart modern genetik kod daha evvelki basit bir koddan, bir "biyokimyasal genişleme" yoluyla türemiştir. Buradaki fikir, en eski (primordiyal) yaşamın yeni amino asitleri keşfettikçe (örneğin bunlar [metabolizma](/wiki/Metabolizma "Metabolizma") ürünleri olmuş olabilir) bunları genetik kodlama mekanizmasına dahil ettiğidir. Günümüze kıyasla geçmişte daha az sayıda farklı amino asit olduğuna dair pek çok dolaylı delil olsa da,[\[20\]](#cite_note-20) amino asitlerin genetik koda hangi sırayla dahil olduğuna dair ayrıntılı hiptezler çok daha tartışmalı olmuştur.[\[21\]](#cite_note-pmid9115171-21)[\[22\]](#cite_note-pmid11087835-22)
- Doğal seleksiyon, mutasyonların etkisini en aza getirecek yönde kodon atamalarına yol açmıştır.[\[23\]](#cite_note-pmid14604186-23)

## Kaynakça

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=10 "Değiştirilen bölüm: Kaynakça") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=10 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kaynakça")\]

01. **[^](#cite_ref-pmid19131629_1-0)** Turanov AA, Lobanov AV, Fomenko DE, Morrison HG, Sogin ML, Klobutcher LA, Hatfield DL, Gladyshev VN (Ocak 2009). "Genetic code supports targeted insertion of two amino acids by one codon". _Science_. **323** (5911). ss. 259-61. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1126/science.1164748](https://doi.org/10.1126/science.1164748). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [19131629](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19131629).KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi ( [link](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Birden_fazla_ad:_yazar_listesi "Kategori:KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi"))
02. **[^](#cite_ref-pmid8723688_2-0)** Isbrandt D, Hopwood JJ, von Figura K, Peters C (1996). "Two novel frameshift mutations causing premature stop codons in a patient with the severe form of Maroteaux-Lamy syndrome". _Hum. Mutat_. **7** (4). ss. 361-3. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1002/(SICI)1098-1004(1996)7:4&lt;361::AID-HUMU12&gt;3.0.CO;2-0](https://doi.org/10.1002/%28SICI%291098-1004%281996%297%3A4%26lt%3B361%3A%3AAID-HUMU12%26gt%3B3.0.CO%3B2-0). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [8723688](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8723688).KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi ( [link](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Birden_fazla_ad:_yazar_listesi "Kategori:KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi"))
03. **[^](#cite_ref-3)** Touriol C, Bornes S, Bonnal S; ve diğerleri. (2003). "Generation of protein isoform diversity by alternative initiation of translation at non-AUG codons". _Biology of the cell / under the auspices of the European Cell Biology Organization_. **95** (3-4). ss. 169-78. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [12867081](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12867081).KB1 bakım: Diğerlerinin yanlış kullanımı ( [link](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Di%C4%9Ferlerinin_yanl%C4%B1%C5%9F_kullan%C4%B1m%C4%B1 "Kategori:KB1 bakım: Diğerlerinin yanlış kullanımı")) KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi ( [link](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Birden_fazla_ad:_yazar_listesi "Kategori:KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi"))
04. **[^](#cite_ref-4)**["How nonsense mutations got their names"](https://web.archive.org/web/20141116103055/http://www.sci.sdsu.edu/~smaloy/MicrobialGenetics/topics/rev-sup/amber-name.html). 16 Kasım 2014 tarihinde [kaynağından](http://www.sci.sdsu.edu/~smaloy/MicrobialGenetics/topics/rev-sup/amber-name.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2009.
05. **[^](#cite_ref-5)** Yang; ve diğerleri. (1990). M.-E. Michel-Beyerle (Ed.). _Reaction Centers of Photosynthetic Bacteria_. Springer-Verlag. s. 209-218.KB1 bakım: Diğerlerinin yanlış kullanımı ( [link](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Di%C4%9Ferlerinin_yanl%C4%B1%C5%9F_kullan%C4%B1m%C4%B1 "Kategori:KB1 bakım: Diğerlerinin yanlış kullanımı")) KB1 bakım: Editörler parametresini kullanan ( [link](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Edit%C3%B6rler_parametresini_kullanan "Kategori:KB1 bakım: Editörler parametresini kullanan"))
06. **[^](#cite_ref-urlComplexity_International_6-0)**["Complexity International"](https://web.archive.org/web/20150331000937/http://www.complexity.org.au/ci/vol01/fullen01/html/). 31 Mart 2015 tarihinde [kaynağından](http://www.complexity.org.au/ci/vol01/fullen01/html/) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2009.
07. **[^](#cite_ref-7)**["Genomic tRNA Database"](https://web.archive.org/web/20150530191243/http://gtrnadb.ucsc.edu/). 30 Mayıs 2015 tarihinde [kaynağından](http://gtrnadb.ucsc.edu/) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2009.
08. **[^](#cite_ref-8)** Crick, FHC, Orgel, LE (1973). "Directed panspermia". _Icarus_. Cilt 19. ss. 341-346. p. 344: "It is a little surprising that organisms with somewhat different codes do not coexist." (Further discussion at [\[1\]](http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/section1.html) 11 Aralık 2017 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20171211164113/http://www.talkorigins.org/faqs/comdesc/section1.html).)
09. **[^](#cite_ref-pmid226894_9-0)** Barrell BG, Bankier AT, Drouin J (1979). "A different genetic code in human mitochondria". _Nature_. Cilt 282. ss. 189-94. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [226894](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/226894).KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi ( [link](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Birden_fazla_ad:_yazar_listesi "Kategori:KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi"))
10. **[^](#cite_ref-pmid2253709_10-0)** Jukes TH, Osawa S (Aralık 1990). "The genetic code in mitochondria and chloroplasts". _Experientia_. **46** (11-12). ss. 1117-26. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [2253709](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2253709).
