Galaksi - Vikipedi
Galaksiler uzayda tek yönlü hareket ederler, galaksilerin yörüngeleri yoktur. Galaksiler çeşitli çoklu yıldız sistemlerini, yıldız kümelerini ve çeşitli ...
Galaksi - Vikipedi[İçeriğe atla](#bodyContent)

Ana menü

Ana menü

kenar çubuğuna taşıgizle

Gezinti


- [Anasayfa](/wiki/Anasayfa "Anasayfayı ziyaret et [z]")
- [Hakkımızda](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [İçindekiler](/wiki/Vikipedi:G%C3%B6z_at)
- [Rastgele madde](/wiki/%C3%96zel:Rastgele "Rastgele bir sayfaya gidin [x]")
- [Seçkin içerik](/wiki/Vikipedi:Se%C3%A7kin_i%C3%A7erik)
- [Yakınımdakiler](/wiki/%C3%96zel:Yak%C4%B1n%C4%B1mdakiler)

Katılım


- [Bağış yapın](//donate.wikimedia.org/wiki/Special:FundraiserRedirector?utm_source=donate&utm_medium=sidebar&utm_campaign=C13_tr.wikipedia.org&uselang=tr "Bizi destekleyin")
- [Deneme tahtası](/wiki/Vikipedi:Deneme_tahtas%C4%B1)
- [Köy çeşmesi](/wiki/Vikipedi:K%C3%B6y_%C3%A7e%C5%9Fmesi "Güncel olaylarla ilgili son bilgiler")
- [Son değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:SonDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler "Vikide yapılmış son değişikliklerin listesi [r]")
- [Dosya yükle](/wiki/Vikipedi:Y%C3%BCkle)
- [Topluluk portali](/wiki/Vikipedi:Topluluk_portali "Proje hakkında, neler yapabilirsiniz, ne nerededir")
- [Wikimedia dükkânı](//shop.wikimedia.org)
- [Yardım](/wiki/Yard%C4%B1m:%C4%B0%C3%A7indekiler "Yardım almak için")

[![](/static/images/icons/wikipedia.png)![Vikipedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-wordmark-tr.svg)![Özgür Ansiklopedi](/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-tr.svg)](/wiki/Anasayfa)

[Ara](/wiki/%C3%96zel:Ara "Vikipedi içinde ara [f]")

Ara

Görünüm

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=Galaksi "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=Galaksi "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Kişisel araçlar

- [Hesap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:HesapOlu%C5%9Ftur&returnto=Galaksi "Bir hesap oluşturup oturum açmanız tavsiye edilmektedir ancak bu zorunlu değildir")
- [Oturum aç](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kullan%C4%B1c%C4%B1OturumuA%C3%A7ma&returnto=Galaksi "Oturum açmanız tavsiye edilmektedir; ancak bu zorunlu değildir [o]")

Çıkış yapmış editörler için sayfalar [daha fazla bilgi](/wiki/Yard%C4%B1m:Giri%C5%9F)

- [Katkılar](/wiki/%C3%96zel:Katk%C4%B1lar%C4%B1m "Bu IP adresinden yapılmış değişiklikler listesi [y]")
- [Mesaj](/wiki/%C3%96zel:MesajSayfam "Bu IP adresindeki düzenlemeler hakkında tartışma [n]")

## İçindekiler

kenar çubuğuna taşıgizle

- Giriş

- [1Köken bilimi](#Köken_bilimi)
- [2Gözlem tarihçesi](#Gözlem_tarihçesi)Gözlem tarihçesi alt bölümünü aç/kapa  - [2.1Samanyolu](#Samanyolu)
  - [2.2Samanyolu Galaksisi'nin diğer bulutsulardan ayırt edilmesi](#Samanyolu_Galaksisi'nin_diğer_bulutsulardan_ayırt_edilmesi)
  - [2.3Modern araştırma](#Modern_araştırma)
- [3Tipleri ve biçimleri](#Tipleri_ve_biçimleri)Tipleri ve biçimleri alt bölümünü aç/kapa  - [3.1Eliptik galaksiler](#Eliptik_galaksiler)
  - [3.2Sarmal galaksiler](#Sarmal_galaksiler)
  - [3.3Diğer biçimler](#Diğer_biçimler)
  - [3.4Cüce galaksiler](#Cüce_galaksiler)
- [4Olağan dışı dinamik ve etkinlikler](#Olağan_dışı_dinamik_ve_etkinlikler)Olağan dışı dinamik ve etkinlikler alt bölümünü aç/kapa  - [4.1Etkileşim](#Etkileşim)
  - [4.2Aşırı yıldız üreten galaksiler](#Aşırı_yıldız_üreten_galaksiler)
  - [4.3Etkin çekirdekli galaksiler](#Etkin_çekirdekli_galaksiler)
- [5Oluşma ve evrim](#Oluşma_ve_evrim)Oluşma ve evrim alt bölümünü aç/kapa  - [5.1Oluşma](#Oluşma)
  - [5.2Evrim](#Evrim)    - [5.2.1Gelecek](#Gelecek)
- [6Büyük ölçekli yapılar](#Büyük_ölçekli_yapılar)
- [7Çoklu dalgaboyu gözlemleri](#Çoklu_dalgaboyu_gözlemleri)
- [8Notlar](#Notlar)
- [9Kaynakça](#Kaynakça)
- [10Literatür](#Literatür)
- [11Ayrıca bakınız](#Ayrıca_bakınız)
- [12Dış bağlantılar](#Dış_bağlantılar)

İçindekiler tablosunu değiştir

# Galaksi

176 dil

- [Afrikaans](https://af.wikipedia.org/wiki/Sterrestelsel "Sterrestelsel - Afrikaanca")
- [Alemannisch](https://als.wikipedia.org/wiki/Galaxie "Galaxie - İsviçre Almancası")
- [አማርኛ](https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%88%A8%E1%8C%A8%E1%89%B5 "ረጨት - Amharca")
- [Aragonés](https://an.wikipedia.org/wiki/Galaxia "Galaxia - Aragonca")
- [अंगिका](https://anp.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%80 "मंदाकिनी - Angika")
- [العربية](https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%A9 "مجرة - Arapça")
- [الدارجة](https://ary.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%A9 "مجرة - Fas Arapçası")
- [مصرى](https://arz.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AC%D8%B1%D9%87 "مجره - Mısır Arapçası")
- [অসমীয়া](https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF "তাৰকাৰাজ্য - Assamca")
- [Asturianu](https://ast.wikipedia.org/wiki/Galaxa "Galaxa - Asturyasça")
- [Авар](https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%8F "Галаксия - Avar dili")
- [Azərbaycanca](https://az.wikipedia.org/wiki/Qalaktika "Qalaktika - Azerbaycan dili")
- [تۆرکجه](https://azb.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C "قالاکسی - South Azerbaijani")
- [Башҡортса](https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Başkırtça")
- [Boarisch](https://bar.wikipedia.org/wiki/Galaxie "Galaxie - Bavyera dili")
- [Žemaitėška](https://bat-smg.wikipedia.org/wiki/Galakt%C4%97ka "Galaktėka - Samogitçe")
- [Bikol Central](https://bcl.wikipedia.org/wiki/Galaksiya "Galaksiya - Central Bikol")
- [Беларуская](https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0 "Галактыка - Belarusça")
- [Беларуская (тарашкевіца)](https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0 "Галяктыка - Belarusian (Taraškievica orthography)")
- [Betawi](https://bew.wikipedia.org/wiki/Jula-juli "Jula-juli - Betawi")
- [Български](https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Bulgarca")
- [भोजपुरी](https://bh.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%97%E0%A5%88%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B8%E0%A5%80 "गैलेक्सी - Bhojpuri")
- [বাংলা](https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%9B%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%A5 "ছায়াপথ - Bengalce")
- [བོད་ཡིག](https://bo.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%A6%E0%BE%90%E0%BD%A2%E0%BC%8B%E0%BD%98%E0%BD%A0%E0%BD%B2%E0%BC%8B%E0%BD%98%E0%BC%8B%E0%BD%A3%E0%BD%82%E0%BC%8B "སྐར་མའི་མ་ལག་ - Tibetçe")
- [Brezhoneg](https://br.wikipedia.org/wiki/Galaksienn "Galaksienn - Bretonca")
- [Bosanski](https://bs.wikipedia.org/wiki/Galaksija "Galaksija - Boşnakça")
- [Буряад](https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Russia Buriat")
- [Català](https://ca.wikipedia.org/wiki/Gal%C3%A0xia "Galàxia - Katalanca")
- [Нохчийн](https://ce.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Çeçence")
- [Cebuano](https://ceb.wikipedia.org/wiki/Galaksiya "Galaksiya - Sebuano dili")
- [ᏣᎳᎩ](https://chr.wikipedia.org/wiki/%E1%8F%83%E1%8F%88%E1%8F%8F_%E1%8E%A4%E1%8E%BE%E1%8F%93%E1%8E%B7%E1%8E%AC "ᏃᏈᏏ ᎤᎾᏓᎷᎬ - Çerokice")
- [کوردی](https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%DB%95%D9%84%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%8E%D8%B1%DB%95 "گەلەستێرە - Orta Kürtçe")
- [Čeština](https://cs.wikipedia.org/wiki/Galaxie "Galaxie - Çekçe")
- [Чӑвашла](https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Çuvaşça")
- [Cymraeg](https://cy.wikipedia.org/wiki/Galaeth "Galaeth - Galce")
- [Dansk](https://da.wikipedia.org/wiki/Galakse "Galakse - Danca")
- [Deutsch](https://de.wikipedia.org/wiki/Galaxie "Galaxie - Almanca")
- [Zazaki](https://diq.wikipedia.org/wiki/Galaksiye "Galaksiye - Zazaki")
- [Ελληνικά](https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%BE%CE%AF%CE%B5%CF%82 "Γαλαξίες - Yunanca")
- [Emiliàn e rumagnòl](https://eml.wikipedia.org/wiki/Gal%C3%A2sia "Galâsia - Emiliano-Romagnolo")
- [English](https://en.wikipedia.org/wiki/Galaxy "Galaxy - İngilizce")
- [Esperanto](https://eo.wikipedia.org/wiki/Galaksio "Galaksio - Esperanto")
- [Español](https://es.wikipedia.org/wiki/Galaxia "Galaxia - İspanyolca")
- [Eesti](https://et.wikipedia.org/wiki/Galaktika "Galaktika - Estonca")
- [Euskara](https://eu.wikipedia.org/wiki/Galaxia "Galaxia - Baskça")
- [Estremeñu](https://ext.wikipedia.org/wiki/Galassia "Galassia - Ekstremadura Dili")
- [فارسی](https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%87%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%86 "کهکشان - Farsça")
- [Suomi](https://fi.wikipedia.org/wiki/Galaksi "Galaksi - Fince")
- [Võro](https://fiu-vro.wikipedia.org/wiki/Tsirgurada_(t%C3%A4hetiid%C3%BCs) "Tsirgurada (tähetiidüs) - Võro")
- [Na Vosa Vakaviti](https://fj.wikipedia.org/wiki/Isoso_kalokalo "Isoso kalokalo - Fiji dili")
- [Føroyskt](https://fo.wikipedia.org/wiki/Stj%C3%B8rnubreyt "Stjørnubreyt - Faroe dili")
- [Français](https://fr.wikipedia.org/wiki/Galaxie "Galaxie - Fransızca")
- [Nordfriisk](https://frr.wikipedia.org/wiki/Galaksii "Galaksii - Kuzey Frizce")
- [Furlan](https://fur.wikipedia.org/wiki/Galassie "Galassie - Friuli dili")
- [Frysk](https://fy.wikipedia.org/wiki/Stjerrestelsel_(molkewei) "Stjerrestelsel (molkewei) - Batı Frizcesi")
- [Gaeilge](https://ga.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9altra "Réaltra - İrlandaca")
- [Kriyòl gwiyannen](https://gcr.wikipedia.org/wiki/Galaksi "Galaksi - Guianan Creole")
- [Gàidhlig](https://gd.wikipedia.org/wiki/Reul-chrios "Reul-chrios - İskoç Gaelcesi")
- [Galego](https://gl.wikipedia.org/wiki/Galaxia "Galaxia - Galiçyaca")
- [Avañe'ẽ](https://gn.wikipedia.org/wiki/Arapyvore "Arapyvore - Guarani dili")
- [Gaelg](https://gv.wikipedia.org/wiki/Co-rollageys "Co-rollageys - Man dili")
- [客家語 / Hak-kâ-ngî](https://hak.wikipedia.org/wiki/S%C3%AAn-hi "Sên-hi - Hakka Çincesi")
- [עברית](https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%92%D7%9C%D7%A7%D7%A1%D7%99%D7%94 "גלקסיה - İbranice")
- [हिन्दी](https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%80 "मन्दाकिनी - Hintçe")
- [Fiji Hindi](https://hif.wikipedia.org/wiki/Tara_ke_samundar "Tara ke samundar - Fiji Hintçesi")
- [Hrvatski](https://hr.wikipedia.org/wiki/Galaktika "Galaktika - Hırvatça")
- [Kreyòl ayisyen](https://ht.wikipedia.org/wiki/Galaksi "Galaksi - Haiti Kreyolu")
- [Magyar](https://hu.wikipedia.org/wiki/Galaxis "Galaxis - Macarca")
- [Հայերեն](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%A1%D5%AC%D5%A1%D5%AF%D5%BF%D5%AB%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%A5%D6%80 "Գալակտիկաներ - Ermenice")
- [İnterlingua](https://ia.wikipedia.org/wiki/Galaxia "Galaxia - İnterlingua")
- [Bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Galaksi "Galaksi - Endonezce")
- [Interlingue](https://ie.wikipedia.org/wiki/Galaxe "Galaxe - Interlingue")
- [Igbo](https://ig.wikipedia.org/wiki/%E1%BB%A4y%E1%BB%8Dk%E1%BB%8D_kpakpando "Ụyọkọ kpakpando - İbo dili")
- [Ilokano](https://ilo.wikipedia.org/wiki/Ariwanas "Ariwanas - Iloko")
- [Ido](https://io.wikipedia.org/wiki/Galaxio "Galaxio - Ido")
- [Íslenska](https://is.wikipedia.org/wiki/Stj%C3%B6rnu%C3%BEoka "Stjörnuþoka - İzlandaca")
- [İtaliano](https://it.wikipedia.org/wiki/Galassia "Galassia - İtalyanca")
- [日本語](https://ja.wikipedia.org/wiki/%E9%8A%80%E6%B2%B3 "銀河 - Japonca")
- [Patois](https://jam.wikipedia.org/wiki/Gialaxi "Gialaxi - Jamaika Patois Dili")
- [La .lojban.](https://jbo.wikipedia.org/wiki/barda_tarci_bo_girzu "barda tarci bo girzu - Lojban")
- [Jawa](https://jv.wikipedia.org/wiki/Galaksi "Galaksi - Cava dili")
- [ქართული](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90 "გალაქტიკა - Gürcüce")
- [Qaraqalpaqsha](https://kaa.wikipedia.org/wiki/Galaktika "Galaktika - Karakalpakça")
- [Taqbaylit](https://kab.wikipedia.org/wiki/Amazellaw "Amazellaw - Kabiliyece")
- [Kabɩyɛ](https://kbp.wikipedia.org/wiki/Naal%C9%A9m_maya%C9%A3 "Naalɩm mayaɣ - Kabiye")
- [Қазақша](https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Kazakça")
- [ಕನ್ನಡ](https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B3%82%E0%B2%9F "ನಕ್ಷತ್ರಕೂಟ - Kannada dili")
- [한국어](https://ko.wikipedia.org/wiki/%EC%9D%80%ED%95%98 "은하 - Korece")
- [Къарачай-малкъар](https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%82 "Мырыт - Karaçay-Balkarca")
- [कॉशुर / کٲشُر](https://ks.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%82_%D8%B4%D9%8A%D9%96%D8%B1 "جادۂ شيٖر - Keşmir dili")
- [Kurdî](https://ku.wikipedia.org/wiki/Galaks%C3%AE "Galaksî - Kürtçe")
- [Kernowek](https://kw.wikipedia.org/wiki/Galaksi "Galaksi - Kernevekçe")
- [Кыргызча](https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Kırgızca")
- [Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Galaxias "Galaxias - Latince")
- [Lëtzebuergesch](https://lb.wikipedia.org/wiki/Galaxie "Galaxie - Lüksemburgca")
- [Лезги](https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Lezgice")
- [Lingua Franca Nova](https://lfn.wikipedia.org/wiki/Galasia "Galasia - Lingua Franca Nova")
- [Limburgs](https://li.wikipedia.org/wiki/Starest%C3%A8lsel "Starestèlsel - Limburgca")
- [Ladin](https://lld.wikipedia.org/wiki/Galassia "Galassia - Ladin")
- [Lombard](https://lmo.wikipedia.org/wiki/Galassia "Galassia - Lombardça")
- [Lietuvių](https://lt.wikipedia.org/wiki/Galaktika "Galaktika - Litvanca")
- [Latviešu](https://lv.wikipedia.org/wiki/Galaktika "Galaktika - Letonca")
- [Мокшень](https://mdf.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8C "Галактикась - Mokşa dili")
- [Malagasy](https://mg.wikipedia.org/wiki/Vondron-kintana "Vondron-kintana - Malgaşça")
- [Македонски](https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0 "Галаксија - Makedonca")
- [മലയാളം](https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%AA%E0%B4%A5%E0%B4%82 "താരാപഥം - Malayalam dili")
- [Монгол](https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA "Галактик - Moğolca")
- [मराठी](https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%A6%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%98%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE "दीर्घिका - Marathi dili")
- [Bahasa Melayu](https://ms.wikipedia.org/wiki/Galaksi "Galaksi - Malayca")
- [Mirandés](https://mwl.wikipedia.org/wiki/Gal%C3%A1xia "Galáxia - Miranda dili")
- [မြန်မာဘာသာ](https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%82%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%AE "ဂယ်လက်ဆီ - Birman dili")
- [مازِرونی](https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%87%DA%A9%D8%B4%D9%88%D9%86 "کهکشون - Mazenderanca")
- [Nāhuatl](https://nah.wikipedia.org/wiki/Citlalpopocac "Citlalpopocac - Nāhuatl")
- [Plattdüütsch](https://nds.wikipedia.org/wiki/Galaxie "Galaxie - Aşağı Almanca")
- [नेपाली](https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%9E%E0%A5%8D%E0%A4%9C "तारापुञ्ज - Nepalce")
- [Nederlands](https://nl.wikipedia.org/wiki/Sterrenstelsel "Sterrenstelsel - Felemenkçe")
- [Norsk nynorsk](https://nn.wikipedia.org/wiki/Galakse "Galakse - Norveççe Nynorsk")
- [Norsk bokmål](https://no.wikipedia.org/wiki/Galakse "Galakse - Norveççe Bokmål")
- [Novial](https://nov.wikipedia.org/wiki/Galaxie "Galaxie - Novial")
- [Occitan](https://oc.wikipedia.org/wiki/Galaxia "Galaxia - Oksitan dili")
- [Oromoo](https://om.wikipedia.org/wiki/Ruda "Ruda - Oromo dili")
- [ଓଡ଼ିଆ](https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%9B%E0%AC%BE%E0%AD%9F%E0%AC%BE%E0%AC%AA%E0%AC%A5 "ଛାୟାପଥ - Oriya dili")
- [ਪੰਜਾਬੀ](https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%85%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A8%97%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%BE "ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ - Pencapça")
- [Kapampangan](https://pam.wikipedia.org/wiki/Galaxy "Galaxy - Pampanga")
- [Picard](https://pcd.wikipedia.org/wiki/Galacsie "Galacsie - Picard Dili")
- [Polski](https://pl.wikipedia.org/wiki/Galaktyka "Galaktyka - Lehçe")
- [Piemontèis](https://pms.wikipedia.org/wiki/Galassia "Galassia - Piyemontece")
- [پنجابی](https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%A7_%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1 "تارا سمندر - Western Punjabi")
- [پښتو](https://ps.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%87%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%86 "کهکشان - Peştuca")
- [Português](https://pt.wikipedia.org/wiki/Gal%C3%A1xia "Galáxia - Portekizce")
- [Runa Simi](https://qu.wikipedia.org/wiki/%C3%91u%C3%B1u_warani "Ñuñu warani - Keçuva dili")
- [Rumantsch](https://rm.wikipedia.org/wiki/Galaxia "Galaxia - Romanşça")
- [Romani čhib](https://rmy.wikipedia.org/wiki/Samodor "Samodor - Vlax Romani")
- [Română](https://ro.wikipedia.org/wiki/Galaxie "Galaxie - Rumence")
- [Русский](https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Rusça")
- [Русиньскый](https://rue.wikipedia.org/wiki/%D2%90%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D1%8F "Ґалаксія - Rusince")
- [संस्कृतम्](https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%86%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%97%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE "आकाशगङ्गा - Sanskrit")
- [Саха тыла](https://sah.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галаактика - Yakutça")
- [Sicilianu](https://scn.wikipedia.org/wiki/Galassia "Galassia - Sicilyaca")
- [سنڌي](https://sd.wikipedia.org/wiki/%DA%AA%D9%87%DA%AA%D8%B4%D8%A7%D9%86 "ڪهڪشان - Sindhi dili")
- [Srpskohrvatski / српскохрватски](https://sh.wikipedia.org/wiki/Galaksija "Galaksija - Sırp-Hırvat Dili")
- [Taclḥit](https://shi.wikipedia.org/wiki/Asif_n_ignwan "Asif n ignwan - Taşelit")
- [සිංහල](https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%8F%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B6%AB%E0%B7%92 "මන්දාකිණි - Sinhali dili")
- [Simple English](https://simple.wikipedia.org/wiki/Galaxy "Galaxy - Simple English")
- [Slovenčina](https://sk.wikipedia.org/wiki/Galaxia "Galaxia - Slovakça")
- [Slovenščina](https://sl.wikipedia.org/wiki/Galaksija "Galaksija - Slovence")
- [ChiShona](https://sn.wikipedia.org/wiki/Muzvcazi "Muzvcazi - Şona dili")
- [Shqip](https://sq.wikipedia.org/wiki/Yllplimja "Yllplimja - Arnavutça")
- [Српски / srpski](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0 "Галаксија - Sırpça")
- [Sunda](https://su.wikipedia.org/wiki/Galaksi "Galaksi - Sunda dili")
- [Svenska](https://sv.wikipedia.org/wiki/Galax "Galax - İsveççe")
- [Kiswahili](https://sw.wikipedia.org/wiki/Majarra "Majarra - Svahili dili")
- [தமிழ்](https://ta.wikipedia.org/wiki/%E0%AE%B5%E0%AE%BF%E0%AE%A3%E0%AF%8D%E0%AE%AE%E0%AF%80%E0%AE%A9%E0%AF%8D_%E0%AE%AA%E0%AF%87%E0%AE%B0%E0%AE%9F%E0%AF%88 "விண்மீன் பேரடை - Tamilce")
- [తెలుగు](https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%97%E0%B1%87%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80 "గేలక్సీ - Telugu dili")
- [Тоҷикӣ](https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Tacikçe")
- [ไทย](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A3 "ดาราจักร - Tayca")
- [Türkmençe](https://tk.wikipedia.org/wiki/Galaktika "Galaktika - Türkmence")
- [Tagalog](https://tl.wikipedia.org/wiki/Galaksiya "Galaksiya - Tagalogca")
- [Татарча / tatarça](https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Tatarca")
- [Тыва дыл](https://tyv.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B9 "Каптагай - Tuvaca")
- [Удмурт](https://udm.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Udmurtça")
- [Українська](https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 "Галактика - Ukraynaca")
- [اردو](https://ur.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%81%DA%A9%D8%B4%D8%A7%DA%BA "کہکشاں - Urduca")
- [Oʻzbekcha / ўзбекча](https://uz.wikipedia.org/wiki/Galaktika "Galaktika - Özbekçe")
- [Vèneto](https://vec.wikipedia.org/wiki/Ga%C5%82asia "Gałasia - Venedikçe")
- [Vepsän kel’](https://vep.wikipedia.org/wiki/Galaktik "Galaktik - Veps dili")
- [Tiếng Việt](https://vi.wikipedia.org/wiki/Thi%C3%AAn_h%C3%A0 "Thiên hà - Vietnamca")
- [Winaray](https://war.wikipedia.org/wiki/Galaksiya "Galaksiya - Varay")
- [吴语](https://wuu.wikipedia.org/wiki/%E6%98%9F%E7%B3%BB "星系 - Wu Çincesi")
- [მარგალური](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90 "გალაქტიკა - Megrelce")
- [ייִדיש](https://yi.wikipedia.org/wiki/%D7%92%D7%90%D7%9C%D7%90%D7%A7%D7%A1%D7%99%D7%A2 "גאלאקסיע - Yidiş")
- [中文](https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%98%9F%E7%B3%BB "星系 - Çince")
- [文言](https://zh-classical.wikipedia.org/wiki/%E5%A4%A9%E6%B2%B3 "天河 - Edebi Çince")
- [閩南語 / Bân-lâm-gú](https://zh-min-nan.wikipedia.org/wiki/G%C3%AEn-h%C3%B4 "Gîn-hô - Min Nan Çincesi")
- [粵語](https://zh-yue.wikipedia.org/wiki/%E6%98%9F%E7%B3%BB "星系 - Kantonca")
- [İsiZulu](https://zu.wikipedia.org/wiki/Umthalakazi "Umthalakazi - Zuluca")

