Plastikler Nasıl Geri Dönüştürülür? - Bilim Genç - TÜBİTAK
Plastikler iki temel mekanizma ile geri dönüştürülür. Bunlar mekanik ve kimyasal geri dönüşümdür. Mekanik Geri Dönüşüm Nasıl İşler? Mekanik geri ...
Plastikler Nasıl Geri Dönüştürülür? \| Plastik Geri Dönüşüm \| Plastik Geri Dönüştürülebilir mi? \| TÜBİTAK Bilim Genç

[![logo](/themes/bilim_genc_theme/assets/img/bilim-genc-logo2.svg)](/)

![Menü](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/mobile-sidebar.svg)

[Giriş yap](/user/login) [Üye ol](/user/register)

- ![Anasayfa](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/home-icon.svg)**Anasayfa**

[![Popüler Bilim](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/populer-bilim2.svg)\
\
Popüler Bilim](/populer-bilim)

[![Soru - Cevap](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/soru-cevap2.svg)\
\
Soru - Cevap](/soru-cevap)

[![Tasarla ve Yap](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/tasarla-yap2.svg)\
\
Tasarla ve Yap](/tasarla-ve-yap)

[![Deneyler](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/deneyler2.svg)\
\
Deneyler](/deneyler)

[![Bilim Genç TV](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-genc-tv2.svg)\
\
Bilim Genç TV](/bilim-genc-tv)

[![Gökbilim](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/gok-bilim2.svg)\
\
Gökbilim](/gokbilim)

[![Yeryüzü](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/yeryuzu2.svg)\
\
Yeryüzü](/yeryuzu)

[![Sesli Yayın](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/sesli-yayin1.svg)\
\
Sesli Yayın](/sesli-yayin)

[![Bilim Çizgi](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-cizgi.svg)\
\
Bilim Çizgi](/bilim-cizgi)

[![Periyodik Tablo](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/periyodik-tablo-icon.svg)\
\
Periyodik Tablo](/periyodik-tablo)

[![Yeryüzü](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bunlari-biliyormuydunuz.svg)\
\
Bunu Biliyor muydunuz?](/bunları-biliyor-musunuz)

[![Yarışmalar](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/yarismalar.svg)\
\
Yarışmalar](/konular/yarismalar)

- ![Popüler Bilim](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-genc-icon.svg)Bilim Genç' i Tanıyın

- [\- Bilim Genç Hakkında](/bilim-genc-hakkinda)
- [\- Ekibimiz](/ekibimiz)
- [\- İçerik Kullanım Şartları](/icerik-kullanim-sartlari)
- [\- İletişim](/iletisim)

- Bilim Genç TÜBİTAK’ın dijital ortamda ücretsiz popüler bilim yayınıdır.


[![logo](/themes/bilim_genc_theme/assets/img/bilim-genc-logo2.svg)](/)

![Arama](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/search-icon.svg)

[Giriş yap](/user/login)

- [![Popüler Bilim](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/populer-bilim2.svg)\
Popüler Bilim](/populer-bilim)
- [![Soru - Cevap](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/soru-cevap2.svg)\
Soru - Cevap](/soru-cevap)
- [![Tasarla ve Yap](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/tasarla-yap2.svg)\
Tasarla ve Yap](/tasarla-ve-yap)
- [![Deneyler](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/deneyler2.svg)\
Deneyler](/deneyler)
- [![Bilim Genç TV](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-genc-tv2.svg)\
Bilim Genç TV](/bilim-genc-tv)
- [![Yarışmalar](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/yarismalar.svg)\
Yarışmalar](/konular/yarismalar)
- [![Gökbilim](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/gok-bilim2.svg)\
Gökbilim](/gokbilim)
- [![Yeryüzü](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/yeryuzu2.svg)\
Yeryüzü](/yeryuzu)
- [![Sesli Yayın](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/sesli-yayin1.svg)\
Sesli Yayın](/sesli-yayin)
- [![Bilim Çizgi](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-cizgi.svg)\
Bilim Çizgi](/bilim-cizgi)
- [![Bunu Biliyor muydunuz?](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bunlari-biliyormuydunuz.svg)\
Bunu Biliyor muydunuz?](/bunları-biliyor-musunuz)
- [![Periyodik Tablo](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/periyodik-tablo-icon.svg)\
Periyodik Tablo](/periyodik-tablo)

- ![Popüler Bilim](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-genc-icon.svg)
Bilim Genç' i Tanıyın


- [\- Bilim Genç Hakkında](/bilim-genc-hakkinda)
- [\- Ekibimiz](/ekibimiz)
- [\- İçerik Kullanım Şartları](/icerik-kullanim-sartlari)
- [\- İletişim](/iletisim)

- Bilim Genç TÜBİTAK’ın dijital ortamda ücretsiz popüler bilim yayınıdır.


