Bất ngờ diễn tập Trong tình huống phải "chở bốn", biện pháp an toàn thông thường của người Việt là cố gắng đi chậm lại, đúng luật, tập trung vào tay lái... Tuy nhiên, vị giáo sư người Đức đòi hỏi một cấp độ cao hơn, bởi đèo cả hai con trong một chuyến xe là để tất cả rủi ro vào một chỗ. Mỗi người, bố hoặc mẹ, chỉ được chở một đứa, như thế rủi ro sẽ được phân tán.Cách tuân thủ nghiêm khắc kỷ luật an toàn và tư duy lý tính này là điều mà phương Tây đang áp dụng cho tất cả hoạt động sinh hoạt, sản xuất hàng ngày. Ở đó, yếu tố an toàn luôn đặt ra hàng đầu, được suy xét cặn kẽ, được phân tích - giả định - xây dựng trên tất cả kịch bản sự cố, thảm họa. Có thể kể đến những ví dụ từ rất lớn đến rất nhỏ như: tiêu chuẩn thiết kế cản trước của ôtô phải đủ mềm để giảm thiểu tối đa chấn thương cho người bị đâm, trên mỗi miếng ghép đồ chơi lego đều có một cái lỗ để nếu trẻ vô tình nuốt hoặc nhét vào đường thở thì vẫn có thể hô hấp... Cũng có những tiêu chuẩn an toàn được thêm vào sản phẩm sau khi sự cố đã xảy ra, ví dụ hãng nội thất IKEA phải bổ sung phụ kiện chống đổ và chức năng ngăn kéo an toàn ở tủ đồ để tránh có thêm tai nạn cho trẻ em.Tư duy về tính an toàn, mức độ tuân thủ kỷ luật an toàn rõ ràng có sự khác nhau giữa các quốc gia, khu vực. Người Việt Nam nói riêng, châu Á nói chung xuề xòa hơn trước các quy định so với người châu Âu. Kinh nghiệm làm việc với các văn bản, quy định pháp luật cũng cho tôi thấy tiêu chuẩn an toàn của châu Âu vẫn ở mức cao hơn hẳn so với phần còn lại của thế giới.Chính vì vậy, tôi không ngạc nhiên khi thấy nhiều người phản ứng mạnh, phần lớn là phản đối, khi Metro Hà Nội diễn tập không báo trước cho hành khách vào tối 7/12, trong bối cảnh tuyến tàu điện Cát Linh - Hà Đông đã khai thác thương mại. Ông Vũ Hồng Trường, Giám đốc Metro Hà Nội, cho biết, hành khách đi tàu sẽ còn gặp những tình huống diễn tập bất ngờ, không báo trước.Vì sao phải có việc này?Một vấn đề lớn mà tuyến đường sắt này gặp phải dẫn đến không thể đưa vào vận hành đúng tiến độ là nghiệm thu an toàn. Kể cả sau khi nghiệm thu xong, vấn đề an toàn cũng tiếp tục được nhà tư vấn nước ngoài đặt ra thẳng thắn, rõ ràng.Đơn vị tư vấn độc lập, Apave-Certifer-Tricc (ACT), cấp chứng nhận an toàn hệ thống cho tàu điện Cát Linh - Hà Đông nhưng nêu ra 16 khuyến cáo về các vấn đề cần khắc phục ở hiện trường để nâng cao mức độ an toàn.Bộ Giao thông Vận tải giải thích, cảnh báo của tư vấn ACT xuất phát từ những khác biệt về phương pháp xác định tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn trong đầu tư, khai thác, vận hành metro giữa châu Âu và Trung Quốc. Các khuyến cáo của nhà thầu Pháp sẽ được các bên liên quan khắc phục.ACT khuyến cáo, trong năm đầu vận hành, đường sắt Cát Linh - Hà Đông nên diễn tập những tình huống có yếu tố bất ngờ về thời điểm. Việc diễn tập không báo trước, theo ông Vũ Hồng Trường, cũng đã được Hội đồng Kiểm tra nghiệm thu Nhà nước về công tác nghiệm thu công trình xây dựng chấp thuận và khuyến cáo Metro Hà Nội thực hiện.Như vậy, vấn đề có thể được tóm tắt rằng: tuyến đường sắt Cát Linh - Hà Đông đã đủ an toàn để vận hành theo tiêu chuẩn Trung Quốc. Tuy nhiên, theo tiêu chuẩn châu Âu thì có những hạng mục vẫn còn nguy cơ mất an toàn và việc