Kara Veba Etkeni Olan Yersinia pestis Bakterisinin Antik Kökeni ...
Veba ya da halk arasındaki adıyla "kara ölüm", 14. yüzyıl Avrupası'nda Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu, genellikle kemirgenler ...
Kara Veba Etkeni Olan Yersinia pestis Bakterisinin Antik Kökeni Aydınlatıldı! - Evrim Ağacı

[![Evrim Ağacı Logo](https://evrimagaci.org/public/images/logo/v3.svg)Evrim Ağacı](https://evrimagaci.org/)

Geri Dön

Giriş Yap

Üye Ol

Paylaşım Yap

[1,500 UP Ödüllü Soru: Yapay zeka toplumları dönüştürme potansiyeline sahip. Peki bu dönüşüm kimin yararına olacak? Eşitsizlikleri artıracak mı yoksa azaltacak mı? Hemen cevapla!](https://evrimagaci.org/soru/yapay-zeka-toplumlari-donusturme-potansiyeline-sahip-peki-bu-donusum-kimin-yararina-olacak-esitsizlikleri-artiracak-mi-yoksa-azaltacak-mi-67559) [1,500 UP Ödüllü Soru: Yapay zekanın tüm işlerimizi elimizden alacağına dair yaygın korku, insanın kendi yeteneklerine olan güvensizliğini mi yansıtıyor? Hemen cevapla!](https://evrimagaci.org/soru/yapay-zekanin-tum-islerimizi-elimizden-alacagina-dair-yaygin-korku-insanin-kendi-yeteneklerine-olan-guvensizligini-mi-yansitiyor-67560) [Mühendis Değirmenci'nin cevabı ödüllü bir soruda en iyi cevap seçildi! Ödüllü cevabı okumak için tıklayın!](https://evrimagaci.org/soru/boy-kompleksi-nedir-kendi-kendine-kurtulunabilir-mi-67480)

Tüm Reklamları Kapat

# Kara Veba Etkeni Olan Yersinia pestis Bakterisinin Antik Kökeni Aydınlatıldı!

1 Temmuz 2022

5 dakika

7,959

![Kara Veba Etkeni Olan Yersinia pestis Bakterisinin Antik Kökeni Aydınlatıldı!](https://cdn.evrimagaci.org/M-JHxuZCEKAXNwvYdu9Z95Qt8eI=/250x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2F201ce905d9f1f80f427fee452618e4e1.jpg)[BBC](https://www.bbc.com/news/world-asia-61820604)

- Türev
- [Tarihsel Arkeoloji](https://evrimagaci.org/kategori/tarihsel-arkeoloji-379)
- [Bakteriyal Enfeksiyonlar](https://evrimagaci.org/kategori/bakteriyal-enfeksiyonlar-1931)

[Tavsiye Makale](https://evrimagaci.org/etiket/tavsiye-makale-15 "Tavsiye Makale")

Bilimi Anlatmamıza Yardım Edin!

Her ay milyonlarca bilimsever, Evrim Ağacı olarak karmaşık bilimsel
konuları basitçe anlatmamızdan ve ülkemizde bilim anlatıcılığını geliştirmeye yönelik
yaptığımız
kapsamlı çalışmalarımızdan faydalanıyor. Bütçenize zarar vermeden, aylık veya tek seferlik
sadece 39₺ gibi miktarlarda bize destek olarak bu çabalarımızı destekleyebilir, Türkiye'de
bilim
okuryazarlığını güçlendirmemize katkı sağlayabilirsiniz.

Destek Ol

[Neden Destek\
İstiyoruz?](https://evrimagaci.org/destekol) \|
Zaten
Destekçiyim

[Maria A. Spyrou\
\
Yazar](https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3) [![Cansu Erdem](https://cdn.evrimagaci.org/Vp0vAu6sT7xCha1zBHau0UxTXVs=/50x50/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fprofile_images%2F9119acde6d01cde88a8341630200772f.jpg)\
\
Cansu Erdem\
\
Uyarlayan](https://evrimagaci.org/domestcus41602 "Cansu Erdem") [![Pedram Türkoğlu](https://cdn.evrimagaci.org/aRDM2RsIPnAvnbC_hVWrpaWwmM8=/50x50/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fprofile_images%2F53a9aeabf633d1823eddeed08bb7f92e.jpg)\
\
Pedram Türkoğlu\
\
Editör](https://evrimagaci.org/pedram)

Tüm Reklamları Kapat

[Veba](https://evrimagaci.org/veba-mikrobu-milyonlarca-insani-oldurecek-sekilde-nasil-evrimlesti-3749) ya da halk arasındaki adıyla "kara ölüm", 14. yüzyıl Avrupası'nda _Yersinia pestis_ bakterisinin neden olduğu, genellikle kemirgenler üzerinde bulunan pirelerle aktarılan, insandan insana da bulaşabilen bir enfeksiyon hastalığıdır. _Y. pestis_ hem bubonik (hıyarcıklı) hem de pnömonik (zatürreli) vebaya yol açabilir.