[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/g%C3%B6ky%C3%BCz%C3%BC_bulut.jpg?itok=U4bWY-DQ)\
\
İklim Değişikliği Çözümleri Ters Tepebilir mi?\
\
![](https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/soru-cevap2.svg)](/makale/iklim-degisikligi-cozumleri-ters-tepebilir-mi)

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/Kelebekler%20Vadisi.jpg?itok=c6jSRPNV)\
\
Fethiye Kelebekler Vadisi\
\
![](https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/populer-bilim2.svg)](/makale/fethiye-kelebekler-vadisi)

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/teleskop%20g%C3%B6ky%C3%BCz%C3%BC.jpg?itok=rJs3L_hm)\
\
Eylül 2024’te Gökyüzünde Neler Oluyor?\
\
![](https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-genc-icon2.svg)](/makale/eylul-2024te-gokyuzunde-neler-oluyor)

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/matematik_eyl%C3%BCl.jpg?itok=sKC9DRoG)\
\
Ayın Matematik Sorusu - Eylül 2024\
\
![](https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-genc-icon2.svg)](/makale/ayin-matematik-sorusu-eylul-2024)

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/matematik_sorusu_a%C4%9Fustos_0_0_0.jpg?itok=OYmIVlZ3)\
\
Ayın Matematik Sorusunu Doğru Çözenler – Ağustos 2024\
\
![](https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-genc-icon2.svg)](/makale/ayin-matematik-sorusunu-dogru-cozenler-agustos-2024)

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/Satran%C3%A7_Eyl%C3%BCl.jpg?itok=YaEpqtJB)\
\
Satranç Eylül 2024\
\
![](https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-genc-icon2.svg)](/makale/satranc-eylul-2024)

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/sifrebilim-eyl%C3%BCl2024_0.jpg?itok=EhTgCuMy)\
\
Ayın Şifrebilim Sorusu – Eylül 2024\
\
![](https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/bilim-genc-icon2.svg)](/makale/ayin-sifrebilim-sorusu-eylul-2024)

* * *

# Plastikler Nasıl Geri Dönüştürülür?

Ayşenur Okatan

30/08/2022


Dünya genelinde her yıl 400 milyon ton plastik atık açığa çıkıyor. Bu atıkların yaklaşık %80’i karalarda birikirken, %20’si ya doğrudan denizlere atılıyor ya da akarsular tarafından denizlere taşınıyor. Peki plastikler nasıl geri dönüştürülüyor?

![Plastikler Nasıl Geri Dönüştürülür?](/sites/default/files/styles/bp-770px-custom_user_desktop_1x/public/platisk_kirliligi.png?itok=X46STKfL)

**Plastik Nedir?**

Plastik; karbon, oksijen, hidrojen gibi elementlerden meydana gelen küçük molekül birimlerinin birbirine bağlanmasıyla oluşan malzemelerdir. Plastiği oluşturan bu molekül birimleri monomer olarak isimlendirilir. Örneğin etilen (C2H4) molekülü bir monomerdir. Plastikler, sıcaklık ve basınç altında şekillendirilebilir.

**Plastik Nasıl Üretilir?**

Plastikler, monomerlerin **katalizörler** aracılığı ile birbirine bağlanmasıyla üretilir. Bu uzun ve zincir biçimindeki yapıya polimer denir. Plastik üretiminde kullanılan bu yönteme ise polimerizasyon denir. Örneğin polietilen bir tür plastiktir. Katalizörün olduğu ortamda, etilen (C2H4) molekülünde bulunan karbonlar arasındaki çift bağlar kırılır. Ardından birden fazla etilen molekülü birbirine bağlanarak zincir şeklinde yapı elde edilir.

