Canlıların Yapısında Bulunan Temel Bileşikler Hangileridir? Organik ...
Şekerler (Karbonhidratlar): Yapıları, Özellikleri ve Oluşumları · Monosakkaritler · Glikoz: Vücudun temel enerji kaynağıdır. · Fruktoz: Şekerlerde ...
Canlıların Yapısında Bulunan Temel Bileşikler Hangileridir? Organik Bileşikler, Canlılığa Nasıl Hayat Verir? - Evrim Ağacı

[![Evrim Ağacı Logo](https://evrimagaci.org/public/images/logo/v3.svg)Evrim Ağacı](https://evrimagaci.org/)

Geri Dön

Giriş Yap

Üye Ol

Paylaşım Yap

[3,500 UP Ödüllü Soru: Yeni bir malzeme tasarlarken istenen özelliklere (örneğin, yüksek mukavemet, iletkenlik, biyouyumluluk) nasıl ulaşılır? Hemen cevapla!](https://evrimagaci.org/soru/yeni-bir-malzeme-tasarlarken-istenen-ozelliklere-ornegin-yuksek-mukavemet-iletkenlik-biyouyumluluk-nasil-ulasilir-67487) [500 UP Ödüllü Soru: Boy kompleksi nedir? Kendi kendine kurtulunabilir mi? Hemen cevapla!](https://evrimagaci.org/soru/boy-kompleksi-nedir-kendi-kendine-kurtulunabilir-mi-67480)

Tüm Reklamları Kapat

# Canlıların Yapısında Bulunan Temel Bileşikler Hangileridir? Organik Bileşikler, Canlılığa Nasıl Hayat Verir?

## Hayat Moleküllerinin Temelleri, Oluşumları, Görevleri ve Canlılık Konusundaki Etkileri Nelerdir?

19 Nisan 2011

29 dakika

62,446

![Canlıların Yapısında Bulunan Temel Bileşikler Hangileridir? Organik Bileşikler, Canlılığa Nasıl Hayat Verir?](https://cdn.evrimagaci.org/ubruZqsSd_f8lRg5YLYlNr80zjE=/250x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2F2639ae22922475c429b9e0da4228249d.jpg)

- Özgün
- [Moleküler Evrim](https://evrimagaci.org/kategori/molekuler-evrim-1245)
- [Abiyogenez](https://evrimagaci.org/kategori/abiyogenez-1830)

[Editör Seçkisi](https://evrimagaci.org/etiket/editor-seckisi-30 "Editör Seçkisi")

Bilimi Anlatmamıza Yardım Edin!

Her ay milyonlarca bilimsever, Evrim Ağacı olarak karmaşık bilimsel
konuları basitçe anlatmamızdan ve ülkemizde bilim anlatıcılığını geliştirmeye yönelik
yaptığımız
kapsamlı çalışmalarımızdan faydalanıyor. Bütçenize zarar vermeden, aylık veya tek seferlik
sadece 39₺ gibi miktarlarda bize destek olarak bu çabalarımızı destekleyebilir, Türkiye'de
bilim
okuryazarlığını güçlendirmemize katkı sağlayabilirsiniz.

Destek Ol

[Neden Destek\
İstiyoruz?](https://evrimagaci.org/destekol) \|
Zaten
Destekçiyim

Evrim Ağacı Akademi: Abiyogenez Teorisi Yazı
Dizisi

Bu yazı, [**Abiyogenez Teorisi**](https://evrimagaci.org/akademi/abiyogenez-teorisi-18)
yazı dizisinin **6.**
yazısıdır.
Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan " _[Yaşam Nedir? Canlılığı Nasıl Tanımlarız?](https://evrimagaci.org/yasam-nedir-canliligi-nasil-tanimlariz-5056)_" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için giriş yapın veya kayıt olun.

[EA Akademi Hakkında Bilgi Al](https://evrimagaci.org/evrim-agaci-akademi-nedir-7695)

[< Önceki Yazı](https://evrimagaci.org/cansizliktan-canliliga-yapisal-hiyerarsi-molekuller-canlilik-icinde-nasil-bir-hiyerarsiye-sahiptir-979) [Sonraki Yazı >](https://evrimagaci.org/genetik-materyal-nukleotitler-ve-dna-cansizliktan-canliligin-evriminde-nasil-bir-rol-oynadi-286)

[![Çağrı Mert Bakırcı](https://cdn.evrimagaci.org/SIuRxIhV72kQTX2Meti7bp6bqZ0=/50x50/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fprofile%2F2aacbbe4-281f-4f73-9317-6cfea6fc8bc0.jpeg)\
\
Çağrı Mert Bakırcı\
\
Yazar](https://evrimagaci.org/cagrimertbakirci "Çağrı Mert Bakırcı")

Tüm Reklamları Kapat

**Hayat Molekülleri**, ya da diğer bir ismiyle **organik moleküller** en azından bizim bildiğimiz ve tanımladığımız anlamıyla canlılığın var olabilmesi ve varlığını sürdürebilmesi için gereken **kimyasal moleküller** dir. Temel olarak **nükleotitler, lipitler, proteinler ve karbonhidratlar** "hayat molekülleri"dir. Bu moleküllerin hepsinin genel formları az çok benzer olsa da, işlevleri kimyasal ve fiziksel özelliklerinden dolayı birbirlerinden tamamen farklıdır.

Bu farklı özelliklerin toplamı, bugün bizlerin "canlı" olarak isimlendirdiği varlık formlarını meydana getirir. Daha doğrusu, canlılık için gereken aktivite ve organizasyon şartlarının istikrarlı bir şekilde sağlanabilmesi için bu kimyasallardan oluşan bir yapı ve bu yapının uzun süreli deneme-yanılma ve eleme-seçme mekanizmalarından geçmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, şimdilik bildiğimiz kadarıyla, bu moleküllerden oluşmayan bir varlığın canlılığın ilkelerini bir arada bulundurması pek mümkün değildir. Bunda, bu moleküllerin istikrarlı yapısının (tepkimeler, radyoaktivite, vb. kimyasal özellikler bakımından) çok büyük önemi olduğunu unutmamak gerekmektedir.

## Hayat Moleküllerine Daha Yakından Bir Bakış...

Burada akla şu soru gelebilir: "Organik moleküller" tam olarak hangi atomlardan oluşur? Yani bu tür molekülleri barındıran yapıları "canlı" kılan elementler hangileridir? Cevap açıktır: **Karbon (C), Hidrojen (H), Oksijen (O), Nitrojen (N), Fosfor (P) ve Sülfür (S)**. Yani bir canlıya "canlılık" özelliğini katan molekülleri oluşturan atomlar, tam da bekleneceği gibi, periyodik cetvel üzerinde bulunan sıradan atomlardır ve tek başlarına herhangi bir özel durumları bulunmamaktadır. Bu da bize, bir kez daha, canlılığın cansızlıktan yapısal olarak bir farkı olmadığını yeniden göstermektedir. Elimizdeki "canlılık problemi", bir elementer organizasyon (moleküler düzenlenme hiyerarşisi) problemidir; özünde bu iki yapı arasında temel bir fark yoktur.

Tüm Reklamları Kapat

### Karbon Kimyası Neden İlginç ve Önemlidir?

Burada karbonun özel bir yeri vardır ve bunun, temelde 2 nedeni vardır: Öncelikle karbon atomlarının etrafında dönen ve "boşta" olan 4 elektronları vardır. Bu elektronlar sayesinde karbon atomları, diğer elementlerle 4 [kovalent bağ](https://evrimagaci.org/kimyasal-baglar-iyonik-kovalent-hidrojen-ve-van-der-waals-baglari-nasil-calisir-9972) kurabilir. Karbonun bağlanabildiği element çeşitliliği de oldukça yüksektir: hidrojen, oksijen, fosfor, sülfür ve azot, bunlardan sadece birkaçıdır. Karbonun bu esnek ve çok yönlü yapısı, çok sayıda farklı karmaşık molekülü mümkün kılar ve bu karmaşık moleküller de bir araya gelerek canlılığı oluşturur.

Karbonu ilginç kılan ikinci neden, karbon atomlarının _birbirleriyle_ bağ kurabiliyor olmasıdır. Karbon atomları birbirlerine bağlanarak çok daha uzun zincirler inşa edebilirler; öyle ki, teknik olarak bu zincirlerin uzunluğu konusunda bir sınır yoktur (mekanik limitler haricinde). Dahası, bu karbon-karbon bağları tekli bağlar, ikili bağlar veya üçlü bağlar şeklinde de olabilir; yani inşa edilen bağların gücü de duruma ve komşu atomlara bağlı olarak değişebilir. Bu da, karbon kimyasına çok geniş bir çeşitlilik katmaktadır: Karbon atomları üzerine, **milyonlarca** farklı molekül inşa etmek mümkündür! Periyodik cetveldeki diğer hiçbir element, karbondaki bu çeşitliliğe sahip değildir ve bu nedenle, canlılığın temelinde de karbon atomlarını bulmamız şaşırtıcı değildir. Yaşam, onu istatistiki olarak mümkün kılma olasılığı en yüksek element etrafında oluşmuştur.

### Şekerler (Karbonhidratlar): Yapıları, Özellikleri ve Oluşumları

Karbonhidrat, "hidratlanmış karbon" anlamına gelmektedir ve "hidro-" kökü, bir molekülün su (H2O) ile ilişkili olduğunu bildirmektedir. Yani bu moleküller içerisinde karbon, hidrojen ve oksijen bir arada bulunur. Hatta sadece bir arada bulunmakla kalmaz, su içerisinde bulunduklarıyla aynı oranda, yani 2'ye 1 (2:1) oranında bulunurlar. Bir diğer deyişle, karbonhidratların moleküler formülü (CH2O)n olarak verilir; çünkü her zaman 1 karbon, 2 hidrojen, 1 oksijen atomu ve bunların katları şeklinde inşa edilirler.

Karbonhidratlara "şeker" denmesinin nedeni, diğer isimlerinin "sakkarit" olmasıdır (bu kelime, "şeker" anlamına gelmektedir). Şekerler; özellikle de **glikoz**(İng: "glucose") ve **fruktoz**(İng: "fructose" veya daha yaygın ismiyle "meyve şekeri") gibi basit şekerler, canlılar için hayati öneme sahiptir. Bu basit şekerler, aynı zamanda **monosakkarit** ("basit şeker" veya "tek şeker") olarak da bilinir ve canlıların yapısında bulunabilen birçok kompleks şeker molekülünün (nişasta, glukojen, kitin, selüloz, vb.) temelini oluştururlar. Aşağıda, canlılarda en çok kullanılan bazı **karbonhidratların** (şekerlerin) kimyasal yapılarını görüyoruz:

Tüm Reklamları Kapat

![Sol üst köşede basit bir şeker (monosakkarit) olan glikoz görülüyor. Sağ üst köşede, iki şeker molekülünün bir araya gelmesiyle oluşan ve bu nedenle &quot;ikili şeker&quot; (disakkarit) olarak adlandırılan maltoz molekülü görülüyor. Aşağıda ise bitkilerin ana besin deposu olan, çok sayıda glikozun birbirine bağlanmasıyla oluşan, bu nedenle &quot;çoklu şeker&quot; (polisakkarit) olarak bilinen nişasta molekülü görülüyor.](https://cdn.evrimagaci.org/cm77R6msdXnbJIuh7tO1i_1UFPg=/825x0/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fuploads%2Fimages%2FMakaleler%2Fcarbohydrate.png)Sol üst köşede basit bir şeker (monosakkarit) olan glikoz görülüyor. Sağ üst köşede, iki şeker molekülünün bir araya gelmesiyle oluşan ve bu nedenle "ikili şeker" (disakkarit) olarak adlandırılan maltoz molekülü görülüyor. Aşağıda ise bitkilerin ana besin deposu olan, çok sayıda glikozun birbirine bağlanmasıyla oluşan, bu nedenle "çoklu şeker" (polisakkarit) olarak bilinen nişasta molekülü görülüyor.

Bunların hepsi canlılık dahilinde yapıtaşı olarak ve daha önemlisi, enerji kaynağı olarak kullanılmaktadırlar (bir kısmı yapısal olarak da kullanılmaktadır; örneğin kitin isimli karmaşık şeker yapısı, eklembacaklıların dış iskeletlerinde kullanılan ana malzemedir.

[Moleküler Evrim ile ilgili diğer içerikler ›](https://evrimagaci.org/kategori/molekuler-evrim-1245)

- [Nötral Teori Nedir? Moleküler Evrimin Temeli ve Boş Hipotezi Olan Nötr Teori, Türlerin Zaman İçinde Değişimiyle İlgili Olarak Bize Neler Söyler?](https://evrimagaci.org/notral-teori-nedir-molekuler-evrimin-temeli-ve-bos-hipotezi-olan-notr-teori-turlerin-zaman-icinde-degisimiyle-ilgili-olarak-bize-neler-soyler-7340)
- [Canlıların Yapısında Bulunan Temel Bileşikler Hangileridir? Organik Bileşikler, Canlılığa Nasıl Hayat Verir?](https://evrimagaci.org/canlilarin-yapisinda-bulunan-temel-bilesikler-hangileridir-organik-bilesikler-canliliga-nasil-hayat-verir-35)
- [Moleküler Evrim, Sanılandan Çok Daha Hızlı Yaşanıyor. Bu, Evrimi Öngörmemizi Sağlayabilir!](https://evrimagaci.org/molekuler-evrim-sanilandan-cok-daha-hizli-yasaniyor-bu-evrimi-ongormemizi-saglayabilir-8049)

Enerji üretemeyen bir canlının, hayatta kalmak ve üremek için bir aktivite sürdürmesi ve organizasyonunu aktif olarak koruması beklenemez. Dolayısıyla enerji, [daha önce de detaylarını gördüğümüz gibi](https://evrimagaci.org/canlilarin-ortak-ozellikleri-nelerdir-canli-ve-cansizlari-birbirinden-ayirmanin-kolay-bir-yolu-var-mi-10221), canlılık için hayati bir kavramdır. Canlılar için bu kadar önemli olan bu molekülleri incelediğimizde, belki de umduğumuzun aksine, pek de sıradışı bir yapı görmüyoruz: 6 adet Karbon atomu (C), 12 adet Hidrojen (H) atomu, 6 adet de Oksijen (O) atomu bir araya gelerek canlıları "canlı" kılan moleküllerden biri olan şekerleri üretebiliyor.

Bu şeker molekülleri, farklı sıra ve biçimlerde bir araya gelerek, daha büyük bileşikleri oluşturabilirler. Örneğin yukarıdaki glukoz ve fruktoz bir araya gelerek, sukroz isimli bir diğer şekeri oluşturabilirler:

![Glikoz ve fruktoz bir araya gelerek sukroz isimli daha iri bir şekeri oluşturur.](https://evrimagaci.org/public/uploads/images/Makaleler/FG19_02-05un.JPG)Glikoz ve fruktoz bir araya gelerek sukroz isimli daha iri bir şekeri oluşturur.

İşte bu şeker molekülleri, daha farklı şekillerde birbirlerine bağlanarak, devasa şeker bileşiklerini oluşturabilirler. Örneğin aşağıda sadece glikozların bir araya gelmesinden oluşan bir glikojen bileşiğini görüyorsunuz:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

[Reklamsız Deneyim](https://evrimagaci.org/destekol?utm_source=evrimagaci&utm_medium=website&utm_campaign=feed-cbox-no-ads)

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. **Reklamsız deneyim**, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

**Kreosus**

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

**Patreon**

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

**YouTube**

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

**Diğer Platformlar**

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

**Giriş yapmayı unutmayın!**

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza [üye girişi](https://evrimagaci.org/destekol?utm_source=evrimagaci&utm_medium=website&utm_campaign=feed-cbox-no-ads) yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

[Destek Ol](https://evrimagaci.org/destekol?utm_source=evrimagaci&utm_medium=website&utm_campaign=feed-cbox-no-ads)

![Glikoz molekülleri zincirleme bir şekilde birbirine bağlanarak glikojen oluşturabilirler.](https://cdn.evrimagaci.org/SQF2SDHpnKenj36wHyzvqhp601Y=/825x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2F0397527d2277fcf3039e8d39c36bc29b.png)Glikoz molekülleri zincirleme bir şekilde birbirine bağlanarak glikojen oluşturabilirler.![Görselin üst kısmında bağların nasıl kurulduğu gösteriliyor. Alt kısımda ise, glikojen için kapalı bir çizim örneği verilmiştir.](https://cdn.evrimagaci.org/SK4yeT87lVOhJSCaMMWCRs90G7c=/825x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2Fd7941ca4c22cc26dced9b645553032e3.png)Görselin üst kısmında bağların nasıl kurulduğu gösteriliyor. Alt kısımda ise, glikojen için kapalı bir çizim örneği verilmiştir.

Bu bileşikler, canlıların yapıtaşı olan hücrelerin pek çok farklı bölgesinde kullanılabilirler. Örneğin enerji üretmek üzere oksijen ile tepkimeye sokulabilirler, bir diğer "hayat molekülü" olan proteinlerle birleşerek hücre zarının yapısına katılabilirler, vs. Örneğin **glikoz, hayvanların çoğunun temel enerji kaynağıdır** ve hayvanlarda glikoz karaciğerde yukarıda verdiğimiz glikojen şeklinde depolanır. Ancak aynı glikoz, farklı bir bağ yapısı kurarak bitkilerin güçlü hücre duvarını oluşturan selülozu oluşturabilirler. Ya da bir diğer biçimde kimyasal bağ kurarak, böceklerin dış kabuklarında bulunan sert kitin yapısını oluşturabilirler. Genel olarak, şöyle bir tablo çizmek mümkündür:

- **Monosakkaritler**
- **Glikoz:** Vücudun temel enerji kaynağıdır.
- **Fruktoz:** Şekerlerde bulunan, tatlı bir şekerdir.
- **Galaktoz:** Laktoz ile birlikte, yaygın olarak süt ve süt ürünlerinde bulunan bir şekerdir.
- **Disakkaritler**
- **Sukroz:** Çay şekeri veya kristal şeker olarak da bilinen şekerdir; glikoz ve fruktozdan oluşur. Şeker kamışından üretilen şeker sukrozdur.
- **Laktoz:** Süt şekeridir ve inek sütünün %4-5 kadarını oluşturur. Glikoz ile galaktozdan oluşur.
- **Maltoz:** Malt şekeri olarak bilinir ve nişastanın amilaz enzimiyle sindirilmesi sonucu oluşur. İki glikozun bir araya gelmesiyle oluşur.
- **Polisakkaritler**
- **Nişasta:** Bitkilerde bulunan uzun glikoz zincirleridir. Sindirmesi kısmen daha kolaydır.
- **Glikojen:** Hayvanların özellikle de kas ve karaciğer dokularında depolanan glikoz zincirleridir. Genellikle kesim sonrasında çok az depo glikojen kalmasından ötürü besin değeri olan bir şeker türü olarak görülmez. Bir hayvan türü olan insan vücudu da fazladan aldığı glikozu kas ve karaciğerde glikojen olarak depolar.
- **Selüloz:** Yeşil bitkilerin hücre duvarlarında bulunan şeker zinciridir. Beslenme biliminde "fiber" olarak söz edilen zincir budur. İnsanlar selülozu (fiberi) sindiremez; çünkü evrimsel süreçte 20 yaş dişleri ve apandiks organları körelmiştir. Ancak yine de selüloz tüketmenin, sindirim sistemi için birçok faydası vardır: Örneğin daha hızlı tok hissetmenizi sağlar, daha sağlıklı bir sindirim kanalına sahip olmanızı mümkün kılar ve yüksek fiberli diyetlerin doğrudan veya dolaylı olarak kalp hastalıklarını azalttığı ve bazı kanser türlerine yakalanma riskini düşürdüğü düşünülmektedir.