11. **[^](#cite_ref-11)**["NCBI: "The Genetic Codes""](https://web.archive.org/web/20150626190258/http://130.14.29.110/Taxonomy/Utils/wprintgc.cgi?mode=c). 26 Haziran 2015 tarihinde [kaynağından](http://130.14.29.110/Taxonomy/Utils/wprintgc.cgi?mode=c) arşivlendi.
12. **[^](#cite_ref-12)**["Genetic Code page in the NCBI Taxonomy section"](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Utils/wprintgc.cgi?mode=c). 11 Aralık 2015 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20151211134221/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Utils/wprintgc.cgi?mode=c). Erişim tarihi: 12 Haziran 2009.
13. **[^](#cite_ref-De1998_13-0)** De Pouplana, L.R. (1998). ["Genetic code origins: tRNAs older than their synthetases?"](http://www.pnas.org/cgi/content/full/95/19/11295). _Proceedings of the National Academy of Sciences_. Cilt 95. s. 11295. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1073/pnas.95.19.11295](https://doi.org/10.1073/pnas.95.19.11295). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [9736730](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9736730). 9 Mart 2006 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20060309165014/http://www.pnas.org/cgi/content/full/95/19/11295). Erişim tarihi: 12 Haziran 2009.
14. **[^](#cite_ref-14)** Freeland SJ, Hurst LD (1998). ["The genetic code is one in a million"](https://web.archive.org/web/20000915210826/http://link.springer-ny.com/link/service/journals/00239/bibs/47n3p238.html). _J. Mol. Evol_. Cilt 47. ss. 238-48. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1007/PL00006381](https://doi.org/10.1007/PL00006381). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [9732450](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9732450). 15 Eylül 2000 tarihinde [kaynağından](http://link.springer-ny.com/link/service/journals/00239/bibs/47n3p238.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2009.
15. **[^](#cite_ref-15)** Taylor FJ, Coates D (1989). "The code within the codons". _BioSystems_. **22** (3). ss. 177-87. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1016/0303-2647(89)90059-2](https://doi.org/10.1016/0303-2647%2889%2990059-2). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [2650752](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2650752).
16. **[^](#cite_ref-16)** Di Giulio M (Ekim 1989). ["The extension reached by the minimization of the polarity distances during the evolution of the genetic code"](https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1989-10_29_4/page/288). _J. Mol. Evol_. **29** (4). ss. 288-93. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1007/BF02103616](https://doi.org/10.1007/BF02103616). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [2514270](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2514270).
17. **[^](#cite_ref-17)** Wong JT (Şubat 1980). "Role of minimization of chemical distances between amino acids in the evolution of the genetic code". _Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A_. **77** (2). ss. 1083-6. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1073/pnas.77.2.1083](https://doi.org/10.1073/pnas.77.2.1083). [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [6928661](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6928661).
18. **[^](#cite_ref-pmid10366854_18-0)** Knight RD, Freeland SJ, Landweber LF (Haziran 1999). "Selection, history and chemistry: the three faces of the genetic code". _Trends Biochem. Sci_. **24** (6). ss. 241-7. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [10366854](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10366854).KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi ( [link](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Birden_fazla_ad:_yazar_listesi "Kategori:KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi"))
19. **[^](#cite_ref-pmid9751648_19-0)** Knight RD, Landweber LF (Eylül 1998). "Rhyme or reason: RNA-arginine interactions and the genetic code". _Chem. Biol_. **5** (9). ss. R215-20. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [9751648](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9751648).
20. **[^](#cite_ref-20)** Brooks, DJ; Fresco, JR, Lesk, AM, Singh, M (2002). ["Evolution of Amino Acid Frequencies in Proteins Over Deep Time: Inferred Order of Introduction of Amino Acids into the Genetic Code"](https://web.archive.org/web/20041213094516/http://mbe.oupjournals.org/cgi/content/full/19/10/1645). _Molecular Biology and Evolution_. Cilt 19. ss. 1645-1655. 13 Aralık 2004 tarihinde [kaynağından](http://mbe.oupjournals.org/cgi/content/full/19/10/1645) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2009.
21. **[^](#cite_ref-pmid9115171_21-0)** Amirnovin R (Mayıs 1997). "An analysis of the metabolic theory of the origin of the genetic code". _J. Mol. Evol_. **44** (5). ss. 473-6. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [9115171](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9115171).
22. **[^](#cite_ref-pmid11087835_22-0)** Ronneberg TA, Landweber LF, Freeland SJ (2000). "Testing a biosynthetic theory of the genetic code: fact or artifact?". _Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A_. Cilt 97. ss. 13690-5. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1073/pnas.250403097](https://doi.org/10.1073/pnas.250403097). [PMC](/wiki/PubMed_Central#PMCID "PubMed Central") [17637](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC17637) $2. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [11087835](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11087835).KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi ( [link](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Birden_fazla_ad:_yazar_listesi "Kategori:KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi"))
23. **[^](#cite_ref-pmid14604186_23-0)** Freeland SJ, Wu T, Keulmann N (2003). "The case for an error minimizing standard genetic code". _Orig Life Evol Biosph_. Cilt 33. ss. 457-77. [PMID](/wiki/PubMed#PubMed_tanımlayıcısı "PubMed") [14604186](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14604186).KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi ( [link](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Birden_fazla_ad:_yazar_listesi "Kategori:KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi"))

