GALAKSÄ°MÄ°Z SAMANYOLU - Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü
Bir Galakside ise, Ã§ekim kuvveti yÄ±ldÄ±zlar arasÄ±ndaki etkileÅŸimlere neden olur. Bu yÄ±ldÄ±zÄ±n Galaksi merkezi etrafÄ±ndaki yÃ¶rÃ¼ngesi daire ye yakÄ±ndÄ±r ...
GALAKSİMİZ SAMANYOLU

* * *

#### **GALAKS** İ **M** **İ** **Z SAMANYOLU**

* * *

[**Araş. Gör. Yüksel Karataş**](mailto:karatas@istanbul.edu.tr)

[**Araş. Gör. Serap Güngör Ak**](mailto:akserap@istanbul.edu.tr)

[**Selçuk Bilir**](mailto:sbilir@istanbul.edu.tr)

_**İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay**_
_**Bilimleri Bölümü**_**Kaynak:** _**Astronomi Magazin (1994) 29, 149 - 155**_

**Şehir ışıklarından uzakta Ay'ın olmadığı**
**açık bir gecede, gökyüzünü bir baştan öbür başa kuşatan puslu, parlak bir**
**şeriti sık sık görebiliriz. Eski insanlar bunu sütyolu "Milkway"**
**olarak isimlendirmişlerdir. Bugün, bu puslu şeritin Güneşin de içinde bulunduğu**
**birkaç yüz milyon yıldızı içeren, disk şeklinde bir görünüm olduğunu biliyoruz.**

**Bir**
**teleskop ile Samanyolunu inceleyen ilk astronom Galileo, Samanyolunun sayısız**
**yıldızlardan ibaret olduğunu keşfetti. 1780\`li yıllarda William Herchel**
**gökyüzünün 683 bölgeye ayırıp, bu bölgelerin her birindeki yıldızları sayarak**
**Güneş'in Galaksideki yerini çıkarmaya çalıştı. Hershel, Galaksinin merkezine**
**doğru yıldızların sayıca, büyük yoğunlukta olduğunu daha küçük yıldız**
**yoğunluklarının ise Galaksinin sınırına doğru görüleceğini düşündü. Fakat,**
**tüm Samanyolu boyunca kabaca, aynı yıldız yoğunlukları buldu. Buradan hareket**
**ederek, Güneş'in Galaksimizin merkezinde bulunduğunu ortaya çıkardı. 1920\` li**
**yıllarda Hollandalı Astronom Kapteyn, çok sayıdaki yıldızların parlaklığını ve**
**hareketlerini analiz ederek, Herschel\`in görüşlerini doğruladı. Kapteyn\`e göre**
**Samanyolu yaklaşık 10 kpc (kiloparsek) çapında ve 2 kpc kalınlığında olup merkezi**
**civarında Güneş bulunmaktadır. Hem Herschel hem de Kapteyn Güneş'in Galaksimizin**
**merkezinde olduğu fikrinde yanıldılar. Trumpler, yıldızkümeleri ile ilgili çalışmalarında uzak kümelerin beklenildiğinden daha**
**sönük göründüklerini keşfetti. Sonuç olarak, Trumpler yıldızlar arası uzayın**
**mükemmel bir vakum olmadığını uzak yıldızlardan gelen ışığı absorblayan, toz**
**ortamın olduğu sonucunu çıkardı. Bu toz partikülleri Galaksi düzleminde**
**yoğunlaşmıştır.Yıldız ışığının, yıldızlararası ortam tarafından**
**absorblanması sönükleşme olarak bilinir. Galaksi düzleminde yıldızlararası**
**sönükleşme kiloparsek başına 2.5 kadirdir. Bir başka ifade ile, Dünya'dan 1 kpc**
**uzakta, Samanyolunundaki bir yıldız yıldızlararası sönükleşmeden dolayı 2.5 kez**
**daha sönük görülür. Galaksi merkezinde olduğu gibi yoğun yıldızlararası**
**bulutların bulunduğu bölgelerde sönükleşme derecesi büyüktür. Gerçekte,**
**görünür dalgaboylarında Galaksimizin merkezi bir bütün olarak görülemez. Herschel**
**ve Kapteyni yanıltanda bu yıldızlararası sönükleşme idi. Sadece Galaksimizdeki en**
**yakın yıldızları gözlemişlerdi. Üstelik yıldızların çok büyük bir kısmının**
**Galaksimizin merkezinde bulunduğu fikrine sahip değillerdi. Yıldızlararası toz**
**Galaksimizin düzleminde yoğunlaştığından dolayı, yıldızlararası sönükleşme**
**buralarda daha çoktur. Shapley'in öncülüğünü yapmış olduğu, pek çok Astronom,**
**Güneş'in Galaksi merkezinden olan uzaklığını ölçmeye giriştiler. Shapley, bugün**
**için kabul edilen 28,000 ışık yılı bir uzaklığın yaklaşık üç katı kadar bir**
**uzaklık hesapladı. Galaksi merkezi etrafında, su mazerleri ihtiva eden gaz**
**bulutlarından elde edilen radyo gözlemlerine dayanan son hesaplara göre ise yaklaşık**
**23,000 ışık yılı bir uzaklık bulunmuştur. Galaksi merkezine olan uzaklık, diğer**
**özelliklerin tespit edilebilmesinde bir ölçüdür. Galaksimizin disk kısmı 80,000**
**ışık yılı çapında 2,000 ışık yılı kalınlığındadır. Galaksimizin**
**çekirdeği, yaklaşık 15,000 ışık yılı çapında olan merkezselbulge (şişkin bölge) ile çevrilmiştir. Bu şişkin bölgenin şekli**
**küreseldir (Şekil 1).**