**Bubonik (hıyarcıklı) veba** o yıllarda, sıçan ısırığı ya da hastalığı taşıyan sıçanların üzerinde yaşayan pirelerin ısırığı yoluyla bulaşıyordu. Hastalık, kasıklarda ve koltukaltlarında şişlikler (bu bölgelerdeki lenf düğümlerinde oluşan bu şişlikler nedeniyle hastalığa "hıyarcıklı" denmiştir), iç kanama ve sinirlerin dejenere olmasıyla kendini gösteriyordu ve %50-60 oranında ölümle sonuçlanıyordu.

Daha az görülen ancak daha şiddetli olan bir tipi olan **pnömonik (zatürreli) veba** ise solunum yoluyla damlacıkların içerdiği bakterilerin alınması sonucu ortaya çıkıp ateş, baş ağrısı, halsizlik, nefes darlığı, göğüs ağrısı, öksürük ve kanlı öksürük ile hızla pnömoni oluşturmaktaydı. Bir diğer veba türü olan **septisemik veba** ise hastalık etkeninin kan dolaşımına ulaşması sonucu hastayı bir günden kısa bir süre içinde öldürmekteydi.

Tüm Reklamları Kapat

![Kara Ölüm'ün Toggenburg İncilinde resmedilmesi. (1441)](https://cdn.evrimagaci.org/99f96ScndgFaP-U6oRE34nqpkLM=/825x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2F39e0930fad1276982357153d00a89f03.jpeg)Kara Ölüm'ün Toggenburg İncilinde resmedilmesi. (1441)[Wikipedia](https://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:Egyptian_plague_of_boils_in_the_Toggenburg_Bible_(black_and_white).jpg#/media/Dosya:Egyptian_plague_of_boils_in_the_Toggenburg_Bible.jpg)

İlki 541 yılında, ikincisi 1347 yılında ve üçüncüsü 1894 yılında kaydedilen, her seferinde uluslar ve kıtalar arasında yayılan, insan ve hayvanlarda yıkıcı ölümlere neden olan üç büyük dünya veba salgını olmuştur. Veba, toplumun sosyal ve ekonomik dokusunu geri dönülmez bir şekilde değiştirmiştir.

Üç büyük veba salgınının her biri, farklı coğrafi kökenlere ve yayılma yollarına sahipti: 541 yılındaki **Justinian Vebası**, Orta Afrika'da başladı ve Mısır ve Akdeniz'e yayıldı. 1347 Kara Ölüm, Asya'da ortaya çıktı ve Kırım'a, ardından Avrupa ve Rusya'ya yayıldı. Kara Ölüm, yalnızca 8 yıl içinde Avrupa nüfusunun %60'ını yok etti (ve salgın 500 yıl boyunca devam etti). 1894'teki üçüncü salgın, Çin'in Yunnan kentinde ortaya çıktı ve Hong Kong ve Hindistan'a, ardından dünyanın geri kalanına yayıldı.

## Kara Ölüm'ün İzleri

Şimdiye kadar, pandeminin başlamasıyla ilgili potansiyel olarak en çok tartışılan arkeolojik verilerin, günümüz Kırgızistan'ın Issyk-Kul Gölü yakınında bulunan mezarlıklara ait olduğu kabul edilmekteydi. Burada, doğrudan 1338-1339 yıllarına tarihlenen mezar taşı yazıtları, gömülü bireylerin ölüm nedeni olarak vebayı belirttiğinden, 14. yüzyıldan kalma bir salgının kurbanlarını barındırma olasılığının yüksek olması fikrinden hareketle bilim insanları, yeni bir araştırmaya koyuldular: Haziran 2022'de _Nature_'da yayımlanan bir makalede yer alan bilgilere göre, günümüzde Kuzey Kırgızistan'da bulunan Tian Shan Dağları'ndaki mezarlıklardan çıkarılan ilk veba kurbanlarının kemik ve dişleri üzerinde _Y. pestis_ izlerine rastlandı.[\[1\]](#qref-1)

Almanya Tübingen Üniversitesi'nde arkeolog olan Maria Spyrou'nun liderlik ettiği araştırma ekibi, ikinci veba salgının kökenine dair bilgi edinmek adına, Kuzey Kırgızistan’da Kara-Djigach ve Burana Bölgelerinde Issyk-Kul Gölü’nün yakınlarında bulunan mezarlıklardan 1885- 1892 yılları arasında çıkarılan ve St Petersburg, Rusya'ya götürülen bedenleri ayrıntılı olarak analiz etti.[\[6\]](#qref-6) Ekip, beşi Kara-Djigach ve ikisi Burana'dan olmak üzere bu mezarlıklardan çıkarılan yedi bedenin kemik ve diş dokularından elde edilen eski genomik verilerden bir sentez oluşturdu ve oluşan sentez, veba bakterisi _Yersinia pestis_'in bu salgına açık bir şekilde dahil olduğunu gösterdi.[\[6\]](#qref-6)

Tüm Reklamları Kapat

![Örneklerin alındığı mezarlıkların harita üzerinde gösterilmesi.](https://cdn.evrimagaci.org/bKN8KhC5kZ7O1boj75SHyzemXac=/825x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2F9fbd87aef70291db868034cb6f41273c.jpeg)Örneklerin alındığı mezarlıkların harita üzerinde gösterilmesi.

