Chuyện Sim Lim và ý thức cá nhân Chuyện ở Sim Lim khiến tôi nhớ đến bài viết đầu tiên của mình trong mục Góc nhìn - “Tư duy tiện cho bản thân”. Bài viết này nhận được rất nhiều bình luận của độc giả. Trong đó, một số bạn đổ lỗi cho việc cá nhân hành động như vậy là do nhà quản lý và hệ thống pháp luật.Tất nhiên, những ý kiến này có lý lẽ riêng. Nhưng nó vẫn khiến tôi băn khoăn giống như chuyện con gà - quả trứng cái nào có trước. Một xã hội được quản lý tốt sẽ tạo ra những công dân mẫu mực? Hay một xã hội gồm toàn những công dân có ý thức tự giác thì tự bản thân xã hội ấy sẽ tốt và dễ quản lý?Singapore là một đất nước phát triển và quy củ hơn hẳn Việt Nam. Nhưng việc cửa hàng điện thoại Sim Lim rắp tâm đưa du khách vào tròng cho thấy dù xã hội hay hệ thống luật pháp hoàn thiện đến đâu, mà bản thân con người có tâm địa xấu, họ vẫn cứ vi phạm, vẫn tìm cách lách để trục lợi cho cá nhân. Như vậy, pháp luật chưa hẳn là điều kiện đủ trong câu chuyện quản lý xã hội. Thậm chí, trong vụ việc này, pháp luật còn không thể giải quyết vấn đề theo cách có hậu. Bởi Sim Lim đã quá khôn ngoan, kín kẽ về mặt pháp lý. Thế nhưng, lúc này ý thức cộng đồng của người Singapore lại cứu cho họ một bàn thua ngoạn mục. Chẳng pháp luật nào quy định người Singapore phải quyên góp tiền để cứu vãn hình ảnh đất nước mình. Điều đó hoàn toàn xuất phát từ nhận thức cá nhân của họ.Một câu chuyện khác liên quan đến cá nhân tôi. Tôi từng đãng trí để quên hộp đồ chơi mới tinh, mua cho con ở công viên gần nhà tại Australia trong hơn 2 giờ đồng hồ. Khi tôi sực nhớ ra, quay lại tìm thì nó vẫn ngay ngắn ở đúng chỗ tôi để quên. Rõ ràng, cũng chẳng luật pháp nào quy định cụ thể trường hợp này. Nhưng lòng tự trọng đã khiến người Australia không lấy thứ không phải của mình và biết là của người khác bỏ quên, chứ không phải vứt đi (do nó còn nguyên hộp chưa bóc).Victor Hugo có một câu danh ngôn: “Với nhân dân, quyền lực duy nhất là pháp luật; với cá nhân, quyền lực duy nhất là lương tâm”. Lương tâm có thể coi là một thứ pháp luật với riêng bản thân mỗi chúng ta. Ngay cả khi hệ thống pháp luật, xã hội chưa hoàn chỉnh thì từng cá thể nếu thực sự muốn, vẫn có thể cư xử một cách văn minh, có trách nhiệm theo đúng lương tâm mình. Tôi chắc chắn rằng người Singapore, người Australia hay bất kỳ quốc gia nào khác cũng không học nhiều bài học đạo đức về lòng tự trọng, tính thật thà, tinh thần thượng tôn pháp luật, ý thức cộng đồng... hơn chúng ta. Nhưng khi chúng ta không thể hành xử mẫu mực giống họ, thì cái chính là chúng ta không vượt qua được bản thân mình mà thôi, chứ không phải lỗi của pháp luật.Ai đó đã nói “cách bạn nhìn quyết định cuộc sống của bạn”. Thật dễ dàng để đổ lỗi cho pháp luật, cho nhà quản lý. Chỉ có điều, đó đều là những thứ mà cá nhân bạn rất khó để thay đổi. Nếu nhìn theo cách đó, có lẽ cuộc sống của chúng ta sẽ mãi giẫm chân tại chỗ, trong cái vòng quay hỗn loạn ấy. Thế nên, thay vì tặc lưỡi cho rằng những sự tùy tiện, sai phạm của bản thân