![](http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/plastik_geri_donusum_8.png)

Günlük hayatta birbirinden farklı kimyasal yapılara sahip plastikler kullanırız. Örneğin tek kullanımlık su şişelerinde bulunan polietilen tereftalat (PET), etilen glikol (C2H6O2) ve tereftalik asitten (C8H6O4) meydana gelirken; kabloların dışındaki yalıtkan özellikteki katmanlarda kullanılan polietilen (PE), birden fazla etilen (C2H4) molekülünün bir araya gelmesiyle oluşur. Temizlik süngerinde kullanılan polipropilen (PP), kapı ve pencerede kullanılan polivinil klorür (PVC), köpük malzemelerin yapımında kullanılan polistiren (PS) ve naylon kumaş yapımında kullanılan poliamit (PA) de farklı plastik türlerindendir.

![](http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/plastik_geri_donusum_6.png)

Polistiren, köpük malzemelerin yapımında kullanılan bir plastik türüdür.

Plastik üretiminde kullanılan monomerler çoğunlukla ham petrol, doğal gaz ve selüloz gibi organik maddelerden elde edilir.

![](http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/plastik_geri_donusum_1.png)

Bitkilerin hücre duvarında bulunan selüloz molekülü, doğada çözünebilir plastik üretiminde kullanılabiliyor.

**Hangi Malzemelerde Plastik Var?**

Günlük hayatta kullandığımız pek çok malzemede plastik bulunur. Örneğin su şişesi, bebek bezi, çöp torbası, mobilya, tıbbi cihazlar, ambalaj kâğıdı, televizyon, bilgisayar, telefon, ilk yardım bandı, pipet, oyuncak ve daha birçok malzemede plastikler kullanılır.

![](http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/plastik_geri_donusum_4.png)

Thomas Demarczyk/iStock.com

Plastiklerin en yaygın kullanıldığı alanlardan biri paketlemedir.

**Plastik Nasıl Geri Dönüştürülür?**

Plastikler iki temel mekanizma ile geri dönüştürülür. Bunlar mekanik ve kimyasal geri dönüşümdür.

**Mekanik Geri Dönüşüm Nasıl İşler?**

Mekanik geri dönüşüm yönteminde ilk olarak atık plastikler geri dönüşüm kutularından toplanarak geri dönüşüm tesislerine getirilir. Atık plastiklerle bir arada bulunan cam ve metal gibi diğer malzemeler temizlendikten sonra plastikler cinslerine göre ayrıştırılır. Çünkü her plastik türü kimyasal bileşimine göre farklı yöntemlerle geri dönüştürülür.

![](http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/plastik_geri_donusum_5.png)

Plastikler cinsine göre ayrıştırıldıktan sonra yıkanır. Yıkanma aşamasında plastiklerin üzerindeki etiket ve yiyecek atıkları temizlenir. Yıkanan plastikler daha sonrasında kırma makinelerinde parçalanarak küçültülür ve kurutulur.

![](http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/plastik_geri_donusum_7.png)

Parçalanmış plastikler

Kurutulan plastik parçaları ekstrüzyon makinesi adı verilen makinelerde ısıtılarak eritilir. Eriyik hâldeki plastik, makinenin uç kısmındaki farklı şekilli uçlarla biçimlendirilir. Makineden çıkan yarı akışkan plastik soğutularak tamamen katı hâle getirilir ve istenilen boyutlarda kesilerek boyutlandırılır.

![](http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/plastik_geri_donusum_3.png)

Studia72/iStock.com

Ekstrüzyon makinesinden çıkan kablo şeklindeki plastik

Geri dönüştürülen plastikler, plastik ürünler üreten firmalara gönderilerek yeniden plastik malzemelerin üretimi için kullanılır.

![](http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/plastik_mekanik_geri_donusum_0.png)

**Kimyasal Geri Dönüşüm Nasıl İşler?**

Kimyasal geri dönüşüm, geri dönüştürülmesi zor ya da mekanik olarak geri dönüştürülmesi ekonomik açıdan zararlı plastikler için kullanılan, yeni gelişmekte olan bir teknoloji. Kimyasal geri dönüşümde üç farklı yöntem kullanılır. Bunlar saflaştırma, depolimerizasyon ve ham madde geri dönüşüm yöntemleridir.

