Chờ vaccine 'xịn' "Chờ vaccine xịn an toàn hơn không?", anh hỏi. Tôi nói: "Những vaccine như AstraZeneca, Moderna và Pfizer đều rất an toàn".Anh sau đó dường như vẫn lăn tăn. Anh có thể chưa hoàn toàn an tâm, như tâm lý tôi đang thấy ở một số người.Một số bạn bè, người quen ở Việt Nam cho tôi biết, có những người trong cộng đồng đang nói với nhau rằng vaccine Pfizer và Moderna đắt tiền hơn, có hiệu quả cao hơn AstraZeneca. Nhất là họ cho rằng, AstraZeneca có lẽ ít an toàn, gây nhiều phản ứng không mong muốn. Và vì thế, có người đã hoãn tiêm AstraZeneca mặc dù họ trong nhóm được tiêm.Tôi muốn thuyết phục các bạn rằng cách so sánh và niềm tin đó sai. Các bạn nên tiêm một trong ba loại vaccine hiện nay khi có cơ hội. Đừng chần chừ hay tìm cách hoãn tiêm, đừng chờ vaccine "xịn". Đơn giản vì không có khái niệm "vaccine xịn" và không thể so sánh hiệu quả giữa các vaccine.Một bộ phận công chúng nghĩ rằng Pfizer và Moderna hiệu quả cao hơn AstraZeneca. Kết quả nghiên cứu công bố trên các tập san y khoa cho thấy vaccine Pfizer hiệu quả 95%, Moderna 94%, và AstraZeneca 72%.Như tôi đã giải thích, khi nói vaccine có hiệu quả 90% thì điều đó không có nghĩa là giảm 90% số ca nhiễm mà là: người được tiêm đầy đủ giảm 90% nguy cơ nhiễm.Nhưng các bạn có thể dựa vào đó mà nói rằng AstraZeneca hiệu quả thấp nhất, hay không "xịn" bằng vaccine của Mỹ? Câu trả lời dứt khoát là "không". Có rất nhiều lý do không thể so sánh hiệu quả các vaccine như vậy.Thứ nhất, thiết kế nghiên cứu không cho phép so sánh hiệu quả giữa các vaccine. Hiện nay, hiệu quả của mỗi loại được đánh giá qua các nghiên cứu độc lập với nhau. Ví dụ, Pfizer được đánh giá qua so sánh tỷ lệ nhiễm ở nhóm vaccine và "nhóm chứng" A, còn AstraZeneca thì lại so sánh với "nhóm chứng" B. Hai "nhóm chứng" A và B hoàn toàn độc lập nên không thể so sánh hiệu quả của hai vaccine được.Để so sánh hiệu quả hai vaccine một cách khoa học, người ta phải làm nghiên cứu "head-to-head", tức so sánh trực tiếp trong cùng một nghiên cứu. Thiết kế này có nghĩa là hai vaccine so sánh với một "nhóm chứng" chung. Nhưng nghiên cứu dạng này chưa và sẽ không bao giờ được thực hiện, vì không hãng nào muốn so sánh vaccine của họ với vaccine của công ty khác mà kết quả có là gì đi nữa cũng có bên không vui.Thứ hai, đặc điểm của tình nguyện viên trong các nghiên cứu rất khác nhau. Mỗi nghiên cứu có một nhóm tình nguyện viên riêng, hoàn toàn độc lập. Nghiên cứu AstraZeneca thử nghiệm trên tình nguyện viên Brazil, Nam Phi và Anh, còn nghiên cứu Pfizer làm trên người ở Mỹ và Đức. Thử nghiệm AstraZeneca làm trên người từ 18 đến 55 tuổi ở Anh, 18 đến 65 tuổi ở Nam Phi và không thấy đề cập đến tiêu chuẩn loại trừ liên quan bệnh đi kèm. Còn thử nghiệm Pfizer làm trên các nhân viên y tế và cộng đồng nhưng loại trừ người có bệnh nền.Các nhóm tình nguyện viên rất khác nhau về thành phần kinh tế và hệ thống y tế, đặc điểm sinh học... nên hiệu quả của các thử nghiệm chắc chắn khác nhau. Sự khác biệt có thể chẳng liên quan gì đến