## Konuyla ilgili yayınlar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=11 "Değiştirilen bölüm: Konuyla ilgili yayınlar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=11 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Konuyla ilgili yayınlar")\]

- Griffiths, Anthony J.F.; Miller, Jeffrey H.; Suzuki, David T.; Lewontin, Richard C.; Gelbart, William M. (1999). [_Introduction to Genetic Analysis_ (7th ed.)](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=iga.TOC) 5 Şubat 2005 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20050205031742/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=iga.TOC).. New York: W. H. Freeman & Co. [ISBN 0-7167-3771-X](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/071673771X)
- Alberts, Bruce; Johnson, Alexander; Lewis, Julian; Raff, Martin; Roberts, Keith; Walter, Peter. (2002). [_Molecular Biology of the Cell_ (4th ed.)](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=mboc4.TOC&depth=2) 3 Ekim 2009 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20091003234557/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=mboc4.TOC&depth=2).. New York: Garland Publishing. [ISBN 0-8153-3218-1](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0815332181)
- Lodish, Harvey; Berk, Arnold; Zipursky, S. Lawrence; Matsudaira, Paul; Baltimore, David; Darnell, James E. (1999). [_Molecular Cell Biology_ (4th ed.)](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=mcb.TOC) 23 Şubat 2005 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20050223095636/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=mcb.TOC).. New York: W. H. Freeman & Co. [ISBN 0-7167-3706-X](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/071673706X)

## Dış bağlantılar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&veaction=edit&section=12 "Değiştirilen bölüm: Dış bağlantılar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Genetik_kod&action=edit&section=12 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Dış bağlantılar")\]

