Hai mặt của tăng lương Và như mọi bận, nó lại trở thành cuộc đấu cân não, giữa một bên là đại diện giới doanh nghiệp, chủ sử dụng lao động; còn bên kia là Tổng liên đoàn Lao động - đại diện cho người lao động. Một bên đòi tăng nhiều, bên kia gây sức ép để tăng ít.Đó không chỉ là một cuộc cân não trong phòng họp mà còn trên mặt trận truyền thông. Những luận điểm đanh thép được đưa ra khắp nơi bởi các chuyên gia của cả hai phía. Có thể tóm lược luận điểm của hai bên như thế này: phía Công đoàn thì giữ một mệnh đề chắc nịch rằng: “Lương phải đảm bảo được đời sống”. Những cuộc khảo sát của Tổng liên đoàn chỉ ra rằng đời sống công nhân hiện nay, với mức lương hiện tại, khá chật vật. Phía doanh nghiệp thì kêu cứu rằng năng suất lao động đang quá thấp, họ trả mức lương hiện tại đã không lời lãi được bao nhiêu. Bây giờ tăng lương nữa thì họ đóng cửa.Những năm về trước, tôi từng chọn phe trong cuộc luận chiến này và “bút chiến” hăng say trên khắp các mặt báo. Các độc giả quen thuộc của Góc Nhìn chắc sẽ dễ dàng đoán được tôi đứng về phía nào, doanh nghiệp hay công nhân.Nhưng năm nay, tôi muốn nhìn câu chuyện ở một góc độ khác: không có ai đúng hoàn toàn hay sai hoàn toàn. Lương tối thiểu, chỉ là lựa chọn tương lai gần của một quốc gia.Đầu tiên, phải khẳng định rằng ở Việt Nam, “năng suất lao động” không phụ thuộc nhiều vào người lao động - như cái cách mà đại diện giới doanh nghiệp hay “quàng” các khái niệm vào nhau. Ngoài dầu mỏ và xuất khẩu khoáng sản, thì nền kinh tế trông chờ nhiều vào gia công và nông nghiệp. Trong các lĩnh vực này, người lao động phần nhiều bán sức khỏe thể chất.Năng suất lao động của Hàn Quốc gấp 16 lần nước ta không có nghĩa là họ cũng khâu giày và công nhân của họ ưu việt hơn của ta, một ngày khâu được gấp 16 lần số giày của công nhân Việt Nam. Công nhân Việt Nam, trên thực tế, có thời gian làm thêm thuộc hàng cao trong khu vực. Họ có cố thức đêm, bỏ con ở quê, vắt kiệt tuổi thanh xuân, khâu thêm được một vài đôi giày, may thêm vài cái sơ mi hay lắp thêm vài cái camera điện thoại, cũng không lại với một công nhân ở các nước phát triển làm cùng công việc.Năng suất lao động phụ thuộc lớn vào giá trị gia tăng của sản phẩm và trông chờ vào các yếu tố công nghệ, vào các phát minh sáng chế, vào thương hiệu hay chuỗi giá trị... Cùng một sản phẩm đó, người Hàn Quốc dán thương hiệu của họ vào và bán với giá gấp 16 lần các xưởng gia công làm mướn không thương hiệu nước ta, thì năng suất lao động của công nhân hiển nhiên cao gấp 16 lần.Trong cuốn "23 điều họ không nói với bạn về chủ nghĩa tư bản", nhà kinh tế học Chang Ha-joon lấy ví dụ về một người lái xe tải ở Ấn Độ và Thụy Điển. Xét đến bối cảnh giao thông hai nước, thì người lái xe Ấn Độ phải thuần thục và vất vả hơn anh Thụy Điển đường thông hè thoáng. Nhưng lương người lái xe Thụy Điển sẽ cao hơn gấp 50 lần. Lý do: anh ta làm việc cho một ông chủ kiếm nhiều tiền hơn 50 lần. Ông dùng ví dụ đó, để phản biện luận điểm “Quốc gia nghèo là lỗi của người nghèo”. Theo Chang Ha-joon, quốc gia nghèo là lỗi của người giàu.Tóm lại, năng suất lao động phụ thuộc vào các đầu não của doanh nghiệp và cao hơn là đầu não của nền kinh tế chứ không phải công nhân đứng máy.Từ đó, hãy quay trở lại với bài toán tăng lương. Đó là một lựa chọn khó khăn. Nếu tiếp tục tăng lương, thì sẽ tuyệt đường của rất nhiều doanh nghiệp gia công, sử dụng nhiều lao động với năng suất thấp. Và đó lại đang