Nhà bạc tỷ cho người nghèo Trong quá trình tìm kiếm, tôi phát hiện ra giá nhà không chỉ phụ thuộc vào các yếu tố vừa đề cập mà còn có một yếu tố khác khá quan trọng: tỷ lệ nhà ở xã hội trên địa bàn.An sinh xã hội cho người thu nhập thấp, trong đó có vấn đề nhà ở, là bài toán phải đối mặt và không dễ gì giải quyết ở nhiều quốc gia, không riêng Việt Nam. Theo số liệu của Bộ Xây dựng, cả nước đã hoàn thành 279 dự án nhà ở xã hội, quy mô 148.000 căn, đạt 7,3 triệu m2, trong khi mục tiêu là 12,5 triệu m2 theo chiến lược phát triển nhà ở quốc gia.Nhưng trong khi giới chức nỗ lực xây đủ 12,5 triệu m2 mặt sàn, các số liệu thực tế cho thấy nhà ở xã hội đang nằm ngoài tầm với của người thu nhập thấp. Hiện hơn 1,7 triệu công nhân cả nước cần chỗ ở ổn định, trong khi thu nhập bình quân chỉ từ 4 đến 6 triệu đồng mỗi tháng. Giá mỗi m2 nhà ở xã hội khoảng 25 triệu đồng, tương đương 1-1,6 tỷ đồng mỗi căn. Người mua được vay tối đa 900 triệu đồng, không quá 70% giá trị căn hộ. Theo tính toán của chuyên gia, những gia đình hai vợ chồng làm công nhân, phải tiết kiệm cật lực trong khoảng 10 năm mới để dành được 30-40% còn lại; nếu giá nhà đến lúc đó vẫn đứng yên.Vậy nếu hăm hở xây nhà mà không nỗ lực gỡ các nút thắt của hệ thống chính sách đi kèm, chủ trương này khi hoàn thành có thể chỉ đẹp về số liệu báo cáo mà không giải quyết được cơ bản vấn đề an sinh nhà ở. Theo quan sát của tôi, kinh nghiệm và các sai lầm người Pháp gặp phải có thể giúp Việt Nam tham khảo.Tại Pháp, khu vực nào có tỷ lệ nhà ở xã hội cao (Habitation à Loyer Modéré - HLM), tức là có những khu chung cư mà chính phủ hay chính quyền địa phương cho thuê với giá ưu đãi, thì giá nhà sẽ thấp và ngược lại.Điều này cũng hợp lý, vì khu dân cư có thu nhập thấp thì phần lớn dân trí thấp, tỷ lệ thất nghiệp cao, hoặc người nhập cư nhiều. Các nghiên cứu chỉ ra rằng giáo dục, việc làm, thu nhập và nơi sinh sống có mối quan hệ tác động qua lại với nhau. Ở một số thành phố lớn của Pháp, rất dễ bắt gặp hình ảnh những nhóm người tụ tập bia rượu dưới các khu nhà cũ kỹ, nhếch nhác, nhất là ở vùng ngoại ô hoặc các quận ven đường vành đai.Việc tập trung nhiều khu nhà xã hội ở cạnh nhau tạo ra những hệ lụy mà nước Pháp đến giờ phải tiếp tục xử lý, đó là các khu "Ghetto". Các khu nhà xã hội này tách biệt với cộng đồng xung quanh, tập trung nhiều tệ nạn.Nổi tiếng với các chính sách an sinh rộng rãi, để tiếp tục phát triển nhà xã hội, nước Pháp rút kinh nghiệm bằng việc xen kẽ một tòa chung cư HLM trong một khu vực dân cư bình thường khác, và quy định bắt buộc tỷ lệ nhà ở xã hội là tối thiểu 25% ở những phường/xã có số dân trên 3.500 người (riêng Paris và vùng phụ cận là 1.500 người).Tuy vậy, tương tự ở Việt Nam, vẫn có những địa phương chủ động nộp phạt để không phát triển nhà ở xã hội. Lý do của vấn đề này ở Việt Nam là thiếu quỹ đất, xây nhà ở xã hội lợi nhuận thấp, thủ tục rườm rà... Còn ở Pháp, lý do họ đưa ra chủ yếu là muốn duy trì mức giá nhà cao, thành phần dân cư đồng nhất hơn, tránh các tệ nạn xã hội.Từ các trở ngại mà Pháp cũng như một số quốc gia khác trải qua khi giải quyết vấn đề nhà ở cho người nghèo, tôi thấy có một số hướng Việt Nam có thể tham khảo.Thứ nhất, thay vì phát triển các dự án để bán thì chuyển sang cho thuê. Người thu nhập thấp gần như không thể mua nhà xã hội với mức giá từ 25 triệu/m2 như hiện nay; trong khi họ vẫn có nhu cầu thuê lâu dài để an cư.Thay vì yêu cầu doanh nghiệp bất động sản cắt 20% quỹ đất trong các dự án phát triển nhà ở thương mại, khu đô thị để xây dựng nhà ở xã hội - chính sách đã được thực tế chứng minh là bất hợp lý, không hiệu quả - có thể đề nghị họ chia sẻ trách nhiệm bằng việc quy định một tỷ lệ nhà xã hội