Tarih - Vikipedi
Tarih, geçmiş zamanın incelenmesi bilimidir. "Tarih", geçmişte yaşanan olayların incelenmesinin yanı sıra, bu olaylarla ilgili bilgilerin keşfi, toplanması, ...
Tarih - Vikipedi[İçeriğe atla](#bodyContent)

Ana menü

Ana menü

kenar çubuğuna taşıgizle

Gezinti


- [Anasayfa](/wiki/Anasayfa "Anasayfayı ziyaret et [z]")
- [Hakkımızda](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [İçindekiler](/wiki/Vikipedi:G%C3%B6z_at)
- [Rastgele madde](/wiki/%C3%96zel:Rastgele "Rastgele bir sayfaya gidin [x]")
- [Seçkin içerik](/wiki/Vikipedi:Se%C3%A7kin_i%C3%A7erik)
- [Yakınımdakiler](/wiki/%C3%96zel:Yak%C4%B1n%C4%B1mdakiler)

Katılım


- [Bağış yapın](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_tr.wikipedia.org&uselang=tr "Bizi destekleyin")
- [Deneme tahtası](/wiki/Vikipedi:Deneme_tahtas%C4%B1)
- [Köy çeşmesi](/wiki/Vikipedi:K%C3%B6y_%C3%A7e%C5%9Fmesi "Güncel olaylarla ilgili son bilgiler")
- [Son değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:SonDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler "Vikide yapılmış son değişikliklerin listesi [r]")
- [Dosya yükle](/wiki/Vikipedi:Y%C3%BCkle)
- [Topluluk portali](/wiki/Vikipedi:Topluluk_portali "Proje hakkında, neler yapabilirsiniz, ne nerededir")
- [Wikimedia dükkânı](//shop.wikimedia.org)
- [Yardım](/wiki/Yard%C4%B1m:%C4%B0%C3%A7indekiler "Yardım almak için")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Vikipedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-tr.svg)![Özgür Ansiklopedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-tr.svg)](/wiki/Anasayfa)

[Ara](/wiki/%C3%96zel:Ara "Vikipedi içinde ara [f]")

Ara

Görünüm

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=Tarih "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=Tarih "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Kişisel araçlar

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=Tarih "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=Tarih "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Çıkış yapmış editörler için sayfalar [daha fazla bilgi](/wiki/Yard%C4%B1m:Giri%C5%9F)

- [Katkılar](/wiki/%C3%96zel:Katk%C4%B1lar%C4%B1m "Bu IP adresinden yapılmış değişiklikler listesi [y]")
- [Mesaj](/wiki/%C3%96zel:MesajSayfam "Bu IP adresindeki düzenlemeler hakkında tartışma [n]")

## İçindekiler

kenar çubuğuna taşıgizle

- Giriş

- [1Tarihin tarihçesi](#Tarihin_tarihçesi)
- [2Tarihi kaynaklar ve yöntemler](#Tarihi_kaynaklar_ve_yöntemler)Tarihi kaynaklar ve yöntemler alt bölümünü aç/kapa  - [2.1Kaynakların sınıflandırılması](#Kaynakların_sınıflandırılması)    - [2.1.1Yazılı kaynaklar](#Yazılı_kaynaklar)
    - [2.1.2Sözlü kaynaklar](#Sözlü_kaynaklar)
    - [2.1.3Kalıntılar](#Kalıntılar)
    - [2.1.4Çizili, sesli ve görüntülü kaynaklar](#Çizili,_sesli_ve_görüntülü_kaynaklar)
    - [2.1.5Birinci el kaynaklar](#Birinci_el_kaynaklar)
    - [2.1.6İkinci el kaynaklar](#İkinci_el_kaynaklar)
  - [2.2Kaynakların kullanımı](#Kaynakların_kullanımı)
- [3Tarih Yazıcılığı Çeşitleri](#Tarih_Yazıcılığı_Çeşitleri)Tarih Yazıcılığı Çeşitleri alt bölümünü aç/kapa  - [3.1Hikayeci Tarih Yazıcılığı](#Hikayeci_Tarih_Yazıcılığı)
  - [3.2Öğretici Tarih Yazıcılığı](#Öğretici_Tarih_Yazıcılığı)
  - [3.3Araştırmacı Tarih Yazıcılığı](#Araştırmacı_Tarih_Yazıcılığı)
- [4Diğer Bakışlar](#Diğer_Bakışlar)
- [5Tarihin yararlandığı bilimler](#Tarihin_yararlandığı_bilimler)
- [6Ayrıca bakınız](#Ayrıca_bakınız)
- [7Notlar](#Notlar)
- [8Kaynakça](#Kaynakça)Kaynakça alt bölümünü aç/kapa  - [8.1Genel](#Genel)
  - [8.2Alıntılar](#Alıntılar)
- [9Dış bağlantılar](#Dış_bağlantılar)