diễn tập là do chính nhà tư vấn châu Âu khuyến cáo.Cần nhìn nhận lại rằng, Trung Quốc hiện là cường quốc về đường sắt cao tốc, với quy mô của hệ thống đường sắt cao tốc đứng số một thế giới. Tuy nhiên, châu Âu với bề dày kinh nghiệm vận hành hệ thống đường sắt vượt trội, với tiêu chuẩn an toàn trong mọi lĩnh vực đều ở mức cao nhất thế giới, thì tư vấn của họ rất đáng để lưu tâm. Khi tàu Cát Linh - Hà Đông được triển khai trong hệ thống giao thông công cộng mà người dân bắt buộc sử dụng thì tiêu chuẩn an toàn châu Âu chắc chắn là thứ mà người dân muốn được hưởng.Vì thế, thay vì chấp nhận tiêu chuẩn an toàn của Trung Quốc, việc những người có trách nhiệm quản lý tuyến đường sắt Cát Linh - Hà Đông chọn tiếp tục thực hiện những khuyến cáo (vốn không bắt buộc) của nhà thầu Pháp, dù có thể phải chịu phản ứng gay gắt, nhằm nâng cao tính an toàn của hệ thống theo tiêu chuẩn châu Âu, theo tôi, là việc làm có tính trách nhiệm.Tôi cũng đọc được những ý kiến cho rằng không được đưa người dân ra diễn tập. Tuy nhiên, diễn tập không báo trước mới có thể tạo tâm lý thật, mới lường được hết tình huống phát sinh. Hơn nữa những cuộc diễn tập này không chỉ dành cho nhân viên, người vận hành mà còn có ích với cả hành khách. Họ sẽ được tích lũy kinh nghiệm đối phó với sự cố thật.Bản thân tôi có trải nghiệm để thấm thía rằng, dù được diễn tập nhiều lần, nhưng nếu chỉ "diễn", sẽ không có được bài học đắt giá để ứng dụng vào thực tế.Năm 2013, tôi trải qua một trận động đất lớn ở Philippines. Khoảng 7h sáng chủ nhật, khi cả ký túc xá vẫn đang ngủ say thì nhà cửa bắt đầu rung lắc. Tôi và những người bạn cùng phòng từ tầng 4 chạy xuống đất theo thang bộ. Một cậu Hàn Quốc bị trẹo cổ chân, vài người khác bị mảnh kính đâm vào chân. Xuống đến sân, chúng tôi gặp những người bạn Nhật Bản đã ở đó từ khi nào, chân đeo giày thể thao, quần áo gọn nhẹ. Tôi sau đó được họ dạy cách ứng phó trong động đất, là bình tĩnh, xác định phương hướng và phải đi giày, vì nếu dẫm vào cái gì đó thì cơ hội thoát thân sẽ hẹp lại. Tôi vốn rất tự tin về tính nhanh trí, khôn ngoan kiểu Việt Nam của mình và cũng từng được diễn tập tránh động đất, nhưng chỉ đến khi có trải nghiệm thật, các nguyên tắc mới in hằn vào đầu óc tôi.Nhân viên làm việc cho các công trình dầu khí, hay trên các tàu viễn dương cũng thường trải qua các cuộc diễn tập không báo trước. Họ coi đó là chuyện bình thường, là một phần của quy trình an toàn nhằm đảm bảo tính mạng cho bản thân.Tất nhiên, ở một khía cạnh khác, những nhà quản lý phải tính toán để tổ chức diễn tập đảm bảo an toàn và ít ảnh hưởng nhất đến cuộc sống của những người bất đắc dĩ phải tham gia.Việt Nam lần đầu tiên có đường sắt trên cao, trong bối cảnh ý thức của người dân về an toàn còn khá giản đơn, tôi tin rằng, chấp nhận phiền phức để đảm bảo giảm tối đa thiệt hại khi có sự cố là điều nên làm.Sau Cát Linh - Hà Đông sẽ đến Nhổn - Ga Hà Nội, rồi Bến Thành - Suối Tiên, chúng ta sẽ dần dần tiếp cận những hệ thống giao thông công cộng ngày càng mới mẻ và hiện đại. Cách tiếp cận với những khái niệm về an toàn cũng cần phải thay đổi, diễn tập nên được nhìn nhận như một hoạt động bình thường và cần thiết.Bùi Phú Châu Tôi là kỹ sư, sống ở Mỹ. Cái sự diễn tập đó thì tôi được