Hai mặt của kiều hối Việt Nam dự kiến nhận 16,7 tỷ USD kiều hối qua kênh chính thức và nằm trong nhóm 10 nước nhận kiều hối lớn nhất thế giới năm 2019 - tiếp tục ghi nhận một năm kiều hối đạt mức kỷ lục, theo Ngân hàng Thế giới. Tuần trước, báo cáo của UniTeller, công ty thanh toán quốc tế có trụ sở tại Mỹ cho biết, kiều hối hàng tháng chuyển về cho các gia đình tại Việt Nam hiện trung bình gấp mười lần thu nhập của người nhận. Đó là những gia đình như của chị Hoa.Hơn ba năm trước, tôi tình cờ gặp chị Hoa nhờ tiếng nhạc Việt phát ra từ hàng băng đĩa nhỏ. Người chồng tại Anh mở cho chị cửa hàng này.Chị Hoa trước kia có chồng và hai con ở Việt Nam. Cả gia đình trông vào ba sào ruộng khoán ở huyện ven biển Nghệ An nên rất khó khăn. Đúng lúc ấy, người bà con bên Anh mở nhà hàng Việt rủ chị sang phụ bếp, "lương tháng bằng một năm làm ruộng". Chị vay mượn được 300 triệu đồng nộp vào đường dây đưa người sang Anh, phần còn thiếu sẽ trừ vào lương nhà hàng sau này. Sang được Anh, nhưng công việc quá cực nhọc, chị mấy lần ngất đi trong bếp, đôi tay nhiều khi mất hết cảm giác vì phải chặt thịt cá đông lạnh quá nhiều."Dù làm việc như nô lệ, nhưng tôi vẫn phải tỏ ra với gia đình ở Việt Nam rằng mình đang ăn nên làm ra, tiền vẫn phải gửi về đều", chị kể. Thấy chị "ăn nên làm ra", đứa em trai ở quê lại vay mượn tiền, nộp cho đường dây đưa người sang Anh. Qua hành trình nguy hiểm, cuối cùng nó cũng đến được ngoại ô London, vứt hết hộ chiếu để làm nghề "trồng cỏ". Em trai chị từ khi sang đây, không giấy tờ, chui rúc trong căn phòng bịt kín, thắp điện suốt ngày đêm để chăm cần sa. "Nó không bằng chuột chũi vì không được ló mặt ra đường", chị bảo. Cậu ta không được tiếp xúc với bất kỳ ai, chỉ thèm được nhìn thấy bầu trời. Mới đây trang trại nó bị cháy vì chập điện, mặt cậu bị bỏng, biến dạng."Nhất xanh cỏ nhì đỏ ngực", nếu trúng vụ cỏ, cậu có thể trả hết nợ, trúng vụ sau có nhiều tiền, sẽ xây ngôi nhà thật to cho bố mẹ. "Mặt em dù có biến dạng nhưng về quê người ta vẫn phải ngước nhìn", nó khóc với chị. Cả hai chị em vẫn chưa biết ngày về, nhưng tiền của họ vẫn gửi đều về quê. Cầm những đồng bảng Anh chị gửi, lần đầu tiên tôi cảm giác những đồng tiền giấy rất nặng, nồng nặc mùi người.Chuyến công tác sang Anh của tôi lần đó để tìm hiểu về đời sống du học sinh người Việt. Tôi đến Đại học Cambridge, nơi có nhiều người Việt học tập, trong đó có Phước Long, một sinh viên xuất sắc. Mới học năm thứ ba, cậu đã được công ty máy tính lớn mời cộng tác. Hàng ngày Long lên giảng đường, học dưới mái vòm của những tòa lâu đài cổ, nơi treo ảnh các nhà khoa học đạt giải Nobel của trường. Cuối tuần, Long có thể lên London chơi, mua sắm, xem kịch, xem bóng đá. Cũng là người Việt sang Anh, nhưng sự thiên di của những người như Long sao quá khác với chị em chị Hoa?