Saflaştırma yönteminde plastikler türlerine göre uygun çözücüler kullanılarak çözündürülür. Bu sayede plastikler, çözücüde çözünemeyen yabancı malzemelerden ve diğer atıklardan arındırılır. Arındırılan plastikler kristalleştirilerek çözücüden de ayrıştırılır ve yeniden kullanılabilir hâle getirilir. Bu yöntem daha çok polivinil klorür (PVC), polistiren (PS), polietilen (PE) ve polipropilen (PP) için kullanılır.

![](http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/sites/default/files/plastik_geri_donusum_2.png)

Polipropilenden üretilen ip

Depolimerizasyon yönteminde çözücüler, kimyasal maddeler ve sıcaklık etkisiyle geri dönüştürülecek plastiğin monomerlerine ya da oligomer olarak adlandırılan daha kısa uzunluktaki polimer parçalarına ayrıştırılır.

Ham madde geri dönüşüm yönteminde ise piroliz, gazlaştırma ya da hidrotermal işleme kullanılır. Piroliz işleminde, plastik oksijensiz ortamda yüksek sıcaklığa maruz bırakılarak hidrokarbonlarına ayrıştırılır. Bu işlem sonunda plastikler sentetik ham petrole geri dönüştürülür. Gazlaştırma işleminde ise plastik sınırlı miktarda oksijen bulunan bir ortamda çok yüksek sıcaklığa maruz bırakılır ve bu işlem sonunda plastiğin hidrojen, karbonmonoksit ve metan gibi gazlara dönüşmesi sağlanır. Hidrotermal işleme de ise plastik, sıcak basınçlı su ile tepkimeye sokulur ve bu işlem sonunda plastikten monomer ve farklı kimyasal maddeler elde edilir.

**Plastik Kirliliğini Önlemek İçin Bireysel Olarak Ne Yapabiliriz?**

Yapılan araştırmalara göre her yıl üretilen plastiklerin %10’undan daha azı geri dönüştürülüyor. Bu durum ise plastik kirliliğinin gitgide artmasına neden oluyor. Peki bireysel olarak plastik kirliliğinin artmasını önlemek için neler yapabiliriz?

- Kullandığımız plastiği ilgili geri dönüşüm kutusuna atabiliriz.
- Alışveriş için naylon poşetler yerine alışveriş çantalarını kullanabiliriz.
- Tek kullanımlık plastik şişeler yerine yeniden kullanılabilir şişeleri tercih edebiliriz.
- Plastik yerine cam ürünleri kullanabiliriz.
- Tek kullanımlık pipetler yerine yeniden kullanılabilir ya da kâğıt pipetleri tercih edebiliriz.
- Sentetik kumaşlar yerine pamuklu, yünlü veya bambu gibi doğal kumaşları tercih edebiliriz.

**Sözlük:**

**Katalizör:** Tepkimenin daha hızlı gerçekleşmesini sağlayan ancak kendisi tepkime sırasında tüketilmeyen maddeler.

**Kaynaklar:**

- [https://www.bpf.co.uk/plastipedia/sustainability/how-is-plastic-recycled-a-step-by-step-guide-to-recycling.aspx](https://www.bpf.co.uk/plastipedia/sustainability/how-is-plastic-recycled-a-step-by-step-guide-to-recycling.aspx)
- [https://www.bpf.co.uk/plastipedia/chemical-recycling-101.aspx](https://www.bpf.co.uk/plastipedia/chemical-recycling-101.aspx)
- [https://www.voanews.com/a/percent-of-plastic-worldwide-is-recycled-oecd-says-/6455012.html](https://www.voanews.com/a/percent-of-plastic-worldwide-is-recycled-oecd-says-/6455012.html)
- [https://www.unep.org/interactives/beat-plastic-pollution/](https://www.unep.org/interactives/beat-plastic-pollution/)
- [https://news.climate.columbia.edu/2018/05/11/can-fight-plastic-pollution/](https://news.climate.columbia.edu/2018/05/11/can-fight-plastic-pollution/)

Konu

[Geri Dönüşüm](/konular/geri-donusum-0)

* * *

![paylaş](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/share-icon1.svg)