tập hoài. Sơ tán khi động đất, khi hỏa hoạn, khi bị khủng bố, khi có kẻ xả súng, khi lũ quét, khi nhà máy bị nổ vì hóa chất phản ứng. Sơ tán khi phải leo từ trên tầng 20 xuống, sơ tán khi đang ở dứơi hầm chui lên. Sơ tán khi là kỹ sư chịu trách nhiệm dây chuyền sản xuất. Sơ tán khi là dân thường vô tình có mặt ở trong tòa nhà. Cái gì tôi cũng đã diễn tập hết cả. Và ở trong mọi trường hợp, đều phải báo trước! Chúng tôi báo trước là "hôm nay sẽ có diễn tập" hay "ba ngày tới sẽ có diễn tập". Trước đó ai cũng phải được training trước, là lối thoát hiểm chỗ này, cháy nổ thì phải bịt khăn nhúng nước vào miệng, bò sát đất... Làm như vậy đặng mọi người biết là diễn tập. Chứ bình thường ở Mỹ mà đột nhiên diễn tập không báo trước, người ta tưởng thiệt thì sẽ có người gọi 911 đòi cấp cứu, có người tìm cách thoát thân bằng những cách gây nguy hiểm, có người sẽ đùng đùng đi kiếm bình cứu hỏa để sẵn mà xịt đám cháy. Mục tiêu của diễn tập là để diễn tập chứ không phải tưởng thật mà làm đại. Làm kiểu đó thì gây tác hại khôn lường. Ở Việt Nam người dân ít ai được diễn tập, đã vậy mà còn không báo trước, người dân hoảng loạn là chuyện thường. Như có ai đó tưởng thiệt mà nhảy khỏi tàu nhằm thoát thân rồi bị thương thì cái sự diễn tập đó chỉ gây hại mà thôi. Diễn tập không báo trước,ảnh hưởng đến công việc của bao nhiêu hành khách mà tác giả nói chỉ là một chút phiền phức thì thật tôi không hiểu nổi.Những hậu quả có thể xảy ra khi diễn tập cũng đã đc liệt kê rồi.Bjo tôi chỉ nói ngắn gọn thế này,khi tổ chức diễn tập(đây là diễn tập trên phương tiện gtcc có sự luân chuyển của rất nhiều lượt hành khách chứ không phải chỉ gói gọn trong 1 cty có lượng nhân viên cố định nhé),bên tổ chức phải có kịch bản,có tình nguyện viên,có quay phim và tất nhiên không thể thiếu lực lượng cứu hộ chuyên nghiệp.Và sau khi diễn tập xong thì những cảnh quay đó đc đem ra mổ xẻ,đánh giá rút kn và quảng bá trên phương tiện truyền thông cho tất cả người dân học theo.Chứ người dân bỏ tiền ra mua vé để nhận đc sự phục vụ thuận tiện,an toàn chứ không phải để làm chuột bạch cho các vị thí nghiệm.Tất nhiên mọi chuyện xấu đều có thể xảy ra nhưng nếu là vì bất khả kháng thì k nói,còn do lỗi kĩ thuật hay lỗi vận hành con người thì cty phải bồi thường thiệt hại cho hành khách nếu có.Đừng lấy lí do vì an toàn của hành khách mà diễn tập vô tổ chức như vậy. Không thể chấp nhận việc đưa người khác vào rắc rối mà không có sự đồng ý của họ để đạt được mục đích bản thân, dù đó là mục đích tốt đi nữa. Đó là ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP. Nó cũng giống như bạn đem vài người làm thí nghiệm thuốc mà không có sự đồng ý của họ.Tôi không tin nhà thầu Pháp đưa khuyến cáo diễn tập mà không có sư đồng ý của khách hàng. Ở châu Âu mà làm vậy thì chỉ có đóng cửa. Còn lấy sự diễn tập của nhân viên so sánh với khách hàng là khập khiễng, khi nhân viên đã được đào tạo, và trong tư thế sẵn sàng dù bất ngờ,và cũng không bị tổn thất do diễn tập bất ngờ gây ra. Bạn cho rằng diễn tập là để kiểm tra theo tiêu chuẩn phương Tây, vậy những nước phương Tây có diễn tập không báo trước như vậy không khi vận hành hệ thống metro của họ? Mọi thứ phải đảm bảo an toàn thì mới vận hành và thu tiền chứ, bây giờ có sự