Huy chương và huyền thoại Đó là tượng của Prometheus, vị thần bị trừng phạt vì đã dám đem lửa trao cho con người. Bức tượng ấy đã được dùng làm cúp bóng đá trong suốt thời Ba Lan bị phát xít Đức chiếm đóng: những người Do Thái ở Poznan, gần như mất hết quyền con người trong chế độ phát xít, đã quyết định tổ chức một giải đấu “chui”. Họ bí mật thi đấu và bí mật trao cúp cho nhau, chiếc cúp mang hình của người truyền lửa trong thần thoại. Và đã có những khi sân bóng đá trở thành nơi hành quyết tập thể của phát xít Đức dành cho người dân Do Thái.Đó là hình ảnh mạnh mẽ nhất mà tôi từng nhìn thấy về thể thao. Người ta có thể nhìn thể thao dưới góc độ y học, kinh tế học hay xã hội học. Nhưng trong suốt lịch sử của mình, thể thao đã vượt lên những kiến giải lý tính, trở thành một thứ ý niệm thiêng liêng về ý chí của con người. Tại sao những người Do Thái ấy, sống trong cảnh chui lủi, lại quyết định tổ chức một giải đấu, bất chấp nguy hiểm? Họ cần rèn luyện sức khỏe? Chắc là không. Họ cần khẳng định rằng không cách gì tước đi quyền con người của mình. Những người theo thuyết vụ lợi, lập luận bằng lợi ích sẽ khó lòng giải thích được cái cúp này. Thể thao mạnh hơn logic.Tôi nhớ đến bức tượng vị thần truyền lửa ấy khi xem khung cảnh của nhà vận động viên Vũ Bích Hường mà đồng nghiệp mới quay. Huyền thoại điền kinh Việt Nam, biểu tượng của thể thao nước nhà một thời, giờ nằm trong một góc căn nhà tuềnh toàng, di chuyển khó khăn bằng nạng vì tai nạn giao thông, nước mắt lăn trên má và mong ước con trai – người theo nghiệp mẹ – mang về một tấm huy chương từ SEA Games.Những khung cảnh như thế đã lướt qua ký ức người hâm mộ thể thao suốt bao nhiêu năm nay. Huyền thoại vô gia cư, huyền thoại nhổ cỏ, huyền thoại quét rác. Và người ta sẽ tự hỏi, con trai chị Hường sẽ làm gì sau khi giải nghệ?Thật ra thì nghề nào cũng có vinh quang và cay đắng sau ánh hào quang. Nhưng có một điểm đặc thù của thể thao thành tích cao: đó là một “cái nghề” không tuân theo quy luật thị trường. Nếu theo đúng quy luật thị trường, rất nhiều môn thể thao thành tích cao ở nước ta hoàn toàn không có lý do để tồn tại, nếu không muốn nói là phần lớn – bởi không ai có thể mưu sinh bằng “cái nghề” mà họ đã theo đuổi.Chúng ta đầu tư cho những vận động viên này, kham khổ tập luyện trong suốt nhiều năm, cổ vũ họ, để phục vụ cho một nhu cầu tinh thần vô hình, một thứ “lửa” mà cả một quốc gia không muốn để tắt – một thứ vượt lên trên những logic lợi ích thông thường. Nó được nuôi bằng “lửa” của cả một đất nước yêu thể thao, và “lửa” của cả những cô bé, cậu bé lớp năng khiếu thể thao, thơ ngây lao về phía trước với niềm tin đang phục vụ cho tổ quốc.Nhưng sau khi tận dụng “lửa” của những cô bé, cậu bé ấy mười mấy hai mươi năm, ta lại đẩy họ ra và đối mặt với quy luật của thị trường lao động. Ta dắt họ đi bằng một động lực mạnh hơn logic rồi ném họ về với logic. Kịch bản của hầu hết các VĐV thể thao, gần như có thể đoán được trước.Vấn đề ở đây không phải là họ nghèo. Có nhiều người nghèo. Mà vấn đề là họ sẽ nghèo theo một kịch bản định sẵn, bởi ngay từ đầu, họ đã không sống đúng với các quy luật xã hội. Thậm chí, trong quá trình đào tạo vận động viên thành tích cao, chuyện học văn hóa cũng bị xem nhẹ. Một ông bầu đốc thúc cầu thủ học hết lớp 12, cũng được xem là trường hợp đặc biệt.Vấn đề của các “huyền thoại thể thao” thì ai cũng đã nhìn thấy. Giờ là lúc nghĩ về các lựa chọn. Lựa chọn đơn giản là bỏ thể thao thành tích cao đi, cứ theo nhu cầu thực tế của thị trường lao động mà đào tạo, không còn Prometheus, không có lửa không có khói gì nữa.Hoặc là vẫn nuôi các cô cậu ấy, nhưng theo một cách khác để họ đừng khốn khó ngay khi ở tuổi tứ tuần như thế nữa. Có thể bạn chưa bao giờ nghe đến “Phòng hỗ trợ VĐV thành tích cao” (Ủy ban thể thao Singapore); “Chương trình cuộc sống VĐV” (New Zealand) hay “Chương trình hỗ trợ quá độ” (Ủy ban thể thao Ireland)... và rất nhiều những thứ tương tự, sinh ra để đảm bảo đời sống cho VĐVkhi giải nghệ, đào tạo và lo việc làm cho họ. Những cái tên chương trình nghe giống một giấc mơ xa xôi. Nhưng thực chất, nó cũng chính là đầu tư cho thành tích: nó tạo ra sự toàn tâm toàn ý của VĐV khi còn đang thi đấu.Hoặc lựa chọn khác là cứ để nguyên như bây giờ, chúng ta vẫn có thể có nhiều HCV nhất, nếu tổ chức trên sân nhà.