En Çok Okunan Makaleler

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/bilim%20kamplar%C4%B1.jpg?itok=30wS1JMG)\
\
2024 Lise Öğrencileri TÜBİTAK Bilim Kamplarına Katılım Başvuruları Başladı!](/makale/2024-lise-ogrencileri-tubitak-bilim-kamplarina-katilim-basvurulari-basladi)

[Duyurular](/koselerimiz/duyurular)
• 01-08-2024

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/900x6600%20uzatmaOKYANUSUN%20ON%20YILI.jpg?itok=6m9oIHJQ)\
\
“Okyanus On Yılı” Temalı Resim Yarışması Son Başvuru Tarihi 30 Eylül 2024’e Uzatılmıştır!](/makale/okyanus-yili-temali-resim-yarismasi-son-basvuru-tarihi-30-eylul-2024e-uzatilmistir)

[Duyurular](/koselerimiz/duyurular)
• 21-08-2024

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/n%C3%B6ron.jpg?itok=MInHpxEm)\
\
Sinir Sistemi Nedir? Sinir Sistemini Oluşturan Organlar Neler?](/makale/sinir-sistemi-nedir-sinir-sistemini-olusturan-organlar-neler)

[Soru - Cevap](/koselerimiz/soru-cevap)
• 16-09-2023

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/GPT.jpg?itok=IIWFg-Ug)\
\
GPT-4o Nedir, Nasıl Kullanılır?](/makale/gpt-4o-nedir-nasil-kullanilir)

[Haberler](/koselerimiz/haberler)
• 23-05-2024

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/Video%20U%CC%88retebilen%20Yeni%20Bir%20Yapay%20Zeka%CC%82%20Modeli-%20Sora%20.jpg?itok=umtDw_MC)\
\
Sora Yapay Zekâ Nedir? Nasıl Kullanılır?](/makale/sora-yapay-zeka-nedir-nasil-kullanilir)

[Haberler](/koselerimiz/haberler)
• 16-02-2024

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/chat%20gpt%20nedir_0.png?itok=p78w1f4u)\
\
ChatGPT Nedir? Nasıl Kullanılır?](/makale/chatgpt-nedir-nasil-kullanilir)

[Haberler](/koselerimiz/haberler)
• 02-03-2023

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/mayoz_site.jpg?itok=LQEker3m)\
\
Mayoz Bölünme Nedir?](/mayoz-bolunme-nedir)

[Soru - Cevap](/koselerimiz/soru-cevap)
• 12-07-2022

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/mitoz_bolunme-1.jpg?itok=1lf_rMNy)\
\
Mitoz Bölünme Nedir?](/makale/mitoz-bolunme-nedir)

[Soru - Cevap](/koselerimiz/soru-cevap)
• 21-06-2022

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/hayvanlar_kis_uykusu.jpg?itok=tRXXYoOm)\
\
Hayvanlar Kış Uykusuna Neden Yatar?](/makale/hayvanlar-kis-uykusuna-neden-yatar)

[Soru - Cevap](/koselerimiz/soru-cevap)
• 29-01-2019

[![](/sites/default/files/styles/kucuk_manset_image/public/asal_sayilar_0.jpg?itok=lI7ba3-n)\
\
Asal Sayı Nedir?](/makale/asal-sayi-nedir)

[Soru - Cevap](/koselerimiz/soru-cevap)
• 04-10-2022

×

![Bilim Genç Logo](/themes/bilim_genc_theme/assets/img/logo.svg)

Tekrardan Hoşgeldiniz!

Bilim Genç’in kozmik derinliklerinde yolculuğa başlamak için giriş yapın.

Giriş Yap


Bir hesabınız yok mu?
[Üye olun](/user/register)

##### **Sayfayı Paylaş**

×

[![Twitter'da paylaş](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/twitter-icon.svg)](https://twitter.com/intent/tweet?url=http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/&text=Bilim Genç)[![telegram'da paylaş](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/share-icon.svg)](https://telegram.me/share/url?url=http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/&text=Bilim Genç)[![Whatsapp'da paylaş](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/whatsapp-icon.svg)](https://wa.me?text=http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/)[![facebook'da paylaş](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/facebook-icon.svg)](https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=http://bilimgenc.tubitak.gov.tr/&t=Bilim Genç)

##### **Bağlantıyı kopyala**

![baylaş](/themes/bilim_genc_theme/assets/icons/share_icon.svg)