cho thuê.Thứ hai là không nên tập trung mật độ nhà xã hội cao trên một địa bàn, sẽ dần tạo ra những khu dân cư có mức độ khác biệt lớn về thu nhập, dân trí, việc làm. Tôi nêu ra vấn đề này sau khi nhận thấy nhiều nơi ở Việt Nam có thể mắc phải sai lầm như nước Pháp, gây ra các hệ lụy lâu dài. Hà Nội mới đây công bố dự kiến xây dựng năm khu nhà ở xã hội tập trung; hai khu tại xã Tiên Dương, huyện Đông Anh và ba khu khác ở xã Cổ Bi, huyện Gia Lâm; xã Ngọc Hồi, huyện Thanh Trì và xã Đại Mạch, huyện Đông Anh.Theo thời gian, khu nghèo sẽ càng nghèo, và khu giàu có chỉ thu hút những người giàu có. Việc xây các khu nhà xã hội tập trung là tiền đề hình thành nên những khu vực chậm phát triển, thậm chí tập trung tệ nạn như các "Ghetto" ở Pháp.Thứ ba là thực hiện giãn dân, phát triển các đô thị vệ tinh. Muốn vậy phải có hạ tầng giao thông kết nối tốt. Một người lao động thu nhập thấp hoàn toàn có thể sống xa thành phố 20-30 km nếu có phương tiện giao thông công cộng tốt, thời gian di chuyển không quá một giờ đồng hồ.Nhà ở là một phần quan trọng của chính sách an sinh tạo nên ổn định xã hội. Một quốc gia chỉ phát triển bền vững khi chênh lệch giàu nghèo được rút ngắn, số đông người lao động tiếp cận được những điều kiện sống tối thiểu.Võ Đình Trí Tôi có cơ hội đọc mấy bài nghiên cứu bởi người nước ngoài (research papers). Tôi đọc mà thấy phục họ, người nước ngoài mà sao họ hiểu nhiều thế. Tôi thấy chuyện này rất bổ ích cho độc giả quý báo. Đó là rất nhiều nhà xã hội ở VN mà người chủ nhà không phải là người thu nhập thấp (hay trung bình). Sự thật họ là những người không những là thu nhập cao mà còn có địa vị xã hội cao. Những nghiên cứu này có đưa ra nhiều lý đó tại sao như vậy. Người có thu nhập thấp không có cơ hội tiếp cận nhà xã hội. Lúc họ biết thì nhà đã bán hết rồi. Người mua toàn là người giàu có và có địa vị xã hội. Tôi thấy chăm chỉ làm ăn, tích góp dành dụm, đừng lười biếng là mua được hết á, hôm nay chưa có mai sẽ có. Làm cả đời bảo không dư ra vài trăm triệu để mua nhà an sinh trả góp thì quá dở, mua không được 100m2 cũng mua được 40m2 chứ, mua không được nhà đất biệt lập thì cũng mua được chung cư chớ, chứ cứ bảo đói bảo khổ tôi không đồng ý. Chứ người vài tháng mua được căn nhà thì do người ta hên à? Giỏi thì mua, dở thì đi thuê, nhà nước đã làm hết sức rồi. Khó khăn thì từ từ đẻ con, đẻ nhiều rồi suốt ngày nhậu nhẹt bê tha rồi than khổ than khó mắc mệt. Thiếu điều phát nhà free cho ở thì mới hài lòng hay sao. Tôi thấy cung cầu hiện tại là hợp lý, ở không được thành phố thì về quê trồng rau nuôi cá sống vô tư. Ở chỗ tôi có rất nhiều chung cư dạng nhà ở xã hội. Mang tiếng là nhà dành cho người thu nhập thấp với giá bán hữu nghị nhưng thực tế giá đến tay người mua để ở đã bị đẩy lên mức không tưởng sau nhiều vòng "lướt sóng" của các dân chơi bất động sản. Cuối cùng thì cũng chỉ người có mức thu nhập khá mới mua nổi, thành ra ô tô đỗ đầy đường của khu chung cư "thu nhập thấp". Thống nhất với bài viết của tác giả. Việc giải quyết nhà ở cho người nghèo mấy năm qua như gà mắc tóc. Nhà ở xã hội sao phải xây ở những khu đất vàng mà không xây ở ngoại ô giá đất rẻ và thực hiện giãn dân? Vợ chồng công nhân thu nhập mỗi tháng 15 triệu, tiết kiệm, chắt chiu còn dư khoảng 3 triệu ( không ốm đau), Nhà ở xã hội mỗi căn khoảng 1,5 tỷ; họ phải giành dụm khoảng 50 năm với giá nhà không tăng. Việc vay ngân hàng 70% giá trị căn nhà, với lãi suất ưu đãi họ chỉ đủ trả ngân hàng không còn tiết kiệm xu nào. Chỉ có chính sách điều tiết thu nhập xã hội, doanh nghiệp làm nhà thương mại phải có nghĩa vụ trích 30% lợi nhuận để xây nhà xã hội cho thuê với mức hợp lý, người thu nhập thấp có thể chi trả được. Doanh