![](samanyolu.jpg)

Şekil 1. _Galaksimizin yandan görünüşü. Galaksimizin üç_
_büyük bileşeni vardır: İnce Disk, Şişkin bölge ve Halo tur. Disk gaz ve tozdan_
_oluşur._

**Bugün için, Galaksimize ait altıtane bileşenden söz edilmektedir. Bunlar; İnce Disk, Kalın Disk, Halo,**
**Şişkin Bölge, Karanlık Halo ve Yıldızlararası ortamdır. Karanlık halo ve**
**yıldızlararası ortamın dışında bu bileşenlerde farklı türden yıldızlar**
**bulunmaktadır. Halodaki yıldızlar, yaşlı ve metal bakımından fakirdir. Astronomlar**
**bu yıldızları popülasyon II yıldızları olarak adlandırırlar. Halo çok az toz ve**
**gaz ihtiva eder. Küresel kümeler ve RR Lyrae değişen yıldızları bu bileşende**
**bulunmaktadır.**

**Diskte bulunan yıldızlar ise, Güneş gibi genç**
**ve metal bakımından zengin yıldızlardır. Bunlara popülasyon I yıldızları denir.**
**Disk bileşeninde, çok miktarda gaz ve toz bulunur. Açık kümeler, emisyon nebulaları**
**bu bileşenlerde bulunur.**

**Galaksimizin diskinin mavimtrak olduğu**
**anlaşılmıştır. Çünkü, diskten gelen ışıkta genç ve sıcak yıldızların**
**radyasyonu hakimdir. Merkezdeki şişkin bölge popülasyon I ve popülasyon II**
**yıldızlarının bir karışımını içermektedir. Bu bölge kırmızımtrakgörülür. Nedeni ise, Galaksimizin bu**
**bölgesinde daha soğuk kırmızı dev yıldızları bulunmaktadır. Galaksimizin**
**düzleminde yıldızlararası toz, yıldızlardan gelen ışığı absorbladığı için**
**Galaksimizin disk kısmının yapısının anlaşılması, radyo astronominin gelişmesine**
**kadar beklemiştir.**

