Tıbbın Öyküsü - Sarkaç - Sarkac.org
Örneğin insan kadavrası üzerinde inceleme yapmak, insan anatomisinin doğru bir biçimde anlaşılması bakımından modern tıbbın temel gelişme ...
Tıbbın Öyküsü - Sarkaç

[Facebook](https://www.facebook.com/bilim.akademisi.turkiye/ "Facebook")[Instagram](https://www.instagram.com/sarkac_org/ "Instagram")[RSS](https://sarkac.org/feed/ "RSS")[Twitter](https://twitter.com/sarkac_org "Twitter")[Youtube](https://www.youtube.com/user/BilimAkademisi/ "Youtube")

- [Sağlık/Tıp](https://sarkac.org/category/saglik-tip/)
- [Sosyal/İnsani Bilimler](https://sarkac.org/category/sosyal-insani-bilimler/)
- [Fen Bilimleri](https://sarkac.org/category/fen-bilimleri/)
- [Mühendislik](https://sarkac.org/category/muhendislik/)
- [Deprem](https://sarkac.org/category/deprem/)
- [Çevre](https://sarkac.org/category/cevre/)
- [Ekonomi](https://sarkac.org/category/sosyal-insani-bilimler/sosyal-bilimler/ekonomi/)
- [Bilişim](https://sarkac.org/category/bilisim/)

Ara

Pazartesi, Eylül 9, 2024


[Facebook](https://www.facebook.com/bilim.akademisi.turkiye/ "Facebook")[Instagram](https://www.instagram.com/sarkac_org/ "Instagram")[RSS](https://sarkac.org/feed/ "RSS")[Twitter](https://twitter.com/sarkac_org "Twitter")[Youtube](https://www.youtube.com/user/BilimAkademisi/ "Youtube")

Giriş Yap

Hoşgeldiniz! Hesabınızda oturum açın.

kullanıcı adınız

Şifre

Parolanızı mı unuttunuz? yardım almak

Şifre kurtarma

Şifrenizi Kurtarın

E-posta

Email adresine yeni bir şifre gönderilecek.

[![](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2023/11/sarkac_logo_2023.png)Sarkaç](https://sarkac.org/)

[![](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2017/11/sarkac-logo.jpg)](https://sarkac.org/)[![](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2023/11/sarkac_logo_2023.png)](https://sarkac.org/)

- [Sağlık/Tıp](https://sarkac.org/category/saglik-tip/)
- [Sosyal/İnsani Bilimler](https://sarkac.org/category/sosyal-insani-bilimler/)
- [Fen Bilimleri](https://sarkac.org/category/fen-bilimleri/)
- [Mühendislik](https://sarkac.org/category/muhendislik/)
- [Deprem](https://sarkac.org/category/deprem/)
- [Çevre](https://sarkac.org/category/cevre/)
- [Ekonomi](https://sarkac.org/category/sosyal-insani-bilimler/sosyal-bilimler/ekonomi/)
- [Bilişim](https://sarkac.org/category/bilisim/)

[Ana Sayfa](https://sarkac.org/ "")[Kitap](https://sarkac.org/category/kitap/ "Tüm içerikleri göster Kitap")Tıbbın Öyküsü

- [Bilim Tarihi](https://sarkac.org/category/bilim-tarihi/)
- [Kitap](https://sarkac.org/category/kitap/)
- [Sağlık / Tıp](https://sarkac.org/category/saglik-tip/)

# Tıbbın Öyküsü

Yazar

[Osman Bahadır](https://sarkac.org/author/osmanbahadir/ "Posts by Osman Bahadır")

\-

3 Nisan 2019

[Facebook](https://www.facebook.com/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fsarkac.org%2F2019%2F04%2Ftibbin-oykusu%2F "Facebook") [Twitter](https://twitter.com/intent/tweet?text=T%C4%B1bb%C4%B1n+%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC&url=https%3A%2F%2Fsarkac.org%2F2019%2F04%2Ftibbin-oykusu%2F&via=sarkac_org "Twitter") [Pinterest](https://pinterest.com/pin/create/button/?url=https://sarkac.org/2019/04/tibbin-oykusu/&media=https://sarkac.org/wp-content/uploads/2019/04/Tıbbın_Öyküsü2.jpg&description=T%C4%B1bb%C4%B1n+%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC "Pinterest") [WhatsApp](https://api.whatsapp.com/send?text=T%C4%B1bb%C4%B1n+%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC %0A%0A https://sarkac.org/2019/04/tibbin-oykusu/ "WhatsApp")

[![](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2019/04/Tıbbın_Öyküsü2-696x604.jpg)](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2019/04/Tıbbın_Öyküsü2.jpg) Tıbbın Öyküsü'nün kapağındaki görsel.
Domenico di Bartolo tarafından yapılmış duvar resmi (1441-1442). Santa Maria della Scala Hastanesi, Siena, İtalya. (Wikimedia Commons)

Bilim Akademisi üyelerinin yazdığı veya onların seçtiği kitaplar, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından Bilim Akademisi  Serisi başlığı altında yayınlanmaya başladı.