İçindekiler tablosunu değiştir

# Tarih

233 dil

- [Адыгабзэ](https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8A "Тарихъ - Adigece")
- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Geskiedenis_(vakgebied) "Geskiedenis (vakgebied) - Afrikaanca")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Geschichte "Geschichte - İsviçre Almancası")
- [አማርኛ](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%89%B3%E1%88%AA%E1%8A%AD "ታሪክ - Amharca")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - Aragonca")
- [Ænglisc](https://ang.wikipedia.org/wiki/St%C7%A3r "Stǣr - Eski İngilizce")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE "تاريخ - Arapça")
- [الدارجة](https://ary.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE "تاريخ - Fas Arapçası")
- [مصرى](https://arz.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE "تاريخ - Mısır Arapçası")
- [অসমীয়া](https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%87%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8 "ইতিহাস - Assamca")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - Asturyasça")
- [Авар](https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 "Тарих - Avar dili")
- [Kotava](https://avk.wikipedia.org/wiki/Izvopa "Izvopa - Kotava")
- [Aymar aru](https://ay.wikipedia.org/wiki/Nayra_sarnaqawi "Nayra sarnaqawi - Aymara")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Tarix "Tarix - Azerbaycan dili")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE "تاریخ - South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 "Тарих - Başkırtça")
- [Boarisch](https://bar.wikipedia.org/wiki/Gschicht "Gschicht - Bavyera dili")
- [Žemaitėška](https://bat-smg.wikipedia.org/wiki/Istuor%C4%97j%C4%97 "Istuorėjė - Samogitçe")
- [Bikol Central](https://bcl.wikipedia.org/wiki/Uusipon "Uusipon - Central Bikol")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F "Гісторыя - Belarusça")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F "Гісторыя - Belarusian (Taraškievica orthography)")
- [Betawi](https://bew.wikipedia.org/wiki/Sejarah "Sejarah - Betawi")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F "История - Bulgarca")
- [भोजपुरी](https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8 "इतिहास - Bhojpuri")
- [ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ](https://blk.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B2%E1%80%84%E1%80%BA%EA%A9%BB "သမဲင်ꩻ - Pa'O")
- [Bamanankan](https://bm.wikipedia.org/wiki/Tariku "Tariku - Bambara")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%87%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8 "ইতিহাস - Bengalce")
- [བོད་ཡིག](https://bo.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%A3%E0%BD%BC%E0%BC%8B%E0%BD%A2%E0%BE%92%E0%BE%B1%E0%BD%B4%E0%BD%A6%E0%BC%8D "ལོ་རྒྱུས། - Tibetçe")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Istor "Istor - Bretonca")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Historija "Historija - Boşnakça")
- [Буряад](https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D2%AF%D2%AF%D1%85%D1%8D "Түүхэ - Russia Buriat")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Hist%C3%B2ria "Història - Katalanca")
- [閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄](https://cdo.wikipedia.org/wiki/L%C4%ADk-s%E1%B9%B3%CC%84 "Lĭk-sṳ̄ - Mindong")
- [Нохчийн](https://ce.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8 "Истори - Çeçence")
- [Cebuano](https://ceb.wikipedia.org/wiki/Kasaysayan "Kasaysayan - Sebuano dili")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88 "مێژوو - Orta Kürtçe")
- [Corsu](https://co.wikipedia.org/wiki/Storia "Storia - Korsikaca")
- [Qırımtatarca](https://crh.wikipedia.org/wiki/Tarih "Tarih - Kırım Tatarcası")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/D%C4%9Bjiny "Dějiny - Çekçe")
- [Словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ](https://cu.wikipedia.org/wiki/%D0%87%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%97%EA%99%97 "Їсторїꙗ - Kilise Slavcası")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8 "Истори - Çuvaşça")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Hanes "Hanes - Galce")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Historie "Historie - Danca")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Geschichte "Geschichte - Almanca")
- [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/Tarix "Tarix - Zazaki")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1 "Ιστορία - Yunanca")
- [Emiliàn e rumagnòl](https://eml.wikipedia.org/wiki/St%C3%B2ria "Stòria - Emiliano-Romagnolo")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/History "History - İngilizce")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Historio "Historio - Esperanto")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - İspanyolca")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Ajalugu "Ajalugu - Estonca")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - Baskça")
- [Estremeñu](https://ext.wikipedia.org/wiki/Estoria "Estoria - Ekstremadura Dili")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE "تاریخ - Farsça")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - Fince")
- [Võro](https://fiu-vro.wikipedia.org/wiki/Aolugu "Aolugu - Võro")
- [Føroyskt](https://fo.wikipedia.org/wiki/S%C3%B8ga "Søga - Faroe dili")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Histoire "Histoire - Fransızca")
- [Arpetan](https://frp.wikipedia.org/wiki/Histou%C3%A8re "Histouère - Arpitanca")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Histoori "Histoori - Kuzey Frizce")
- [Furlan](https://fur.wikipedia.org/wiki/Storie "Storie - Friuli dili")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Skiednis "Skiednis - Batı Frizcesi")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/Stair "Stair - İrlandaca")
- [贛語](https://gan.wikipedia.org/wiki/%E6%AD%B7%E5%8F%B2 "歷史 - Gan Çincesi")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/Listw%C3%A8 "Listwè - Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/Eachdraidh "Eachdraidh - İskoç Gaelcesi")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - Galiçyaca")
- [Avañe'ẽ](https://gn.wikipedia.org/wiki/Marandeko "Marandeko - Guarani dili")
- [गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni](https://gom.wikipedia.org/wiki/Itihas "Itihas - Goa Konkanicesi")
- [ગુજરાતી](https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8 "ઇતિહાસ - Güceratça")
- [Gaelg](https://gv.wikipedia.org/wiki/Shennaghys "Shennaghys - Man dili")
- [Hausa](https://ha.wikipedia.org/wiki/Tarihi "Tarihi - Hausa dili")
- [客家語 / Hak-kâ-ngî](https://hak.wikipedia.org/wiki/Li%CC%8Dt-s%E1%B9%B3%CC%81 "Li̍t-sṳ́ - Hakka Çincesi")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%99%D7%A1%D7%98%D7%95%D7%A8%D7%99%D7%94 "היסטוריה - İbranice")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8 "इतिहास - Hintçe")
- [Fiji Hindi](https://hif.wikipedia.org/wiki/Itihaas "Itihaas - Fiji Hintçesi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest "Povijest - Hırvatça")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Istwa "Istwa - Haiti Kreyolu")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/T%C3%B6rt%C3%A9nelem "Történelem - Macarca")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6 "Պատմություն - Ermenice")
- [İnterlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - İnterlingua")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Sejarah "Sejarah - Endonezce")
- [Interlingue](https://ie.wikipedia.org/wiki/Historie "Historie - Interlingue")
- [Igbo](https://ig.wikipedia.org/wiki/%C3%81k%C3%ADk%C3%B3_mbu "Ákíkó mbu - İbo dili")
- [Ilokano](https://ilo.wikipedia.org/wiki/Pakasaritaan "Pakasaritaan - Iloko")
- [ГӀалгӀай](https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%8C%D0%B0%D1%80 "Тархьар - İnguşça")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Historio "Historio - Ido")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Saga "Saga - İzlandaca")
- [İtaliano](https://it.wikipedia.org/wiki/Storia "Storia - İtalyanca")
- [ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut](https://iu.wikipedia.org/wiki/%E1%96%83%E1%90%85%E1%94%A8%E1%93%B4%E1%95%90%E1%93%82%E1%96%85_%E1%91%8E%E1%91%8E%E1%96%85%E1%91%B2%E1%91%8E%E1%92%8D%E1%91%A6_%E1%96%83%E1%93%84%E1%90%83%E1%93%95%E1%90%85%E1%96%85%E1%91%95%E1%90%85%E1%96%83%E1%91%A6%E1%91%95%E1%95%90%E1%93%82%E1%91%AF%E1%93%82%E1%92%83 "ᖃᐅᔨᓴᕐᓂᖅ ᑎᑎᖅᑲᑎᒍᑦ ᖃᓄᐃᓕᐅᖅᑕᐅᖃᑦᑕᕐᓂᑯᓂᒃ - İnuktitut dili")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%AD%B4%E5%8F%B2 "歴史 - Japonca")
- [Patois](https://jam.wikipedia.org/wiki/Ischri "Ischri - Jamaika Patois Dili")
- [La .lojban.](https://jbo.wikipedia.org/wiki/citri "citri - Lojban")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Sajarah "Sajarah - Cava dili")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90 "ისტორია - Gürcüce")
- [Taqbaylit](https://kab.wikipedia.org/wiki/Amezruy "Amezruy - Kabiliyece")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 "Тарих - Kazakça")
- [Kalaallisut](https://kl.wikipedia.org/wiki/Oqaluttuarisaaneq "Oqaluttuarisaaneq - Grönland dili")
- [ភាសាខ្មែរ](https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A "ប្រវត្តិសាស្ត្រ - Khmer dili")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%B8 "ಇತಿಹಾಸ - Kannada dili")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%97%AD%EC%82%AC "역사 - Korece")
- [Къарачай-малкъар](https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 "Тарих - Karaçay-Balkarca")
- [कॉशुर / کٲشُر](https://ks.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%B2%D8%B1%DB%8C%D9%96%D8%AE "تَوٲریٖخ - Keşmir dili")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/D%C3%AErok "Dîrok - Kürtçe")
- [Коми](https://kv.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B0%D0%B6%D0%B2%D1%8B%D0%BB%D3%A7%D0%BC "Важвылӧм - Komi")
- [Kernowek](https://kw.wikipedia.org/wiki/Istori "Istori - Kernevekçe")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%85 "Тарых - Kırgızca")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - Latince")
- [Ladino](https://lad.wikipedia.org/wiki/Istoria "Istoria - Ladino")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Geschicht "Geschicht - Lüksemburgca")
- [Лакку](https://lbe.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 "Тарих - Lak")
- [Лезги](https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 "Тарих - Lezgice")
- [Lingua Franca Nova](https://lfn.wikipedia.org/wiki/Istoria "Istoria - Lingua Franca Nova")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Historie "Historie - Limburgca")
- [Ligure](https://lij.wikipedia.org/wiki/St%C3%B6ia "Stöia - Ligurca")
- [Ladin](https://lld.wikipedia.org/wiki/Storia "Storia - Ladin")
- [Lombard](https://lmo.wikipedia.org/wiki/St%C3%B2ria "Stòria - Lombardça")
- [Lingála](https://ln.wikipedia.org/wiki/Lisol%C3%B3 "Lisoló - Lingala")
- [ລາວ](https://lo.wikipedia.org/wiki/%E0%BA%9B%E0%BA%B0%E0%BA%AB%E0%BA%A7%E0%BA%B1%E0%BA%94%E0%BA%AA%E0%BA%B2%E0%BA%94 "ປະຫວັດສາດ - Lao dili")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Istorija "Istorija - Litvanca")
- [Latgaļu](https://ltg.wikipedia.org/wiki/Viesture "Viesture - Latgalian")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/V%C4%93sture "Vēsture - Letonca")
- [Madhurâ](https://mad.wikipedia.org/wiki/Sajh%C3%A2r%C3%A2 "Sajhârâ - Madura Dili")
- [Basa Banyumasan](https://map-bms.wikipedia.org/wiki/Sejarah "Sejarah - Basa Banyumasan")
- [Мокшень](https://mdf.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8C "Историясь - Mokşa dili")
- [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Tantara "Tantara - Malgaşça")
- [Олык марий](https://mhr.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%88 "Эртыш - Eastern Mari")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0 "Историја - Makedonca")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 "ചരിത്രം - Malayalam dili")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D2%AF%D2%AF%D1%85 "Түүх - Moğolca")
- [ꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟ](https://mni.wikipedia.org/wiki/%EA%AF%84%EA%AF%A8%EA%AF%8B%EA%AF%A5%EA%AF%82%EA%AF%A4 "ꯄꯨꯋꯥꯂꯤ - Manipuri dili")
- [ဘာသာမန်](https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9D%E1%81%9A%E1%80%BA "ဝၚ် - Mon")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8 "इतिहास - Marathi dili")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Sejarah "Sejarah - Malayca")
- [Malti](https://mt.wikipedia.org/wiki/Storja "Storja - Maltaca")
- [Mirandés](https://mwl.wikipedia.org/wiki/St%C3%B3ria "Stória - Miranda dili")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8 "သမိုင်း - Birman dili")
- [مازِرونی](https://mzn.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%DB%8C "بگذشتی - Mazenderanca")
- [Napulitano](https://nap.wikipedia.org/wiki/Storia "Storia - Napolice")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Historie "Historie - Aşağı Almanca")
- [Nedersaksies](https://nds-nl.wikipedia.org/wiki/Geschiedenis "Geschiedenis - Aşağı Saksonca")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8 "इतिहास - Nepalce")
- [नेपाल भाषा](https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8 "इतिहास - Nevari")
- [Li Niha](https://nia.wikipedia.org/wiki/Hikaya "Hikaya - Nias")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Geschiedenis "Geschiedenis - Felemenkçe")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Historie "Historie - Norveççe Nynorsk")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Historie "Historie - Norveççe Bokmål")
- [Novial](https://nov.wikipedia.org/wiki/Historie "Historie - Novial")
- [Nouormand](https://nrm.wikipedia.org/wiki/Histou%C3%A8re "Histouère - Norman")
- [Sesotho sa Leboa](https://nso.wikipedia.org/wiki/Ditiragalo "Ditiragalo - Kuzey Sotho dili")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Ist%C3%B2ria "Istòria - Oksitan dili")
- [Livvinkarjala](https://olo.wikipedia.org/wiki/Histourii "Histourii - Livvi-Karelian")
- [Oromoo](https://om.wikipedia.org/wiki/Seenaa "Seenaa - Oromo dili")
- [ଓଡ଼ିଆ](https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%87%E0%AC%A4%E0%AC%BF%E0%AC%B9%E0%AC%BE%E0%AC%B8 "ଇତିହାସ - Oriya dili")
- [Ирон](https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8 "Истори - Osetçe")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%B8 "ਇਤਿਹਾਸ - Pencapça")
- [Kapampangan](https://pam.wikipedia.org/wiki/Amlat "Amlat - Pampanga")
- [Papiamentu](https://pap.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - Papiamento")
- [Picard](https://pcd.wikipedia.org/wiki/Histo%C3%A8re "Histoère - Picard Dili")
- [Deitsch](https://pdc.wikipedia.org/wiki/Gschicht "Gschicht - Pensilvanya Almancası")
- [Pälzisch](https://pfl.wikipedia.org/wiki/Geschichte "Geschichte - Palatin Almancası")
- [Norfuk / Pitkern](https://pih.wikipedia.org/wiki/Histrei "Histrei - Norfuk / Pitkern")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - Lehçe")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D8%AE "تریخ - Western Punjabi")
- [Ποντιακά](https://pnt.wikipedia.org/wiki/%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1 "Ιστορία - Kuzeybatı Kafkasya")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%90%DA%9A%D9%84%D9%8A%DA%A9 "پېښليک - Peştuca")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Hist%C3%B3ria "História - Portekizce")
- [Pinayuanan](https://pwn.wikipedia.org/wiki/likisi "likisi - Paiwan")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/Wi%C3%B1ay_kawsay "Wiñay kawsay - Keçuva dili")
- [Rumantsch](https://rm.wikipedia.org/wiki/Istorgia "Istorgia - Romanşça")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Istorie "Istorie - Rumence")
- [Armãneashti](https://roa-rup.wikipedia.org/wiki/Istorie "Istorie - Ulahça")
- [Tarandíne](https://roa-tara.wikipedia.org/wiki/Storie "Storie - Tarantino")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F "История - Rusça")
- [Русиньскый](https://rue.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F "Історія - Rusince")
- [संस्कृतम्](https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%83 "इतिहासः - Sanskrit")
- [Саха тыла](https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F "История - Yakutça")
- [Sardu](https://sc.wikipedia.org/wiki/Ist%C3%B2ria "Istòria - Sardunya dili")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Storia "Storia - Sicilyaca")
- [Scots](https://sco.wikipedia.org/wiki/History "History - İskoçça")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE "تاريخ - Sindhi dili")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Historija "Historija - Sırp-Hırvat Dili")
- [Taclḥit](https://shi.wikipedia.org/wiki/Amzruy "Amzruy - Taşelit")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%89%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B7%84%E0%B7%8F%E0%B7%83%E0%B6%BA "ඉතිහාසය - Sinhali dili")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/History "History - Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Dejiny "Dejiny - Slovakça")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Zgodovina "Zgodovina - Slovence")
- [ChiShona](https://sn.wikipedia.org/wiki/Nhoroondo "Nhoroondo - Şona dili")
- [Soomaaliga](https://so.wikipedia.org/wiki/Taariikh "Taariikh - Somalice")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - Arnavutça")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0 "Историја - Sırpça")
- [Seeltersk](https://stq.wikipedia.org/wiki/Geskichte "Geskichte - Saterland Frizcesi")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/Sajarah "Sajarah - Sunda dili")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - İsveççe")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Historia "Historia - Svahili dili")
- [Ślůnski](https://szl.wikipedia.org/wiki/Gyszichta "Gyszichta - Silezyaca")
- [Sakizaya](https://szy.wikipedia.org/wiki/likisi "likisi - Sakizaya")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%B5%E0%AE%B0%E0%AE%B2%E0%AE%BE%E0%AE%B1%E0%AF%81 "வரலாறு - Tamilce")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0 "చరిత్ర - Telugu dili")
- [Tetun](https://tet.wikipedia.org/wiki/Ist%C3%B3ria "Istória - Tetum")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%8A%D1%80%D0%B8%D1%85 "Таърих - Tacikçe")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%A8%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B9%8C "ประวัติศาสตร์ - Tayca")
- [ትግርኛ](https://ti.wikipedia.org/wiki/%E1%89%B3%E1%88%AA%E1%8A%BD "ታሪኽ - Tigrinya dili")
- [Türkmençe](https://tk.wikipedia.org/wiki/Taryh "Taryh - Türkmence")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Kasaysayan "Kasaysayan - Tagalogca")
- [Tolışi](https://tly.wikipedia.org/wiki/Taryx "Taryx - Talışça")
- [Tok Pisin](https://tpi.wikipedia.org/wiki/Histori "Histori - Tok Pisin")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 "Тарих - Tatarca")
- [Twi](https://tw.wikipedia.org/wiki/Abak%C9%94s%C9%9Bm "Abakɔsɛm - Tvi")
- [ئۇيغۇرچە / Uyghurche](https://ug.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%89%D8%AE "تارىخ - Uygurca")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%8F "Історія - Ukraynaca")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE "تاریخ - Urduca")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Tarix "Tarix - Özbekçe")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/Istoria "Istoria - Venedikçe")
- [Vepsän kel’](https://vep.wikipedia.org/wiki/Istorii "Istorii - Veps dili")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD "Lịch sử - Vietnamca")
- [Volapük](https://vo.wikipedia.org/wiki/Jenav "Jenav - Volapük")
- [Walon](https://wa.wikipedia.org/wiki/Istwere "Istwere - Valonca")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Kasaysayan "Kasaysayan - Varay")
- [Wolof](https://wo.wikipedia.org/wiki/Taariix "Taariix - Volofça")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E6%AD%B7%E5%8F%B2 "歷史 - Wu Çincesi")
- [İsiXhosa](https://xh.wikipedia.org/wiki/Imbali "Imbali - Zosa dili")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90 "ისტორია - Megrelce")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%94%D7%99%D7%A1%D7%98%D7%90%D7%A8%D7%99%D7%A2 "היסטאריע - Yidiş")
- [Yorùbá](https://yo.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ct%C3%A0n "Ìtàn - Yorubaca")
- [Vahcuengh](https://za.wikipedia.org/wiki/Lizsij "Lizsij - Zhuangca")
- [Zeêuws](https://zea.wikipedia.org/wiki/Geschiedenisse "Geschiedenisse - Zelandaca")
- [ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ](https://zgh.wikipedia.org/wiki/%E2%B4%B0%E2%B5%8E%E2%B5%A3%E2%B5%94%E2%B5%93%E2%B5%A2 "ⴰⵎⵣⵔⵓⵢ - Standart Fas Tamazigti")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%8E%86%E5%8F%B2 "历史 - Çince")
- [文言](https://zh-classical.wikipedia.org/wiki/%E5%8F%B2 "史 - Edebi Çince")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/Le%CC%8Dk-s%C3%BA "Le̍k-sú - Min Nan Çincesi")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E6%AD%B7%E5%8F%B2 "歷史 - Kantonca")

[Bağlantıları değiştir](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q309#sitelinks-wikipedia "Dillerarası bağlantıları değiştir")

- [Madde](/wiki/Tarih "İçerik sayfasını göster [c]")
- [Tartışma](/wiki/Tart%C4%B1%C5%9Fma:Tarih "İçerik ile ilgili tartışma [t]")

Türkçe

- [Oku](/wiki/Tarih)
- [Değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=Tarih&action=history "Bu sayfanın geçmiş sürümleri [h]")

Araçlar

Araçlar

kenar çubuğuna taşıgizle

Eylemler


- [Oku](/wiki/Tarih)
- [Değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=Tarih&action=history)

Genel


- [Sayfaya bağlantılar](/wiki/%C3%96zel:SayfayaBa%C4%9Flant%C4%B1lar/Tarih "Bu sayfaya bağlantı vermiş tüm viki sayfalarının listesi [j]")
- [İlgili değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:%C4%B0lgiliDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler/Tarih "Bu sayfadan bağlantı verilen sayfalardaki son değişiklikler [k]")
- [Özel sayfalar](/wiki/%C3%96zel:%C3%96zelSayfalar "Tüm özel sayfaların listesi [q]")
- [Kalıcı bağlantı](/w/index.php?title=Tarih&oldid=32781413 "Bu sayfanın bu revizyonuna kalıcı bağlantı")
- [Sayfa bilgisi](/w/index.php?title=Tarih&action=info "Bu sayfa hakkında daha fazla bilgi")
- [Bu sayfayı kaynak göster](/w/index.php?title=%C3%96zel:KaynakG%C3%B6ster&page=Tarih&id=32781413&wpFormIdentifier=titleform "Bu sayfadan nasıl kaynak göstereceği hakkında bilgi")
- [Kısaltılmış URL'yi al](/w/index.php?title=%C3%96zel:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FTarih)
- [Karekodu indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:QrCode&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FTarih)
- [Vikiveri ögesi](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q309 "Veri havuzundaki ilgili ögeye bağlantı [g]")

Yazdır/dışa aktar


- [Bir kitap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kitap&bookcmd=book_creator&referer=Tarih)
- [PDF olarak indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:DownloadAsPdf&page=Tarih&action=show-download-screen)
- [Basılmaya uygun görünüm](/w/index.php?title=Tarih&printable=yes "Bu sayfanın basılmaya uygun sürümü [p]")

Diğer projelerde


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:History)
- [Vikisöz](https://tr.wikiquote.org/wiki/Tarih)

Görünüm

kenar çubuğuna taşıgizle

Vikipedi, özgür ansiklopedi

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Herodotus_Massimo_Inv124478.jpg/220px-Herodotus_Massimo_Inv124478.jpg)](/wiki/Dosya:Herodotus_Massimo_Inv124478.jpg)"Tarihin babası" olarak tanımlanan [Yunan](/wiki/Antik_Yunanistan "Antik Yunanistan") tarihçi [Herodot](/wiki/Herodot "Herodot") ( [MÖ](/wiki/Milattan_%C3%B6nce "Milattan önce") 484–425)

