Duyệt phim Khi tôi làm live show cho ca sĩ Lam Trường tại Singapore năm 2007, người lo toàn bộ giấy phép tổ chức, quảng bá là một em sinh viên Việt Nam đang du học tại đó. Trong thời gian ngắn, em đọc luật và hỏi nhà hát là có thể trả lời chúng tôi rành mạch: những gì được làm, không được làm.Hay khi tôi quay phim "Dạ cổ hoài lang" tại Canada cũng vậy, chỉ cần hai người đã có thể tổ chức được đoàn phim, không khó để biết rõ mình được và không được làm gì. Thực tế, dù luật ở các nước khác có những yêu cầu khắt khe hơn Việt Nam, nhưng nó rất rõ ràng, dễ áp dụng.Trở lại tình hình phim ảnh hay tổ chức biểu diễn tại Việt Nam, những người làm nghề như tôi và bạn bè  - ít nhất cũng làm nghề trên 10 năm - vẫn rất lơ mơ về việc cái gì được, cái gì không. Hay có những khi, phim này "qua" được, phim kia lại không. Có thời điểm thì câu trả lời là "có", có lúc lại "không", bởi những lý do rất cảm tính như: vi phạm thuần phong mỹ tục, vấn đề đang nhạy cảm, không phản ánh đúng hiện thực xã hội, gây tác động tiêu cực...Tôi cũng từng gặp các anh chị, cô chú trong Hội đồng duyệt phim quốc gia. Họ ở ngoài cũng rất "thoáng", rất cập nhật tình hình phát triển điện ảnh quốc tế vì họ cũng đi nước ngoài nhiều, tham gia các hội thảo quốc tế, hoặc có con cháu học ở nước ngoài. Nhưng khi ở trong vị trí Hội đồng duyệt phim, những quyết định của họ nhiều khi làm chúng tôi ngỡ ngàng.Mười lăm năm làm nghề, qua một số nhiệm kỳ của người quản lý và Hội đồng duyệt phim, thật sự tôi thấy có vẻ càng ngày ngành Điện ảnh, văn hoá lại càng yếu thế về tiếng nói riêng của ngành mình. Chúng ta quá phụ thuộc và e dè trước dư luận, chính trị, kinh tế. Gần đây, chúng ta không thấy các phim nặng ký với những đề tài mãn tối của xã hội, lên tiếng nói phản biện, công kích các tiêu cực ở các ngành nghề, vấn đề trong xã hội. Bởi bản thân những phim này vốn nội dung đã kén khách, lại không biết khi kiểm duyệt số phận sẽ thế nào, người làm phim không dám mạo hiểm.Phim "Nụ hôn thần chết" 12 năm trước đây có một câu thoại: "Không phải cái gì dân thấy thì công an cũng thấy". Phim được cho qua kiểm duyệt. Bây giờ, những tình huống như vậy gần như là không thể. Hay phim "Mỹ nhân kế" có những cụm từ mà bây giờ tôi nghĩ lại, rất có thể sẽ bị yêu cầu cắt đi như "bọn giặc phương Bắc" hay "cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan"  -  những chi tiết hay câu thoại người ta rất dễ cho là "nhạy cảm".Đến một phim khác của đồng nghiệp gần đây nói về ngôi trường trên đảo cũng không được dùng chữ "đảo" vì "nhạy cảm vấn đề biển đảo" trong khi nội dung phim không liên quan tới chủ đề này. Vậy, nếu chúng ta làm phim về lịch sử chống ngoại xâm, bảo vệ chủ quyền tổ quốc, có được nhắc đến Trung Quốc không? Thật sự tôi không thể đoán được.Nhưng là người trong nghề, tôi nhận thấy gần đây Hội đồng duyệt phim cũng phải chịu quá nhiều áp lực từ sự suy diễn mang tính chính trị của nơi này nơi kia. Tâm lý chung, họ cũng bị yếu thế, cố tránh né sao cho an toàn. Và vì quá an toàn và sợ áp lực nên đôi khi chúng tôi cảm giác như Hội đồng đã "thà cắt oan còn hơn bỏ sót". Tôi cũng có thể hiểu, vì