Sách giáo khoa Tôi bối rối. Trước mặt tôi là một bộ sách giáo khoa phổ thông được biên soạn riêng, khác với bộ sách do NXB Giáo dục đang phát hành, với đủ các môn ở nhiều cấp học. Trong các cuốn sách này, là một phương pháp luận giáo dục riêng. Đằng sau nó, hẳn nhiên, là một nhóm trí thức với một khối lượng nghiên cứu lớn, kéo dài qua nhiều năm.Những logic đơn giản tiếp nối: nhóm biên soạn này, chắc đã làm việc không vì mục tiêu lợi nhuận. Vì sách giáo khoa bây giờ là độc quyền. Thành tựu đáng kể nhất của bộ sách này, nếu có, chỉ là việc đề xuất một phương pháp khoa học mới. Số lượng tiếp cận cũng sẽ rất hạn chế.Tôi chưa bao giờ dám liên lạc lại với những người đã tình nguyện viết ra "bộ sách giáo khoa" đó. Vì tôi sợ. Đời tôi, thỉnh thoảng cũng đề xuất dăm ba suy nghĩ vắn tắt qua mấy bài báo, công sức nghiên cứu cùng lắm kéo dài hai tháng, không dám nghĩ đến việc người ta ngồi lại và viết ra đống sách trước mặt mình. Họ không giống một lão nông nghiên cứu ra máy tuốt ngô hay là máy cày tự hành. Đây không phải chuyện ý tưởng sáng tạo gì cả. Họ mong chờ gì từ việc viết ra một bộ sách như thế? Và tôi giúp gì được họ?Những người này chắc không ngu ngơ đến mức nghĩ rằng sách của họ có thể chen chân vào guồng máy hiện tại. Chương trình phổ thông hiện nay được bảo vệ không chỉ bởi pháp luật, lợi ích kinh tế mà còn bởi các nếp nghĩ giáo dục tồn tại hàng thế kỷ. Vậy họ kỳ vọng cái gì?Tôi cứ để bộ sách trên bàn làm việc. Thỉnh thoảng, có một đồng nghiệp đi ngang qua, giở vài trang xem, khen hay, rồi hỏi xin một quyển về cho con đọc. Tôi nghĩ đến những rào cản mà một bộ sách giáo khoa mới có thể gặp, và chưa bao giờ đủ can đảm để đi sâu hơn trong đề tài này.Nhưng hôm nay, tại Quốc hội, các nhà lập pháp của Việt Nam đang bàn về việc có nhiều hơn một bộ sách giáo khoa. Bây giờ là lúc chúng ta - trong vai những người hưởng thụ giáo dục - nghiêm túc nghĩ về tính đa dạng của giáo dục.Có ít nhất hai đại biểu được VnExpress trích ý kiến nêu ra băn khoăn rằng nếu có nhiều bộ sách giáo khoa có thể gây khó khăn cho kỳ thi chung. Một đại biểu cho rằng việc lựa chọn sách giáo khoa căn cứ theo ý kiến của phụ huynh và học sinh là không hợp lý vì "họ biết gì mà cho ý kiến".Đây là một ví dụ điển hình cho những gì mà một bộ sách giáo khoa mới sẽ đối mặt: nỗi sợ bị lệch ra khỏi hệ thống giáo dục hiện hành. Hệ thống hiện tại, với "kỳ thi chung" là biểu hiện tối thượng, chưa bao giờ bị xét lại một cách triệt để. Dù đôi lúc có sửa chỗ này thêm chỗ kia, nhưng nó vẫn là một hệ thống khoa cử điển hình, với sự tưởng thưởng dành cho những người vượt qua được các kỳ thi để lên cấp cao hơn. Hệ thống này, do bối cảnh lịch sử, được chấp nhận là sẽ do một cơ quan chính phủ duy nhất thiết kế từng chi tiết, áp từ trên xuống.Bản thân người hưởng thụ cũng quen với lối thiết kế