[Bağlantıları değiştir](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q318#sitelinks-wikipedia "Dillerarası bağlantıları değiştir")

- [Madde](/wiki/Galaksi "İçerik sayfasını göster [c]")
- [Tartışma](/wiki/Tart%C4%B1%C5%9Fma:Galaksi "İçerik ile ilgili tartışma [t]")

Türkçe

- [Oku](/wiki/Galaksi)
- [Değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=Galaksi&action=history "Bu sayfanın geçmiş sürümleri [h]")

Araçlar

Araçlar

kenar çubuğuna taşıgizle

Eylemler


- [Oku](/wiki/Galaksi)
- [Değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit "Bu sayfayı değiştir [v]")
- [Kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit "Bu sayfanın kaynak kodunu düzenleyin [e]")
- [Geçmişi gör](/w/index.php?title=Galaksi&action=history)

Genel


- [Sayfaya bağlantılar](/wiki/%C3%96zel:SayfayaBa%C4%9Flant%C4%B1lar/Galaksi "Bu sayfaya bağlantı vermiş tüm viki sayfalarının listesi [j]")
- [İlgili değişiklikler](/wiki/%C3%96zel:%C4%B0lgiliDe%C4%9Fi%C5%9Fiklikler/Galaksi "Bu sayfadan bağlantı verilen sayfalardaki son değişiklikler [k]")
- [Özel sayfalar](/wiki/%C3%96zel:%C3%96zelSayfalar "Tüm özel sayfaların listesi [q]")
- [Kalıcı bağlantı](/w/index.php?title=Galaksi&oldid=32402552 "Bu sayfanın bu revizyonuna kalıcı bağlantı")
- [Sayfa bilgisi](/w/index.php?title=Galaksi&action=info "Bu sayfa hakkında daha fazla bilgi")
- [Bu sayfayı kaynak göster](/w/index.php?title=%C3%96zel:KaynakG%C3%B6ster&page=Galaksi&id=32402552&wpFormIdentifier=titleform "Bu sayfadan nasıl kaynak göstereceği hakkında bilgi")
- [Kısaltılmış URL'yi al](/w/index.php?title=%C3%96zel:UrlShortener&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FGalaksi)
- [Karekodu indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:QrCode&url=https%3A%2F%2Ftr.wikipedia.org%2Fwiki%2FGalaksi)
- [Vikiveri ögesi](https://www.wikidata.org/wiki/Special:EntityPage/Q318 "Veri havuzundaki ilgili ögeye bağlantı [g]")

Yazdır/dışa aktar


- [Bir kitap oluştur](/w/index.php?title=%C3%96zel:Kitap&bookcmd=book_creator&referer=Galaksi)
- [PDF olarak indir](/w/index.php?title=%C3%96zel:DownloadAsPdf&page=Galaksi&action=show-download-screen)
- [Basılmaya uygun görünüm](/w/index.php?title=Galaksi&printable=yes "Bu sayfanın basılmaya uygun sürümü [p]")

Diğer projelerde


- [Wikimedia Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Galaxies)

Görünüm

kenar çubuğuna taşıgizle

Vikipedi, özgür ansiklopedi

**Galaksi** veya **gök ada**, [kütle çekimi](/wiki/K%C3%BCtle%C3%A7ekimi "Kütleçekimi") kuvvetiyle birbirine bağlı [yıldızlar](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z "Yıldız"), [yıldızlararası gaz](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1zlararas%C4%B1_gaz "Yıldızlararası gaz"), toz ve [plazmanın](/wiki/Plazma_(fizik) "Plazma (fizik)") meydana getirdiği [yıldızlararası madde](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1zlararas%C4%B1_madde "Yıldızlararası madde")[\[1\]](#cite_note-Brit_gal-1) ve şimdilik pek anlaşılamamış [karanlık maddeden](/wiki/Karanl%C4%B1k_madde "Karanlık madde")[\[2\]](#cite_note-2) oluşan maddesel bir sistemdir. Tipik galaksiler 10 milyon ( [cüce galaksi](/wiki/C%C3%BCce_galaksi "Cüce galaksi"))[\[3\]](#cite_note-3) ile bir trilyon (dev galaksi)[\[4\]](#cite_note-4) arasındaki miktarlarda yıldız içerirler[\[5\]](#cite_note-5)[\[6\]](#cite_note-6) ve bir galaksinin içerdiği yıldızların hepsi o galaksinin [kütle merkezini](/wiki/K%C3%BCtle_merkezi "Kütle merkezi") eksen alan [yörüngelerde](/wiki/Y%C3%B6r%C3%BCnge "Yörünge") döner. Galaksiler uzayda tek yönlü hareket ederler, galaksilerin yörüngeleri yoktur. Galaksiler çeşitli [çoklu yıldız sistemlerini](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_sistemi#.C3.87oklu_y.C4.B1ld.C4.B1z_sistemi "Yıldız sistemi"), [yıldız kümelerini](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_k%C3%BCmesi "Yıldız kümesi") ve çeşitli [nebulaları](/wiki/Nebula_(astronomi) "Nebula (astronomi)") da içerebilirler.[\[1\]](#cite_note-Brit_gal-1)[\[7\]](#cite_note-Brit_milk-7) Çevresinde [gezegenler](/wiki/Gezegen "Gezegen") ve [asteroitler](/wiki/Asteroit "Asteroit") gibi çeşitli kozmik cisimler dönen [Güneş](/wiki/G%C3%BCne%C5%9F "Güneş"), [Samanyolu Galaksisi](/wiki/Samanyolu "Samanyolu")'ndeki [yıldızlardan](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z "Yıldız") yalnızca biridir.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/236084main_MilkyWay-full-annotated_tr.jpg/360px-236084main_MilkyWay-full-annotated_tr.jpg)](/wiki/Dosya:236084main_MilkyWay-full-annotated_tr.jpg) Bir sanatçı tarafından hazırlanan Samanyolu Galaksisi. İki ana spiral kol çekirdekteki çubuk oluşumunun uçlarından çıkmaktadır. Güneş kollardan birinde yer almaktadır.

Tarihsel olarak galaksiler gözle görülen [şekillerine göre sınıflanmışlardır](/wiki/Bi%C3%A7imsel_galaksi_s%C4%B1n%C4%B1flamas%C4%B1 "Biçimsel galaksi sınıflaması"). Bu sınıflamada sık karşılaşılan biçimlerden biri, ışık profili elips şekilli olan [eliptik galaksidir](/wiki/Eliptik_galaksi "Eliptik galaksi").[\[8\]](#cite_note-8) [Sarmal galaksiler](/wiki/Sarmal_galaksi "Sarmal galaksi"), tozlu ve kıvrımlı kolları olan disk şekilli yapılardır.

Düzensiz ya da olağan dışı biçimli galaksiler ise " [tuhaf galaksiler](/wiki/Tuhaf_galaksi "Tuhaf galaksi")" olarak bilinir ve tipik olarak, komşu galaksilerin kütle çekimine bağlı biçim bozulmasıyla oluşurlar.
Birbirlerine yakın galaksilerin arasındaki bu tür etkileşimlerle söz konusu galaksiler birleşebileceği gibi, [yıldız oluşumu](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_olu%C5%9Fumu "Yıldız oluşumu") olaylarında "patlama" diye adlandırılabilecek ölçüde fazla artışların tetiklenmesiyle [yıldız patlama galaksileri](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_patlama_galaksisi "Yıldız patlama galaksisi") (İng., _starburst galaxy_) de gelişebilir.[\[not 1\]](#cite_note-9)
Ayrıca, düzenli bir yapıya sahip olmayan küçük galaksilerden de [düzensiz galaksiler](/wiki/D%C3%BCzensiz_galaksi "Düzensiz galaksi") olarak bahsedilebilir.[\[9\]](#cite_note-10)

[Gözlemlenebilir Evren](/wiki/G%C3%B6zlemlenebilir_evren "Gözlemlenebilir evren")'de 100 milyardan (1011) fazla galaksi olduğu sanılmaktadır.[\[10\]](#cite_note-11) Galaksilerin çoğu 1.000 ile 100.000 [parsek](/wiki/Parsek "Parsek") arasındaki bir yarıçapa sahip olup, genellikle birbirlerinden milyonlarca parsek uzaklıklarda bulunurlar.[\[11\]](#cite_note-12) [Galaksiler arası uzay](/wiki/Galaksileraras%C4%B1_uzay "Galaksilerarası uzay") ortalama yoğunluğu m3{\\displaystyle m^{3}}![{\displaystyle m^{3}}](https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/d82e1360e3e15a1995e28786d2792622e644cd88) başına bir [atom](/wiki/Atom "Atom") bile düşmeyecek derecede az olan bir gazla doludur. Galaksilerin çoğu, kütle çekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı “ [kümeler](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmesi "Galaksi kümesi")” adı verilen topluluklar oluştururlar; onlar da yine kütle çekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı [süperkümeleri](/wiki/S%C3%BCperk%C3%BCme "Süperküme") oluştururlar.[\[12\]](#cite_note-13) Bu daha büyük yapılar da, evrende büyük boşlukları çevreleyen tabakalar ve ipliksi yapılar olarak oluşmuştur.[\[13\]](#cite_note-14)

[Karanlık madde](/wiki/Karanl%C4%B1k_madde "Karanlık madde") henüz çok iyi bir şekilde anlaşılamamış olmakla birlikte, öyle görünüyor ki, galaksilerin çoğunun kütlesinin yaklaşık % 90’ını [karanlık madde](/wiki/Karanl%C4%B1k_madde "Karanlık madde") oluşturmaktadır[\[14\]](#cite_note-15)[\[15\]](#cite_note-16)
Gözlem verileri bazı galaksi merkezlerinde [dev kara deliklerin](/wiki/Dev_kara_delik "Dev kara delik") mevcut olabileceğini ortaya koymaktadır. Anlaşıldığına göre, [Samanyolu](/wiki/Samanyolu "Samanyolu") galaksimiz de çekirdek kısmında böyle bir kara delik içermektedir.[\[16\]](#cite_note-17)

## Köken bilimi

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=1 "Değiştirilen bölüm: Köken bilimi") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=1 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Köken bilimi")\]

Galaksi adının kökeni eski Yunancadaki, bizim galaksimizi belirtmek üzere kullanılan “sütlü, süt gibi, sütsü” anlamlarına gelen _galaxias_ (γαλαξίας) sözcüğü ya da "süt dairesi" anlamındaki _kyklos galaktikos_ (κύκλος γαλακτίκος) terimidir. Bu terim ve dolayısıyla Batı kültüründe Samanyolu için kullanılan **Milky Way** ("Süt Yolu") terimi eski Yunan mitolojisindeki bir mitosdan kaynaklanır: Bir gece, [Zeus](/wiki/Zeus "Zeus") ölümlü bir kadından yaptığı oğlu [Herakles](/wiki/Herakles "Herakles")'i, fark ettirmeden uykuya dalmış olan [Hera](/wiki/Hera "Hera")'nın göğsüne koyar. Bebek Heracles, Hera'nın memelerinden akan sütü içecek ve böylece ölümsüz olacaktır. Fakat Hera gece uyanıp tanımadığı bir bebeği emzirdiğini fark edince onu fırlatıp atar ve boşalan memesinden çıkan süt de gece gökyüzüne fışkırıp akar. Hikâyeye göre, işte geceleyin gökte sönük bir ışıkla pırıldar halde gördüğümüz “Süt Yolu” (Türkçe’de Samanyolu) denilen kuşak böyle oluşmuştur\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\].

[Astronomik](/wiki/Astronomi "Astronomi") literatürde galaksi sözcüğü, tek başınayken baş harfi büyük yazıldığında bizim galaksimiz olan Samanyolu’nu ifade eder. [Uranüs](/wiki/Uran%C3%BCs "Uranüs")’ü keşfeden [William Herschel](/wiki/William_Herschel "William Herschel") (1738-1822) astronominin bugünkü düzeyde olmadığı yıllarda derin (uzak) gök cisimleri kataloğunu hazırladığında M31 ( [Andromeda Galaksisi](/wiki/Andromeda_Galaksisi "Andromeda Galaksisi")) gibi gök cisimlerini adlandırmak üzere “spiral nebula” adını kullanmıştı.\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\] Bu gök cisimleri daha sonraki dönemlerde gerçek uzaklıkları anlaşılmaya başlandığında "devasa yıldız yığınları" olarak tanımlandı ve bu kez “Ada evren” olarak adlandırıldı. Zamanla yerini günümüzde kullandığımız “galaksi” terimine bıraktı.[\[17\]](#cite_note-18)

## Gözlem tarihçesi

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=2 "Değiştirilen bölüm: Gözlem tarihçesi") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=2 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Gözlem tarihçesi")\]

### Samanyolu

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=3 "Değiştirilen bölüm: Samanyolu") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=3 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Samanyolu")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Milkyway_pan.jpg/400px-Milkyway_pan.jpg)](/wiki/Dosya:Milkyway_pan.jpg) Samanyolu'nun 360° fotoğrafik panoraması

Galaksimizin diğer galaksiler gibi dışarıdan görünüşü, içinde bulunduğumuz için, elde edilememektedir. Gökyüzünde çıplak gözle gördüğümüz, Samanyolu adını verdiğimiz ışıklı bölge ise aslında yalnızca galaksimizin kollarından biridir.

[Antik çağda](/wiki/Antik_%C3%A7a%C4%9F "Antik çağ") Grek filozofu [Democritus](/wiki/Democritus "Democritus") (450–370 M.Ö.) gece gökyüzünde görünen Süt Yolu denilen ışıklı bölgenin uzak yıldızlardan oluşuyor olabileceğine dikkat çekmişti.[\[18\]](#cite_note-19) [Aristo](/wiki/Aristo "Aristo")’nun (384-322 M.Ö.) düşüncesine göreyse, Süt Yolu büyük, birbirine bağlı çok sayıdaki yıldızın alevlenmesinden kaynaklanmaktaydı ve bu alevler Dünya atmosferinin üst kısmında yer almaktaydı.\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\]

Arap astronom [İbn-i Heysem](/wiki/%C4%B0bn-i_Heysem "İbn-i Heysem") (965-1037) Samanyolu’nun [ıraklık açısını](/wiki/Irakl%C4%B1k_a%C3%A7%C4%B1s%C4%B1 "Iraklık açısı") gözlemleme ve ölçme girişiminde bulundu;[\[19\]](#cite_note-20) Süt Yolu’nun ıraklık açısı yoktu, bunun üzerine “bu, Dünya’dan uzaktadır, atmosfere ait değildir” diyerek [Aristo](/wiki/Aristo "Aristo")’nun görüşüne karşı çıktı.[\[20\]](#cite_note-21)
İranlı astronom [Birûnî](/w/index.php?title=Bir%C3%BBn%C3%AE&action=edit&redlink=1 "Birûnî (sayfa mevcut değil)") (973-1048) Samanyolu Galaksisi’nin sayısız bulutsu yıldızlar yığını olabileceği görüşünü ortaya attı.[\[21\]](#cite_note-22) [İbn Bacce](/wiki/%C4%B0bn_Bacce "İbn Bacce") ise Samanyolu’nun pek çok yıldızdan oluştuğunu ve gözümüze sürekli bu şekilde görünmesinin Dünya atmosferindeki [kırılımdan](/wiki/K%C4%B1r%C4%B1l%C4%B1m "Kırılım") kaynaklanıyor olabileceğini ileri sürdü.[\[22\]](#cite_note-23) İbn Kayyim El-Cevziyye (1292-1350) Samanyolu Galaksisi’nın sabit yıldızlar feleğinde bir araya gelmiş çok sayıdaki küçük yıldızlardan oluştuğunu ve bu yıldızların gezegenlerden daha büyük olduklarını ileri sürdü.[\[23\]](#cite_note-24)

Samanyolu Galaksisi’nin birçok yıldızdan oluşmasının ilk kanıtı [Galileo Galilei](/wiki/Galileo_Galilei "Galileo Galilei")’den geldi. 1610 yılında Samanyolu Galaksisi’ni bir [teleskopla](/wiki/Teleskop "Teleskop") inceleyen Galileo Galilei bunun çok sayıdaki yıldızın bir araya gelmesinden oluştuğunu fark etti.[\[24\]](#cite_note-25) 1750’de İngiliz astronom ve matematikçi [Thomas Wright](/wiki/Thomas_Wright "Thomas Wright") “ _Evrenin orijinal bir teorisi ya da yeni hipotezi_” adlı eserinde galaksinin Güneş Sistemi’ne benzer tarzda, fakat daha büyük ölçekte, kütleçekim gücüyle birbirlerine bağlı çok sayıdaki dönen yıldızlardan oluşmuş bir kitle olduğu görüşünü iddia etti (ve haklıydı). Bu düşünceye göre, söz konusu yıldızların oluşturduğu ve bizim de içinde bulunduğumuz bu disk, bizim gökyüzüne bakışımız açısından, bize gökyüzünde Süt Yolu olarak görünüyor olabilirdi.[\[25\]](#cite_note-jeva-26)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Herschel-Galaxy.png/250px-Herschel-Galaxy.png)](/wiki/Dosya:Herschel-Galaxy.png) 1785’te William Herschel tarafından sayılan yıldızlardan yola çıkılarak hazırlanan Samanyolu diyagramı. O dönemde Güneş galaksi merkezine yakın olduğu zannedildiğinden Güneş galaksi merkezine yakın olarak işaretlenmiştir.(Günümüzde yakın olmadığı bilinmektedir.)