**Radyo dalgaları, uzundalgaboylu oldukları için yıldızlararası**
**ortamda absorblanmaya ve saçılmaya uğramadan bize kadar ulaşabilirler. Radyo ve optik**
**gözlemler, Galaksimizin gaz ve tozdan ibaret spiral şekilli kollara sahip olduğunu**
**ortaya çıkardı. Hidrojen evrende en bol bulunanelementtir.**
**Hidrojen gazı gözlemlerinden Galaksimizin disk yapısı hakkında önemli ipuçları**
**tespit edilmiştir. Hidrojen atomu, bir proton ve bir de elektrondan meydana gelir.**
**Hidrojen atomu nötr halde yani elektronu temel seviyede iken, elektron ile aynı yönde**
**(paralel) veya ters yönde (anti paralel) dönebilir. Proton ve elektron birbirine göre**
**paralel döndüğü zaman ortamın toplam enerjisi, proton ve elektronun anti paralel**
**döndükleri zaman ki toplam enerjisinden daha büyüktür. Protona göre paralel dönme**
**hareketinde bulunan elektrona herhangi bir etkide bulunulursa, dönme yönü değişir. O**
**zaman atomun toplam enerjisinde bir azalma meydana gelir. İşte bu sırada 21 cm**
**dalgaboyunda bir ışınım yayınlanır (Şekil 2). Galaksimizin 21 cm deki görüntüsü**
**Şekil 3 te gösterilmiştir.**

![](spin.jpg)

Şekil 2. _Hidrojen_
_atomunun ince yapısı._

![](21cmgalaksi%20copy.jpg)

Şekil 3._Galaksimizde_
_bulunan atomik hidrojenin neden olduğu 21 cm lik ışınımın görüntüsü._

**1951 de Harvard da Astronomlar yıldızlararası ortamdaki 21 cm lik**
**bu radyo ışınımını tespit ettiler. Bu radyo ışınımı, (Şekil 4) den de**
**görüleceği üzere, Galaksi diskinde 1,2,3 ve 4 noktalarındaki hidrojen bulutlarından**
**gelmektedir. Galaksimizin farklı bölgelerindeki gazlardan gelen radyo ışınımları**
**farklı dalgaboyları ile radyo teleskoplara ulaştığından, değişik gaz bulutlarını**
**seçip ayırmak ve böylelikle Galaksimizin bir haritasını çıkartmak mümkündür.**
**Galaksimizin 21 cm lik radyo gözlemlerinden, nötral hidrojen gazından itibaren, birçok**
**yay biçiminde kollar çıkarılmıştır. Galaksimizin spiral yapısına ait en önemli**
**ipuçları O , B yıldızları ve H II bölgelerinin haritalanmasından elde edilmiştir.**
**Ayrıca, karbonmonoksit (CO) ihtiva eden molekül bulutlarındaki radyo gözlemleri,**
**Galaksimizin uzak bölgelerinin haritasını çıkartmak için kullanılmıştır.**

![](bakis.gif)

Şekil 4. _Galaksimizin haritalanmasında_
_kullanılan bir teknik._

**Bütün bu gözlemler, Galaksimizin**
**spiral bir kola sahip olduğunu göstermektedir. Güneş, Orion kolu olarak isimlendirilen**
**spiral kollardan birinde bulunmaktadır. Sagittarius kolu, galaksi merkezi doğrultusunda**
**bir yerdedir. Bu kol, yaz aylarında Samanyolunun Scorpius ve Sagittarus boyunca uzanan**
**kısmına bakıldığında görülebilir. Kış aylarında ise Perseus kolu görülebilir.**
**İki büyük koldan diğer ikisi ise Centaurus ve Cygnus koludur.**

**Spiral kollar, Galaksinin**
**döndüğünü akla getirmektedir. Galaksimiz dönmese idi, bütün yıldızlar**
**Galaksimizin merkezine düşerdi. Galaksimizin dönmesini hesap etmek zor bir iştir.**
**Hidrojen gazından yayınlanan 21cm lik radyo gözlemleri, Galaksinin dönmesi hakkında**
**önemli ipuçları sağlar. Bu gözlemler, Galaksimizin katı bir cisim gibi dönmediğini**
**oldukça diferansiyel olarak döndüğünü açık olarak göstermektedir. İsveçli**
**Astronom Lindblad, Galaksi merkezi etrafında yörüngesi boyunca Güneş'in hızının**
**250 km/sn olduğunu çıkarttı. Güneş bu hız ile Galaksimizin etrafını ancak 200**
**milyon yılda dolanabilir. Bu da Galaksimizin ne kadar büyüklükte olduğunu gösterir.**
**Güneş'in Galaksimizin etrafındaki yörüngesini bilirsek, Galaksimizin kütlesini**
**Keplerin üçüncü kanunundan hesaplayabiliriz.**