[Nature](https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3)

Yeniden yapılandırılmış iki antik _Y. pestis_ genomu, tek bir suşu temsil ediyordu. **Bu suş, 14. yüzyılın ilk yarısına tarihlenen pandeminin ortaya çıkışıyla yaygın olarak ilişkilendirilen büyük bir çeşitliliğin en son ortak atası olarak tanımlandı.**[\[1\]](#qref-1)Genişletilmiş Tian Shan bölgesindeki _Y. pestis_ rezervuarlarından günümüz çeşitliliği ile yapılan karşılaştırmalar, tespit edilen antik türün yerel olarak ortaya çıktığı fikrini desteklemektedir. Çok sayıda kanıt aracılığıyla, ekibin elde ettiği veriler, Orta Avrasya'daki ikinci veba salgınının 14. yüzyılın başlarından kalma bir kaynağını göstermiş oldu.

[Tarihsel Arkeoloji ile ilgili diğer içerikler ›](https://evrimagaci.org/kategori/tarihsel-arkeoloji-379)

- [Sıvı Halde Keşfedilen En Eski Şarap Bir Roma Mezarında Bulundu!](https://evrimagaci.org/sivi-halde-kesfedilen-en-eski-sarap-bir-roma-mezarinda-bulundu-17921)
- [Pirene Dağları'ndaki Harabe Bina, Trajik Yangınları Gözler Önüne Seriyor!](https://evrimagaci.org/pirene-daglarindaki-harabe-bina-trajik-yanginlari-gozler-onune-seriyor-17635)
- [Bir Taşın Hikayesi: Yerebatan Sarnıcı Yakınlarındaki Milion (Milyon) Taşı](https://evrimagaci.org/bir-tasin-hikayesi-yerebatan-sarnici-yakinlarindaki-milion-milyon-tasi-8831)

![Kırgızistan Kara-Djigach mezarlığında yer alan ve veba salgınından dolayı ölen bir yerlinin, muhtemelen bu bilgileri içeren mezar taşı.](https://cdn.evrimagaci.org/RWkQ2bl16cPD7xsIf8-uSlRafMU=/825x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2F45ff6fd6e008502e96553840c8e12582.jpeg)Kırgızistan Kara-Djigach mezarlığında yer alan ve veba salgınından dolayı ölen bir yerlinin, muhtemelen bu bilgileri içeren mezar taşı.[P.-G. Borbone, M. A. Spyrou ve ark. Nature](https://media.nature.com/lw800/magazine-assets/d41586-022-01673-4/d41586-022-01673-4_23164254.jpg)

Ekibin araştırmaları sonucu elde edilen diğer kanıtlar, Kara Ölüm'ün kökenlerini de Orta Asya'nın bu bölümüne yerleştirdi: _Y. pestis_ bakterilerinin modern türleri arasında, Tian Shan sıradağlarını çevreleyen Kırgızistan, Kazakistan ve Çin'in kuzeybatısındaki Sincan'daki dağ sıçanları ve diğer kemirgenlerden örneklenenlerin, Kara-Djigach türüyle yakından ilişkili olduğu sonucuna varıldı.

![Antik mezarların bulunduğu Tian Shan bölgesi, Kırgızistan.](https://cdn.evrimagaci.org/7EdnnmXvpVknJo_-PMidgyYFxbM=/825x0/filters:format(webp)/storage.evrimagaci.org%2Fold%2Fcontent_media%2F90a1ab44d9ccbf800a479c20ca35c49b.jpeg)Antik mezarların bulunduğu Tian Shan bölgesi, Kırgızistan.[Nature](https://media.nature.com/lw800/magazine-assets/d41586-022-01673-4/d41586-022-01673-4_23164256.jpg)

Kırgızistan Tian Shan bölgesinin, Kara Ölüm için bir merkez üssü teşkil etmiş olabileceği biliniyor. Çünkü bu bölge antik İpek Yolu ticaret yolu üzerinde yer alıyor ve Kırgızistan mezarlarında Hint Okyanusu'ndan gelen incilerin, Akdeniz'den gelen mercanların ve yabancı madeni paraların bulunduğunu doğruluyor. Yani bu bölge, geçmişte hastalık etkenlerinin yayılması için kusursuz bir yolak teşkil etmiş olabilir.

Ekibin uyguladığı antik metagenomiklerin gücü, uzun süredir devam eden tarihsel hipotezleri test etmek için doğrudan kanıt sağlama ve zaman içindeki mikrobiyal çeşitliliğin modellerini ortaya çıkarma potansiyelinde yatıyor. Tarihsel, genetik ve ekolojik verilerin analiziyle _Y. pestis_ dallarının ortaya çıkmasının, Kara Ölüm'ün başlangıcından bir asırdan bile önce meydana geldiğini öngörüyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

[Neden Desteğe İhtiyacımız Var?](https://evrimagaci.org/destekol?utm_source=evrimagaci&utm_medium=website&utm_campaign=feed-cbox-why-support)

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

[Destek Ol](https://evrimagaci.org/destekol?utm_source=evrimagaci&utm_medium=website&utm_campaign=feed-cbox-why-support)

[![Neden Desteğe İhtiyacımız Var?](https://cdn.evrimagaci.org/DAAWpU1SGkdfS9diM4yBglf51s8=/250x0/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Fmisc%2Ffeed-support-1.png)Neden Desteğe İhtiyacımız Var?](https://evrimagaci.org/destekol?utm_source=evrimagaci&utm_medium=website&utm_campaign=feed-cbox-why-support)

Önerilen modele göre varılan sonuç ise, ilk _Y. pestis_ çeşitlenmesine insanların yol açtığı fikrine dayanıyor ve bunu büyük olasılıkla 13. yüzyıl başlarında Moğol İmparatorluğu'nun Avrasya'daki bölgesel genişleme hareketine bağlıyor. Buna karşılık ekibin çalışmalarının sonuçları yalnızca 14. yüzyılda ortaya çıkışı destekleyen Orta Avrasya'dan eski Y. pestis verilerini sunuyor. Bu nedenle daha eski salgın atıfları halen incelemeye değerdir.