[Immanuel Kant](/wiki/Immanuel_Kant "Immanuel Kant") 1755'teki bilimsel incelemesinde Thomas Wright'ın düşünce ve çalışmalarını biraz daha ayrıntılandırdı. Galaksimizin de Güneş Sistem’imize benzer biçimde, kütleçekim ile bir arada tutulan ve dönen bir yıldız kümesi olduğunu ifade etti. Kant ayrıca o dönemde gözlemlenebilen birkaç [bulutsunun](/wiki/Bulutsu "Bulutsu")[\[not 2\]](#cite_note-27) da ayrı galaksiler olabilecekleri varsayımında bulundu. Samanyolu Galaksisi’nin biçimi ve Güneş’in galaksi içindeki konumu hakkındaki ilk girişim 1785’te gökyüzünün farklı bölgelerindeki yıldızları özenle sayan [William Herschel](/wiki/William_Herschel "William Herschel")’dan geldi. Herschel, Güneş Sistemi’ni merkeze yakın bir yere koyarak galaksinin biçimini gösteren bir diyagram hazırladı.[\[26\]](#cite_note-28)[\[27\]](#cite_note-29)

[Jacobus Kapteyn](/wiki/Jacobus_Kapteyn "Jacobus Kapteyn"), hassas bir yaklaşım sergileyerek, 1920’deki çiziminde Güneş’in merkeze yakın bulunduğu elips biçimli küçük bir galaksi tasarladı. Farklı bir yöntem uygulayan [Harlow Shapley](/wiki/Harlow_Shapley "Harlow Shapley") ise küresel kümeler kataloğu çalışmasında kendinden öncekilerden tümüyle farklı olarak, galaksimizi Güneş’in merkezden uzak olduğu yaklaşık 70 kiloparsek yarıçapındaki yassı bir disk biçiminde tasarladı.[\[25\]](#cite_note-jeva-26) Her iki hatalı çalışma da [galaktik düzlemde](/wiki/Galaktik_d%C3%BCzlem "Galaktik düzlem") yıldızlararası toz vasıtasıyla [ışığın soğurulmasını](/w/index.php?title=I%C5%9F%C4%B1%C4%9F%C4%B1n_so%C4%9Furulmas%C4%B1&action=edit&redlink=1 "Işığın soğurulması (sayfa mevcut değil)") hesaba katmamıştı. Bu ancak [Robert Julius Trumpler](/wiki/Robert_Julius_Trumpler "Robert Julius Trumpler")’ın 1930’da [açık yıldız kümeleri](/wiki/A%C3%A7%C4%B1k_y%C4%B1ld%C4%B1z_k%C3%BCmesi "Açık yıldız kümesi") üzerinde çalışırken bu etkiyi ölçmesinden sonra hesaba katılmaya başlandı ve günümüzdeki galaksi görünümü kuramlarına ulaşıldı.[\[28\]](#cite_note-30)

### Samanyolu Galaksisi'nin diğer bulutsulardan ayırt edilmesi

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=4 "Değiştirilen bölüm: Samanyolu Galaksisi'nin diğer bulutsulardan ayırt edilmesi") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=4 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Samanyolu Galaksisi'nin diğer bulutsulardan ayırt edilmesi")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Pic_iroberts1.jpg/150px-Pic_iroberts1.jpg)](/wiki/Dosya:Pic_iroberts1.jpg)“Büyük Andromeda Bulutsusu” adı verilen gök cisminin 1899’da çekilen fotoğrafı. Cisim sonradan Andromeda Galaksisi olarak tanımlanmıştır.[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/M51Sketch.jpg/150px-M51Sketch.jpg)](/wiki/Dosya:M51Sketch.jpg) [Girdap Galaksisi](/wiki/Girdap_Galaksisi "Girdap Galaksisi")’nin 1845’te Lord Rosse tarafından yapılan krokisi

10\. yy.’da İranlı astronom [Abdurrahman el-Sûfî](/w/index.php?title=Abdurrahman_el-S%C3%BBf%C3%AE&action=edit&redlink=1 "Abdurrahman el-Sûfî (sayfa mevcut değil)") (El Sûfî adıyla da tanınan Azophi) [Andromeda Galaksisi](/wiki/Andromeda_Galaksisi "Andromeda Galaksisi")’nın ilk kayıtlı gözlemini yaptı ve onu “küçük bulut” olarak tarif etti.[\[29\]](#cite_note-31) El Sûfî aynı zamanda Yemen’den görünür olan ve [Macellan](/wiki/Macellan "Macellan")’ın 16. yy.’daki yolculuğuna kadar Avrupalılar tarafından görülmemiş [Büyük Macellan Bulutu](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Macellan_Bulutu "Büyük Macellan Bulutu")’nu da tanımladı.[\[30\]](#cite_note-32)[\[31\]](#cite_note-33) Bunlar Samanyolu Galaksisi haricinde yeryüzünden gözlemlenen ilk galaksilerdi. El Sûfî buluşlarını 964 yılında “ _Sabit Yıldızlar_” adlı kitabında duyurdu.

1054’te SN 1054 [süpernovasının](/wiki/S%C3%BCpernova "Süpernova") patlamasıyla [Yengeç Bulutsusu](/wiki/Yenge%C3%A7_Bulutsusu "Yengeç Bulutsusu")’nun oluşması Çin, Arap ve İranlı astronomlarca gözlemlendi. Bu bulutsu yüzyıllar sonra, Batı'da önce [John Bevis](/wiki/John_Bevis "John Bevis") (1731) tarafından daha sonra [Charles Messier](/wiki/Charles_Messier "Charles Messier") (1758) ve ardından [Lord Rosse](/w/index.php?title=Lord_Rosse&action=edit&redlink=1 "Lord Rosse (sayfa mevcut değil)") (1840’lar) tarafından gözlemlendi.[\[32\]](#cite_note-34)

1750’de Thomas Wright “ _Orijinal bir Teori ya da Evrenin Yeni Hipotezi_” ( _An original theory or new hypothesis of the universe_) adlı eserinde Samanyolu Galaksisi’nın yıldızlardan oluşan basık bir disk olduğunu ve gece gökyüzünde görünen bazı bulutsuların Samanyolu Galaksisi’nden ayrı olabilecekleri düşüncesini ifade etti ki, bu düşüncesinde haklı olduğu zamanla anlaşılacaktı.[\[25\]](#cite_note-jeva-26)[\[33\]](#cite_note-35) 1755’te Immanuel Kant Samanyolu Galaksisi’ndan ayrı olan bu bulutsular için “Ada evren” terimini ortaya attı.

18.yy. sonuna doğru Charles Messier en parlak 109 bulutsuyu içeren bir katalog derledi. Bunu William Herschel tarafından 5000 bulutsunun derlendiği geniş bir katalog çalışması izledi.[\[25\]](#cite_note-jeva-26) 1845’te Lord Rosse eliptik bulutsular ile spiral bulutsular arasında ayrım yapabilmesini sağlayan yeni bir teleskop yaptı\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\].

1917’de [Heber Curtis](/w/index.php?title=Heber_Curtis&action=edit&redlink=1 "Heber Curtis (sayfa mevcut değil)") Andromeda Galaksisi'ndeki ( [Messier cisimlerinden](/wiki/Messier_cisimleri "Messier cisimleri") [M31](/wiki/M31 "M31")) [S Andromedae](/wiki/S_Andromedae "S Andromedae") adlı [novayı](/wiki/Nova "Nova") gözlemledi, fotoğraf kayıtlarını araştırarak 11 nova daha buldu. Ayrıca bu novaların ortalama olarak bizim galaksimizdekilerden 10 kat daha soluk olduğunu saptadı. Buradan yola çıkarak da 150.000 parsek mesafede olduğu tahmininde bulundu ve spiral bulutsuların bağımsız birer galaksi olduklarını varsayan "ada evrenler" hipotezini destekledi\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\].

1920'de esas olarak Harlow Shapley ile Heber Curtis arasında geçen, Samanyolu ve spiral bulutsuların doğasının yanı sıra evrenin boyutu hakkındaki " [Büyük Tartışma](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Tart%C4%B1%C5%9Fma "Büyük Tartışma")" o döneme damgasını bırakmıştı. Konu ancak yeni bir teleskop kullanan [Edwin Hubble](/wiki/Edwin_Hubble "Edwin Hubble")’ın 1920’lerin başlarındaki çalışmaları sayesinde sonuca bağlandı. Bazı spiral bulutsuların dış kesimlerinde bireysel yıldız toplulukları olduğu ayrıntılarını gözlemlemeyi başaran Hubble, bazı [sefe değişkenlerini](/wiki/Sefe_de%C4%9Fi%C5%9Fkeni "Sefe değişkeni") tanımlayabildi ki, bu da kendine bulutsuların uzaklığını hesaplayabilme imkânı verdi. Böylece bu bulutsuların Samanyolu'nun parçası olamayacak kadar uzak olduklarını ortaya çıkardı.[\[34\]](#cite_note-36) Hubble ayrıca, 1936’da, hâlâ kullanımda olan bir biçimsel galaksi sınıflandırma sistemini ( [Hubble düzeni](/wiki/Hubble_d%C3%BCzeni "Hubble düzeni")) ortaya atmıştır.[\[35\]](#cite_note-37)

### Modern araştırma

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=5 "Değiştirilen bölüm: Modern araştırma") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=5 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Modern araştırma")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/GalacticRotation2_tr.svg/180px-GalacticRotation2_tr.svg.png)](/wiki/Dosya:GalacticRotation2_tr.svg) Tipik bir sarmal galaksinin döngü (rotasyon) eğimi: (A) tahmin edilen ve (B) gözlemlenen. Uzaklık galaksinin çekirdeğinden uzaklıktır.

Galaksilerin [uzayda](/wiki/Uzay "Uzay") rastgele dağıldıklarını ileri süren teoriler, modern araçlarla yapılan gözlemler sonucunda önemini kaybetmiş, hepsinin belli bir düzen içinde yer aldıkları, gök cisimlerinin hepsinin belirli yasalar dahilinde hareket ettikleri anlaşılmıştır.
1944'te, [Hendrik van de Hulst](/w/index.php?title=Hendrik_van_de_Hulst&action=edit&redlink=1 "Hendrik van de Hulst (sayfa mevcut değil)")'un [dalgaboyunu](/wiki/Dalgaboyu "Dalgaboyu") 21 cm. olarak tahmin ettiği, 1954’te gözlemlenen, yıldızlararası [hidrojen](/wiki/Hidrojen "Hidrojen") atomlarından kaynaklanan [mikrodalga](/wiki/Mikrodalga "Mikrodalga") ışınımının[\[36\]](#cite_note-38)[\[37\]](#cite_note-39) ortaya çıkarılması ile galaksi incelemeleri yeni bir boyut kazandı. Çünkü, bu ışınım tozların soğurmasından etkilenmiyordu ve [Doppler etkisi](/wiki/Doppler_etkisi "Doppler etkisi") galaksi içerisindeki gazların hareketlerini belirlemede kullanılabilecekti. Gelişmiş [radyoteleskoplarla](/wiki/Radyoteleskop "Radyoteleskop") hidrojen gazı diğer galaksilerde de belirlenebildi.

1970'lere gelindiğinde Vera Rubin'in galaksilerdeki gazların [dönüş hızı](/wiki/G%C3%B6kada_d%C3%B6n%C3%BC%C5%9F_e%C4%9Frisi "Gökada dönüş eğrisi") üzerine çalışmaları sonucunda şu husus saptandı: Galaksilerdeki yıldız ve gazların görünen toplam kütlesi, galaksilerin bu denli yüksek dönüş hızı için yeterli olamazdı; şu halde gözle görülmese de, ek kütlesiyle, hızın bu düzeyde olmasını sağlayıcı bir madde daha var olmalıydı. Böylece bu eksik kütle, görülemeyen, fakat büyük miktarlarda bulunan karanlık maddenin varlığı ile açıklandı.[\[38\]](#cite_note-40)

1990’ların başlarında [Hubble Uzay Teleskobu](/wiki/Hubble_Uzay_Teleskobu "Hubble Uzay Teleskobu") daha ileri düzeyde gözlemlerde bulunulmasını sağladı. Örneğin galaksimizdeki görünmeyen karanlık maddenin yalnızca soluk ve küçük yıldızlardaki karanlık maddeden ibaret olamayacağı anlaşıldı.[\[39\]](#cite_note-41) Yine bu teleskopla önceleri nispeten boş olduğuna inanılan bir gökyüzü parçasının ( [Hubble Derin Alan](/wiki/Hubble_ultra_derin_alan "Hubble ultra derin alan")) incelenmesi sayesinde, o gökyüzü parçasının boş olmayıp galaksilerle dolu olduğu anlaşıldı ve böylece evrende 125 milyar (1.25x1011) galaksinin olması gerektiğine ilişkin kanıt bulunmuş oldu.[\[40\]](#cite_note-42) Öte yandan gözle görülemeyen birçok tayfı gözlemleyebilen gözlem aygıtlarının (radyo teleskop, [x-ışını teleskobu](/wiki/X-%C4%B1%C5%9F%C4%B1n%C4%B1_teleskobu "X-ışını teleskobu"), kızılötesi kameralar vb.) geliştirilmesi Hubble tarafından da saptanamamış birçok galaksinin keşfedilebilmesini sağladı. Böylece [sakınma bölgesi](/wiki/Sak%C4%B1nma_b%C3%B6lgesi "Sakınma bölgesi") (İng. _zone of avoidance_) denilen “Samanyolu kuşağı” yüzünden iyi görülemeyen gökyüzü bölgesindeki galaksiler de keşfedilebildi.[\[41\]](#cite_note-43)

## Tipleri ve biçimleri

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=6 "Değiştirilen bölüm: Tipleri ve biçimleri") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=6 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Tipleri ve biçimleri")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Hubble_sequence_photo.png/360px-Hubble_sequence_photo.png)](/wiki/Dosya:Hubble_sequence_photo.png) Hubble düzeni denilen biçimsel sınıflandırmaya göre [galaksi tipleri](/wiki/Bi%C3%A7imsel_Galaksi_S%C4%B1n%C4%B1flar%C4%B1 "Biçimsel Galaksi Sınıfları") ya da sınıfları. E, eliptik galaksiler; S, sarmal (spiral) galaksiler; SB ise çubuklu sarmal (spiral) galaksileri belirtir.

Galaksiler [Hubble düzeni](/wiki/Hubble_d%C3%BCzeni "Hubble düzeni") olarak adlandırılan yaygın bir biçimsel sınıflandırmaya göre dört ana sınıfta sınıflandırılırlar: Eliptik, sarmal (spiral), çubuklu sarmal ve düzensiz. Bu sınıflandırma tümüyle galaksilerin gözle görülen biçimlerine dayanır. Fakat bu sınıflandırma esas alındığında, [etkin galaksilerdeki](/wiki/Etkin_galaksiler "Etkin galaksiler") çekirdek etkinliği ya da starburst galaksilerinde önem taşıyan “yıldız doğum oranı” gibi, galaksilerin bazı önemli karakteristikleri göz ardı edilmiş olur.[\[42\]](#cite_note-44) Bir galaksinin en yoğun kısmı çekirdeğidir. Gaz miktarı ve yıldız sayısı galaksinin merkezine doğru gittikçe artar\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\].

### Eliptik galaksiler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=7 "Değiştirilen bölüm: Eliptik galaksiler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=7 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Eliptik galaksiler")\]

Eliptik galaksiler görüş açısından bağımsız olarak, gerçekten [elips](/wiki/Elips "Elips") biçimine sahip galaksilerdir. Hubble düzenine göre eliptik galaksiler daire biçimine yakınlıktan aşırı ovalliğe kadar uzanan bir yelpaze içinde kodlanır ya da adlandırılırlar. Bu yelpaze içinde daire biçimine en yakın eliptik galaksiler E0 olarak, en basık ya da en oval olanlar ise E7 olarak adlandırılır. Genellikle küçük yapılı, nispeten yıldızlararası maddesi fazla olmayan galaksilerdir.

Bu galaksilerde yeni yıldız doğum oranı çok düşüktür, yani yıldız doğumlarının durduğu veya en aza indiği galaksiler olarak düşünülebilirler; dolayısıyla [açık kümelere](/wiki/A%C3%A7%C4%B1k_k%C3%BCme "Açık küme") çok az derecede sahiptirler. Bu galaksiler, ortak kütleçekim merkezini esas alan, rastgele sayılabilecek yörüngelerde dönen evrimleşmiş yaşlı yıldızların baskın (çoğunlukta) olduğu galaksilerdir. Bu bakımdan çok daha küçük olan [küresel yıldız kümeleri](/wiki/K%C3%BCresel_y%C4%B1ld%C4%B1z_k%C3%BCmesi "Küresel yıldız kümesi") ile bazı benzerlikler taşırlar.[\[43\]](#cite_note-45)[\[44\]](#cite_note-46) Buna karşılık en büyük galaksiler "dev eliptik galaksiler"dir. Dev eliptik galaksiler genellikle büyük [galaksi kümelerinin](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmesi "Galaksi kümesi") çekirdekleri yakınında bulunurlar.[\[45\]](#cite_note-47)

### Sarmal galaksiler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=8 "Değiştirilen bölüm: Sarmal galaksiler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=8 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Sarmal galaksiler")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/M104_ngc4594_sombrero_galaxy_hi-res.jpg/200px-M104_ngc4594_sombrero_galaxy_hi-res.jpg)](/wiki/Dosya:M104_ngc4594_sombrero_galaxy_hi-res.jpg) [Sombrero Galaksisi](/wiki/Sombrero_Galaksisi "Sombrero Galaksisi"), bir çubuksuz sarmal galaksi örneği

Evrendeki galaksilerin büyük çoğunluğu [sarmal galaksilerden](/wiki/Sarmal_galaksi "Sarmal galaksi") oluşur. Nispeten yüksek düzeyde [açısal hıza](/wiki/A%C3%A7%C4%B1sal_h%C4%B1z "Açısal hız") sahiptirler. Sarmal galaksiler, dönen bir yıldızlar diskinden, yıldızlararası ortamdan ve genellikle daha yaşlı yıldızlardan meydana gelmiş bir [şişkinlikten](/w/index.php?title=%C5%9Ei%C5%9Fkin_galaksi_(astronomi)&action=edit&redlink=1 "Şişkin galaksi (astronomi) (sayfa mevcut değil)") oluşur. Etrafı teker adlı yıldızlar topluluğu tarafından sarılı bu karın ya da çekirdek kısmından dışarı doğru nispeten parlak kollar uzanır. Hubble düzeninde sarmal galaksiler S harfiyle kodlanır; bu S harfinin yanına galaksinin bazı özelliklerini belirtmek üzere küçük harfler (a, b, c) eklenir. Bu ek harfler kolların sıkılık ya da dallanmadaki dağınıklık derecesini ve merkezî karın ya da çekirdeğin boyut durumunu gösterir. Örneğin Sa sınıfındaki galaksilerde çekirdek büyüktür, kollar ise belirsizce yayılmıştır. Sc sınıfında ise çekirdek küçüktür ve açılmış kollar ise belirgindir.[\[46\]](#cite_note-48)

Sarmal galaksiler adlarını yıldızların oluştuğu parlak kollarına borçuludurlar. Sarmal galaksilerde kollar, merkezden dışa doğru [logaritmik spiral](/wiki/Logaritmik_spiral "Logaritmik spiral") biçimine yakın bir spirallik göstererek açılırlar. Bu, yıldızlar kitlesinin tekbiçimli dönüşüyle oluşan sapmalardan kaynaklanan bir çalkantının varlığını gösterir. Yıldızlar gibi kollar da merkez çevresinde dönmekle birlikte, kollar sabit açısal hızla dönerler. Bu şu anlama gelir: Yıldızlar hareketleri sırasında bu kollara girip çıkarlar ve galaksi merkezine yakın yıldızlar ile kollardaki yıldızların hızları aynı değildir\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\].

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Hubble2005-01-barred-spiral-galaxy-NGC1300.jpg/200px-Hubble2005-01-barred-spiral-galaxy-NGC1300.jpg)](/wiki/Dosya:Hubble2005-01-barred-spiral-galaxy-NGC1300.jpg) NGC 1300, bir çubuklu sarmal galaksi örneği

Günümüzde galaksilerin sarmal kolları [yoğunluk dalgası teorisi](/wiki/Yo%C4%9Funluk_dalgas%C4%B1_teorisi "Yoğunluk dalgası teorisi")'yle maddenin geçici olarak artması veya sıkışması şeklinde yorumlanmaktadır. Yıldızlar bir kol vasıtasıyla yer değiştirirlerken her yıldız sisteminin [uzay hızı](/wiki/Uzay_h%C4%B1z%C4%B1 "Uzay hızı") daha yüksek yoğunluktaki maddelerin [kütleçekim](/wiki/K%C3%BCtle%C3%A7ekim "Kütleçekim") kuvvetiyle değişikliğe uğratılır. İşte, yolda art arda giden otomobillerin yavaşlamasıyla oluşan harekete veya okyanustaki dalga hareketine benzetilen bu etki, galakside yoğunluk dalgalarını oluşturmaktadır\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\].

Sarmal galaksilerin çoğunda, çekirdeği bir uçtan diğerine kateden, yıldızlardan oluşmuş çubuk biçiminde bir oluşum bulunur.[\[47\]](#cite_note-49) [Çubuklu sarmal galaksiler](/wiki/%C3%87ubuklu_sarmal_galaksi "Çubuklu sarmal galaksi") denilen bu sınıftaki galaksiler Hubble düzeninde, ardından kolların durumunu belirten bir küçük harfin (a, b, c) geldiği SB kodlamasıyla gösterilir. Çekirdekteki çubuğun çekirdekten dışarı doğru hareketlenen bir yoğunluk dalgası nedeniyle, bazen de bir başka galaksinin gelgit etkisi nedeniyle meydana gelen geçici bir oluşum olduğu düşünülmektedir.[\[48\]](#cite_note-50) İçinde bulunduğumuz [Samanyolu Galaksisi](/wiki/Samanyolu_Galaksisi "Samanyolu Galaksisi") ve galaksimize en yakın olan Andromeda Galaksisi de bir çubuklu sarmal galaksidir;[\[49\]](#cite_note-51)[\[50\]](#cite_note-52) yaklaşık 30 kiloparsek yarıçapında ve bir kiloparsek kalınlıktadır. Yaklaşık 200 milyar yıldız içermekte olup kütlesi Güneş’inkinin yaklaşık 600 milyar mislidir.[\[51\]](#cite_note-53)[\[52\]](#cite_note-54) Samanyolu Galaksisi 4 kısımda ele alınır: Karın, ince teker, kalın teker, hale. Disk çapı yaklaşık olarak yüz bin ışık yılıdır. İçerdiği 200 milyar yıldızın büyük çoğunluğu, diskin merkezinde toplanmıştır\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\].