**Buradan Galaksimizin kütlesinin,**
**Güneş'in kütlesinin 1.1x1011**
**katı olduğu bulunmuştur. Bu kütle çok küçüktür. Çünkü Kepler kanunu, bize**
**sadece Güneş'in yörüngesi içersindeki kütlesini verir. Güneş'in yörüngesinin**
**dışarısındaki madde, Güneş'in hareketinin etkilemez ve böylelikle Keplerin**
**üçüncü kanununa yansımaz. Bugün, hala Galaksimizin gerçek sınırı tespit**
**edilemedi mutlaka şaşırtıcı bir madde miktarı, Galaksinin halosunun çok ötesinde**
**uzanan küresel dağılım halinde Galaksimizi kuşatmalı. Bu maddeden dolayı,**
**Galaksinin toplam kütlesi en azından Güneş kütlesinin 6 x 1011katı veya daha fazla**
**olabilir. Galaksimizin halosunun ötesindeki bu madde çok karanlıktır. Bunun için bu**
**bölgeye "Karanlık Madde" adı verilir. Bu**
**bölgede yıldız yoktur, ve varlığı çekim kuvvetinin varlığından**
**anlaşılmaktadır.**

**SP** **İ** **RAL YAPININ AÇIKLANMASI**

**Spiral kolların varlığı yılladır**
**astronomları şaşırtmıştır. Birçok Galaksi H II bölgeleri ve O, B**
**yıldızlarının bulunduğu yay şeklindeki kollara sahiptir. Spiral kollar farklı**
**görünüşlere sahiptir. Bazı galaksiler flocculent (topaklanmış) spiraller olarak**
**isimlendirilirler bunlarda spiral kollar geniş, karışık ve belirgin değildir. Bazı**
**galaksilerde ise bu kollar ince ve çok belirgindir. Bu spiral kolların görünüşünden**
**şu söylenebilir; Bir Galaksinin spiral yapısının ortaya çıkması için birden fazla**
**mekanizma olmalıdır.**

**"Kendini**
**Besleyen Yıldız Oluşumu" teorisi ve Galaksinin diferansiyel rotasyonu da**
**göz önündebulundurulursa, spiral**
**kolların nasıl oluştuğu şu şekilde açıklanabilir. Başlangıç da spiral kollara**
**sahip olmayan bir galaksidiskinin herhangi bir**
**yerdeki yoğun yıldızlararası bulutta yıldız oluşumunun başladığnı düşünelim.**
**Bu bulutta sıcak, kütleli yıldızlar oluşur oluşmaz bunların yaydığı radyasyon,**
**gazda ilave bir yıldız oluşumunu başlatarak civarındaki bulutsuyu sıkıştırır. Bu**
**büyük kütleli yıldızlarda, sonunda süpernova patlaması olur. Bu süpernova**
**patlaması ile yayılan şok dalgaları yıldız oluşumunu destekleyen yıldızlararası**
**ortamı sıkıştırır. Yıldız oluşumu bölgeleri büyüdükçe, Galaksinin**
**diferansiyel rotasyonu iç kısımları dış kısımlara doğru iter. Böylelikle, O, B**
**yıldızlarının kümelenmesi ve parlayan bulutsu, bir spiral kol oluşumuna neden olur.**

**Yıldız oluşumlarının çoğalması**
**ile meydana gelen spiral kollar bir galaksiyi gelişigüzel bir şekilde, boydan boya**
**kuşatır. Spiral kolların ufak tefek parçaları ancak genç yıldızların oluştuğu**
**bölgelerde görülürken, büyük kütleli yıldızların öldüğü diğer bölgelerde**
**görülmezler.**

**Böylece Galaksiler çokbelirgin olmayan spiral kolları ile düzensiz bir**
**görünüşe sahiptirler.Düzenli**
**görünüşe sahip diğer Galaksilerin spiral yapısını açıklamak için ise alternatif**
**başka bir görüş vardır.**