vaccine và không thể so sánh trực tiếp được.Thứ ba, phương pháp phân tích dữ liệu rất khác nhau. Theo các mô hình thống kê áp dụng cho phân tích hiệu quả vaccine giữa các thử nghiệm lâm sàng, có nghiên cứu sử dụng mô hình Binomial, có nghiên cứu sử dụng mô hình Cox, thậm chí mô hình Poisson. Các mô hình này thích hợp cho mỗi tình huống. Nhưng vì các tham số kỹ thuật khác nhau, nên kết quả cũng khác nhau. Ngay trong cùng một trường dữ liệu, hai mô hình phân tích có thể cho ra hai kết quả khác nhau. Vấn đề là nhà nghiên cứu phải đủ am tường để chọn một mô hình thích hợp.Thứ tư, tỷ lệ nhiễm virus rất khác biệt giữa các quần thể thử nghiệm - yếu tố ảnh hưởng đến sự khác biệt về hiệu quả vaccine. Tỷ lệ này dao động từ 0,9% với Pfizer đến 1,8% với Johnson & Johnson. Tỷ lệ nhiễm khác nhau dẫn đến số ca nhiễm khác nhau giữa các nghiên cứu. Có nghiên cứu ghi nhận 130 ca nhiễm AstraZeneca, nhưng cũng có nghiên cứu ghi nhận hơn 450 ca nhiễm Johnson & Johnson. Số ca nhiễm khác nhau dẫn đến kết quả và độ tin cậy cũng khác nhau.Về phản ứng phụ, nhiều người đang e ngại phản ứng phụ sau khi tiêm AstraZeneca, nhưng có lẽ họ không biết hay không chú ý rằng vaccine khác như Pfizer và Moderna cũng có phản ứng phụ như vậy.Vài bạn nghĩ rằng AstraZeneca có nhiều phản ứng phụ hơn Pfizer, nhưng cảm nhận đó không đúng với thực tế. Số liệu từ Australia trên người đã tiêm cho thấy phản ứng phụ của hai vaccine AstraZeneca và Pfizer tương đương nhau. Chẳng hạn, số ca có phản ứng phụ cần đến bác sĩ hay nhập viện sau liều thứ hai của AstraZeneca là 0,7% - tức 7 trên 1.000 người và đối với Pfizer là 1,8% - 18 trên 1.000 người.Bạn có thể thắc mắc, "0,7% với 1,8% chênh nhau chớ", nhưng trong khoa học, tỷ lệ này là chênh rất thấp, không đáng kể.Tóm lại, dữ liệu từ nghiên cứu hiện nay không cho phép chúng ta kết luận vaccine nào hiệu quả hơn hay vaccine nào hiệu quả thấp. Những lý do về cách thiết kế nghiên cứu, chọn nhóm tình nguyện viên, phương pháp phân tích và tỷ lệ nhiễm trong quần thể đều ảnh hưởng đến hiệu quả vaccine.Tất cả ba vaccine tôi đề cập đều đã qua nghiên cứu cẩn thận, dữ liệu minh bạch và đã công bố, được giới khoa học đánh giá độc lập, chúng ta có thể tin vào chúng. Cả ba vaccine khá an toàn và có tỷ lệ phản ứng phụ tương đương nhau.Và bạn đừng quên, những con số về hiệu quả vaccine được rút ra từ việc áp dụng trên một quần thể chứ không áp dụng cho một cá nhân. Mỗi người chẳng hưởng nhiều lợi ích từ mũi tiêm vaccine, nhưng qua việc tiêm chủng, mỗi chúng ta đóng góp cho cộng đồng để tạo nên miễn dịch cộng đồng. Đó là ý nghĩa đích thực của chiến dịch tiêm chủng.Nguyễn Văn Tuấn cái tôi quan tâm không phải xịn ở khả năng ngừa virus bao nhiêu %, cái tôi quan tâm xịn ở chỗ có AN TOÀN với tôi hay không Anh nói " không thể so sánh hiệu quả giữa các vaccine" là không được rồi ! Tại sao không thể so sánh ? Hiệu quả loại vaccine 90% khác loại vaccine 70% là rõ ràng, có gì phức tạp đâu ? Tôi cũng rất băn khoăn nhưng đã được tác giả giải đáp và thấy yêu tâm hơn. Cảm