này. Họ được giáo dục, bằng nhiều cách, rằng mình cần tuân thủ hệ thống "chính quy" để có thể có một kết cục đẹp trong cuộc đời. Học tốt là để thi tốt. Thi tốt là để có tấm bằng tốt. Tấm bằng tốt sẽ có một cuộc đời tốt.Ngay cả các đại biểu quốc hội cũng tư duy ngược, rằng thi là quan trọng nhất, nhiều bộ sách giáo khoa thì thi cử ra làm sao?Trong Poor Economic, hai nhà kinh tế Banerjee và Duflo có một nhận xét rất gay gắt: "Chương trình học và cách tổ chức trường lớp ở một số nước thường giữ y nguyên từ thời thuộc địa, khi trường học buộc phải là nơi huấn luyện những người dân địa phương ưu tú trở thành tay sai đắc lực cho chính quyền thực dân... Người học hôm nay đã khác xưa nhưng giáo viên vẫn tâm niệm nhiệm vụ của mình là chuẩn bị học sinh giỏi nhất cho những kỳ thi khó". Tôi không đủ tầm để phán xét rằng trong "một số nước" này có bao gồm Việt Nam không, nhưng mỗi lần nghĩ về nhận định này lại cảm thấy đau lòng.Dù thế nào, hệ thống khoa cử này đã lỗi thời. Chính phủ không còn ở vị trí của thập kỷ 70-80, có khả năng tưởng thưởng cho mọi thành viên nếu họ thi tốt kỳ thi của chính phủ.Nền kinh tế đã chuyển sang một trạng thái mới. Không còn kế hoạch hóa tập trung. Tư nhân là chính yếu. Cạnh tranh là lẽ sống còn. Sự đa dạng là sức đẩy. Ở đây, mỗi thành phần kinh tế tổ chức kỳ thi riêng, và chịu trách nhiệm tưởng thưởng cho kỳ thi của họ.Công ty truyền thông "tổ chức thi" để tìm ra các thí sinh đạt chuẩn khác với công ty xây dựng; nhà tuyển dụng Nhật Bản sẽ đi tìm những ứng viên khác với nhà tuyển dụng Trung Quốc; các đại học tư nhân có quyền "tổ chức thi" để tìm ra các thí sinh đạt chuẩn khác với đại học của Bộ Giáo dục (vì họ nắm bắt nhu cầu của nhà tuyển dụng Nhật hoặc công ty truyền thông kể trên). Thậm chí là mỗi công ty tự thiết kế chương trình giáo dục của riêng họ, nặn ra con người họ cần. Xã hội phát triển bằng hàng triệu kỳ thi như vậy.Nền kinh tế chuyển động mà không cần sự cho phép của ai. Vài nhà lập pháp vẫn còn lăn tăn với nền khoa cử hiện hành như thể nó là thứ hiển nhiên. Nhưng họ không thể ép được khối kinh tế tư nhân chấp nhận mấy cái bằng của mình: khối này sẽ tự đề ra các tiêu chuẩn, mà đôi lúc không đếm xỉa đến ứng viên có được 9 điểm môn Ngữ văn theo sách giáo khoa của NXB Giáo dục không.Trong nền kinh tế mới này, giáo dục cần được xã hội hóa triệt để - để cung ứng cho xã hội sự muôn màu mà nó cần, tạo ra những con người được khuyến khích phát triển các năng lực khác nhau, chứ không phải con người đỗ đạt một kỳ thi chung. Chính phủ vẫn ở đó, làm nhiệm vụ đảm bảo sự bình đẳng và sử dụng nguồn lực nghiên cứu của mình để thiết kế "chương trình chung". Nhưng phương pháp truyền đạt, tính sáng tạo trong giáo dục, cần liên tục được nghiên cứu và bổ sung bởi nhiều lực lượng khác nhau.