**YO** Ğ **UNLUK**
**DALGALARI**

**1920 li yıllarda Lindblad bir**
**Galaksideki spiral kolların, yıldızlar arasında hareket eden sürekli bir yapıya**
**sahip olduğunu önerdi. Örneğin, okyanustaki dalgalar su yüzeyini bir baştan öbür**
**başa hareket ettirirken, tek tek su moleküllerindeküçük daireler halinde aşağı yukarı hareket ederler. Esasında suyu bir**
**baştan öbür başa kat eden dalgalardır. Su molekülleri ise dalgalar ilebirlikte hareket eder. Lindbland, Bu**
**benzetmelerden yola çıkarak, spiral yapının yoğunluk dalgaları ile**
**açıklanabileceğini ileri sürdü.**

**Bu yoğunluk dalga teorisi 1960 lı**
**yıların ortalarında Amerikalı Astronomlar Lin ve Shu tarafından ayrıntılı bir**
**şekilde hazırlandı ve matematiksel olarak ifade edildi. Lin ve Shu, bir Galaksinin**
**diski içersinden geçen yoğunluk dalgalarının, geçici olarak bir madde birikimine**
**sebep olabileceği üzerinde durdular.Bu sebepten, bir spiral kol, maddenin geçici olarak**
**artması veya sıkışması şeklinde yorumlanabilir.**

**Bir Galakside bir yoğunluk**
**dalgasının etkisinin nasıl gösterdiğini daha iyi anlamak için okyanus örneğini bir**
**kere daha gözden geçirelim. Eğer su moleküllerine dışarıdan bir etki**
**yapılmamışsa okyanusun yüzeyi çarşaf gibi olur. Fakat su molekülleri sürekli**
**pertürbasyon olarak isimlendirilen rüzgar gibi tedirginliklerden etkilenir. Bu**
**pertürbasyon sonucu sudaki moleküller birbirlerini iterek bir su dalgasını oluşturur.**
**Okyanus yüzeyindeki bu su molekülleri küçük eliptik yörüngelerde hareket ederler.**
**Bu durum (Şekil 4a) da görülebilir. Bir Galaksideki, yıldızlar birbirlerinden çok**
**büyük uzaklıklarda bulunduğundan dolayı yıldızlar arasında çarpışmalar olmaz.**
**Bununla beraber, birbirlerini çekimlerinden dolayı etkiler. Su veya ses dalgalarında**
**moleküler kuvvetler moleküllerin hareketlerini etkilerler. Bir Galakside ise, çekim**
**kuvveti yıldızlar arasındaki etkileşimlere neden olur. Bu yıldızın Galaksi merkezi**
**etrafındaki yörüngesi daire ye yakındır. Fakat Galaksideki madde, yıldızın**
**yörüngesinden sapmasına neden olan küçük gravitasyonel pertürbasyonlar meydana**
**getirir.**

![](dalga.jpg)

Şekil 4. _Su ve kinematik dalgalar._

**Bir su molekülünün okyanus**
**yüzeyinde yükselip alçalması gibi yıldız da bozulmamış yörüngesi etrafında**
**ileri geri salınımlarda bulunur. Lindbland bu salınım (osilasyon) ları, küçük bir**
**epicycle ile açıklamıştır. Bu (Şekil 4b) den görülebilir. Epicycle orjinal**
**yörüngesi boyunca saat yönünde hareket ederken, yıldız epicycle civarında saat**
**yönünün tersinde hareket eder. Sonuç da yıldızın yörüngesi, hareket halinde**
**elipse benzer bir eğri olur. Doğal olarak, bu yıldızın gravitesi diğer**
**yıldızların hareketini etkiler. Bu gravite etkisi, bir yıldız yörüngesinden**
**diğerine doğru yayılan "Kinematik Dalga"olarak**
**isimlendirilen bir dalga tedirginliği yaratır.**