trong cuộc sống là do cơ chế, do xã hội, do thứ trời ơi đất hỡi nào đó; sẽ tốt hơn nếu chính chúng ta tự ý thức thay đổi mình.Cá nhân hành động thế nào cho văn minh, giúp xã hội tiến lên là chuyện khó hơn chỉ trích, đổ lỗi và chẳng làm gì... rất nhiều!Phan Tất Đức Bản thân thân tôi và ở tại Việt nam cũng đã gặp một chuyện ở một quán cafe, tôi đứng dậy thanh toán tiền về và quên ví trên bàn, một tiếng sau quay lại tìm, cậu chạy bàn ít tuổi (chắc là sv đi làm thêm) từ trong nhà đi ra đưa cho tôi và nói " chú kiểm lại xem đủ không" lúc đó đã muộn và quán đang đóng cửa. Tôi rất biết ơn cậu ta vì trong ví khá nhiều tiền và giấy tờ tùy thân, tặng lại cậu ta tờ 500k nhưng cậu quyết không lấy!Ở ta không thiếu những người ý thức tốt nhưng nhiều cá nhân cũng còn xấu đặc biệt những người có chức quyền. Để một cộng đồng toàn tốt trước hết cấp lãnh đạo phải tốt trước! Tôi đồng ý với anh. Pháp luật là nền tảng là khuôn mẫu cho hành động của con người, nhưng chính ý thức của con người mới làm cho xã hội tiến bộ, và ý thức không phải là cái tự nhiên đến. Để xây dựng một xã hội mà trong đó mọi người đều có ý thức về hành động của mình đối với cộng đồng, thì gia đình chính là nơi để rèn giũa tạo nên những công dân tốt. Tôi thấy cách người Việt chúng ta dạy con cháu có vấn đề, ví dụ: Chúng ta làm sao dạy một đứa bé tuân thủ quy tắc giao thông khi mà chúng ta chở các em đến trường đi ngược chiều và vượt đèn đỏ? Chúng ta dạy con em mình phải biết nhận lỗi khi làm sai nhưng khi chúng ta sai chúng ta lại không chấp nhận điều đó ? Đã đến lúc cần thay đổi trong tư duy để phát triển một xã hội văn minh mà gốc rễ chính là giáo dục ở gia đình. Với con người dù chức vụ cao, có học nhưng ý thức kém thì xã hội không bao giờ tốt đẹp. Tôi chơi bóng bàn ở một CLB lớn dành cho toàn cán bộ, nhưng chỉ bỏ quen cái vợt tốt trong vòng 30 phút, đã bị một cán bộ CC đánh cắp ngay, dù trên vợt có tên tôi, dù hắn ta biết rõ tôi vì cùng chơi. Nên chuyện một thằng vô học ăn cắp tôi cho là chuyện bình thường. Ai mà cũng có ý thức tự giác tốt, biết hành xử/ điều chỉnh hành vi vì cộng đồng/ gia đình thì Việt Nam đã thành nước văn minh, phát triển từ lâu. Ngay lúc này, những hành vi tối thiểu của văn minh/ văn hóa như tự giác xếp hàng, không xả rác bừa bãi, đi xe có trách nhiệm còn không thực hiện được thì làm sao nói đến những chuyện to tát hơn.Đáng buồn ở chỗ biết bao nhiêu thế hệ sinh viên, học sinh được tiếp cận với Internet, văn hóa tiên tiến của nước ngoài nhưng vẫn hàng ngày, hàng giờ chen lấn, xả rác, tư duy tùy tiện... thế thì đến bao giờ mới khá nổi. Tôi đang học tập Đài Loan và tôi thấy thực sự thích Đài Loan vì ý thức cá nhân của họ rất tốt, điện thoại, đồ đạc có thể vứt lung tung mà không sợ mất, bản thân tôi từng rơi mất chiếc điện thoại, và người nhặt được đã đợi tôi gọi và đợi ở vị trí tôi làm rơi để trao lại. Còn bạn tôi thì bỏ quên máy tính ở ga tầu, và cũng được trả lại nguyên vẹn, ngẫm nếu ở VN chỉ cần "sơ xẩy ra là mất". Mỗi con người là