cố gì chỉ cần hô thần chú "đây là diễn tập" là xong à? Hệ thống giao thông công cộng nhất quan trọng nhất là sự ổn định, nếu vì diễn tập không báo trước mà gây thiệt hại cho hành khách (lỡ cuộc họp quan trọng với đối tác, muộn giờ thi, bị trừ lương vì đi làm muộn), liệu bên vận hành có đền bù cho khách hàng không? Diễn tập không báo trước là muốn đạt hiệu quả 100% ? Nhưng theo tôi chỉ nên áp dụng dựa trên cơ sở tất cả mọi người cùng chung một công việc, cùng chung một địa điểm. Ngay như tập trận giả trong quân đội người ta cũng còn phải thông báo trước, nhất là giữa các nước.Còn trên xe điện, mọi người cùng trên xe, cùng khởi hành, nhưng mỗi người có một công việc riêng, khác điểm đến, có người đi với công việc có hẹn trước rất gấp, rất quan trọng. Không nên diễn tập mà không báo trước gây thiệt hại cho hành khách.Từ nay ai phải đi xe điện Cát Linh-Hà Đông sẽ lo ngay ngáy, dễ bị giật mình cho đến khi bước xuống xe. Có nên làm khổ hành khách vậy không ? Chẳng đâu diễn tập sự cố với phương tiện giao thông. Ở Châu Âu mà "diễn tập" kiểu này, bị kiện là cái chắc. Việc diễn tập không báo trước đôi khi cũng có thể tạo ra những tai nạn nguy hiểm không kém gì sự cố thật (đám đông hoảng loạn, dẫm đạp lên nhau; nhiều người quá sợ và hành động thiếu suy nghĩ gây nguy hiểm cho bản thân và người khác; người già, phụ nữ mang thai, trẻ em có thể bị ảnh hưởng sức khoẻ). Ngoài ra, việc thay đổi lịch trình của phương tiện công cộng mà không báo trước sẽ làm đảo lộn cuộc sống của rất nhiều người (thiệt hại về kinh tế, xã hội). Cuối cùng, nhân viên làm việc trên giàn khoan, tàu viễn dương phải diễn tập không báo trước là điều bình thường vì họ là nhân viên, họ phải đảm bảo an toàn lao động cho nơi làm việc của mình, đó là một phần công việc của họ. Không thể so sánh việc diễn tập của người lao động trong một công việc đặc thù như vậy với việc đem hàng ngàn hành khách ra diễn tập mà không báo trước được. Giả sử sân vận động đầy ắp khán giả bỗng nhiên vang lên tiếng còi báo cháy diễn tập thì việc xảy ra hỗn loạn là khó tránh.Tóm lại tôi không phản đối diễn tập nhưng cần có thông báo rõ ràng: ngày giờ này chúng tôi sẽ diễn tập nội dung này (không cần thông báo các hoạt động cụ thể lúc xảy ra sự cố giả định để giữ tính bất ngờ) để người tham gia giao thông sắp xếp công việc của mình (có rất nhiều việc quan trọng hơn diễn tập), hoặc chí ít là họ được quyền quyết định mình có tham gia vào cuộc diễn tập được tổ chức bởi công ty vận tải này hay không. Dân số Hà Nội hiện tại là bao nhiêu, lượng hành khách đi tàu là bao nhiêu, một đợt diễn tập được bao nhiêu người, rồi những người không được diễn tập thì kinh nghiệm chỉ là con số 0, mà số này chắc chắn sẽ nhiều hơn gấp nhiều lần số người diễn tập. Tại sao không làm hẳn một video về phản ứng, cách xử lý, ứng phó khi có sự cố để phát tại các nhà ga, trên tàu, có thể mở rộng nó thành một hai buổi học ngoại khoá cho các em học sinh, sinh viên, rèn luyện từ nhỏ, lớn lên thành tiềm thức cho người trưởng thành, trong bài tác giả có đề cập tới người Nhật vì sao họ hành động nhanh khi động đất vì họ đã được học từ mẫu giáo, mỗi năm đều diễn tập, đi làm thì vô công ty đều có buổi diễn tập của bên cứu nạn cứu hộ, PCCC giám sát, thứ hai đó