**Tarih**, [geçmiş zamanın](/wiki/Ge%C3%A7mi%C5%9F_zaman "Geçmiş zaman") incelenmesi [bilimidir](/wiki/Bilim "Bilim").[\[1\]](#cite_note-1)[\[2\]](#cite_note-2)[\[3\]](#cite_note-3) "Tarih", geçmişte yaşanan olayların incelenmesinin yanı sıra, bu olaylarla ilgili bilgilerin [keşfi](/wiki/Ke%C5%9Fif "Keşif"), toplanması, [organizasyonu](/wiki/Organizasyon "Organizasyon"), [sunumu](/wiki/Sunum "Sunum") ve [yorumlanması](/wiki/Yorum "Yorum") ile ilgilenen disiplindir.[\[4\]](#cite_note-4)[\[5\]](#cite_note-5)

[İnsan](/wiki/%C4%B0nsan "İnsan") veya insan dışı farkı gözetmeksizin, [yer](/wiki/Mek%C3%A2n "Mekân") ve [zaman](/wiki/Zaman "Zaman") aralığının kestirildiği bir [geçmiş zaman](/wiki/Ge%C3%A7mi%C5%9F_zaman "Geçmiş zaman") diliminde, sebep-sonuç ilişkisi kurup,[\[6\]](#cite_note-6) [yazılı](/wiki/Yaz%C4%B1 "Yazı") veya yazısız belge ve bulgular eşliğinde[\[7\]](#cite_note-7) bilgiler toplayan bir [akademik disiplin](/wiki/Akademik_disiplin "Akademik disiplin") olan tarih, herhangi bir [bilim](/wiki/Bilim "Bilim") [kümesine](/wiki/K%C3%BCme "Küme") dahil edilmez; çünkü tarih, her alanın geçmişini inceleyebilecek kadar geniş bir disiplindir. Örneğin, [antik çağlardan](/wiki/Antik_%C3%87a%C4%9F "Antik Çağ") günümüze [bilimin](/wiki/Bilim "Bilim") ve bilimsel bilginin evrimini ve gelişimini incelemek isteyen kişi " [bilim tarihi](/wiki/Bilim_tarihi "Bilim tarihi")"ne,[\[8\]](#cite_note-8) insanlığın [dinî](/wiki/Din "Din") duygularını, düşüncelerini ve yeryüzündeki dinleri benzer ve farklı yönleri ile [karşılaştırmalı](/wiki/Kar%C5%9F%C4%B1la%C5%9Ft%C4%B1rmal%C4%B1_dinler "Karşılaştırmalı dinler") olarak incelemek isteyen kişi " [dinler tarihi](/wiki/Dinler_tarihi "Dinler tarihi")"ne,[\[9\]](#cite_note-9) [insanlık tarihi](/wiki/%C4%B0nsanl%C4%B1k_tarihi "İnsanlık tarihi") boyunca süregelen ve [savaş](/wiki/Sava%C5%9F "Savaş") olarak adlandırabileceğimiz [silahlı](/wiki/Silah "Silah") olayları ve bunların [toplumlar](/wiki/Toplum "Toplum"), [kültürler](/wiki/K%C3%BClt%C3%BCr "Kültür") ve [ekonomiler](/wiki/Ekonomi "Ekonomi") üzerindeki etkisini araştırmak isteyen kişi ise " [askerî tarih](/wiki/Asker%C3%AE_tarih "Askerî tarih")"e başvurur.[\[10\]](#cite_note-10)

Tarihî inceleme, geçmiş zamandaki olaylara ilişkin tüm bilgilerin, olayların vuku bulduğu dönemin şartları göz önüne alınarak, mümkün olduğunca [nesnel](/wiki/Nesnellik "Nesnellik") bir şekilde sunulması ile oluşur. Tarih, yaşanan olayların bir daha yaşanabilmesi gibi bir olasılık olmadığından, [doğa bilimlerindeki](/wiki/Do%C4%9Fa_bilimleri "Doğa bilimleri") gibi [deney](/wiki/Deney "Deney") ve [gözleme](/wiki/G%C3%B6zlem "Gözlem") dayanmaz.

Tarihin nihai amacı, insanın kendini tanımasıdır.[\[11\]](#cite_note-:0-11) [20\. yüzyıl](/wiki/20._y%C3%BCzy%C4%B1l "20. yüzyıl") tarihçisi [R. G. Collingwood](/wiki/R.G._Collingwood "R.G. Collingwood")'un sözleriyle, "Tarihin değeri, insanın neler yaptığını, dolayısıyla insanın ne olduğunu bize öğretmesidir".[\[11\]](#cite_note-:0-11) "Tarih" [insanla](/wiki/%C4%B0nsan "İnsan") başlar ve insanın bütün gelişim sürecini incelediği gibi dünyadaki değişimi de hafızasında taşır.

> Geçmişlerini hatırlayamayanlar, onu tekrar yaşamaya mahkûmdur.
>
> — **[George Santayana](/wiki/George_Santayana "George Santayana")**( [İspanyol](/wiki/%C4%B0spanyollar "İspanyollar")- [Amerikalı](/wiki/Amerikal%C4%B1lar "Amerikalılar") filozof ve yazar)

İlk olarak [Antik Yunan](/wiki/Antik_Yunanistan "Antik Yunanistan") tarihçisi [Herodotos](/wiki/Herodot "Herodot") tarafından kullanılan "tarih" sözcüğü, [Grekçe](/wiki/Grek%C3%A7e "Grekçe"): ἱστορία, _historiá_ (anlamı: _soruşturma_, _araştırma_) teriminden türemiştir.[\[12\]](#cite_note-12)[\[13\]](#cite_note-13) Sözcük, "soruşturma, araştırma, açıklama, hesap, geçmiş olayların yazılı hesabı, geçmiş olayların kayıtlı bilgisi, hikâye, anlatı" gibi anlamlara gelen _historia_ olarak [Klasik Latinceye](/wiki/Latince "Latince") geçmiştir. Oradan da bazı değişikliklere uğrayarak [İngilizceye](/wiki/%C4%B0ngilizce "İngilizce") girmiştir.[\[14\]](#cite_note-14)[\[15\]](#cite_note-15)

## Tarihin tarihçesi

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=1 "Değiştirilen bölüm: Tarihin tarihçesi") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=1 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Tarihin tarihçesi")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Thucydides_Mosaic_from_Jerash%2C_Jordan%2C_Roman%2C_3rd_century_CE_at_the_Pergamon_Museum_in_Berlin.jpg/230px-Thucydides_Mosaic_from_Jerash%2C_Jordan%2C_Roman%2C_3rd_century_CE_at_the_Pergamon_Museum_in_Berlin.jpg)](/wiki/Dosya:Thucydides_Mosaic_from_Jerash,_Jordan,_Roman,_3rd_century_CE_at_the_Pergamon_Museum_in_Berlin.jpg) [Berlin](/wiki/Berlin "Berlin")'deki [Bergama Müzesi](/wiki/Bergama_M%C3%BCzesi_(Berlin) "Bergama Müzesi (Berlin)")'nde bulunan [Thukididis](/wiki/Thukididis "Thukididis") mozaiği. (MS 3. yüzyıl, [Ceraş](/wiki/Cera%C5%9F "Ceraş"), [Roma İmparatorluğu](/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Roma İmparatorluğu"))

Tarihin kendi de bir tarihe sahiptir. [Yazıyı](/wiki/Yaz%C4%B1 "Yazı") bilen veya bilmeyen tüm toplumlar en başından beri kendi kökenleri veya geçmişleri hakkında genellikle [tanrılar](/wiki/Tanr%C4%B1 "Tanrı") ve kahramanların eylemlerini merkez alan, hayal gücüne dayanan öyküler anlatmıştır.[\[11\]](#cite_note-:0-11) Yazıyı kullanan ilk [uygarlıklar](/wiki/Uygarl%C4%B1k "Uygarlık"), [kil tabletlere](/wiki/Kil_tablet "Kil tablet") veya sarayların ve [tapınakların](/wiki/Tap%C4%B1nak "Tapınak") duvarlarına kendi hükümdarlarının eylemlerini yazarak kayıt altına almıştır.[\[11\]](#cite_note-:0-11) Ama bu [antik](/wiki/Antik_%C3%87a%C4%9F "Antik Çağ") toplumlar, ilk başta geçmişin hakikatini sistemli bir biçimde araştırma girişiminde bulunmamış; gerçekte olan şeyler, [mit](/wiki/Mitoloji "Mitoloji") ve [efsanelerde](/wiki/Efsane "Efsane") anlatılan olaylardan ayırt edilmemiştir.[\[11\]](#cite_note-:0-11)

Kanıtlar toplayıp yorumlar yaparak geçmiş hakkında soruları ilk araştıran kişiler, MÖ 5. yüzyılda yaşayan [Antik Yunan](/wiki/Antik_Yunanistan "Antik Yunanistan") yazarları [Herodot](/wiki/Herodot "Herodot") (MÖ 484–425) ve [Thukididis](/wiki/Thukididis "Thukididis")'tir (MÖ 460–400). Herodot'un çalışması önemli miktarda [mit](/wiki/Mitoloji "Mitoloji") karışımı içerse de, Thukididis'in [Peloponez Savaşı](/wiki/Peloponez_Sava%C5%9F%C4%B1 "Peloponez Savaşı") (MÖ 431–404) anlatımı, modern tarihsel incelemelerin çoğu ölçütünü karşılamaktadır.[\[11\]](#cite_note-:0-11) [Thukididis](/wiki/Thukididis "Thukididis"), savaşın görgü tanıklarıyla yapılan görüşmeleri temel almış ve olayları [tanrıların](/wiki/Tanr%C4%B1 "Tanrı") müdahalesi ve eylemlerinden ziyade insanların yaptıklarıyla açıklamıştır.[\[11\]](#cite_note-:0-11)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Titus-Livius-Austrian-Parliament-Building.jpg/93px-Titus-Livius-Austrian-Parliament-Building.jpg)](/wiki/Dosya:Titus-Livius-Austrian-Parliament-Building.jpg)

Romalı tarihçi [Titus Livius](/wiki/Titus_Livius "Titus Livius") (MÖ 59–MS 17)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Sima_Qian_%28painted_portrait%29.jpg/131px-Sima_Qian_%28painted_portrait%29.jpg)](/wiki/Dosya:Sima_Qian_(painted_portrait).jpg)

Çinli tarihçi [Sima Qian](/wiki/Sima_Qian "Sima Qian") (MÖ y. 145–86)

Daha sonraları [Antik Roma](/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Roma İmparatorluğu")'nın [Akdeniz](/wiki/Akdeniz "Akdeniz") dünyasına egemen olması, buradaki tarihçileri daha geniş ölçekli bir başka tarz geliştirmeye teşvik etmiştir. [Helenistik](/wiki/Helenistik_D%C3%B6nem "Helenistik Dönem") tarihçi [Polybius](/wiki/Polibios "Polibios") (MÖ 200–118) ve Romalı tarihçi [Titus Livius](/wiki/Titus_Livius "Titus Livius") (veya Livy, MÖ 59–MS 17), [Roma](/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Roma İmparatorluğu")'nın yükselişinin anlatısını yaratmaya çalışmışlardır.[\[11\]](#cite_note-:0-11) Bu, Roma dünyasıyla sınırlı olsa da, "evrensel tarih" adı verilen şeyin başlangıcıdır. Evrensel tarih, geçmişte ilk kökenlerden bugüne kadarki ilerleyişi, geçmişe belli bir amaç yükleyen bir öykü gibi açıklamaya çalışır. Aynı dönemde Çin'de tarihçi [Sima Qian](/wiki/Sima_Qian "Sima Qian") (MÖ y. 145–86), benzer bir biçimde efsanevi [Sarı İmparator](/wiki/Sar%C4%B1_%C4%B0mparator "Sarı İmparator")'dan (MÖ y. 2697) [İmparator Wu](/wiki/Wu_(Han) "Wu (Han)")'nun (ö. MÖ 87) hükümdarlığındaki [Han Hanedanı](/wiki/Han_Hanedan%C4%B1 "Han Hanedanı")'na kadar binlerce yıllık [Çin tarihinin](/wiki/%C3%87in_tarihi "Çin tarihi") izini sürmüştür. [Antik dünyadaki](/wiki/Antik_%C3%87a%C4%9F "Antik Çağ") tarihçiler, anlatılar yoluyla olaylardan anlam çıkarmanın yanı sıra, tarih geleneğini ahlaki ders-düşüncelerin bir kaynağı olarak kurmuştur. Örneğin [Titus Livius](/wiki/Titus_Livius "Titus Livius") ve bir diğer Romalı tarihçi [Tacitus](/wiki/Tacitus "Tacitus")'un (MS 56–117) tarih yazımı kısmen kahramanların ve kötülerin davranışını incelemek, imparator ve komutanların karakterlerinin güçlü ve zayıf yönlerini düşünmek, öykünülmesi gereken erdemler veya kaçınılması gereken şeyler hakkında örnekler sunmak için tasarlanmıştır.[\[16\]](#cite_note-:1-16)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Bust_of_Ibn_Khaldun_%28Casbah_of_Bejaia%2C_Algeria%29.jpg/220px-Bust_of_Ibn_Khaldun_%28Casbah_of_Bejaia%2C_Algeria%29.jpg)](/wiki/Dosya:Bust_of_Ibn_Khaldun_(Casbah_of_Bejaia,_Algeria).jpg) [İbn Haldun](/wiki/%C4%B0bn_Haldun "İbn Haldun")'un [Cezayir](/wiki/Cezayir "Cezayir")'de bulunan bir büstü.