ơn tác giả vì bài viết hữu ích cho mọi người. Chuẩn rồi. Giờ này có vaccine mà tiêm đã là 1 hạnh phúc, không nên kén cá chọn canh :-D Bài viết của giáo sư hay quá. Vì sự am hiểu không rõ ràng dẫn đến nhiều người ngần ngại tiêm vaccine hoặc chờ vaccine.. Họ không đánh giá được lợi và hại khi tiêm hay không tiêm vaccine khi có cơ hội. Ủng hộ vắc xin Astra Zeneca. Nhưng nếu chọn tôi vẫn chọn Pfizer, Moderna Sau khi đọc xong bài viết này, tôi quyết định chọn vaccine Pfizer. Nếu nói vậy thì tại sao bên Châu Âu vẫn không chấp nhận Astra Zeneca? Chẳng lẽ các nhà nghiên cứu của các nước tiên tiến đó không thấy được những thông tin mà tác giả đề cập. Tôi thì vẫn tin có cái tốt hơn cái kia Câu chốt là Moderna và Pfizer có phản ứng phụ tắc mạch giảm tiểu cầu, đột quỵ hay nhồi máu cơ tim không ạ? Rõ ràng Pfizer ít tỷ lệ tử vong hơn mà. Thành thật cám ơn các bạn đã đọc và cho ý kiến về câu chuyện 'vaccine xịn'. Tôi muốn mượn không gian này để giải thích thêm:1. Về mặt con số đơn giản, thì 95% (Pfizer) rõ ràng là cao hơn 72% (AstraZeneca). Nhưng so sánh đó chỉ hợp lý khi hai con số đó được tính toán dựa trên 1 mẫu số (nhóm chứng). Hiện nay, hai con số đó dựa trên 2 mẫu số hoàn toàn khác nhau, nên chúng ta không thể nói 95% thật sự cao hơn 72%.2. Công trình thử nghiệm AstraZeneca có một sai sót... ngớ ngẩn. Một số tình nguyện viên (hơn 2.700 người) được tiêm vaccine với liều lượng chỉ phân nửa liều lượng chuẩn, và sai sót này xảy ra hoàn toàn tình cờ. Điều trớ trêu là hiệu quả của nhóm được tiêm nhầm này lại cao hơn hiệu quả của nhóm được tiêm đúng liều.3.  FDA của Mĩ chưa phê chuẩn bất cứ vaccine nào. Họ chỉ phê chuẩn trong điều kiện khẩn cấp và đã có kết quả nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III. Tuy nhiên, đã và đang có những ý kiến mạnh đề nghị FDA nên phê chuẩn hai vaccine Pfizer và Moderna. Còn AstraZeneca của Anh thì theo tôi biết họ chưa nộp hồ sơ cho FDA, vì công ty đang chờ kết quả của thử nghiệm lớn hơn nữa. 4.  Điều quan trọng cần nói thêm là đã có chứng cớ khoa học cho thấy cả hai vaccine Pfizer và AstraZeneca đều có hiệu quả chống biến thể Delta 92% đến 96%. Điều này cho thấy để phòng ngừa biến thể Delta thì chúng ta cần phải tiêm 2 liều như khuyến cáo. Tôi xin nói thêm rằng tôi không phải là chuyên gia tư vấn cho Pfizer hay AstraZeneca.NGUYỄN VĂN TUẤN Bài viết rất rõ ràng và hữu ich. Cảm ơn GS TS Tuấn. Mình muốn đưa ra một cách nhìn khác để làm chủ đề này thêm sôi nổi, tại sao người viết bài không đứng ở vị trí của một người dân bình thường mà suy nghĩ. Pfizer hiệu quả 95% với chủng này thì hoàn toàn có khả năng đạt hiệu quả tương tự với chủng khác, còn Astra chỉ hiệu quả 72% với chủng này thì chẳng ai dám chắc với chủng khác nó đạt hiệu quả cao hơn, thậm chí là còn có thể thấp hơn. Đây là tâm lý và suy nghĩ hoàn toàn bình thường, có cơ sở từ một người thường dân như mình, và mình tin rằng mình và nhiều người khác có quyền nghĩ như vậy. Vậy tại sao 1 số nước châu Âu lại tạm đình chỉ tiêm vaccine AstraZeneca?