là diễn tập không báo trước dễ gây hoang mang cho hành khách, họ sẽ không biết cái nào là thật, cái nào là diễn tập, người có tiền sử bệnh tim, người mang thai, người khuyết tật, người già rất dễ ảnh hưởng tâm lý, còn tác động đến nhiều khía cạnh công việc, hợp đồng,...phải đứng trên lợi ích của hành khách. Anh lấy ví dụ người Nhật ứng phó với động đất mà quên 1 điều rằng họ đã được dạy, được huấn luyện từ nhỏ. Diễn tập không báo trước đồng nghĩa anh phải chấp nhận là hành khách trên tàu là ngẫu nhiên: có trẻ em, người già, phụ nữ có thai..và chẳng may có thiệt hại gì thì ai sẽ là người chịu trách nhiệm hay chỉ rút kinh nghiệm là xong. Đừng biện hộ cho lối làm tùy tiện. Không có quy định pháp luật nào ở VN cho phép lấy hành khách làm vật thử nghiệm-diễn tập bất đắc dĩ không được báo trước. Những tình huống cảnh báo sự cố-thoát hiểm an toàn thường được dựng thành video tuyên truyền phổ biến trên phương tiện truyền thông để ai cũng có thể "học", còn "trải nghiệm" thì chỉ là sự cố bất ngờ buộc phải thoát thân theo bài đã "học" chứ chẳng hành khách nào muốn được "trải nghiệm các sự cố" có thể mất mạng. Trên máy bay đều có những cảnh báo và hướng dẫn chung để thực hiện khi có sự cố, nhưng chưa thấy hãng hàng không nào dám lấy hành khách làm "thí nghiệm" cho một sự cố nào đó? Tác giả nói đến "Tư duy về tính an toàn, kỷ luật an toàn" mà không tính đến tai nạn có thể xảy ra khi diễn tập? Đơn giản nếu như khách tưởng thật đập cửa kính nhảy khỏi tàu, đường trên cao... xảy ra tai nạn, ai sẽ chịu trách nhiệm khi diễn tập không báo trước?Càng mới mẻ càng phải từ từ, báo trước, hướng dẫn khách cần làm gì trong các trường hợp, giống như phải học trước khi làm vậy. Diễn tập không báo trước nhiều lần rồi đến khi sự cố thật họ lại tưởng diễn tập còn nguy hiểm hơn. Như vậy, vấn đề có thể được tóm tắt rằng: tuyến đường sắt Cát Linh - Hà Đông đã đủ an toàn để vận hành theo tiêu chuẩn Trung Quốc. Tuy nhiên, theo tiêu chuẩn châu Âu thì có những hạng mục vẫn còn nguy cơ mất an toàn và việc diễn tập là do chính nhà tư vấn châu Âu khuyến cáo.......! .Vậy theo đơn vị chủ quản có nên khai thác vận hành tiếp tục hay nên chờ đơn vị tư vấn độc lập, Apave-Certifer-Tricc (ACT), cấp chứng nhận an toàn hệ thống cho tàu điện Cát Linh - Hà Đông ..Đây là vấn đề ai người có trách nhiệm phân vân khi còn 16 điểm cần khắc phục ...? Đã gọi là diễn tập thì phải có chuẩn bị trước. Nôm na là phải học lý thuyết rồi mới thực hành. Nếu lúc thực hành có quên hay làm sao đó thì tôi cũng hiểu đang tập dượt chứ không hoảng quá mà lại làm thiệt hại tới bản thân và người xung quanh. Hơn nữa, cần làm rõ là ai cần diễn ai cần tập. Hành khách có cần diễn với tập không, thì phải hỏi họ trước, chứ không thể "cưỡng chế" làm diễn viên thế này được. Diễn tập làm chậm thời gian của hành khách 30 phút đến 1 tiếng thì thất bại rồi. Về mặt pháp lý, nhà tàu không có quyền bắt khách hàng tham gia diễn tập. Khách hàng mua vé trả tiền và nhà tàu phải chịu trách nhiệm cung cấp dịch vụ đảm bảo chất lượng. Nếu diễn tập không báo trước cho hành khách kiểu này là hay, là cần thiết thì sao không thấy áp dụng cho giao thông đường sắt, đường thủy, xe buýt nội đô và đường dài, và cả các chuyến bay nữa nhỉ ? Ai biết bảo với.