Bu Makaleyi Alıntıla

Okundu Olarak İşaretle

Özetini Oku

34

0

- Paylaş

- Alıntıla

- Alıntıları Göster


Paylaş

Sonra Oku

Notlarım

Yazdır / PDF Olarak Kaydet

Bize Ulaş

Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı
gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla
birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var?
Buraya tıklayarak
sorabilirsiniz.

[Soru & Cevap Platformuna Git](https://evrimagaci.org/soru-cevap)

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?

- ![Merak Uyandırıcı!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-8-small.gif)11
- ![Tebrikler!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-2-small.gif)8
- ![Muhteşem!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-1-small.gif)3
- ![Bilim Budur!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-3-small.gif)3
- ![Mmm... Çok sapyoseksüel!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-4-small.gif)3
- ![İnanılmaz](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-6-small.gif)2
- ![Umut Verici!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-7-small.gif)1
- ![Üzücü!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-9-small.gif)1
- ![Korkutucu!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-12-small.gif)1
- ![Güldürdü](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-5-small.gif)0
- ![Grrr... *@$#](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-10-small.gif)0
- ![İğrenç!](https://evrimagaci.org/public/images/icons/reactions/reaction-11-small.gif)0

Kaynaklar ve İleri Okuma

1. Türev İçerik Kaynağı: [Nature](https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3) \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3)

- ^
[_a_](#qref-b-1) [_b_](#qref-b-4)M. A. Spyrou, _et al_. (2022). The Source Of The Black Death In Fourteenth-Century Central Eurasia. [_Nature_](https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3), sf: 718-724. doi: 10.1038/s41586-022-04800-3. \| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3)
- Tanya Lewis. The Culprit Behind The Black Death Was Causing Minor Infections For Years Before It Turned Deadly. Alındığı Tarih: 30 Haziran 2022. Alındığı Yer: [Business Insider](https://www.businessinsider.com/how-did-the-black-death-start-2015-7)
\| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.businessinsider.com/how-did-the-black-death-start-2015-7)
- R. Morgan Griffin. What Is The Plague?. Alındığı Tarih: 30 Haziran 2022. Alındığı Yer: [WebMD](https://www.webmd.com/a-to-z-guides/plague-faq)
\| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.webmd.com/a-to-z-guides/plague-faq)
- Brittanica. Black Death. Alındığı Tarih: 30 Haziran 2022. Alındığı Yer: [Brittanica](https://www.britannica.com/event/Black-Death/Cause-and-outbreak)
\| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.britannica.com/event/Black-Death/Cause-and-outbreak)
- Robby Berman. Scientists May Finally Know Where The Black Death Plague Came From. Alındığı Tarih: 30 Haziran 2022. Alındığı Yer: [Medical News Today](https://www.medicalnewstoday.com/articles/scientists-may-finally-know-where-the-black-death-plague-came-from?utm_source=Sailthru%20Email&utm_medium=Email&utm_campaign=MNT%20Daily%20News&utm_content=2022-06-22&apid=32587717&rvid=e3b0c44298fc1c149afbf4c8996fb92427ae41e4649b934ca495991b7852b855)
\| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.medicalnewstoday.com/articles/scientists-may-finally-know-where-the-black-death-plague-came-from?utm_source=Sailthru%20Email&utm_medium=Email&utm_campaign=MNT%20Daily%20News&utm_content=2022-06-22&apid=32587717&rvid=e3b0c44298fc1c149afbf4c8996fb92427ae41e4649b934ca495991b7852b855)
- ^
[_a_](#qref-b-2) [_b_](#qref-b-3)Ewen Callaway. Ancient Dna Traces Origin Of Black Death. Alındığı Tarih: 30 Haziran 2022. Alındığı Yer: [Nature](https://www.nature.com/articles/d41586-022-01673-4?WT.ec_id=NATURE-20220623&utm_source=nature_etoc&utm_medium=email&utm_campaign=20220623&sap-outbound-id=8E407164837EA5A08CB5B419819034C129185338)
\| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://www.nature.com/articles/d41586-022-01673-4?WT.ec_id=NATURE-20220623&utm_source=nature_etoc&utm_medium=email&utm_campaign=20220623&sap-outbound-id=8E407164837EA5A08CB5B419819034C129185338)
- Wikipedia. Second Plague Pandemic. Alındığı Tarih: 30 Haziran 2022. Alındığı Yer: [Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Second_plague_pandemic)
\| [Arşiv Bağlantısı](https://web.archive.org/web/*/https://en.wikipedia.org/wiki/Second_plague_pandemic)

