Khi giáo dục thành đối đầu Tôi phải lập tức đưa qua nhà cô giáo Ngữ văn lúc bảy giờ sáng, khi khói còn bốc nghi ngút từ khúc giò có chút vụng về hình thức.Đó là lời cảm ơn chân thành nhất mà mẹ tôi gửi đến cô giáo - cũng là một bà mẹ, đôi khi phải bỏ dở gian bếp để nghe phụ huynh than thở về ông con lêu lổng cùng câu chốt quen thuộc "Trăm sự nhờ thầy".Sự biết ơn ấy không nằm gọn trong lĩnh vực giáo dục, mà là sự đồng cảm giữa hai người mẹ.Hơn mười năm sau, cũng lúc năm giờ sáng, tôi bị mất giấc bởi chuông báo email. Chị Thư, trưởng phòng nhân sự ở một tập đoàn đa quốc gia, gửi thắc mắc đến tôi (với tư cách Nghiên cứu viên ngành khoa học xã hội) về chương trình Khoa học xã hội của trường quốc tế mà con đang theo học. Chị vạch ra mọi vấn đề, dẫn nguồn tài liệu từ các chương trình quốc tế khác, tham khảo các phương pháp kiểm tra đánh giá tiên tiến, rồi kết luận rằng chương trình này không phù hợp với việc cá nhân hóa học tập của con chị. Mười trang tài liệu của chị đôi chỗ còn chuyên nghiệp hơn cả nhà giáo dục học.Ít lâu sau, tôi biết tin trường quốc tế đã phải nhượng bộ nhóm phụ huynh của chị mà thay đổi một số điểm trong chương trình sao cho đảm bảo cá nhân hóa việc học tập.Đúng là "khúc chiến ca của mẹ hổ", khác xa câu thần chú "Trăm sự nhờ thầy" ưa thích của mẹ tôi.Các nhà nghiên cứu đã ghi nhận một hiện tượng ngày càng ảnh hưởng sâu sắc đến giáo dục: sự dự phần của phụ huynh (parental involvement) trong nhà trường. Vượt qua hình ảnh cổ điển - phụ huynh ngồi trông con làm bài tại nhà hoặc một năm họp phụ huynh hai lần - sự dự phần của phụ huynh vào nhà trường đã sâu rộng hơn rất nhiều: duyệt hồ sơ tài trợ giải hùng biện tiếng Anh, phản biện chương trình giáo dục, lựa chọn địa điểm hoạt động trải nghiệm, đôi khi cả đề xuất phương hướng phát triển nhân sự nhà trường...Với lý tưởng "cần một ngôi làng để nuôi dạy một đứa trẻ", các nhà giáo dục cho rằng không thể "trăm sự nhờ thầy", mà phụ huynh và cả cộng đồng xung quanh phải phối hợp nhuần nhuyễn để giáo dục trẻ toàn diện. Phụ huynh được cho là có vai trò trung gian trong việc gắn kết cả cộng đồng vào việc giảng dạy, trong khi giáo viên có vai trò quyết định.Tuy vậy, trái với kỳ vọng "cả cộng đồng" trên, theo báo cáo của Carl James và Selom Chapman-Nyaho từ Đại học York, Canada, những dự phần này có xu hướng thể hiện sự lấn át của các nhóm đặc quyền (da trắng, giàu có, có địa vị xã hội) và làm mờ nhạt dự phần của nhóm phụ huynh còn lại.Tại Việt Nam, với chức năng livestream của mạng xã hội, phụ huynh, cùng chiếc điện thoại trên tay có thêm đặc quyền quyết định thay nhà trường về thời điểm và cách thức công khai các thông tin cần được kiểm chứng và bảo mật khi liên quan đến đối tượng vị thành niên (mặc cho các thông tin này đều được pháp luật bảo hộ theo Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền Trẻ em).Các nghiên cứu đã chỉ ra có một hố sâu cách biệt giữa kỳ vọng về sự dự phần của phụ huynh và thực tế sự dự phần ấy diễn ra. Garry Hornby và Rayleen Lafaele, Đại học Canterbury - New Zealand, tổng hợp ra bốn rào cản chính dẫn đến hố sâu trên: bản thân gia đình (đặc biệt là sự tin tưởng của phụ huynh rằng mình có vai trò trong việc học tập của con), học sinh (độ tuổi, khả