Kısaca her şey **kimyasal bağlar** ve bunların tipleri ile ilgilidir. Aynı temel bileşikler (ya da "hayat molekülleri"), farklı kimyasal bağların etkisi altında farklı yapılara katılabilirler. Zaten hücrelere bakacak olursanız, "hayat molekülleri"nin farklı bileşimlerinden başka bir şey olmadıklarını göreceksiniz. Kısaca **farklı bağlar, farklı ürünler demektir.** Bu kadar farklı olasılığın, farklı şekillerde yapıya katılması ve milyarlarca yıldır süren Evrim etkisiyle günümüzdeki canlılık çeşitliliğine ulaşırız.

#### Karbonhidratlar Nasıl Evrimleşti?

19\. yüzyıldan beridir, şekerlerin doğal süreçlerle oluşabileceğini ve ne tür kimyasalların, hangi şartlarda tepkimesinin şekerleri oluşturacağını net bir şekilde bilmekteyiz. Bu konuda, daha 1861 yılında **Alexander Butlerow** tarafından yapılan deneyler, şekerlerin oluşumuna ışık tutmuştur. Aldehit ismi verilen kimyasalları yüksek sıcaklıkta ve katalizör kimyasallar etkisi altında bırakan Butlerov, **formoz tepkimesi** adı verilen bir tepkimeyi gerçekleştirerek basit şekerleri yaratmayı başarmıştır.

Deneyde yapılan, basitçe, formaldehit moleküllerinin yaklaşık 100oC sıcaklıkta kalsiyum hidroksit veya kalsiyum karbonat ile katalize etmektir. Bunun sonucunda ilk etapta glikoaldehitler, sonra D-gliseraldehit ve dihidroksiaseton oluşmaktadır. Bu şekilde devam edilen deneyde D-gliseraldehit ve glikolaldehit molekülleri tepkimeye girerek, **riboz** gibi 5 karbonlu basit şekerleri üretmiştir. Benzer şekilde, D-gliseraldehit ile dihidroksiaseton moleküllerini karıştırırarak **D-glikoz** ve **D-galaktoz** gibi 6 karbonlu basit şekerleri yaratmayı başarmıştır. Tüm bu tepkimelerin bir şemasını aşağıda görmek mümkündür:

![](https://cdn.evrimagaci.org/B53-Tn0u8MQbXqjgFFYQrgs0aUA=/825x0/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fdosyalar%2Ffotograflar%2Fozgun%2F62%2F3585_62_07_evow_ch04.jpg)

Bu şekilde sürdürülen deneyler, canlılığın ilk olarak başladığını sonradan keşfettiğimiz, okyanus tabanlarındaki volkanik bacalar ve etrafındaki kimyasalların keşfiyle daha da isabetli sonuçlar vermeye başladı. Çünkü o ortamların yeniden modellenmesi, buralarda canlılık için gerekecek kimyasalların nasıl sentezlenmiş olabileceğini anlamamızı sağladı. Sadece bu bölgelerde, okyanus tabanlarında bulunan kimyasalların deneylerde analiz edilmesiyle, canlılığı oluşturacak tüm kimyasalların yaratılmasının mümkün olduğu gözlendi.

Örneğin 1989 yılında Alman biyolog **Egon T. Degens** tarafından yapılan bir araştırmada, formaldehit ile kaolin kimyasallarının 100oC gibi bir sıcaklıkta kalsiyum fosfat ile tepkimesi sonucu basit bir şeker olan D-ribozun tamamen doğal biçimde oluşabileceği gösterildi. Bunun haricinde, aynı deneyde, az sonra değineceğimiz adenin gibi nükleotitleri ve fosfolipitleri de üretebilmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

1960 yılında Mayer ve Jaschke tarafından yapılan bir deneyde, %2'lik formaldehit (0.67 M), kalsiyum karbonat bulunan ortamda geridöndürme (İng: "reflux") tepkimesine maruz bırakılmıştır ve bunun sonucunda **ribüloz şekeri** üretilebilmiştir. 1967 yılında Reid ve Orgel tarafından deney tekrarlanmış ve kalsiyum karbonatın bu formoz tepkimesinde katalizör etkisi gösterdiği doğrulanmış; ancak [kağıt kromatografisi yoluyla tespit edilen](https://evrimagaci.org/kromatografi-nedir-ve-hangi-alanlarda-kullanilir-farkli-kromatografi-teknikleri-nelerdir-9897) ribülozun varlığı doğrulanamamıştır. Ancak ikili, yaptıkları deneyde 0.5 M formaldehitin kalsiyum karbonat veya karbonat-apatit varlığında %40 oranında şeker üretebildiğini göstermişlerdir. Öyle ki, 0.01 M kadar düşük molaritelerde bile şeker üretmek mümkün olmuştur. Aynı deneylerde, yaklaşık 24 saat içinde tepkimeden uzaklaştırılması gerektiğini, aksi takdirde süregelen tepkimenin üretilen ürünleri bozmaya başladığı da gösterilmiştir - ki bu durum, okyanus dibindeki volkanik bacalardaki süreğen akıntılarda bu tepkimelerin oluşup, ürünlerin uzaklaştırılmasının avantajlarına işaret ediyor olabilir.

1967 yılında Gabel ve Ponnamperuma, kaolinit, illit ve alüminyum gibi mineral ve elementlerin varlığında, yukarıdaki tepkimelerdeki ortamın aksine, bazik değil de tamamen nötr ortamlarda bile heksoz, pentoz, tetroz ve trioz şekerlerin oluşabildiğini, hem de 0.01 M kadar düşük molaritelerde bile oluşabildiğini göstermişlerdir. 1972'de Cairns-Smith, 0.13 M formaldehit ile geridöndürme tepkimelerini test etmiş ve kuartz, kalsit ve galena gibi çok sayıda mineralin şeker oluşumunu katalizleyebildiğini göstermiştir.

1993 yılında Schwartz ve Graaf, 0.1 M formaldehitin, ısıtılması halinde Dünya'da yaygın olarak bulunan çok sayıda mineralin etkisi altında katalizlenebildiğini ve otokatalitik (kendi kendinin üretimini hızlandıran) formoz tepkimesinin elde edilebildiğini göstermiştir. Bu tepkimenin kalsiyum iyonlarına veya önceki deneylerde gereksinim olduğu sonucuna varılan güçlü bazik bir ortama ihtiyacı olmadığını da göstermişlerdir. Bu tepkime sonucunda oluşan şekerler seçici değildir; ancak Dünya atmosferindeki formaldehitin fotokimyasal sentezi yoluyla pentaeritritole dönüşümü fazlasıyla seçicidir ve bu süreçte oluşan karbonhidrat oluşumu, yaşamın başlangıcındaki şekerlerin inorganik moleküllerden oluşumunu açıklayabilir.

Tüm Reklamları Kapat

2020 yılında Haas ve arkadaşları; hidroksitler, karbonbatlar, silikatlar, mikalar, zeolitler, killer, olivinler, fosfatlar ve fosfitler gibi muazzam bir mineral çeşitliliği içerisinde, glikoaldehitten şeherlerin mekanokimyasal bir şekilde oluşabileceğini göstermişlerdir. Üstelik bu tepkimeler oldukça kısa sürelerde yaşanmış ve düzenli bir şekilde monosakkaritleri üretmeyi başarmıştır. Mineral bolluğuna bağlı olarak aldozlar, ketozlar ve hatta spesifik şekerlerin üretimi kontrol edilebilmektedir. Su ortamında değil de atmosferik şartlarda yapılan deneylerde, bu sürecin oksijen varlığından da bağımsız olduğu, yani oksijen olsaydı bile tepkimenin devam edebileceği gösterilmiştir. Benzer şekilde, katyon kompozisyonlarına bağlı olarak tepkimenin seçiciliği geniş bir aralıkta değişebilmektedir ve bu da şekerlerin erken Dünya'da oluşabilmesi için potansiyel kimyasal çeşitliliğini yansıtmaktadır. Araştırmanın yazarları, çalışmalarını şöyle özetliyor:

> Genel olarak, mekanokimyasal formoz tepkimesi, erken Dünya koşullarında olan jeokimyasal şartlar altında şekerlerin (monosakkaritlerin) oluşabilmesi için sağlam bir sentez yolağı sunmaktadır. Dahası, katı-faz tepkimesi, şekerlerin su olmayan ortamda da oluşabildiğini göstermekte ve bu sayede Dünya-dışı şeker oluşumuna da kapı aralamaktadır. Bu durum, içinde su bulunmayan meteoritlerde şeker bulunduğunu gösteren yakın geçmişteki araştırmaların bulgularını izah etmektedir.

### Proteinler: Yapıları, Özellikleri ve Oluşumları

Proteinler genellikle kas dokusu ile ilişkilendirilir; ancak canlılığı oluşturan bütün doku ve organların yapısında proteinler görev alır. Proteinler, **aminoasit** denen daha ufak moleküllerin uç uca, üst üste, yan yana **peptit bağı** adı verilen bir bağ türüyle bağlanması sonucu oluşan bir molekül kompleksidir. Peptit bağı, aminoasitlerin su kaybetmesi (dehidrasyonu) ile oluşan, [kovalent yapılı bir bağdır](https://evrimagaci.org/kimyasal-baglar-iyonik-kovalent-hidrojen-ve-van-der-waals-baglari-nasil-calisir-9972).

Öyle ki, aminoasitler ile proteinler arasında "ara geçiş kimyasalları" olarak görebileceğimiz, **peptit** isimli kimyasallar da bulunur. Bunlar, ne protein olan ne de tek başına aminoasit olan, polimer varyantlarıdır. Bunların birikimli seçilimi sonucunda daha karmaşık proteinler inşa edilebilir. Hatta peptitlerle proteinler arasında, boyları genelde 100 aminoaside kadar olan **polipeptitler** vardır.

#### Aminoasit ve Proteinlerin Yapıları

Şekerlerin ve az sonra göreceğimiz lipitlerin aksine, proteinlerin tamamında karbon, hidrojen ve oksijen atomlarına ek olarak azot atomları da bulunur; önemli bir bölümünde sülfür atomlarına da rastlanır. Aminoasit dediğimiz yapı, amino grubu ile karboksil grubu adı verilen iki kimyasal grubun bağlanmasıyla oluşur. **Amino (veya İng: "amine"), "azot içeren" demektir; karboksil ise "karbon içeren" demektir.** Aşağıda günümüze kadar süren evrimsel süreçte oluşmuş 20 temel aminoasidi ve bunların kimyasal yapısını görmektesiniz:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı

[ENERJİ AYT TARİH KONU ÖZETLİ SORU FASİKÜLLERİ](https://pazar.evrimagaci.org/urun/enerji-ayt-tarih-konu-ozetli-soru-fasikulleri/)

Devamını Göster

₺665.00

[![ENERJİ AYT TARİH KONU ÖZETLİ SORU FASİKÜLLERİ](https://cdn.evrimagaci.org/UBDdzN7e1TAFAhfEjslTuTZnImE=/250x0/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Fdyn%2Fa00264d6e5e36a392e34462656e466ad.png)](https://pazar.evrimagaci.org/urun/enerji-ayt-tarih-konu-ozetli-soru-fasikulleri/)

[Satın Al](https://pazar.evrimagaci.org/urun/enerji-ayt-tarih-konu-ozetli-soru-fasikulleri/) [Tüm Ürünler](https://evrimagaci.org/agora)

- Dış Sitelerde Paylaş

![20 temel aminoasidin moleküler yapısı](https://evrimagaci.org/dosyalar/fotograflar/ozgun/62/4376_62_amino-acid-table1.gif)20 temel aminoasidin moleküler yapısı

Burada gösterilenler, canlılığın yapıtaşları arasında olduğu bilinen 20 aminoasittir. Ancak canlılığın yapısına katılmayanları da sayacak olursak, 300'den fazla aminoasit olduğu bilinmektedir. Bunların hepsi aynı yapıya sahiptir ve hepsinde merkezi bir karbon atomu, şunlara bağlanır:

- bir hidrojen atomu,
- alkalin (bazik) bir amino grubu (NH2)
- asidik bir karboksil grubu (COOH)
- değişken bir grup

![Bir aminoasidin yapısı](https://cdn.evrimagaci.org/shgIM3QJILPjx_aotQCCAXDbS_4=/825x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2F7cbe160f7d5e2a0046c3b5a852f72629.jpg)Bir aminoasidin yapısı

Görselden görülebileceği üzere, bir aminoasidin de yapısında, diğer moleküllerden farklı bir özellik yoktur. Tek gördüğümüz; karbonlar, oksijenler, hidrojenler ve azottur! Aminoasitlerin içerisinde hem asidik, hem bazik özellikte parçalar bulunduğu için, organizmaların asit-baz dengesini sağlamasında çok avantajlı bir moleküldür.

Aminoasit şemalarında yaygın olarak gösterilen “R” harfi, "radikal" kelimesinin ilk harfidir. Bu harf, değişken uzunlukta ve yapıda bir kimyasal grubu ifade etmektedir; buna **yan zincir** veya **R-grubu** denmektedir. Molekülün bu kısmına da çeşitli atomlar bağlanarak, birbirinden farklı aminoasitleri oluştururlar. Bu grubun esnekliği, aminoasit çeşitliliğinin kökeninde yatan kimyasal kaynaktır; çünkü bu parça farklı boyutlarda olabilir, polar veya apolar olabilir ve tüm bu nitelikleri sayesinde aminoasitlere bambaşka özellikler kazandırabilir. Örneğin sistein ve metiyonin isimli iki aminoasitte bu yan zincir, sülfür de içermektedir. Sülfür, hidrojen bağlarına katılmaz; ancak diğer tüm aminoasitlerde hidrojen bağları vardır ve sadece bu basit varyasyon bile, bu iki aminoasidi içeren proteinlerin yapısını köklü bir şekilde değiştirebilir. Yani aminoasitlerde gördüğümüz bu geniş çeşitlilik, kimyasal evrim ve canlılığın başlangıcı açısından büyük öneme sahiptir.

#### Proteinlerin Oluşumu ve Yapısal Formlarının Önemi

Bu aminoasitler, farklı şekillerde uç uca birleşerek, milyonlarca farklı proteini oluşturabilirler: Bu 20 aminoasitten bir kısmını içeren sadece 20 aminoasitlik zincir, bildiğimiz en küçük protein olan TRP-Cage proteinini oluşturabilirken, aynı 20 aminoasitten yüzlercesi ve binlercesi bir araya gelerek, hücrelerimizde bulunan devasa proteinleri oluşturabilirler. Örneğin vücudumuzda bulunan 27.000-33.000 aminoasitli titin proteini, bildiğimiz en büyük proteinlerden birisidir; ancak **canlılardaki aminoasitlerin çoğu, genellikle birkaç on ila birkaç yüz aminoasidin bir araya gelmesiyle oluşur.** Yani aynı aminoasitler, farklı şekillerde bir araya gelerek, inanılmaz bir protein çeşitliliği oluşturmaktadır. Bu çeşitlilik, yaşamın çeşitliliğin özüdür! Örneğin aşağıda bir G-Proteini görüyorsunuz:

![G-proteini](https://cdn.evrimagaci.org/KkDzoKAhAMCd3yDkiJDWj45FGzA=/825x0/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fuploads%2Fimages%2FMakaleler%2F1b9x_opm.png)G-proteini

Bu protein yapısında yüzlerce aminoasit, farklı sıra ve sayılarda kullanılmaktadır (yukarıdaki temsili bir 3 boyutlu çizimdir, dolayısıyla aminoasitler ayrı ayrı gözükmemektedir). Bu sıraların ve sayıların değişmesi, farklı özelliklerde proteinlerin üretilmesi, bu da farklı protein moleküllerinin farklı işlevlere sahip olabilmesi demektir. Bunu, Türkçede bir cümle oluşturmaya benzetebilirsiniz. [Bu benzetimle ilgili detaylı bir yazımızı buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.](https://evrimagaci.org/dna-ve-evrim-yasamin-dilini-okuyup-anlamayi-ogrenin-390)

Proteinlerin şekilleri, onların nasıl çalışacağını doğrudan belirler. Yani proteinleri adeta bir "alet" gibi düşünebilirsiniz. Nasıl ki bir çorba içmek için çatal, bir biftek yemek için kaşık kullanamazsınız (veya kullansanız da pek iyi çalışmaz), proteinlerin de şekilleri, onların neler yapmakta kullanılabileceğini belirler. Bu nedenle proteinlerin şekil ve yapı çeşitliliği büyük öneme sahiptir.

Proteinleri oluşturan aminoasitlerin bir araya gelmesiyle **birincil yapı** dediğimiz polipeptit zincirleri oluşur. Birincil yapıyı bir arada tutan, kovalent bağlardır. Bu zincir, kendi üzerine farklı şekillerde katlanarak **alfa-heliks** veya **beta-katlanmış plaka** adı verilen, **ikincil yapı** olarak da bilinen şekilleri oluştururlar. Bu ikincil yapı, aminoasitler arasındaki hidrojen bağlarıyla bir arad tutulur. İri proteinlerin bu katlı şekli, tekrar kendi üzerine katlanarak **üçüncül yapı** dediğimiz bir şekli oluştururlar. Hatta bazı proteinler öylesine iridir ki, kendilerini oluşturan aminoasit gruplarını "alt birim" olarak bilinen parçalara bölmemiz mümkündür ve bu parçaların birbiriyle etkileşimi, **dördüncül yapı** adını verdiğimiz, protein fonksiyonlarını doğrudan etkileyen bir yapıyı oluşturur.

Yani proteini oluşturan aminoasitlerin yapısı, sayısı ve dizilimleri, proteinlerin tam olarak ne şekle sahip olacağını ve dolayısıyla ne işler yapabileceğini belirler. Örneğin kaslarımızı oluşturan uzun ve ince proteinler, bu şekilleri sayesinde uzayıp kısalabilirler; öte yandan, kemiklerimizi oluşturan uzun kolajen proteinleri, kemiklerimizdeki minerallerin birikebileceği bir kalıp görevi görürler. Bu tür uzunlamasına proteinlere **fibröz proteinler** deriz.

Öte yandan **küresel (globüler) proteinler**, isimlerinden de anlayabileceğiniz gibi, daha küresel bir şekle sahiptir. Bu şekilleri sayesinde tepkimeye girmeye çok daha meyillidirler ve çoğu zaman hidrofiliktirler, yani suyu severler (ortamda su molekülleri varsa, ona doğru çekilirler). Örneğin kan hücrelerimizde bulunan hemoglobin proteini, bu yapıda bir proteindir.