Đức Hoàng Cảm ơn Đức Hoàng! Anh đã nói lên được những điều nhiều người muốn nói nhưng không đủ sắc sảo để viết. Sau Seagame tôi cũng chạnh lòng nghĩ, tương lai của Ánh Viên rồi sẽ có kết cục như thế nào khi mà em đã và đang hy sinh tuổi thơ, tuổi xuân để mang lại vinh quang cho đất nước nếu dùng người theo kiểu "vắt chanh bỏ vỏ" ở ta? "Nó được nuôi bằng “lửa” của cả một đất nước yêu thể thao, và “lửa” của cả những cô bé, cậu bé lớp năng khiếu thể thao, thơ ngây lao về phía trước với niềm tin đang phục vụ cho tổ quốc." Dường như xã hội xem việc mỗi cá nhân cống hiến cho đất nước là điều tất nhiên. hoặc nếu có quan tâm đến vđv thì đó là chuyện của ai đó chứ không phải là chuyện của mình. Xã hội nhận lửa mà không quan tâm đến chất đốt. Đa số mọi người thích "nhận" hơn là "cho đi" Đó là điều khiến cho ngọn lửa chỉ cháy nửa vời tôi thấy việc thi đấu thành tích huy chương, việc sử dụng các vận động viên và chế độ đãi ngộ khi họ giải nghệ giống như một kiểu "lừa", "lừa" cho người ta nỗ lực hết mình vì cái gọi là "lợi ích dân tộc", "lừa" để người ta lầm tưởng về ảo tưởng vinh quang và đỉnh cao chiên thắng. Thực chất chỉ là "vắt chanh bỏ vỏ", "trồng cây ngắn ngày". Đến lúc hết giá trị sử dụng rồi thì... sống chết mặc bay! Buồn! Rất hay! Cám ơn bạn Đức Hoàng đã cho bạn đọc thấy một bức tranh toàn cảnh về cuộc sông của các vận động viên thành tích cao ở Việt Nam. Tiếc rằng câu nói của các Cụ ta từ xưa đến nay vẫn đúng trong thời buổi hiện nay là " vắt chanh bỏ vỏ" Cảm ơn nhà báo Đức Hoàng đã đưa ra một bài viết tuyệt vời về vấn đề này! Tôi mong các vị làm quản lý thể thao nước nhà hãy đọc bài cuả Đức Hoàng và suy ngẫm, tìm giải pháp cho vấn đề của các "huyền thoại thể thao". Những chương trình mà Đức Hoàng đề cập trong bài về kinh nghiệm của các nước láng giềng đâu có đến nỗi khó đến mức mà VN chúng ta không học tập được? Tôi trộm nghĩ nếu một ngày nào đó sau đây 20 năm, ngôi sao Ánh Viên hôm nay của chúng ta chẳng may rơi vào hoàn cảnh như Bích Hường thì chúng ta có lỗi biết chừng nào? Hãy làm điều gì đó thà muộn còn hơn không!!! các bác  ngồi trên không biết nó có đọc bài này không? quá xác đáng, quá đúng, không thể cãi được!! Cảm ơn Đức Hoàng về một bài báo nữa rất hay của anh. Như mọi lần, dường như nó 'nói' lên nhiều điều khác hơn chỉ là vấn đề cụ thể đang bàn tới. Ồ, "biết dzồi, khổ lắm, nói mãi" Bài viết rất hay Có một điều ít ai để là không chỉ Olympi, ngay cải giải SeaGames Vừa rồi cũng có 1 NGỌN LỬA cháy không tắt trren nóc sân vận động Quốv gia Singapore. Để chi vậy, trong khi để duy trì 1 ngọn lửa cháy suốt hơn hai tuần như thế cũng tốn nhiên liệu tốn chi phí chứ. Không lẻ ngta đang làm điều vô nghĩa và lãng phí? Không thể nào, đó là ngọn lửa của tinh thần, của tình đoàn kết, của Thể thao. Đó là những thứ "phi ngôn ngữ" thì rất khó dùng ngôn ngữ mà diễn tả cho hết được. Dường như khi lỡ dần thân vào con đường này,họ-những VĐV sẽ phải hiểu rằng sau một quãng thời gian làm "huyền thoại" khi hết thời họ phải trở về "đôc thoại" với chính bản thân mình. Đọc bài của bạn,tôi chợt nhớ đến câu ca dao:"thi đua ta quyết thi đua, thi đua ta quyết tiến lên hàng đầu, hàng đầu rồi tiến đi đâu, đi đâu ta quyết hàng đầu tiến lên"!. Tôi có lẽ là người cổ hủ, nhưng cũng mạnh dạn nói chút ý kiến về thể thao. Huy chương vàng mà mọi người nói là vinh quang, Tôi thấy là hư danh nhiều hơn. Thử làm phép tính đơn giản, mỗi ngày 1 vđv quốc gia ngốn hết bao nhiêu ngân sách? Bao gồm ăn, ở, lương, cơ sở vật chất, rồi huấn luyện viên thuê... Nếu đem số tiền đó đầu tư cho giáo dục để nâng cao tri thức, đào tạo ra những nhân tài cho các ngành khoa học, kỹ thuật, kinh tế... Cho đất nước có phải tốt hơn không? Chứ treo 1 tấm HCV cũng đâu giải quyết được những vấn đề cấp thiết của đất nước hiện nay? Thích