Bu serinin ilk kitabı, Bilim Akademisi başkanı Prof. Dr. Mehmet Ali Alpar’ın hazırladığı, _Bilimin Öncü Kadını Remziye Hisar_ oldu. Bu kitap, ülkemizin ilk kadın kimyacılarından, büyük fizikçimiz Feza Gürsey’in de annesi olan Remziye Hisar ile Prof. Alpar’ın Hisar’ın vefatından kısa bir süre önce yaptığı söyleşiden oluşuyor. Bu ilginç kitap, özellikle cumhuriyetin ilk yıllarında ülkemizdeki bilimsel ve sosyal ortamın özelliklerinin anlaşılması bakımından önem taşıyor.

Bilim Akademisi Serisi’nin ikinci kitabı olarak, nörolog Prof. Dr. Cumhur Ertekin’in _Tıbbın_ _Öyküsü_ başlıklı kapsamlı çalışması yayınlandı.

[![](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2019/04/T%C4%B1bb%C4%B1n_%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC-201x300.jpg)](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2019/04/T%C4%B1bb%C4%B1n_%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC.jpg)

_Tıbbın Öyküsü_, insanlığın başlangıcından 20. yüzyılın başlarına kadar olan dönemde dünyada ve ülkemizde tıbbın doğuşunu, gelişimini ve geçirdiği başlıca değişim evrelerini inceliyor. Büyük bir entelektüel çabanın ürünü olan 352 sayfalık bu eser, çok çeşitli açılardan değerlendirilebilir ve tanıtılabilir.

Öncelikle belirtmeliyiz ki, bu kitap sadece tarihteki tıbbi keşifleri ve yöntemleri ele alan bir tıp tarihi çalışması değil. Bunlarla birlikte bu yeniliklerin doğdukları ortamı, zamanı ve koşulları da ortaya koyarak ilerleyen bir çalışma. Bu bakımdan _Tıbbın Öyküsü_’nün aynı zamanda bir düşünce tarihi, bilimsel, teknolojik ve sosyal tarih çalışması olduğunu da söylememiz gerekir.

Örneğin insan kadavrası üzerinde inceleme yapmak, insan anatomisinin doğru bir biçimde anlaşılması bakımından modern tıbbın temel gelişme basamaklarından biridir. Kitapta diseksiyonun nasıl ve hangi zor koşullarda geliştiğini ayrıntılarıyla öğreniyoruz. Modern tıp düşüncesinin ve araştırma zihniyetinin mitlerden, hurafelerden, dinsel bağnazlıktan nasıl ve hangi zorluklarla mücadele ederek adım adım geliştiğini görüyoruz. Gerçekte tıbbın gelişmesinin tarihi, sekülerleşme tarihiyle birlikte gitmektedir ve bunun tersi de doğrudur.

Öte yandan Prof. Ertekin, kitabında tıbbi keşifleri, icatları ve yöntemleri tarihsel sıralarıyla ele almakla yetinmiyor, birçok durumda günümüzdeki yeni keşiflerin ışığı altında bazı tarihsel olgulara yeni açıklamalar getirerek ilerliyor. Bu, gerçekte ideal tarih yazımının bir örneğidir.  Onun şu sözleri bu yaklaşımının bir parçasıdır:

“İnsan gırtlağı boynun aşağısındadır ve öyle ki yutma sırasında nefes borusunun kapanmak zorunda kalması, evrimsel açıdan önemli bir dezavantajdır. Ama bu aşağı pozisyonun insana konuşma açısından büyük bir avantajı olmuş ve solunum yollarına çok daha serbest yaklaşım sağlamıştır. Halbuki insan bebeklerinde gırtlak hemen ağız tabanının altındadır, 18. aydan itibaren anatomik olarak boyunda daha aşağıya doğru kayar ki bu da konuşma yeteneğini öne çıkarır. Beyin ve boyundaki anatomik gelişmeler _Homo Sapiens’e_ konuşma açısından büyük bir avantaj sağlamıştır.”