Để hiểu hơn về sự đa dạng, hãy tưởng tượng rằng Bộ Y tế sẽ quy định cứng về phác đồ điều trị tất cả các loại bệnh. Những bệnh viện tư nhân, các nhà nghiên cứu tâm huyết không còn được tự nghiên cứu và đề xuất phác đồ mới nữa. Y học sẽ dừng lại. Không ai dở hơi đến mức tư duy theo hướng này: Bộ Y tế chỉ ở đó để đảm bảo những quy chuẩn khoa học thiết yếu nhất. Tương tự, Bộ Xây dựng cũng không đưa ra thiết kế của tất cả các công trình được xây trên đất nước. Bộ Công thương không quy định chi tiết phương pháp vận hành một doanh nghiệp.Năm nay con trai tôi vào lớp 1. Con trai tôi, cho dù chỉ một trong một triệu đứa trẻ và chẳng gây ấn tượng với ai, với bố mẹ nó sẽ luôn là một cá nhân đặc biệt. 5 tuổi, nó đã đủ lớn để biết bản thân thích vẽ hơn là thích tiếng Anh, giỏi không gian hơn logic trừu tượng. Tôi không chịu đựng nổi suy nghĩ nó sẽ trải qua toàn bộ hệ thống rập khuôn mà bố nó đã trải qua, và hơn bao giờ, khao khát có nhiều phương pháp giáo dục để mình lựa chọn. Hơn bao giờ, tôi muốn có nhiều hơn một ngôi trường sẽ áp dụng những nghiên cứu mới, như cái nhóm trí thức viết sách mà tôi không dám đối mặt ở trên kia.Tôi không biết cháu sẽ thành người như thế nào. Nhưng có một điều tôi dám chắc: đến thế hệ của cháu, thì cái "kỳ thi chung", cái triết lý giáo dục áp từ trên xuống theo một chuẩn mà người ta đang đem ra lập luận cho hoạt động dạy và học, không còn ăn thua với sự tồn tại của con người trong xã hội nữa.Đức Hoàng Sách giáo khoa về bản chất là phương tiện truyền tải tri thức mà đối tượng hướng tới là con trẻ ngồi trên ghế nhà trường. Nhưng một điểm thú vị khác nữa: sách giáo khoa không chỉ được thiết kế và dành riêng cho trẻ em...Lợi ích của chủ trương "một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa" ai cũng có thể nhìn ra: tận dụng được nguồn chất xám, vốn xã hội từ các tổ chức, cá nhân tâm huyết với giáo dục; đa dạng hóa phương pháp giảng dạy; không còn cảnh "độc quyền" từ riêng NXB nào; giá cả cạnh tranh; phụ huynh, học sinh sẽ có nhiều lựa chọn hơn...Tất cả những điều đó hướng tới ý nghĩa sâu xa nhất phạm trù xã hội hóa trong giáo dục; là tiền đề của một nền giáo dục khai phóng, đề cao sáng tạo.Những lo lắng về sự phức tạp khi thi cử nếu có nhiều bộ sách giáo khoa, chẳng hóa ra bản chất việc học hiện vẫn chỉ bó ở góc độ hẹp: học để thi?; hay quan điểm gạt bên ngoài ý kiến, đóng góp của phụ huynh, học sinh chẳng phải đã phủ nhận đi tính đa nguyên, tự do trong giáo dục?Vậy nên cần nhìn vào xu thế thực tiễn, yêu cầu của ngành nghề cũng như kinh nghiệm từ những nền giáo dục tiên tiến để có thể áp dụng vào việc biên soạn, phát hành sách giáo khoa ở ta. Chúng ta đã chứng kiến sự phát triển "thần kỳ Nhật Bản" hay "kỳ tích sông Hàn" bởi cội rễ sâu xa, họ đã vượt qua được tư tưởng lợi ích cục bộ, những "nếp hằn" tư duy giáo dục xưa cũ, đã tồn tại hàng thế kỷ để sản sinh ra thế hệ những con người tự chủ, năng động, kỷ luật và giàu chuyên môn. Tôi thích liên tưởng những cuốn sách giáo khoa trong thời đại Thế giới phẳng kia sẽ là những "cây cầu tri thức", gợi mở và định hướng cho con trẻ hơn là quan niệm về chúng tựa như một "chiếc khuôn". Không rõ anh Đức Hoàng có nghĩ giống tôi không? 