Geç dönem [Roma İmparatorluğu](/wiki/Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Roma İmparatorluğu")'nda [Hristiyanlığın](/wiki/Hristiyanl%C4%B1k "Hristiyanlık") yükselişi, [Avrupa](/wiki/Avrupa "Avrupa")'da tarih anlayışını temelden değiştirmiştir. [Hristiyanlar](/wiki/Hristiyan "Hristiyan"), tarihsel olaylara takdiri ilahi veya Tanrı'nın iradesinin tecellisi olarak bakmaya başlamıştır. Gerçekte nelerin olup bittiğine dair septik araştırmalar genellikle ihmal edilmiştir. Mucizeler ve [azizler](/wiki/Aziz "Aziz") hakkındaki anlatılar, çoğu zaman hiç sorgulanmadan doğru kabul edilmiştir.[\[16\]](#cite_note-:1-16) [İslam dünyası](/wiki/%C4%B0slam_d%C3%BCnyas%C4%B1 "İslam dünyası") ise, [Orta Çağ](/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F "Orta Çağ")'da hem bu alanda hem de diğer bakımlardan Hristiyan dünyasından çok daha gelişmiştir. 14. yüzyılda [Arap](/wiki/Araplar "Araplar") tarihçi [İbn Haldun](/wiki/%C4%B0bn_Haldun "İbn Haldun") (1332–1406), doğrulanamayan olayların süslü anlatılarının körü körüne, sorgusuz sualsiz kabul edilmesine şiddetli bir şekilde karşı çıkmıştır.[\[16\]](#cite_note-:1-16)

Diğer uygarlıkların tarih yazım geleneklerinin tartışılmaz değerine rağmen, modern tarih yazımı [Batı Avrupa](/wiki/Bat%C4%B1_Avrupa "Batı Avrupa")'da gelişmiştir.[\[16\]](#cite_note-:1-16) 15\. yüzyılda [İtalya](/wiki/%C4%B0talya "İtalya")'da başlayan, daha sonra tüm [Avrupa](/wiki/Avrupa "Avrupa")'ya yayılan ve kimi bölgelerde 16. yüzyılın sonlarına dek devam eden [Rönesans](/wiki/R%C3%B6nesans "Rönesans"), geçmişin yeniden keşfini merkez almıştır. Rönesans düşünürleri [mimari](/wiki/Mimari "Mimari"), [felsefe](/wiki/Felsefe "Felsefe"), [siyaset](/wiki/Siyaset "Siyaset") ve askerî taktikler gibi çok çeşitli alanlarda [antik çağdaki](/wiki/Antik_%C3%87a%C4%9F "Antik Çağ") ilham kaynakları bulmuştur. [Rönesans](/wiki/R%C3%B6nesans "Rönesans") döneminin [hümanist](/wiki/H%C3%BCmanizm "Hümanizm") aydınları, tarihin yeni eğitim müfredatında başlıca konulardan biri olduğunu ilan etmiştir. Elit çevrelerde antika düşkünlüğü baş göstermiş, antik kalıntılar araştırılmış ve [eski para](/wiki/Sikke "Sikke") ve yazıtların koleksiyonları yapılmıştır. Aynı zamanda Avrupa'da [matbaanın](/wiki/Matbaac%C4%B1l%C4%B1k "Matbaacılık") yaygınlaşması, tarihin çok daha geniş bir kitle ile buluşmasını sağlamıştır.[\[16\]](#cite_note-:1-16)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/De_uitvinding_van_de_boekdrukkunst%2C_anoniem%2C_Museum_Plantin-Moretus%2C_PK_OPB_0186_005.jpg/230px-De_uitvinding_van_de_boekdrukkunst%2C_anoniem%2C_Museum_Plantin-Moretus%2C_PK_OPB_0186_005.jpg)](/wiki/Dosya:De_uitvinding_van_de_boekdrukkunst,_anoniem,_Museum_Plantin-Moretus,_PK_OPB_0186_005.jpg) [15\. yüzyıl](/wiki/15._y%C3%BCzy%C4%B1l "15. yüzyıl") ortalarında [Alman](/wiki/Almanlar "Almanlar") mucit ve yayıncı [Johannes Gutenberg](/wiki/Johannes_Gutenberg "Johannes Gutenberg") tarafından Avrupa'ya tanıtılan [matbaanın](/wiki/Matbaac%C4%B1l%C4%B1k "Matbaacılık") sonraki yıllarda yaygınlaşması, [Avrupa](/wiki/Avrupa "Avrupa")'da büyük bir bilgi devrimine yol açtı ve tarihi geniş kitlelere ulaştırdı. ( [Plantin-Moretus Müzesi](/wiki/Plantin-Moretus_M%C3%BCzesi "Plantin-Moretus Müzesi"), [Anvers](/wiki/Anvers "Anvers"), [Belçika](/wiki/Bel%C3%A7ika "Belçika"))

[Avrupa](/wiki/Avrupa "Avrupa")'da 18. yüzyıl itibarıyla, tarihsel kaynakları eleştirel bir biçimde değerlendirip karşılaştırarak olguların saptanmasından oluşan tarih metodolojisi, oldukça gelişmiş bir seviyeye yükselmiştir.[\[16\]](#cite_note-:1-16) [Aydınlanma](/wiki/Ayd%C4%B1nlanma_%C3%87a%C4%9F%C4%B1 "Aydınlanma Çağı") filozofları, geçmişin mantıksızlıklarıyla alay eden eserler kaleme almışlardır. Bu dönemde Avrupalı düşünürler, geçmişin üç ana döneme ayrılması noktasında genel bir uzlaşmaya varmışlardır: [Antik Çağ](/wiki/Antik_%C3%87a%C4%9F "Antik Çağ"), [Orta Çağ](/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F "Orta Çağ") ve [Modern Çağ](/wiki/Modern_Avrupa "Modern Avrupa"). [Kilise](/wiki/Kilise "Kilise")'nin egemen olduğu Orta Çağ, akıl dışılık ve barbarlık dönemi olarak görülmüştür.[\[16\]](#cite_note-:1-16)[\[17\]](#cite_note-17)[\[18\]](#cite_note-18) Ayrıca antik uygarlıkların saygın ve mütevazı dünyasını, modern Avrupa'nın yeni filizlenen ve rasyonel evreninden ayıran bir ara dönem olarak düşünülmüştür.[\[16\]](#cite_note-:1-16)[\[19\]](#cite_note-19)

[18\. yüzyılın](/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l "18. yüzyıl") sonlarından itibaren tüm [Avrupa'ya](/wiki/Avrupa "Avrupa") hâkim olan [Romantik hareketin](/wiki/Romantizm "Romantizm") mensupları Romantikler, [Orta Çağ](/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F "Orta Çağ")'dan ilham almışlardır ve Romantik tarihçiler, daha önce olduğu gibi, geçmişi modern dünya için bir hazırlık olarak görmek yerine, hayal gücüne dayanarak geçmiş çağların ruhunu yakalamaya çalışmışlardır. Bu, büyük ölçüde [ulusçulukla](/wiki/Milliyet%C3%A7ilik "Milliyetçilik") ilgilidir.[\[16\]](#cite_note-:1-16) Örneğin [Alman](/wiki/Almanlar "Almanlar") Romantik düşünür [Johann Gottfried Herder](/wiki/Johann_Gottfried_Herder "Johann Gottfried Herder") (1744–1803), ulusal kimliğin köklerini ve "gerçek Alman ruhunu" geçmişte aramıştır.[\[16\]](#cite_note-:1-16) 19\. yüzyılda Avrupa'da [milliyetçilik](/wiki/Milliyet%C3%A7ilik "Milliyetçilik") ön plana çıktıkça, tarih büyük ölçüde ulusal karakteristiklerin ve ulusal kahramanların kutlanması hüviyetine bürünmüş, genellikle [mit](/wiki/Mitoloji "Mitoloji") yaratmaya yönelmiştir.[\[16\]](#cite_note-:1-16) Her ülke, kendi [bayrağı](/wiki/%C3%9Clke_bayraklar%C4%B1_listesi "Ülke bayrakları listesi") ve [millî marşı](/wiki/Mill%C3%AE_mar%C5%9F "Millî marş") gibi kendi kutsal kahramanlık tarihine sahip olmak istemiştir.

[19\. yüzyılda](/wiki/19._y%C3%BCzy%C4%B1l "19. yüzyıl") tarih gittikçe önemli bir hâle gelmiş ve yazgı niteliği kazanmıştır. [Avrupa uygarlığı](/wiki/Avrupa "Avrupa"), kendini kibirli bir biçimde tüm tarihin ulaştığı hedef olarak görmüş ve geçmişten buna uygun anlamlar çıkaran anlatılar oluşturmuştur.[\[16\]](#cite_note-:1-16) 19\. yüzyılda, diğer bilgi alanları gibi tarih de profesyonelleşme sürecinden geçmiş ve akademik disiplin hâline gelmiştir. Akademik tarih, " [bilim](/wiki/Bilim "Bilim")" statüsüne yükselmiştir.[\[16\]](#cite_note-:1-16) Eski çağlarda tarihin konusu her zaman [krallar](/wiki/Kral "Kral"), [kraliçeler](/wiki/Krali%C3%A7e "Kraliçe"), [başbakanlar](/wiki/Ba%C5%9Fbakan "Başbakan"), [başkanlar](/wiki/Devlet_ba%C5%9Fkan%C4%B1 "Devlet başkanı") ve [komutanlara](/w/index.php?title=Komutan&action=edit&redlink=1 "Komutan (sayfa mevcut değil)") odaklanmışken, [20\. yüzyılda](/wiki/20._y%C3%BCzy%C4%B1l "20. yüzyıl") gittikçe sıradan halkı kucaklayacak şekilde genişlemiştir. Halkın tarihsel olaylarda oynadığı rolü anlamak, daha derinlikli araştırmaları gerektirmiştir.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Bernard_Lewis_in_2012_%281%29.JPG/98px-Bernard_Lewis_in_2012_%281%29.JPG)](/wiki/Dosya:Bernard_Lewis_in_2012_(1).JPG)

İngiliz tarihçi [Bernard Lewis](/wiki/Bernard_Lewis "Bernard Lewis") (1916–2018)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Yuval_Noah_Harari_cropped.jpg/126px-Yuval_Noah_Harari_cropped.jpg)](/wiki/Dosya:Yuval_Noah_Harari_cropped.jpg)

İsrailli tarihçi [Yuval Noah Harari](/wiki/Yuval_Noah_Harari "Yuval Noah Harari") (d. 1976)

[20\. yüzyılın](/wiki/20._y%C3%BCzy%C4%B1l "20. yüzyıl") ikinci yarısına kadar dünya tarihi büyük ölçüde Batı uygarlığının zaferinin öyküsü şeklinde yazılmıştır. Kimi saygın Avrupalı tarihçilerin, "siyah Afrika"nın önemli bir tarihe sahip olmadığı, insanlığın ilerleyişine katkıda bulunmadığı görüşü geçerli bulunmuştur.

20\. yüzyılın ikinci yarısında "bir tek" tarihsel büyük anlatı kavramı çökmüş ve bu, Avrupa merkezliliğini de beraberinde götürmüştür. [Post–kolonyal](/wiki/Postkolonyalizm "Postkolonyalizm") ve [post–modernist](/wiki/Postmodernizm "Postmodernizm") dünya, birçok farklı sosyal kimliğin bakış açısından anlatılan tarihlerin çoğulluğunu gerekli kılmıştır. [Asya](/wiki/Asya "Asya"), [Afrika](/wiki/Afrika "Afrika") veya [Amerika](/wiki/Amerika "Amerika") yerlisi gibi bakış açılarından anlatılan tarihlerin yanı sıra; [siyahların](/wiki/Siyahiler "Siyahiler") tarihi, [kadınların](/wiki/Kad%C4%B1n "Kadın") tarihi ve [eşcinsel](/wiki/E%C5%9Fcinsellik "Eşcinsellik") kişilerin tarihinin incelenmesine ilgi artmıştır.[\[16\]](#cite_note-:1-16) Bu revizyonizm dalgası, [Batı](/wiki/Bat%C4%B1_d%C3%BCnyas%C4%B1 "Batı dünyası")'daki eğitimli kişilerin genellikle bildiği şekli ile dünya tarihinin büyük kısmını altüst etmiştir. Ortaya çıkan karmaşa, örneğin 1992'de, yani [Kristof Kolomb](/wiki/Kristof_Kolomb "Kristof Kolomb")'un [Amerika](/wiki/Amerika "Amerika") kıtasına [ilk yolculuğunun](/wiki/Amerika%27n%C4%B1n_ke%C5%9Ffi "Amerika'nın keşfi") 500\. yıldönümünde verilen tepkilerde görülebilir. Bu olayın [Amerika Birleşik Devletleri](/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri "Amerika Birleşik Devletleri")'nde yaygın olarak kutlanması beklenirken, pratikte kutlamalar yapılsa bile, buna bir parça mahcubiyet eşlik etmiştir.[\[16\]](#cite_note-:1-16)[\[not 1\]](#cite_note-20)

## Tarihi kaynaklar ve yöntemler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=2 "Değiştirilen bölüm: Tarihi kaynaklar ve yöntemler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=2 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Tarihi kaynaklar ve yöntemler")\]

[Tarihçiler](/wiki/Tarih%C3%A7i "Tarihçi"), araştırmalarında çok çeşitli kaynaklar kullanırlar. Bu kaynakların önem sırasına göre belirli bir [hiyerarşi](/wiki/Hiyerar%C5%9Fi "Hiyerarşi") içinde [sınıflanması](/wiki/S%C4%B1n%C4%B1flama "Sınıflama") ve yorumlanması, tarihçinin temel çalışma yöntemidir.

### Kaynakların sınıflandırılması

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=3 "Değiştirilen bölüm: Kaynakların sınıflandırılması") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=3 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kaynakların sınıflandırılması")\]

#### Yazılı kaynaklar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=4 "Değiştirilen bölüm: Yazılı kaynaklar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=4 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Yazılı kaynaklar")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Fondos_archivo.jpg/230px-Fondos_archivo.jpg)](/wiki/Dosya:Fondos_archivo.jpg) Bir [arşivin](/wiki/Ar%C5%9Fiv "Arşiv") raflarındaki kayıt kutuları.

Yazılı kaynaklar tarihçilerin temel kaynaklarını teşkil eder.[\[20\]](#cite_note-:2-21)

- Arşiv belgeleri: (Kamuya ya da özel kişilere ait olan, belgelerin saklandığı yerlere [arşiv](/wiki/Ar%C5%9Fiv "Arşiv") denir. Arşivler resmî kayıtlar, yazışmalar gibi çok çeşitli belgeleri içerir.[\[20\]](#cite_note-:2-21))
- Yayımlanmış resmî belgeler: Döneme ait [kanunlar](/wiki/Kanun_(hukuk) "Kanun (hukuk)"), kararnâmeler, kararlar vs.
- İncelenen döneme ait hatıralar, eserler, edebiyat çalışmaları
- Dönemin [basın–yayın](/wiki/Bas%C4%B1n-yay%C4%B1n "Basın-yayın") organları ( [gazeteler](/wiki/Gazete "Gazete"), [dergiler](/wiki/Dergi "Dergi") vb.)