năng thích ứng với học tập, các vấn đề về hành vi), mối quan hệ trực tiếp giữa giáo viên - phụ huynh (sự khác biệt về ngôn ngữ, sự khác biệt về thái độ và mục tiêu), xã hội (các vấn đề kinh tế - chính trị chung).Trong vụ việc ở trường ISHCMC, sự khác biệt giữa phụ huynh và giáo viên xuất hiện nổi bật. Dù chung ngôn ngữ tiếng Anh, hai bên có thái độ hoàn toàn đối lập. Người mẹ, muốn lập tức gặp mặt đứa trẻ bị coi là "bạo lực", sử dụng ngôn ngữ đối thoại bình dân, căng thẳng, liên tục kèm câu "Có bao nhiêu người đang xem livestream". Nhà trường kiệm lời đến mức tưởng như họ không trao đổi gì (mà sau đó họ giải thích do sự việc mới xảy ra, nhà trường chưa có đủ thông tin nên chưa đưa ra quyết định).Về mặt xã hội, phụ huynh, những người luôn cho mình ở vị trí yếu thế, cầu cứu công lý của đám đông trực tuyến thay vì hy vọng vào sự đúng đắn của nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục - đại diện cho cộng đồng mà họ đang sinh sống.Hay đôi khi cả những hội đồng kiểm định quốc tế, nơi cấp những chứng chỉ công nhận chương trình/quy trình giáo dục mà nhờ đó họ tin tưởng gửi con vào học, cũng chẳng bao giờ là lựa chọn mà phụ huynh nghĩ tới.Nguồn cơn nào dẫn đến cộng đồng bên ngoài lại chiếm trọn sự tin tưởng trong vai trò giáo dục, hay đây không thuần túy là vấn đề giáo dục nữa, mà là sự đối đầu giữa người trả tiền - người nhận tiền; hay người bản địa - giáo viên quốc tế; hay mẹ đơn thân - rào cản xã hội? như người mẹ trong sự việc trên đặt ra.Tôi băn khoăn về việc phụ huynh muốn con nhận thức thêm được gì khi vụ việc đi qua, bởi "công lý mạng" luôn ít nhiều gắn với nguyên lý "dùng bạo lực để giải quyết bạo lực" - tập trung chỉ trích mà thiếu cân nhắc lý trí. Tôi tin rằng nguyên lý đó không nhiều phụ huynh muốn con lĩnh hội để trưởng thành và dũng cảm vượt qua những xích mích tuổi học trò.Mẹ tôi có đơn giản quá chăng khi tin tưởng vào sự đồng cảm của hai người mẹ sẽ dẫn đến những phương pháp giáo dục đúng đắn?Chị Thư có quyết liệt quá chăng khi tự biến bản thân thành nhà phản biện giáo dục chuyên nghiệp?Tôi tin tưởng vào cách mà những người như mẹ tôi và chị Thư đã nỗ lực đối thoại tận tâm nhằm giảm khoảng cách khác biệt giữa giáo viên - phụ huynh, đảm bảo sự dự phần của phụ huynh: chìa khóa cho nền giáo dục lý tưởng - như nhiều nhà nghiên cứu chỉ ra.Lang Minh Cái sự học xưa và nay khác nhau nhiều lắm. Ngày ấy, giáo dục không phát sinh nhiều vấn đề phức tạp như bây giờ, cho nên hầu hết phụ huynh đều yên tâm. Ngày nay, có quá nhiều những bất cập, tiêu cực, bưng bít...cho nên khiến lòng tin của phụ huynh và xã hội bị tổn thương. Hơn nữa, con cái người ta tới trường không phải là học miễn phí. Họ đóng tiền thì đương nhiên có quyền đòi hỏi. Con cái bị bạo lực mà nhà trường cứ lờ đi thì phụ huynh bức xúc là điều hiển nhiên. Đừng trách phụ huynh, mà nên trách tổ chức ấy ứng xử kiểu gì mà khiến họ phải kêu cứu sự hỗ trợ của cộng đồng như vậy. Rất nhiều trường hợp, tôi thấy khi cha mẹ can thiệp quá sâu, con cái khó mà trưởng thành được. Vì mỗi lần xảy ra chuyện dù lớn hay nhỏ, con cái cũng dựa hết vào cha mẹ, từ đó triệt tiêu khả năng tự giải quyết vấn đề, mất đi sự khéo léo mà chỉ còn tính ỷ lại.Biết là thương con, nhưng cũng mong