_Tıbbın Öyküsü’_ nde bir başka çok önemli tarihsel dönüşüm noktası olarak, mikroskopun tıpta kullanılmaya başlanmasını ve bunun sonuçlarını görüyoruz. Mikroskop hem insan anatomisinin çıplak gözle görülemeyen yapısını ortaya çıkartıyor (örneğin kılcal damarların mikroskopla gözlenerek kan dolaşımı sisteminin tam olarak açıklığa kavuşturulması gibi) hem de buna bağlı olarak mikrop olgusunun anlaşılmasıyla hastalıkların mikrobik kökeni kuramının doğuşunu sağlıyor. Bu aşamadan sonra artık salgın hastalıklarla etkin bir biçimde mücadele dönemi başlamış oluyor. Bu gelişmenin büyük yaratıcıları elbette Pasteur ve Koch’dur. Kitapta, başta veba olmak üzere kolera, tifüs, çiçek, sıtma, verem, frengi gibi salgın hastalıkların yarattığı büyük insani, ekonomik vb. yıkımın ve bunlarla mücadelenin tıbbın gelişmesi sürecindeki çok önemli etkilerini görüyoruz. Prof. Ertekin, Osmanlı tıbbını incelediği bölümde de çok önemli bir görüş ileri sürüyor:

“…Değişik salgın hastalıklara karşı Osmanlı Devleti’nin çaresizliği, 19. yüzyıldan itibaren yüzlerin Batı’ya çevrilmesinde önemli bir rol oynamıştır.”

Bu, tıbbın Osmanlı modernleşmesindeki rolünün ortaya konulması bakımından yeni ve önemli bir yaklaşımdır.

Yazar eserinde gerek teşhis ve tedavi araçları, gerekse teşhis ve tedavi yöntemleri olarak yeni tıbbi gelişmelerin hepsini, tıbbi kuramların doğuşunu, tarihteki bütün tıbbi ilkleri, onları çerçeveleyen etkenlerle birlikte ortaya koyuyor (kulak spekulumu, trakeostomi tanımı, Malpighi cisimciği, spermin gözlenmesi, nöroloji teriminin kullanılması, damar içi ilaç enjeksiyonu, steteskop, perküsyon yöntemi –parmakla darbe yapma- , aşı, hücrenin gözlenmesi ve hücre teorisi, forseps, tansiyon ölçümü vb. bu ilklerden bazılarıdır). Bu saptamalar zaten tıbbın gelişme dinamiğini temel yönleriyle okuyucuya yansıtma anlamına geliyor. Böylece okur tıbbi gelişmeler üzerinden aynı zamanda bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal gelişmeleri de izlemiş oluyor.

Dünya tıp tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri de hiç şüphesiz modern anestezi araç ve yöntemlerinin ve buna bağlı olarak da modern cerrahinin doğuşudur. Modern cerrahi, anestezi sayesinde kan kaybından ve acı travmasından kaynaklanan ölümleri önleyerek önceki dönemlerdeki büyük can kayıplarının önüne geçmiştir. _Tıbbın Öyküsü_’nd _e_ cerrahi tarihindeki bu gelişmelerin çeşitli örneklerini ve aşamalarını da görüyoruz.

Prof. Ertekin, kitabının sonunda çok önemli bir gerçeğe işaret ederek şunları söylüyor:

“…Bu hız, insan sağlığını koruyan buluşlarla birlikte, dünya nüfusunun ileri derecede artmasına yol açmıştır. Ancak hümanizm, ahlak ve etik değerlerinin göreceli olarak gelişmemiş oluşu, insanın insanı ve devletin devleti  sömürüsünü (örn. Emperyalizm, faşizm vb.) arttırmıştır. Salgın hastalıkların yerini savaş ve silah endüstrisi almış, böylece insanlık iki dünya savaşı ile yerel coğrafyadaki savaşlardan başını alamamıştır.”

Gerçekten de günümüzde bilimsel ve teknolojik gelişmeler sayesinde salgın hastalıklardan kitlesel ölümlerin önüne geçilmiş durumda ama yine bilimsel ve teknik gelişmelere dayanan silah üretimi ve savaş politikaları yüzünden kitlesel ölümler görülüyor. Bir yandan en ölümcül hastalıklardan milyonlarca insan kurtarılıyor ama diğer yandan en ölümcül, “zahmetsiz” ve uzaktan kullanılan “modern” silahlarla insanlar kitleler halinde öldürülüyor.