Đang đi học nhưng Long đã gửi tiền về cho gia đình. Cái gọi là "kiều hối" ấy được Long gửi rất nhanh gọn và đàng hoàng qua dịch vụ ngân hàng, khác với những đồng tiền của chị em Hoa. Nó cũng phải di chuyển bất hợp pháp như chủ nó.Về nước, tôi về quê chị Hoa để thực hiện lời hứa. Đó là ngôi làng ở huyện Yên Thành, Nghệ An - một trong những điểm nóng của làn sóng xuất ngoại. Quê chị chưa mưa đã lũ, chưa nắng đã hạn, dân bỏ ruộng vì thuế phí, phân bón cao, đất cằn. Họ ngồi nhẩm tính, ngày công làm ruộng chỉ có 1.000 đồng. Cả huyện không có nhà máy hay khu công nghiệp, nghề phụ duy nhất là đi bắt cua. Cua bắt mãi cũng hết, thanh niên bỏ quê đi làm ăn tứ tán.Trong căn nhà cấp bốn cũ nát lọt thỏm giữa những ngôi nhà cao tầng của hàng xóm giàu lên nhờ xuất ngoại, bố mẹ chị Hoa đang nuôi hai đứa con chị. Họ run run nhận 500 Bảng Anh. "Nó bảo về sẽ xây một ngôi nhà to cho bằng hàng xóm", ông nói. Tôi im lặng, không dám nói rằng con ông còn may mắn hơn nhiều người."Hai mặt của đồng tiền" là một nghiên cứu với 1.911 cuộc phỏng vấn người nhận kiều hối tại Ấn Độ, Indonesia, Philippines và Việt Nam vào tháng 9 năm nay. Kết quả khảo sát cho biết, giá trị chuyển tiền trung bình hàng tháng bởi những người di cư Việt Nam là 735 USD, so với thu nhập hộ gia đình trung bình hàng tháng của họ tại quê nhà là 73 USD. Những người trả lời khảo sát cho biết, 25% tiền nhận được để trả nợ. Ngoài ra mới tới các nhu cầu như sinh hoạt, giáo dục và tiết kiệm.Một nhà xã hội học chia sẻ khi tôi hỏi về hiện tượng nông dân ly hương. Nông dân ra đi vì hai lý do, lực đẩy và lực hút. Lực đẩy ở đây chính là sức ép từ quê nhà: nhu cầu kiếm nhiều tiền hơn, thể hiện khả năng làm giàu khi hàng xóm xung quanh đột ngột đều giàu lên, để chối bỏ cảm giác thất bại. Lực hút là cơ hội được hứa hẹn từ nơi sẽ tới, có nghề nghiệp, thu nhập "bằng cả năm làm ruộng", sống sung sướng. Phần lớn nông dân rời khỏi làng quê bây giờ vì lực đẩy mạnh.Việt Nam dự kiến vẫn thuộc nhóm nhận chuyển tiền lớn nhất thế giới những năm tới.  Ngôi làng của chị Hoa sẽ tiếp tục nhận "kiều hối" để xây thêm những ngôi nhà cao tầng hình ống. Nhưng cha mẹ chị không hề mong nhà to. Họ chỉ mong con về để hai đứa cháu được trông thấy mẹ, ông chết được nhìn thấy mặt con hơn là ngoại tệ."Chú có biết bao giờ hai đứa nhà tôi trở về không, ngày nào tôi và hai cháu cũng đứng ở cổng ngóng chờ?", bố chị Hoa nói. Khi tôi đã đi khỏi một quãng, nhìn lại vẫn thấy người cha lưng còng đứng bên đường dõi theo.Phùng Nguyên Quê tôi ở (Quảng Trị) những năm qua không biết bao người xuất khẩu lao động, nhiều nhất là Hàn và Nhật. Họ kể qua đó làm suốt ngày, chỉ ngủ 3,4 tiếng để chỉ gửi tiền về Việt Nam cho gia đình. Nhưng ở gia đình dùng tiền gửi về để làm gì: trước hết là trả nợ, sau là đua nhau xây nhà khoe mẽ và cuối cùng là chi rất nhiều cho cưới, xin, đám, hỏi, họ, tộc. Cuối cùng lượng kiều hối đó dùng để tích lũy cho sản xuất, kinh doanh cũng không được bao nhiêu. Sau thời gian lao động trở về còn lại chút ít vốn cũng ko biết xoay sở ra sao và rồi cũng lại vòng luẩn quẩn tìm cách ra đi lại. Do đó vấn đề kiều hối nhận được nhiều nhưng tôi thấy chúng ta có vẻ như chưa dùng nó hợp lý để tạo ra sản xuất, kinh doanh thúc đẩy cho phát triển kinh tế bền vững. Và đó là điều đáng buồn nhất. Đúng là sức ép từ sự giàu lên của những người xung quanh mới là sức ép lớn nhất, chứ không phải là sức ép từ cơm ăn, áo mặc.Vậy ra