Bir proteinin şeklini bozmak için onu ısıtmanız veya asidik veya bazik kimyasallara maruz bırakmanız gerekir. Bunun sonucunda **denatürasyon** denilen bir süreçten geçerek, proteinin az önce sözünü ettiğimiz dördüncül, üçüncül, ikincil ve kimi zaman birincil yapısı parçalanır. Yapısal şeklini yitiren proteinler, artık görevlerini yerine getiremezler (işlevlerini de yitirirler). Bunun gündelik yaşamdan en bilindik örneği, süte limon suyu damlatmanız halinde kısa bir süre içinde oluşan kararmadır.

Tüm Reklamları Kapat

#### Proteinlerin Görevleri

Proteinler, temel olarak her yerde kullanılabilen, çok önemli, son derece istikrarlı (stabil) moleküllerdir. En önemli görevleri arasında **enzimleri oluşturmak ve diğer tepkimelerin hızlarını kat be kat arttırmak** bulunur. Çünkü doğadaki birçok kimyasal tepkime oldukça yavaştır; ancak ortamda enzimlerin veya katalizörlerin bulunması halinde bu tepkimeler çok daha hızlı gerçekleşebilir. Eğer vücudumuzda protein yapılı enzimler bulunmasaydı, vücudumuzun şu andaki şekliyle işlemesi mümkün olmazdı (tabii bu tür kimyasal ön koşullar altında, bambaşka yapıların evrimleşebileceği de iddia edilebilir).

Protein yapılı enzimlerde asıl iş, enzimin **aktif bölge** adı verilen kısmında gerçekleşir. Her enzim, çok kısıtlı sayıda (neredeyse her zaman 1 adet) tepkimeyi hızlandırabilir; çünkü az önce de söylediğimiz gibi proteinlerin yapısındaki her türlü değişim, onların fonksiyonunu da az çok etkilemektedir. Buna, **enzim spesifitesi** adı verilir. Bu özellik çerçevesinde, sadece belirli bir şekle ve elektrik yüküne sahip olan kimyasallar enzim ile bağ kurabilir.

Bir enzimin, hızlandıracağı kimyasal tepkimede bağlandığı maddeye **substrat** adı verilir. Bu ikili birbirine bağlandığında, **enzim-substrat kompleksi** üretilmiş olur. Enzimler, sihirli moleküller değildir; en nihayetinde, diğer kimyasal maddelerin oryantasyonunu (duruş yönünü) ve kimi zaman fiziksel yapısını (konformasyonunu) değiştiren moleküllerdir. Bir enzim, bir substratı, kimyasal tepkimeye daha açık hale getirir; bu sayede normalde o kimyasal madde daha yavaş tepkime geçirirken, enzim varlığında daha hızlı bir şekilde tepkimeye girebilir. Tepkime sonrasında enzim, yapısı değişen substrata bağlanamaz ve enzim-substrat kompleksi dağılır. Böylece o enzim, bir diğer substrata bağlanmak üzere boşa çıkmış olur ve bu sayede enzimler, substrat var olduğu sürece, neredeyse durmaksızın kimyasal tepkimeleri hızlandırmaya devam edebilirler.

Bu açıdan, enzimatik görevi olan proteinler ilk defa evrimleştikten sonra, kimyasal evrimin ne kadar büyük bir hız kazandığı da anlaşılır olacaktır. Bu noktada, tepkimeleri hızlandıran tek unsurun enzimler olmadığını, kimi zaman basit inorganik katalizörlerin de kimyasal tepkimeleri hızlandırabildiği hatırlanmalıdır. Bu katalizörlerin etkisi altında aminoasitler ve proteinler evrimleşmiş, bu proteinlerin faaliyetleri sayesinde diğer kimyasal süreçler hızlanarak, evrime hız katmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak proteinlerin tek görevi enzimatik faaliyet değildir. Vücudumuzdaki neredeyse her işlev, proteinler sayesinde yapılır. Çünkü genetik kodlarımız, proteinlerin üretimini kodlamaktadır ve bu sayede aklınıza gelebilecek her özelliğimizi kazanırız. Ayrıca proteinler, hücrelerin yapısına da katılarak önemli iletişim ve yapı görevleri üstlenebilirler. Derinizin üst tabakasındaki keratin yapısı, proteinlerden inşa edilir. Derinizin dermis tabakasındaki, kemiklerinizdeki ve beyninizin menenj adı verilen zarındaki kolajen, proteinlerden inşa edilir. Sindirim kanalımızdaki sindirim enzimleri, savunma sisteminizdeki antikorlar, sinir sisteminizdeki nörotransmiterler, hormonal sisteminizdeki hormonların önemli bir bölümü, peptit-temelli proteinlerdir. Tüm bunlar, aminoasitlerin farklı kombinasyonlarından ötürü proteinlerin de farklı özelliklerde olabilmesinin bir sonucudur. Bu sebeple **canlılığı, "proteinlerin işlevlerinin bir toplamı" olarak görmek çok da isabetsiz bir düşünce olmayacaktır.**

#### Aminoasitler Nasıl Evrimleşti?

Peki proteinleri oluşturan aminoasitler, kendilerinden önce gelen inorganik moleküllerden nasıl oluşmuş olabilir?

Her ne kadar aminoasitlerin kimyasal tepkimelerle, dolayısıyla kendiliğinden oluşabileceklerini ispatlayan deneyler 19. yüzyılın başlarına, Alman kimyager **Friedrich Wöhler**'e kadar dayansa da; başarılı bir biçimde, laboratuvar ortamında ilk defa 1850 senesinde Adolphe Strecker tarafından bir aminoasit üretilmiştir. Strecker, yine okyanus tabalarında bulunduğunu bildiğimiz (o zamanlarda bu bilinmiyordu) asetaldehit, formladehit, amonyak ve hidrojen siyanit kullanarak alanin ve glisin isimli bir aminoasitleri doğal yollarla sentezlemeyi başarmıştır. Bugün bu tepkimeler **Strecker Sentezi** olarak bilinmektedir (aşağıda gösterilmiştir). Günümüzde bu tepkime ve benzerlerinin okyanus tabanlarındaki volkan bacaları etrafında, kendiliğinden olduğunu ve aminoasitleri oluşturduğunu biliyoruz.

![Strecker Sentezi](https://evrimagaci.org/dosyalar/fotograflar/ozgun/62/3596_62_streck4.gif)Strecker Sentezi

Sadece bu da değil. 1913 yılında **Walther Löb** ve **Oskar Baudish** potasyum siyanür ve formaldehit kullanarak, mor ötesi ışınlar ve elektrik etkisi altında glisini üretmeyi başardı. Hatta sonradan, ilkel atmosferik koşullarda karbonmonoksit ve amonyak gazlarının elektrik yükü altında tepkimesiyle de formamidinin sentezlenebileceğini ispatladılar.

Tüm Reklamları Kapat

Günümüzde, canlılığın başlangıcı için gereken tüm kimyasalların su içerisinde oluşmadığını ve atmosferde de birçok kimyasalın oluştuğunu biliyoruz. Daha sonradan okyanuslar üzerine yağmurlarla veya başka yollarla çöken bu kimyasallar, okyanus tabanlarında birikmeye başlamış ve canlılığın yapısına katılmıştır. Dolayısıyla canlılığın başlangıcını sadece okyanus tabanlarıyla sınırlı tutmak doğru olmayacaktır. Bunlara daha sonradan geleceğiz.

Aminoasitlerin doğal süreçlerle oluşabileceği konusuna odaklanan tek bilim insanları bunlar değildir. Yüzlerce biyokimyager bu konuda uzmanlaşarak canlılığın sırlarını çözmeye çalışmışlardır. Bunlardan en meşhur olanları şüphesiz öncelikle **Alexander Oparin**, sonrasında ise **Stanley Miller** ile **Harold Urey**'dir. 1953 yılında ilk defa yapılan **Miller-Urey Deneyi**, günümüzde halen yankılarını sürdürmektedir. O dönemden sonra yapılan 460'tan fazla denemede, sadece tüm aminoasitler değil, Hayat Molekülleri'nin neredeyse tamamı laboratuvar koşullarında elde edilebilmiştir.

[Bu deneyi ve detaylarını bir başka yazımıza sakladığımız için](https://evrimagaci.org/millerurey-deneyi-nedir-ne-degildir-85), burada detaylarına pek girmeyeceğiz. Ancak ilk yapılan ve temel bazı hataları bulunan (sonradan diğer deneylerde düzeltilmiştir) Miller-Urey Deneyi'nde üretilen yapılar şunlardır:

01. **Karboksisilik Asitler**
02. Formik asit
03. Asetik asit
04. Propiyonik asit
05. Düz ve dallı yağ asitleri (C4-C10)
06. Glikolik asit
07. Laktik asit
08. Susinik asit
09. **Nükleik Asit Bazları**
10. Adenin
11. Guanin
12. Ksantin
13. Hipoksantin
14. Sitozin
15. Urasil
16. **Amino Asitler**
17. Glisin
18. Alanin
19. α\\alphaα-aminobütrik asit
20. Valin
21. Lösin
22. İzolösin
23. Prolin
24. Aspartik asit
25. Glutamik asit
26. Serin
27. Treyonin
28. **Şekerler**
29. Düz ve dallı pentozlar ve hekzozlar

Üstelik tüm bunların oluşumu sadece 6 gün sürmüştür! [2012 yılında Harold Urey'in laboratuvarında sakladığı bazı deney tüpleri açığa çıkarılmıştır.](https://evrimagaci.org/kayip-millerurey-deneyi-daha-fazla-hayat-molekulu-olusturdu-1983) Yapılan analizlerde, 1953 senesinden bu yana bekleyen tüplerde tüm aminoasitlerin, şekerlerin tamamının, nükleik asitlerin ve canlılığın yapısına doğrudan katılmayan birçok organik molekülün kendiliğinden oluştuğu görülmüştür. Tahmin edilebileceği gibi bu deneylerde zaman arttıkça, ürünler de artmaktadır. Unutmayınız ki yapılan deneyler, yaklaşık 400-600 milyon yılda oluşan canlılığın temellerini, sadece birkaç gün ve haftada elde etmeyi hedeflemektedir. Buna rağmen, çok başarılı sonuçlar elde edebilmektedirler!

Tüm Reklamları Kapat

Daha sonradan yapılan deneylerde, aminoasitlerin doğal süreçlerle bir araya gelerek proteinleri oluşturabileceği de ispatlanmıştır. Örneğin **Sidney Fox**'un yaptığı deneylerde 150oC sıcaklıkta 15 gün kadar bir süre içerisinde 23 aminoasit uzunluğunda proteinlerin oluştuğunu gözledi. Fox, bu deneylerinde sodyum klorür, bikarbonat, aspartik asit, glutamik asit, karbonik asit, amonyum klorür gibi kimyasallar kullanmıştır. Kendisinden sonra yapılan deneyler de, Fox'un çalışmalarını doğrulamış ve hatta daha uzun yapılı proteinlerin de birkaç haftada kendiliğinden oluşabileceğini ispatlamıştır.

### Lipitler: Yapıları, Özellikleri ve Oluşumları

Lipitler (yağlar), çoğunlukla **hidrokarbon** adı verilen, hidrojenli ve oksijenli moleküllerden oluşan, oldukça çeşitli bir molekül grubudur. Bu moleküllerde oksijen atomları, genellikle molekülün dış kısmında ve az sayıda bulunur. Ayrıca bu hidrokarbon yapısı, lipitlerin tamamını hidrofobik, yani sudan nefret eden yapıda kılmaktadır; bir diğer deyişle, bu moleküller su moleküllerinin olduğu durumda o moleküllerden uzak durmaya çalışırlar. İşte tam da bu nedenle su ile yağları karıştıracak olursanız, gerçek bir karışım elde etmezsiniz; bunun yerine, **emülsiyon** adı verilen, pek düzgün karışmayan sıvıları barındıran bir katman elde edersiniz.

#### Lipit Çeşitleri

Lipitleri genel olarak üç gruba ayırarak incelemek mümkündür:

- **Trigliseritler:** Besinlerle aldığımız en yaygın yağ grubudur ve organizmaların yapısında en yaygın bulunan yağ molekülü de budur. Aslında **yağ** olarak ifade ettiğimiz lipitler, bu tür lipitlerdir. Dolayısıyla hayat molekülleri açısından önemli olanlar da bunlardır. Bunlar, iki parçadan oluşurlar:
- **Gliserol:** Trigliseritlerin omurgası konumunda olan, 3 karbondan oluşan, çok kritik bir moleküldür.
- **Yağ Asitleri:** Bir ucunda bir karboksil grubu, diğer ucunda bir metil grubundan oluşan bu moleküller, gliserolü oluşturan üç karbonun her birine bağlanan yapılardır. Yağ asitlerini de iki genel gruba ayırmak mümkündür:
- **Doymuş Yağ Asitleri:** Eğer bu zincir boyunca ikili karbon bağları yoksa, dolayısıyla oluşabilecek maksimum sayıdaki hidrojen bağı oluşmuşsa, bunlara doymuş yağ asidi denir. Bunlar; düz ve sağlam yapılı zincirlerdir, birbirlerine sıkı sıkıya bağlanırlar ve dolayısıyla oda sıcaklığında katı veya yarı-katı halde bulunurlar. Tereyağı (margarin) ve domuz yağı, en blindik örnekleridir.
- **Doymamış Yağ Asitleri:** Hidrojen bağları yerine ikili karbon bağları olan bu tür yağ asitleri, düz yapılı değildir ve bu nedenle birbirlerine sıkı sıkıya bağlanamazlar. Buna bağlı olarak oda sıcaklığında sıvıdırlar. Bitki yağları, tekli ya da çoklu doymamış yağ asitlerini içeren meşhur yağlardır.

![Gliserol](https://cdn.evrimagaci.org/HmlwDATxlget3guCLVico2MN0jg=/825x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2F86e7c04668ffc18db1e6291cdfe4c4a4.png)Gliserol

- **Fosfolipitler:** Hücrelerin sitoplazmalarını çevreleyen zarı oluşturan moleküller fosfolipitlerdir. Kutuplu (polar) ve fosfat içerikli **kafa** kısımları ile, kutupsuz olan **kuyruk** kısımları vardır. Fosfolipitlerin kuyruk kısmı hidrofobiktir ve diğer yağlarla etkileşime geçebilir; kafa kısmı ise hidrofiliktir ve su ile etkileşime geçer. Bu özellikleri dolayısıyla **emülgatör** olarak da bilinen fosfolipitler, canlılığın cansızlıktan kimyasal evrimi için son derece önem arz etmektedir: Fosfoliptiler, yapıları gereği su içerisinde **küresel, çift katmanlı bir zırh** oluşturabilirler. Bu zırh, fizik yasaları etkisiyle, kendiliğinden oluşabilmektedir ve oldukça istikrarlıdır. İlk hücresel yapıların bu zırh içerisinde başladığı düşünülmektedir ve bu düşünce, günümüzdeki bütün hücrelerin zar yapılarının yağ temelli olmasıyla desteklenmektedir. Yazı dizimizin ilgili yazısında lipitlerin yaşamın başlangıcı için önemine daha detaylı bir biçimde gireceğiz; dolayısıyla burada sadece genel bir özet vermek istedik.

![Yağ asidi](https://cdn.evrimagaci.org/3TbJ8-o6gRX_8cUiSa-I8fNf8-E=/825x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2F39ba80e45d12cd7085849190a3911aec.jpg)Yağ asidi

- **Steroidler:** 4 hidrokarbon zincirinin diğer atomlara ve moleküllere bağlanmasıyla oluşan steroller (veya steoridler), özellikle de kolesterol örneğinde olduğu gibi vücut içerisindeki fonksiyonların düzgün işleyebilmesi için büyük öneme sahiptir. Kolesterol gibi steroidler birçok hormonun yapıtaşıdır ve hormonlar, vücutta sentezlenerek daha uzak bölgelerdeki işlevlerin yerine getirilmesini sağlayan kimyasal moleküllerdir. Steroidler de hücre zarının yapısına katılarak, hücre içine giren ve hücre içinden çıkan maddeleri regüle ederler.

![Yağ molekülü](https://cdn.evrimagaci.org/XrMrKUzRgJIGRD56DCU1yA3G97U=/825x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2Fd892a7bad52475b273f2256934f975c2.png)Yağ molekülü

#### Trigliseritlerin Diğer Görevleri

Trigliseritler, vücudumuz için en önemli enerji kaynaklarından birisidir. Örneğin siz uyurken veya dinlenirken, enerjinizin çoğu şekerlerden değil, yağ deponuzda (adipoz dokularınızda) birikmiş trigliseritlerden karşılanır. Ayrıca trigliseritler; bahçıvanlık veya yürüyüş gibi uzun soluklu ve yavaş fiziksel faaliyetleri de yapabilmenizi sağlayan enerji kaynaklarıdır. Daha yoğun enerji isteyen faaliyetlerde şekerler yakıt görevini devralır; ancak bunlarda bile yağlar önemli bir enerji kaynağı olmayı sürdürürler.

Tüm Reklamları Kapat

Ayrıca besinlerle aldığınız yağlar, gıda emilimine yardımcı olur ve polar-olmayan, yağ içinde çözünebilir A, D, E ve K vitaminlerinin vücutta taşınmasını sağlar. Buna ek olarak yağlar, birçok organizmanın vücudunu dış faktörlere karşı koruyarak, daha iç kısımlardaki organların faaliyetlerini sürdürebilmesine önemli bir role sahiptir (ve vücut sıcaklığımızı da korumamızı sağlar).

#### Gliserol Nasıl Evrimleşti?

Burada değinmek istediğimiz konu ise, lipitlerin oluşumundaki kilit nokta olan gliserolün doğal yollarla nasıl oluşabileceğini açıklamaktır. Bu konuda yapılan ilk çalışma, 1971 yılında **Takashi Mizuno** ve **Alvin Weiss** tarafından yapılmıştır. Yapılan deneylerde D-gliseraldehit ile formaldehit, düşük sıcaklıkta sodyum hidroksitin katalizörlüğünde tepkimeye girerek sadece 30 dakika içerisinde gliserol oluşabilmiştir. Üstelik sadece gliserol de değil, riboz ve glikoz gibi şekerler de bu tepkime sırasında oluşmuştur. Günümüzde bu tepkimeler **Cross-Cannizzaro Tepkimesi** olarak bilinmektedir. Aşağıda bu tepkime görülmektedir:

![Cross-Cannizzaro Tepkimesi](https://cdn.evrimagaci.org/lDCUq7p1Rdyou-NF21On-r7LBjE=/825x0/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fdosyalar%2Ffotograflar%2Fozgun%2F62%2F3597_62_crosscannizzaroreaction.png)Cross-Cannizzaro Tepkimesi

## Kimyasal Evrim Açısından Organik Bileşikler ve Hayat Molekülleri

Bizi "canlı" kılan moleküllerden hangisinin ilk olarak oluştuğunu kestirmek oldukça güçtür; zira yapılacak tahminler, en nihayetinde spekülasyondan öteye gitmeyecektir. Bu tür moleküler oluşumlar çoğunlukla rastlantısal bir doğaya sahiptir ve tamamen çevre koşullarına bağlı olarak gerçekleşirler. Ancak bu konuda yapılacak en iyi tahmin, hepsinin birbirine yakın zamanlarda oluşmuş olduğudur; çünkü canlılığın başlangıcına yönelik modern laboratuvar deneylerinde gözlediğimiz budur: [Yaşamın temeli olan organik bileşiklerin hepsi, deney tüplerinde neredeyse eş zamanlı olarak oluşmaktadır.](https://evrimagaci.org/millerurey-deneyi-nedir-ne-degildir-85)

Yaşamın başlangıcını anlayabilmek için, bu sıra büyük bir öneme sahip değildir. Çünkü kalıtım materyali görevini üstlenen nükleotitler, enerji ve yapıtaşı olma konusunda önemli görevi olan karbonhidratlar, düzenleyici ve istikrarı sağlayıcı yapılarından ötürü proteinler ve esneklik, koruma ve barındırma gibi özelliklerinden ötürü lipitler, farklı zamanlarda oluşmuş olsalar da, canlılığın evrimleştiği zaman aralığında çoktan oluşmuşlardı ve halihazırda serbest halde bulunmaktaydılar. Cansızlıktan canlılığın evrimini anlayabilmek için önemli olan, canlılığın yapısına nasıl katıldıkları ve yeni evrimleşen bu sistem üzerinde ne tür etkileri olduğudur.