một vài lý do khác không nằm trong sự kiểm soát của Hội đồng. Và không ít ý kiến trong nghề cho rằng, với cơ chế, cách tư duy đã diễn ra, bất kỳ ai vào vị trí Hội đồng duyệt cũng khó mà thay đổi.Có thể ai đó cho rằng tôi đang bênh vực thành viên Hội đồng duyệt phim, nhưng văn hoá phải có được tiếng nói riêng. Nó là góc nhìn riêng, nó là một kênh tường thuật và phản biện cuộc sống. Văn hóa là sự tưởng tượng, sáng tạo, gợi cảm hứng nhằm cải thiện cuộc sống tốt đẹp hơn. Người xem, người làm, người quản lý phải hiểu điều đó. Nếu một bộ phim nói về một nhân vật công an xấu, đó là góc nhìn của người sáng tác. Đó chỉ là một cá nhân, chứ cả bộ phim hay nhân vật trong phim không đại diện cho chân dung của ngành công an. Hình ảnh chung của ngành công an phải được xây dựng bởi ngành.Điều quan trọng nhất của thị trường văn hóa, nghệ thuật, giải trí là một cộng đồng, một cá nhân hoặc dư luận có thể lên tiếng phản biện hay tẩy chay bộ phim mà họ cho là không đúng. Với nhà làm phim, đó là điều họ sợ nhất: sự quay lưng của công chúng.Nếu chúng ta nhìn nhận như vậy, Hội đồng duyệt phim sẽ đỡ áp lực hơn nhiều. Họ không ngại làm mất lòng ai. Việc của họ khi ấy chỉ là đánh giá bộ phim theo câu chữ quy định trong Luật Điện ảnh. Ví dụ: có quan hệ giới tính thì hạn chế lứa tuổi nào? Bạo lực cỡ nào thì tuổi nào được xem, những hình ảnh và câu thoại nào phạm vào tính dân tộc, quốc gia thì không được... Mọi thứ khi đã tường minh sẽ không bị gánh vác một "bóng ma" nặng nề vô hình mang tên "vấn đề nhạy cảm" nữa.Hội đồng duyệt phim hiện nay đang phải xem hơn 200 phim một năm, rồi ngồi suy xét xem cái nào nhạy cảm, chỗ nào đụng chạm, chỗ nào sẽ bị suy diễn làm phức tạp hóa hơn... Khách quan mà nói, là khối lượng công việc quá lớn. Theo tôi, cần lập ra nhiều hội đồng theo thể loại phim hay tính chất phim, ví dụ như hội đồng duyệt phim tình cảm, hài, hội đồng phim châu Á, châu Âu. Và mỗi hội đồng duyệt phim cũng không cần đông tới trên 10 người mà vẫn bất cập như hiện nay.Đừng bắt họ choàng trọng trách quá nặng, cũng đừng bắt khán giả tiếp tục thiệt thòi vì lý do mà khán giả vô can.Nguyễn Quang Dũng Bài viết hay Rất chính xác, cái đáng sợ nhất là không rõ ràng Tôi đồng ý với quan điểm của anh, hiện nay các phim chiếu rạp trong nước đang càng ngày càng nhàm chán và ít người coi. Không phải đạo diễn không có tài mà ngược lại tôi cho rằng họ rất tài năng và đang học hỏi nhiều cái mới lạ và trao cho những đứa con tinh thần của mình, dàn diễn viên một số phim cũng khá ấn tượng với những gương mặt trẻ có triển vọng. Nhưng theo tôi cái khiến những bộ phim không khiến người xem thích thú chính là nội dung phim và 'bị cắt quá nhiều''. Những bộ phim Việt chủ yếu xoay quanh tình yêu "nhẹ nhàng, trong sáng", hài nhảm đã quá chán đối với người xem. Những bộ phim phản ánh hiện thực, cuộc sống, xã hội, nội dung mới... Những bộ phim phá cách, sáng tạo đáng ra là những làn gió mới lại bị cấm chiếu vì "vấn đề nhạy cảm" hay " thuần phong mỹ tục"... Làm bóp nghẹt những ý tưởng tiếp theo từ trong trứng nước. Một số phim ngoại hay nội thì bị cắt đến 'mất cả nội dung', đang coi cảnh