Sapa không lặng lẽ Chúng tôi đến thăm người nhà. Nhà anh Hải, chị Hiền là một gian cấp bốn nằm phía trước cánh rừng thênh thang của gia đình. Chị Hiền là giáo viên trường tiểu học ở thị trấn Sapa, sinh ra lớn lên và gắn bó với mảnh đất này. Ngày ấy, như nhiều người dân thị trấn nghèo, chị tôi đang mòn mỏi chờ đợi một sự đổi thay dứt khoát của Sapa.Chị dẫn ba người nhà tôi lên Hàm Rồng ngắm cảnh. Nhìn từ đỉnh núi, Sapa như một cái chiếu nhỏ trải giữa mây ngàn. Chuyến đi ấy thật đẹp.11 năm sau, nhân dịp đi công tác ở miền biên giới Mường Khương tôi có dịp ghé thăm lại chị Hiền. Gian nhà ngói anh chị xây từ năm 1994 bây giờ lọt thỏm giữa muôn trùng nhà hàng, khách sạn. Tôi nhìn ngôi nhà kỷ niệm của hai vợ chồng, rồi nhìn ra phố, ra hồ, nhìn lên quảng trường nhà thờ, nhìn những trụ đỡ cáp treo đã vươn lên trời cao. Sapa bây giờ không còn và không thể lặng lẽ như trong một truyện ngắn nổi tiếng của nhà văn Nguyễn Thành Long. Ngày hay đêm khắp thị trấn đều rền vang tiếng máy khoan, máy xúc, tiếng gầm rú của xe ben chở vật liệu. Trước sự lộn xộn ấy, chính quyền Sapa vẫn đang miễn cưỡng giương cao ngọn cờ “bảo tồn”, nhưng chỉ có thể ở hình thức: bảo tồn sao được khi hầu hết vùng được vạch ra là “khu bảo tồn” quanh thị trấn mỗi ngày có hàng nghìn người ra vào tự do xáo trộn đời sống và môi trường. Thậm chí điều đó còn được khuyến khích.Khoảng mười năm trở lại đây, khi tàu Hà Nội- Lào Cai cải tiến toa hành khách hai tầng, khi 37 cây số Lào Cai - Sapa không còn bị sạt lở, chia cắt, đặc biệt là khi quốc lộ 2 mới, rồi cao tốc Hà Nội - Lào Cai được đưa vào sử dụng, Sapa đã không còn là Sapa của ngày xưa. Từ một thị trấn miền núi, Sapa trở thành một điểm đến của nhiều triệu du khách trong và ngoài nước.Bây giờ, khi hệ thống cáp treo có sức tải hàng nghìn người một ngày đã được xây xong trên đỉnh Fansipan, người ta vẫn tiếp tục tranh cãi về việc nên gìn giữ Sapa như thế nào. Gìn giữ như thế nào khi bản quy hoạch đô thị Sapa có ý tưởng khởi thảo từ thời ông Bùi Quang Vinh còn tại nhiệm Lào Cai, bây giờ ông đã làm xong nhiệm kỳ Bộ trưởng Bộ Kế hoạch đầu tư, nó vẫn chưa được hoàn thành.Sự chậm trễ, mà đáng lý phải đi trước một bước, của công tác quy hoạch và quản lý, đã biến Sapa thành một thứ không còn rõ hình hài. Sapa, thực chất, đã biến màu kể từ ngày nó được xem là một điểm đến của du khách; bị xới nát với một tốc độ không thể nào cứu vãn. Và những người bị bỏ lại bên lề của cuộc chuyển mình là những người H’mong, người Dao đang lang thang bán dạo ở trước các nhà hàng. Hay những người cũ của Sapa như anh chị tôi, không có tiền nhảy vào cơn sốt xây nhà nghỉ quán hàng tự phát, không có cơ hội nào khác, và nghèo đi.Có một thực tế khá phũ phàng khi nhu cầu phát triển mâu thuẫn với việc bảo tồn nguyên trạng thiên nhiên. Thiên nhiên đành phải lùi bước, không gian văn hóa của người bản địa cũng vậy. Đây là vấn đề mà khá nhiều quốc gia phát triển cũng không thể giải nổi.Đại công trường Sapa hiện nay chỉ ra rằng chúng ta, với năng lực quản lý hiện tại, vẫn đang chỉ đứng trước hai lựa chọn rất rõ ràng: bảo tồn hoặc phát triển, không có “và”.Số phận của Sapa ngày nay đã được chọn lựa từ hai thập niên trước, khi nó được xác định là địa danh du lịch và đón những “ông Tây” đầu tiên. Chọn lựa rồi, thì chuyện không còn là dừng lại ở bảo tồn mà phải quản lý thế nào, phát triển ra sao để đáp ứng nhu cầu phát triển.Ngược lại, số phận của Sơn Đoòng, Mỹ Sơn, những cánh rừng phòng hộ ở Lăng Cô, Bạch Mã, Sơn Trà hay nhiều nơi khác nữa sẽ cần sự quyết tâm nói “không” với sự nửa vời trộn lẫn mong muốn kiếm tiền để toàn tâm toàn ý làm “bảo tồn”.Nếu đã chọn lựa “bảo