là nguồn sống chính của chúng ta, là nơi nuôi nhiều lao động.Câu hỏi đặt ra: nếu tăng lương, nếu khẳng định rằng Việt Nam không muốn tiếp tục tương lai gia công giá rẻ này, nếu xây hành lang pháp lý kiểu “Không tạo ra nhiều giá trị gia tăng thì đừng sản xuất nữa”, thì có tạo ra sức ép, bắt các doanh nghiệp phải tăng năng suất lao động hay không? Họ có chịu sức ép phải đầu tư cho công nghệ, cho thương hiệu, để một đôi giày của họ bán ra giá cao hơn hay không?Rất khó để trả lời. Khó hơn nữa, vì cái nguy cơ phải ra khỏi “vùng an toàn”, như bây giờ: công nhân chấp nhận bán sức, doanh nghiệp chấp nhận các sản phẩm giá trị gia tăng thấp, đôi bên cùng vất vả tồn tại (và dù sao vẫn tồn tại). Lỡ thất nghiệp cả đám, lỡ khủng hoảng kinh tế?Hơn nữa, doanh nghiệp ở ta còn chịu cảnh "một cổ muôn tròng", rất nhiều trói buộc và khó khăn từ hệ thống chính sách kể cả khi muốn thay đổi.Nhưng có một điều chắc chắn: nếu không tăng lương, hoặc chấp nhận rằng lương không đủ sống, thì chúng ta đã xây dựng một hành lang pháp lý khuyến khích việc tiếp tục phát triển kinh tế dựa vào việc bán sức lao động giá rẻ. Không ai có ý định thay đổi, chừng nào vẫn còn tồn tại được theo phương cách đó.Hãy tưởng tượng rằng chúng ta đang là một gia đình trồng lúa, gạo đủ ăn. Cũng tồn tại được, dù có thấp thỏm khi thấy hàng xóm mua TV, tủ lạnh. Bây giờ chúng ta có nên quyết định rằng mình sẽ phải chuyển sang trồng màu, cho dù thời gian làm đất sẽ khiến ta không thể trồng lúa trong vụ tới?Sự tồn tại trước mắt, hay là một tương lai với tiêu chuẩn kinh tế cao hơn?Đó là một lựa chọn rất khó. Năm nay, không như thường lệ, khi viết về công nhân, tôi không còn muốn kể chuyện một người công nhân nghèo khó nào nữa. Vì tôi nhận ra, chúng ta đã và sẽ chọn gì.Đức Hoàng Là một người lao động quản lý doanh nghiệp, tôi ủng hộ chuyện tăng lương cơ bản. Quan trọng là, tăng lương thực sự có lợi cho ai? với các công ty lớn, tuân thủ nghiêm luật, họ trả lương cơ bản và lương sản phẩm (hoặc thưởng năng suất). như thế họ mới tuyển và giữ được người lao động. Người lao động quan tâm đến việc họ được nhận thực tế bao nhiêu tiền. DN quan tâm đến tổng chi phí họ phải trả. năm nay có tăng lương tối thiểu 10% cũng chỉ tăng thêm thu nhập tối đa 370K đồng/tháng nhưng DN sẽ phải tăng thêm 10% CP không chỉ cho lương mà cho BHXH, BHYT, BHTN, Công đoàn. Để ko bị ảnh hưởng đến chi phí, DN sẽ giảm các khoản thưởng. Cuối cùng thì chỉ NLD là thiệt, người hưởng lợi nhiều nhất là Công đoàn (đó là lý do vì sao họ tích cực chiến đấu). BH thì dù sao NLD cũng còn được hưởng chút ít dù chả biết quĩ hưu trí cuối cùng ra sao, BHYT thì mấy khi dùng. nếu giảm tỷ lệ đóng góp các quĩ này thì DN sẽ ủng hộ việc tăng lương thôi. Tôi đã từng rất ủng hộ CĐ cho đến khi cty tôi phải nộp hết tiền lên CĐ quận, chờ họ rót lại 1 phần kinh phí trong khi 1 lãnh đạo CĐ quận họp với NLD nói rằng tiền nộp lên CĐ cấp trên để nuôi bộ máy CĐ cấp trên. Chưa kể các hoạt động cho cán bộ CĐ tiêu tiền chùa, ký khống ... rất phản cảm. Đúng thật "Kẻ ăn không hết,người lần chẳng ra". Lương của đa phần người lao động không đủ sống; nghịch lý nằm ở chỗ trong khi người lao động chiếm số đông,chính yếu của xã hội này khao khát mức lương được cải thiện thì một số người lại chẳng cần bận tâm tới lương tăng hay giảm--Bởi họ không sống bằng lương! Gút mắc là ở đây, Đức Hoàng ạ! Bi hài! Tôi không phải là Công nhân, lại càng không phải là chủ Doanh