một tế bào của xã hội. Bài viết của ban rất hay nhưng chưa đủ. Chúng ta phải tìm ra gốc rễ của sự tùy tiện để khắc phục chứ không chỉ nói suông. Sau khi sang Nhật Bản và Singapore tôi nhận ra giáo dục đóng vai trò quan trọng. Con người hình thành nhân cách từ khi còn trong bụng mẹ cơ mà. Mọi đứa trẻ sinh ra đều trong sáng, sau sống trong cộng đồng vài chục năm thành ai thì cộng đồng đều biết. Thượng bất nghiêm hạ tất loạn. Tôi không nghĩ là người dân có lỗi, người quản lý nhận lương từ thuế của người dân phải có trách nhiệm làm tốt việc của mình. Nếu dân trí thấp thì nhiệm vụ của anh phải uốn nắn xã hội theo cách mà mình là người có trách nhiệm phải làm. Đừng mong đợi vào giáo dục, đó là một con đường dài và nhiều "cải cách", hãy dùng lương tâm của một nhà quản lý mà điều chỉnh hành vi của xã hội, quyền lực trong tay anh mà anh lại nói là cần có ý thức của người dân? Xin mượn lời của Khổng Tử "Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ". Tôi đồng ý với anh. Mỗi cá nhân hãy tự hỏi mình đã làm được gì để đóng góp xây dựng cho đất nước hay lúc nào cũng tìm kẽ hở để trục lợi bản thân, có vấn đề gì thì quay ra đổ lỗi cho nhà quản lý. Con gái tôi để điện thoại trong ba lô tại lớp học, đi xuống ăn trưa, ăn bán trú. Sau đó quay lên đã không còn nữa. Cô giáo cũng không thể điêu tra ra. Ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường đã nhòm ngó để ăn cắp thì khi ra xã hội liệu sẽ trở thành công dân thế nào? Cô giáo thì bị bệnh thành tích, che đậy nhiều điểm yếu của lớp thì làm sao có thể dạy dỗ con em trở thành người tốt? "Cách bạn nhìn quyết định cuộc sống của bạn”- chuẩn. Cảm ơn Đức. Bài viết thật sâu sắc. Mỗi người hãy sống thật nhân văn. Ai cũng chỉ sống có một lần, hãy sống làm sao để khi nhắm mắt xuôi tay không phải hổ thẹn với lương tâm mình, không phải xấu hổ với cuộc đời này. Tôi thích bài viết của anh, và trong tôi luôn có ý nghĩ giống như anh vậy. Hãy đừng đổ lỗi nữa, mà hãy nhìn nhận và hành động đúng, hành động đẹp, một bông hoa có thể chưa tạo nên mùa xuân nhưng nếu không có bông hoa nào thì thử hỏi bao giờ mới có kỳ tích đây. Thêm một điều nữa là, không chỉ mình làm đúng, làm tốt mà còn giúp người khác tốt như mình, hãy đấu tranh với những cái xấu đó. Tôi nghĩ người Việt mình quả thật không dũng cảm đâu, chỉ là tự tôn cao thôi. Trước những hành động xấu phần lớn mọi người chưa dám lên tiếng để chống lại đó, dễ dàng chấp nhận và sợ liên lụy. Điều đó vô tình khiến những người vô ý thức tiếp tục hành động sai trái, và tạo ra một đám đông cho những người dễ dãi chép miệng làm theo. Hãy dũng cảm lên nào! Bài viết tuy không dài nhưng đủ để mỗi người nhìn nhận lại bản thân mình với cuộc sống, và những người làm sai thì buồn một nỗi là họ chẳng thèm đi sâu mà tìm hiểu hay đọc những bài viết nhân văn thế này đâu... Tôi đồng ý, không cần phải làm gì lớn lao, chỉ cần "hãy để phần người lấn áp phần con" là tốt rồi. Bài viết thật hay về một góc nhìn khác cho một sự kiện đang ầm ĩ truyền thông.