### Diğer biçimler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=9 "Değiştirilen bölüm: Diğer biçimler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=9 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Diğer biçimler")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Hoag%27s_object.jpg/150px-Hoag%27s_object.jpg)](/wiki/Dosya:Hoag%27s_object.jpg) [Hoag cismi](/wiki/Hoag_cismi "Hoag cismi"), bir halkalı galaksi örneği

“Tuhaf galaksiler” diğer galaksilerle gelgit etkileşimlerinden kaynaklanan alışılmamış özellikler gösteren galaksilerdir. Çıplak bir çekirdek ile çekirdeği çevreleyen, yıldızlardan oluşmuş bir halka ve yıldızlararası ortamdan oluşan “ [halkalı galaksi](/wiki/Halkal%C4%B1_galaksi "Halkalı galaksi")” buna bir örnek olarak gösterilebilir. Halkalı galaksinin bir sarmal galaksinin çekirdeğinden küçük bir galaksinin geçmesi hâlinde oluştuğu düşünülmektedir.[\[53\]](#cite_note-55) Andromeda Galaksisi’nın başından da böyle bir olay geçmiş olması muhtemeldir; çünkü [kızılötesi](/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l%C3%B6tesi "Kızılötesi") ışın tekniği yardımıyla bu galaksinin çokhalkalı bir yapılanma gösterdiği saptanmıştır.[\[54\]](#cite_note-56)

Bir “ [merceksi galaksi](/wiki/Merceksi_galaksi "Merceksi galaksi")” (İng. _lenticular galaxy_) eliptik galaksi ile sarmal galaksi arasında kalan bir biçimde olup her iki galaksi sınıfının özelliklerine de sahiptir. Bu sınıftakiler Hubble düzeninde S0 olarak kodlanırlar. Belirsiz spiral kolları olmasının yanı sıra yıldızlardan oluşan eliptik bir halesi vardır.[\[55\]](#cite_note-57) [Çubuklu merceksi galaksiler](/wiki/%C3%87ubuklu_merceksi_galaksi "Çubuklu merceksi galaksi") ise Hubble düzeninde SB0 olarak kodlanır. Bütün bu sınıflardan başka, eliptik ve spiral bir biçim altında sınıflandırılması pek mümkün olmayan bazı galaksiler daha bulunmaktadır ki, bunlar [düzensiz galaksi](/wiki/D%C3%BCzensiz_galaksi "Düzensiz galaksi") olarak adlandırılır ve Irr I ya da Irr II olarak kodlandırılırlar. Bunlardan Irr I olarak kodlananlar düşük düzeyde bir yapılanma gösterirlerse de bu yapının biçimi biçimsel galaksi sınıflarından herhangi birine uymaz. Irr II olarak kodlanan galaksiler ise biçimsel galaksi sınıflarını andıran hiçbir yapı izi göstermezler. Düzensiz galaksilerin geçmişte birer sarmal veya eliptik galaksi oldukları, fakat sonraları kütleçekimsel kuvvetlerin etkisi altında düzensiz hale geldikleri düşünülmektedir. Düzensiz cüce galaksilerin yakın örneklerine [Macellan Bulutları](/wiki/Macellan_bulutlar%C4%B1 "Macellan bulutları")'nda rastlanır.

### Cüce galaksiler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=10 "Değiştirilen bölüm: Cüce galaksiler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=10 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Cüce galaksiler")\]

Geniş eliptik ve sarmal galaksilerin ününe karşılık evrendeki galaksilerin çoğunun [cüce galaksiler](/wiki/C%C3%BCce_galaksi "Cüce galaksi") oldukları görülmektedir. Bu mini galaksiler Samanyolu Galaksisi’nın % 1’i kadar olup yalnızca birkaç milyon yıldız içerirler. Kısa zaman önce yalnızca 100 parsek genişliğindeki “aşırı yoğun galaksi”ler keşfedilmiştir.[\[56\]](#cite_note-58) Cüce galaksilerin çoğu daha büyük bir galaksinin uydusu durumundadır. Samanyolu Galaksisi’nın bilinen böyle 12 kadar “uydu galaksi”si olup, keşfedilmeyi bekleyen 300-500 “uydu galaksi”si daha olduğu tahmin edilmektedir.[\[57\]](#cite_note-59) Cüce galaksiler eliptik, sarmal ya da [düzensiz galaksi](/wiki/D%C3%BCzensiz_galaksi "Düzensiz galaksi") sınıflarında sınıflandırılabilirler. Fakat "eliptik cüce galaksiler" büyük eliptik galaksilere pek fazla benzemediklerinden “cüce küresel galaksiler” (İng. _dwarf spheroidal galaxy_) olarak adlandırılırlar. Kısa zaman önce keşfedilen iki cüce galaksinin her birinin kütlesinin 10 milyon [güneş kütlesi](/wiki/G%C3%BCne%C5%9F_k%C3%BCtlesi "Güneş kütlesi") kadar olduğunun saptanması galaksilerin büyük kısmının [karanlık maddeden](/wiki/Karanl%C4%B1k_madde "Karanlık madde") oluştuğu varsayımını desteklemektedir.

## Olağan dışı dinamik ve etkinlikler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=11 "Değiştirilen bölüm: Olağan dışı dinamik ve etkinlikler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=11 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Olağan dışı dinamik ve etkinlikler")\]

### Etkileşim

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=12 "Değiştirilen bölüm: Etkileşim") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=12 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Etkileşim")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Antennae_galaxies_xl.jpg/200px-Antennae_galaxies_xl.jpg)](/wiki/Dosya:Antennae_galaxies_xl.jpg) [Antenler](/wiki/Anten_Galaksileri "Anten Galaksileri") adlı iki galaksi kaynaşmayla sonuçlanacak bir çarpışma hâlindedir. İki galaksinin çekirdekleri büyük bir galaksi oluşturmak üzere yol almaktadır.[\[not 3\]](#cite_note-60)

Bir [galaksi kümesinde](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmesi "Galaksi kümesi") bulunan galaksiler arasındaki etkileşimler nispeten sıklık göstermekte olup, evrimlerinde önemli bir rol oynarlar. Etkileşime geçmiş iki galaksi çarpışmasa da [gelgit etkileşiminden](/w/index.php?title=Gelgit_etkile%C5%9Fimi&action=edit&redlink=1 "Gelgit etkileşimi (sayfa mevcut değil)") dolayı hem birtakım eğrilip bükülme deformasyonlarına uğrar, hem de aralarında bir miktar gaz ve toz alışverişi olur.[\[58\]](#cite_note-cos3-61) İki galaksi arasında çarpışma, birbirlerinin tam üzerine geldikleri ve birleşmelerine imkân tanımayacak ölçüde bir [momentuma](/wiki/Momentum "Momentum") sahip oldukları zaman meydana gelir. Bu denli etkileşime girmiş galaksilerdeki yıldızlar, birbirleriyle çarpışmadan, birbirlerinin arasından geçerler. Bununla birlikte gaz ve tozları etkileşime geçerler. Bu da, yıldızlararası ortamın bozulup ve parçalanıp sıkışmış hale gelmesiyle "yıldız doğumları"nın patlak vermesine neden olur. Galaksilerin çarpışması birinde ya da her ikisinde ciddi anlamda, çubuk, halka veya kuyruk benzeri eğilip bükülme bozulmalarına yol açar.[\[58\]](#cite_note-cos3-61)

İki galaksinin [momentumu](/wiki/Momentum "Momentum") yeterince düşük olduğu takdirde, yani birbirlerinin içinden geçmelerini sağlayacak derecede güçlü olmadığı takdirde, etkileşim birleşmeyle sonuçlanır. Bu durumda iki galaksi daha büyük bir galaksiyi yaratacak şekilde kaynaşırlar. Bu kaynaşma etkinlikleri yeni galakside her iki galaksinin orijinal biçimlerine kıyasla farklı bir biçimsel yapıyı meydana getirici değişiklikler yaratabilir. İki galaksiden birinin daha büyük kütleye sahip olması hâlinde, biri diğeri tarafından, deyim yerindeyse, “yutulmuş” olur. Buna [galaktik kanibalizm](/w/index.php?title=Galaktik_kanibalizm&action=edit&redlink=1 "Galaktik kanibalizm (sayfa mevcut değil)") adı verilir. Bu tür denk olmayan kaynaşmalarda küçük galaksi yırtılır veya tamamen parçalanırken büyük galaksi pek fazla bozulmaya uğramaz. İşte galaksimiz Samanyolu hâlihazırda [Sagittarius (Yay Takımyıldızı)](/wiki/Sagittarius_(tak%C4%B1my%C4%B1ld%C4%B1z) "Sagittarius (takımyıldız)") cüce eliptik galaksisini ve Canis Major (Büyük Köpek Takımyıldızı) cüce galaksisini yutmak üzere "galaktik kanibalizm" sürecinde bulunmaktadır.[\[58\]](#cite_note-cos3-61)

### Aşırı yıldız üreten galaksiler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=13 "Değiştirilen bölüm: Aşırı yıldız üreten galaksiler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=13 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Aşırı yıldız üreten galaksiler")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/M82_HST_ACS_2006-14-a-large_web.jpg/180px-M82_HST_ACS_2006-14-a-large_web.jpg)](/wiki/Dosya:M82_HST_ACS_2006-14-a-large_web.jpg) Starburst galaksilerine tipik bir örnek sayılan [M82](/wiki/Messier_82 "Messier 82") (Messier 82). Normal bir galaksinin on misli oranında yıldız doğumuna sahne olmuştur.

Galaksilerdeki yıldızlar dev [moleküler bulutlarda](/wiki/Molek%C3%BCler_bulut "Moleküler bulut") oluşan soğuk gaz rezervlerinden üretilirler. Yıldız doğumları oranının istisnai derecede yüksek olduğu galaksiler “starburst galaksi”ler adıyla bilinir. Bu galaksiler aşırı miktarda yıldız üretmeye sürekli olarak devam etselerdi gaz rezervlerini tüketerek ömürlerini iyice azaltırlardı. Fakat bu etkinlikleri genellikle yalnızca on milyon yıl kadar sürer ki, bu süre bir galaksinin ömür süresine nazaran nispeten kısa bir süredir. "Starburst galaksi"ler evren tarihinin erken dönemlerinde daha yaygındılar.[\[59\]](#cite_note-Starburst_Galaxies-62) Günümüzde bile bu galaksilerin, yıldız doğumları toplamına katkıları tahminen % 15 civarındadır.[\[60\]](#cite_note-63)

Starburst galaksiler tozlu gaz yoğunlaşmalarıyla ve yeni doğmuş yıldızların çokluğuyla nitelenirler ki, bu yıldızlardan bazıları çevredeki bulutları iyonize ederek içerisinde yıldız oluşumlarının gerçekleştiği [H II bölgeleri](/wiki/H_II_b%C3%B6lgesi "H II bölgesi") yaratan büyük yıldızlardır.[\[61\]](#cite_note-64) Bu büyük yıldızlar [süpernova](/wiki/S%C3%BCpernova "Süpernova") patlamaları da üretirler ve bu patlamalarda saçtıkları maddeler çevredeki gazla çok güçlü bir etkileşime girerler. Bu patlamalar gaz bölgesinde yıldız oluşumunu sağlayan zincirleme reaksiyonları tetikler. Öyle ki bu etkinlik ancak söz konusu bölgedeki gaz tüketildiğinde ya da dağıldığında son bulur.[\[59\]](#cite_note-Starburst_Galaxies-62)

Starburst tipi galaksiler, genellikle galaksilerin birleşmesiyle ya da etkileşime geçmesiyle açıklanır. Starburst galaksilerin bu tür bir etkileşimle oluşmasına, [M82](/wiki/Messier_82 "Messier 82") galaksisi tipik bir örnek oluşturur. M 82 kendinden daha büyük bir galaksi olan M 81 ile yüz yüze gelecek şekilde yakınlaşmış ve normal bir galaksinin on misli oranında yıldız üreten bir starburst galaksi hâline gelmiştir. Düzensiz galaksiler genellikle belirli aralarla starburst etkinliği sergilerler.[\[62\]](#cite_note-65)

### Etkin çekirdekli galaksiler

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=14 "Değiştirilen bölüm: Etkin çekirdekli galaksiler") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=14 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Etkin çekirdekli galaksiler")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/M87_jet.jpg/130px-M87_jet.jpg)](/wiki/Dosya:M87_jet.jpg) Eliptik bir "radyo galaksi" olan [M87](/wiki/Messier_87 "Messier 87")'den yayılan parçacık akışı.

Gözlemleyebildiğimiz galaksilerin bir kısmı “etkin” olarak sınıflandırılır. Galaksiden çıkan toplam enerjinin önemli bir kısmı yıldızlar, toz ve yıldızlararası ortamdan değil, bir başka kaynaktan yayılmaktadır. Etkin galaksi çekirdeği için standart örnek, çekirdek bölgesindeki bir dev karadeliğin (SMBH) çevresinde oluşan bir [katılım diskine](/w/index.php?title=Kat%C4%B1l%C4%B1m_diski&action=edit&redlink=1 "Katılım diski (sayfa mevcut değil)") dayanır. Bir etkin galaksi çekirdeğinin ışınımı maddenin diskten hareketle kara deliğe doğru düşmesi sırasındaki [kütleçekimsel enerjiden](/wiki/K%C3%BCtle%C3%A7ekimsel_enerji "Kütleçekimsel enerji") kaynaklanır.[\[63\]](#cite_note-66) Bu tür kozmik cisimlerin % 10’unda, yarıçapları bakımından birbirine zıt bir enerji akışı çifti, çekirdekten ışık hızına yakın hızlarda parçacıklar fırlatır. Bu akışları üreten mekanizma, yani bu akışların işleyişi henüz anlaşılamamıştır.[\[64\]](#cite_note-67)

[X ışınları](/wiki/X_%C4%B1%C5%9F%C4%B1n%C4%B1 "X ışını") şeklinde yüksek enerji ışınımları yayan etkin galaksiler ışıklılıklarına bağlı olarak "Seyfert galaksileri" ya da [kuasar](/wiki/Kuasar "Kuasar")’lar olarak sınıflanırlar. Kuasar’lara benzeyen bir başka etkin galaksi türü de [blazarlardır](/wiki/Blazar "Blazar"). Bunların Dünya’ya doğru yönelmiş bir [rölativistik akışı](/w/index.php?title=R%C3%B6lativistik_ak%C4%B1%C5%9F&action=edit&redlink=1 "Rölativistik akış (sayfa mevcut değil)") oldukları gözlemlenmiştir. [Radyo galaksi](/wiki/Radyo_galaksi "Radyo galaksi") denilen etkin galaksiler ise bu rölativistik akışlarından radyo frekansları yayılan galaksilerdir. Muhtemelen, bir galaksi çekirdeği türü olan ve [LINER](/wiki/LINER "LINER") (İng. _**L** ow- **I** onization **N** uclear **E** mission-line **R** egions_) kısa adıyla tanınan çekirdekler de etkin çekirdeklerdir. LINER tipindeki galaksilerin yaydıklarında düşük ölçüde iyonize öğeler baskındır. Bize yakın galaksilerin yaklaşık üçte biri LINER çekirdek türüne sahip galaksiler olarak sınıflanırlar.[\[65\]](#cite_note-68)[\[66\]](#cite_note-69)[\[67\]](#cite_note-70)

## Oluşma ve evrim

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=15 "Değiştirilen bölüm: Oluşma ve evrim") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=15 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Oluşma ve evrim")\]

Galaksilerin ortaya çıkma ve evrimlerinin incelenmesi bir bakıma galaksilerin nasıl meydana geldikleri ve evren tarihinde nasıl bir evrim yolu izledikleri sorularının yanıtlanması girişimleridir. Bu alandaki bazı teoriler geniş ölçüde kabul görmekle birlikte, bu alan [astrofizikte](/wiki/Astrofizik "Astrofizik") hâlen ilerlemeler bekleyen etkin (araştırmaların sürdüğü) bir alandır.

### Oluşma

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=16 "Değiştirilen bölüm: Oluşma") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=16 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Oluşma")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Local_galaxy_filaments_tr.png/220px-Local_galaxy_filaments_tr.png)](/wiki/Dosya:Local_galaxy_filaments_tr.png) Karanlık maddenin 520 milyon ışık yılı uzaklıktaki ve 100 milyon ışık yılı kalınlıktaki bir uzay dilimindeki dağılımı. Kümeler rastgele değil, bir yapıdaki teller ya da ipliksiler gibi dizilmişlerdir. Bu koordinat sisteminde Coma (Saç), Virgo (Başak) ve Perseus (Kahraman) kümeleri işaretlenmiştir.

Evrenin hâlihazırdaki erken [modelleri](/wiki/Model_(soyut) "Model (soyut)") [Big Bang](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Patlama "Büyük Patlama") kuramına dayanmaktadır. Big Bang olayının başlangıcından 300.000 yıl sonra hidrojen ve [helyum](/wiki/Helyum "Helyum") [atomları](/wiki/Atom "Atom") [rekombinasyon](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Patlama_Kronolojisi#Yeniden_Birle.C5.9Fme:_240.2C000.E2.80.93310.2C000_y.C4.B1l "Büyük Patlama Kronolojisi") denilen bir olayla oluşmaya başladılar. Bu dönemde hemen hemen tüm hidrojen nötrdü ( [iyonize](/wiki/%C4%B0yonizasyon "İyonizasyon") olmamış), ışığı kolaylıkla soğurabilir haldeydi ve yıldızlar henüz oluşmamışlardı. Dolayısıyla bu döneme [Karanlık Çağlar](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Patlama_Kronolojisi#Karanl.C4.B1k_.C3.87a.C4.9Flar "Büyük Patlama Kronolojisi") adı verilir. Yoğunluk kararsızlıklarının (ya da [anizotropik](/w/index.php?title=Anizotropik&action=edit&redlink=1 "Anizotropik (sayfa mevcut değil)") düzensizliklerinin) olduğu bu ilk maddede büyük yapılar belirmeye başladılar. [Baryonik](/wiki/Baryon "Baryon") madde kütleleri [karanlık maddenin](/wiki/Karanl%C4%B1k_madde "Karanlık madde") soğuk halelerinde yoğunlaşmaya başladılar.[\[68\]](#cite_note-harv_proto-71) Bu ilk yapılar sonradan, günümüzde gördüğümüz galaksiler hâline geleceklerdi.

Galaksilerin bu erken durumuna ilişkin kanıt 2006’da IOK-1 galaksisinin keşfedilmesiyle elde edildi. Bu galaksi 6.96 gibi olağan-dışı yüksek bir [kırmızıya kayma](/wiki/K%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1ya_kayma "Kırmızıya kayma") içerisindeydi ki, bu da Büyük Patlama başlangıcından 750 milyon yıl sonra meydana geldiğini gösteriyor ve şimdiye dek gözlemlenenler içinde en uzak ve en eski galaksi olduğunu ortaya koyuyordu.[\[69\]](#cite_note-72) Her ne kadar bazı bilim insanları Abell 1835 IR1916 gibi başka gök cisimlerinin IOK-1’den daha yüksek bir [kırmızıya kayma](/wiki/K%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1ya_kayma "Kırmızıya kayma") içerisinde olduğunu ileri sürmüşlerse de, şimdilik genel kabul, yaşı ve bileşimi bakımından IOK-1’e öncelik vermektedir. Böyle [öngalaksilerin](/wiki/%C3%96ngalaksi "Öngalaksi") (protogalaksi) varlığı, bunların Karanlık Çağlar denilen dönemde oluşmuş olabilecekleri fikrini akla getirmektedir.[\[68\]](#cite_note-harv_proto-71)

Bu tür erken galaksi oluşumlarının ortaya çıkış süreci astronomide henüz tartışmaya açık temel meselelerden birini oluşturmaktadır. Bu konuya ilişkin teoriler iki kategoride ele alınabilir:

- “Yukarıdan aşağı teorileri”ne göre, öngalaksiler yaklaşık yüz milyon yıl süren büyükölçekli ve eşzamanlı bir çökmeyle oluşmuşlardır. Bu teorilere ilişkin modellerden biri kısa adıyla ELS (Eggen–Lynden-Bell–Sandage) modeli olarak bilinir.[\[70\]](#cite_note-73)
- “Aşağıdan yukarı teorileri”ne göre, önce [küresel yıldız kümesi](/wiki/K%C3%BCresel_y%C4%B1ld%C4%B1z_k%C3%BCmesi "Küresel yıldız kümesi") gibi küçük yapılar oluşmuş, bu küçük yapılar da birleşerek galaksileri meydana getirmişlerdir.[\[71\]](#cite_note-74) Bu teorilere ilişkin modellerden biri kısa adıyla SZ (Searle-Zinn) modeli olarak bilinir.

Bu teoriler artık büyük karanlık madde halelerinin muhtemel varlığını da hesaba katarak yeniden düzenlenmek durumundadır. Öngalaksiler oluşmaya ve büzülmeye başladıktan sonra, bunlarda ilk [hale yıldızları](/wiki/Galaksi_halesi "Galaksi halesi") (Popülasyon III yıldızları, III. kuşak yıldızlar) ortaya çıkmışlardır. Bu yıldızlar tümüyle hidrojen ve helyumdan meydana gelmiş büyük yıldızlardı. Bu iri yıldızlar yakıt rezervlerini hızla tüketip [süpernovalar](/wiki/S%C3%BCpernova "Süpernova") hâline geldiler ve yıldızlararası ortama ağır elementler saldılar.[\[72\]](#cite_note-75) Bu “ilk kuşak yıldızları” çevredeki nötr hidrojeni iyonize ederek, uzayda ışığın yolculuk etmesine olanak veren oluşumlar yarattılar.[\[73\]](#cite_note-76)

### Evrim

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=17 "Değiştirilen bölüm: Evrim") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=17 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Evrim")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Hubble_-_infant_galaxy.jpg/150px-Hubble_-_infant_galaxy.jpg)](/wiki/Dosya:Hubble_-_infant_galaxy.jpg) Yeni oluşmuş bir galaksi olduğu düşünülen [I Zwicky 18](/wiki/I_Zwicky_18 "I Zwicky 18") (aşağıda, solda)

Bir galaksinin oluşmasını sağlayıcı anahtar yapılar, Big Bang'ın başlangıcına kıyasla, bir milyar yıl içinde ortaya çıkmışlardır. Bunlar [küresel yıldız kümeleri](/wiki/K%C3%BCresel_y%C4%B1ld%C4%B1z_k%C3%BCmesi "Küresel yıldız kümesi"), dev kara delikler ve II. kuşak (yaşlı) yıldızlarından oluşan galaktik “karın”dır. Öyle görünüyor ki, dev kara delikler, galaksilerin büyümelerinin düzenlenmesinde anahtar bir rol oynamışlardır.[\[74\]](#cite_note-77) Bu erken dönemde galaksiler büyük ölçüde yıldız doğumları yaşamışlardır.[\[75\]](#cite_note-78)

Sonraki iki milyar yıl sırasında, biriken madde [galaktik disk](/wiki/Galaktik_disk "Galaktik disk") içine yerleşmiştir.[\[76\]](#cite_note-79) Bir galaksi, yaşamı boyunca, kendine [yüksek hız bulutları](/wiki/Nebula_(astronomi) "Nebula (astronomi)") ve cüce galaksilerden çektiği maddeleri katar.[\[77\]](#cite_note-80) Bu maddeler çoğunlukla hidrojen ve helyumdur. Yıldızların doğum-ölüm çevrimi, yavaş yavaş ağır elementlerin salınmasını artırır ki, bu, sonradan gezegenlerin oluşmasına imkân sağlayacaktır.[\[78\]](#cite_note-81)

Çarpışmalarının ve kütleçekimsel etkileşimlerinin galaksilerin evrimi üzerinde hatırı sayılır bir etkisi vardır. Erken dönemde galaksi birleşmeleri daha yaygındı ve galaksilerin çoğu, biçimleri bakımından “tuhaf galaksiler” (İng. _peculiar galaxy_) sınıfındaydılar.[\[79\]](#cite_note-s3541-82) Yıldızlar arasındaki uzaklık yeterince büyük olduğundan, çarpışan galaksilerdeki yıldızlar bu çarpışmadan etkilenmezler, yani galaksilerin kendileri gibi değişikliğe uğramazlar. Bununla birlikte, spiral kolları oluşturan gaz ve tozun kütleçekim etkisiyle sıyrılması, “gelgit kuyruğu” denilen bir yıldız zincirinin meydana gelmesine neden olur. Bu tür oluşumların örnekleri NGC 4676[\[80\]](#cite_note-83) ve [Antenler Galaksisi](/wiki/Antenler_Galaksisi "Antenler Galaksisi")[\[81\]](#cite_note-84) adıyla bilinen çarpışan galaksilerde görülebilir.