1 đứa trẻ, 1 người lớn tương tác với những thứ mình thích như chơi game, đánh đàn, xem phim...15 – 20 tiếng, vừa ăn vừa tương tác mà không biết mệt vẫn còn muốn tương tác tiếp. Nhưng đứa trẻ và người lớn đó chỉ học bài hay làm việc 1-2 tiếng là cảm thấy rất mệt mỏi và không muốn tiếp tục nữa. Tại sao? Tại vì 1 đằng là ĐƯỢC tương tác, 1 đằng là PHẢI học hay PHẢI làm việc.Biện soạn SGK sao cho học sinh có hứng thú khi tương tác, biến nó thành người thầy thứ 2 đích thực. Càng có hứng thú càng có thể đổi được chữ PHẢI thành chữ ĐƯỢC học, ĐƯỢC đọcTheo tôi để tạo cho người thấy thứ 2 này hấp dẫn nhằm tạo ra hứng thú cho học sinh cần 3 yếu tố chính:- Tò mò- Tưởng tượng- Sáng tạoVí dụ:Cuối các tập phim bộ có các tình tiết gây tò mò. Nghe 1 bài thơ ta tưởng tượng ra các nốt nhạc để biến nó thành bài hát. Nhìn khuôn mặt bình thường ta có thể vẽ ra, tạo các khuôn mặt có trạng thái biểu cảm khác nhau...Nhiệm vụ của người biên soạn, thiết kế SGK là biến các phương trình, bài văn hay các công thức thành các tình tiết cuối phim, các nốt nhạc, các hình vẽ khuôn mặt...Chúng ta không thể dạy bảo cho ai bất cứ điều gì, chúng ta chỉ có thể giúp họ phát hiện ra những gì còn tiềm ẩn trong họGALILEONgười thầy trung bình chỉ biết nói, Người thầy giỏi biết giải thích, Người thầy xuất chúng biết minh họa, Người thầy vĩ đại biết cách truyền cảm hứng .WILLIAM A. WARRDKhông nên dạy cho trẻ em những gì chúng phải suy nghĩ, mà dạy cho chúng cách suy nghĩ.MARGARET MEAD Cái khác không nói, với tư cách 1 giáo viên tiếng Anh tôi thấy bất cập nhất của SGK mới là bắt phải mua kèm đĩa tiếng anh theo sách. Thực sự mà nói tôi chưa 1 lần nào nhìn thấy một học sinh sử dụng mấy đĩa đó để luyện nghe, nếu có thì đều trực tiếp nghe trên mạng . Chiếc đĩa tiếng anh 12k phần lớn trở thành gương hay đĩa bay ném nhau. Mà đĩa tiếng anh vốn k bền lại trong tay học sinh nên cơ bản không thể mua bán lại Đây là một sự phí phạm vô cùng kinh khủng vì nếu chương trình mới phổ cập hoàn toàn thì mỗi năm sẽ có mấy chục triệu đĩa tiếng anh bị ném đi. Bộ giáo dục nên up toàn bộ phần nghe lên mạng, như thế sẽ tiết kiệm chi phí cho học sinh. Đồng thời vẫn bán đĩa nhưng bán lẻ chứ không kèm theo sách để học sinh không có điều kiện lên mạng vẫn có thể luyện nghe nếu muốn Kính anh Đức Hoàng. Nếu bộ sách giáo khoa gửi anh trước đây là của nhóm CB, thì có thể hôm nay là một ngày hạnh ngộ với tôi -- vì sách đó do tôi gửi tới anh. Xin khoe với anh: sách đó đang dùng ở một trường lớn tại Hà