- [The Genetic Codes → Genetic Code Tables](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Utils/wprintgc.cgi) 1 Haziran 2009 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20090601201613/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Utils/wprintgc.cgi).
- [DNA → Amino Acid çeviricisi](https://web.archive.org/web/20050212140640/http://www.geneseo.edu/~eshamb/php/dna.php)
- [DNA → Protein dizi çeviricisi](https://web.archive.org/web/20130530221513/http://bioinformatics.picr.man.ac.uk/research/software/tools/sequenceconverter.html)
- [DNAdan proteine çeviri (6 çerçeve/17'den fazla genetik kod)](http://insilico.ehu.es/translate/) 8 Haziran 2009 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20090608044743/http://insilico.ehu.es/translate/).
- The [Codon Usage Database](http://www.kazusa.or.jp/codon/) 14 Haziran 2009 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20090614104201/http://www.kazusa.or.jp/codon/). Çeşitli organzmalar için kodon sıklık tabloları
- [Genetik kodda bulunan simetriler](http://www.imb-jena.de/~sweta/genetic_code_and_evolution/) 30 Mart 2010 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20100330085331/http://www.imb-jena.de/~sweta/genetic_code_and_evolution/).

[Otorite kontrolü](/wiki/Otorite_kontrol%C3%BC "Otorite kontrolü")[![Bunu Vikiveri'de düzenleyin](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/10px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png)](https://www.wikidata.org/wiki/Q180618 "Bunu Vikiveri'de düzenleyin")

- [GND](/wiki/T%C3%BCmle%C5%9Fik_Otorite_Dosyas%C4%B1 "Tümleşik Otorite Dosyası"): [4156624-5](https://d-nb.info/gnd/4156624-5)
- [LCCN](/wiki/Kongre_K%C3%BCt%C3%BCphanesi_Kontrol_Numaras%C4%B1 "Kongre Kütüphanesi Kontrol Numarası"): [sh85053852](https://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85053852)
- [NKC](/wiki/%C3%87ek_Cumhuriyeti_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Çek Cumhuriyeti Millî Kütüphanesi"): [ph195812](https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=ph195812&CON_LNG=ENG)
- [NLI](/wiki/%C4%B0srail_Ulusal_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "İsrail Ulusal Kütüphanesi"): [987007562693305171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007562693305171)

" [https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Genetik\_kod&oldid=32595197](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Genetik_kod&oldid=32595197)" sayfasından alınmıştır

[Kategori](/wiki/%C3%96zel:Kategoriler "Özel:Kategoriler"):

- [Moleküler genetik](/wiki/Kategori:Molek%C3%BCler_genetik "Kategori:Moleküler genetik")
- [Gen ifadesi](/wiki/Kategori:Gen_ifadesi "Kategori:Gen ifadesi")
- [Protein biyosentezi](/wiki/Kategori:Protein_biyosentezi "Kategori:Protein biyosentezi")

Gizli kategoriler:

- [KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Birden_fazla_ad:_yazar_listesi "Kategori:KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi")
- [KB1 bakım: Diğerlerinin yanlış kullanımı](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Di%C4%9Ferlerinin_yanl%C4%B1%C5%9F_kullan%C4%B1m%C4%B1 "Kategori:KB1 bakım: Diğerlerinin yanlış kullanımı")
- [KB1 bakım: Editörler parametresini kullanan](/wiki/Kategori:KB1_bak%C4%B1m:_Edit%C3%B6rler_parametresini_kullanan "Kategori:KB1 bakım: Editörler parametresini kullanan")
- [Webarşiv şablonu wayback bağlantıları](/wiki/Kategori:Webar%C5%9Fiv_%C5%9Fablonu_wayback_ba%C4%9Flant%C4%B1lar%C4%B1 "Kategori:Webarşiv şablonu wayback bağlantıları")
- [GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:GND_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:LCCN_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NKC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NKC_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NKC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NLI_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [ISBN sihirli bağlantısını kullanan sayfalar](/wiki/Kategori:ISBN_sihirli_ba%C4%9Flant%C4%B1s%C4%B1n%C4%B1_kullanan_sayfalar "Kategori:ISBN sihirli bağlantısını kullanan sayfalar")

- Sayfa en son 13.36, 27 Nisan 2024 tarihinde değiştirildi.
- Metin [Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.tr) altındadır ve ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak [Kullanım Şartlarını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/tr) ve [Gizlilik Politikasını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/tr) kabul etmiş olursunuz.

Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org/) tescilli markasıdır.


- [Gizlilik politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Vikipedi hakkında](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [Sorumluluk reddi](/wiki/Vikipedi:Genel_sorumluluk_reddi)
- [Davranış Kuralları](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Geliştiriciler](https://developer.wikimedia.org)
- [İstatistikler](https://stats.wikimedia.org/#/tr.wikipedia.org)
- [Çerez politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobil görünüm](//tr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Genetik_kod&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)