Tüm Reklamları Kapat

Bu noktada, ["canlılık" tanımına yeniden göz atmakta fayda var.](https://evrimagaci.org/yasam-nedir-canliligi-nasil-tanimlariz-5056) Kimyada "organik moleküller", canlıları cansızlardan pratik olarak ayırmak için kullanılabilirler; çünkü bahsettiğimiz gibi canlıların tamamında organik moleküller bir arada bulunur, cansızlarda ise bulunmak zorunda değildir. Ancak bu, çok verimli bir kategorizasyon değildir. Çünkü canlılarda elbette inorganik moleküller de bulunmaktadır; örneğin akciğerlerimizin %83'ünü, vücudumuzun %60'ını oluşturan su, inorganiktir. Benzer şekilde, cansız yapılarda da belli başlı organik moleküller bulunabilir. Örneğin genellikle karbon içeren moleküller "organik" olarak sınıflandırılır (her ne kadar karbondioksit gibi bu tanıma dahil edilmeyen moleküller olsa da); örneğin 1828 yılında bile laboratuvar şartlarında, hiçbir canlı olmaksızın üre sentezlemek mümkün olmuştur. İlerleyen kısımlarda daha detaylıca göreceğimiz üzere, organik moleküller, inorganik moleküllerden, canlılığa ihtiyaç duymaksızın sentezlenebilmektedir. Buna rağmen, belli bir oranın üzerinde organik yapılardan oluşan varlıkların canlı olması _oldukça_ muhtemeldir.

Oldukça kesin olan bir gerçek vardır: Evrim, [_çoğu zaman_](https://evrimagaci.org/evrim-her-zaman-daha-karmasiga-gitmez-hayvanlar-aleminde-gen-kaybi-sanildigindan-daha-onemli-8730) basitten karmaşığa doğru gerçekleşmektedir. Bu, aslında evrimle ilgili bir durum değildir; termodinamiğin (ve fiziğin) temelinde yatan entropiyle ilgili bir konudur.Evrim, yeni bir sistemi bir anda "yaratamaz" (yoktan var edemez); ortada halihazırda var olan materyali ve çeşitleri değiştirerek kullanır. Dolayısıyla, canlılığı cansızlıktan ayıracak olan hayat molekülleri de, esasında kendilerinden önce oluşan inorganik veya organik bileşiklerden, kimyasal yollar, süreçler ve tepkimelerle evrimleşmiş yapılardır. Var olan kimyasal yapılar, ortama uygunlukları açısından doğa tarafından bir varlık sınavına tabi tutulurlar. En uyumlu ve istikrarlı olanlar varlıklarını daha uzun süreler korur, diğerleri ise parçalanarak dağılır ve yok olur. İşte biz buna, basitçe, **Kimyasal (Doğal) Seçilim** adını vermekteyiz. Unutmamak gerekir ki, sadece istikrarlı ve düzenli olanlar ortama en uygun olanlar olmak zorunda değildir. Kimi ortam ve çevre şartlarında istikrarsızlık ve hızlı bozunma da, bu süreçlerin içerisinde bulunduğu daha büyük yapıların sürekliliği açısından avantaj sağlayabilir. Önümüzdeki yazılarda bunları detaylıca ele alacağız.

Dolayısıyla bir protein molekülü, yağ molekülü, nükleotit molekülü, vb. oluşmadan önce, bunları oluşturan yapıtaşları oluşmalıdır - ki bunlar daha küçük, daha basit yapıda moleküllerdir. Daha da derinlere inerek, molekülleri oluşturan yapılara bakacak olursanız, tam da beklendiği gibi atomları görürsünüz. Daha da derinlerde [atomaltı parçacıklar](https://evrimagaci.org/parcacik-nedir-en-temel-duzeyde-evrenin-temel-yapi-taslari-nelerdir-9613) yatar; ancak bu, şu anda konumuzun dışındadır. Bilmemiz gereken nokta, atomların bir araya gelmesiyle envai çeşit molekülün oluşabildiği ve bu moleküllerden "Hayat Molekülleri" olarak isimlendirilen bir grubun, bazı varlık formlarının "canlılık özellikleri" olarak verdiğimiz özelliklere sahip olmalarını sağladığıdır.

## Sonuç

Görülebileceği gibi tüm yaşam molekülleri, çok basit tepkimelerle, kendiliğinden oluşabilmektedir. Dahası, bu tepkimeler için gerekli tüm inorganik altyapı, zaten Dünya'nın oluşumu sırasında gezegenimiz içerisinde bulunmaktadır. Dolayısıyla tek yapılması gereken beklemektir. Tıpkı domino taşlarının yıkılması gibi, zaman içerisinde tepkimeler gerçekleşerek canlılığın temellerini oluşturmuşlardır.

Geriye sadece nükleotitleri oluşturmak kaldı; ancak onlara burada girmeyeceğiz, bir sonraki yazımıza saklıyoruz; çünkü orada, çok daha detaylı olarak işleyeceğiz, akla takılabilecek birçok soruya cevaplar vereceğiz. Hepsini buraya sıkıştırmak istemiyoruz. Ancak şimdiden tahmin edebileceğiniz gibi, nükleotitler de diğer moleküllerden farksızdır, benzer yapılara sahiptirler ve tamamen doğal yollarla, hiçbir dış müdahale olmaksızın oluşabilirler. Bunlara zaten yeri geldiğinde yeniden gireceğiz.

Bu Makaleyi Alıntıla

Okundu Olarak İşaretle

Evrim Ağacı Akademi: Abiyogenez Teorisi Yazı
Dizisi

Bu yazı, [**Abiyogenez Teorisi**](https://evrimagaci.org/akademi/abiyogenez-teorisi-18)
yazı dizisinin **6.**
yazısıdır.
Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan " _[Yaşam Nedir? Canlılığı Nasıl Tanımlarız?](https://evrimagaci.org/yasam-nedir-canliligi-nasil-tanimlariz-5056)_" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için giriş yapın veya kayıt olun.

[EA Akademi Hakkında Bilgi Al](https://evrimagaci.org/evrim-agaci-akademi-nedir-7695)

[< Önceki Yazı](https://evrimagaci.org/cansizliktan-canliliga-yapisal-hiyerarsi-molekuller-canlilik-icinde-nasil-bir-hiyerarsiye-sahiptir-979) [Sonraki Yazı >](https://evrimagaci.org/genetik-materyal-nukleotitler-ve-dna-cansizliktan-canliligin-evriminde-nasil-bir-rol-oynadi-286)

147

0

- Paylaş

- Alıntıla

- Alıntıları Göster


Paylaş

Sonra Oku

Notlarım

Yazdır / PDF Olarak Kaydet

Bize Ulaş

Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı
gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla
birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var?
Buraya tıklayarak
sorabilirsiniz.

##### İçerikle İlgili Sorular

- [Cansız polimerlerden canlı hücreye geçiş nasıl oldu?](https://evrimagaci.org/soru/cansiz-polimerlerden-canli-hucreye-gecis-nasil-oldu-883 "Cansız polimerlerden canlı hücreye geçiş nasıl oldu?")

[Soru & Cevap Platformuna Git](https://evrimagaci.org/soru-cevap)

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?

- ![Tebrikler!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-2-small.gif)45
- ![Bilim Budur!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-3-small.gif)31
- ![Merak Uyandırıcı!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-8-small.gif)25
- ![Muhteşem!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-1-small.gif)13
- ![Mmm... Çok sapyoseksüel!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-4-small.gif)10
- ![Umut Verici!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-7-small.gif)8
- ![İnanılmaz](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-6-small.gif)6
- ![Güldürdü](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-5-small.gif)0
- ![Üzücü!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-9-small.gif)0
- ![Grrr... *@$#](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-10-small.gif)0
- ![İğrenç!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-11-small.gif)0
- ![Korkutucu!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-12-small.gif)0