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci \| patreon.com/evrimagaci

**Çıktı Bilgisi:** Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı
kullanılarak 11/09/2024 08:36:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim
Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden
geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı
tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak
için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12019

**İçerik Kullanım İzinleri:** Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler
**orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe** izin
alınmaksızın
paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir,
dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin
alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi
sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça
belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu
sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve
içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Kategoriler ve Etiketler

- [Bilim\
Ağacı](https://evrimagaci.org/bilim-agaci) > [Sosyal Bilimler](https://evrimagaci.org/kategori/sosyal-bilimler-366) > [Antropoloji](https://evrimagaci.org/kategori/antropoloji-367) > [Arkeoloji (Arkeolojik Antropoloji)](https://evrimagaci.org/kategori/arkeoloji-arkeolojik-antropoloji-370) > [Tarihsel Arkeoloji](https://evrimagaci.org/kategori/tarihsel-arkeoloji-379)
- [Bilim\
Ağacı](https://evrimagaci.org/bilim-agaci) > [Doğa Bilimleri](https://evrimagaci.org/kategori/doga-bilimleri-15) > [Biyoloji](https://evrimagaci.org/kategori/biyoloji-21) > [Evrimsel Biyoloji](https://evrimagaci.org/kategori/evrimsel-biyoloji-59) > [Mikroevrim](https://evrimagaci.org/kategori/mikroevrim-129) > [Diğer Evrim Mekanizmaları](https://evrimagaci.org/kategori/diger-evrim-mekanizmalari-142) > [Yatay Gen Transferi](https://evrimagaci.org/kategori/yatay-gen-transferi-144) > [Bakteriyal Enfeksiyonlar](https://evrimagaci.org/kategori/bakteriyal-enfeksiyonlar-1931)
- [Bilim\
Ağacı](https://evrimagaci.org/bilim-agaci) > [Uygulamalı Bilimler](https://evrimagaci.org/kategori/uygulamali-bilimler-566) > [Sağlık Bilimleri](https://evrimagaci.org/kategori/saglik-bilimleri-869) > [Tıp](https://evrimagaci.org/kategori/tip-873) > [Enfeksiyon Hastalıkları](https://evrimagaci.org/kategori/enfeksiyon-hastaliklari-2769)
- [Hastalık](https://evrimagaci.org/etiket/hastalik-32) [Bakteri](https://evrimagaci.org/etiket/bakteri-101) [Ölüm](https://evrimagaci.org/etiket/olum-126) [Virüs](https://evrimagaci.org/etiket/virus-543) [Tıp](https://evrimagaci.org/etiket/tip-1593) [Mikrop](https://evrimagaci.org/etiket/mikrop-1594) [Mikrobiyoloji](https://evrimagaci.org/etiket/mikrobiyoloji-1760) [Enfeksiyon](https://evrimagaci.org/etiket/enfeksiyon-6266) [Veba](https://evrimagaci.org/etiket/veba-9827) [Klinik Mikrobiyoloji](https://evrimagaci.org/etiket/klinik-mikrobiyoloji-13967) [Pandemi](https://evrimagaci.org/etiket/pandemi-14547)

Tümünü Göster

- [Keşfet](https://evrimagaci.org/kesfet)
- [Uygulamayı İndir](https://evrimagaci.org/s/10323)
- [Youtube Videoları](https://evrimagaci.org/video)

* * *

- [Son İçerikler](https://evrimagaci.org/guncel)
- [EA Akademi](https://evrimagaci.org/akademi)
- İçerikler

[İçerik Yayınla](https://evrimagaci.org/icerik-kurallari) [İçerik Kategorileri](https://evrimagaci.org/kategoriler) [Gerçeklik Analizi](https://evrimagaci.org/kategori/gerceklik-analizi-arastirmalari-2415) [Hastalık Kataloğu](https://evrimagaci.org/etiket/hastalik-katalogu-12449) [Gönderiler](https://evrimagaci.org/gonderiler) [Rastgele Makale](https://evrimagaci.org/rastgele) [Rastgele Soru](https://evrimagaci.org/rastgele-soru) [Instagram](https://evrimagaci.org/instagram)

- [Bilim Sözlüğü](https://evrimagaci.org/sozluk)

* * *

- [EA Sosyal](https://evrimagaci.org/sosyal)
- [Soru & Cevap](https://evrimagaci.org/soru-cevap)
- [Podcast](https://evrimagaci.org/podcast)
- [Etkinlik & İlan](https://evrimagaci.org/etkinlik-ilan)
- [Eser & İnceleme](https://evrimagaci.org/eserler)
- [Alıntı & Aforizma](https://evrimagaci.org/alintilar)

* * *

- [Yaşam Ağacı](https://evrimagaci.org/yasam-agaci)
- [NASA APOD](https://evrimagaci.org/apod/bugun)
- [Sismik Harita](https://sismikharita.com)
- [Periodum](https://periodum.com)
- [Agora Bilim Pazarı](https://evrimagaci.org/agora)
- [Kreosus](https://kreosus.com/)
- [Darvin](https://dar.vin/)
- Destekle