Prof. Ertekin’in işaret ettiği bu paradoks şu soruyu sormamızı kaçınılmaz kılıyor: Ahlaki ilkeleri gözetmeyen bilimsel ve teknolojik gelişmeler sürdürülebilir mi?

Bilgi ve yorum içeriği bu kısa yazımızda tümüyle ele alamayacağımız zenginlikteki _Tıbbın Öyküsü_, sadece tıp tarihine ilgi duyanların değil, tıp mensuplarının ve öğrencilerinin de bakış açılarını genişletecek ve yaratıcı düşüncelerini geliştirecek bir eserdir.

_**Osman Bahadır**_

[Facebook](https://www.addtoany.com/add_to/facebook?linkurl=https%3A%2F%2Fsarkac.org%2F2019%2F04%2Ftibbin-oykusu%2F&linkname=T%C4%B1bb%C4%B1n%20%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC "Facebook")[Twitter](https://www.addtoany.com/add_to/twitter?linkurl=https%3A%2F%2Fsarkac.org%2F2019%2F04%2Ftibbin-oykusu%2F&linkname=T%C4%B1bb%C4%B1n%20%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC "Twitter")[LinkedIn](https://www.addtoany.com/add_to/linkedin?linkurl=https%3A%2F%2Fsarkac.org%2F2019%2F04%2Ftibbin-oykusu%2F&linkname=T%C4%B1bb%C4%B1n%20%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC "LinkedIn")[Pinterest](https://www.addtoany.com/add_to/pinterest?linkurl=https%3A%2F%2Fsarkac.org%2F2019%2F04%2Ftibbin-oykusu%2F&linkname=T%C4%B1bb%C4%B1n%20%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC "Pinterest")[WhatsApp](https://www.addtoany.com/add_to/whatsapp?linkurl=https%3A%2F%2Fsarkac.org%2F2019%2F04%2Ftibbin-oykusu%2F&linkname=T%C4%B1bb%C4%B1n%20%C3%96yk%C3%BCs%C3%BC "WhatsApp")

- Etiketler
- [Cumhur Ertekin](https://sarkac.org/tag/cumhur-ertekin/)
- [koch](https://sarkac.org/tag/koch/)
- [Louis Pasteur](https://sarkac.org/tag/louis-pasteur/)
- [Osman Bahadır](https://sarkac.org/tag/osman-bahadir/)
- [tıp](https://sarkac.org/tag/tip/)

Önceki İçerik [Planck sabiti nedir? Klasik fiziğin çıkmazları kuantum fiziğiyle nasıl çözüldü?](https://sarkac.org/2019/04/planck-sabiti-nedir/)

Sonraki İçerik [Bilimin Öncü Kadını: Remziye Hisar](https://sarkac.org/2019/04/bilimin-oncu-kadini-remziye-hisar/)

[![Osman Bahadır](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2018/03/osman-bahadır-96x96.jpeg)](https://sarkac.org/author/osmanbahadir/)

[Osman Bahadır](https://sarkac.org/author/osmanbahadir/)

İTÜ Maden Fakültesi Petrol Mühendisliği Bölümü’nden mezun oldu. Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü’nden yüksek lisans derecesi aldı. Denis Diderot (Paris VII) Üniversitesi Bilimler ve Teknikler Tarihi ve Epistemoloji Bölümü’nden DEA derecesi aldı. 1991-1994 yılları arasında 30 sayı aylık _Bilim Tarihi_ dergisini çıkardı. 2004-2011 yılları arasında İTÜ’de Bilim ve Teknoloji Tarihi dersi verdi. Bilim tarihi üzerine 18 kitabı yayınlandı.

**Kitaplarından bazıları** **:** Bilim Cumhuriyetinden Manzaralar (2000), Cumhuriyetin İlk Bilim Dergileri ve Modernleşme (2001), Matematikte Bir Öncü Kerim Erim (2006), Türkiye’de Üniversite Anlayışının Gelişimi 1861-1961 (2007), Türkiye’de Temel Bilimlerde İlk Araştırmacılar (2007), Osmanlılardan Cumhuriyete Bilim (2012), Bilimde Öncü Kadınlar (2013), Osmanlılardan Cumhuriyete Sekülerleşme (2017), Osmanlılardan Cumhuriyete Elektrik (2020).