này bỗng bay sang cảnh khác. Một tác phẩm điện ảnh nó phải đâỳ đủ và trọn vẹn các bố cục mới tạo ấn tượng cho người xem. Tôi nghĩ chúng ta nên kiểm duyệt nhưng vẫn giữ lại những giá trị cho bộ phim và những người làm ra chúng, đánh giá đúng những yếu tố cắt và không cắt. Ban hành rõ những yếu tố được và không được có trong bộ phim. Hãy để những tác phẩm của người Việt được yêu thích và đọng lại những dư âm khó quên trong mỗi chúng ta. Rất tiếc là "những vấn đề nhạy cảm" không thể cho lên cân, đo hay thổi như máy đo độ cồn để thử độ "nhạy cảm" mà độ "nhạy cảm" lại tùy thuộc vào mức độ "nhạy cảm" của người xét duyệt, phán xét. "Vậy, nếu chúng ta làm phim về lịch sử chống ngoại xâm, bảo vệ chủ quyền tổ quốc, có được nhắc đến Trung Quốc không? Thật sự tôi không thể đoán được." Tôi thích nhất câu này. Có những rào cản, những định nghĩa không rõ ràng đang hạn chế sự sáng tạo, sự đột phá của nền điện ảnh nước nhà, Hàn Quốc đã từng gặp tình huống tương tự, khiến cho nền điện ảnh nước họ thụt lùi so với điện ảnh phương Tây, họ quyết tâm thay đổi, và giờ điện ảnh của họ vươn tầm thế giới, một ngành công nghiệp hái ra tiền, còn ta mãi loay hoay với những định nghĩa trừu tượng, những tác phẩm đi vào lối mòn, khán giả đã, đang và sẽ tiếp tục quay lưng với chính tác phẩm của mình trên sân nhà. Đó là lý do rất hiếm khi tôi xem phim điện ảnh nước nhà. Đạo diễn thì không hợp với thời cuộc (Có thể là bị cắt đi), lời thoại có những khi chẳng ăn nhập với dòng chảy của phim. Chung quy lại là, không biết đến khi nào tôi mới quay lại với phim made in Vietnam. Bài viết quá hay, cảm nhận được nhưng không thể viết hay và chính xác như anh được. Khi viết ra điều này mình biết anh là người rất tâm huyết và yêu ngành. Cảm ơn Anh Nguyễn Quang Dũng. Vấn đề nhạy cảm đâu chỉ có trong lãnh vực điện ảnh cũng đâu phải có nguồn gốc từ điện ảnh nên một mình điện ảnh khó giải quyết Rất đồng tình với đạo diễn. Người sáng tạo thì sợ kiểm duyệt, kiểm duyệt thì sợ trách nhiệm, còn trách nhiệm thì lù tù mù đến nỗi...nhìn đâu cũng thấy "ma". Hệ quả là văn hóa nghệ thuật nước nhà loi ngoi lóp ngóp với ao làng, mãi chưa thể ra tới bể cả chỉ vì cái đê cứng nhắc mang tên: Kiểm duyệt ! "Vấn đề nhạy cảm" nó giống như là "Không làm chủ tốc độ" chứ không phải "thông số nồng độ cồn" để mà áp dụng chính xác được. Bởi vậy phim chiếu rạp ở VN từ lâu chỉ quanh quẩn thể loại phim hài, cười cho thoải mái là xong, vừa dễ kiểm duyệt vừa ăn khách. Phim kinh dị thì quy về mê tín dị đoan, cắt xén tùm lum; phim xã hội thì cắt hết cảnh nóng 18+ trong khi đã dán nhãn và kiểm tra CMND của người xem khi mua vé; phim hành động thì nói là ko đúng hiện thực xã hội...đủ lý do lý chấu. Trong khi cái phim nước ngoài có cái đường lưỡi bò chềnh ềnh thì bị sót, đến lúc phát hiện ra thì lại bảo là khán giả làm quá mọi chuyện lên. "...không dám đưa ra những tiếng nói phản biện xã hội..."Tôi nghĩ giờ này, nếu những show kinh điển như Gặp nhau cuối tuần có sống lại thì cũng chẳng dám nói lên như trước nữa. Bài viết phản ánh đúng thực trạng. Cách giải quyết cũng có nhưng viễn cảnh được áp dụng thì mãi xa vời.