nghiệp không có vốn thì phát hành trái phiếu, nhà nước không cần hỗ trợ. Người thu nhập thấp muốn sở hữu căn nhà của mình, chỉ có mơ thôi. Dân Mỹ, Đức giàu còn không mua nhà, chỉ thuê nhà lợi ích kinh tế hơn. Tiền trong xã hội này ngày một nhiều thậm chí là rất nhiều, bằng chứng là ngày càng có nhiều những siêu biệt thự, siêu căn hộ, siêu xe và siêu du thuyền, nhưng những người trực tiếp làm ra sản phẩm thì vẫn nghèo thậm chí là rất nghèo. Theo tôi chỉ xây nhà chung cư cho công nhân thuê giá giẻ là hợp lý chứ còn xây nhà xã hội thì công nhân cũng không thể với tới được Không cần nhà ở cho người nghèo mà cần có công việc làm để họ hết nghèo. Bất động sản chính là một phần nguyên nhân đẩy sự phân hoá giàu nghèo ngày càng sâu sắc. Nhà ở xã hội ban đầu được kì vọng là phương án tốt để giải quyết nhu cầu cấp thiết về nhà ở cho những người lao động thu nhập thấp, dân ngoại tỉnh làm ăn sinh sống ở các thành phố lớn nhưng cuối cùng do quản lý lỏng lẻo dẫn tới nhà ở xã hội lại thành miếng bánh béo bở cho giới đầu cơ để rồi đến tay người thực sự có nhu cầu thì giá đã ngang nhà ở thương mại. Ngay cả phân khúc bất động sản thấp nhất là nhà ở xã hội mà người thu nhập thấp cũng không thể chạm tay vào thì cơ hội nào cho họ để an cư lạc nghiệp đây? Không biết công nhân chổ khác như thế nào chứ thấy ở bình dương chịu tăng ca thì tháng 10-12 triệu là bình thường, thâm niên 5-10 năm còn cao nữa. Thật vô cùng kì lạ cho sản phẩm DÀNH CHO NGƯỜI NGHÈO MÀ NGƯỜI NGHÈO KHÔNG THỂ CHẠM TAY VÀO! Nhìn những nước phát triển họ vẫn có những khu "ổ chuột". Tôi nghĩ không nên tập trung quá về kiểu nhà ở xã hội bởi vì nó bất hợp lý về giá cả và thực tế là toàn người có điều kiện họ thu gom mua giá gốc hết rồi, làm gì đến lượt người nghèo (nếu có chắc chỉ có vài thành phần may mắn lắm mới mua được).Tôi nghĩ người thu nhập thấp hầu hết họ đều từ quê mà lên thành phố làm việc và học tập. Họ cũng có nhà ở quê, có thể khi về già họ không cần học và làm nên chẳng cần bon chen trên phố làm gì. Họ sẽ về quê sống dưỡng già có khi còn tốt hơn cho sức khỏe. Còn trong độ tuổi học tập, lao động thì nên thuê nhà sẽ tốt hơn là cố mua 1 căn nhà rồi cũng chẳng còn tiền mà đầu tư học tập, hưởng thụ.Thêm một ý kiến nữa là khi các doanh nghiệp thành lập công ty (nhất là các công ty cần nhiều công nhân) thì bắt buộc phải kèm theo cả nhà trọ cho công nhân, kiểu trợ giá, tạo điều kiện cho họ làm việc. Nếu doanh nghiệp không đáp ứng được 100% thì ít nhất cũng 50% hay 30% để nhà nước bớt gánh nặng về chuyện nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp. Doanh nghiệp xây dựng 1 khu như thế, công nhân nào gắn bó lâu năm, có thâm niên thì có chính sách thưởng cho họ thuê nhà trọ giá rẻ của chính doanh nghiệp đó.Đừng đổ lỗi cho việc giá nhà đất cao, bởi vì giá nhà đất những chỗ tập trung đông người nó vốn dĩ phải thế, người thì sinh ra, đất thì chẳng đâu mà có lắm, nhất là khi con người cứ thích tập trung chỗ đông người để sinh sống và làm việc. Tầm nhìn ý kiến rất đúng, khi học hỏi kinh nghiệm từ người khác hay quốc gia khác thì phải quan sát tìm hiểu nhiều khía cạnh thậm chí là rất nhiều để học hỏi áp dụng cho thực tế của mình chứ không phải cứ bê nguyên xi vào rồi cho rằng những nước phát triển tiến bộ đã làm... Hoàn toàn đồng ý với tác giả!Bạn bè tôi & bản thân tôi làm cty nước ngoài thu nhập cao còn chọn ở chung nhà Cha Mẹ với tình hình thổi giá nhà kiểu bds Việt Nam (!) Thay vì tìm cách hạ giá bất động sản thì sao chúng ta không nghĩ đến việc tăng thu nhập cho người có thu nhập thấp để họ tiệm cận với giá nhà? Cũng công việc phổ thông như nhau, cũng con người đó, làm ở Nhật thì khoảng 40 triệu, làm ở Việt Nam thì hơn từ 5 đến 8 triệu?