Kaynaklar ve İleri Okuma

- A.V. Emeline. (2003). Abiogenesis And Photostimulated Heterogeneous Reactions In The Interstellar Medium And On Primitive Earth: Relevance To The Genesis Of Life. [_Journal of Photochemistry and Photobiology C: Photochemistry Reviews_](https://archive.org/details/Abiogenesis2003), sf: 203–224. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://archive.org/details/Abiogenesis2003)
- E. A. Kuzicheva, _et al_. (1999). The Possibility Of Nucleotide Abiogenic Synthesis In Conditions Of “Kosmos-2044” Satellite Space Flight. [_Advances in Space Research_](https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0273117799000630), sf: 393-396. doi: 10.1016/S0273-1177(99)00063-0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0273117799000630)
- M. D. Nussinov, _et al_. (1997). The Emergence Of The Non-Cellular Phase Of Life On The Fine-Grained Clayish Particles Of The Early Earth's Regolith. [_Biosystems_](https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0303264796016991), sf: 111-118. doi: 10.1016/S0303-2647(96)01699-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0303264796016991)
- P. R. Bahn, _et al_. (1981). Models For Protocellular Photophosphorylation. [_Biosystems_](https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0303264781900174), sf: 3-14. doi: 10.1016/0303-2647(81)90017-4. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0303264781900174)
- R. V. Solé. (2009). Evolution And Self-Assembly Of Protocells. [_The International Journal of Biochemistry & Cell Biology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1357272508004184), sf: 274-284. doi: 10.1016/j.biocel.2008.10.004. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1357272508004184)
- W. Ma, _et al_. (2010). The Emergence Of Ribozymes Synthesizing Membrane Components In Rna-Based Protocells. [_Biosystems_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0303264709002007), sf: 201-209. doi: 10.1016/j.biosystems.2009.11.003. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0303264709002007)
- H. Schwegler, _et al_. (1986). The “Protocell”: A Mathematical Model Of Self-Maintenance. [_Biosystems_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0303264786900080), sf: 307-315. doi: 10.1016/0303-2647(86)90008-0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0303264786900080)
- J. Macía, _et al_. (2006). Protocell Self-Reproduction In A Spatially Extended Metabolism–Vesicle System. [_Elsevier BV_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022519306005121), sf: 400-410. doi: 10.1016/j.jtbi.2006.10.021. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022519306005121)
- K. Tarumi, _et al_. (1987). A Nonlinear Treatment Of The Protocell Model By A Boundary Layer Approximation. [_Bulletin of Mathematical Biology_](http://link.springer.com/10.1007/BF02460122), sf: 307-320. doi: 10.1007/BF02460122. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/BF02460122)
- W. D. Snyder, _et al_. (1975). A Model For The Origin Of Stable Protocells In A Primitive Alkaline Ocean. [_Biosystems_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0303264775900295), sf: 222-229. doi: 10.1016/0303-2647(75)90029-5. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0303264775900295)
- W. Stillwell. (1976). Facilitated Diffusion Of Amino Acids Across Bimolecular Lipid Membranes As A Model For Selective Accumulation Of Amino Acids In A Primordial Protocell. [_Biosystems_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0303264776900149), sf: 111-117. doi: 10.1016/0303-2647(76)90014-9. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0303264776900149)
- S. W. Fox. (1980). The Origins Of Behavior In Macromolecules And Protocells. [_Comparative Biochemistry and Physiology Part B: Comparative Biochemistry_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0305049180903302), sf: 423-436. doi: 10.1016/0305-0491(80)90330-2. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0305049180903302)
- E. Meléndez-Hevia, _et al_. (2007). From Prebiotic Chemistry To Cellular Metabolism—The Chemical Evolution Of Metabolism Before Darwinian Natural Selection. [_Elsevier BV_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S002251930700570X), sf: 505-519. doi: 10.1016/j.jtbi.2007.11.012. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S002251930700570X)
- C. Fernando, _et al_. (2007). Natural Selection In Chemical Evolution. [_Journal of Theoretical Biology_](https://www.cs.bham.ac.uk/~jer/papers/sdarticle-27.pdf), sf: 152–167. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.cs.bham.ac.uk/~jer/papers/sdarticle-27.pdf)
- F. Kaneko, _et al_. (2005). Chemical Evolution Of Amino Acid Induced By Soft X-Ray With Synchrotron Radiation. [_Journal of Electron Spectroscopy and Related Phenomena_](https://www.infona.pl/resource/bwmeta1.element.elsevier-9f3c8f09-0ddf-36ab-962a-06fe760c0a45), sf: 291–294. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.infona.pl/resource/bwmeta1.element.elsevier-9f3c8f09-0ddf-36ab-962a-06fe760c0a45)
- K. Nakagawa, _et al_. (2009). Radiation-Induced Chemical Evolution Of Biomolecules. [_Radiation Physics and Chemistry_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0969806X09003247), sf: 1198-1201. doi: 10.1016/j.radphyschem.2009.07.010. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0969806X09003247)
- A. Jäschke, _et al_. (2000). Evolution Of Dna And Rna As Catalysts For Chemical Reactions. [_Current Opinion in Chemical Biology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1367593100000867), sf: 257-262. doi: 10.1016/S1367-5931(00)00086-7. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1367593100000867)
- C. Giussani, _et al_. (2011). Anatomical Correlates For Category-Specific Naming Of Living And Non-Living Things. [_NeuroImage_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1053811911001339), sf: 323-329. doi: 10.1016/j.neuroimage.2011.01.080. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1053811911001339)
- L. Witting. (2003). Major Life-History Transitions By Deterministic Directional Natural Selection. [_Journal of Theoretical Biology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022519303002741), sf: 389-406. doi: 10.1016/S0022-5193(03)00274-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022519303002741)
- M. Vaneechoutte, _et al_. (2009). From The Primordial Soup To The Latest Universal Common Ancestor. [_Research in Microbiology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0923250809001429), sf: 437-440. doi: 10.1016/j.resmic.2009.09.002. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0923250809001429)
- N. Lane. (2009). How Life Evolved: Forget The Primordial Soup. [_New Scientist_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0262407909627561), sf: 38-42. doi: 10.1016/S0262-4079(09)62756-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0262407909627561)
- M. R. Edwards. (2002). From A Soup Or A Seed? Pyritic Metabolic Complexes In The Origin Of Life. [_Elsevier BV_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0169534797013177), sf: 178-181. doi: 10.1016/S0169-5347(97)01317-7. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0169534797013177)
- D. L. Abel, _et al_. (2006). Self-Organization Vs. Self-Ordering Events In Life-Origin Models. [_Physics of Life Reviews_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1571064506000224), sf: 211-228. doi: 10.1016/j.plrev.2006.07.003. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1571064506000224)
- S. Chooniedass-Kothari, _et al_. (2004). The Steroid Receptor Rna Activator Is The First Functional Rna Encoding A Protein. [_Wiley_](http://doi.wiley.com/10.1016/j.febslet.2004.03.104), sf: 43-47. doi: 10.1016/j.febslet.2004.03.104. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://doi.wiley.com/10.1016/j.febslet.2004.03.104)
- T. A. Steitz, _et al_. (2003). Rna, The First Macromolecular Catalyst: The Ribosome Is A Ribozyme. [_Elsevier BV_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0968000403001695), sf: 411-418. doi: 10.1016/S0968-0004(03)00169-5. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0968000403001695)
- O. Lupi, _et al_. (2007). Did The First Virus Self-Assemble From Self-Replicating Prion Proteins And Rna?. [_Medical Hypotheses_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0306987707002617), sf: 724-730. doi: 10.1016/j.mehy.2007.03.031. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0306987707002617)
- B. Ma, _et al_. (2008). Characters Of Very Ancient Proteins. [_Biochemical and Biophysical Research Communications_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006291X07026265), sf: 607-611. doi: 10.1016/j.bbrc.2007.12.014. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006291X07026265)
- A. Vanerek, _et al_. (2006). Coacervate Complex Formation Between Cationic Polyacrylamide And Anionic Sulfonated Kraft Lignin. [_Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects_](https://www.researchgate.net/publication/223805718_Coacervate_complex_formation_between_cationic_polyacrylamide_and_anionic_sulfonated_kraft_lignin), sf: 55–62. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.researchgate.net/publication/223805718_Coacervate_complex_formation_between_cationic_polyacrylamide_and_anionic_sulfonated_kraft_lignin)
- R. J. Stewart, _et al_. (2011). Complex Coacervates As A Foundation For Synthetic Underwater Adhesives. [_Advances in Colloid and Interface Science_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S000186861000196X), sf: 85-93. doi: 10.1016/j.cis.2010.10.009. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S000186861000196X)
- C. Sagan. (1975). Biogenesis, Abiogenesis, Biopoesis And All That. [_Origins of life_](http://link.springer.com/10.1007/BF00928906), sf: 577-577. doi: 10.1007/BF00928906. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/BF00928906)
- T. E. Pavlovskaya, _et al_. (1989). Conversion Of Light Energy Into Chemical One In Abiogenesis As A Precondition Of The Origin Of Life. [_Origins of life and evolution of the biosphere_](http://link.springer.com/10.1007/BF02388822), sf: 227-228. doi: 10.1007/BF02388822. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/BF02388822)
- N. Ono. (2005). Computational Studies On Conditions Of The Emergence Of Autopoietic Protocells. [_Biosystems_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S030326470500050X), sf: 223-233. doi: 10.1016/j.biosystems.2005.04.005. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S030326470500050X)
- H. Zhang, _et al_. (2009). Bifurcation For A Free Boundary Problem Modeling A Protocell. [_Nonlinear Analysis: Theory, Methods & Applications_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0362546X08002782), sf: 2779-2795. doi: 10.1016/j.na.2008.04.003. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0362546X08002782)
- S. W. Fox. (1983). Self-Organization Of The Protocell Was A Forward Process. [_Journal of Theoretical Biology_](https://www.researchgate.net/publication/23885053_Self-organization_of_the_protocell_was_a_forward_process), sf: 321-323. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.researchgate.net/publication/23885053_Self-organization_of_the_protocell_was_a_forward_process)
- R. Saladino, _et al_. (2012). Formamide In Non-Life/Life Transition. [_Physics of Life Reviews_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1571064512000073), sf: 121-123. doi: 10.1016/j.plrev.2012.01.006. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1571064512000073)
- Y. N. Zhuravlev, _et al_. (2008). Modelling The Early Events Of Primordial Life. [_Ecological Modelling_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0304380007006035), sf: 536-544. doi: 10.1016/j.ecolmodel.2007.11.004. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0304380007006035)
- B. Ma, _et al_. (2008). Characters Of Very Ancient Proteins. [_Biochemical and Biophysical Research Communications_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006291X07026265), sf: 607-611. doi: 10.1016/j.bbrc.2007.12.014. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006291X07026265)
- H. Ohno, _et al_. (1991). Simple Coacervate Of Pullulan Formed By The Addition Of Poly(Ethylene Oxide) In An Aqueous Solution. [_Polymer_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/003238619190210A), sf: 3062-3066. doi: 10.1016/0032-3861(91)90210-A. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/003238619190210A)
- H. Miyazaki, _et al_. (1996). Preparation Of Polyacrylamide Derivatives Showing Thermo-Reversible Coacervate Formation And Their Potential Application To Two-Phase Separation Processes. [_Polymer_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0032386196831569), sf: 681-685. doi: 10.1016/0032-3861(96)83156-9. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0032386196831569)
- S. Tirard. (2014). Abiogenesis. [_Springer, Berlin, Heidelberg_](http://link.springer.com/10.1007/978-3-642-27833-4_2-4), sf: 1-1. doi: 10.1007/978-3-642-27833-4\_2-4. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/978-3-642-27833-4_2-4)
- S. I. Walker, _et al_. (2017). Re-Conceptualizing The Origins Of Life. [_Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences_](https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsta.2016.0337), sf: 20160337. doi: 10.1098/rsta.2016.0337. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsta.2016.0337)
- G. Witzany. (2015). Crucial Steps To Life: From Chemical Reactions To Code Using Agents. [_Elsevier BV_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0303264715002063), sf: 49-57. doi: 10.1016/j.biosystems.2015.12.007. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0303264715002063)
- E. N. . Trifonov. (2012). Vocabulary Of Definitions Of Life Suggests A Definition. [_Journal of Biomolecular Structure and Dynamics_](http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/073911011010524992), sf: 259-266. doi: 10.1080/073911011010524992. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/073911011010524992)
- ScharfCaleb, _et al_. (2015). A Strategy For Origins Of Life Research. [_Astrobiology_](http://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2015.1113), sf: 1031-1042. doi: 10.1089/ast.2015.1113. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2015.1113)
- G. Horneck, _et al_. (2010). Space Microbiology. [_American Society for Microbiology_](https://journals.asm.org/doi/10.1128/MMBR.00016-09), sf: 121-156. doi: 10.1128/MMBR.00016-09. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://journals.asm.org/doi/10.1128/MMBR.00016-09)
- D. M. Balme. (1962). Development Of Biology In Aristotle And Theophrastus: Theory Of Spontaneous Generation. [_Phronesis_](https://brill.com/view/journals/phro/7/1-2/article-p91_5.xml), sf: 91-104. doi: 10.1163/156852862X00052. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://brill.com/view/journals/phro/7/1-2/article-p91_5.xml)
- C. Wickramasinghe. (2011). Bacterial Morphologies Supporting Cometary Panspermia: A Reappraisal. [_International Journal of Astrobiology_](https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1473550410000157/type/journal_article), sf: 25-30. doi: 10.1017/S1473550410000157. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1473550410000157/type/journal_article)
- M. C. Weiss, _et al_. (2016). The Physiology And Habitat Of The Last Universal Common Ancestor. [_Nature Microbiology_](http://www.nature.com/articles/nmicrobiol2016116), sf: 1-8. doi: 10.1038/nmicrobiol.2016.116. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/nmicrobiol2016116)
- D. W. A. B. Weiss. (2005). Did Life Come From Another World?. [_Springer Science and Business Media LLC_](https://www.scientificamerican.com/article/did-life-come-from-anothe), sf: 64-71. doi: 10.1038/scientificamerican1105-64. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.scientificamerican.com/article/did-life-come-from-anothe)
- B. K. D. Pearce, _et al_. (2017). Origin Of The Rna World: The Fate Of Nucleobases In Warm Little Ponds. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1710339114), sf: 11327-11332. doi: 10.1073/pnas.1710339114. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1710339114)
- E. T. Parker, _et al_. (2011). Primordial Synthesis Of Amines And Amino Acids In A 1958 Miller H 2 S-Rich Spark Discharge Experiment. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1019191108), sf: 5526-5531. doi: 10.1073/pnas.1019191108. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1019191108)
- W. Martin, _et al_. (2003). On The Origins Of Cells: A Hypothesis For The Evolutionary Transitions From Abiotic Geochemistry To Chemoautotrophic Prokaryotes, And From Prokaryotes To Nucleated Cells. [_Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences_](https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2002.1183), sf: 59-85. doi: 10.1098/rstb.2002.1183. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2002.1183)
- H. J. Cleaves, _et al_. (2008). A Reassessment Of Prebiotic Organic Synthesis In Neutral Planetary Atmospheres. [_Origins of Life and Evolution of Biospheres_](http://link.springer.com/10.1007/s11084-007-9120-3), sf: 105-115. doi: 10.1007/s11084-007-9120-3. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/s11084-007-9120-3)
- J. D. Bernal. (1949). The Physical Basis Of Life. [_Proceedings of the Physical Society. Section A_](https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0370-1298/62/9/301), sf: 537. doi: 10.1088/0370-1298/62/9/301. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0370-1298/62/9/301)
- K. Bahadur. (1975). Photochemical Formation Of Self-Sustaining Coacervates. [_Zentralblatt für Bakteriologie, Parasitenkunde, Infektionskrankheiten und Hygiene. Zweite Naturwissenschaftliche Abteilung: Allgemeine, Landwirtschaftliche und Technische Mikrobiologie_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0044405775800761), sf: 211-218. doi: 10.1016/S0044-4057(75)80076-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0044405775800761)
- S. A. Wilde, _et al_. (2001). Evidence From Detrital Zircons For The Existence Of Continental Crust And Oceans On The Earth 4.4 Gyr Ago. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/35051550), sf: 175-178. doi: 10.1038/35051550. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/35051550)
- J. L. Bada, _et al_. (2003). Prebiotic Soup--Revisiting The Miller Experiment. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.1085145), sf: 745-746. doi: 10.1126/science.1085145. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1085145)
- J. F. Kasting. (2006). Earth's Early Atmosphere. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.11536547), sf: 920-926. doi: 10.1126/science.11536547. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.11536547)
- H. Follmann, _et al_. (2009). Darwin’s Warm Little Pond Revisited: From Molecules To The Origin Of Life. [_Naturwissenschaften_](http://link.springer.com/10.1007/s00114-009-0602-1), sf: 1265-1292. doi: 10.1007/s00114-009-0602-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/s00114-009-0602-1)
- R. Gomes, _et al_. (2005). Origin Of The Cataclysmic Late Heavy Bombardment Period Of The Terrestrial Planets. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/nature03676), sf: 466-469. doi: 10.1038/nature03676. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/nature03676)
- T. Hassenkam, _et al_. (2017). Elements Of Eoarchean Life Trapped In Mineral Inclusions. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/nature23261), sf: 78-81. doi: 10.1038/nature23261. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/nature23261)
- C. F. Chyba. (2005). Rethinking Earth's Early Atmosphere. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.1113157), sf: 962-963. doi: 10.1126/science.1113157. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1113157)
- K. A. Maher, _et al_. (1988). Impact Frustration Of The Origin Of Life. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/331612a0), sf: 612-614. doi: 10.1038/331612a0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/331612a0)
- J. W. Schopf, _et al_. (2017). Sims Analyses Of The Oldest Known Assemblage Of Microfossils Document Their Taxon-Correlated Carbon Isotope Compositions. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1718063115), sf: 53-58. doi: 10.1073/pnas.1718063115. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1718063115)
- A. Mann. (2018). Bashing Holes In The Tale Of Earth’s Troubled Youth. [_Springer Science and Business Media LLC_](http://www.nature.com/articles/d41586-018-01074-6), sf: 393-395. doi: 10.1038/d41586-018-01074-6. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/d41586-018-01074-6)
- S. L. Miller. (2006). A Production Of Amino Acids Under Possible Primitive Earth Conditions. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.117.3046.528), sf: 528-529. doi: 10.1126/science.117.3046.528. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.117.3046.528)
- Y. Furukawa, _et al_. (2009). Biomolecule Formation By Oceanic Impacts On Early Earth. [_Nature Geoscience_](http://www.nature.com/articles/ngeo383), sf: 62-66. doi: 10.1038/ngeo383. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/ngeo383)
- P. Marigo, _et al_. (2020). Carbon Star Formation As Seen Through The Non-Monotonic Initial–Final Mass Relation. [_Nature Astronomy_](http://www.nature.com/articles/s41550-020-1132-1), sf: 1102-1110. doi: 10.1038/s41550-020-1132-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/s41550-020-1132-1)
- J. W. Schopf, _et al_. (2007). Evidence Of Archean Life: Stromatolites And Microfossils. [_Precambrian Research_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0301926807001209), sf: 141-155. doi: 10.1016/j.precamres.2007.04.009. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0301926807001209)
- T. Djokic, _et al_. (2017). Earliest Signs Of Life On Land Preserved In Ca. 3.5 Ga Hot Spring Deposits. [_Nature Communications_](http://www.nature.com/articles/ncomms15263), sf: 1-9. doi: 10.1038/ncomms15263. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/ncomms15263)
- J. O'Donaghue. (2011). Oldest Fossils Show Early Life Was A Beach. [_New Scientist_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0262407911620642), sf: 13. doi: 10.1016/S0262-4079(11)62064-2. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0262407911620642)
- J. W. Schopf. (2006). Fossil Evidence Of Archaean Life. [_Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences_](https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2006.1834), sf: 869-885. doi: 10.1098/rstb.2006.1834. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2006.1834)
- Y. Ohtomo, _et al_. (2014). Evidence For Biogenic Graphite In Early Archaean Isua Metasedimentary Rocks. [_Nature Geoscience_](http://www.nature.com/articles/ngeo2025), sf: 25-28. doi: 10.1038/ngeo2025. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/ngeo2025)
- M. T. Rosing, _et al_. (2006). The Rise Of Continents—An Essay On The Geologic Consequences Of Photosynthesis. [_Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018206000289), sf: 99-113. doi: 10.1016/j.palaeo.2006.01.007. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018206000289)
- M. S. Dodd, _et al_. (2017). Evidence For Early Life In Earth’s Oldest Hydrothermal Vent Precipitates. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/nature21377), sf: 60-64. doi: 10.1038/nature21377. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/nature21377)
- J. W. Morse, _et al_. (1998). Hadean Ocean Carbonate Geochemistry. [_Aquatic Geochemistry_](http://link.springer.com/10.1023/A:1009632230875), sf: 301-319. doi: 10.1023/A:1009632230875. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1023/A:1009632230875)
- C. Chyba, _et al_. (1992). Endogenous Production, Exogenous Delivery And Impact-Shock Synthesis Of Organic Molecules: An Inventory For The Origins Of Life. [_Nature_](https://www.nature.com/articles/355125a0), sf: 125-132. doi: 10.1038/355125a0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.nature.com/articles/355125a0)
- NoffkeNora, _et al_. (2013). Microbially Induced Sedimentary Structures Recording An Ancient Ecosystem In The Ca. 3.48 Billion-Year-Old Dresser Formation, Pilbara, Western Australia. [_Astrobiology_](http://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2013.1030), sf: 1103-1124. doi: 10.1089/ast.2013.1030. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2013.1030)
- N. H. Sleep, _et al_. (2003). Annihilation Of Ecosystems By Large Asteroid Impacts On The Early Earth. [_Springer Science and Business Media LLC_](http://www.nature.com/articles/342139a0), sf: 139-142. doi: 10.1038/342139a0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/342139a0)