#### Sözlü kaynaklar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=5 "Değiştirilen bölüm: Sözlü kaynaklar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=5 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Sözlü kaynaklar")\]

[Sözlü tarihin](/wiki/S%C3%B6zl%C3%BC_tarih "Sözlü tarih") en büyük kaynağı insandır. En önemli özelliği ise yine tarihin nesnesi olan insan unsurunu kendine temel bilgi kaynağı olarak almasıdır. Sözlü tarihin diğer kaynakları ise; tarihî [şiirler](/wiki/%C5%9Eiir "Şiir"), [hikâyeler](/wiki/Hik%C3%A2ye "Hikâye"), [efsaneler](/wiki/Efsaneler "Efsaneler"), [mitoslar](/wiki/Mitos "Mitos"), [destanlar](/wiki/Destan "Destan"), [menkıbeler](/wiki/Menk%C4%B1be "Menkıbe"), [fıkralar](/wiki/F%C4%B1kra "Fıkra") ve [atasözleri](/wiki/Atas%C3%B6z%C3%BC "Atasözü") olmak üzere çeşitlendirilebilir.[\[20\]](#cite_note-:2-21)

#### Kalıntılar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=6 "Değiştirilen bölüm: Kalıntılar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=6 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kalıntılar")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Tommarp_kloster_02.JPG/230px-Tommarp_kloster_02.JPG)](/wiki/Dosya:Tommarp_kloster_02.JPG) Bir [arkeolojik kazı](/wiki/Arkeolojik_kaz%C4%B1 "Arkeolojik kazı") alanı.

[Arkeolojik kazılarda](/wiki/Arkeolojik_kaz%C4%B1 "Arkeolojik kazı") elde edilen malzemelerdir. Taş, toprak, [kemik](/wiki/Kemik "Kemik") ve çeşitli madenlerden yapılmış eşyalar, [mağara](/wiki/Ma%C4%9Fara "Mağara") resimleri, kabartmalar, [mezarlar](/wiki/Mezar "Mezar"), [heykeller](/wiki/Heykel "Heykel") bunlardandır.[\[21\]](#cite_note-22) [Arkeoloji](/wiki/Arkeoloji "Arkeoloji") bilimi, özellikle tarihte [yazının](/wiki/Yaz%C4%B1 "Yazı") gelişmediği zamanlar hakkında oldukça fayda sağlamaktadır.[\[22\]](#cite_note-23)

#### Çizili, sesli ve görüntülü kaynaklar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=7 "Değiştirilen bölüm: Çizili, sesli ve görüntülü kaynaklar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=7 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Çizili, sesli ve görüntülü kaynaklar")\]

Bu kaynaklara [haritalar](/wiki/Harita "Harita"), [planlar](/wiki/Plan "Plan"), [taş plaklar](/wiki/Ta%C5%9F_plak "Taş plak"), [fotoğraflar](/wiki/Foto%C4%9Fraf "Fotoğraf") vs. örnek gösterilebilir.[\[23\]](#cite_note-:3-24) Televizyon ve radyolardan yapılan programlar ve haber kayıtları da bu anlamda bir kaynak niteliğindedir.[\[23\]](#cite_note-:3-24) Ancak [montaj](/wiki/Montaj_(sinema) "Montaj (sinema)") yapılabilmesi; [kaset](/wiki/Kaset "Kaset"), [CD](/wiki/CD "CD"), [DVD](/wiki/DVD "DVD") gibi belgelerin yüzde yüz güvenilir olma özelliğini yitirmesine neden olmaktadır.

#### Birinci el kaynaklar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=8 "Değiştirilen bölüm: Birinci el kaynaklar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=8 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Birinci el kaynaklar")\]

Ana madde: [Birincil kaynak](/wiki/Birincil_kaynak "Birincil kaynak")

Tarihî olayın geçtiği döneme ait her türlü bulgulardır. Birinci el kaynaklar, tarihî olay veya dönemlere tanıklık etmiş kişiler tarafından yazılır.[\[24\]](#cite_note-25) Tarih biliminde birinci el kaynaklardan oldukça faydalanılmaktadır. Ancak birinci el kaynakların tamamı güvenilir değildir. Yazıldıkları koşullara ve yazan kişiye göre yazılanlarda taraf tutulmuş veya yanlış bilgiler aktarılmış olabilir. Birinci el kaynak olma niteliği taşıyan, ancak buna rağmen bazı yanlış bilgilerin yer aldığı kaynaklara örnek olarak _"Ahval-i Sultan Mehemmed"_ verilebilir. Şair [Ahmedî](/wiki/Ahmed%C3%AE "Ahmedî") tarafından [Osmanlı](/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu "Osmanlı İmparatorluğu") padişahı [Çelebi Mehmed](/wiki/%C3%87elebi_Mehmed "Çelebi Mehmed")'in ağzıyla yazılmış bir kaynaktır. Genel olarak [Fetret Devri](/wiki/Fetret_Devri "Fetret Devri")'nde Çelebi Mehmed'in başından geçenleri onun sohbetinden anlatmaktadır.[\[25\]](#cite_note-26) Bundan dolayı _Ahval-i Sultan Mehemmed_ kaynağında Çelebi Mehmed'in Fetret Devri'ndeki başarıları abartılmış ve tüm zaferler ona atfedilmiştir.[\[26\]](#cite_note-27)

#### İkinci el kaynaklar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=9 "Değiştirilen bölüm: İkinci el kaynaklar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=9 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: İkinci el kaynaklar")\]

Olayın geçtiği döneme yakın ya da o dönemin kaynaklarından yararlanılarak meydana getirilen eserlerdir ve bu eserler daha uzun kalabilirler.[\[27\]](#cite_note-28) Yazılı ve sözlü kaynakların yeterli olmadığı durumlarda (ya da bu kaynakları tamamlamak amacıyla) [fotoğraflar](/wiki/Foto%C4%9Fraf "Fotoğraf") ve günlük eşyalar (örneğin [Antik Yunan](/wiki/Antik_Yunanistan "Antik Yunanistan") toplumu için [vazo](/wiki/Vazo "Vazo") [motifleri](/wiki/Motif "Motif")) birinci elden kaynak olarak tarih çalışmalarına temel oluşturabilir.

### Kaynakların kullanımı

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=10 "Değiştirilen bölüm: Kaynakların kullanımı") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=10 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kaynakların kullanımı")\]

[Tarih bilimi](/wiki/Tar%C4%B1m_bilimi "Tarım bilimi") [nesnel](/wiki/Nesnel "Nesnel") verilere, olgulara dayanan bir bilimdir, ancak nesnelliği bütünüyle yansıtması mümkün değildir. Tarihî çalışmaların birinci elden kaynaklara, [arşiv belgelerine](/w/index.php?title=Ar%C5%9Fiv_belge&action=edit&redlink=1 "Arşiv belge (sayfa mevcut değil)") dayalı olması bu çalışmaların inceledikleri konu üzerine mutlak bilgi verdiği, son sözü söylediği anlamına gelmez. Bu durumun nedenleri kaynaklara bağlı (nesnel) ve tarihçiye bağlı nedenler olarak ikiye ayrılabilir:

1. [Arşiv](/wiki/Ar%C5%9Fiv "Arşiv") belgeleri her zaman güvenilir bir kaynak teşkil etmez; örneğin [resmi kayıtların](/w/index.php?title=Resmi_kay%C4%B1t&action=edit&redlink=1 "Resmi kayıt (sayfa mevcut değil)") henüz kaleme alındıkları sırada gerçekten uzak bilgiler yansıtmaları olasıdır. [Tarihçi](/wiki/Tarih%C3%A7i "Tarihçi") bu olasılıkları da göz önünde bulundurarak kaynaklara karşı eleştirel bir yöntem izler.
2. Kullanılacak olan belgelerin seçimi, sunuş şekli, tarih çalışmasının amacı, tarihçinin kişisel [siyasi](/wiki/Siyaset "Siyaset")- [ideolojik](/wiki/%C4%B0deoloji "İdeoloji") tercihleri, tarihçinin eser verdiği dönemin siyasi-ideolojik koşulları gibi çeşitli nedenler, tarih yorumlarına etki eder. Dolayısıyla aynı [arşiv](/wiki/Ar%C5%9Fiv "Arşiv") belgelerinden yola çıkılarak farklı tarih yorumlarına ulaşılması olasıdır.

## Tarih Yazıcılığı Çeşitleri

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=11 "Değiştirilen bölüm: Tarih Yazıcılığı Çeşitleri") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=11 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Tarih Yazıcılığı Çeşitleri")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Thukydides.jpg/220px-Thukydides.jpg)](/wiki/Dosya:Thukydides.jpg) [Thukididis](/wiki/Thukididis "Thukididis") büstü

Tarih yazma çeşitleri, dil özellikleri ve anlam bakımından birbirinden farklılık gösterir ve üç çeşit tarih yazıcılığı vardır. Bunlar:

### Hikayeci Tarih Yazıcılığı

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=12 "Değiştirilen bölüm: Hikayeci Tarih Yazıcılığı") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=12 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Hikayeci Tarih Yazıcılığı")\]

Bu tarz ilk olarak [Antik Yunan](/wiki/Antik_Yunanistan "Antik Yunanistan")'da ortaya çıkmıştır. Başlangıçta ağızdan ağza dolaşan hatıralar şairler tarafından nazım tarzında söylenmekte ve bunlara " [epos](/wiki/Epos "Epos")" adı verilmekteyken, [Logograflar](/wiki/Logogram "Logogram") tarafından hikâyeleştirilerek nesre çevrilmişler ve arşivlerdeki malzemenin de ilavesiyle içlerine birtakım gerçekler de karışmıştır. Fakat yine de, [Strabon](/wiki/Strabon "Strabon")'un ifadesiyle bunlar " [epos](/wiki/Epos "Epos")" olmaktan kurtulamamışlardır. Logografların eserleri ne edebi, ne de tarihî eserlerdir. Sadece ilmi araştırma yolunu açan "basit kronikler"dir.
"Tarihin Babası" adıyla bilinen [Herodotos](/wiki/Herodot "Herodot") her ne kadar Logografların yolundan gitmişse de, insanı merkez haline getirmiş olması ve kavrayış üstünlüğüyle onlardan ayrılır. [Herodotos](/wiki/Herodot "Herodot") da hikâyeci tarih tarzını kullanmıştır. Fakat olayları peş peşe sıralamakla kalmamış, onları bir düzen içinde nakletmiş ve bir kompozisyon örneği vermiştir. Eserinde az da olsa siyasi görüşler vardır. [Tenkit](/wiki/Tenkit "Tenkit") düşüncesine sahip olmamakla birlikte, gördükleri ile duydukları arasında bir ayrım yapmıştır.

### Öğretici Tarih Yazıcılığı

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=13 "Değiştirilen bölüm: Öğretici Tarih Yazıcılığı") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=13 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Öğretici Tarih Yazıcılığı")\]

Geçmiş olaylardan ders almak, gelecekteki yolu doğru çizebilmek, okuyucuya ahlaki ve millî duygular aşılayabilmek maksadıyla yazılan bu tarz eserler, öğretici bir mahiyet arz ettiklerinden "öğretici" veya "pragmatik" denilen tarihçilik akımı içinde yer alırlar. Bu tarzın önderliğini yapan kişi [Thukydides](/wiki/Thukydides "Thukydides") (Tukididis)'tir. Gerçek anlamda tarihçilik, onun " [Pelopennesoslular](/wiki/Peloponnesos "Peloponnesos") ile [Atinalıların](/wiki/Atina "Atina") [Savaşı](/wiki/Sava%C5%9F "Savaş")" adlı eseriyle başlamıştır. Bu eser sadece edebi bakımdan değil, metot ve zihniyet bakımından da daha önceki eserlerden çok farklıdır. Bu fark, eserin gerek konu, gerekse muhtevasında kendini göstermektedir. Eser zaman ve mekân bakımından sınırlandırıldıktan başka, sadece müellifin yaşadığı devrin olaylarına tahsis edilmiş; devlet, tarihi realitenin merkezi olarak görülerek, esas yerine getirilmiştir. Devlet düşüncesinin esasını siyaset teşkil etmesi dolayısıyla da Thukydides (Tukudides) bir siyasi tarih yazıcısı olmuştur. Thukydides (Tukudides ) yetişme tarzı sebebiyle de, araştırmaya yeni bir anlam getirmiştir. Bu da "siyasi öğretim de faydalı olmak"tır. Böylece ilk defa olarak tarih biliminin sosyal bilimler içindeki yeri de tayin edilmiştir.
Burada amaç, faydalı olmak, tarih yoluyla tecrübeyi arttırıp bilgiyi çoğaltarak geliştirmek ve insanı başarılı kılmaktır. Bunun şartları ise:

- Gerçeğe tamamen sadık kalmak,
- Olay ve durumları anlatırken, aralarındaki ilişkiyi ortaya koymaktır.

Geçmişi öğrenerek, bu bilgilere dayanarak şu anki durum ve gelecek hakkında [hüküm](/wiki/H%C3%BCk%C3%BCm "Hüküm") vermek anca bu şekilde mümkündür. Tarih yazıcılığında bu tür, [Thukydides](/wiki/Thukididis "Thukididis") (Tukudides ) ’ten sonra diğer [eski Yunan](/wiki/Antik_Yunanistan "Antik Yunanistan") ve [Roma](/wiki/Antik_Roma "Antik Roma") tarihçilerince de benimsenmiş; [Polybios](/wiki/Polibios "Polibios"), [Plutarkhos](/wiki/Plutarhos "Plutarhos"), [Tacitius](/wiki/Tacitus "Tacitus"), [Machiavelli](/wiki/Niccol%C3%B2_Machiavelli "Niccolò Machiavelli") gibi yazarlar onun izinden gitmişlerdir. [Pragmatik](/wiki/Pragmatik "Pragmatik") tarih yazıcılığının en belirgin özelliği, tarihte ün yapmış şahsiyetlere geniş yer verilmesi, bu kişilerin idealleştirilmesi, hatta adeta insanüstü varlıklar haline getirilmesidir. [İslam](/wiki/%C4%B0slam "İslam") tarihçiliğindeki " [siyer](/wiki/Siyer "Siyer")" kitapları bu tarza örnek olarak gösterilebilir. Thukididis'in açtığı çığır, tarihi gerçekleri ortaya koymak hedefini güttüğü halde, örnek olmak prensibiyle de hareket ettiğinden, bunu benimseyen müelliflerin eserlerinde hep [zaferler](/wiki/Zafer "Zafer") ve parlak olayların işlenmesine özen gösterilmiş, başarısızlıklar ve hayal kırıklıkları karşısında sessizlik tercih edilmiştir. Bu da öğretici tarzın en büyük zaafını teşkil etmiştir.