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/NGC4676.jpg/200px-NGC4676.jpg)](/wiki/Dosya:NGC4676.jpg) NGC 4676, çarpışmak üzere olan iki galaksi (Fare Galaksileri). Fotoğraf Hubble Uzay Teleskobu tarafından çekilmiştir.[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Abell1689_HST_2003-01-a-1280_wallpaper.jpg/200px-Abell1689_HST_2003-01-a-1280_wallpaper.jpg)](/wiki/Dosya:Abell1689_HST_2003-01-a-1280_wallpaper.jpg) Sarımsı galaksilerden oluşan Abell 1689 galaksi kümesi, Hubble Uzay Teleskobu

Bu tür bir etkileşimin bir örneği de [Samanyolu Galaksisi](/wiki/Samanyolu_Galaksisi "Samanyolu Galaksisi") ile komşusu [Andromeda Galaksisi’dır](/wiki/Andromeda_Galaksisi "Andromeda Galaksisi"). Her iki galaksi birbirlerine 130 km/s hızla yaklaşmaktadır ve hızlarını etkileyen yan hareketler göz ardı edilirse, yaklaşık 5-6 milyar yıl sonra çarpışacaklardır.[\[82\]](#cite_note-toronto-85) Samanyolu Galaksisi daha önce hiç bu kadar büyük bir galaksi ile çarpışmamış olsa da, daha önce cüce galaksiler ile çarpışmış olduğuna ilişkin kanıtlar artmaktadır\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\]. Böyle büyük ölçekli çarpışmalar nadirdir ve zaman geçtikçe böyle iki denk galaksinin birleşmesi daha nadir hale gelmektedir.[\[82\]](#cite_note-toronto-85) Parlak galaksilerin çoğu ömürlerinin son milyar yıllarında böyle kökten bir değişikliğe uğramazlar.[\[83\]](#cite_note-86)

#### Gelecek

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=18 "Değiştirilen bölüm: Gelecek") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=18 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Gelecek")\]

İlkel yıldızın çökmesiyle meydana gelen yıldızlar, evrimleri boyunca kütlelerinin büyük bir kısmını yıldızlararası ortama atarak [beyaz cüce](/wiki/Beyaz_c%C3%BCce "Beyaz cüce"), [nötron yıldızı](/wiki/N%C3%B6tron_y%C4%B1ld%C4%B1z%C4%B1 "Nötron yıldızı") veya bir [kara delik](/wiki/Kara_delik "Kara delik") olarak evrimlerine son verirler. Günümüzde yıldız doğumlarının çoğu serin gazın pek tükenmemiş olduğu küçük galaksilerde meydana gelmektedir.[\[79\]](#cite_note-s3541-82) Samanyolu Galaksisi gibi sarmal galaksiler, spiral kollarındaki yıldızlararası yoğun hidrojen [moleküler bulutlarına](/wiki/Molek%C3%BCler_bulut "Moleküler bulut") sahip oldukları sürece yalnızca yeni kuşak yıldızlar üretirler.[\[84\]](#cite_note-87) Bu gazdan artık yoksun olduklarından eliptik galaksiler ise yeni yıldızlar üretemezler.[\[85\]](#cite_note-88) Mevcut hidrojen rezervleri yıldızlarca tüketilip [ağır elementlere](/wiki/A%C4%9F%C4%B1r_metal "Ağır metal") dönüştürüldüğünde yeni yıldız doğumları meydana gelemez.[\[86\]](#cite_note-dams3-89) Yıldızları yaşlandıkça galaksinin parlaklığı da giderek azalır.

İçinde bulunduğumuz _yıldız oluşum çağı_ nın yüz milyar yıl süreceği tahmin edilmektedir. [Kızıl cüceler](/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l_c%C3%BCce "Kızıl cüce") gibi çok daha küçük ve giderek soluklaşan yaşlı yıldızların olacağı sonraki _yıldız çağı_ nın 10-100 trilyon yıl süreceği düşünülmektedir. Bu “yıldız çağı”nın sonunda galaksiler şu sıkışık cisimlerden ibaret olacaklardır: [Kahverengi cüceler](/wiki/Kahverengi_c%C3%BCce "Kahverengi cüce"), [beyaz cüceler](/wiki/Beyaz_c%C3%BCce "Beyaz cüce") (soğumuş kara cüceler), [nötron yıldızları](/wiki/N%C3%B6tron_y%C4%B1ld%C4%B1zlar%C4%B1 "Nötron yıldızları") ve [kara delikler](/wiki/Kara_delik "Kara delik"). Ardından kütleçekimsel gevşemenin sonucu olarak tüm yıldızlar kara deliklere düşecekler ya da çarpışmalar sonucunda galaksilerarası uzaya fırlatılacaklardır.[\[86\]](#cite_note-dams3-89)[\[87\]](#cite_note-90)

## Büyük ölçekli yapılar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=19 "Değiştirilen bölüm: Büyük ölçekli yapılar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=19 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Büyük ölçekli yapılar")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Seyfert_Sextet_full.jpg/220px-Seyfert_Sextet_full.jpg)](/wiki/Dosya:Seyfert_Sextet_full.jpg) [Seyfert Altılısı](/wiki/Seyfert_Alt%C4%B1l%C4%B1s%C4%B1 "Seyfert Altılısı"). 6 üyeli olduğu sanılan bir “yoğun galaksi grubu”

Evrendeki galaksiler tek biçimli bir şekilde dağılmadıkları gibi tümüyle düzensiz bir şekilde de dağılmıştır. Gökyüzüne ilişkin "derin alan" araştırmaları galaksilerin genellikle birbirlerine bağlı bir şekilde topluluklar oluşturduğunu ortaya koymuştur. Milyarlarca yıl boyunca bir başka galaksiyle etkileşime geçmemiş galaksiler çok nadirdir. Şimdiye dek araştırılan galaksilerden yalıtılmış halde oldukları gözlemlenenlerin oranı yalnızca % 5’tir. Kaldı ki bunların geçmişlerinde bir başka galaksiyle etkileşime geçmiş olmaları, çarpışmış olmaları, hatta, hâlen küçük galaksilerden oluşmuş uydulara sahip olmaları mümkündür. Yalıtılmış durumda bulunan galaksilerde yıldız doğumları, sahip oldukları gazlar diğer galaksilerdeki gibi etkileşimlerle sıyrılmamış olduklarından, yüksek bir oran gösterir.[\[88\]](#cite_note-91)

Büyük ölçekte evren sürekli bir genişleme hâlindedir ki, bu da bireysel galaksiler arasındaki ortalama uzaklığın artmasına neden olmaktadır. Buna karşılık galaksi toplulukları karşılıklı kütleçekimsel etkileri sayesinde lokal anlamda bu genişlemeyi aşabilmektedirler. Bunlar evrenin erken döneminde karanlık maddenin sürüklemesi sayesinde kümelenmiş topluluklardır. Daha sonra bunlardan birbirine yakın gruplar bir araya gelerek galaksi kümelerini meydana getirmişlerdir. Bu bir araya gelme süreci bir kümedeki galaksilerarası gazın çok yüksek sıcaklıklara gelme derecesinde ısınmasına (30 milyon-100 milyon K) neden olur.[\[89\]](#cite_note-92) Bir kümedeki kütlenin yaklaşık % 70-80’i karanlık madde türündedir, %10-30’u bu ısınmış gazdan oluşur ve geri kalan az kısım da galaksiler olarak görünen maddedir.[\[90\]](#cite_note-93)

Evrendeki galaksilerin çoğu kütleçekimsel olarak birbirlerine bağlıdır; her galaksi, kütleçekimsel olarak, belirli bir sayıdaki diğer galaksilere bağlıdır. Böylece küçükten büyüğe doğru kümelenmeli bir yapı hiyerarşisi bulunur. Bunların en küçüğü galaksi gruplarıdır. (Galaksi sayısı 100’ün altında olduğu zaman bu topluluklara, gruplar ve kümeler arasındaki sınırlar belirgin olmasa da, [galaksi grubu](/wiki/Galaksi_grubu "Galaksi grubu") denir.) Kütleçekim kuvvetiyle bir arada tutulan bu toplulukların en yaygın tipi [galaksi kümeleri](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmesi "Galaksi kümesi") olup, evrendeki galaksilerin çoğunu içerirler.[\[91\]](#cite_note-94)

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Superclusters_atlasoftheuniverse.gif/220px-Superclusters_atlasoftheuniverse.gif)](/wiki/Dosya:Superclusters_atlasoftheuniverse.gif) Dünya’dan 1 milyar ışık yılı uzaklık içinde süperkümelerin dağılımını gösteren evren atlası. Burada yaklaşık 63 milyon galaksi gösterilmektedir.

Genellikle birkaç megaparseklik bir bölgede bir araya gelmiş binlerce galaksiyi içeren yapılar “küme” olarak adlandırılır. [Galaksi kümesi](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmesi "Galaksi kümesi") ya da galaksi kümesi kütleçekimi sayesinde birbirlerine bağlı yüzden fazla galaksinin oluşturduğu kümedir. Galaksi kümeleri biçimleriyle (özel, küresel, simetrik vs.), dağılımlarıyla veya galaksi sayılarıyla (sayı birkaç bine çıkabilir) nitelenirler. Böyle bir grup ya da kümeye bağlı kalabilmek için her üyenin, yani her galaksinin hızının topluluktan kaçıp gidecek derecede yüksek olmaması, bir başka deyişle bunu önleyecek derecede düşük bir hızı olması gerekir. Buna karşılık yetersiz bir [kinetik enerji](/wiki/Kinetik_enerji "Kinetik enerji") söz konusu olduğunda da, topluluk galaksi birleşmelerinin olacağı bir evrim geçirir; evrim sonucunda topluluğun dönüştüğü yeni hâli, daha az sayıda galaksiden oluşuyor olacaktır.[\[92\]](#cite_note-95) Galaksi kümelerinde genellikle tek bir "dev eliptik galaksi" baskın olur. “En parlak küme galaksisi” adı verilen bu dev, zamanla, uydu hâline getirdiği diğer galaksileri gelgit etkisiyle tahrip eder ve yutup kendi kütlesine katar.[\[93\]](#cite_note-96)

[Süperkümeler](/wiki/S%C3%BCperk%C3%BCme "Süperküme") galaksi kümeleri, galaksi grupları ve bazen de bireysel galaksiler hâlinde onbinlerce galaksi içerirler. Bir milyar [ışık yılı](/wiki/I%C5%9F%C4%B1k_y%C4%B1l%C4%B1 "Işık yılı") uzunlukta olabilen bu muazzam büyüklükteki yapılarda, aralarında büyük boşluklar olan galaksiler, rastgele değil, bir yapıdaki teller gibi dizilmişlerdir.[\[94\]](#cite_note-97) Süperküme skalasının daha üzerinde evrenin izotropik ve homojen olduğu düşünülür.[\[95\]](#cite_note-98) Galaksilerin yaklaşık % 90’ı bir kümeye ya da bir süperkümeye dahildir\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\].

Samanyolu Galaksisi [Yerel Grup](/wiki/Yerel_Grup "Yerel Grup") (İng. _Local Group_) adı verilen 30 civarında galaksi içeren bir galaksi grubunun üyesidir. Bu, yarıçapı yaklaşık bir megaparsek olan bir gruptur. Bu grupta Samanyolu ve Andromeda en parlak iki galaksidir. Grubun diğer üyelerinin birçoğu bu iki galaksinin uyduları ya da yoldaşları olan cüce galaksilerdir.[\[96\]](#cite_note-99) Yerel Grup’un kendi de [Başak Süperkümesi](/wiki/Ba%C5%9Fak_S%C3%BCperk%C3%BCmesi "Başak Süperkümesi")’nin içindeki bir bulutumsu yapının bir parçasıdır.[\[97\]](#cite_note-100)

## Çoklu dalgaboyu gözlemleri

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=20 "Değiştirilen bölüm: Çoklu dalgaboyu gözlemleri") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=20 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Çoklu dalgaboyu gözlemleri")\]

[![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/2MASS_LSS_chart-NEW_Nasa_tr.jpg/400px-2MASS_LSS_chart-NEW_Nasa_tr.jpg)](/wiki/Dosya:2MASS_LSS_chart-NEW_Nasa_tr.jpg) Kızılötesiyle saptanan, Samanyolu’nun ötesindeki galaksi dağılımını gösteren panorama

Samanyolu Galaksisi’nin dışındaki galaksilerin varlığının keşfedilmesinden sonra, bunların ilk gözlemleri genellikle, gözle görülür ışığın kullanıldığı gözlemlerdi. Yıldızların çoğu ışık yaydıklarından, galaksileri oluşturan yıldızların gözlemi [optik astronominin](/w/index.php?title=Optik_astronomi&action=edit&redlink=1 "Optik astronomi (sayfa mevcut değil)") temel etkinliklerinden biridir. Optik astronomiden iyonize [H II bölgelerinin](/wiki/H_II_b%C3%B6lgesi "H II bölgesi") ve tozlu kolların dağılımının incelenmesinde de yararlanılabilmektedir. Fakat yıldızlararası ortamda mevcut toz, gözle görülür ışıkla gözlemlendiğinde soluk görülmektedir. Buna karşılık uzak-kızılötesi ışınlarla daha saydam görülebilmektedir\[ _[kaynak belirtilmeli](/wiki/Vikipedi:Kaynak_g%C3%B6sterme "Vikipedi:Kaynak gösterme")_\].

Günümüzde optik astronominin yetersiz kaldığı alanlarda artık çeşitli [dalgaboylarından](/wiki/Dalgaboyu "Dalgaboyu") da yararlanılmakta ve bu alanda çeşitli aygıtlar kullanılmaktadır. Modern yöntemlerden bazıları şunlardır:

- [Kızılötesi](/wiki/K%C4%B1z%C4%B1l%C3%B6tesi "Kızılötesi"): Uzak-kızılötesi ışınlar gerek dev [moleküler bulut](/wiki/Molek%C3%BCler_bulut "Moleküler bulut") bölgelerinin içinin, gerekse galaksi çekirdeklerinin içinin ayrıntılı olarak gözlemlenebilmesinde kullanılabilmektedir.[\[98\]](#cite_note-101) Kızılötesi aynı zamanda evren tarihinin çok erken döneminde ortaya çıkmış uzak, [kırmızıya kaymadaki](/wiki/K%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1ya_kayma "Kırmızıya kayma") galaksilerin gözlemlenmesinde de kullanılabilmektedir. Su buharı ve [karbondioksit](/wiki/Karbondioksit "Karbondioksit") kızılötesi [tayfın](/wiki/Tayf "Tayf") işe yarar kısımlarının belirli bir miktarını soğurduklarından [kızılötesi astronomisinde](/w/index.php?title=K%C4%B1z%C4%B1l%C3%B6tesi_astronomisi&action=edit&redlink=1 "Kızılötesi astronomisi (sayfa mevcut değil)") artık yüksek irtifalardaki, yani uzaydaki teleskoplar kullanılmaktadır.
- [radyo frekansları](/wiki/Radyo_dalgalar%C4%B1 "Radyo dalgaları"): Galaksilerin gözle görülen ışık dışındaki araçlar kullanılarak yapılan ilk incelemesi radyo frekansları kulllanılarak yapılmıştır. Atmosfer 5 [MHz](/wiki/MHz "MHz") ile 30 GHz. arası frekanslar için geçirgendir (daha aşağı sinyaller [iyonosferce](/wiki/%C4%B0yonosfer "İyonosfer") bloke edilmektedir)[\[99\]](#cite_note-102) Etkin çekirdeklerden yayılan akışlar büyük radyo [interferometre](/wiki/%C4%B0nterferometre "İnterferometre") aygıtlarıyla saptanabilmektedir. [Radyoteleskoplar](/wiki/Radyo_teleskop "Radyo teleskop") ise nötr hidrojeni, erken dönemdeki, galaksileri oluşturmak üzere sonradan çöken iyonize olmamış maddeyi gözlemleyebilmektedir.[\[100\]](#cite_note-103)
- [Morötesi](/wiki/Mor%C3%B6tesi "Morötesi") ve [X ışını](/wiki/X_%C4%B1%C5%9F%C4%B1n%C4%B1 "X ışını"): Morötesi ve X ışını teleskopları galaksilere ilişkin yüksek enerji etkinliklerini gözlemleyebilmektedir.[\[101\]](#cite_note-104) Örneğin X ışınları sayesinde galaksi kümelerindeki sıcak gazın dağılım haritası çıkarılmıştır. Yine galaksilerin çekirdeklerinde [dev kara deliklerin](/wiki/Dev_kara_delik "Dev kara delik") varlığı [X ışını astronomisi](/wiki/X_%C4%B1%C5%9F%C4%B1n%C4%B1_astronomisi "X ışını astronomisi") sayesinde doğrulanmıştır.[\[102\]](#cite_note-105)

## Notlar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=21 "Değiştirilen bölüm: Notlar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=21 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Notlar")\]

1. **[^](#cite_ref-9)** İngilizce'deki _starbust galaxy_ terimi için bir kaynakta "yıldızlarla dolup taşan galaksi" ifadesi [kullanılmışsa da](http://www.bulutsu.org/sozluk/?sno=1404) 28 Temmuz 2013 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20130728182514/http://www.bulutsu.org/sozluk/?sno=1404). Türkçede "patlama" sözcüğünün "birdenbire gelişme, çoğalma" şeklinde bir anlamının [bulunmasından](http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=verilst&kelime=patlama&ayn=tam) 29 Ocak 2010 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20100129062105/http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=verilst&kelime=patlama&ayn=tam). dolayı, bu maddede İngilizce terimin doğrudan tercümesi olan "yıldız patlama galaksisi" ifadesi kullanılmıştır.
2. **[^](#cite_ref-27)** Bu adın verilme nedeni dürbünle bakıldığında ışık veren gaz bulutu gibi gözükmeleridir.
3. **[^](#cite_ref-60)** 900 milyon yıl önce etkileşime başlamış bu iki sarmal galaksi olan [Anten Galaksileri](/wiki/Anten_Galaksileri "Anten Galaksileri")'nin çekirdekleri yaklaşık 400 milyon yıl sonra birleşerek tek çekirdek hâline gelecektir.