- D. Wacey, _et al_. (2011). Microfossils Of Sulphur-Metabolizing Cells In 3.4-Billion-Year-Old Rocks Of Western Australia. [_Nature Geoscience_](http://www.nature.com/articles/ngeo1238), sf: 698-702. doi: 10.1038/ngeo1238. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/ngeo1238)
- R. J. Baumgartner, _et al_. (2019). Nano−Porous Pyrite And Organic Matter In 3.5-Billion-Year-Old Stromatolites Record Primordial Life. [_Geology_](https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article/47/11/1039/573756/Nanoporous-pyrite-and-organic-matter-in), sf: 1039-1043. doi: 10.1130/G46365.1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article/47/11/1039/573756/Nanoporous-pyrite-and-organic-matter-in)
- E. A. Bell, _et al_. (2015). Potentially Biogenic Carbon Preserved In A 4.1 Billion-Year-Old Zircon. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1517557112), sf: 14518-14521. doi: 10.1073/pnas.1517557112. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1517557112)
- T. R. Geballe, _et al_. (2011). Infrared Diffuse Interstellar Bands In The Galactic Centre Region. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/nature10527), sf: 200-202. doi: 10.1038/nature10527. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/nature10527)
- N. Goldman, _et al_. (2013). Prebiotic Chemistry Within A Simple Impacting Icy Mixture. [_American Chemical Society (ACS)_](https://pubs.acs.org/doi/10.1021/jp402976n), sf: 5124-5131. doi: 10.1021/jp402976n. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pubs.acs.org/doi/10.1021/jp402976n)
- D. M. Hudgins, _et al_. (2005). Variations In The Peak Position Of The 6.2 Μm Interstellar Emission Feature: A Tracer Of N In The Interstellar Polycyclic Aromatic Hydrocarbon Population. [_The Astrophysical Journal_](https://iopscience.iop.org/article/10.1086/432495), sf: 316. doi: 10.1086/432495. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://iopscience.iop.org/article/10.1086/432495)
- W. R. Thompson, _et al_. (2008). Coloration And Darkening Of Methane Clathrate And Other Ices By Charged Particle Irradiation: Applications To The Outer Solar System. [_American Geophysical Union (AGU)_](http://doi.wiley.com/10.1029/JA092iA13p14933), sf: 14933-14947. doi: 10.1029/JA092iA13p14933. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://doi.wiley.com/10.1029/JA092iA13p14933)
- D. A. García-Hernández, _et al_. (2010). Formation Of Fullerenes In H-Containing Planetary Nebulae. [_The Astrophysical Journal Letters_](https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2041-8205/724/1/L39), sf: L39. doi: 10.1088/2041-8205/724/1/L39. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2041-8205/724/1/L39)
- Y. Oba, _et al_. (2022). Identifying The Wide Diversity Of Extraterrestrial Purine And Pyrimidine Nucleobases In Carbonaceous Meteorites. [_Nature Communications_](https://www.nature.com/articles/s41467-022-29612-x), sf: 1-10. doi: 10.1038/s41467-022-29612-x. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.nature.com/articles/s41467-022-29612-x)
- P. Ehrenfreund, _et al_. (2010). Cosmic Carbon Chemistry: From The Interstellar Medium To The Early Earth. [_Cold Spring Harbor Perspectives in Biology_](http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a002097), sf: a002097. doi: 10.1101/cshperspect.a002097. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a002097)
- V. V. Goncharuk, _et al_. (2015). Water And Carbon Dioxide As The Main Precursors Of Organic Matter On Earth And In Space. [_Journal of Water Chemistry and Technology_](http://link.springer.com/10.3103/S1063455X15010026), sf: 2-3. doi: 10.3103/S1063455X15010026. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.3103/S1063455X15010026)
- M. S. Gudipati, _et al_. (2012). In-Situ Probing Of Radiation-Induced Processing Of Organics In Astrophysical Ice Analogs—Novel Laser Desorption Laser Ionization Time-Of-Flight Mass Spectroscopic Studies. [_The Astrophysical Journal Letters_](https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2041-8205/756/1/L24), sf: L24. doi: 10.1088/2041-8205/756/1/L24. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2041-8205/756/1/L24)
- M. D’Ischia, _et al_. (2019). Astrochemistry And Astrobiology: Materials Science In Wonderland?. [_International Journal of Molecular Sciences_](https://www.mdpi.com/1422-0067/20/17/4079), sf: 4079. doi: 10.3390/ijms20174079. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.mdpi.com/1422-0067/20/17/4079)
- Z. Martins, _et al_. (2008). Extraterrestrial Nucleobases In The Murchison Meteorite. [_Earth and Planetary Science Letters_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0012821X08001866), sf: 130-136. doi: 10.1016/j.epsl.2008.03.026. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0012821X08001866)
- Z. Martins. (2011). Organic Chemistry Of Carbonaceous Meteorites. [_Elements_](https://pubs.geoscienceworld.org/elements/article/7/1/35-40/137878), sf: 35-40. doi: 10.2113/gselements.7.1.35. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pubs.geoscienceworld.org/elements/article/7/1/35-40/137878)
- E. Gallori. (2011). Astrochemistry And The Origin Of Genetic Material. [_Rendiconti Lincei_](http://link.springer.com/10.1007/s12210-011-0118-4), sf: 113-118. doi: 10.1007/s12210-011-0118-4. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/s12210-011-0118-4)
- M. P. Callahan, _et al_. (2011). Carbonaceous Meteorites Contain A Wide Range Of Extraterrestrial Nucleobases. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1106493108), sf: 13995-13998. doi: 10.1073/pnas.1106493108. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1106493108)
- S. Kwok, _et al_. (2011). Mixed Aromatic–Aliphatic Organic Nanoparticles As Carriers Of Unidentified Infrared Emission Features. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/nature10542), sf: 80-83. doi: 10.1038/nature10542. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/nature10542)
- J. K. Jørgensen, _et al_. (2012). Detection Of The Simplest Sugar, Glycolaldehyde, In A Solar-Type Protostar With Alma. [_The Astrophysical Journal Letters_](https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2041-8205/757/1/L4), sf: L4. doi: 10.1088/2041-8205/757/1/L4. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2041-8205/757/1/L4)
- H. J. C. II. (2010). The Origin Of The Biologically Coded Amino Acids. [_Journal of Theoretical Biology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022519309005815), sf: 490-498. doi: 10.1016/j.jtbi.2009.12.014. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022519309005815)
- Y. Furukawa, _et al_. (2019). Extraterrestrial Ribose And Other Sugars In Primitive Meteorites. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1907169116), sf: 24440-24445. doi: 10.1073/pnas.1907169116. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1907169116)
- I. A. Chen. (2006). The Emergence Of Cells During The Origin Of Life. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.1137541), sf: 1558-1559. doi: 10.1126/science.1137541. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1137541)
- C. Menor-Salván, _et al_. (2009). Synthesis Of Pyrimidines And Triazines In Ice: Implications For The Prebiotic Chemistry Of Nucleobases. [_Wiley_](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chem.200802656), sf: 4411-4418. doi: 10.1002/chem.200802656. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chem.200802656)
- J. ORÓ. (1961). Mechanism Of Synthesis Of Adenine From Hydrogen Cyanide Under Possible Primitive Earth Conditions. [_Nature_](https://www.nature.com/articles/1911193a0), sf: 1193-1194. doi: 10.1038/1911193a0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.nature.com/articles/1911193a0)
- L. E. Orgel. (2004). Prebiotic Adenine Revisited: Eutectics And Photochemistry. [_Origins of life and evolution of the biosphere_](http://link.springer.com/10.1023/B:ORIG.0000029882.52156.c2), sf: 361-369. doi: 10.1023/B:ORIG.0000029882.52156.c2. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1023/B:ORIG.0000029882.52156.c2)
- I. A. Chen, _et al_. (2010). From Self-Assembled Vesicles To Protocells. [_Cold Spring Harbor Perspectives in Biology_](http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a002170), sf: a002170. doi: 10.1101/cshperspect.a002170. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a002170)
- M. Eigen, _et al_. (1978). The Hypercycle. [_The Science of Nature_](http://link.springer.com/10.1007/BF00439699), sf: 341-369. doi: 10.1007/BF00439699. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/BF00439699)
- M. Ferus, _et al_. (2014). High-Energy Chemistry Of Formamide: A Unified Mechanism Of Nucleobase Formation. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1412072111), sf: 657-662. doi: 10.1073/pnas.1412072111. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1412072111)
- J. Oró, _et al_. (1962). Synthesis Of Purines Under Possible Primitive Earth Conditions: Ii. Purine Intermediates From Hydrogen Cyanide. [_Archives of Biochemistry and Biophysics_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003986162904125), sf: 293-313. doi: 10.1016/0003-9861(62)90412-5. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003986162904125)
- M. Eigen, _et al_. (1978). The Hypercycle. [_Naturwissenschaften_](http://link.springer.com/10.1007/BF00420631), sf: 7-41. doi: 10.1007/BF00420631. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/BF00420631)
- D. Roy, _et al_. (2007). Chemical Evolution: The Mechanism Of The Formation Of Adenine Under Prebiotic Conditions. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0708434104), sf: 17272-17277. doi: 10.1073/pnas.0708434104. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0708434104)
- M. P. Robertson, _et al_. (1995). An Efficient Prebiotic Synthesis Of Cytosine And Uracil. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/375772a0), sf: 772-774. doi: 10.1038/375772a0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/375772a0)
- D. Segré, _et al_. (2001). The Lipid World. [_Origins of life and evolution of the biosphere_](http://link.springer.com/10.1023/A:1006746807104), sf: 119-145. doi: 10.1023/A:1006746807104. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1023/A:1006746807104)
- M. Levy, _et al_. (2000). Prebiotic Synthesis Of Adenine And Amino Acids Under Europa-Like Conditions. [_Icarus_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0019103500963656), sf: 609-613. doi: 10.1006/icar.2000.6365. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0019103500963656)
- B. Basile, _et al_. (1984). Prebiotic Syntheses Of Purines And Pyrimidines. [_Advances in Space Research_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0273117784905544), sf: 125-131. doi: 10.1016/0273-1177(84)90554-4. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0273117784905544)
- M. Tessera. (2011). Origin Of Evolution Versus Origin Of Life: A Shift Of Paradigm. [_International Journal of Molecular Sciences_](http://www.mdpi.com/1422-0067/12/6/3445), sf: 3445-3458. doi: 10.3390/ijms12063445. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.mdpi.com/1422-0067/12/6/3445)
- M. Eigen, _et al_. (1977). A Principle Of Natural Self-Organization. [_Naturwissenschaften_](http://link.springer.com/10.1007/BF00450633), sf: 541-565. doi: 10.1007/BF00450633. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/BF00450633)
- R. Saladino, _et al_. (2012). From The One-Carbon Amide Formamide To Rna All The Steps Are Prebiotically Possible. [_Biochimie_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0300908412000776), sf: 1451-1456. doi: 10.1016/j.biochi.2012.02.018. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0300908412000776)
- R. Saladino, _et al_. (2012). Formamide And The Origin Of Life. [_Physics of Life Reviews_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1571064511001473), sf: 84-104. doi: 10.1016/j.plrev.2011.12.002. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1571064511001473)
- R. Breslow. (1959). On The Mechanism Of The Formose Reaction. [_Tetrahedron Letters_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0040403901994870), sf: 22-26. doi: 10.1016/S0040-4039(01)99487-0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0040403901994870)
- R. Shapiro. (2007). A Simpler Origin For Life. [_Springer Science and Business Media LLC_](https://www.scientificamerican.com/article/simpler-origin-for-life), sf: 46-53. doi: 10.1038/scientificamerican0607-46. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.scientificamerican.com/article/simpler-origin-for-life)
- O. Markovitch, _et al_. (2012). Excess Mutual Catalysis Is Required For Effective Evolvability. [_Artificial Life_](https://direct.mit.edu/artl/article/18/3/243-266/2728), sf: 243-266. doi: 10.1162/ARTL\_a\_00064. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://direct.mit.edu/artl/article/18/3/243-266/2728)
- S. A. Benner, _et al_. (2019). When Did Life Likely Emerge On Earth In An Rna‐First Process?. [_Wiley_](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/syst.201900035). doi: 10.1002/syst.201900035. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/syst.201900035)
- W. Junge, _et al_. (2015). Atp Synthase. [_Annual Reviews_](https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-biochem-060614-034124), sf: 631-657. doi: 10.1146/annurev-biochem-060614-034124. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-biochem-060614-034124)
- T. R. Cech. (2012). The Rna Worlds In Context. [_Cold Spring Harbor Perspectives in Biology_](http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a006742), sf: a006742. doi: 10.1101/cshperspect.a006742. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a006742)
- M. P. Robertson, _et al_. (2012). The Origins Of The Rna World. [_Cold Spring Harbor Perspectives in Biology_](http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a003608), sf: a003608. doi: 10.1101/cshperspect.a003608. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a003608)
- L. E. Orgel. (2003). Some Consequences Of The Rna World Hypothesis. [_Origins of life and evolution of the biosphere_](http://link.springer.com/10.1023/A:1024616317965), sf: 211-218. doi: 10.1023/A:1024616317965. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1023/A:1024616317965)
- A. W. J. Muller, _et al_. (2006). Thermal Energy And The Origin Of Life. [_Origins of Life and Evolution of Biospheres_](http://link.springer.com/10.1007/s11084-005-9003-4), sf: 177-189. doi: 10.1007/s11084-005-9003-4. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/s11084-005-9003-4)
- M. Yarus. (2011). Getting Past The Rna World: The Initial Darwinian Ancestor. [_Cold Spring Harbor Perspectives in Biology_](http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a003590), sf: a003590. doi: 10.1101/cshperspect.a003590. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a003590)
- A. W. J. Muller. (1995). Were The First Organisms Heat Engines? A New Model For Biogenesis And The Early Evolution Of Biological Energy Conversion. [_Progress in Biophysics and Molecular Biology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0079610795000047), sf: 193-231. doi: 10.1016/0079-6107(95)00004-7. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0079610795000047)
- S. D. Copley, _et al_. (2007). The Origin Of The Rna World: Co-Evolution Of Genes And Metabolism. [_Elsevier BV_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S004520680700051X), sf: 430-443. doi: 10.1016/j.bioorg.2007.08.001. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S004520680700051X)
- T. A. Lincoln, _et al_. (2009). Self-Sustained Replication Of An Rna Enzyme. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.1167856), sf: 1229-1232. doi: 10.1126/science.1167856. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1167856)
- W. Gilbert. (1986). Origin Of Life: The Rna World. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/319618a0), sf: 618-618. doi: 10.1038/319618a0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/319618a0)
- G. F. Joyce. (2009). Evolution In An Rna World. [_Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology_](http://symposium.cshlp.org/cgi/doi/10.1101/sqb.2009.74.004), sf: 17-23. doi: 10.1101/sqb.2009.74.004. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://symposium.cshlp.org/cgi/doi/10.1101/sqb.2009.74.004)
- G. E. Fox. (2010). Origin And Evolution Of The Ribosome. [_Cold Spring Harbor Perspectives in Biology_](http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a003483), sf: a003483. doi: 10.1101/cshperspect.a003483. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a003483)
- M. Neveu, _et al_. (2013). The “Strong” Rna World Hypothesis: Fifty Years Old. [_Mary Ann Liebert Inc_](http://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2012.0868), sf: 391-403. doi: 10.1089/ast.2012.0868. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2012.0868)
- A. V. Vlassov, _et al_. (2005). The Rna World On Ice: A New Scenario For The Emergence Of Rna Information. [_Journal of Molecular Evolution_](http://link.springer.com/10.1007/s00239-004-0362-7), sf: 264-273. doi: 10.1007/s00239-004-0362-7. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/s00239-004-0362-7)
- E. V. Koonin. (2007). The Cosmological Model Of Eternal Inflation And The Transition From Chance To Biological Evolution In The History Of Life. [_Biology Direct_](http://biologydirect.biomedcentral.com/articles/10.1186/1745-6150-2-15), sf: 1-21. doi: 10.1186/1745-6150-2-15. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://biologydirect.biomedcentral.com/articles/10.1186/1745-6150-2-15)
- G. W. Hoffmann. (2003). The Stochastic Theory Of The Origin Of The Genetic Code. [_Annual Reviews_](https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.pc.26.100175.001011), sf: 123-144. doi: 10.1146/annurev.pc.26.100175.001011. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.pc.26.100175.001011)
- H. Bernstein, _et al_. (2015). The Darwinian Dynamic. [_The Quarterly Review of Biology_](https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/413216), sf: 185-207. doi: 10.1086/413216. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/413216)
- M. D. Nussinov, _et al_. (1997). The Emergence Of The Non-Cellular Phase Of Life On The Fine-Grained Clayish Particles Of The Early Earth's Regolith. [_Biosystems_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0303264796016991), sf: 111-118. doi: 10.1016/S0303-2647(96)01699-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0303264796016991)
- C. R. Woese, _et al_. (2006). Phylogenetic Structure Of The Prokaryotic Domain: The Primary Kingdoms. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.74.11.5088), sf: 5088-5090. doi: 10.1073/pnas.74.11.5088. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.74.11.5088)
- A. Kühnlein, _et al_. (2021). Trna Sequences Can Assemble Into A Replicator. [_eLife Sciences Publications, Ltd_](https://elifesciences.org/articles/63431). doi: 10.7554/eLife.63431. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://elifesciences.org/articles/63431)
- W. Martin, _et al_. (2003). On The Origins Of Cells: A Hypothesis For The Evolutionary Transitions From Abiotic Geochemistry To Chemoautotrophic Prokaryotes, And From Prokaryotes To Nucleated Cells. [_Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences_](https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2002.1183), sf: 59-85. doi: 10.1098/rstb.2002.1183. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2002.1183)
- A. Roldan, _et al_. (2015). Bio-Inspired Co2 Conversion By Iron Sulfide Catalysts Under Sustainable Conditions. [_Chemical Communications_](http://xlink.rsc.org/?DOI=C5CC02078F), sf: 7501-7504. doi: 10.1039/C5CC02078F. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://xlink.rsc.org/?DOI=C5CC02078F)
- J. A. Baross, _et al_. (1985). Submarine Hydrothermal Vents And Associated Gradient Environments As Sites For The Origin And Evolution Of Life. [_Origins of life and evolution of the biosphere_](http://link.springer.com/10.1007/BF01808177), sf: 327-345. doi: 10.1007/BF01808177. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/BF01808177)
- H. F. Noller. (2012). Evolution Of Protein Synthesis From An Rna World. [_Cold Spring Harbor Perspectives in Biology_](http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a003681), sf: a003681. doi: 10.1101/cshperspect.a003681. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://cshperspectives.cshlp.org/lookup/doi/10.1101/cshperspect.a003681)
- G. W. Hoffmann. (1974). On The Origin Of The Genetic Code And The Stability Of The Translation Apparatus. [_Journal of Molecular Biology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0022283674900242), sf: 349-362. doi: 10.1016/0022-2836(74)90024-2. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0022283674900242)
- E. L. Shock, _et al_. (2015). Principles Of Geobiochemistry. [_Elements_](https://pubs.geoscienceworld.org/elements/article/11/6/395-401/137656), sf: 395-401. doi: 10.2113/gselements.11.6.395. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pubs.geoscienceworld.org/elements/article/11/6/395-401/137656)
- J. P. Amend, _et al_. (2013). The Energetics Of Organic Synthesis Inside And Outside The Cell. [_Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences_](https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2012.0255), sf: 20120255. doi: 10.1098/rstb.2012.0255. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2012.0255)
- M. J. RUSSELL, _et al_. (1997). The Emergence Of Life From Iron Monosulphide Bubbles At A Submarine Hydrothermal Redox And Ph Front. [_Journal of the Geological Society_](http://jgs.lyellcollection.org/lookup/doi/10.1144/gsjgs.154.3.0377), sf: 377-402. doi: 10.1144/gsjgs.154.3.0377. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://jgs.lyellcollection.org/lookup/doi/10.1144/gsjgs.154.3.0377)
- Nature. (2016). Early Life Liked It Hot. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/535468b), sf: 468-468. doi: 10.1038/535468b. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/535468b)
- T. Cavalier-Smith. (2006). Rooting The Tree Of Life By Transition Analyses. [_Biology Direct_](http://biologydirect.biomedcentral.com/articles/10.1186/1745-6150-1-19), sf: 1-83. doi: 10.1186/1745-6150-1-19. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://biologydirect.biomedcentral.com/articles/10.1186/1745-6150-1-19)
- L. E. Orgel. (2006). The Maintenance Of The Accuracy Of Protein Synthesis And Its Relevance To Ageing. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.49.4.517), sf: 517-521. doi: 10.1073/pnas.49.4.517. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.49.4.517)
- R. E. Valas, _et al_. (2011). The Origin Of A Derived Superkingdom: How A Gram-Positive Bacterium Crossed The Desert To Become An Archaeon. [_Biology Direct_](http://biologydirect.biomedcentral.com/articles/10.1186/1745-6150-6-16), sf: 1-33. doi: 10.1186/1745-6150-6-16. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://biologydirect.biomedcentral.com/articles/10.1186/1745-6150-6-16)
- L. E. Orgel. (1994). The Origin Of Life On The Earth. [_Springer Science and Business Media LLC_](https://www.scientificamerican.com/article/the-origin-of-life-on-the-earth), sf: 76-83. doi: 10.1038/scientificamerican1094-76. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.scientificamerican.com/article/the-origin-of-life-on-the-earth)
- M. Colín-García. (2017). Hydrothermal Vents And Prebiotic Chemistry: A Review. [_Sociedad Geologica Mexicana_](http://boletinsgm.igeolcu.unam.mx/bsgm/vols/epoca04/6803/(13)Colin.pdf), sf: 599-620. doi: 10.18268/BSGM2016v68n3a13. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://boletinsgm.igeolcu.unam.mx/bsgm/vols/epoca04/6803/(13)Colin.pdf)
- W. Martin, _et al_. (2006). On The Origin Of Biochemistry At An Alkaline Hydrothermal Vent. [_The Royal Society_](https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2006.1881), sf: 1887-1926. doi: 10.1098/rstb.2006.1881. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2006.1881)
- J. G. Forsythe, _et al_. (2015). Ester‐Mediated Amide Bond Formation Driven By Wet–Dry Cycles: A Possible Path To Polypeptides On The Prebiotic Earth. [_Wiley_](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.201503792), sf: 9871-9875. doi: 10.1002/anie.201503792. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.201503792)