### Araştırmacı Tarih Yazıcılığı

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=14 "Değiştirilen bölüm: Araştırmacı Tarih Yazıcılığı") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=14 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Araştırmacı Tarih Yazıcılığı")\]

Olayların sebeplerini ve sonuçları derinlemesine inceleyerek, yer ve zaman bakımından dönemin [toplumsal](/wiki/Toplumsal "Toplumsal"), [ekonomik](/wiki/Ekonomi "Ekonomi") yapılarını, [iklim](/wiki/%C4%B0klim "İklim") ve diğer bütün şartları detaylı şekilde düşünerek, olayları sadece tek bir sebebe bağlamadan sade şekilde anlatılması tarzıdır. [19\. yüzyılda](/wiki/19._y%C3%BCzy%C4%B1l "19. yüzyıl") ortaya çıkmıştır.

## Diğer Bakışlar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=15 "Değiştirilen bölüm: Diğer Bakışlar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=15 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Diğer Bakışlar")\]

Tarih konusu üzerinde, [Alman](/wiki/Almanlar "Almanlar") filozof [Karl Marx](/wiki/Karl_Marx "Karl Marx") tarafından geliştirilen [materyalizm](/wiki/Materyalizm "Materyalizm") görüşü de önemli yer tutmaktadır. Materyalizmin tarih konusundaki bu görüşüne [tarihsel materyalizm](/wiki/Tarihsel_materyalizm "Tarihsel materyalizm") denir.

## Tarihin yararlandığı bilimler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=16 "Değiştirilen bölüm: Tarihin yararlandığı bilimler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=16 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Tarihin yararlandığı bilimler")\]

01. [Arkeoloji](/wiki/Arkeoloji "Arkeoloji"): Özellikle yazının olmadığı dönemlerdeki koşullar hakkında bilgi sağlamasıyla tarihçilerin yararlandığı bilimdir.
02. [Antropoloji](/wiki/Antropoloji "Antropoloji"): İnsanları, insan davranışlarını ve toplumları inceleyen bilimdir.
03. [İktisat](/wiki/%C4%B0ktisat "İktisat"): Ekonomik olayların kanunlarını ortaya koyan iktisat bilimi geçmişteki olayların iktisadi sebeplerinin anlaşılması konusunda tarihçilere ışık tutar.
04. [Filoloji](/wiki/Dil_bilimi "Dil bilimi"): Dil bilimidir. Eski kaynakların çevrilmesi ve incelenmesi konularında tarih bilimine yardımcı olur.
05. [Nümizmatik](/wiki/N%C3%BCmizmatik "Nümizmatik"): Eski paraları inceler.
06. [Heraldik](/wiki/Heraldik "Heraldik"): Armaları, mühürleri, unvanları, bayrakları inceler.
07. [Felsefe](/wiki/Felsefe "Felsefe"): Tarihteki olaylarda dönemin felsefesini bilmek ve düşünce yapısını öğrenmek tarihçinin olayları daha derin anlayabilmesini sağlar.
08. [Epigrafi](/wiki/Epigrafi "Epigrafi"): Taş ve mermer kitabelerin üstündeki yazıları inceler.
09. [Kronoloji](/wiki/Kronoloji "Kronoloji"): Tarihi olayların zaman içerisindeki yerini belirleyen, sıralayan ve düzenleyen bilimdir.
10. [Sosyoloji](/wiki/Sosyoloji "Sosyoloji"): Toplumu incelemesiyle tarihi olaylardaki toplumların özelliklerinin bilinmesi konusunda tarih bilimine yardımcı olur.
11. [Etnografya](/wiki/Etnografya "Etnografya"): Toplumun örf, adet ve geleneklerini inceler.
12. [Paleografya](/wiki/Paleografya "Paleografya"): Eski yazıları inceleyen bilim dalıdır.Yazılı kaynakların anlamlaştırılması bağlamında tarihçilerin faydalandığı bir bilimdir.
13. [Coğrafya](/wiki/Co%C4%9Frafya "Coğrafya"): Tarihçi olayları daha iyi anlamak için geçtiği yeri bilmek zorundadır. O yerin dağlarını, nehirlerini, toprak özelliklerini gibi bilgileri ona coğrafya bilimi verir.
14. [Diplomasi](/wiki/Diplomasi "Diplomasi"): Resmi belgeleri inceleyip, sınıflandırarak tarihçiye yardımcı olur.
15. [Toponomi](/wiki/Toponomi "Toponomi"): Yer adları bilimi
16. [Onomastik](/wiki/Onomastik "Onomastik"): İsim bilimidir.
17. [Psikoloji](/wiki/Psikoloji "Psikoloji"): İnsanların ruhi durumunu ve karakterini inceleyen bilimdir.
18. [Siyaset](/wiki/Siyaset "Siyaset"): Tarihsel olarak bir toplumun incelenmesi ve toplumun tarihsel açıdan gelişimini sağlamak için siyaset biliminden yararlanılır.
19. [Fizik](/wiki/Fizik "Fizik"): [Radyokarbon tarihleme yöntemi](/wiki/Radyokarbon_tarihleme_y%C3%B6ntemi "Radyokarbon tarihleme yöntemi") gibi tarihleme yöntemleri ile bulguların hangi döneme ait olduğunu inceler.
20. Sanat Tarihi: Toplumlara ait sanat eserlerini inceler ve bunların tarihsel yorumlamalarını yapar.[\[28\]](#cite_note-29)

## Ayrıca bakınız

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=17 "Değiştirilen bölüm: Ayrıca bakınız") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=17 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Ayrıca bakınız")\]

- [Sözlü tarih](/wiki/S%C3%B6zl%C3%BC_tarih "Sözlü tarih")
- [Korsanlık tarihi](/wiki/Korsanl%C4%B1k_tarihi "Korsanlık tarihi")

## Notlar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=18 "Değiştirilen bölüm: Notlar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=18 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Notlar")\]

1. **[^](#cite_ref-20)** Bakınız: [Amerika Birleşik Devletleri Kızılderililerinin kültürel asimilasyonu](/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri_K%C4%B1z%C4%B1lderililerinin_k%C3%BClt%C3%BCrel_asimilasyonu "Amerika Birleşik Devletleri Kızılderililerinin kültürel asimilasyonu")

## Kaynakça

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=19 "Değiştirilen bölüm: Kaynakça") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=19 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kaynakça")\]

### Genel

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=20 "Değiştirilen bölüm: Genel") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=20 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Genel")\]

- Grant, Reg; Coward, Fiona; Cussans, Thomas; Levy, Joel; Parker, Philip; Regan, Sally; Wilkinson, Philip (2017), [_Tarih Kitabı (The History Book)_](https://books.google.com.tr/books?id=COA_MQAACAAJ&dq=tarih+kitab%C4%B1+alfa&hl=tr&sa=X&redir_esc=y), Göbekçin, Tufan tarafından çevrildi, [İstanbul](/wiki/%C4%B0stanbul "İstanbul"): Alfa Yayınları, 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121203404/https://books.google.com.tr/books?id=COA_MQAACAAJ&dq=tarih+kitab%C4%B1+alfa&hl=tr&sa=X&redir_esc=y), erişim tarihi: 21 Ocak 2023

### Alıntılar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=21 "Değiştirilen bölüm: Alıntılar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=21 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Alıntılar")\]

