'Đồng phục thể chế' có thể kéo lùi sự phát triển đất nước Sáng 31/10, thảo luận tại Quốc hội về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí giai đoạn 2016-2021, đại biểu Phạm Trọng Nhân (Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Dương) cho rằng, nếu chỉ đơn thuần đối chiếu, soi rọi các định mức, tiêu chuẩn có phù hợp quy định hay không thì chưa đủ, bởi có những lãng phí vô hình mà chính sách, pháp luật chưa đề cập và khó đo đếm.Theo ông Nhân, báo cáo giám sát nêu nhiều đơn vị tùy tiện, thiếu trách nhiệm trong việc giao chỉ tiêu biên chế và tiếp nhận sử dụng biên chế sai quy định, vượt thẩm quyền là chưa lấy thực tế làm thước đo, đặc biệt ở các tỉnh, thành có kinh tế phát triển."Việc bổ đồng biên chế mà không tính đến quy mô dân số, quy mô kinh tế phải chăng đã làm cho cán bộ, công chức ba năm chưa được nghỉ phép, không có ngày nghỉ, như lời tâm sự của một lãnh đạo phường trên địa bàn TP HCM", ông Nhân nói, dẫn chứng sau 7 năm đại phẫu biên chế, TP HCM còn dôi dư 5.700 công chức, viên chức và là địa phương xếp thứ tư sau Bình Dương, Tiền Giang, Nam Định có tỷ lệ người dân trên cán bộ cao nhất nước.Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Dương nhấn mạnh, điều đáng nói là 5.700 người dôi dư, chưa được công nhận này đã cùng hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp thành phố đóng góp gần 30% ngân sách quốc gia, hơn 20% GDP cả nước nhiều năm qua. Vì vậy, ông băn khoăn "liệu chúng ta đã thực sự đồng cảm với những khó khăn của TP HCM và các địa phương phát triển hay chưa?". Và với cơ chế chưa phù hợp thì TP HCM và các địa phương phát triển phải làm sao để tiết kiệm, chống lãng phí?"Phải chăng 63 chiếc áo đồng phục thể chế đã làm cho các địa phương đặc thù phải xin cơ chế để thay chiếc áo cũ đã bung rách vì quá chật", ông Nhân nói.Ông dẫn chứng, Bình Dương đang rất cần nguồn nhân lực tài chính để xây dựng khung chiến lược mới, nâng cấp hệ sinh thái cho cộng đồng doanh nghiệp, tổ chức không gian phát triển. Nhưng câu hỏi đầu tiên mà các nhà tư vấn đặt ra là tìm nguồn lực tài chính ở đâu, khi tỷ lệ ngân sách điều tiết được giữ lại từ 40% xuống 36%, nay chỉ còn 33%.Hay như cả nước hiện có gần 1.200 km đường cao tốc, nhưng Đông Nam Bộ - vùng kinh tế động lực quan trọng của quốc gia chỉ mới có 122 km. Cơ chế, chính sách chưa phù hợp cộng với đầu tư chưa tương xứng tiềm năng đã làm cho Đông Nam Bộ và Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam cạn dần nguồn lực, động lực để tăng trưởng. "Hình thức lãng phí cơ hội tăng trưởng này có cần được nhận diện hay không?"."Việc chậm ban hành cơ chế, chính sách khiến lãng phí cơ hội phát triển thì sự lãng phí này lớn gấp nhiều lần con số có thể định lượng, thậm chí kéo lùi sự phát triển", đại biểu tỉnh Bình Dương nói, đề nghị sớm xây dựng chính sách đặc thù cho Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Bởi tháo bung các nguồn lực tăng trưởng cũng đồng nghĩa với không lãng phí thời cơ phát triển, tiết kiệm được thời gian trên con đường đến thịnh vượng.Lãng phí nguồn nhân lựcLo lắng về lãng phí nguồn nhân lực, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa (Viện Nghiên cứu Lập pháp) nêu thực trạng Việt Nam đang thời kỳ dân số vàng, lực lượng lao động hùng hậu với 51 triệu người, nhưng chất lượng chưa cao. Tỷ lệ lao động mới đạt 67%; có văn bằng chứng chỉ 27%. "Nếu không có chính sách tận dụng thời cơ, phát huy thế mạnh dân số vàng thì đây là lãng phí rất lớn, tác động tiêu cực về nhiều mặt, kéo dài qua nhiều thế hệ", ông Nghĩa cảnh báo.Do xuất phát điểm thấp, tốc độ tăng trưởng nhanh nên khoảng cách năng suất lao động giữa Việt Nam với các nước trong khu vực vẫn còn rất xa. Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (WB), năm 2020, năng suất lao động theo sức mua tương đương của Việt Nam chỉ bằng 9% của Singapore, 26% của Malaysia, 47% của Thái Lan và 69% của Philippines. Báo cáo năm 2020 của Tổ chức năng suất châu Á cũng cho thấy, năng suất lao động của Việt Nam đi sau Thái Lan 10 năm, Malaysia 40 năm và Nhật bản là 60 năm.Nếu không có giải pháp quyết liệt, năng suất lao động của Việt Nam sẽ bị tụt hậu xa hơn các quốc gia trong khu vực, nguy cơ lãng phí nguồn nhân lực của thời kỳ dân số vàng là hiện hữu. Số liệu của Liên đoàn Công nghiệp Việt Nam năm 2021 cho thấy, mỗi năm cả nước có 38% sinh viên ra trường không có định hướng nghề nghiệp cụ thể, 60% làm trái ngành. Nghiên cứu công bố năm 2022 của Đại học Quốc gia Hà Nội cho thấy tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp các ngành công nghệ, kiến trúc, xây dựng làm trái ngành là 32%; ở các ngành nhân văn, nghệ thuật là 63%; nông lâm ngư và thú ý là 67%."Sinh viên dành từ 4 đến 6 năm học đại học cho một chuyên ngành nhưng sau đó một phần không nhỏ lại làm việc ở một lĩnh vực khác, đây là lãng phí cho bản thân sinh viên, gia đình, doanh nghiệp và xã hội", đại biểu tỉnh Lạng Sơn nói.Đại biểu Thạch Phước Bình (Phó đoàn Trà Vinh) cũng nêu, chất lượng lao động là chìa khóa tăng năng suất lao động. Đây cũng là một trong ba đột phá chiến lược kinh tế - xã hội. Thời gian qua, nguồn nhân lực Việt Nam có bước tiến đáng kể, nhưng năng suất lao động so với các nước trong khu vực còn thấp. Nếu không có giải pháp quyết liệt, tình trạng này sẽ gây lãng phí lớn."Sinh viên ra trường làm trái ngành, giáo viên thôi việc là hồi chuông báo động về lãng phí nhân lực ở môi trường giáo dục, thậm chí còn cho thấy lãng phí về niềm tin yêu với nghề nghiệp", ông Bình nói.Chiều nay, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về việc thực hiện chính sách, pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí giai đoạn 2016-2021. Một số Bộ trưởng, trường ngành sẽ giải trình các vấn đề mà đại biểu nêu.Viết Tuân - Sơn Hà Cám ơn đại biểu Phạm Trọng Nhân, ông phát biểu quá chính xác, quá hay và rất thẳng thắn. Đại biểu Phạm Trọng Nhân nêu rất đúng vấn đề, thể chế phù hợp sẽ tạo động lực tốt cho phát triển. Cơ chế đặc thù cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam là rất cần thiết. Thích ý kiến của Đại biểu tỉnh Bình Dương. Mong chính phủ, các bộ ngành nên lắng nghe Việc giáo dục chưa sát với thực tiễn kinh tế sẽ vô hình chung tạo ra 1 lượng lớn sinh viên ra trường không tiếp cận được việc làm. Cần có những số liệu chính xác về nhu cầu việc làm trong từng ngành nghề bao gồm cả hiện tại và dự báo tương lai, từ đó mới phân bổ chỉ tiêu đào tạo từng ngành nghề trong các trường nghề/CĐ/ĐH. Việc làm trái nghề được đào tạo là nguyên nhân chính cho sự thiếu hiệu quả trong lao động, lãng phí nhân lực và làm giảm năng suất lao động. Vấn đề là nếu mỗi tỉnh một phách thì rất khó để các nhà đầu tư thích ứng, chưa kể còn khiến cho các địa phương cạnh tranh thu hút FDI dẫn đến tổng thể cả nước không tối đa hóa được lợi ích của FDI. Chúng ta vẫn cần một chính sách chung cho cả nước, mỗi địa phương sẽ căn cứ các điều kiện tự nhiên xã hội của mình để đề xuất cơ chế đặc thù sẽ phù hợp hơn. ĐB nói quá chuẩn. Nước ta có nhiều vùng khác biệt nhau về nhiều mặt, vậy nên có chính sách đặc thù cho mỗi vùng