## Kaynakça

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=22 "Değiştirilen bölüm: Kaynakça") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=22 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Kaynakça")\]

001. **^** [_**a**_](#cite_ref-Brit_gal_1-0) [_**b**_](#cite_ref-Brit_gal_1-1)["Galaxy"](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/223818/galaxy) (İngilizce). Encyclopædia Britannica. 20 Nisan 2015 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20150420004729/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/223818/galaxy). Erişim tarihi: 25 Ocak 2010.
002. **[^](#cite_ref-2)** Hupp, E. (21 Ağustos 2006). ["NASA Finds Direct Proof of Dark Matter"](http://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/aug/HQ_06297_CHANDRA_Dark_Matter.html). 24 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20150524072736/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/aug/HQ_06297_CHANDRA_Dark_Matter.html). Erişim tarihi: 12 Ocak 2010.
003. **[^](#cite_ref-3)**["Unveiling the Secret of a Virgo Dwarf Galaxy"](https://web.archive.org/web/20090109032310/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2000/pr-12-00.html). European Southern Observatory. 3 Mayıs 2000. 9 Ocak 2009 tarihinde [kaynağından](http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2000/pr-12-00.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2010.
004. **[^](#cite_ref-4)**" [Hubble's Largest Galaxy Portrait Offers a New High-Definition View](http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/hst_spiral_m10.html) 4 Ağustos 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120804/http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/hst_spiral_m10.html)". NASA. 2006-02-28. 2007-01-03 tarihinde erişildi.
005. **[^](#cite_ref-5)**["Unveiling the Secret of a Virgo Dwarf Galaxy".](http://www.eso.org/public/news/eso0018/) 14 Temmuz 2015 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20150714030450/http://www.eso.org/public/news/eso0018/). ESO. 2000-05-03. [2010-01-13 tarihinde erişilmiştir.](http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2000/pr-12-00.html.)\[ _[ölü/kırık bağlantı](/wiki/Vikipedi:D%C4%B1%C5%9F_ba%C4%9Flant%C4%B1lar#Ölü_dış_bağlantılar_için_ne_yapılabilir? "Vikipedi:Dış bağlantılar")_\]
006. **[^](#cite_ref-6)**["Hubble's Largest Galaxy Portrait Offers a New High-Definition View".](http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/hst_spiral_m10.html) 4 Ağustos 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120804/http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/hst_spiral_m10.html) NASA. 2006-02-28.
007. **[^](#cite_ref-Brit_milk_7-0)**["Milky Way Galaxy"](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/382567/Milky-Way-Galaxy) (İngilizce). Encyclopædia Britannica. 20 Nisan 2015 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20150420062816/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/382567/Milky-Way-Galaxy). Erişim tarihi: 25 Ocak 2010.
008. **[^](#cite_ref-8)** Hoover, Aaron (2003-06-16). " [UF Astronomers: Universe Slightly Simpler Than Expected](http://news.ufl.edu/2003/06/16/galaxies/) 20 Temmuz 2011 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20110720083835/http://news.ufl.edu/2003/06/16/galaxies/).". Hubble News Desk. 2007-02-05 tarihinde erişildi.
009. **[^](#cite_ref-10)** Jarrett, T.H. (9 Ocak 2007). ["Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas"](https://web.archive.org/web/20140630161112/http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/galmorph/). California Institute of Technology. 30 Haziran 2014 tarihinde [kaynağından](http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/galmorph/) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2010..
010. **[^](#cite_ref-11)** Mackie, Glen (1 Şubat 2002). ["To see the Universe in a Grain of Taranaki Sand"](https://web.archive.org/web/20150813072428/http://astronomy.swin.edu.au/~gmackie/billions.html). 13 Ağustos 2015 tarihinde [kaynağından](http://astronomy.swin.edu.au/~gmackie/billions.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2010.
011. **[^](#cite_ref-12)** Gilman, D. (1 Şubat 2002). ["The Galaxies: Islands of Stars"](https://web.archive.org/web/20150414145227/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/EP-177/ch4-7.html). NASA WMAP. 14 Nisan 2015 tarihinde [kaynağından](http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/EP-177/ch4-7.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2010.
012. **[^](#cite_ref-13)**["Galaxy Clusters and Large-Scale Structure"](https://web.archive.org/web/20091027233322/http://www.damtp.cam.ac.uk/user/gr/public/gal_lss.html). University of Cambridge. 15 Ocak 2007. 27 Ekim 2009 tarihinde [kaynağından](http://www.damtp.cam.ac.uk/user/gr/public/gal_lss.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2010.
013. **[^](#cite_ref-14)** [M. J. Geller & J. P. Huchra, Science 246, 897 (1989) .](http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/246/4932/897) 21 Haziran 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080621082540/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/246/4932/897)., 2010-01-13 tarihinde erişilmiştir.
014. **[^](#cite_ref-15)** [Milky Way and Dark Matter](http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/970417c.html) 16 Ocak 2010 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20100116154244/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/970417c.html).,2010-01-13 tarihinde erişilmiştir.
015. **[^](#cite_ref-16)** [The Mysterious Dark Matter](http://www.mazzaroth.com/Introduction/DarkMatter.htm) 7 Ocak 2010 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20100107013812/http://www.mazzaroth.com/Introduction/DarkMatter.htm).,2010-01-13 tarihinde erişilmiştir.
016. **[^](#cite_ref-17)** Finley, D. (2 Kasım 2005). ["Astronomers Get Closest Look Yet At Milky Way's Mysterious Core"](https://web.archive.org/web/20151220192410/http://www.nrao.edu/pr/2005/sagastar/). National Radio Astronomy Observatory. 20 Aralık 2015 tarihinde [kaynağından](http://www.nrao.edu/pr/2005/sagastar/) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2010.
017. **[^](#cite_ref-18)** Rao, Joe (2 Eylül 2005). ["Explore the Archer's Realm"](http://www.space.com/spacewatch/050902_teapot.html). SPACE.com. 31 Ekim 2010 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20101031092648/http://www.space.com/spacewatch/050902_teapot.html). Erişim tarihi: 25 Ocak 2010.
018. **[^](#cite_ref-19)** Burns, Tom (31 Temmuz 2007). ["Constellations reflect heroes, beasts, star-crossed lovers"](http://www.dispatch.com/live/content/now/stories/2007/07/stars.html) (İngilizce). The Dispatch. 20 Haziran 2010 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20100620213248/http://www.dispatch.com/live/content/now/stories/2007/07/stars.html). Erişim tarihi: 25 Ocak 2010.
019. **[^](#cite_ref-20)** Mohamed, Mohaini (2000), Great Muslim Mathematicians, Penerbit UTM, pp. 49–50, [ISBN 983-52-0157-9](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/9835201579), OCLC 48759017
020. **[^](#cite_ref-21)** Masic, Izet (2008). ["Ibn Al-Haitham – Father of Optics and Describer of Vision Theory"](http://www.avicenapublisher.org/docs/MedArh/MedArh2008-3.pdf#page=55)(PDF). _Medical Archives_ (İngilizce). Cilt 62. ss. 183-188. Erişim tarihi: 25 Ocak 2010.\[ _[ölü/kırık bağlantı](/wiki/Vikipedi:D%C4%B1%C5%9F_ba%C4%9Flant%C4%B1lar#Ölü_dış_bağlantılar_için_ne_yapılabilir? "Vikipedi:Dış bağlantılar")_\]
021. **[^](#cite_ref-22)** O'Connor, John J. (Kasım 1999). ["Abu Arrayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni"](https://web.archive.org/web/20150607215623/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Al-Biruni.html) (İngilizce). The MacTutor History of Mathematics archive. 7 Haziran 2015 tarihinde [kaynağından](http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Al-Biruni.html) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2010.
022. **[^](#cite_ref-23)** Montada, Josep Puig (28 Eylül 2007). ["Ibn Bajja"](https://www.webcitation.org/6N6ksONmC?url=http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja/#Nat) (İngilizce). Stanford Encyclopedia of Philosophy. 3 Şubat 2014 tarihinde [kaynağından](http://plato.stanford.edu/entries/ibn-bajja/#Nat) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2010.
023. **[^](#cite_ref-24)** Livingston, John W. (1971), "Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation", Journal of the American Oriental Society 91 (1): 96–103 \[99\], doi:10.2307/600445
024. **[^](#cite_ref-25)** O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (November 2002). " [Galileo Galilei](http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html) 30 Mayıs 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120530/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Galileo.html)". University of St. Andrews. 2007-01-08 tarihinde erişildi.
025. **^** [_**a**_](#cite_ref-jeva_26-0) [_**b**_](#cite_ref-jeva_26-1) [_**c**_](#cite_ref-jeva_26-2) [_**d**_](#cite_ref-jeva_26-3) Evans, J. C. (1998-11-24). " [Our Galaxy](http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm) 30 Haziran 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120630/http://physics.gmu.edu/~jevans/astr103/CourseNotes/ECText/ch20_txt.htm)". George Mason University. 2007-01-04 tarihinde erişildi.
026. **[^](#cite_ref-28)** Marschall, Laurence A. (21 Ekim 1999). ["How did scientists determine our location within the Milky Way galaxy--in other words, how do we know that our solar system is in the arm of a spiral galaxy, far from the galaxy's center?"](http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=how-did-scientists-determ) (İngilizce). Scientific American. 21 Eylül 2011 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20110921205351/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=how-did-scientists-determ). Erişim tarihi: 25 Ocak 2010.
027. **[^](#cite_ref-29)** Kuhn, Karl F.; Koupelis, Theo (2004). In Quest of the Universe. Jones and Bartlett Publishers. [ISBN 0-7637-0810-0](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0763708100). [OCLC 148117843](http://www.worldcat.org/oclc/148117843) 18 Şubat 2009 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20090218093717/http://www.worldcat.org/oclc/148117843)..
028. **[^](#cite_ref-30)** Trimble, V. (1999). " [Robert Trumpler and the (Non)transparency of Space](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999AAS...195.7409T) 24 Ocak 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080124192502/http://adsabs.harvard.edu/abs/1999AAS...195.7409T).". Bulletin of the American Astronomical Society (31): 1479. 2007-01-08 tarihinde erişildi.
029. **[^](#cite_ref-31)** Kepple, George Robert; Glen W. Sanner (1998). The Night Sky Observer's Guide, Volume 1. Willmann-Bell, Inc.. pp. 18. [ISBN 0-943396-58-1](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0943396581).
030. **[^](#cite_ref-32)**" [Observatoire de Paris (Abd-al-Rahman Al Sûfî)](http://messier.obspm.fr/xtra/Bios/alsufi.html) 16 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120716/http://messier.obspm.fr/xtra/Bios/alsufi.html)". 2010-01-23 tarihinde erişildi.
031. **[^](#cite_ref-33)**" [Observatoire de Paris (LMC)](http://messier.obspm.fr/xtra/ngc/lmc.html) 10 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120710/http://messier.obspm.fr/xtra/ngc/lmc.html)". 2010-01-23 tarihinde erişildi.
032. **[^](#cite_ref-34)** K. Glyn Jones (1976), "The Search for the Nebulae", Journal of the History of Astronomy 7: 67
033. **[^](#cite_ref-35)** See text quoted from Wright's An original theory or new hypothesis of the universe by Freeman Dyson, Disturbing the Universe, 1979, pg 245, [ISBN 0-330-26324-2](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0330263242)
034. **[^](#cite_ref-36)** Hubble, E. P. (1929). " [A spiral nebula as a stellar system, Messier 31](http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?1929ApJ....69..103H) 19 Mart 2015 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20150319090528/http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?1929ApJ....69..103H).". Astrophysical JournalEngl 69: 103–158. doi: [http://ucp.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?id=doi:10.1086/143167](http://ucp.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?id=doi:10.1086/143167)\[ _[ölü/kırık bağlantı](/wiki/Vikipedi:D%C4%B1%C5%9F_ba%C4%9Flant%C4%B1lar#Ölü_dış_bağlantılar_için_ne_yapılabilir? "Vikipedi:Dış bağlantılar")_\] 10.1086/143167.
035. **[^](#cite_ref-37)** Sandage, Allan (1989). " [Edwin Hubble, 1889–1953](http://antwrp.gsfc.nasa.gov/diamond_jubilee/1996/sandage_hubble.html) 30 Mayıs 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120530/http://antwrp.gsfc.nasa.gov/diamond_jubilee/1996/sandage_hubble.html)". The Journal of the Royal Astronomical Society of Canada 83 (6).2007-01-08 tarihinde erişildi.
036. **[^](#cite_ref-38)** Tenn, Joe. " [Hendrik Christoffel van de Hulst](http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/vandeHulst/) 29 Mayıs 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120529/http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/vandeHulst/)". Sonoma State University. 2007-01-05 tarihinde erişildi.
037. **[^](#cite_ref-39)** López-Corredoira, M.; Hammersley, P. L.; Garzón, F.; Cabrera-Lavers, A.; Castro-Rodríguez, N.; Schultheis, M.; Mahoney, T. J. (2001). " [Searching for the in-plane Galactic bar and ring in DENIS](http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2001A%26A...373..139L) 28 Aralık 2016 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20161228143043/http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2001A%26A...373..139L).". Astronomy and Astrophysics 373: 139–152. doi:10.1051/0004-6361:20010560. 2007-01-08 tarihinde erişildi.
038. **[^](#cite_ref-40)**["2002 Gruber Cosmology Prize"](https://web.archive.org/web/20101215201304/http://gruberprizes.org/GruberPrizes/Cosmology_LaureateOverview.php?id=32&awardid=23) (İngilizce). Peter Gruber Foundation. 2002. 15 Aralık 2010 tarihinde [kaynağından](http://www.gruberprizes.org/GruberPrizes/Cosmology_LaureateOverview.php?id=32&awardid=23) arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2010.
039. **[^](#cite_ref-41)**" [Hubble Rules Out a Leading Explanation for Dark Matter](http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1994/41/text/) 1 Ağustos 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120801/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1994/41/text/)". Hubble News Desk. 1994-10-17. 2007-01-08 tarihinde erişildi.
040. **[^](#cite_ref-42)**" [How many galaxies are there?](http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/021127a.html) 11 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120711/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/021127a.html)". NASA. 2002-11-27.2007-01-08 tarihinde erişildi.
041. **[^](#cite_ref-43)** Kraan-Korteweg, R. C.; Juraszek, S. (2000). " [Mapping the hidden universe: The galaxy distribution in the Zone of Avoidance](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999astro.ph.10572K) 24 Ocak 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080124192517/http://adsabs.harvard.edu/abs/1999astro.ph.10572K).". Publications of the Astronomical Society of Australia 17 (1): 6–12. 2008-11-01 tarihinde erişildi.
042. **[^](#cite_ref-44)** Jarrett, T.H.. " [Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas](http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/galmorph/) 2 Ağustos 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120802/http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/galmorph/)". California Institute of Technology. 2007-01-09 tarihinde erişildi.
043. **[^](#cite_ref-45)** Barstow, M. A. (2005). " [Elliptical Galaxies"](http://www.star.le.ac.uk/edu/Elliptical.shtml) 29 Temmuz 2012 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20120729081504/http://www.star.le.ac.uk/edu/Elliptical.shtml).. Leicester University Physics Department. 2006-06-08 tarihinde erişildi.
044. **[^](#cite_ref-46)**" [Galaxies](http://curious.astro.cornell.edu/galaxies.php) 4 Haziran 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120604/http://curious.astro.cornell.edu/galaxies.php)". Cornell University. 2005-10-20. 2006-08-10 tarihinde erişildi.
045. **[^](#cite_ref-47)**" [Galaxies](http://curious.astro.cornell.edu/galaxies.php) 4 Haziran 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120604/http://curious.astro.cornell.edu/galaxies.php)". Cornell University. 2005-10-20.2006-08-10 tarihinde erişildi
046. **[^](#cite_ref-48)** Smith, Gene (2000-03-06). " [Galaxies — The Spiral Nebulae](http://casswww.ucsd.edu/public/tutorial/Galaxies.html) 10 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120710/http://casswww.ucsd.edu/public/tutorial/Galaxies.html)". University of California, San Diego Center for Astrophysics & Space Sciences. 2006-11-30 tarihinde erişildi.
047. **[^](#cite_ref-49)** Eskridge, P. B.; Frogel, J. A. (1999). " [What is the True Fraction of Barred Spiral Galaxies?](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999Ap&SS.269..427E) 1 Ekim 2019 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20191001123335/http://adsabs.harvard.edu/abs/1999Ap%26SS.269..427E).". Astrophysics and Space Science 269/270: 427–430. doi: [10.1023/A:1017025820201](http://www.springerlink.com/content/pr244x128g6487q4/)\[ _[ölü/kırık bağlantı](/wiki/Vikipedi:D%C4%B1%C5%9F_ba%C4%9Flant%C4%B1lar#Ölü_dış_bağlantılar_için_ne_yapılabilir? "Vikipedi:Dış bağlantılar")_\]. .
048. **[^](#cite_ref-50)** Bournaud, F.; Combes, F. (2002). " [Gas accretion on spiral galaxies: Bar formation and renewal](http://adsabs.harvard.edu/abs/2002A&A...392...83B) 12 Haziran 2019 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20190612014923/http://adsabs.harvard.edu/abs/2002A%26A...392...83B).". Astronomy and Astrophysics 392: 83–102. doi: [10.1051/0004-6361:20020920](http://www.aanda.org/index.php?option=article&access=doi&doi=10.1051/0004-6361:20020920).
049. **[^](#cite_ref-51)**" [Another bar in the Bulge](http://adsabs.harvard.edu/abs/2001A&A...379L..44A) 11 Aralık 2017 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20171211145457/http://adsabs.harvard.edu/abs/2001A%26A...379L..44A).". Astronomy and Astrophysics 379 (2): L44–L47. 2001. doi:10.1051/0004-6361:20011487.
050. **[^](#cite_ref-52)** Beaton, Rachael L.; Majewski, Steven R.; Guhathakurta, Puragra; Skrutskie, Michael F.; Cutri, Roc M.; Good, John; Patterson, Richard J.; Athanassoula, E.; Bureau, Martin (1 Nisan 2007). ["Unveiling the Boxy Bulge and Bar of the Andromeda Spiral Galaxy"](https://iopscience.iop.org/article/10.1086/514333). _The Astrophysical Journal_ (İngilizce). **658** (2): L91-L94. [doi](/wiki/Say%C4%B1sal_nesne_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1 "Sayısal nesne tanımlayıcısı"): [10.1086/514333](https://doi.org/10.1086/514333). [ISSN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_S%C3%BCreli_Yay%C4%B1n_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası") [0004-637X](//www.worldcat.org/issn/0004-637X). 11 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20210711111358/https://iopscience.iop.org/article/10.1086/514333). Erişim tarihi: 16 Eylül 2020.
051. **[^](#cite_ref-53)** Sanders, Robert (2006-01-09). " [Milky Way galaxy is warped and vibrating like a drum](http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml) 26 Mayıs 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120526/http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml)". UCBerkeley News. . 2006-05-24 tarihinde erişildi.
052. **[^](#cite_ref-54)** Bell, G. R.; Levine, S. E. (1997). " [Mass of the Milky Way and Dwarf Spheroidal Stream Membership](http://adsabs.harvard.edu/abs/1997AAS...19110806B) 24 Ocak 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080124192442/http://adsabs.harvard.edu/abs/1997AAS...19110806B).". Bulletin of the American Astronomical Society 29 (2): 1384. 2008-11-01 tarihinde erişildi.
053. **[^](#cite_ref-55)** Gerber, R. A.; Lamb, S. A.; Balsara, D. S. (1994). " [Ring Galaxy Evolution as a Function of "Intruder" Mass](http://adsabs.harvard.edu/abs/1994AAS...184.3204G) 13 Mart 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080313011430/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994AAS...184.3204G).". Bulletin of the American Astronomical Society 26: 911. 2008-11-01 tarihinde erişildi.
054. **[^](#cite_ref-56)** Esa Science News (1998-10-14). [ISO unveils the hidden rings of Andromeda](http://www.iso.vilspa.esa.es/outreach/esa_pr/andromed.htm) 28 Ağustos 1999 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/19990828194420/http://www.iso.vilspa.esa.es/outreach/esa_pr/andromed.htm). Press release. 2006-05-24 tarihinde erişildi.
055. **[^](#cite_ref-57)**" [Spitzer Reveals What Edwin Hubble Missed](http://www.cfa.harvard.edu/press/pr0419.html) 4 Haziran 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120604/http://www.cfa.harvard.edu/press/pr0419.html)". Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. 2004-05-31. 2006-12-06 tarihinde erişildi.
056. **[^](#cite_ref-58)** Phillipps, S.; Drinkwater, M. J.; Gregg, M. D.; Jones, J. B. (2001). " [Ultracompact Dwarf Galaxies in the Fornax Cluster](http://adsabs.harvard.edu/abs/2001ApJ...560..201P) 20 Temmuz 2017 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20170720215439/http://adsabs.harvard.edu/abs/2001ApJ...560..201P).". The Astrophysical Journal 560 (1): 201–206. doi:10.1086/322517.
057. **[^](#cite_ref-59)** Groshong, Kimm (2006-04-24). " [Strange satellite galaxies revealed around Milky Way](http://space.newscientist.com/article/dn9043) 15 Kasım 2006 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20061115010736/http://space.newscientist.com/article/dn9043).". NewScientist.2007-01-10 tarihinde erişildi.
058. **^** [_**a**_](#cite_ref-cos3_61-0) [_**b**_](#cite_ref-cos3_61-1) [_**c**_](#cite_ref-cos3_61-2)" [Interacting Galaxies](http://cosmos.swin.edu.au/entries/interactinggalaxies/interactinggalaxies.html?e=1) 7 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120707/http://cosmos.swin.edu.au/entries/interactinggalaxies/interactinggalaxies.html?e=1)". Swinburne University. 2006-12-19 tarihinde erişildi.
059. **^** [_**a**_](#cite_ref-Starburst_Galaxies_62-0) [_**b**_](#cite_ref-Starburst_Galaxies_62-1)" [Starburst Galaxies](http://chandra.harvard.edu/xray_sources/starburst.html) 7 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120707/http://chandra.harvard.edu/xray_sources/starburst.html)". Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. 2006-08-29.2006-08-10 tarihinde erişildi.
060. **[^](#cite_ref-63)** Kennicutt Jr., R. C.; Lee, J. C.; Funes, J. G.; Shoko, S.; Akiyama, S. (September 6–10, 2004). " [Demographics and Host Galaxies of Starbursts](http://adsabs.harvard.edu/abs/2005sdlb.proc..187K) 24 Ocak 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080124192548/http://adsabs.harvard.edu/abs/2005sdlb.proc..187K).". Starbursts: From 30 Doradus to Lyman Break Galaxies: 187-, Cambridge, UK: Dordrecht: Springer. 2006-12-11 tarihinde erişildi.
061. **[^](#cite_ref-64)** Smith, Gene (2006-07-13). " [Starbursts & Colliding Galaxies". University of California, San Diego Center for Astrophysics & Space Sciences](http://casswww.ucsd.edu/public/tutorial/Starbursts.html) 7 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120707/http://casswww.ucsd.edu/public/tutorial/Starbursts.html). 2006-08-10 tarihinde erişildi.
062. **[^](#cite_ref-65)** Keel, Bill (September 2006). " [Starburst Galaxies](http://www.astr.ua.edu/keel/galaxies/starburst.html) 4 Haziran 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120604/http://www.astr.ua.edu/keel/galaxies/starburst.html)". University of Alabama. 2006-12-11 tarihinde erişildi.
063. **[^](#cite_ref-66)** Keel, William C. (2000). " [Introducing Active Galactic Nuclei](http://www.astr.ua.edu/keel/galaxies/agnintro.html) 27 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120727/http://www.astr.ua.edu/keel/galaxies/agnintro.html)". The University of Alabama. 2006-12-06 tarihinde erişildi.
064. **[^](#cite_ref-67)** Lochner, J.; Gibb, M.. " [A Monster in the Middle](http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l2/active_galaxies.html) 10 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120710/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l2/active_galaxies.html)". NASA. 2006-12-20 tarihinde erişildi.
065. **[^](#cite_ref-68)** Keel, William C. (2000). " [Introducing Active Galactic Nuclei](http://www.astr.ua.edu/keel/galaxies/agnintro.html) 27 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120727/http://www.astr.ua.edu/keel/galaxies/agnintro.html)". The University of Alabama.2006-12-06 tarihinde erişildi.
066. **[^](#cite_ref-69)** Heckman, T. M. (1980). " [An optical and radio survey of the nuclei of bright galaxies — Activity in normal galactic nuclei](http://adsabs.harvard.edu/abs/1980A&A....87..152H) 10 Nisan 2019 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20190410185853/http://adsabs.harvard.edu/abs/1980A%26A....87..152H).". Astronomy and Astrophysics 87: 152–164.2008-11-01 tarihinde erişildi.
067. **[^](#cite_ref-70)** Ho, L. C.; Filippenko, A. V.; Sargent, W. L. W. (1997). " [A Search for "Dwarf" Seyfert Nuclei. V. Demographics of Nuclear Activity in Nearby Galaxies](http://adsabs.harvard.edu/abs/1997ApJ...487..568H) 24 Ocak 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080124192447/http://adsabs.harvard.edu/abs/1997ApJ...487..568H).". Astrophysical Journal 487: 568–578. doi:10.1086/304638.
068. **^** [_**a**_](#cite_ref-harv_proto_71-0) [_**b**_](#cite_ref-harv_proto_71-1)" [Search for Submillimeter Protogalaxies](http://www.cfa.harvard.edu/~aas/tenmeter/proto.htm) 17 Ekim 2006 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20061017171744/http://www.cfa.harvard.edu/~aas/tenmeter/proto.htm).". Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. 1999-11-18.2007-01-10 tarihinde erişildi.
069. **[^](#cite_ref-72)** McMahon, R. (2006). "Journey to the birth of the Universe". Nature 443: 151. doi: [10.1038/443151a](http://www.nature.com/doifinder/10.1038/443151a) 7 Ocak 2009 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20090107214254/http://www.nature.com/doifinder/10.1038/443151a)..
070. **[^](#cite_ref-73)** Eggen, O. J.; Lynden-Bell, D.; Sandage, A. R. (1962). " [Evidence from the motions of old stars that the Galaxy collapsed](http://adsabs.harvard.edu/abs/1962ApJ...136..748E) 13 Ocak 2010 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20100113155930/http://adsabs.harvard.edu/abs/1962ApJ...136..748E).". Reports on Progress in Physics 136: 748. doi:10.1086/147433.2008-11-01 tarihinde erişildi.
071. **[^](#cite_ref-74)** ^ Searle, L.; Zinn, R. (1978). " [Compositions of halo clusters and the formation of the galactic halo](http://adsabs.harvard.edu/abs/1978ApJ...225..357S) 13 Ocak 2010 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20100113155936/http://adsabs.harvard.edu/abs/1978ApJ...225..357S).". Astrophysical Journal 225 (1): 357–379. doi:10.1086/156499.
072. **[^](#cite_ref-75)** Heger, A.; Woosley, S. E. (2002). " [The Nucleosynthetic Signature of Population III](http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2002ApJ...567..532H) 10 Ocak 2016 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20160110091236/http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2002ApJ...567..532H).". Astrophysical Journal 567 (1): 532–543. doi:10.1086/338487.
073. **[^](#cite_ref-76)** Barkana, R.; Loeb, A. (1999). " [In the beginning: the first sources of light and the reionization of the universe](http://adsabs.harvard.edu/abs/2000astro.ph.10468B) 24 Ocak 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080124192528/http://adsabs.harvard.edu/abs/2000astro.ph.10468B).". Physics Reports 349 (2): 125–238. doi:10.1016/S0370-1573(01)00019-9.
074. **[^](#cite_ref-77)**" [Simulations Show How Growing Black Holes Regulate Galaxy Formation](http://www.cmu.edu/PR/releases05/050209_blackhole.html) 4 Haziran 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120604/http://www.cmu.edu/PR/releases05/050209_blackhole.html)". Carnegie Mellon University. 2005-02-09. 2007-01-07 tarihinde erişildi.
075. **[^](#cite_ref-78)** Massey, Robert (2007-04-21). " [Caught in the act; forming galaxies captured in the young universe](http://www.ras.org.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=1190&Itemid=2) 7 Eylül 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120907/http://www.ras.org.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=1190&Itemid=2)". Royal Astronomical Society. 2007-04-20 tarihinde erişildi.
076. **[^](#cite_ref-79)** Noguchi, Masafumi (1999). " [Early Evolution of Disk Galaxies: Formation of Bulges in Clumpy Young Galactic Disks](http://adsabs.harvard.edu/abs/1999ApJ...514...77N) 24 Ocak 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080124192512/http://adsabs.harvard.edu/abs/1999ApJ...514...77N).". Astrophysical Journal 514 (1): 77–95. doi:10.1086/306932. 2007-01-16 tarihinde erişildi.
077. **[^](#cite_ref-80)** Baugh, C.; Frenk, C. (May 1999). " [How are galaxies made?](http://physicsweb.org/articles/world/12/5/9) 4 Haziran 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120604/http://physicsweb.org/articles/world/12/5/9)". Physics Web. 2007-01-16 tarihinde erişildi.
078. **[^](#cite_ref-81)** Gonzalez, G. (1998). " [The Stellar Metallicity — Planet Connection](http://adsabs.harvard.edu/abs/1998bdep.conf..431G) 24 Ocak 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080124192457/http://adsabs.harvard.edu/abs/1998bdep.conf..431G).". Proceedings of a workshop on brown dwarfs and extrasolar planets: 431. 2007-01-16 tarihinde erişildi.
079. **^** [_**a**_](#cite_ref-s3541_82-0) [_**b**_](#cite_ref-s3541_82-1) Conselice, Christopher J. (February 2007). "The Universe's Invisible Hand". Scientific American 296 (2): 35–41.
080. **[^](#cite_ref-83)** Ford, H. et al (2002-04-30). " [Hubble's New Camera Delivers Breathtaking Views of the Universe](http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2002/11/image/d) 30 Mayıs 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120530/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2002/11/image/d)". Hubble News Desk.2007-05-08 tarihinde erişildi.
081. **[^](#cite_ref-84)** Struck, Curtis (1999). " [Galaxy Collisions](http://xxx.lanl.gov/html/astro-ph/9908269/homepage.html) 4 Haziran 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120604135330/http://xxx.lanl.gov/html/astro-ph/9908269/homepage.html)". Galaxy Collisions 321.
082. **^** [_**a**_](#cite_ref-toronto_85-0) [_**b**_](#cite_ref-toronto_85-1) Wong, Janet (14 Nisan 2000). ["Astrophysicist maps out our own galaxy's end"](https://web.archive.org/web/20080411192639/http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp) (İngilizce). University of Toronto. 11 Nisan 2008 tarihinde [kaynağından](http://www.news.utoronto.ca/bin/000414b.asp) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2010.
083. **[^](#cite_ref-86)** Panter, Ben; Jimenez, Raul; Heavens, Alan F.; Charlot, Stephane (2007). " [The star formation histories of galaxies in the Sloan Digital Sky Survey". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 378 (4): 1550–1564](http://arxiv.org/abs/astro-ph/0608531) 2 Şubat 2017 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20170202005641/https://arxiv.org/abs/astro-ph/0608531).. doi: [10.1111/j.1365-2966.2007.11909.x. http://arxiv.org/abs/astro-ph/0608531](http://www3.interscience.wiley.com/journal/117975362/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0)\[ _[ölü/kırık bağlantı](/wiki/Vikipedi:D%C4%B1%C5%9F_ba%C4%9Flant%C4%B1lar#Ölü_dış_bağlantılar_için_ne_yapılabilir? "Vikipedi:Dış bağlantılar")_\]. 22.01.2010 tarihinde erişildi.
084. **[^](#cite_ref-87)** Kennicutt Jr., R. C.; Tamblyn, P.; Congdon, C. E. (1994). " [Past and future star formation in disk galaxies](http://adsabs.harvard.edu/abs/1994ApJ...435...22K) 9 Mart 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080309043918/http://adsabs.harvard.edu/abs/1994ApJ...435...22K).". Astrophysical Journal 435 (1): 22–36. doi:10.1086/174790.
085. **[^](#cite_ref-88)** Knapp, G. R. (1999). [Star Formation in Early Type Galaxies](https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1998astro.ph..8266K/abstract "bibcode:1998astro.ph..8266K"). San Francisco, Calif.: Astronomical Society of the Pacific. [ISBN 1-886733-84-8](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/1886733848). OCLC 41302839.
086. **^** [_**a**_](#cite_ref-dams3_89-0) [_**b**_](#cite_ref-dams3_89-1) Adams, Fred; Laughlin, Greg (2006-07-13). " [The Great Cosmic Battle](https://www.astrosociety.org/pubs/mercury/0001/cosmic.html) 31 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120731/http://www.astrosociety.org/pubs/mercury/0001/cosmic.html)". Astronomical Society of the Pacific.2007-01-16 tarihinde erişildi.
087. **[^](#cite_ref-90)** Pobojewski, Sally (1997-01-21). " [Physics offers glimpse into the dark side of the universe](http://www.umich.edu/~urecord/9697/Jan21_97/artcl17.htm) 4 Haziran 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120604/http://www.umich.edu/~urecord/9697/Jan21_97/artcl17.htm)". University of Michigan.2007-01-13 tarihinde erişildi.
088. **[^](#cite_ref-91)** McKee, Maggie (2005-06-07). " [Galactic loners produce more stars](http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7478) 11 Eylül 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120911/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7478)". New Scientist. 2007-01-15 tarihinde erişildi.
089. **[^](#cite_ref-92)**" [Groups & Clusters of Galaxies". NASA Chandra](http://chandra.harvard.edu/xray_sources/galaxy_clusters.html) 7 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120707/http://chandra.harvard.edu/xray_sources/galaxy_clusters.html).2007-01-15 tarihinde erişildi.
090. **[^](#cite_ref-93)** Ricker, Paul. " [When Galaxy Clusters Collide". San Diego Supercomputer Center](http://www.sdsc.edu/pub/envision/v15.2/ricker.html) 5 Ağustos 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120805/http://www.sdsc.edu/pub/envision/v15.2/ricker.html).2008-08-27 tarihinde erişildi.
091. **[^](#cite_ref-94)** Ponman, Trevor (2005-02-25). " [Galaxy Systems: Groups](http://www.sr.bham.ac.uk/research/groups.html) 15 Şubat 2009 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20090215023446/http://www.sr.bham.ac.uk/research/groups.html).". University of Birmingham Astrophysics and Space Research Group.2007-01-15 tarihinde erişildi.
092. **[^](#cite_ref-95)** Girardi, M.; Giuricin, G. (2000). " [The Observational Mass Function of Loose Galaxy Groups](http://adsabs.harvard.edu/abs/2000ApJ...540...45G) 20 Temmuz 2017 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20170720190344/http://adsabs.harvard.edu/abs/2000ApJ...540...45G).". The Astrophysical Journal 540 (1): 45–56. doi:10.1086/309314.
093. **[^](#cite_ref-96)** Dubinski, John (1998). " [The Origin of the Brightest Cluster Galaxies](http://www.cita.utoronto.ca/~dubinski/bcg/) 14 Mayıs 2011 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20110514155953/http://www.cita.utoronto.ca/~dubinski/bcg/).". Astrophysical Journal 502 (2): 141–149. doi:10.1086/305901.
094. **[^](#cite_ref-97)** Bahcall, Neta A. (1988). " [Large-scale structure in the universe indicated by galaxy clusters](http://adsabs.harvard.edu/abs/1988ARA&A..26..631B) 9 Ağustos 2018 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20180809150913/http://adsabs.harvard.edu/abs/1988ARA%26A..26..631B).". Annual review of astronomy and astrophysics 26: 631–686. doi:10.1146/annurev.aa.26.090188.003215.
095. **[^](#cite_ref-98)** Mandolesi, N.; Calzolari, P.; Cortiglioni, S.; Delpino, F.; Sironi, G. (1986). " [Large-scale homogeneity of the Universe measured by the microwave background](http://www.nature.com/nature/journal/v319/n6056/abs/319751a0.html) 9 Mart 2009 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20090309101918/http://www.nature.com/nature/journal/v319/n6056/abs/319751a0.html).". Letters to Nature 319: 751–753. doi:10.1038/319751a0.
096. **[^](#cite_ref-99)** van den Bergh, Sidney (2000). " [Updated Information on the Local Group](http://adsabs.harvard.edu/abs/2000astro.ph..1040V) 24 Ocak 2008 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20080124192522/http://adsabs.harvard.edu/abs/2000astro.ph..1040V).". The Publications of the Astronomical Society of the Pacific 112 (770): 529–536. doi:10.1086/316548.
097. **[^](#cite_ref-100)** Tully, R. B. (1982). " [The Local Supercluster](http://adsabs.harvard.edu/abs/1982ApJ...257..389T) 30 Eylül 2018 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20180930081628/http://adsabs.harvard.edu/abs/1982ApJ...257..389T).". Astrophysical Journal 257: 389–422. doi:10.1086/159999.
098. **[^](#cite_ref-101)**" [Near, Mid & Far Infrared](http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html) 29 Mayıs 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120529/http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/Regions/irregions.html)". IPAC/NASA. 2007-01-02 tarihinde erişildi.
099. **[^](#cite_ref-102)**" [The Effects of Earth's Upper Atmosphere on Radio Signals](http://radiojove.gsfc.nasa.gov/education/educ/radio/tran-rec/exerc/iono.htm) 29 Mayıs 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120529/http://radiojove.gsfc.nasa.gov/education/educ/radio/tran-rec/exerc/iono.htm)". NASA. 2006-08-10 tarihinde erişildi.
100. **[^](#cite_ref-103)**" [Giant Radio Telescope Imaging Could Make Dark Matter Visible](https://www.sciencedaily.com/releases/2006/12/061214135537.htm) 29 Mayıs 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120529/http://www.sciencedaily.com/releases/2006/12/061214135537.htm)". ScienceDaily. 2006-12-14. 2007-01-02 tarihinde erişildi.
101. **[^](#cite_ref-104)**" [NASA Telescope Sees Black Hole Munch on a Star](http://www.nasa.gov/mission_pages/galex/galex-20061205.html) 4 Haziran 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120604/http://www.nasa.gov/mission_pages/galex/galex-20061205.html)". NASA. 2006-12-05.2007-01-02 tarihinde erişildi.
102. **[^](#cite_ref-105)** Dunn, Robert. " [An Introduction to X-ray Astronomy](http://www-xray.ast.cam.ac.uk/xray_introduction/) 17 Temmuz 2012 tarihinde [Archive.is](/wiki/Archive.is "Archive.is") sitesinde [arşivlendi](https://archive.today/20120717/http://www-xray.ast.cam.ac.uk/xray_introduction/)". Institute of Astronomy X-Ray Group.2007-01-02 tarihinde erişildi