01. **[^](#cite_ref-1)**["What Is History? A Handful of Historians Explain"](https://web.archive.org/web/20170706134004/https://www.thoughtco.com/what-is-history-collection-of-definitions-171282). _ThoughtCo_ (İngilizce). 6 Temmuz 2017 tarihinde [kaynağından](https://www.thoughtco.com/what-is-history-collection-of-definitions-171282) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
02. **[^](#cite_ref-2)** Demircan, Adnan (2007). ["Tarih Üzerine Bazı Düşünceler"](https://web.archive.org/web/20200326005208/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/109472). _Milel ve Nihal_. s. 69–89. 26 Mart 2020 tarihinde [kaynağından](https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/109472) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
03. **[^](#cite_ref-3)** Head, Tom (Ağustos 2018). [_Dünya Tarihi 101_](https://books.google.com.tr/books?id=hHZPugEACAAJ&dq=d%C3%BCnya+tarihi+101&hl=tr&sa=X&redir_esc=y). Say Yayınları. s. 11. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-605-02-0660-9](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-605-02-0660-9 "Özel:KitapKaynakları/978-605-02-0660-9"). 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121102341/https://books.google.com.tr/books?id=hHZPugEACAAJ&dq=d%C3%BCnya+tarihi+101&hl=tr&sa=X&redir_esc=y). Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
04. **[^](#cite_ref-4)** Arnold, John H. (24 Şubat 2020). [_History: A Very Short Introduction_](https://books.google.com.tr/books?id=-lSsDAAAQBAJ&dq=isbn:019285352X&hl=tr&sa=X&redir_esc=y) (İngilizce). OUP Oxford. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-0-19-285352-3](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-0-19-285352-3 "Özel:KitapKaynakları/978-0-19-285352-3"). 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121102342/https://books.google.com.tr/books?id=-lSsDAAAQBAJ&dq=isbn:019285352X&hl=tr&sa=X&redir_esc=y). Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
05. **[^](#cite_ref-5)**["İlber Ortaylı - Tarih Nedir \| PDF"](https://web.archive.org/web/20230121102344/https://www.scribd.com/document/138339055/%C4%B0lber-Ortayl%C4%B1-Tarih-Nedir). _Scribd_ (İngilizce). 21 Ocak 2023 tarihinde [kaynağından](https://www.scribd.com/document/138339055/%C4%B0lber-Ortayl%C4%B1-Tarih-Nedir) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
06. **[^](#cite_ref-6)**["Tarihte Sebep-Sonuç ve Yer-Zaman İlişkisi"](https://web.archive.org/web/20200612063037/https://www.tarihbilimi.gen.tr/tarihte-sebep-sonuc-ve-yer-zaman-iliskisi/). _Tarih Bilimi_. 21 Eylül 2015. 12 Haziran 2020 tarihinde [kaynağından](https://www.tarihbilimi.gen.tr/tarihte-sebep-sonuc-ve-yer-zaman-iliskisi/) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
07. **[^](#cite_ref-7)** Acun, Fatma. ["Tarihin İnşaası Sürecinde Belge ve Kullanımı"](https://web.archive.org/web/20220617185205/https://yunus.hacettepe.edu.tr/~facun/Cumhuriyet_doneminde_tarihclilk.pdf)(PDF). s. 91–100. 17 Haziran 2022 tarihinde [kaynağından](https://yunus.hacettepe.edu.tr/~facun/Cumhuriyet_doneminde_tarihclilk.pdf)(PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
08. **[^](#cite_ref-8)** Farndon, John; Green, Dan; Harvey, Derek; Johnson, Penny; Palmer, Douglas; Parker, Steve; Sparrow, Giles; Ormerod, Phil (2015). [_Bilim Kitabı_](https://books.google.com.tr/books?id=gFPjjwEACAAJ&dq=bilim+kitab%C4%B1&hl=tr&sa=X&redir_esc=y). Yıldırım, Ahmet Fethi tarafından çevrildi. Alfa Yayınları. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-605-106-930-2](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-605-106-930-2 "Özel:KitapKaynakları/978-605-106-930-2"). 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121143536/https://books.google.com.tr/books?id=gFPjjwEACAAJ&dq=bilim+kitab%C4%B1&hl=tr&sa=X&redir_esc=y). Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
09. **[^](#cite_ref-9)** Eliade, Mircea (2017). [_Dinler Tarihine Giriş_](https://books.google.com.tr/books?id=uU2hswEACAAJ&dq=dinler+tarihi+mircea+eliade&hl=tr&sa=X&redir_esc=y). Alfa Basım Yayım Dağıtım. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-605-171-554-4](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-605-171-554-4 "Özel:KitapKaynakları/978-605-171-554-4"). 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121143536/https://books.google.com.tr/books?id=uU2hswEACAAJ&dq=dinler+tarihi+mircea+eliade&hl=tr&sa=X&redir_esc=y). Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
10. **[^](#cite_ref-10)** Bilici, Kasım (5 Ocak 2021). ["Askeri Tarih Nedir?"](https://dergipark.org.tr/tr/pub/tarihkritik/issue/59463/854432). _Tarih Kritik Dergisi_. **7** (1): 27-29. 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121143536/https://dergipark.org.tr/tr/pub/tarihkritik/issue/59463/854432). Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
11. **^** [_**a**_](#cite_ref-:0_11-0) [_**b**_](#cite_ref-:0_11-1) [_**c**_](#cite_ref-:0_11-2) [_**d**_](#cite_ref-:0_11-3) [_**e**_](#cite_ref-:0_11-4) [_**f**_](#cite_ref-:0_11-5) [_**g**_](#cite_ref-:0_11-6) [_**h**_](#cite_ref-:0_11-7) Grant, Reg; Coward, Fiona; Cussans, Thomas; Levy, Joel; Parker, Philip; Regan, Sally; Wilkinson, Philip (2017), [_Tarih Kitabı (The History Book)_](https://books.google.com.tr/books?id=COA_MQAACAAJ&dq=tarih+kitab%C4%B1+alfa&hl=tr&sa=X&redir_esc=y), Göbekçin, Tufan tarafından çevrildi, [İstanbul](/wiki/%C4%B0stanbul "İstanbul"): Alfa Yayınları, s. 12, 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121203404/https://books.google.com.tr/books?id=COA_MQAACAAJ&dq=tarih+kitab%C4%B1+alfa&hl=tr&sa=X&redir_esc=y), erişim tarihi: 21 Ocak 2023
12. **[^](#cite_ref-12)**["Historia Kelime Kökeni, Kelimesinin Anlamı - Etimoloji"](https://www.etimolojiturkce.com/arama/historia#:~:text=Bu%20s%C3%B6zc%C3%BCk%20Latince%20ayn%C4%B1%20anlama,bilge,%20%C3%B6yk%C3%BCc%C3%BC%22%20s%C3%B6zc%C3%BC%C4%9F%C3%BCnden%20t%C3%BCretilmi%C5%9Ftir.). _www.etimolojiturkce.com_. 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121211215/https://www.etimolojiturkce.com/arama/historia#:~:text=Bu%20s%C3%B6zc%C3%BCk%20Latince%20ayn%C4%B1%20anlama,bilge,%20%C3%B6yk%C3%BCc%C3%BC%22%20s%C3%B6zc%C3%BC%C4%9F%C3%BCnden%20t%C3%BCretilmi%C5%9Ftir.). Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
13. **[^](#cite_ref-13)**["History Ne Demek? - Türkçe Kelime Anlamı"](https://turkcenedemek.com/kelime/history/). _Türkçe Ne Demek_. 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121211214/https://turkcenedemek.com/kelime/history/). Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
14. **[^](#cite_ref-14)** Joseph, Brian; Janda, Richard (14 Ocak 2005). [_The Handbook of Historical Linguistics_](https://books.google.com.tr/books?id=uTgZngEACAAJ&dq=isbn:9781405127479&hl=tr&sa=X&redir_esc=y) (İngilizce). Wiley. s. 163. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-1-4051-2747-9](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-1-4051-2747-9 "Özel:KitapKaynakları/978-1-4051-2747-9"). 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121211214/https://books.google.com.tr/books?id=uTgZngEACAAJ&dq=isbn:9781405127479&hl=tr&sa=X&redir_esc=y). Erişim tarihi: 21 Ocak 2023.
15. **[^](#cite_ref-15)**["History \| discipline \| Britannica"](https://web.archive.org/web/20150616144114/https://www.britannica.com/topic/history). _www.britannica.com_ (İngilizce). 16 Haziran 2015 tarihinde [kaynağından](https://www.britannica.com/topic/history) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2023.
16. **^** [_**a**_](#cite_ref-:1_16-0) [_**b**_](#cite_ref-:1_16-1) [_**c**_](#cite_ref-:1_16-2) [_**d**_](#cite_ref-:1_16-3) [_**e**_](#cite_ref-:1_16-4) [_**f**_](#cite_ref-:1_16-5) [_**g**_](#cite_ref-:1_16-6) [_**h**_](#cite_ref-:1_16-7) [_**i**_](#cite_ref-:1_16-8) [_**j**_](#cite_ref-:1_16-9) [_**k**_](#cite_ref-:1_16-10) [_**l**_](#cite_ref-:1_16-11) [_**m**_](#cite_ref-:1_16-12) [_**n**_](#cite_ref-:1_16-13) [_**o**_](#cite_ref-:1_16-14) Kolektif (1 Ocak 2000). [_Tarih Kitabı_](https://books.google.com.tr/books?id=COA_MQAACAAJ&dq=tarih+kitab%C4%B1+alfa&hl=tr&sa=X&redir_esc=y). Alfa Basım Yayım Dağıtım. ss. 12-13. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-605-171-364-9](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-605-171-364-9 "Özel:KitapKaynakları/978-605-171-364-9"). 21 Ocak 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121203406/https://books.google.com.tr/books?id=COA_MQAACAAJ&dq=tarih+kitab%C4%B1+alfa&hl=tr&sa=X&redir_esc=y). Erişim tarihi: 19 Mayıs 2023.
17. **[^](#cite_ref-17)**["Orta Çağ'da Ne Oldu? Orta Çağ, Tüm Dünya İçin Gerçekten de "Karanlık" Bir Dönem miydi?"](https://web.archive.org/web/20220701045359/https://evrimagaci.org/orta-cagda-ne-oldu-orta-cag-tum-dunya-icin-gercekten-de-karanlik-bir-donem-miydi-9166). _Evrim Ağacı_. 21 Ağustos 2020. 1 Temmuz 2022 tarihinde [kaynağından](https://evrimagaci.org/orta-cagda-ne-oldu-orta-cag-tum-dunya-icin-gercekten-de-karanlik-bir-donem-miydi-9166) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2023.
18. **[^](#cite_ref-18)** Musul, Gizem (7 Nisan 2020). ["Ortaçağ Tarihi"](https://dergipark.org.tr/tr/pub/tarihkritik/issue/53642/716204). _Tarih Kritik Dergisi_. **6** (2): 140-146. [ISSN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_S%C3%BCreli_Yay%C4%B1n_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası") [2149-8733](//www.worldcat.org/issn/2149-8733). 19 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230519090432/https://dergipark.org.tr/tr/pub/tarihkritik/issue/53642/716204). Erişim tarihi: 19 Mayıs 2023.
19. **[^](#cite_ref-19)**["Middle Ages \| Definition, Dates, Characteristics, & Facts \| Britannica"](https://web.archive.org/web/20150617000100/https://www.britannica.com/event/Middle-Ages). _www.britannica.com_ (İngilizce). 17 Haziran 2015 tarihinde [kaynağından](https://www.britannica.com/event/Middle-Ages) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2023.
20. **^** [_**a**_](#cite_ref-:2_21-0) [_**b**_](#cite_ref-:2_21-1) [_**c**_](#cite_ref-:2_21-2)["Tarih Biliminin Kaynakları"](https://web.archive.org/web/20200612063114/https://www.tarihbilimi.gen.tr/tarih-biliminin-kaynaklari/). _Tarih Bilimi_. 5 Ekim 2017. 12 Haziran 2020 tarihinde [kaynağından](https://www.tarihbilimi.gen.tr/tarih-biliminin-kaynaklari/) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2023.
21. **[^](#cite_ref-22)** Şahin, Mustafa (2022). ["Tarihin Topraktaki Arkeolojik İzleri"](https://acikerisim.uludag.edu.tr/bitstream/11452/30186/3/Tarihin_Arkeolojik_Ayak_%C4%B0zleri.pdf)(PDF). Bursa Uludağ Üniversitesi Yayınları. 20 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230520055223/https://acikerisim.uludag.edu.tr/bitstream/11452/30186/3/Tarihin_Arkeolojik_Ayak_%C4%B0zleri.pdf)(PDF). Erişim tarihi: 20 Mayıs 2023.
22. **[^](#cite_ref-23)** Fidan, Erkan (2022). ["ARKEOLOJİ"](https://web.archive.org/web/20230417223534/https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/arkeoloji). _ansiklopedi.tubitak.gov.tr_. 17 Nisan 2023 tarihinde [kaynağından](https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/arkeoloji) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2023.
23. **^** [_**a**_](#cite_ref-:3_24-0) [_**b**_](#cite_ref-:3_24-1)["Görüntüler ve Sesli Kaynaklar"](https://web.archive.org/web/20230529061010/https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/114015/mod_resource/content/0/13-G%C3%B6r%C3%BCnt%C3%BCl%C3%BC%2C%20Sesli%20ve%20S%C3%B6zl%C3%BC%20Kaynaklar.pdf)(PDF). _acikders.ankara.edu.tr_. 29 Mayıs 2023 tarihinde [kaynağından](https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/114015/mod_resource/content/0/13-G%C3%B6r%C3%BCnt%C3%BCl%C3%BC%2C%20Sesli%20ve%20S%C3%B6zl%C3%BC%20Kaynaklar.pdf)(PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2023.
24. **[^](#cite_ref-25)**["Araştırmada Temel Kaynakların Tanımı ve Örnekleri"](https://web.archive.org/web/20230529061009/https://tr.eferrit.com/birincil-kaynak-nedir/). _tr.eferrit.com_. 29 Mayıs 2023 tarihinde [kaynağından](https://tr.eferrit.com/birincil-kaynak-nedir/) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2023.
25. **[^](#cite_ref-26)** Harris, Jonathan; Holmes, Catherine; Russell, Eugenia (2012). [_Byzantines, Latins, and Turks in the Eastern Mediterranean World After 1150_](https://www.google.com.tr/books/edition/Byzantines_Latins_and_Turks_in_the_Easte/bO_zmrgmn3sC?hl=tr&gbpv=1&dq=ahvali+sultan+mehemmed&pg=PA229&printsec=frontcover) (İngilizce). s. 229. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2023.
26. **[^](#cite_ref-27)** İnalcık, Halil (2017). [_Osmanli Tarihinde Efsaneler ve Gerçekler_](https://books.google.com/books?id=1ZjgtAEACAAJ&newbks=0&hl=tr). Kronik Kitap. s. 99. [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-975-2430-15-0](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-975-2430-15-0 "Özel:KitapKaynakları/978-975-2430-15-0"). 29 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230529061014/https://books.google.com/books?id=1ZjgtAEACAAJ&newbks=0&hl=tr). Erişim tarihi: 29 Mayıs 2023.
27. **[^](#cite_ref-28)**["Elden Kaynak Nedir?"](https://web.archive.org/web/20200612062843/https://www.tarihbilimi.gen.tr/elden-kaynak-nedir/). _Tarih Bilimi_. 24 Ekim 2017. 12 Haziran 2020 tarihinde [kaynağından](https://www.tarihbilimi.gen.tr/elden-kaynak-nedir/) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2023.
28. **[^](#cite_ref-29)**["Tarih Bilimine Giriş"](https://web.archive.org/web/20200922174516/https://www.derssarayi.com/tarih-bilimine-giris-konu-anlatimi/). _www.derssarayi.com_. 22 Eylül 2020 tarihinde [kaynağından](https://www.derssarayi.com/tarih-bilimine-giris-konu-anlatimi/) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2022.

## Dış bağlantılar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Tarih&veaction=edit&section=22 "Değiştirilen bölüm: Dış bağlantılar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Tarih&action=edit&section=22 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Dış bağlantılar")\]

- [Türk Tarih Kurumu](https://www.ttk.gov.tr/) 21 Ocak 2023 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20230121102343/https://www.ttk.gov.tr/).

- [g](/wiki/%C5%9Eablon:Sosyal_bilimler "Şablon:Sosyal bilimler")
- [t](/wiki/%C5%9Eablon_tart%C4%B1%C5%9Fma:Sosyal_bilimler "Şablon tartışma:Sosyal bilimler")
- [d](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Eablon:Sosyal_bilimler&action=edit)

[Sosyal bilimler](/wiki/Sosyal_bilimler "Sosyal bilimler")

Ana dallar

- [Antropoloji](/wiki/Antropoloji "Antropoloji")
- [Arkeoloji](/wiki/Arkeoloji "Arkeoloji")
- [Coğrafya](/wiki/Co%C4%9Frafya "Coğrafya")
- [Dilbilim](/wiki/Dilbilim "Dilbilim")
- [Eğitim bilimleri](/wiki/E%C4%9Fitim_bilimleri "Eğitim bilimleri")
- [Ekonomi](/wiki/Ekonomi "Ekonomi")
- [Filoloji](/wiki/Filoloji "Filoloji")
- [Hukuk](/wiki/Hukuk "Hukuk")
- [İletişim bilimleri](/wiki/%C4%B0leti%C5%9Fim_bilimleri "İletişim bilimleri")
- [İşletme](/wiki/%C4%B0%C5%9Fletme "İşletme")
- [Kriminoloji](/wiki/Kriminoloji "Kriminoloji")
- [Müzikoloji](/wiki/M%C3%BCzikoloji "Müzikoloji")
- [Nümismatik](/wiki/N%C3%BCmismatik "Nümismatik")
- [Psikoloji](/wiki/Psikoloji "Psikoloji")
- [Siyaset bilimi](/wiki/Siyaset_bilimi "Siyaset bilimi")
- [Sosyoloji](/wiki/Sosyoloji "Sosyoloji")
- Tarih
- [Uluslararası ilişkiler](/wiki/Uluslararas%C4%B1_ili%C5%9Fkiler "Uluslararası ilişkiler")

Disiplinler arası

- [Antrozooloji](/wiki/Antrozooloji "Antrozooloji")
- [Beşeri coğrafya](/wiki/Be%C5%9Feri_co%C4%9Frafya "Beşeri coğrafya")
- [Kültür tarihi](/wiki/K%C3%BClt%C3%BCr_tarihi "Kültür tarihi")
- [Psikoloji felsefesi](/wiki/Psikoloji_felsefesi "Psikoloji felsefesi")
- [Siyasi ekoloji](/wiki/Siyasi_ekoloji "Siyasi ekoloji")
- [Siyasi ekonomi](/wiki/Siyasi_ekonomi "Siyasi ekonomi")
- [Tarih felsefesi](/wiki/Tarih_felsefesi "Tarih felsefesi")

- [g](/wiki/%C5%9Eablon:Kronoloji "Şablon:Kronoloji")
- [t](/wiki/%C5%9Eablon_tart%C4%B1%C5%9Fma:Kronoloji "Şablon tartışma:Kronoloji")
- [d](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Eablon:Kronoloji&action=edit)

[Kronoloji](/wiki/Kronoloji "Kronoloji")

Ana maddeler

[Zaman](/wiki/Zaman "Zaman") **·** [Astronomi](/wiki/Astronomi "Astronomi") **·** [Jeoloji](/wiki/Jeoloji "Jeoloji") **·** [Paleontoloji](/wiki/Paleontoloji "Paleontoloji") **·** [Arkeoloji](/wiki/Arkeoloji "Arkeoloji") **·**Tarih

[Çağlar](/wiki/%C3%87a%C4%9F "Çağ")

[Takvim dönemleri](/w/index.php?title=Takvim_d%C3%B6nemleri&action=edit&redlink=1 "Takvim dönemleri (sayfa mevcut değil)")

[İnsanlık Çağı](/wiki/Holosen_takvimi "Holosen takvimi") **·** [Ab urbe condita](/wiki/Ab_urbe_condita "Ab urbe condita") **·** [Anno Domini](/wiki/Anno_Domini "Anno Domini") ( [Milat](/wiki/Milat "Milat")) **·** [Anno Mundi](/wiki/Anno_Mundi "Anno Mundi") **·** [Bizans dönemi](/wiki/Bizans_takvimi "Bizans takvimi") **·** [Seleukos dönemi](/w/index.php?title=Seleukos_d%C3%B6nemi&action=edit&redlink=1 "Seleukos dönemi (sayfa mevcut değil)") **·** [İspanyol dönemi](/w/index.php?title=%C4%B0spanyol_d%C3%B6nemi&action=edit&redlink=1 "İspanyol dönemi (sayfa mevcut değil)") **·** [Hicrî](/wiki/Hicr%C3%AE_takvim "Hicrî takvim") **·** [Mısır](/w/index.php?title=M%C4%B1s%C4%B1r_kronolojisi&action=edit&redlink=1 "Mısır kronolojisi (sayfa mevcut değil)") **·** [Sotik döngü](/wiki/Sotik_d%C3%B6ng%C3%BC "Sotik döngü") **·** [Hindu zaman birimleri](/w/index.php?title=Hindu_zaman_birimleri&action=edit&redlink=1 "Hindu zaman birimleri (sayfa mevcut değil)") ( [Yuga](/wiki/Yuga "Yuga"))  **·** [Mezoamerikan](/w/index.php?title=Mezoamerikan_takvimler&action=edit&redlink=1 "Mezoamerikan takvimler (sayfa mevcut değil)")