**Kalnajs, (Şekil 4b) de**
**önerildiği gibi yıldızların eliptik yörüngelerinin rastgele yönlenmediğini, bunun**
**yerine yörüngeler arasında sıkı bir ilişkinin var olduğunu önerdi. Çünkü her**
**bir eliptik yörünge komşu diğer yörüngeye belli bir açı ile meyillidir ve sonuç**
**da (Şekil 4b) de gösterildiği gibi spiral bir yapı ortaya çıkar. Bu spiral yapı,**
**elips yörüngelerin birbirine en yakın olduğu yerlerde ortaya çıkar. Yıldız**
**sayısının geçici artışı yıldızlararası gaz ve toz da büyük bir etki**
**yaratır.Yıldızların çoğalması spiral kolda gravitasyonel çekimin artmasına sebep**
**olur. Bu gravitasyonel kuvvet, yavaş hareket eden büyük kütleli yıldızlar üzerinde**
**hemen hemen bir etki yapmaz. Bununla beraber yıldızlararası ortamdaki hafif atomlar ve**
**moleküller, gravitasyonel çekime uğrayarak bir yoğunluk dalgası tepesi oluştururlar.**
**Kalnajsın spiral yapı modeline göre, yoğunluk dalgaları galaksideki madde içersinde**
**yıldızların hareketinden daha yavaş olarak aşağı yukarı 30 km/sn hız ile hareket**
**eder. Bununla birlikte, yıldızlararası gaz, 10 km/sn (bu yıldızlararası ortamda ses**
**hızıdır) bir hız ile küçük bir sıkışma meydana getirebilir. Bu meydana gelen**
**yoğunluk dalgası süpersoniktir. Çünkü yıldızlararası gazdaki hızı, bu gazdaki**
**ses hızından daha büyüktür. Yoğunluk dalga teorisi düzenli spiral yapıların**
**birçok özelliğini açıklar. Spiral yoğunluk dalgaları galakside hızla ilerleyerek**
**ölen yıldızlardan arta kalan gaz ve tozları bir nebula haline sıkıştırarak yeni**
**yıldızların oluşmasına neden olur. Yaşlı yıldızların ölümünden geriye kalan**
**madde ağır elementler bakımından zenginleştiği için yeni oluşan yıldızlar metal**
**bakımından zengindir. Galaksideki spiral yapı hakkındaki tüm problemler**
**çözülememiştir. Birçok Astronom yoğunluk dalga teorisinin doğru bir teori olduğunu**
**savunmaktadır. Fakat yine de bu teori ile ilgili bazı tereddütler var. Örneğin; bu**
**yoğunluk dalgaları, yıldızlararası gaz ve tozu sıkıştırmak için büyük bir**
**enerji harcarlar. Yoğunluk dalgalarının yayılması için devamlı, bir enerjinin**
**takviye edilmesi gerekir. Bu enerjinin nereden geldiği pek anlaşılamamıştır. Ancak**
**Galaksilerin çekirdekleri, bu enerjinin geldiği yerler olarak görülebilir. Başka bir**
**olasılık ta, iki Galaksinin çarpışmasıdır. İki Galaksi birbiri ile**
**çarpıştığında, Galaksi bir spiral yapıyı meydana getirecek şekilde diğerini**
**etkiler.**

**GALAKS** **İ** **M** **i** **Z** **İ** **NMERKEZ** **İ**

**Galaksimizin merkezi (Şekil 5),**
**Sagitarius (Sgr A) olarak bilinmektedir. New Mexicodaki VLA radyo teleskobu ile elde**
**edilen ayrıntılı radyo görüntülerinden Sgr A nın iki koldan ibaret olduğu**
**görülmüştür. Sgr A Batı ve Sgr A Doğu (Şekil 6) SgrABatı, termik diğeri ise termik olmayan radyasyon**
**yayınlar. Termik kısımda iyonlaşmış hidrojen vardır. Bu iyonlaşmış gazın sebebi**
**anlaşılamamıştır. Bunu açıklayabilen iki mekanizma ileri sürülmüştür. Sıcak**
**O,B yıldızları ve Galaksi merkezindeki**
**çok yüksek bir enerji kaynağı. Ayrıca, Sgr A batı kolunun merkezinde termik olmayan**
**çok küçük bir kaynak tespit edilmiştir. Buna Sgr A\*denmektedir ve bunun Galaksimizin**
**merkezi olduğu iddia edilmektedir. Bununla birlikte kızılötesiuydusu (IRAS) ile elde edilen gözlemlerden,**
**IRS16 kaynağının da Galaksimizin merkezi olduğu ileri sürülmektedir. Sgr A\* ile IRS**
**16 arasındaki açısal uzaklık birkaç yay saniyesi mertebesindedir. Bugün için**
**Galaksi merkezinin Sgr A\* mı yoksa IRS 16 mı olduğu hala tartışılmaktadır. Bu**
**gözlemlerden, Galaksimizin merkezinin bir spiral yapıya sahip olduğu**
**anlaşılmıştır. Merkezdeki bu spiral yapının Galaksimizin spiral yapısı ile bir**
**ilgisi yoktur. Galaksi merkezinden itibaren 2 ila 8 pc arasında moleküllerin bulunduğu**
**bir disk bölgesi vardır. Bu bölgeye “Molekül diski”denir.**
**Merkezden itibaren 700 pc uzaklıktaki ekseni etrafında hızla dönen bir “Çekirdek disk”**
**vardır.**