[Destek Ol](https://evrimagaci.org/destekol) [Reklam Ver](https://evrimagaci.org/s/7962) [Agora Bilim Pazarı](https://evrimagaci.org/agora)

- Evrim Ağacını Tanıyın

[Tarihçemiz](https://evrimagaci.org/tarihce) [İlkelerimiz](https://evrimagaci.org/s/6960) [Ekibimiz](https://evrimagaci.org/ekibimiz) [Destekçilerimiz](https://evrimagaci.org/destekciler) [Onaylı Kullanıcılar](https://evrimagaci.org/onayli-kullanicilar) [Yayın Politikamız](https://evrimagaci.org/s/6959) [Düzeltme Politikası](https://evrimagaci.org/s/7629) [Sıkça Sorulan Sorular](https://evrimagaci.org/s/8233) [Gelir Kaynaklarımız](https://evrimagaci.org/s/7965)

- Yasal Bıdılar & İletişim

[Bize Ulaşın](javascript:void(0);) [İçerik Kullanım İzinleri](https://evrimagaci.org/s/6955) [İçerik Tipi](https://evrimagaci.org/s/10702) [Adil Kullanım Doktrini](https://evrimagaci.org/s/6963) [Tıbbi Feragatname](https://evrimagaci.org/s/7942) [Site Kaynakları](https://evrimagaci.org/s/6965) [Kullanıcı Sözleşmesi](https://evrimagaci.org/s/6961) [Gizlilik Politikası](https://evrimagaci.org/s/6964)


Evrim Ağacı'nı Takip Et !

[Keşfet](https://evrimagaci.org/kesfet)

Akış

İçerikler

Gündem

Örümcek

Manyetik Alan

Yavru

Karanlık

Yok Oluş

Koku

Ekoloji

Oyun Teorisi

Önyargı

Su

Boyut

Ağaç

Evrimsel Tarih

Dinozorlar

Akademi

Radyoaktif

Çocuklar

Çiçek

Aşı

Model

Karbonhidrat

Tarih

Balıkçılık

Kimya Tarihi

Şehir

Aklımdan Geçen

Komünite Seç

Aklımdan Geçen

Fark Ettim ki...

Bugün Öğrendim ki...

İşe Yarar İpucu

Bilim Haberleri

Hikaye Fikri

Video Konu Önerisi

Başlık

Kafana takılan neler var?

Gündem

Bağlantı

Yaz

[Makale](https://evrimagaci.org/makale-gonder) [Blog](https://evrimagaci.org/blog-ekle) [Cevap](https://evrimagaci.org/soru-cevap/sorular)

Ekle

[Etkinlik](https://evrimagaci.org/etkinlik-ekle) [İlan](https://evrimagaci.org/ilan-ekle) [Eser](https://evrimagaci.org/eser-ekle) [İnceleme](https://evrimagaci.org/incelemeler) Alıntı & Aforizma Tür Tür Gözlemi

Soru Sor

Stiller

\*Italic\* veya \_Italic\_

italik yapar

\*\*Bold\*\* veya \_\_bold\_\_

bold yapar

~~strikethrough~~

üstü çizgili yapar

\[Link\](http://a.com)

link yapar

!\[Image\](http://url/a.png)

görsel ekler

\`code\`

kod ekler

Kurallar

Komünite Kuralları

Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar [Evrim Ağacı'nın kurallarına](https://evrimagaci.org/s/6961) tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.

1

Bilim kimliğinizi önceleyin.

Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.

2

Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.

Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.

3

Gerilim yaratmayın.

Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.

4

Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.

Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.

5

Cevap hakkı doğurmayın.

Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.

Sosyal

Yeniler

SüreTümü< 5 dakika5-10 dakika10-20 dakika20-30 dakika\> 30 dakikaTipTümüÖzgünTürevÇeviriSözlükTaksonomiBasın BildirisiBlog YazısıGerçeklik AnaliziHastalık KataloğuEş BaskıSponsorlu İçerikYazar GörüşüEditör GörüşüDuyuruPeriyodik TabloMakaleni AçıklaOrtak İçerikSıralaEn YeniEn EskiEn Çok OkunanEn PopülerEn TepkiselEn UzunEn KısaRastgele

TepkiTümüMuhteşem!Tebrikler!Bilim Budur!Mmm... Çok sapyoseksüel!GüldürdüİnanılmazUmut Verici!Merak Uyandırıcı!Üzücü!Grrr... \*@$#İğrenç!Korkutucu!Eser TipleriTümüKitapBelgeselDiziFilmPodcastYoutube KanalıSıralaEn Yeni EklenenEn Yüksek PuanlıEn Çok İncelenenFiltreleTümüBlog YazısıEserİncelemeSoruCevapEtkinlik & İlanGönderiAlıntı & AforizmaYaşam Ağacı TürleriYaşam Ağacı Gözlemleri
Podcast BölümleriPaylaşımFiltreleTümüAklımdan GeçenFark Ettim ki...Bugün Öğrendim ki...İşe Yarar İpucuBilim HaberleriHikaye FikriVideo Konu ÖnerisiSıralaEn Yeni EklenenEn Yüksek PuanlıSıralaEn Yeni EklenenEn Yüksek PuanlıRastgele

SıralaEn YeniEn EskiEn Çok GörüntülenenEn Yüksek PuanlıEn Çok Takip EdilenEn TartışmalıRastgeleFiltreleTümüSadece SorularSadece CevaplarCevap SayısıTümüCevapsız1-34-67-1010+FiltreleTümüSadece Kaynaklı CevaplarEditör SeçkisiYazar & Yönetim Cevapları

Daha Fazla İçerik Göster

Popüler Yazılar

30 gün

90 gün

1 yıl

Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim
Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç
katın.