#### İlgili İçeriklerYazarın Diğer İçerikleri

[![](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2024/08/screenshot-2024-08-16-at-141052-218x150.png)](https://sarkac.org/2024/08/m-cicegi-virusu-ve-guvenilir-bilgi-neler-oluyor/ "M çiçeği virüsü ve güvenilir bilgi – Neler oluyor?")

### [M çiçeği virüsü ve güvenilir bilgi – Neler oluyor?](https://sarkac.org/2024/08/m-cicegi-virusu-ve-guvenilir-bilgi-neler-oluyor/ "M çiçeği virüsü ve güvenilir bilgi – Neler oluyor?")

[![](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2024/05/6161-218x150.jpg)](https://sarkac.org/2024/05/anaksimandros-ve-doganin-kapilari/ "Anaksimandros ve Doğa’nın kapıları")

### [Anaksimandros ve Doğa’nın kapıları](https://sarkac.org/2024/05/anaksimandros-ve-doganin-kapilari/ "Anaksimandros ve Doğa’nın kapıları")

[![](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2024/05/screenshot-2024-05-11-at-191724-218x150.png)](https://sarkac.org/2024/05/insanda-ilk-kanser-virusunun-kesfi-epstein-barr-virusunun-oykusu/ "İnsanda ilk kanser virüsünün keşfi – Epstein-Barr virüsünün öyküsü")

### [İnsanda ilk kanser virüsünün keşfi – Epstein-Barr virüsünün öyküsü](https://sarkac.org/2024/05/insanda-ilk-kanser-virusunun-kesfi-epstein-barr-virusunun-oykusu/ "İnsanda ilk kanser virüsünün keşfi – Epstein-Barr virüsünün öyküsü")

- [BİLİM TARİHİ](https://sarkac.org/category/bilim-tarihi/)
- [SÖYLEŞİ](https://sarkac.org/category/soylesi/)
- [ÜNİVERSİTE ADAYLARI İÇİN](https://sarkac.org/category/meslekler/)
- [ARAŞTIRMA/ÜNİVERSİTE](https://sarkac.org/category/arastirma-universite/)
- [BİLİMSEL DÜŞÜNCE ve YÖNTEM](https://sarkac.org/category/bilimsel-dusunce-ve-yontem/)
- [BİLİM ETİĞİ](https://sarkac.org/category/bilim-etigi/)
- [NEDİR?](https://sarkac.org/category/nedir/)
- [NOBEL ÖDÜLLERİ](https://sarkac.org/category/nobel/)
- [YAZARLARIMIZ](https://sarkac.org/yazarlar/)
- [HAKKIMIZDA](https://sarkac.org/hakkimizda/)
- [DESTEKÇİLERİMİZ](https://sarkac.org/destekcilerimiz/)

[![](https://sarkac.org/wp-content/uploads/2017/11/sarkac_footer_logo.png)](https://sarkac.org/)

HAKKIMIZDA

SARKAÇ, [Bilim Akademisi](http://www.bilimakademisi.org)'nin popüler bilim yayınıdır.


İletişim: [\[email protected\]](/cdn-cgi/l/email-protection#8efdeffce5efedceece7e2e7e3efe5efeaebe3e7fde7a0e1fce9)

Sarkaç içeriği (aksi belirtilmediği sürece ve görseller hariç) Creative Commons Atıf - Gayri Ticari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. Bu içerik, uygun atıf yapılarak ticari olmayan amaçlar için kullanılabilir. İçeriği kullanmadan lütfen [okuyunuz](https://sarkac.org/sarkac-iceriginin-kullanilmasi-hakkinda/)

BİZİ TAKİP EDİN

[Facebook](https://www.facebook.com/bilim.akademisi.turkiye/ "Facebook")[Instagram](https://www.instagram.com/sarkac_org/ "Instagram")[RSS](https://sarkac.org/feed/ "RSS")[Twitter](https://twitter.com/sarkac_org "Twitter")[Youtube](https://www.youtube.com/user/BilimAkademisi/ "Youtube")

- [Hakkımızda](https://sarkac.org/hakkimizda/)
- [Bilim Akademisi](https://bilimakademisi.org/)
- [Podcast](https://sarkac.org/podcast/)
- [Videolar](https://sarkac.org/videolar/)

![Sarkaç bülten aboneliği](https://sarkac.org/wp-content/plugins/bloom/images/premade-image-17.png)

## Sarkaç bülten aboneliği

Duyuruları e-posta adresinizine almak için bültenimize abone olabilirsiniz.

Abone ol

## Abone oldunuz!