![](smerkez001.jpg)

Şekil 5. _Galaksimizin_
_merkez bölgesi. Birinci fotoğraf Galaksimizin 50 derece büyüklüğündeki alanına_
_aittir. Ortadaki fotoğraf aynı alanın IRAS teleskobundan alınan görüntüsüne, ve_
_üçüncü fotoğrafta kırmızıötede Galaksimizin merkeze bölgesine aittir._

![](smerkez03.jpg)

Şekil 6. _Galaktik_
_merkez çevresindeki moleküller bulut. HCN emisyonun neden olduğu ışınım sayesinde_
_görülen yapı, galaktik çekirdeğin moleküller bulutlar ile sarılı olduğunu_
_gösteriyor. Bu halka 15 ışık yılı çapında, 300 K sıcaklığında gaz ile 80 K_
_sıcaklığındaki tozdan oluşmaktadır._

**Gerek merkezdeki spiral yapının**
**oluşumunu açıklayabilen, gerekse yüksek hızlı gaz ve tozu Galaksi merkezi etrafında**
**tutan birşey olmalı, yapılan dinamik hesaplardan 2 x 106 Güneş kütlesindeki**
**bir cisim, bu gazın yıldızlararası uzaya uçup gitmesini engellediği ileri**
**sürülmüştür. Bu da kompakt süper kütleli bir karadeliktir. Diğer birçok**
**Galaksinin çekirdeklerinde de meydana gelen olağanüstü aktiviteyi keşfeden**
**astronomlar, bu Galaksilerin merkezlerinde süper kütleli bir karadeliğin olabileceğini**
**söylemektedirler.**

**Galaksimizin merkezinde 511 Kev ve 1.8**
**Mev mertebesinde Gama enerjisinin geldiği tespit edilmiştir. Bu 1.8 Mev lik Gama**
**enerjisi Al26 nın bozulmasına karşılık gelmektedir. Al26 ağır bir**
**elementtir. ve süpernova patlaması sırasında meydana gelebilir. O halde Galaksimizin**
**merkezinde bir süpernova patlaması olmuştur ve büyük bir olasılıkla patlama**
**sonucundada bir karadelik meydana**
**gelmiştir.**

**Bununla birlikte, birçok astronom**
**Galaksimizin merkezinde süper kütleli bir karadeliğin olabileceği fikri ile uyum**
**içinde değildir. Buna delil olarak, Galaksi merkezinin kızılötesi bir**
**görüntüsünü elde eden Avustralyalı astronom Allen, süperkütleli bir karadeliğin**
**varlığını gösteren birşey görememişti.**

**Bugün**
**için astronomlar hala Galaksi merkezini daha iyi anlamak için araştırmalarını**
**sürdürmektedirler. Önümüzdeki yıllarda Dünya yörüngesine oturtulacak astronomik**
**amaçlı uydular ile Galaksimizin merkezi ile ilgili gizemler ortaya çıkarılabilecek mi**
**göreceğiz.**

Kaynaklar

**Universe,**
**Kaufmann Third Edition, 25,483-497.**

**Galaksinin çok renk görüntüsü [http://nvo.gsfc.nasa.gov/mw/milkyway.html](http://nvo.gsfc.nasa.gov/mw/milkyway.html)**