[Destek Ol](https://evrimagaci.org/destekol) [Reklam Ver](https://evrimagaci.org/s/7962) [Agora Bilim Pazarı](https://evrimagaci.org/agora)

Evrim Ağacı'nı Takip Et!

Evrim Ağacını Tanıyın

[Tarihçemiz](https://evrimagaci.org/tarihce) [İlkelerimiz](https://evrimagaci.org/s/6960) [Ekibimiz](https://evrimagaci.org/ekibimiz) [Destekçilerimiz](https://evrimagaci.org/destekciler) [Onaylı Kullanıcılar](https://evrimagaci.org/onayli-kullanicilar) [Yayın Politikamız](https://evrimagaci.org/s/6959) [Düzeltme Politikası](https://evrimagaci.org/s/7629) [Sıkça Sorulan Sorular](https://evrimagaci.org/s/8233) [Gelir Kaynaklarımız](https://evrimagaci.org/s/7965)

Yasal Bıdılar &
İletişim

[Bize Ulaşın](javascript:void(0);) [İçerik Kullanım\
İzinleri](https://evrimagaci.org/s/6955) [İçerik Tipi](https://evrimagaci.org/s/10702) [Adil Kullanım\
Doktrini](https://evrimagaci.org/s/6963) [Tıbbi Feragatname](https://evrimagaci.org/s/7942) [Site Kaynakları](https://evrimagaci.org/s/6965) [Kullanıcı Sözleşmesi](https://evrimagaci.org/s/6961) [Gizlilik Politikası](https://evrimagaci.org/s/6964)

Yükleniyor...

Terime Git

Alt Başlıklar

Yazı Geçmişi

Okuma Geçmişi

Notlarım

İlerleme Durumunu Güncelle

Okudum

Sonra Oku

Not Ekle

Kaldığım Yeri İşaretle

Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman
durdurabilirsin.

[\[Site ayalarına git...\]](https://evrimagaci.org/uye/site-ayarlari)

Filtrele

Görüntülendi

Okundu

Göz Atıldı

Kaldığım Yer

Not Eklendi/Kaldırıldı

Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı

Tepki Verildi/Kaldırıldı

Listele

Bu yazıdaki hareketlerin

Devamını Göster

Filtrele

Görüntülendi

Okundu

Göz Atıldı

Kaldığım Yer

Not Eklendi/Kaldırıldı

Sonra Oku Eklendi/Kaldırıldı

Tepki Verildi/Kaldırıldı

Listele

Tüm Okuma Geçmişin

Devamını Göster

**0/10000**

Not Ekleİptal

Otomatik

Otomatik

26/12/2020, Perşembe

Düzenle

Sil

**0/10000**

Kaydetİptal

Bu Makaleyi Alıntıla

Evrim Ağacı Formatı

APA7

MLA9

Chicago

M. A. Spyrou, _et al_. Kara Veba Etkeni Olan Yersinia pestis Bakterisinin Antik Kökeni Aydınlatıldı!.
(1 Temmuz 2022).
Alındığı
Tarih: 11 Eylül 2024. Alındığı Yer:
https://evrimagaci.org/s/12019

Spyrou, M. A., Erdem, C., Türkoğlu, P. (2022, July 01).
_Kara Veba Etkeni Olan Yersinia pestis Bakterisinin Antik Kökeni Aydınlatıldı!._
Evrim Ağacı. Retrieved September 11, 2024. from https://evrimagaci.org/s/12019

M. A. Spyrou, et al. “Kara Veba Etkeni Olan Yersinia pestis Bakterisinin Antik Kökeni Aydınlatıldı!.” Edited
by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 01 Jul. 2022,
https://evrimagaci.org/s/12019.

Spyrou, Maria A.. Erdem, Cansu. Türkoğlu, Pedram. “Kara Veba Etkeni Olan Yersinia pestis Bakterisinin Antik Kökeni Aydınlatıldı!.” Edited
by Pedram Türkoğlu. Evrim
Ağacı, July 01, 2022. https://evrimagaci.org/s/12019.

Kopyala

[![Evrim Ağacı](https://evrimagaci.org/public/images/logo/v3.svg)](https://evrimagaci.org/)

© [Evrim\
Ağacı](https://evrimagaci.org "Evrim Ağacı"),
Tree of
Evolution LLC'nin tescilli markasıdır. 2010-2024.
[Gizlilik Politikası](https://evrimagaci.org/gizlilik-politikasi-6964 "Gizlilik Politikası").

Tüm içeriklerimiz,
[İçerik Kullanım\
İzinleri](https://evrimagaci.org/icerik-kullanim-izinleri-6955 "İçerik Kullanım İzinleri")'ne uyulduğu müddetçe kullanıma, dağıtıma ve paylaşıma
açıktır.