nghiệp, nhưng tôi nghĩ rằng: "Lương tối thiểu không đủ sống" không hẳn do lỗi của ông chủ doanh nghiệp. Mà nó là lỗi của cả hệ thống. Năng suất lao động phụ thuộc vào đầu não nền kinh tế như Hoàng nói. Thế mới thấy cái đầu, cái não của chúng ta nó cỡ nào so với người ta. Bài viết quá chuẩn tôi làm việc bên hàn quốc cùng với người hàn người trung quốc năng xuất lao động của ta không kém nhật bản hàn quốc... Mà do đầu nào của doanh nghiệp do những nhà hoạch định chính sách phải xem lại mình đừng đổ lỗi cho người lao động ! lương không đủ sống, mà chung cư xây dựng bao nhiêu cũng hết, xe con sắm liên tục, quán bia, rượu lúc nào cũng đông nghịt. Một nghịch lý, nghiệt ngã vô cùng. Ước mơ gia đình nào cũng có cái biệt thự ở Yên Bái. Ném chuột sợ vỡ bình, thế nên trồng lúa thôi chứ không ai dám trồng màu cả Cảm ơn anh về những tin sốt dẻo. Chúng ta chọn gì cũng đc thôi, vấn đề là nằm ở định hướng thị trường và thời hạn của thị trường. Bắt buộc năng suất phải tăng, nhưng là tăng về giá trị thặng dư chứ không chỉ đơn thuần là tăng sản lượng hay chất lượng. Lối cũ ta về, học theo trung quốc theo phương án tăng sản lượng, hay đi theo trời tây với sản lượng hạn chế nhưng chất lượng độc đáo, hay theo hàn quốc với sản lượng và chất lượng cân bằng... Điều quan trọng nhất vẫn là thị trường và thời hạn của thị trường. Vì thế mà các công ty lớn họ cực kỳ quan tâm đến kế hoạch thị trường, còn công ty nhỏ thì lơi là hơn, họ bị yếu thế hơn. Đến cuối cùng kẻ dẫn đầu sẽ luôn là kẻ có kế hoạch thị trường tốt đến mức dẫn dắt nhu cầu của thị trường, định hướng nhu cầu cho khách hàng. Cảm ơn tác giả, bài viết hay. Thực tế vấn đề này chúng ta phải học Trung Quốc rồi, họ đã dần bỏ gia công lắp ráp áp dụng công nghệ tăng giá trị sản phẩm cũng như tăng lương cho người lao động. Lương của đa phần người lao động không đủ sống mà vẫn có cảnh "Kẻ ăn không hết,người lần không ra"! Tại sao?!!! Tăng lương, doanh nghiệp sẽ tăng giá đầu ra sản phẩm, người mua sản phẩm đó phần lớn là người lao động, cuối cùng: Đời sống không thay đổi Tăng lương dẫn tới tăng giá. Tăng giá đòi hỏi phải tăng lương. Kết quả thế nào thì ai cũng biết vì nó đã lặp đi lặp lại nhiều năm qua. Đó là cái vòng luẩn quẩn, giống như con mèo tự quay vòng để tóm cái đuôi của mình, vì cái đuôi cũng động đậy và có vẻ dễ tóm vì ở ngay bên, trong khi thứ cần tóm là con chuột đang ở xa hơn. "Đầu tiên, phải khẳng định rằng ở Việt Nam, “năng suất lao động” không phụ thuộc nhiều vào người lao động - như cái cách mà đại diện giới doanh nghiệp hay “quàng” các khái niệm vào nhau." Rất hay! Và bây giờ cũng chỉ có ít người hiểu điều này, họ chỉ nghe nói năng suất lao động VN thấp, và họ phán là do NLĐ tay nghề kém, lười... Đợi anh mãi mới thấy anh viết về việc đại diện doanh nghiệp quàng lên vai NLD trách nhiệm về năng suất cao hay thấp.Ví dụ về một gia đình như anh đã lấy, tôi thấy nó thỏa mãn lắm. Trên cơ sở lý luận, chúng ta khẳng định rằng năng suất lao động phụ thuộc vào công cụ lao động! Nếu cứ bàn luận về tăng năng suất lao động (yếu tố quyết định để tăng lương cho người lao động) trên một nền tảng công cụ lao động lạc hậu và tư duy quản lý theo kiểu "ăn xổi, ở thì" chắc sẽ mái "trong vòng luẩn quẩn" mà thôi! Tôi nghĩ rằng có lẽ phải cải cách đội ngũ quản lý trước bằng cách đây mạnh tinh giản biên chế để có một đội ngũ công chức tốt mới có được tư duy khoa học, tiến bộ cho mọi lĩnh vực của đời sống xã hội!