[Hükümdar yılı](/w/index.php?title=H%C3%BCk%C3%BCmdar_y%C4%B1l%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Hükümdar yılı (sayfa mevcut değil)")

[Kanon Kralları](/w/index.php?title=Kanon_Krallar%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Kanon Kralları (sayfa mevcut değil)") **·** [Krallar listesi](/w/index.php?title=Kategori:Krallar_listesi&action=edit&redlink=1 "Kategori:Krallar listesi (sayfa mevcut değil)") **·** [Limmu](/w/index.php?title=Limmu&action=edit&redlink=1 "Limmu (sayfa mevcut değil)")

[Dönem adı](/w/index.php?title=D%C3%B6nem_ad%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Dönem adı (sayfa mevcut değil)")

[Çin](/wiki/%C3%87in_d%C3%B6nem_ad%C4%B1 "Çin dönem adı") **·** [Japon](/wiki/Japon_d%C3%B6nem_ad%C4%B1 "Japon dönem adı") **·** [Kore](/w/index.php?title=Kore_d%C3%B6nem_ad%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Kore dönem adı (sayfa mevcut değil)") **·** [Vietnam](/w/index.php?title=Vietnam_d%C3%B6nem_ad%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Vietnam dönem adı (sayfa mevcut değil)")

[Takvimler](/wiki/Takvim "Takvim")

(Ön-)Jülyen

[Jülyen öncesi Roma](/wiki/Roma_takvimi "Roma takvimi") **·** [Orijinal Jülyen](/wiki/J%C3%BClyen_takvimi "Jülyen takvimi") **·** [Proleptik Jülyen](/w/index.php?title=Proleptik_J%C3%BClyen_takvimi&action=edit&redlink=1 "Proleptik Jülyen takvimi (sayfa mevcut değil)") **·** [Yeniden düzenlenmiş Jülyen](/wiki/Yeniden_d%C3%BCzenlenmi%C5%9F_J%C3%BClyen_takvimi "Yeniden düzenlenmiş Jülyen takvimi")

Gregoryen

[Gregoryen](/wiki/Miladi_takvim "Miladi takvim") **·** [Proleptik Gregoryen](/w/index.php?title=Proleptik_Gregoryen_takvimi&action=edit&redlink=1 "Proleptik Gregoryen takvimi (sayfa mevcut değil)") **·** [Eski Usul ve Yeni Usul tarihler](/wiki/Eski_Usul_ve_Yeni_Usul_tarihler "Eski Usul ve Yeni Usul tarihler")

Astronomik

[Ay-güneş](/wiki/Ay-g%C3%BCne%C5%9F_takvimi "Ay-güneş takvimi") **·** [Güneş](/wiki/G%C3%BCne%C5%9F_takvimi "Güneş takvimi") **·** [Ay](/wiki/Ay_takvimi "Ay takvimi") **·** [Astronomik yıl numaralandırma](/wiki/Astronomik_y%C4%B1l_numaraland%C4%B1rma "Astronomik yıl numaralandırma")

Diğerleri

[İran](/wiki/Celali_takvimi "Celali takvimi") **·** [Hicri](/wiki/Hicr%C3%AE_takvim "Hicrî takvim") **·** [İbrani](/wiki/%C4%B0brani_takvim "İbrani takvim") **·** [12 hayvanlı takvim](/wiki/12_hayvanl%C4%B1_takvim "12 hayvanlı takvim") **·** [ISO hafta tarihi](/w/index.php?title=ISO_hafta_tarihi&action=edit&redlink=1 "ISO hafta tarihi (sayfa mevcut değil)")

[Astronomik zaman](/wiki/Astronomik_kronoloji "Astronomik kronoloji")

[Kozmik takvim](/w/index.php?title=Kozmik_takvim&action=edit&redlink=1 "Kozmik takvim (sayfa mevcut değil)") **·** [Efemeris](/wiki/Efemeris "Efemeris") **·** [Galaktik yıl](/wiki/Galaktik_y%C4%B1l "Galaktik yıl") **·** [Ay çevrimi](/w/index.php?title=Ay_%C3%A7evrimi&action=edit&redlink=1 "Ay çevrimi (sayfa mevcut değil)") **·** [Milankovitch döngüsü](/w/index.php?title=Milankovitch_d%C3%B6ng%C3%BCs%C3%BC&action=edit&redlink=1 "Milankovitch döngüsü (sayfa mevcut değil)")

[Jeolojik zaman](/wiki/Jeolojik_zaman_cetveli "Jeolojik zaman cetveli")

Kavramlar

[Derin zaman](/w/index.php?title=Derin_zaman&action=edit&redlink=1 "Derin zaman (sayfa mevcut değil)") **·** [Dünya'nın jeolojik tarihi](/wiki/D%C3%BCnya%27n%C4%B1n_jeolojik_tarihi "Dünya'nın jeolojik tarihi")

Standartlar

[Kronostratigrafi](/wiki/Kronostratigrafi "Kronostratigrafi") **·** [Jeokronoloji](/wiki/Jeokronoloji "Jeokronoloji") **·** [İzotop jeokimya](/w/index.php?title=%C4%B0zotop_jeokimya&action=edit&redlink=1 "İzotop jeokimya (sayfa mevcut değil)") **·** [Süperpozisyon prensibi](/wiki/S%C3%BCperpozisyon_prensibi_(jeoloji) "Süperpozisyon prensibi (jeoloji)") **·** [Optik tarihleme](/w/index.php?title=Optik_tarihleme&action=edit&redlink=1 "Optik tarihleme (sayfa mevcut değil)") **·** [Samaryum-neodimyum tarihleme](/w/index.php?title=Samaryum-neodimyum_tarihleme&action=edit&redlink=1 "Samaryum-neodimyum tarihleme (sayfa mevcut değil)")

Genetik metodlar

[Aminoasit tarihleme](/w/index.php?title=Aminoasit_tarihleme&action=edit&redlink=1 "Aminoasit tarihleme (sayfa mevcut değil)") **·** [Moleküler saat](/wiki/Molek%C3%BCler_saat "Moleküler saat")

İlişkili konular

[Vakanüvis](/wiki/Vakan%C3%BCvis "Vakanüvis") **·** [Yeni Kronoloji](/wiki/Yeni_Kronoloji "Yeni Kronoloji") **·** [Dünyanın evrimi kuramı](/wiki/D%C3%BCnyan%C4%B1n_evrimi_kuram%C4%B1 "Dünyanın evrimi kuramı") **·** [Dünya'nın geleceği](/wiki/D%C3%BCnya%27n%C4%B1n_gelece%C4%9Fi "Dünya'nın geleceği") **·** [Zaman Çizelgesi](/w/index.php?title=Zaman_%C3%87izelgesi&action=edit&redlink=1 "Zaman Çizelgesi (sayfa mevcut değil)") **·** [0 (yıl)](/wiki/0_(y%C4%B1l) "0 (yıl)") **·** [Circa](/wiki/Circa "Circa")

- [g](/wiki/%C5%9Eablon:%C4%B0nsan "Şablon:İnsan")
- [t](/wiki/%C5%9Eablon_tart%C4%B1%C5%9Fma:%C4%B0nsan "Şablon tartışma:İnsan")
- [d](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Eablon:%C4%B0nsan&action=edit)

[İnsan](/wiki/%C4%B0nsan "İnsan")

[Akıl](/wiki/Ak%C4%B1l "Akıl") • [Anatomi](/w/index.php?title=%C4%B0nsan_anatomisi&action=edit&redlink=1 "İnsan anatomisi (sayfa mevcut değil)") • [Biyoloji](/wiki/%C4%B0nsan_biyolojisi "İnsan biyolojisi") • [Cinsellik](/wiki/%C4%B0nsan_cinselli%C4%9Fi "İnsan cinselliği") • [Davranış](/wiki/%C4%B0nsan_davran%C4%B1%C5%9F%C4%B1 "İnsan davranışı") • [Dış görünüş](/w/index.php?title=%C4%B0nsan_d%C4%B1%C5%9F_g%C3%B6r%C3%BCn%C3%BC%C5%9F%C3%BC&action=edit&redlink=1 "İnsan dış görünüşü (sayfa mevcut değil)") • [Doğa](/wiki/%C4%B0nsan_do%C4%9Fas%C4%B1 "İnsan doğası") • [Durum](/w/index.php?title=%C4%B0nsanl%C4%B1k_durumu&action=edit&redlink=1 "İnsanlık durumu (sayfa mevcut değil)") • [Evrim](/wiki/%C4%B0nsan%C4%B1n_evrimi "İnsanın evrimi") • [Gelişim](/w/index.php?title=%C4%B0nsan_geli%C5%9Fimi&action=edit&redlink=1 "İnsan gelişimi (sayfa mevcut değil)") • [Genetik](/w/index.php?title=%C4%B0nsan_geneti%C4%9Fi&action=edit&redlink=1 "İnsan genetiği (sayfa mevcut değil)") • [Haklar](/wiki/%C4%B0nsan_haklar%C4%B1 "İnsan hakları") • [İletişim](/w/index.php?title=%C4%B0nsan_ileti%C5%9Fimi&action=edit&redlink=1 "İnsan iletişimi (sayfa mevcut değil)") • [Kültür](/wiki/K%C3%BClt%C3%BCr "Kültür") • [Sağlık](/wiki/Sa%C4%9Fl%C4%B1k "Sağlık") • [Sanat](/wiki/Sanat "Sanat") • Tarih • [Teknoloji](/wiki/Teknoloji "Teknoloji") • [Toplum](/wiki/Toplum "Toplum") • [Uygarlık](/wiki/Uygarl%C4%B1k "Uygarlık")

[Otorite kontrolü](/wiki/Otorite_kontrol%C3%BC "Otorite kontrolü")[![Bunu Vikiveri'de düzenleyin](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/10px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png)](https://www.wikidata.org/wiki/Q309 "Bunu Vikiveri'de düzenleyin")

- [BNE](/wiki/%C4%B0spanya_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "İspanya Millî Kütüphanesi"): [XX4346861](http://catalogo.bne.es/uhtbin/authoritybrowse.cgi?action=display&authority_id=XX4346861)
- [BNF](/wiki/Fransa_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Fransa Millî Kütüphanesi"): [cb119344445](https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb119344445) [(data)](https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb119344445)
- [GND](/wiki/T%C3%BCmle%C5%9Fik_Otorite_Dosyas%C4%B1 "Tümleşik Otorite Dosyası"): [4020517-4](https://d-nb.info/gnd/4020517-4)
- [HDS](/wiki/%C4%B0svi%C3%A7re_Tarihsel_S%C3%B6zl%C3%BC%C4%9F%C3%BC "İsviçre Tarihsel Sözlüğü"): [008271](https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/008271)
- [LCCN](/wiki/Kongre_K%C3%BCt%C3%BCphanesi_Kontrol_Numaras%C4%B1 "Kongre Kütüphanesi Kontrol Numarası"): [sh85061212](https://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85061212)
- [LNB](/wiki/Letonya_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Letonya Millî Kütüphanesi"): [000054323](https://kopkatalogs.lv/F?func=direct&local_base=lnc10&doc_number=000054323&P_CON_LNG=ENG)
- [NARA](/wiki/Ulusal_Ar%C5%9Fivler_ve_Kay%C4%B1tlar_%C4%B0daresi "Ulusal Arşivler ve Kayıtlar İdaresi"): [10638122](https://catalog.archives.gov/id/10638122)
- [NDL](/wiki/Mill%C3%AE_Diyet_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Millî Diyet Kütüphanesi"): [00569368](https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00569368)
- [NKC](/wiki/%C3%87ek_Cumhuriyeti_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Çek Cumhuriyeti Millî Kütüphanesi"): [ph114390](https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=ph114390&CON_LNG=ENG)
- [NLI](/wiki/%C4%B0srail_Ulusal_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "İsrail Ulusal Kütüphanesi"): [987007562979505171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007562979505171)
- [TDVİA](/wiki/TDV_%C4%B0sl%C3%A2m_Ansiklopedisi "TDV İslâm Ansiklopedisi"): [tarih](https://islamansiklopedisi.org.tr/tarih)

" [https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Tarih&oldid=32781413](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Tarih&oldid=32781413)" sayfasından alınmıştır

[Kategori](/wiki/%C3%96zel:Kategoriler "Özel:Kategoriler"):

- [Tarih](/wiki/Kategori:Tarih "Kategori:Tarih")
- [Ana madde konuları](/wiki/Kategori:Ana_madde_konular%C4%B1 "Kategori:Ana madde konuları")

Gizli kategoriler:

- [Otomatik boyutlandırılan çoklu resim kullanılan sayfalar](/wiki/Kategori:Otomatik_boyutland%C4%B1r%C4%B1lan_%C3%A7oklu_resim_kullan%C4%B1lan_sayfalar "Kategori:Otomatik boyutlandırılan çoklu resim kullanılan sayfalar")
- [Webarşiv şablonu wayback bağlantıları](/wiki/Kategori:Webar%C5%9Fiv_%C5%9Fablonu_wayback_ba%C4%9Flant%C4%B1lar%C4%B1 "Kategori:Webarşiv şablonu wayback bağlantıları")
- [BNE tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:BNE_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:BNE tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:BNF_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:GND_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [HDS tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:HDS_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:HDS tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:LCCN_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [LNB tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:LNB_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:LNB tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NARA tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NARA_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NARA tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NDL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NDL_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NDL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NKC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NKC_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NKC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NLI_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [TDVİA tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:TDV%C4%B0A_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:TDVİA tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")

- Sayfa en son 13.10, 15 Mayıs 2024 tarihinde değiştirildi.
- Metin [Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.tr) altındadır ve ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak [Kullanım Şartlarını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/tr) ve [Gizlilik Politikasını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/tr) kabul etmiş olursunuz.

Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org/) tescilli markasıdır.


- [Gizlilik politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Vikipedi hakkında](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [Sorumluluk reddi](/wiki/Vikipedi:Genel_sorumluluk_reddi)
- [Davranış Kuralları](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Geliştiriciler](https://developer.wikimedia.org)
- [İstatistikler](https://stats.wikimedia.org/#/tr.wikipedia.org)
- [Çerez politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobil görünüm](//tr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Tarih&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)