- A. Y. Mulkidjanian, _et al_. (2012). Origin Of First Cells At Terrestrial, Anoxic Geothermal Fields. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1117774109). doi: 10.1073/pnas.1117774109. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1117774109)
- W. Huang, _et al_. (2006). One-Step, Regioselective Synthesis Of Up To 50-Mers Of Rna Oligomers By Montmorillonite Catalysis. [_American Chemical Society (ACS)_](https://pubs.acs.org/doi/10.1021/ja061782k), sf: 8914-8919. doi: 10.1021/ja061782k. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pubs.acs.org/doi/10.1021/ja061782k)
- A. B. Subramaniam, _et al_. (2011). Semi-Permeable Vesicles Composed Of Natural Clay. [_Soft Matter_](http://xlink.rsc.org/?DOI=c0sm01354d), sf: 2600-2612. doi: 10.1039/C0SM01354D. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://xlink.rsc.org/?DOI=c0sm01354d)
- K. R. POPPER. (1990). Pyrite And The Origin Of Life. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/344387a0), sf: 387-387. doi: 10.1038/344387a0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/344387a0)
- Y. Vallee, _et al_. (2017). At The Very Beginning Of Life On Earth: The Thiol-Rich Peptide (Trp) World Hypothesis. [_International Journal of Developmental Biology_](http://www.intjdevbiol.com/paper.php?doi=170028yv), sf: 471-478. doi: 10.1387/ijdb.170028yv. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.intjdevbiol.com/paper.php?doi=170028yv)
- K. Adamala, _et al_. (2013). Nonenzymatic Template-Directed Rna Synthesis Inside Model Protocells. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.1241888), sf: 1098-1100. doi: 10.1126/science.1241888. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1241888)
- B. Damer, _et al_. (2020). The Hot Spring Hypothesis For An Origin Of Life. [_Astrobiology_](https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2019.2045), sf: 429-452. doi: 10.1089/ast.2019.2045. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2019.2045)
- H. Hartman. (1998). Photosynthesis And The Origin Of Life. [_Origins of life and evolution of the biosphere_](http://link.springer.com/10.1023/A:1006548904157), sf: 515-521. doi: 10.1023/A:1006548904157. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1023/A:1006548904157)
- J. L. England. (2013). Statistical Physics Of Self-Replication. [_AIP Publishing_](http://aip.scitation.org/doi/10.1063/1.4818538), sf: 121923. doi: 10.1063/1.4818538. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://aip.scitation.org/doi/10.1063/1.4818538)
- K. Chandru, _et al_. (2016). The Abiotic Chemistry Of Thiolated Acetate Derivatives And The Origin Of Life. [_Scientific Reports_](http://www.nature.com/articles/srep29883), sf: 1-11. doi: 10.1038/srep29883. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/srep29883)
- M. A. Keller, _et al_. (2014). Non‐Enzymatic Glycolysis And Pentose Phosphate Pathway‐Like Reactions In A Plausiblearchean Ocean. [_EMBO_](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/msb.20145228), sf: 725. doi: 10.1002/msb.20145228. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/msb.20145228)
- A. Y. Mulkidjanian. (2009). On The Origin Of Life In The Zinc World: 1. Photosynthesizing, Porous Edifices Built Of Hydrothermally Precipitated Zinc Sulfide As Cradles Of Life On Earth. [_Biology Direct_](http://biologydirect.biomedcentral.com/articles/10.1186/1745-6150-4-26), sf: 1-39. doi: 10.1186/1745-6150-4-26. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://biologydirect.biomedcentral.com/articles/10.1186/1745-6150-4-26)
- G. Wächtershäuser. (2020). Before Enzymes And Templates: Theory Of Surface Metabolism.. [_American Society for Microbiology_](https://MMBR.asm.org/content/52/4/452), sf: 452-484. doi: 10.1128/MMBR.52.4.452-484.1988. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://MMBR.asm.org/content/52/4/452)
- L. E. Orgel. (2002). Self-Organizing Biochemical Cycles. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.220406697), sf: 12503-12507. doi: 10.1073/pnas.220406697. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.220406697)
- K. Chandru, _et al_. (2018). Simple Prebiotic Synthesis Of High Diversity Dynamic Combinatorial Polyester Libraries. [_Communications Chemistry_](http://www.nature.com/articles/s42004-018-0031-1), sf: 1-8. doi: 10.1038/s42004-018-0031-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/s42004-018-0031-1)
- A. B. Macallum. (1926). The Paleochemistry Of The Body Fluids And Tissues. [_Physiological Reviews_](https://www.physiology.org/doi/10.1152/physrev.1926.6.2.316), sf: 316-357. doi: 10.1152/physrev.1926.6.2.316. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.physiology.org/doi/10.1152/physrev.1926.6.2.316)
- A. Y. Mulkidjanian, _et al_. (2009). On The Origin Of Life In The Zinc World. 2. Validation Of The Hypothesis On The Photosynthesizing Zinc Sulfide Edifices As Cradles Of Life On Earth. [_Biology Direct_](http://biologydirect.biomedcentral.com/articles/10.1186/1745-6150-4-27), sf: 1-37. doi: 10.1186/1745-6150-4-27. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://biologydirect.biomedcentral.com/articles/10.1186/1745-6150-4-27)
- R. F. Fox. (2009). Review Of Stuart Kauffman, The Origins Of Order: Self-Organization And Selection In Evolution. [_Elsevier BV_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006349593813213), sf: 2698-2699. doi: 10.1016/s0006-3495(93)81321-3. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006349593813213)
- C. Huber, _et al_. (2002). Peptides By Activation Of Amino Acids With Co On (Ni,Fe)S Surfaces: Implications For The Origin Of Life. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.281.5377.670), sf: 670-672. doi: 10.1126/science.281.5377.670. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.281.5377.670)
- R. Plasson, _et al_. (2007). Emergence Of Homochirality In Far-From-Equilibrium Systems: Mechanisms And Role In Prebiotic Chemistry. [_Wiley_](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chir.20440), sf: 589-600. doi: 10.1002/chir.20440. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chir.20440)
- A. Y. Mulkidjanian, _et al_. (2012). Origin Of First Cells At Terrestrial, Anoxic Geothermal Fields. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1117774109). doi: 10.1073/pnas.1117774109. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1117774109)
- F. Jafarpour, _et al_. (2015). Noise-Induced Mechanism For Biological Homochirality Of Early Life Self-Replicators. [_Physical Review Letters_](https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.115.158101), sf: 158101. doi: 10.1103/PhysRevLett.115.158101. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.115.158101)
- F. Jafarpour, _et al_. (2017). Noise-Induced Symmetry Breaking Far From Equilibrium And The Emergence Of Biological Homochirality. [_Physical Review E_](https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.95.032407), sf: 032407. doi: 10.1103/PhysRevE.95.032407. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.95.032407)
- C. Davidovich, _et al_. (2009). The Evolving Ribosome: From Non-Coded Peptide Bond Formation To Sophisticated Translation Machinery. [_Research in Microbiology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0923250809001028), sf: 487-492. doi: 10.1016/j.resmic.2009.07.004. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0923250809001028)
- K. Soai, _et al_. (2002). Asymmetric Autocatalysis And The Origin Of Chiral Homogeneity In Organic Compounds. [_Wiley_](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/tcr.1017), sf: 321-332. doi: 10.1002/tcr.1017. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/tcr.1017)
- F. C. Frank. (1953). On Spontaneous Asymmetric Synthesis. [_Biochimica et Biophysica Acta_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0006300253900821), sf: 459-463. doi: 10.1016/0006-3002(53)90082-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0006300253900821)
- T. Shibata, _et al_. (2002). Highly Enantioselective Catalytic Asymmetric Automultiplication Of Chiral Pyrimidyl Alcohol. [_American Chemical Society (ACS)_](https://pubs.acs.org/doi/10.1021/ja953066g), sf: 471-472. doi: 10.1021/ja953066g. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pubs.acs.org/doi/10.1021/ja953066g)
- S. Clark. (2003). Polarized Starlight And The Handedness Of Life. [_Sigma Xi_](http://www.americanscientist.org/issues/feature/1999/4/polarized-starlight-and-the-handedness-of-life), sf: 336. doi: 10.1511/1999.4.336. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.americanscientist.org/issues/feature/1999/4/polarized-starlight-and-the-handedness-of-life)
- J. F. Atkins, _et al_. (2002). The 22Nd Amino Acid. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.1073339), sf: 1409-1410. doi: 10.1126/science.1073339. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1073339)
- Y. Zhou, _et al_. (2021). A Widespread Pathway For Substitution Of Adenine By Diaminopurine In Phage Genomes. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe4882), sf: 512-516. doi: 10.1126/science.abe4882. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe4882)
- D. Sleiman, _et al_. (2021). A Third Purine Biosynthetic Pathway Encoded By Aminoadenine-Based Viral Dna Genomes. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe6494), sf: 516-520. doi: 10.1126/science.abe6494. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe6494)
- M. W. Grome, _et al_. (2021). Ztcg: Viruses Expand The Genetic Alphabet. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.abh3571), sf: 460-461. doi: 10.1126/science.abh3571. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abh3571)
- V. Pezo, _et al_. (2021). Noncanonical Dna Polymerization By Aminoadenine-Based Siphoviruses. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe6542), sf: 520-524. doi: 10.1126/science.abe6542. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe6542)
- C. Alff-Steinberger. (2006). The Genetic Code And Error Transmission. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.64.2.584), sf: 584-591. doi: 10.1073/pnas.64.2.584. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.64.2.584)
- C. Mayer-Bacon, _et al_. (2021). Evolution As A Guide To Designing Xeno Amino Acid Alphabets. [_International Journal of Molecular Sciences_](https://www.mdpi.com/1422-0067/22/6/2787), sf: 2787. doi: 10.3390/ijms22062787. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.mdpi.com/1422-0067/22/6/2787)
- A. Eschenmoser. (2002). Chemical Etiology Of Nucleic Acid Structure. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.284.5423.2118), sf: 2118-2124. doi: 10.1126/science.284.5423.2118. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.284.5423.2118)
- S. Hoshika, _et al_. (2019). Hachimoji Dna And Rna: A Genetic System With Eight Building Blocks. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.aat0971), sf: 884-887. doi: 10.1126/science.aat0971. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.aat0971)
- F. CRICK. (1970). Central Dogma Of Molecular Biology. [_Nature_](https://www.nature.com/articles/227561a0), sf: 561-563. doi: 10.1038/227561a0. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.nature.com/articles/227561a0)
- I. Nikić‐Spiegel. (2020). Expanding The Genetic Code For Neuronal Studies. [_Wiley_](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cbic.202000300), sf: 3169-3179. doi: 10.1002/cbic.202000300. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cbic.202000300)
- A. Dumas, _et al_. (2014). Designing Logical Codon Reassignment – Expanding The Chemistry In Biology. [_Chemical Science_](http://xlink.rsc.org/?DOI=C4SC01534G), sf: 50-69. doi: 10.1039/C4SC01534G. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://xlink.rsc.org/?DOI=C4SC01534G)
- C. C. Liu, _et al_. (2010). Adding New Chemistries To The Genetic Code. [_Annual Reviews_](https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.biochem.052308.105824), sf: 413-444. doi: 10.1146/annurev.biochem.052308.105824. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.biochem.052308.105824)
- A. Ambrogelly, _et al_. (2007). Natural Expansion Of The Genetic Code. [_Nature Chemical Biology_](http://www.nature.com/articles/nchembio847), sf: 29-35. doi: 10.1038/nchembio847. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/nchembio847)
- A. X. Zhou, _et al_. (2019). Progress Toward Eukaryotic Semisynthetic Organisms: Translation Of Unnatural Codons. [_American Chemical Society (ACS)_](https://pubs.acs.org/doi/10.1021/jacs.9b09080), sf: 20166-20170. doi: 10.1021/jacs.9b09080. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pubs.acs.org/doi/10.1021/jacs.9b09080)
- Proceedings of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences. (1991). Four Letters In The Genetic Alphabet: A Frozen Evolutionary Optimum?. [_Proceedings of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences_](https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1991.0093), sf: 91-99. doi: 10.1098/rspb.1991.0093. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1991.0093)
- A. L. Weber, _et al_. (1981). Reasons For The Occurrence Of The Twenty Coded Protein Amino Acids. [_Journal of Molecular Evolution_](http://link.springer.com/10.1007/BF01795749), sf: 273-284. doi: 10.1007/BF01795749. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/BF01795749)
- E. N. Trifonov. (2000). Consensus Temporal Order Of Amino Acids And Evolution Of The Triplet Code. [_Gene_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378111900004765), sf: 139-151. doi: 10.1016/S0378-1119(00)00476-5. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378111900004765)
- R. Geyer, _et al_. (2018). On The Efficiency Of The Genetic Code After Frameshift Mutations. [_PeerJ_](https://peerj.com/articles/4825), sf: e4825. doi: 10.7717/peerj.4825. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://peerj.com/articles/4825)
- P. P. Gardner, _et al_. (2003). Optimal Alphabets For An Rna World. [_Proceedings of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences_](https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2003.2355), sf: 1177-1182. doi: 10.1098/rspb.2003.2355. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2003.2355)
- A. R. Nödling, _et al_. (2019). Using Genetically Incorporated Unnatural Amino Acids To Control Protein Functions In Mammalian Cells. [_Essays in Biochemistry_](https://portlandpress.com/essaysbiochem/article/63/2/237/145941/Using-genetically-incorporated-unnatural-amino), sf: 237-266. doi: 10.1042/EBC20180042. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://portlandpress.com/essaysbiochem/article/63/2/237/145941/Using-genetically-incorporated-unnatural-amino)
- P. G. Higgs, _et al_. (2009). A Thermodynamic Basis For Prebiotic Amino Acid Synthesis And The Nature Of The First Genetic Code. [_Mary Ann Liebert Inc_](http://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2008.0280), sf: 483-490. doi: 10.1089/ast.2008.0280. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2008.0280)
- S. J. Freeland, _et al_. (2002). Do Proteins Predate Dna?. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.286.5440.690), sf: 690-692. doi: 10.1126/science.286.5440.690. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.286.5440.690)
- G. P. Fournier, _et al_. (2015). Ancestral Reconstruction Of A Pre-Luca Aminoacyl-Trna Synthetase Ancestor Supports The Late Addition Of Trp To The Genetic Code. [_Journal of Molecular Evolution_](http://link.springer.com/10.1007/s00239-015-9672-1), sf: 171-185. doi: 10.1007/s00239-015-9672-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/s00239-015-9672-1)
- H. Štorchová. (1994). Gesteland, R.f., Atkins, J.f. (Ed.): The Rna World. [_Biologia plantarum_](http://bp.ueb.cas.cz/doi/10.1007/BF02920931.html), sf: 358-358. doi: 10.1007/BF02920931. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://bp.ueb.cas.cz/doi/10.1007/BF02920931.html)
- V. Tretyachenko, _et al_. (2021). Unevolved Proteins From Modern And Prebiotic Amino Acids Manifest Distinct Structural Profiles. [_bioRxiv_](http://biorxiv.org/lookup/doi/10.1101/2021.08.29.458031), sf: 2021.08.29.458031. doi: 10.1101/2021.08.29.458031. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://biorxiv.org/lookup/doi/10.1101/2021.08.29.458031)
- G. F. Joyce. (2002). The Antiquity Of Rna-Based Evolution. [_Nature_](http://www.nature.com/articles/418214a), sf: 214-221. doi: 10.1038/418214a. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/418214a)
- J. C. Xavier, _et al_. (2020). Autocatalytic Chemical Networks At The Origin Of Metabolism. [_Proceedings of the Royal Society B_](https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2019.2377), sf: 20192377. doi: 10.1098/rspb.2019.2377. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2019.2377)
- I. Prigogine, _et al_. (2008). Thermodynamics Of Evolution. [_AIP Publishing_](http://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.3071090), sf: 23-28. doi: 10.1063/1.3071090. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/1.3071090)
- R. Krishnamurthy. (2018). Life's Biological Chemistry: A Destiny Or Destination Starting From Prebiotic Chemistry?. [_Wiley_](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chem.201801847), sf: 16708-16715. doi: 10.1002/chem.201801847. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chem.201801847)
- J. M. Horowitz, _et al_. (2017). Spontaneous Fine-Tuning To Environment In Many-Species Chemical Reaction Networks. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1700617114), sf: 7565-7570. doi: 10.1073/pnas.1700617114. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1700617114)
- N. V. Hud. (2018). Searching For Lost Nucleotides Of The Pre-Rna World With A Self-Refining Model Of Early Earth. [_Nature Communications_](http://www.nature.com/articles/s41467-018-07389-2), sf: 1-4. doi: 10.1038/s41467-018-07389-2. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/s41467-018-07389-2)
- V. Vasas, _et al_. (2010). Lack Of Evolvability In Self-Sustaining Autocatalytic Networks Constraints Metabolism-First Scenarios For The Origin Of Life. [_Proceedings of the National Academy of Sciences_](https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0912628107), sf: 1470-1475. doi: 10.1073/pnas.0912628107. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.0912628107)
- B. A. Anderson, _et al_. (2020). The Unexpected Base‐Pairing Behavior Of Cyanuric Acid In Rna And Ribose Versus Cyanuric Acid Induced Helicene Assembly Of Nucleic Acids: Implications For The Pre‐Rna Paradigm. [_Wiley_](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chem.202004397), sf: 4033-4042. doi: 10.1002/chem.202004397. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chem.202004397)
- C. Anastasi, _et al_. (2007). Rna: Prebiotic Product, Or Biotic Invention?. [_Wiley_](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cbdv.200790060), sf: 721-739. doi: 10.1002/cbdv.200790060. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cbdv.200790060)
- A. Lazcano, _et al_. (2004). The Origin And Early Evolution Of Life: Prebiotic Chemistry, The Pre-Rna World, And Time. [_Elsevier BV_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0092867400812635), sf: 793-798. doi: 10.1016/s0092-8674(00)81263-5. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0092867400812635)
- W. Hordijk, _et al_. (2017). Chasing The Tail: The Emergence Of Autocatalytic Networks. [_Biosystems_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S030326471630274X), sf: 1-10. doi: 10.1016/j.biosystems.2016.12.002. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S030326471630274X)
- B. . SHENHAV, _et al_. (2011). Mesobiotic Emergence: Molecular And Ensemble Complexity In Early Evolution. [_Advances in Complex Systems_](https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S0219525903000785), sf: 15-35. doi: 10.1142/S0219525903000785. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S0219525903000785)
- S. D. Fried, _et al_. (2022). Peptides Before And During The Nucleotide World: An Origins Story Emphasizing Cooperation Between Proteins And Nucleic Acids. [_Journal of the Royal Society Interface_](https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2021.0641). doi: 10.1098/rsif.2021.0641. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2021.0641)
- Z. Peng, _et al_. (2020). An Ecological Framework For The Analysis Of Prebiotic Chemical Reaction Networks. [_Journal of Theoretical Biology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022519320303064), sf: 110451. doi: 10.1016/j.jtbi.2020.110451. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0022519320303064)
- P. Chvykov, _et al_. (2020). Low Rattling: A Predictive Principle For Self-Organization In Active Collectives. [_American Association for the Advancement of Science (AAAS)_](https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6182), sf: 90-95. doi: 10.1126/science.abc6182. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6182)
- A. Murugan, _et al_. (2015). Undesired Usage And The Robust Self-Assembly Of Heterogeneous Structures. [_Nature Communications_](http://www.nature.com/articles/ncomms7203), sf: 1-10. doi: 10.1038/ncomms7203. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/ncomms7203)
- K. Michaelian. (2011). Thermodynamic Dissipation Theory For The Origin Of Life. [_Earth System Dynamics_](https://esd.copernicus.org/articles/2/37/2011/), sf: 37-51. doi: 10.5194/esd-2-37-2011. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://esd.copernicus.org/articles/2/37/2011/)
- R. Marsland, _et al_. (2017). Limits Of Predictions In Thermodynamic Systems: A Review. [_Reports on Progress in Physics_](https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1361-6633/aa9101), sf: 016601. doi: 10.1088/1361-6633/aa9101. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1361-6633/aa9101)
- K. Michaelian. (2017). Microscopic Dissipative Structuring And Proliferation At The Origin Of Life. [_Elsevier BV_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2405844017319060), sf: e00424. doi: 10.1016/j.heliyon.2017.e00424. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2405844017319060)
- J. L. Rinn, _et al_. (2020). Long Noncoding Rnas: Molecular Modalities To Organismal Functions. [_Annual Reviews_](https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-biochem-062917-012708), sf: 283-308. doi: 10.1146/annurev-biochem-062917-012708. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-biochem-062917-012708)
- I. G. Johnston, _et al_. (2011). Evolutionary Dynamics In A Simple Model Of Self-Assembly. [_Physical Review E_](https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.83.066105), sf: 066105. doi: 10.1103/PhysRevE.83.066105. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.83.066105)
- C. Mariscal, _et al_. (2020). Life And Life Only: A Radical Alternative To Life Definitionism. [_Synthese_](http://link.springer.com/10.1007/s11229-018-1852-2), sf: 2975-2989. doi: 10.1007/s11229-018-1852-2. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/s11229-018-1852-2)
- W. Martin, _et al_. (2008). Hydrothermal Vents And The Origin Of Life. [_Nature Reviews Microbiology_](http://www.nature.com/articles/nrmicro1991), sf: 805-814. doi: 10.1038/nrmicro1991. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://www.nature.com/articles/nrmicro1991)
- C. E. Cleland, _et al_. (2002). Defining ‘Life’. [_Origins of life and evolution of the biosphere_](http://link.springer.com/10.1023/A:1020503324273), sf: 387-393. doi: 10.1023/A:1020503324273. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1023/A:1020503324273)
- I. Fry. (2011). The Role Of Natural Selection In The Origin Of Life. [_Origins of Life and Evolution of Biospheres_](http://link.springer.com/10.1007/s11084-010-9214-1), sf: 3-16. doi: 10.1007/s11084-010-9214-1. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/http://link.springer.com/10.1007/s11084-010-9214-1)
- C. E.. (2019). Moving Beyond Definitions In The Search For Extraterrestrial Life. [_Astrobiology_](https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2018.1980), sf: 722-729. doi: 10.1089/ast.2018.1980. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2018.1980)
- S. Sarkar, _et al_. (2019). Design Of Conditions For Self-Replication. [_Physical Review E_](https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.100.022414), sf: 022414. doi: 10.1103/PhysRevE.100.022414. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevE.100.022414)
- F. H. C. Crick. (1968). The Origin Of The Genetic Code. [_Journal of Molecular Biology_](https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0022283668903926), sf: 367-379. doi: 10.1016/0022-2836(68)90392-6. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0022283668903926)