Nội, học sinh rất thích học và học giỏi. Nếu anh đồng ý, tôi muốn được gặp anh. Ông lão tuổi 88 chờ anh trả lời. Đức Hoàng đã viết lên được nổi niềm của rất nhiều bố mẹ ước mong. Các cháu không phải đến trường để phục vụ cho cuộc sống mưu sinh của thầy cô. Đức Hoàng đang mong muốn ước mơ của cậu bé lớp 1 của mình cũng như các cháu lớp 1 khác sống với ước mơ của nó. Tại sao cuộc sống của tôi và gần như toàn bộ người VN phải sử dụng sáng chế của các nước khác như: điện, động cơ, hóa chất..... mà không phải của người VN nghĩ ra. Mặc dù nhiều thế hệ rồi, người VN rất chăm học. Đức Hoàng muốn các cháu nhỏ xây dựng ước mơ, suy nghĩ hơn là thuộc lòng. Cá nhân tôi hết sức ngưỡng mộ, kính trọng sự thẳng thắn của tác giả. Mong Đức Hoàng không là một nhà báo cô đơn mãi. LÂU RỒI MỚI THẤY BÀI VIẾT CỦA ĐỨC HOÀNG. CHÚC LUÔN VUI KHỎE VÀ GIA ĐÌNH NHIỀU THÀNH CÔNG HƠN NỮA Giáo dục nặng kiến thức, ít thực tiễn, hạn chế phát triển tư duy, chạy đua thành tích. Nhìn bộ sách giáo khoa mà thấy tội nghiệp cho tụi nhỏ. Bài viết rất hay, mong rằng tương lai giáo dục đất nước sẽ tốt đẹp hơn! Tôi vừa đi họp cho con. Tôi thấy tâm đắc với lời thầy giáo. Kiến thức là quan trọng. Sách giúp truyền tải kiến thức nhưng không phải là tất cả. Một bộ sách duy nhất làm thui chột việc sáng tạo trong dạy và học. Qui định cứng nhắc không phát triển được việc viết sách giáo khoa trong nhân dân. Tuyệt vời Đức Hoàng; Và tôi thầm mong: Những ngươi yên vị trên ngai luôn hô''Đổi mới'' có đọc bài viết này,dù lướt qua. Hay thật. Thật sự thì, là người đang phải học tập trong hệ thống này, em cũng cảm thấy nó quá rập khuôn, máy móc và coi trọng thi cử! Lại còn bạo lực, bệnh thành tích, tự kỉ! Làm sao học sinh, sinh viên có thể sống thoải mái mà không tìm các thú vui bên ngoài để giảm căng thẳng được chứ! Là bộ giáo dục, cho học thử 1 năm, cũng chưa chắc các bác cũng học được mà vẫn bình thường ấy! Nói gì đến trẻ em. Trong khi các nhà lập pháp vẫn loay hoay với việc chọn SGK,thì ngay trong trường học,giáo viên sàm sỡ học sinh,học sinh thì đánh bạn. Ngoài đường học sinh tham gia giao thông không đội mũ bảo hiểm,phóng nhanh,vượt đèn đỏ,chết đuối tập thể. Giáo dục đang hướng thế hệ trẻ đến cái gì,khi những điều đó ko được viết trong sách? Cố lên mọi người, lên tiếng để giáo dục Việt Nam tiến đến các nước tiên tiến, không thì con em chúng ta sẽ trở thành công nhân cho Nhật Hàn hết mất. Tôi đang ở Úc, các con tôi đi học không có sách giáo khoa. Tôi không biết chúng học gì cho tới cuối kỳ nhận được báo cáo của giáo viên. Tôi lên trang web Bộ giáo dục Tiểu bang để tìm hiểu thì không hề tồn tại sách giáo khoa, chỉ có chuẩn học sinh từng khối cấp, ví dụ họ yêu cầu học sinh lớp 2 phải biết cộng trừ trong vòng 100 chẳng hạn, thì cô giáo muốn dạy cách nào miễn học sinh làm được yêu cầu cuối năm học.