Bu siteyi kullanan kişilerin sitedeki bütün işlemleri [Kullanıcı Sözleşmesi](https://evrimagaci.org/kullanici-sozlesmesi-6961 "Kullanıcı Sözleşmesi")'nin şartlarına tabidir.

Her ay Evrim Ağacı'na bir kahve ısmarlayarak bilime destek olun!

Bu yıl  sayfamızda gezdiniz.

Evrim Ağacı olarak, 2024 yılında da Türkiye'de bilim iletişimini daha da genişletmek istiyoruz. Ancak bu hedefe ulaşabilmek için sizin gibi bilimseverlerin maddi desteğine ihtiyacımız var. Reklamlar yeterli değil! Dolayısıyla sadece sizin katkılarınızla Türkiye'nin en büyük bilim platformunu daha da ileriye taşıyabiliriz. 2024 yılında da bize destek olarak bu yolculuğumuza ortak olabilirsiniz. Tek seferlik destek olun veya daha iyisi, aylık destekçilerimiz
arasına şimdi katılın.

![Evrim Ağacı Logo](https://evrimagaci.org/public/images/logo/v3.svg)

[Kreosus (₺)](https://kreosus.com/evrimagaci) [Youtube](https://dar.vin/eayoutubedestek) [Patreon](https://patreon.com/evrimagaci) [Diğer Yöntemler](https://evrimagaci.org/destekol)

## Bize Ulaşın

Başlık
Seç

Alt Başlık Seç

İsim

E-Posta

Mesajınız

GÖNDER

![Mesajınız Gönderiliyor](https://evrimagaci.org/public/images/icons/loading-radio.svg)

![Kapat](https://cdn.evrimagaci.org/bTooxS46IpgeHIeVJ5Ppfxz-Ah4=/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Ficons%2Fclose-icon.png)![Mesajınız Gönderildi](https://cdn.evrimagaci.org/wHlFV_7DCBlBqWuxmR6COjnQ9kk=/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Ficons%2Fcheck-circle.png)

Mesajınızı aldık. İlk fırsatta değerlendirip, yanıtlamaya çalışacağız.

![Gizle](https://cdn.evrimagaci.org/bTooxS46IpgeHIeVJ5Ppfxz-Ah4=/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Ficons%2Fclose-icon.png)

![Geri Bildirim Gönder](https://cdn.evrimagaci.org/VQn40L4bTS6IkHvr5f-2a2CX-I8=/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Ficons%2Ffeedback-icon.png)

[Onaylı Kullanıcılar](https://evrimagaci.org/onayli-kullanicilar "Onaylı Kullanıcılar")

UPTakipçiTakip

ve **seni takip ediyor**

AktivitelerHakkımda

![Evrim Ağacı](https://cdn.evrimagaci.org/rXw5hLfo2YV6OjU79jMQUC53VnY=/filters:format(webp)/evrimagaci.org%2Fpublic%2Fimages%2Flogo-50.png)

Evrim Ağacı

Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

- Giriş Yap
- Kayıt Ol

E-posta/Kullanıcı Adı

ŞifreGöster

![Google ile Giriş Yap](https://evrimagaci.org/public/images/social/svg/google.svg)Google

![Yükleniyor](https://evrimagaci.org/public/images/preloader.gif)

Şifremi unuttumÜyelik Aktivasyonu

İsim

Soyisim

E-posta

ŞifreGöster

[Kullanıcı Sözleşmesi](https://evrimagaci.org/kullanici-sozlesmesi-6961)'ni ve [Gizlilik\
Politikası](https://evrimagaci.org/gizlilik-politikasi-6964)'nı okuduğumu, anladığımı
ve kabul ettiğimi beyan ederim.

![Yükleniyor](https://evrimagaci.org/public/images/preloader.gif)

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz.
E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

E-posta

![Yükleniyor](https://evrimagaci.org/public/images/preloader.gif)

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz.
Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

E-posta

![Yükleniyor](https://evrimagaci.org/public/images/preloader.gif)

Geri dön

Close

“Güvenlik bir batıl inançtır. Yaşam ya cüretkar bir maceradır, ya hiçbir şey!”

Helen Keller

Bilim İçin 30 Saniyeniz Var mı?

[Evrim Ağacı](https://evrimagaci.org/akademi/arsiv), tamamen okur ve izleyen
desteğiyle sürdürülen, bağımsız bir bilim oluşumu.
**Ücretsiz** bir Evrim Ağacı üyeliği oluşturmanın çok sayıda
avantajından
biri, sitedeki reklamları %50 oranında azaltmak (destekçilerimiz arasına katılarak
reklamların %100'ünü kapatabilirsiniz). Evrim Ağacı'nda geçirdiğiniz zamanı
zenginleştirmek için, sadece 30 saniyenizi ayırarak üye olun (üyeyseniz, giriş
yapmanızı tavsiye ederiz).

Üye Ol

Giriş Yap

[Üyeliğin Avantajları](https://evrimagaci.org/s/5100)

Daha Fazla UP mı Gerekiyor?

20 UP kazanmak için tek yapman gereken "UP Kazan" butonuna tıklayarak reklamı izlemek!

UP Kazan

Tekrar Gösterme

Sürükle bırak veya seç

Görsel Seç

Pexels'te Ara

Panodan Yapıştır

URL'den Yükle

Yükle

DüzenleSil