các vị phụ huynh hãy bảo bọc ở mức độ vừa phải, bảo vệ con nhưng vẫn chừa 1 không gian đủ rộng cho con cái trưởng thành. Cũng không thể so sánh thời xưa và thời nayThời chúng tôi đi học, ngày 20/11, ngày 8/3 tặng hoa cô thì lớp quy đinh mỗi người phải góp 1 bông hoa. Thế là ai có hoa nào dùng hoa nấy, từ hồng, thược dược cho đến cả hoa cúc vạn thọ, rồng rắn kéo nhau đến nhà thầy cô. Rồi đưa nào phá phách, lười học thì bị véo tai đến chảy máu, lấy thước gỗ quật sưng tay. Thế mà mấy chục năm sau vẫn dành nguyên sự kính trọng cho thầy cô, cũng nhờ những cái véo tai, đứng góc lớp mà nên ngườiCòn ngày nay các con tôi đi học, thấy sặc mùi kim tiềnCon nhà tôi học trường công, cấp 1 thì quỹ lớp 2 triệu 1 năm, cấp 2 thì 4 triệu, xong phụ huynh lại còn phải viết giấy cam kết tự nguyện ủng hộ 500 ngàn để hợp thức hóa.Ngày lễ tết ngoài việc quỹ lớp bỏ mấy triệu phong bì cho mỗi giáo viên, phụ huynh cũng phải "trăm sự nhờ thầy" bằng những cái phong bì 200, 500, 1 triệuĐi học mà không học thêm thì rất khó đạt điểm tuyệt đối (vì bài kiểm tra thường vô tình trùng với bài cô mới chữa ở lớp học thêm) Bạn sẽ làm gì khi người phụ huynh chỉ biết hét vào mặt người khác để giải toả sự giận dữ mà không muốn lắng nghe bất cứ điều gì khác từ người đối diện? Phụ huynh trường quốc tế thì chắc hẳn có trình độ cao, gần như là "ông bà chủ" nên "đối đầu" cũng là dễ hiểu. Còn "Trăm sự nhờ thầy", theo tôi trong đó có 50% là nhờ kiến thức, 20% nhờ rèn rũa, 30% là ngoại giao. Chứ không phải là "phó thác" trăm sự cho thầy. Không can thiệp sao được khi môi trường giáo dục đầy bất cập, cải cách kiểu gì giáo viên không đủ sống, học sinh thì nhồi nhét kiến thức. Sách giáo khoa thì năm nào cũng đổi gây lãng phí nghiêm trọng tài nguyên và kinh tế của người dân Ngẫm: Giáo dục hiện nay phát sinh rất nhiều vấn đề về cả phía giáo viên và học sinh. Việc can dự của phụ huynh là một điều không hề sai, nhưng việc lạm dụng nó thì không nên chút nào. Bạn bè tôi có rất nhiều người theo nghề giáo đã từng tâm sự rằng: ''Thời đại ngày nay, việc "dạy" chỉ nằm vỏn vẹn trong việc truyền đạt kiến thức đúng như quy định đặt ra, còn "việc khác" thì không nên vướng vào". Bởi với sự lan tỏa và sức mạnh của ''cộng đồng mạng" thì việc sơ sẩy một từ, một câu từ miệng của giáo viên cũng đủ làm lụn bại cả một đời làm giáo. Xã hội ngày càng khắc khe với nghề thì cũng là lẽ thường, song việc "ố dè" quá đà từ phía phụ huynh và xã hội khiến cho đại bộ phận những người theo nghề dè chừng và tạo vỏ bọc để tự bảo vệ mình cũng là điều dĩ nhiên, khó mà trách được - Tôi chỉ dạy chữ, việc còn lại tôi chẳng dám màng. Tôi là giảng viên 25 năm trong nghề, tôi xuất hiện ở mọi cấp học trong hệ thống giáo dục nên phần nào am hiểu được diễn cảnh giáo gục hiện nay. Tôi ủng hộ việc tham gia của PHHS, nhưng tham gia với tư cách đồng tâm hiệp lực giúp nhà trường giảng dạy tốt, vì thực sự có nhiều phụ huynh giỏi, có tâm có tầm, họ không thể đứng ngoài cuộc.Tuy nhiên, cũng có những trường hợp phụ huynh có sự hiểu biết hạn hẹp mà lại muốn can dự khá sâu vào chuyên môn dạy học, nó làm cho ngành giáo dục mất đi quyền tự chủ của mình và kết quả là một sản phảm giáo dục hợp doanh. Nói đi thì phải nói lại, một trường học tốt