tồn” thì việc giữ nguyên trạng thái của nó cần được ưu tiên chứ không thể được thỏa hiệp bằng những mệnh đề trúc trắc như “triển khai căn cứ vào mức độ phù hợp tình hình thực tế” vốn đang không thực hiện được. Và nếu đã lựa chọn “phát triển” thì hãy đầu tư một cách bài bản, cả từ quản lý lẫn hạ tầng. Vừa bảo tồn, vừa phát triển - với nguồn lực và cách làm của chúng ta hiện nay - là một sáo ngữ, phi thực tế. Bài viết hay lắm tác giả, nhưng không biết có giải quyết được gì không, quê tôi ở Phú Quốc "đảo ngọc hoang sơ", giờ PQ đang "rất phát triển", tôi sợ lắm, tôi sợ nó sẽ "phát triển", càng "phát triển", tôi càng sợ, và điều tôi sợ đã càng ngày càng thành sự thật... Bài phân tích sâu sắc. Đất sapa đang tăng. Lượng khách du lịch tăng. Nhiều khách sạn khu nghỉ dưỡng. Thì có gì mà không tốt. Tôi khen anh quan đầu tỉnh đang đi đúng hướng. Chỉ có phát triển du lịch thì bà con người mông mới hết nghèo. Còn ai phản đối thì nhớ mỗi năm lên làm từ thiện cho vài kg gạo vài quyển tập. Nhớ chỉ có phát triển du lịch bà còn mới hết nghèo, bà còn mới hết phá rừng làm rảy. Hoàn toàn đồng ý với tác giả. Tôi mới lên Sapa tuần trước thấy không phải là một Sapa thành phố trong sương nữa mà đúng là thành phố trong bụi. Bụi mù khắp nơi, từ khu chợ mới cho đến khu trung tâm chợ cũ, ven hồ cũng bụi mù do các xe tài chở vật liệu xây dựng phục vụ công trình khách sạn 5* đối diện với Nhà thờ Sapa. Mà xe tải chạy vô tội vạ, ngoài việc gây bụi ô nhiễm môi trường, làm bẩn đường sá còn rất nguy hiểm cho khách du lịch. Người ta lên Sapa để thưởng thức môi trường trong lành mà lại để thành phố bụi mù thế này thì ai còn dám lên. Sao không quy định xe tải chỉ được chạy sau 20.00h như ở các thành phố khách để giữ môi trường trong sạch cho mọi người??? Ko có cáp treo ko có tiện nghi thì sapa chỉ là nên nên đến 1 lần rồi thôi. Hãy nhìn Đà Lạt nơi nghĩ dưỡng đầy đủ tiện nghi thu hút khách du lịch phát triển rất mạnh. Nếu ko có đầu tư thì sapa chỉ là vùng đất đẹp trong thơ ca thi phú, người dân vẫn làm lũ nghèo. MỘT SÁO NGỮ PHI THỰC TẾ. QUÁ CHUẨN những mệnh đề trúc trắc như “triển khai căn cứ vào mức độ phù hợp tình hình thực tế" chỉ là trò lừa bịp , thực tế là nếu muốn giữ nguyên trạng thì chẳng thể kiếm được tiền , và tất nhiên là mấy cái "mỏ" như tác giả nêu thì các sếp làm sao mà không tận dụng kiếm tiền cho được . Mỗi bài viết là quan điểm, góc nhìn của 1 cá nhân. Chúng ta nên tôn trọng điều đó và không nên phán xét. Nghe cũng như kiểu Cá tôm và Gang thép Tôi thì chỉ thấy một Sapa ồn ào và bụi bặm vô cùng, đuờng xá thì vỡ nát xấu xí, bộn bề, chúng tôi chỉ tự hỏi những nguời lãnh đạo chính quyền Sapa họ có nhìn thấy không mà họ vẫn để thế Tôi cũng đang dẫn tour, có cả hành trình Sa Pa. Sa Pa giờ khác quá, chỉ thương các em nhỏ bé xíu. Kiếm tiền cũng tốt nhưng cứ từ từ xem xét kỹ càng đã, đằng này cứ như sợ ai giật mất, làm bừa thật nhanh Sapa bây giờ như một món lẩu .Thị trấn về đêm như một quán Bar phù hợp với giới trẻ ăn.chơi ,nhảy múa ....Nhưng ban ngày thì khủng khiếp như một công trường lộn xộn ,tự phát không quy hoạch không tầm nhìn và vô cùng tự phát "Hôm qua em đi tỉnh về,hương đồng cỏ nội bay đâu mất rồi" Tôi yêu Sapa, đã có dịp đến Sapa 2-3 lần trong đời, và lần 3 vừa qua tôi đến đúng dịp cơn bão số 1 đổ bộ, chiến thắng gió và mưa...tôi thích thú khi chinh phục đỉnh fanxipan...nhưng có lẽ chỉ có thế, chỉ còn thế- SAPA-! Nỗi thất vọng tràn ngập trong tôi là một Sapa xấu, bẩn, mù bụi, biến mất vẻ thơ mộng của núi, của rừng cây, của những nếp nhà ẩn hiện, của những kiến trúc phương Tây đầu thế kỉ trước...Ôi chao, Sapa giờ trở thành một ĐẠI CÔNG TRƯỜNG!