## Literatür

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=23 "Değiştirilen bölüm: Literatür") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=23 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Literatür")\]

- [Al-Biruni](/wiki/El-biruni "El-biruni") (2004). [_The Book of Instruction in the Elements of the Art of Astrology_](https://books.google.com/books?id=VbPna7GOoIEC&pg=PA87). R. Ramsay Wright (transl.). [Kessinger Publishing](/w/index.php?title=Kessinger_Publishing&action=edit&redlink=1 "Kessinger Publishing (sayfa mevcut değil)"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-7661-9307-1](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-7661-9307-1 "Özel:KitapKaynakları/0-7661-9307-1"). 14 Nisan 2015 tarihinde kaynağından [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20150414045916/http://books.google.com/books?id=VbPna7GOoIEC&pg=PA87). Erişim tarihi: 23 Temmuz 2016.
- Belkora, L. (2003). [_Minding the Heavens: the Story of our Discovery of the Milky Way_](https://archive.org/details/mindingheavensst0000belk). [CRC Press](/wiki/CRC_Press "CRC Press"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-7503-0730-7](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-7503-0730-7 "Özel:KitapKaynakları/0-7503-0730-7").
- Bertin, G.; Lin, C.-C. (1996). [_Spiral Structure in Galaxies: a Density Wave Theory_](https://archive.org/details/spiralstructurei0000bert). [MIT Press](/wiki/MIT_Press "MIT Press"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-262-02396-2](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-262-02396-2 "Özel:KitapKaynakları/0-262-02396-2").
- Binney, J.; Merrifield, M. (1998). [_Galactic Astronomy_](https://archive.org/details/galacticastronom0000binn). [Princeton University Press](/wiki/Princeton_University_Press "Princeton University Press"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-691-00402-1](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-691-00402-1 "Özel:KitapKaynakları/0-691-00402-1"). [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [39108765](//www.worldcat.org/oclc/39108765).
- Dickinson, T. (2004). [_The Universe and Beyond_](https://archive.org/details/universebeyond0004dick). 4th. [Firefly Books](/w/index.php?title=Firefly_Books&action=edit&redlink=1 "Firefly Books (sayfa mevcut değil)"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [1-55297-901-6](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/1-55297-901-6 "Özel:KitapKaynakları/1-55297-901-6"). [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [55596414](//www.worldcat.org/oclc/55596414).
- Heidarzadeh, T. (2008). [_A History of Physical Theories of Comets, from Aristotle to Whipple_](https://archive.org/details/historyofphysica0000heid). [Springer](/w/index.php?title=Springer_(publisher)&action=edit&redlink=1 "Springer (publisher) (sayfa mevcut değil)"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [1-4020-8322-X](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/1-4020-8322-X "Özel:KitapKaynakları/1-4020-8322-X").
- Ho, Houjun; van den Bosch, Frank; [White, Simon](/w/index.php?title=Simon_White&action=edit&redlink=1 "Simon White (sayfa mevcut değil)") (2010). _Galaxy Formation and Evolution_ (1 bas.). [Cambridge University Press](/wiki/Cambridge_University_Press "Cambridge University Press"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-0-521-85793-2](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-0-521-85793-2 "Özel:KitapKaynakları/978-0-521-85793-2").
- Kepple, G. R.; Sanner, G. W. (1998). _The Night Sky Observer's Guide, Volume 1_. [Willmann-Bell](/w/index.php?title=Willmann-Bell&action=edit&redlink=1 "Willmann-Bell (sayfa mevcut değil)"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-943396-58-1](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-943396-58-1 "Özel:KitapKaynakları/0-943396-58-1").
- [Merritt, D.](/w/index.php?title=David_Merritt&action=edit&redlink=1 "David Merritt (sayfa mevcut değil)") (2013). _Dynamics and Evolution of Galactic Nuclei_. [Princeton University Press](/wiki/Princeton_University_Press "Princeton University Press"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [978-1-4008-4612-2](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/978-1-4008-4612-2 "Özel:KitapKaynakları/978-1-4008-4612-2").
- Mohamed, M. (2000). _Great Muslim Mathematicians_. [Penerbit UTM](/w/index.php?title=Penerbit_UTM&action=edit&redlink=1 "Penerbit UTM (sayfa mevcut değil)"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [983-52-0157-9](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/983-52-0157-9 "Özel:KitapKaynakları/983-52-0157-9"). [OCLC](/wiki/OCLC "OCLC") [48759017](//www.worldcat.org/oclc/48759017).
- Paul, E. R. (1993). [_The Milky Way Galaxy and Statistical Cosmology, 1890–1924_](https://archive.org/details/milkywaygalaxyst0000paul). [Cambridge University Press](/wiki/Cambridge_University_Press "Cambridge University Press"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-521-35363-7](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-521-35363-7 "Özel:KitapKaynakları/0-521-35363-7").
- Sparke, L. S.; Gallagher III, J. S. (2000). [_Galaxies in the Universe: An Introduction_](https://archive.org/details/galaxiesinuniver0000spar). [Cambridge University Press](/wiki/Cambridge_University_Press "Cambridge University Press"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-521-59740-4](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-521-59740-4 "Özel:KitapKaynakları/0-521-59740-4").
- Van den Bergh, S. (1998). _Galaxy Morphology and Classification_. [Cambridge University Press](/wiki/Cambridge_University_Press "Cambridge University Press"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-521-62335-9](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-521-62335-9 "Özel:KitapKaynakları/0-521-62335-9").
- Waller, W. H.; Hodge, P. W. (2003). [_Galaxies and the Cosmic Frontier_](https://archive.org/details/galaxiescosmicfr0000wall). [Harvard University Press](/wiki/Harvard_University_Press "Harvard University Press"). [ISBN](/wiki/Uluslararas%C4%B1_Standart_Kitap_Numaras%C4%B1 "Uluslararası Standart Kitap Numarası") [0-674-01079-5](/wiki/%C3%96zel:KitapKaynaklar%C4%B1/0-674-01079-5 "Özel:KitapKaynakları/0-674-01079-5").

## Ayrıca bakınız

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=24 "Değiştirilen bölüm: Ayrıca bakınız") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=24 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Ayrıca bakınız")\]

- [Ara sarmal galaksi](/wiki/Ara_sarmal_galaksi "Ara sarmal galaksi")
- [Biçimsel Galaksi Sınıfları](/wiki/Bi%C3%A7imsel_Galaksi_S%C4%B1n%C4%B1flar%C4%B1 "Biçimsel Galaksi Sınıfları")
- [Çubuklu sarmal galaksi](/wiki/%C3%87ubuklu_sarmal_galaksi "Çubuklu sarmal galaksi")
- [Çubuksuz sarmal galaksi](/wiki/%C3%87ubuksuz_sarmal_galaksi "Çubuksuz sarmal galaksi")
- [Düzensiz galaksi](/wiki/D%C3%BCzensiz_galaksi "Düzensiz galaksi")
- [Eliptik galaksi](/wiki/Eliptik_galaksi "Eliptik galaksi")
- [Galaksi halesi](/wiki/Galaksi_halesi "Galaksi halesi")
- [Galaksi kümeleri listesi](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmeleri_dizini "Galaksi kümeleri dizini")
- [Galaksi kümesi](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmesi "Galaksi kümesi")
- [Galaksiler dizini](/wiki/Galaksiler_dizini "Galaksiler dizini")
- [Girdap galaksisi](/wiki/Girdap_galaksisi "Girdap galaksisi")
- [Messier Kataloğu](/wiki/Messier_Katalo%C4%9Fu "Messier Kataloğu")
- [NGC](/wiki/NGC "NGC")
- [Samanyolu](/wiki/Samanyolu "Samanyolu")
- [Sarmal galaksi](/wiki/Sarmal_galaksi "Sarmal galaksi")
- [Süperküme](/wiki/S%C3%BCperk%C3%BCme "Süperküme")
- [Teker (galaksi)](/wiki/Teker_(galaksi) "Teker (galaksi)")
- [Yerel Grup](/wiki/Yerel_Grup "Yerel Grup")

## Dış bağlantılar

\[ [değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&veaction=edit&section=25 "Değiştirilen bölüm: Dış bağlantılar") \| [kaynağı değiştir](/w/index.php?title=Galaksi&action=edit&section=25 "Bölümün kaynak kodunu değiştir: Dış bağlantılar")\]

![](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)

Wikimedia Commons'ta _**[Galaksi](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:galaxies "commons:Category:galaxies")**_ ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır.