phải lắng nghe ý kiến nhưng tiếp thu phải có chọn lọc thì việc giáo dục sẽ có chiều sâu và phát huy tốt giá trị của nó. Bài viết rất đáng đọc. Thật vậy, GD phải thay đổi, ko thể còn là "trường ốc" đóng kín như xưa nữa. Điều này hay hay dở còn chưa rõ, nhưng nó là xu hướng không thể đảo ngược nữa. Một khi giáo dục không phải là miễn phí thì nó rõ ràng là 1 sự trao đổi mua bán. Đã trao đổi mua bán thì 2 bên cần làm tròn trách nhiệm của mình, vậy nên khi 1 bên cảm thấy bên kia trốn tránh nghĩa vụ của mình thì bên còn lại sử dụng những công cụ khác như chính quyền hoặc như dân cư mạng đều phù hợp. Nếu muốn được bên thứ 3 thứ 4 ủng hộ thì 2 bên trước tiên phải làm tròn cái lý cái tình trước đã. Khi người ta bỏ tiền ra mua chữ họ tin mình có quyền đòi hỏi vào việc giáo dục của nhà trường. Cách xử sự kiểu showbiz của vị phụ huynh của học sinh trường quốc tế trên là khó chấp nhận, nó can thiệp thô bạo vào quá trình xử lý vụ việc, giáo dục học sinh theo chức năng của trường, ấy vậy mà lướt qua các trang mạng có vẻ nó lại được đa số ủng hộ. Cộng đồng mạng chỉ nhằm vào số tiền vài trăm triệu đồng học phí/năm thì học sinh phải được an toàn tuyệt đối mà không cần biết va chạm kiểu đó chẳng có gì nghiêm trọng và đối thoại mới là cách giải quyết triệt để. Hơi tý đã tung lên mạng la lối om xòm làm sự việc bé xé thành to và đối tượng bị tổn thương nhiều nhất chính là những đứa trẻ, chúng thành kẻ bị soi từ mọi phía, các em sẽ mong giá như bố mẹ đừng biết có chuyện đó cuộc sống của con sẽ dễ dàng hơn bạn biết không thời nay dạy học khác thời xưa lắm lắm luôn đó. Khác những chỗ nào:1) trình độ phụ huynh cao hơn ngày xưa, và sự can thiệp của phụ huynh vào quá trình dạy học cũng cao hơn nhiều.2) giờ á, nhiều người cưng con hơn xưa, mà cưng đến quá đáng. Tui thắc mắc con họ quan trọng dễ vỡ vậy thì nên lồng kính bỏ tủ cho đi học chi cho mệt3) giáo viên giờ áp lực hơn xưa nhiều, nhiều người soi hơn, lương lại thấp hơn. Nên giờ người ta chỉ cần lên lớp dạy chữ là xong, còn học sinh có học hay không thì thôi kệ nó.Nói thiệt chuyện học sinh đánh nhau cũng bình thường, mà chuyện ở trường quốc tế đó chỉ là chuyện va chạm nhỏ, chỉ có phụ huynh làm cho lớn lên. Đọc bài của anh, tôi càng tin tưởng gửi con vào trường công Việt Nam để tránh phải gặp những chị Thư rảnh việc công ty nên kiêm luôn việc làm giáo dục. Vào cuối ngày con chị có vào được trường trong nhóm Ivy League hay không qua cái bài thuyết trình hơn 10 trang thì sẽ luôn là một dấu chấm hỏi. Tiên trách kỷ, hậu trách nhân. Ngày xưa tuy khó khăn nhưng nghề giáo được mọi người nể trọng vì Thầy/Cô dạy với cái tâm là chính và đa số học trò đều kính trọng Thầy/Cô, kể cả khi Thầy/Cô có đòn roi học trò thì phụ huynh vẫn ủng hộ, còn ngày nay thì ngược lại hoàn toàn. Tư tưởng và định hướng kinh doanh giáo dục đang dần thay thế cho môi trường giáo dục thuần túy, khi giáo dục bị vật chất chi phối càng cao thì việc xảy ra đối đầu giữa nhà trường và phụ huynh là hệ quả tất yếu. Những sự việc như livestream, hay "đối đầu" giữa phụ huynh và nhà trường có phải là một thực tế đại diện cho số đông phụ huynh, hay chỉ là sự bộc phát của một bộ phận "phụ huynh" mà chính bản thân họ còn mơ hồ về một nền giáo dục tiên tiến