chung quy là do "sĩ diện" chăng? Cám ơn tác giả, một người ngoài cuộc nói dùm những người trong cuộc. Nhưng tôi tin những người thân của người trong cuộc cũng biết họ Khổ, nhưng không có cảm nhận Khổ thế nào thôi. Chả lẽ tình trạng cứ thế này. BÀI VIẾT RẤT THỰC TẾ CHO NHỮNG NGƯỜI LÀM ĂN CHUI NƯỚC NGOÀI KHỔ NHƯ THẾ NÀO. Hỡi các vị, hãy khoan mơ về những "make in vietnam", những "4.0", v.v... để loại bỏ những "lực đẩy" của những người nông dân khốn khổ, để họ có thể sống được trên mảnh đất quê hương mình. Lao động phổ thông chưa bao giờ nhàn hạ, muốn hiệu quả lao động cao thì phải đánh đổi ! Người nông dân bỏ đồng ruộng lên thành phố kiếm sống, bán cốc nước mía ở đầu đường, đầu ngõ phơi mặt mười mấy tiếng/ngày. Biết tha hương là khổ và rủi ro rất nhiều, nhưng động lực thay đổi cuộc sống của chính họ và người thân để họ dấn bước. Hãy cảm thông ! Chỉ có con đường tri thức thật sự mới thoát nghèo được. Hơn nữa, bệnh sĩ chết trước mọi loại bệnh khác. Ở Mỹ hay Châu Âu làm ra đồng tiền chân chính cũng nặng mùi hôi người, nhưng người thân ở Việt Nam lúc nào cũng muốn xây nhà lớn hay nhà thờ tổ lớn, trong khi con cái và cháu ở xứ người không có nhà ở, vợ mình là một trong những người như vậy. Ở Việt Nam có những gia đình có 3 đời đã đi xuất khẩu lao động. Còn đi đến bao giờ? Bài toán rộng ra cho nhiều chính sách không chạm đến từng hộ dân. Nhãn tiền có thể là nguồn lực cho xã hội, hậu quả là con cái không được dạy bảo thiếu thốn tình cảm, bố mẹ già không ai chăm - những hệ lụy ngược của bài toán. Trong câu chuyện hoạch định kinh tế các khu vực miền quê hầu như đã bị quên lãng. Cái đói cái nghèo đeo đẳng chưa có những chính sách giúp được cho họ. Sang được rồi thì phải cố làm lụng có tiền gửi về để chốt cho chắc. Tiêu bên ý bao nhiêu cho đủ, còn tiền vay nợ để đi. Ở trong nước sang tỉnh khác có KCN làm công nhân thì thu nhập cũng chỉ đủ ăn, không xây được nhà to như hàng xóm. Theo tôi, địa phương nên tổ chức tập huấn cho người dân hiểu thêm về giá trị cuộc sống - bớt chạy theo vẻ bên ngoài, hiểu về giá trị cuộc sống nội tại; Ví dụ về vụ việc di cư bất hợp pháp tại Anh mong sẽ là một cảnh tỉnh cho mọi người. Ai có mộng làm giàu, thì có thể lên thành phố, học nghề, xin việc - cơ hội việc làm tại một đất nước đang phát triển ở Việt Nam đâu có thiếu; chỉ sợ mọi người mong giàu lên cấp số nhân thì sẽ thấy đi lên TP trong nước làm việc là chưa đủ. Nhìn chung, mức độ sỹ diện tại một vài địa phương còn cao - phải có một làn sóng cải tổ suy nghĩ này sống ở một nơi mà chỉ biết ngửa miệng chờ dòng sữa mồ hôi nhọc nhằn từ nước ngoài chảy về thật chẳng hay ho gì, chỉ biết xây nhà to, đẹp, sống đời sung túc bằng sức người thân thật chẳng hay ho gì, đó là một nổi đau. Bài viết hay, nhưng... không có lời kết, có chăng, chỉ là đoạn phim buồn Mọi chuyện êm đềm, các con ông trở về. Hy vọng là thế. Nhưng liệu rồi lực đẩy kia tồn tại đến khi nào, để chắc chắn rồi thế hệ tiếp theo kia không phải rời quê hơn khi đã đủ lông đủ cánh? Quê tôi người ta không chọn ra nước ngoài. Nhưng quê tôi cũng chỉ toàn những bóng hình của các cô chú lớn tuổi và trẻ con