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci \| patreon.com/evrimagaci

**Çıktı Bilgisi:** Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı
kullanılarak 09/09/2024 21:06:18 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim
Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden
geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı
tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak
için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/35

**İçerik Kullanım İzinleri:** Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler
**orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe** izin
alınmaksızın
paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir,
dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin
alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi
sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça
belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu
sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve
içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Kategoriler ve Etiketler

- [Bilim\
Ağacı](https://evrimagaci.org/bilim-agaci) > [Doğa Bilimleri](https://evrimagaci.org/kategori/doga-bilimleri-15) > [Biyoloji](https://evrimagaci.org/kategori/biyoloji-21) > [Evrimsel Biyoloji](https://evrimagaci.org/kategori/evrimsel-biyoloji-59) > [Moleküler Evrim](https://evrimagaci.org/kategori/molekuler-evrim-1245)
- [Bilim\
Ağacı](https://evrimagaci.org/bilim-agaci) > [Doğa Bilimleri](https://evrimagaci.org/kategori/doga-bilimleri-15) > [Biyoloji](https://evrimagaci.org/kategori/biyoloji-21) > [Astrobiyoloji](https://evrimagaci.org/kategori/astrobiyoloji-38) > [Abiyogenez](https://evrimagaci.org/kategori/abiyogenez-1830)
- [Molekül](https://evrimagaci.org/etiket/molekul-404) [Abiyogenez](https://evrimagaci.org/etiket/abiyogenez-539) [Protein](https://evrimagaci.org/etiket/protein-544) [Kimyasal Evrim](https://evrimagaci.org/etiket/kimyasal-evrim-552) [Canlı](https://evrimagaci.org/etiket/canli-553) [Cansız](https://evrimagaci.org/etiket/cansiz-554) [Elektrokimya](https://evrimagaci.org/etiket/elektrokimya-555) [Hücre](https://evrimagaci.org/etiket/hucre-556) [Homeostasis](https://evrimagaci.org/etiket/homeostasis-557) [Metabolizma](https://evrimagaci.org/etiket/metabolizma-558) [Yağ](https://evrimagaci.org/etiket/yag-559) [Nükleotit](https://evrimagaci.org/etiket/nukleotit-563) [Lipit](https://evrimagaci.org/etiket/lipit-564) [Karbonhidrat](https://evrimagaci.org/etiket/karbonhidrat-565) [Canlılık](https://evrimagaci.org/etiket/canlilik-832) [Bilim](https://evrimagaci.org/etiket/bilim-907) [Şeker](https://evrimagaci.org/etiket/seker-1589) [Kimyasal](https://evrimagaci.org/etiket/kimyasal-2009) [Karbon](https://evrimagaci.org/etiket/karbon-7116) [Asit](https://evrimagaci.org/etiket/asit-10102) [Canlılık Cansızlık](https://evrimagaci.org/etiket/canlilik-cansizlik-14794) [Canlı Cansız](https://evrimagaci.org/etiket/canli-cansiz-14795) [Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar](https://evrimagaci.org/etiket/canlilik-ve-cansizlik-arasindaki-farklar-14796) [Doğa Yasaları](https://evrimagaci.org/etiket/doga-yasalari-14797) [Doğa Yasası](https://evrimagaci.org/etiket/doga-yasasi-14798) [Organik](https://evrimagaci.org/etiket/organik-15162)

Tümünü Göster

- [Keşfet](https://evrimagaci.org/kesfet)
- [Uygulamayı İndir](https://evrimagaci.org/s/10323)
- [Youtube Videoları](https://evrimagaci.org/video)

* * *

- [Son İçerikler](https://evrimagaci.org/guncel)
- [EA Akademi](https://evrimagaci.org/akademi)
- İçerikler

[İçerik Yayınla](https://evrimagaci.org/icerik-kurallari) [İçerik Kategorileri](https://evrimagaci.org/kategoriler) [Gerçeklik Analizi](https://evrimagaci.org/kategori/gerceklik-analizi-arastirmalari-2415) [Hastalık Kataloğu](https://evrimagaci.org/etiket/hastalik-katalogu-12449) [Gönderiler](https://evrimagaci.org/gonderiler) [Rastgele Makale](https://evrimagaci.org/rastgele) [Rastgele Soru](https://evrimagaci.org/rastgele-soru) [Instagram](https://evrimagaci.org/instagram)

- [Bilim Sözlüğü](https://evrimagaci.org/sozluk)

* * *

- [EA Sosyal](https://evrimagaci.org/sosyal)
- [Soru & Cevap](https://evrimagaci.org/soru-cevap)
- [Podcast](https://evrimagaci.org/podcast)
- [Etkinlik & İlan](https://evrimagaci.org/etkinlik-ilan)
- [Eser & İnceleme](https://evrimagaci.org/eserler)
- [Alıntı & Aforizma](https://evrimagaci.org/alintilar)

* * *

- [Yaşam Ağacı](https://evrimagaci.org/yasam-agaci)
- [NASA APOD](https://evrimagaci.org/apod/bugun)
- [Sismik Harita](https://sismikharita.com)
- [Periodum](https://periodum.com)
- [Agora Bilim Pazarı](https://evrimagaci.org/agora)
- [Kreosus](https://kreosus.com/)
- [Darvin](https://dar.vin/)
- Destekle

[Destek Ol](https://evrimagaci.org/destekol) [Reklam Ver](https://evrimagaci.org/s/7962) [Agora Bilim Pazarı](https://evrimagaci.org/agora)

- Evrim Ağacını Tanıyın

[Tarihçemiz](https://evrimagaci.org/tarihce) [İlkelerimiz](https://evrimagaci.org/s/6960) [Ekibimiz](https://evrimagaci.org/ekibimiz) [Destekçilerimiz](https://evrimagaci.org/destekciler) [Onaylı Kullanıcılar](https://evrimagaci.org/onayli-kullanicilar) [Yayın Politikamız](https://evrimagaci.org/s/6959) [Düzeltme Politikası](https://evrimagaci.org/s/7629) [Sıkça Sorulan Sorular](https://evrimagaci.org/s/8233) [Gelir Kaynaklarımız](https://evrimagaci.org/s/7965)

- Yasal Bıdılar & İletişim

[Bize Ulaşın](javascript:void(0);) [İçerik Kullanım İzinleri](https://evrimagaci.org/s/6955) [İçerik Tipi](https://evrimagaci.org/s/10702) [Adil Kullanım Doktrini](https://evrimagaci.org/s/6963) [Tıbbi Feragatname](https://evrimagaci.org/s/7942) [Site Kaynakları](https://evrimagaci.org/s/6965) [Kullanıcı Sözleşmesi](https://evrimagaci.org/s/6961) [Gizlilik Politikası](https://evrimagaci.org/s/6964)


Evrim Ağacı'nı Takip Et !

[Keşfet](https://evrimagaci.org/kesfet)

Akış

İçerikler

Gündem

Foton

Covid-19

Antarktika

Komplo

Dalga Boyu

Solunum

Biyokimya

Uzay Görevleri

Astrofizik

Aslan

Viroloji

Patlama

Hastalık Yayılımı

Göğüs

Gün

Farmakoloji

Risk

Jeoloji

Abiyogenez

Duygu

Diş Hekimliği

Böcekler

Dünya

Özel Görelilik

Karar

Aklımdan Geçen

Komünite Seç

Aklımdan Geçen

Fark Ettim ki...

Bugün Öğrendim ki...

İşe Yarar İpucu

Bilim Haberleri

Hikaye Fikri

Video Konu Önerisi

Başlık

Kafana takılan neler var?

Gündem

Bağlantı

Yaz

[Makale](https://evrimagaci.org/makale-gonder) [Blog](https://evrimagaci.org/blog-ekle) [Cevap](https://evrimagaci.org/soru-cevap/sorular)

Ekle

[Etkinlik](https://evrimagaci.org/etkinlik-ekle) [İlan](https://evrimagaci.org/ilan-ekle) [Eser](https://evrimagaci.org/eser-ekle) [İnceleme](https://evrimagaci.org/incelemeler) Alıntı & Aforizma Tür Tür Gözlemi

Soru Sor

Stiller

\*Italic\* veya \_Italic\_

italik yapar

\*\*Bold\*\* veya \_\_bold\_\_

bold yapar

~~strikethrough~~

üstü çizgili yapar

\[Link\](http://a.com)

link yapar

!\[Image\](http://url/a.png)

görsel ekler

\`code\`

kod ekler

Kurallar

Komünite Kuralları

Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar [Evrim Ağacı'nın kurallarına](https://evrimagaci.org/s/6961) tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.

1

Bilim kimliğinizi önceleyin.

Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.

2

Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.

Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.

3

Gerilim yaratmayın.

Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.

4

Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.

Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.

5

Cevap hakkı doğurmayın.

Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.

Sosyal

Yeniler

SüreTümü< 5 dakika5-10 dakika10-20 dakika20-30 dakika\> 30 dakikaTipTümüÖzgünTürevÇeviriSözlükTaksonomiBasın BildirisiBlog YazısıGerçeklik AnaliziHastalık KataloğuEş BaskıSponsorlu İçerikYazar GörüşüEditör GörüşüDuyuruPeriyodik TabloMakaleni AçıklaOrtak İçerikSıralaEn YeniEn EskiEn Çok OkunanEn PopülerEn TepkiselEn UzunEn KısaRastgele

TepkiTümüMuhteşem!Tebrikler!Bilim Budur!Mmm... Çok sapyoseksüel!GüldürdüİnanılmazUmut Verici!Merak Uyandırıcı!Üzücü!Grrr... \*@$#İğrenç!Korkutucu!Eser TipleriTümüKitapBelgeselDiziFilmPodcastYoutube KanalıSıralaEn Yeni EklenenEn Yüksek PuanlıEn Çok İncelenenFiltreleTümüBlog YazısıEserİncelemeSoruCevapEtkinlik & İlanGönderiAlıntı & AforizmaYaşam Ağacı TürleriYaşam Ağacı Gözlemleri
Podcast BölümleriPaylaşımFiltreleTümüAklımdan GeçenFark Ettim ki...Bugün Öğrendim ki...İşe Yarar İpucuBilim HaberleriHikaye FikriVideo Konu ÖnerisiSıralaEn Yeni EklenenEn Yüksek PuanlıSıralaEn Yeni EklenenEn Yüksek PuanlıRastgele

SıralaEn YeniEn EskiEn Çok GörüntülenenEn Yüksek PuanlıEn Çok Takip EdilenEn TartışmalıRastgeleFiltreleTümüSadece SorularSadece CevaplarCevap SayısıTümüCevapsız1-34-67-1010+FiltreleTümüSadece Kaynaklı CevaplarEditör SeçkisiYazar & Yönetim Cevapları

Daha Fazla İçerik Göster

Popüler Yazılar

30 gün

90 gün

1 yıl

Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim
Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç
katın.

[Destek Ol](https://evrimagaci.org/destekol) [Reklam Ver](https://evrimagaci.org/s/7962) [Agora Bilim Pazarı](https://evrimagaci.org/agora)

Evrim Ağacı'nı Takip Et!

Evrim Ağacını Tanıyın

[Tarihçemiz](https://evrimagaci.org/tarihce) [İlkelerimiz](https://evrimagaci.org/s/6960) [Ekibimiz](https://evrimagaci.org/ekibimiz) [Destekçilerimiz](https://evrimagaci.org/destekciler) [Onaylı Kullanıcılar](https://evrimagaci.org/onayli-kullanicilar) [Yayın Politikamız](https://evrimagaci.org/s/6959) [Düzeltme Politikası](https://evrimagaci.org/s/7629) [Sıkça Sorulan Sorular](https://evrimagaci.org/s/8233) [Gelir Kaynaklarımız](https://evrimagaci.org/s/7965)

Yasal Bıdılar &
İletişim

[Bize Ulaşın](javascript:void(0);) [İçerik Kullanım\
İzinleri](https://evrimagaci.org/s/6955) [İçerik Tipi](https://evrimagaci.org/s/10702) [Adil Kullanım\
Doktrini](https://evrimagaci.org/s/6963) [Tıbbi Feragatname](https://evrimagaci.org/s/7942) [Site Kaynakları](https://evrimagaci.org/s/6965) [Kullanıcı Sözleşmesi](https://evrimagaci.org/s/6961) [Gizlilik Politikası](https://evrimagaci.org/s/6964)

Yükleniyor...

Terime Git

Alt Başlıklar

Yazı Geçmişi

Okuma Geçmişi

Notlarım

İlerleme Durumunu Güncelle

Okudum

Sonra Oku

Not Ekle

Kaldığım Yeri İşaretle

Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman
durdurabilirsin.

[\[Site ayalarına git...\]](https://evrimagaci.org/uye/site-ayarlari)

Filtrele

Görüntülendi

Okundu

Göz Atıldı

Kaldığım Yer

Not Eklendi/Kaldırıldı

Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı

Tepki Verildi/Kaldırıldı

Listele

Bu yazıdaki hareketlerin

Devamını Göster

Filtrele

Görüntülendi

Okundu

Göz Atıldı

Kaldığım Yer

Not Eklendi/Kaldırıldı

Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı

Tepki Verildi/Kaldırıldı

Listele

Tüm Okuma Geçmişin

Devamını Göster

**0/10000**

Not Ekleİptal

Otomatik

Otomatik

26/12/2020, Perşembe

Düzenle

Sil

**0/10000**

Kaydetİptal

Bu Makaleyi Alıntıla

Evrim Ağacı Formatı

APA7

MLA9

Chicago

Ç. M. Bakırcı. Canlıların Yapısında Bulunan Temel Bileşikler Hangileridir? Organik Bileşikler, Canlılığa Nasıl Hayat Verir?.
(19 Nisan 2011).
Alındığı
Tarih: 9 Eylül 2024. Alındığı Yer:
https://evrimagaci.org/s/35

Bakırcı, Ç. M. (2011, April 19).
_Canlıların Yapısında Bulunan Temel Bileşikler Hangileridir? Organik Bileşikler, Canlılığa Nasıl Hayat Verir?._
Evrim Ağacı. Retrieved September 09, 2024. from https://evrimagaci.org/s/35

Ç. M. Bakırcı. “Canlıların Yapısında Bulunan Temel Bileşikler Hangileridir? Organik Bileşikler, Canlılığa Nasıl Hayat Verir?.” Edited
by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 19 Apr. 2011,
https://evrimagaci.org/s/35.

Bakırcı, Çağrı Mert. “Canlıların Yapısında Bulunan Temel Bileşikler Hangileridir? Organik Bileşikler, Canlılığa Nasıl Hayat Verir?.” Edited
by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim
Ağacı, April 19, 2011. https://evrimagaci.org/s/35.

Kopyala

[![Evrim Ağacı](https://evrimagaci.org/public/images/logo/v3.svg)](https://evrimagaci.org/)

© [Evrim\
Ağacı](https://evrimagaci.org "Evrim Ağacı"),
Tree of
Evolution LLC'nin tescilli markasıdır. 2010-2024.
[Gizlilik Politikası](https://evrimagaci.org/gizlilik-politikasi-6964 "Gizlilik Politikası").

Tüm içeriklerimiz,
[İçerik Kullanım\
İzinleri](https://evrimagaci.org/icerik-kullanim-izinleri-6955 "İçerik Kullanım İzinleri")'ne uyulduğu müddetçe kullanıma, dağıtıma ve paylaşıma
açıktır.

Bu siteyi kullanan kişilerin sitedeki bütün işlemleri [Kullanıcı Sözleşmesi](https://evrimagaci.org/kullanici-sozlesmesi-6961 "Kullanıcı Sözleşmesi")'nin şartlarına tabidir.

2024 yılında Türkiye'nin dört bir yanında bilimin sesini yükseltelim mi?

Bu yıl  sayfamızda gezdiniz.

2024 yılında da Evrim Ağacı, bilimin ulaşmadığı hiçbir köşe bırakmamak için çalışmaya devam edecek. Ancak bu hedefe ulaşabilmek için sizin gibi bilimseverlerin desteğine ihtiyacımız var. Hiçbir dış kaynağın desteği olmadan, neredeyse tamamen sizlerin katkılarıyla yola devam ediyoruz. Siz de Türkiye'nin bilim alanında öncü olmasına yardımcı olabilirsiniz. Tek seferlik destek olun veya daha iyisi, aylık destekçilerimiz
arasına şimdi katılın.

![Evrim Ağacı Logo](https://evrimagaci.org/public/images/logo/v3.svg)

[Kreosus (₺)](https://kreosus.com/evrimagaci) [Youtube](https://dar.vin/eayoutubedestek) [Patreon](https://patreon.com/evrimagaci) [Diğer Yöntemler](https://evrimagaci.org/destekol)

## Bize Ulaşın

Başlık
Seç

Alt Başlık Seç

İsim

E-Posta

Mesajınız

GÖNDER

![Mesajınız Gönderiliyor](https://evrimagaci.org/public/images/icons/loading-radio.svg)

![Kapat](https://cdn.evrimagaci.org/bTooxS46IpgeHIeVJ5Ppfxz-Ah4=/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Ficons%2Fclose-icon.png)![Mesajınız Gönderildi](https://cdn.evrimagaci.org/wHlFV_7DCBlBqWuxmR6COjnQ9kk=/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Ficons%2Fcheck-circle.png)

Mesajınızı aldık. İlk fırsatta değerlendirip, yanıtlamaya çalışacağız.

![Gizle](https://cdn.evrimagaci.org/bTooxS46IpgeHIeVJ5Ppfxz-Ah4=/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Ficons%2Fclose-icon.png)

![Geri Bildirim Gönder](https://cdn.evrimagaci.org/VQn40L4bTS6IkHvr5f-2a2CX-I8=/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Ficons%2Ffeedback-icon.png)

[Onaylı Kullanıcılar](https://evrimagaci.org/onayli-kullanicilar "Onaylı Kullanıcılar")

UPTakipçiTakip

ve **seni takip ediyor**

AktivitelerHakkımda

![Evrim Ağacı](https://cdn.evrimagaci.org/rXw5hLfo2YV6OjU79jMQUC53VnY=/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Flogo-50.png)

Evrim Ağacı

Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

- Giriş Yap
- Kayıt Ol

E-posta/Kullanıcı Adı

ŞifreGöster

![Google ile Giriş Yap](https://evrimagaci.org/public/images/social/svg/google.svg)Google

![Yükleniyor](https://evrimagaci.org/public/images/preloader.gif)

Şifremi unuttumÜyelik Aktivasyonu

İsim

Soyisim

E-posta

ŞifreGöster

[Kullanıcı Sözleşmesi](https://evrimagaci.org/kullanici-sozlesmesi-6961)'ni ve [Gizlilik\
Politikası](https://evrimagaci.org/gizlilik-politikasi-6964)'nı okuduğumu, anladığımı
ve kabul ettiğimi beyan ederim.

![Yükleniyor](https://evrimagaci.org/public/images/preloader.gif)

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz.
E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

E-posta

![Yükleniyor](https://evrimagaci.org/public/images/preloader.gif)

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz.
Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

E-posta

![Yükleniyor](https://evrimagaci.org/public/images/preloader.gif)

Geri dön

Close

“Suçlu birini elden kaçırmak, masum birini mahkum etmekten yeğdir.”

Voltaire

Bilim İçin 30 Saniyeniz Var mı?

[Evrim Ağacı](https://evrimagaci.org/akademi/arsiv), tamamen okur ve izleyen
desteğiyle sürdürülen, bağımsız bir bilim oluşumu.
**Ücretsiz** bir Evrim Ağacı üyeliği oluşturmanın çok sayıda
avantajından
biri, sitedeki reklamları %50 oranında azaltmak (destekçilerimiz arasına katılarak
reklamların %100'ünü kapatabilirsiniz). Evrim Ağacı'nda geçirdiğiniz zamanı
zenginleştirmek için, sadece 30 saniyenizi ayırarak üye olun (üyeyseniz, giriş
yapmanızı tavsiye ederiz).

Üye Ol

Giriş Yap

[Üyeliğin Avantajları](https://evrimagaci.org/s/5100)

Daha Fazla UP mı Gerekiyor?

20 UP kazanmak için tek yapman gereken "UP Kazan" butonuna tıklayarak reklamı izlemek!

UP Kazan

Tekrar Gösterme

Sürükle bırak veya seç

Görsel Seç

Pexels'te Ara

Panodan Yapıştır

URL'den Yükle

Yükle

DüzenleSil