- [Astronomik Terimler Sözlüğü](http://www.bulutsu.org/sozluk/?harf=a) 28 Şubat 2009 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20090228055044/http://bulutsu.org/sozluk/?harf=a).
- [Kâinat'ın haritası](http://www.bulutsu.org/Kâinat'ınharitasi/)\[ _[ölü/kırık bağlantı](/wiki/Vikipedi:D%C4%B1%C5%9F_ba%C4%9Flant%C4%B1lar#Ölü_dış_bağlantılar_için_ne_yapılabilir? "Vikipedi:Dış bağlantılar")_\]
- [Galaksiler, SEDS Messier sayfaları](http://www.seds.org/messier/galaxy.html) 2 Eylül 2011 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20110902084452/http://www.seds.org/messier/galaxy.html). (İngilizce)
- [Kâinat atlası](https://web.archive.org/web/20150718054637/http://www.atlasoftheuniverse.com/)(İngilizce)
- [galaksiler- Genel bilgi ve amatör gözlemler](https://web.archive.org/web/20150912191650/http://www.nightskyinfo.com/galaxies/)(İngilizce)
- [Keşfedilen en eski galaksi](http://science.nasa.gov/headlines/y2002/08feb_gravlens.htm) 11 Nisan 2006 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20060411094750/http://science.nasa.gov/headlines/y2002/08feb_gravlens.htm). (İngilizce)
- [Galaksiler-BBC Radio 4’ün bir programı](https://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20060629.shtml) 3 Ocak 2009 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20090103042949/http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20060629.shtml). (İngilizce)
- [Galaksi sınıflandırma projesi](http://www.galaxyzoo.org) 9 Mart 2018 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20180309083234/http://www.galaxyzoo.org/). (İngilizce)
- [Messier cisimleri](http://www.seds.org/messier/galaxy.html) 2 Eylül 2011 tarihinde [Wayback Machine](/wiki/Wayback_Machine "Wayback Machine") sitesinde [arşivlendi](https://web.archive.org/web/20110902084452/http://www.seds.org/messier/galaxy.html). (İngilizce)

- [g](/wiki/%C5%9Eablon:Galaksiler "Şablon:Galaksiler")
- [t](/wiki/%C5%9Eablon_tart%C4%B1%C5%9Fma:Galaksiler "Şablon tartışma:Galaksiler")
- [d](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Eablon:Galaksiler&action=edit)

Galaksiler

[Biçimler](/wiki/Bi%C3%A7imsel_galaksi_s%C4%B1n%C4%B1flamas%C4%B1 "Biçimsel galaksi sınıflaması")

- [Cüce galaksi](/wiki/C%C3%BCce_galaksi "Cüce galaksi")
  - [eliptik](/wiki/C%C3%BCce_eliptik_galaksi "Cüce eliptik galaksi")
  - [düzensiz](/wiki/C%C3%BCce_galaksi#Cüce_galaksilerin_yaygın_türleri "Cüce galaksi")
  - [küremsi](/wiki/C%C3%BCce_k%C3%BCremsi_galaksi "Cüce küremsi galaksi")
  - [sarmal](/wiki/C%C3%BCce_sarmal_galaksi "Cüce sarmal galaksi")
- [Düzensiz galaksi](/wiki/D%C3%BCzensiz_galaksi "Düzensiz galaksi")
  - [çubuklu](/wiki/%C3%87ubuklu_d%C3%BCzensiz_galaksi "Çubuklu düzensiz galaksi")
- [Eliptik galaksi](/wiki/Eliptik_galaksi "Eliptik galaksi")
  - [cD-galaksi](/wiki/Tip-cD_galaksi "Tip-cD galaksi")
- [Halkalı](/wiki/Halkal%C4%B1_galaksi "Halkalı galaksi")
  - [kutup-halkalı](/wiki/Kutup-halkal%C4%B1_galaksi "Kutup-halkalı galaksi")
- [Merceksi galaksi](/wiki/Merceksi_galaksi "Merceksi galaksi")
  - [çubuklu](/wiki/%C3%87ubuklu_merceksi_galaksi "Çubuklu merceksi galaksi")
  - [çubuksuz](/wiki/%C3%87ubuksuz_merceksi_galaksi "Çubuksuz merceksi galaksi")
- [Sarmal galaksi](/wiki/Sarmal_galaksi "Sarmal galaksi")
  - [ara](/wiki/Ara_sarmal_galaksi "Ara sarmal galaksi")
  - [büyük tasarım](/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_tasar%C4%B1m_sarmal_galaksi "Büyük tasarım sarmal galaksi")
  - [çubuklu](/wiki/%C3%87ubuklu_sarmal_galaksi "Çubuklu sarmal galaksi")
  - [çubuksuz](/wiki/%C3%87ubuksuz_sarmal_galaksi "Çubuksuz sarmal galaksi")
  - [macellansı](/wiki/Macellans%C4%B1_sarmal "Macellansı sarmal")
  - [solgun](/wiki/Solgun_galaksi "Solgun galaksi")
  - [topaklanmış](/wiki/Topaklanm%C4%B1%C5%9F_sarmal_galaksi "Topaklanmış sarmal galaksi")
- [Tuhaf galaksi](/wiki/Tuhaf_galaksi "Tuhaf galaksi")

Yapı

- [Çubuk](/wiki/%C3%87ubuklu_sarmal_galaksi "Çubuklu sarmal galaksi")
- [Dev kütleli karadelik](/wiki/Kara_delik#Dev_kara_delikler "Kara delik")
- [Disk](/wiki/Galaktik_disk "Galaktik disk")
  - [Disk galaksisi](/wiki/Disk_galaksisi "Disk galaksisi")
- [Aktif galaksi çekirdeği](/wiki/Aktif_galaksi_%C3%A7ekirde%C4%9Fi "Aktif galaksi çekirdeği")
- [Galaksi halesi](/wiki/Galaksi_halesi "Galaksi halesi")
  - [taç](/wiki/Galaktik_ta%C3%A7 "Galaktik taç")
- [Galaktik düzlem](/wiki/Galaktik_d%C3%BCzlem "Galaktik düzlem")
- [Galaksi merkezi](/wiki/Galaksi_merkezi "Galaksi merkezi")
- [Galaktik sırt](/wiki/Galaktik_s%C4%B1rt "Galaktik sırt")
- [İlkel galaksi](/wiki/%C3%96n_galaksi "Ön galaksi")
- [Gökada iplikçiği](/wiki/G%C3%B6kada_iplik%C3%A7i%C4%9Fi "Gökada iplikçiği")
- [Karanlık madde halesi](/wiki/Karanl%C4%B1k_madde_halesi "Karanlık madde halesi")
- [Sarmal kol](/wiki/Sarmal_galaksi "Sarmal galaksi")
- [Şişkinlik](/wiki/%C5%9Ei%C5%9Fkinlik_(g%C3%B6kbilim) "Şişkinlik (gökbilim)")
- [Yıldızlararası madde](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1zlararas%C4%B1_madde "Yıldızlararası madde")

[Aktif çekirdek](/wiki/Aktif_galaksi_%C3%A7ekirde%C4%9Fi "Aktif galaksi çekirdeği")

- [Bağıl jet](/w/index.php?title=Ba%C4%9F%C4%B1l_jet&action=edit&redlink=1 "Bağıl jet (sayfa mevcut değil)")
- [Blazar](/wiki/Blazar "Blazar")
- [Kuasar](/wiki/Kuasar "Kuasar")
- [Mikrokuasar](/wiki/Mikrokuasar "Mikrokuasar")
- [LINER](/wiki/LINER "LINER")
- [BL Lacertae nesnesi](/wiki/BL_Lacertae_nesnesi "BL Lacertae nesnesi")
- [Markarian](/wiki/Markarian_galaksileri "Markarian galaksileri")
- [Radyo galaksisi](/wiki/Radyo_galaksisi "Radyo galaksisi")
  - [DRAGN](/wiki/DRAGN "DRAGN")
  - [X-biçimli](/w/index.php?title=X-bi%C3%A7imli_radyo_galaksi&action=edit&redlink=1 "X-biçimli radyo galaksi (sayfa mevcut değil)")
- [Seyfert galaksisi](/wiki/Seyfert_galaksisi "Seyfert galaksisi")

Enerjik Galaksiler

- [Parlak kızılötesi](/wiki/Parlak_k%C4%B1z%C4%B1l%C3%B6tesi_g%C3%B6kada "Parlak kızılötesi gökada")
  - [ULIRG](/wiki/ULIRG "ULIRG")
  - [HLIRG](/wiki/HLIRG "HLIRG")
  - [ELIRG](/wiki/ELIRG "ELIRG")
- [LAE](/w/index.php?title=Lyman-alfa_emit%C3%B6r%C3%BC&action=edit&redlink=1 "Lyman-alfa emitörü (sayfa mevcut değil)")
- [Sıcak, tozla gizlenmiş](/w/index.php?title=S%C4%B1cak,_tozla-gizlenmi%C5%9F_galaksi&action=edit&redlink=1 "Sıcak, tozla-gizlenmiş galaksi (sayfa mevcut değil)")
- [Starburst galaksisi](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_patlama_galaksisi "Yıldız patlama galaksisi")
  - [bcd](/wiki/C%C3%BCce_galaksi#Cüce_galaksilerin_yaygın_türleri "Cüce galaksi")
  - [bezelye](/wiki/Bezelye_g%C3%B6kadalar%C4%B1 "Bezelye gökadaları")
  - [soluk mavi](/w/index.php?title=Soluk_mavi_galaksi&action=edit&redlink=1 "Soluk mavi galaksi (sayfa mevcut değil)")
  - [Parlak kızılötesi gökada](/wiki/Parlak_k%C4%B1z%C4%B1l%C3%B6tesi_g%C3%B6kada "Parlak kızılötesi gökada")
- [Hanny'nin Nesnesi](/wiki/Hanny%27nin_Nesnesi "Hanny'nin Nesnesi")
- [Wolf-Rayet gökadası](/wiki/Wolf-Rayet_g%C3%B6kadas%C4%B1 "Wolf-Rayet gökadası")

Düşük etkinlik

- [Aşırı dağınık](/wiki/A%C5%9F%C4%B1r%C4%B1_da%C4%9F%C4%B1n%C4%B1k_galaksi "Aşırı dağınık galaksi")
- [Düşük yüzey parlaklığı](/wiki/D%C3%BC%C5%9F%C3%BCk_y%C3%BCzey_parlakl%C4%B1%C4%9F%C4%B1na_sahip_g%C3%B6kada "Düşük yüzey parlaklığına sahip gökada")
- [Karanlık galaksi](/wiki/Karanl%C4%B1k_galaksi "Karanlık galaksi")

Etkileşim

- [Alan galaksisi](/wiki/Alan_galaksisi "Alan galaksisi")
- [Boşluk galaksisi](/wiki/Bo%C5%9Fluk_galaksisi "Boşluk galaksisi")
- [Boşluk ve süperboşluklar](/wiki/Bo%C5%9Fluk_(astronomi) "Boşluk (astronomi)")
- [Denizanası](/wiki/Denizanas%C4%B1_galaksisi "Denizanası galaksisi")
- [Bulut](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmesi "Galaksi kümesi")
- [Duvarlar](/wiki/Galaksi_iplik%C3%A7i%C4%9Fi "Galaksi iplikçiği")
- [Etkileşen galaksi](/wiki/Etkile%C5%9Fen_galaksi "Etkileşen galaksi")
  - [birleşme](/w/index.php?title=Galaksi_birle%C5%9Fmesi&action=edit&redlink=1 "Galaksi birleşmesi (sayfa mevcut değil)")
- [Galaktik gelgit](/wiki/Galaktik_gelgit "Galaktik gelgit")
- [Grup ve kümeler](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmesi "Galaksi kümesi")
  - [BCG](/wiki/En_parlak_k%C3%BCme_g%C3%B6kadas%C4%B1 "En parlak küme gökadası")
  - [fosil grup](/wiki/Fosil_grubu "Fosil grubu")
  - [grup](/wiki/Galaksi_grubu "Galaksi grubu")
  - [küme](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmesi "Galaksi kümesi")
- [Süperkümeler](/wiki/S%C3%BCperk%C3%BCme "Süperküme")
- [Uydu galaksi](/w/index.php?title=Uydu_galaksi&action=edit&redlink=1 "Uydu galaksi (sayfa mevcut değil)")
- [Yıldız akıntısı](/wiki/Y%C4%B1ld%C4%B1z_kinemati%C4%9Fi "Yıldız kinematiği")

[Listeler](/wiki/Galaksiler_listesi "Galaksiler listesi")

- [Boşluklar](/wiki/Bo%C5%9Fluklar_listesi "Boşluklar listesi")
- [Galaksiler](/wiki/Galaksiler_listesi "Galaksiler listesi")
  - [En büyük](/wiki/Galaksiler_listesi "Galaksiler listesi")
  - [En yakın](/wiki/Yak%C4%B1n_galaksiler_listesi "Yakın galaksiler listesi")
  - [Halkalı](/w/index.php?title=Halkal%C4%B1_galaksiler_listesi&action=edit&redlink=1 "Halkalı galaksiler listesi (sayfa mevcut değil)")
  - [Kutup-halkalı](/w/index.php?title=Kutup-halkal%C4%B1_galaksiler_listesi&action=edit&redlink=1 "Kutup-halkalı galaksiler listesi (sayfa mevcut değil)")
  - [Sarmal](/wiki/Sarmal_galaksiler_listesi "Sarmal galaksiler listesi")
- [Kuasarlar](/wiki/Kuasarlar_listesi "Kuasarlar listesi")
- [Kümeler](/wiki/Galaksi_k%C3%BCmeleri_listesi "Galaksi kümeleri listesi")
- [Süperkümeler](/wiki/S%C3%BCperk%C3%BCme#Süperkümeler_listesi "Süperküme")

Ayrıca bakınız

- [Ekstragalaktik astronomi](/wiki/Ekstragalaktik_astronomi "Ekstragalaktik astronomi")
- [Galaksi dönüş eğrisi](/wiki/G%C3%B6kada_d%C3%B6n%C3%BC%C5%9F_e%C4%9Frisi "Gökada dönüş eğrisi")
- [Galaksi koordinat sistemi](/wiki/Galaksi_koordinat_sistemi "Galaksi koordinat sistemi")
- [Galaksi oluşumu ve evrimi](/wiki/Galaksi_olu%C5%9Fumu_ve_evrimi "Galaksi oluşumu ve evrimi")
- [Galaksilerarası seyahat](/w/index.php?title=Galaksileraras%C4%B1_seyahat&action=edit&redlink=1 "Galaksilerarası seyahat (sayfa mevcut değil)")
- [Galaksilerarası toz](/wiki/Galaksileraras%C4%B1_toz "Galaksilerarası toz")
- [Galaksilerarası yıldızlar](/wiki/Galaksileraras%C4%B1_y%C4%B1ld%C4%B1z "Galaksilerarası yıldız")
- [Galaktik astronomi](/wiki/Galaktik_astronomi "Galaktik astronomi")
- [Galaktik yaşanabilir bölge](/wiki/Galaktik_ya%C5%9Fanabilir_b%C3%B6lge "Galaktik yaşanabilir bölge")

**![Kategori](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Symbol_category.svg/16px-Symbol_category.svg.png)[Kategori:Galaksiler](/wiki/Kategori:Galaksiler "Kategori:Galaksiler")** **·** **![Portal](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Portal-puzzle.svg/16px-Portal-puzzle.svg.png)[Portal:Astronomi](/wiki/Portal:Astronomi "Portal:Astronomi")**

[Messier Kataloğu](/wiki/Messier_Katalo%C4%9Fu "Messier Kataloğu")

Bahar açısına göre önceki: **[M](/wiki/Messier "Messier")** \|
Bahar açısına göre sonraki: **[M](/wiki/Messier "Messier")**

Katalog sırasına göre önceki: **[M](/wiki/Messier "Messier")** \|
Katalog sırasına göre sonraki: **[M](/wiki/Messier "Messier")**

* * *

_Bakmak istediğiniz cisminin resmini seçiniz_

[![Messier nesneleri kataloğu](//upload.wikimedia.org/wikipedia/tr/thumb/8/8d/Messier_nesneleri.jpg/850px-Messier_nesneleri.jpg)](/wiki/Messier_Katalo%C4%9Fu "Messier nesneleri kataloğu") Messier nesneleri kataloğu

[Otorite kontrolü](/wiki/Otorite_kontrol%C3%BC "Otorite kontrolü")[![Bunu Vikiveri'de düzenleyin](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg/10px-OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg.png)](https://www.wikidata.org/wiki/Q318 "Bunu Vikiveri'de düzenleyin")

- [BNF](/wiki/Fransa_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Fransa Millî Kütüphanesi"): [cb11941212g](https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11941212g) [(data)](https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11941212g)
- [GND](/wiki/T%C3%BCmle%C5%9Fik_Otorite_Dosyas%C4%B1 "Tümleşik Otorite Dosyası"): [4057375-8](https://d-nb.info/gnd/4057375-8)
- [LCCN](/wiki/Kongre_K%C3%BCt%C3%BCphanesi_Kontrol_Numaras%C4%B1 "Kongre Kütüphanesi Kontrol Numarası"): [sh85052763](https://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85052763)
- [NDL](/wiki/Mill%C3%AE_Diyet_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Millî Diyet Kütüphanesi"): [00562458](https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00562458)
- [NKC](/wiki/%C3%87ek_Cumhuriyeti_Mill%C3%AE_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "Çek Cumhuriyeti Millî Kütüphanesi"): [ph120460](https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=ph120460&CON_LNG=ENG)
- [NLI](/wiki/%C4%B0srail_Ulusal_K%C3%BCt%C3%BCphanesi "İsrail Ulusal Kütüphanesi"): [987007555549005171](http://olduli.nli.org.il/F/?func=find-b&local_base=NLX10&find_code=UID&request=987007555549005171)

" [https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Galaksi&oldid=32402552](https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Galaksi&oldid=32402552)" sayfasından alınmıştır

[Kategori](/wiki/%C3%96zel:Kategoriler "Özel:Kategoriler"):

- [Galaksiler](/wiki/Kategori:Galaksiler "Kategori:Galaksiler")
- [Messier cisimleri](/wiki/Kategori:Messier_cisimleri "Kategori:Messier cisimleri")

Gizli kategoriler:

- [Webarşiv şablonu wayback bağlantıları](/wiki/Kategori:Webar%C5%9Fiv_%C5%9Fablonu_wayback_ba%C4%9Flant%C4%B1lar%C4%B1 "Kategori:Webarşiv şablonu wayback bağlantıları")
- [Webarşiv şablonu archiveis bağlantıları](/wiki/Kategori:Webar%C5%9Fiv_%C5%9Fablonu_archiveis_ba%C4%9Flant%C4%B1lar%C4%B1 "Kategori:Webarşiv şablonu archiveis bağlantıları")
- [Ölü dış bağlantıları olan maddeler](/wiki/Kategori:%C3%96l%C3%BC_d%C4%B1%C5%9F_ba%C4%9Flant%C4%B1lar%C4%B1_olan_maddeler "Kategori:Ölü dış bağlantıları olan maddeler")
- [ISBN sihirli bağlantısını kullanan sayfalar](/wiki/Kategori:ISBN_sihirli_ba%C4%9Flant%C4%B1s%C4%B1n%C4%B1_kullanan_sayfalar "Kategori:ISBN sihirli bağlantısını kullanan sayfalar")
- [Kaynaksız anlatımlar içeren maddeler](/wiki/Kategori:Kaynaks%C4%B1z_anlat%C4%B1mlar_i%C3%A7eren_maddeler "Kategori:Kaynaksız anlatımlar içeren maddeler")
- [Commons kategori bağlantısı yerelde tanımlı olan sayfalar](/wiki/Kategori:Commons_kategori_ba%C4%9Flant%C4%B1s%C4%B1_yerelde_tan%C4%B1ml%C4%B1_olan_sayfalar "Kategori:Commons kategori bağlantısı yerelde tanımlı olan sayfalar")
- [BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:BNF_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:BNF tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:GND_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:GND tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:LCCN_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:LCCN tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NDL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NDL_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NDL tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NKC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NKC_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NKC tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")
- [NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri](/wiki/Kategori:NLI_tan%C4%B1mlay%C4%B1c%C4%B1s%C4%B1_olan_Vikipedi_maddeleri "Kategori:NLI tanımlayıcısı olan Vikipedi maddeleri")

- Sayfa en son 13.14, 5 Nisan 2024 tarihinde değiştirildi.
- Metin [Creative Commons Atıf-BenzerPaylaşım Lisansı](//creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.tr) altındadır ve ek koşullar uygulanabilir. Bu siteyi kullanarak [Kullanım Şartlarını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Terms_of_Use/tr) ve [Gizlilik Politikasını](//foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy/tr) kabul etmiş olursunuz.

Vikipedi® (ve Wikipedia®) kâr amacı gütmeyen kuruluş olan [Wikimedia Foundation, Inc.](//www.wikimediafoundation.org/) tescilli markasıdır.


- [Gizlilik politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Privacy_policy)
- [Vikipedi hakkında](/wiki/Vikipedi:Hakk%C4%B1nda)
- [Sorumluluk reddi](/wiki/Vikipedi:Genel_sorumluluk_reddi)
- [Davranış Kuralları](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct)
- [Geliştiriciler](https://developer.wikimedia.org)
- [İstatistikler](https://stats.wikimedia.org/#/tr.wikipedia.org)
- [Çerez politikası](https://foundation.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Policy:Cookie_statement)
- [Mobil görünüm](//tr.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Galaksi&mobileaction=toggle_view_mobile)

- [![Wikimedia Foundation](/static/images/footer/wikimedia-button.svg)](https://wikimediafoundation.org/)
- [![Powered by MediaWiki](/w/resources/assets/poweredby_mediawiki.svg)](https://www.mediawiki.org/)