Di sản giả, phồn vinh giả? Được xây dựng từ cuối thế kỷ 19, theo thời gian, đô thị cao nguyên này đã hình thành hai khu trung tâm rõ rệt: Khu phố Pháp dọc theo trục đường Yersin (nay là Trần Phú) và khu phố Việt nối liền khu Hòa Bình và Ấp Ánh sáng, nay trở thành hai khu trung tâm di sản.Khu trung tâm Hòa Bình của Thành phố Đà Lạt có vị trí phía tây bắc Hồ Xuân Hương, với tổng diện tích 30 ha, thuộc phần lõi Khu đô thị trung tâm lịch sử của Đà Lạt. Khu Hòa Bình được chỉnh trang kể từ quy hoạch của hai kiến trúc sư Louis Georges Pineau năm 1933 và Jacques Lagisquet năm 1943, cho đến "Quy hoạch chỉnh trang trung tâm khu Hòa Bình" năm 1960 của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, cha tôi.Năm 2014, quy hoạch điều chỉnh Đà Lạt của kiến trúc sư Thierry Huau đưa ra tầm nhìn vùng, khuyến khích phát triển các khu đô thị mới ra ngoại vi Đà Lạt, phát triển đô thị vệ tinh trong khi bảo vệ bản sắc di sản lịch sử của khu đô thị trung tâm. Đồ án được Thủ tướng phê duyệt cùng năm đó, còn gọi là Quy hoạch 704, ghi rõ: Cấu trúc đô thị Đà Lạt bao gồm bốn khu vực: Khu đô thị trung tâm lịch sử (gồm khu Hòa Bình), khu đô thị nông nghiệp sạch phía Bắc, các khu đô thị phát triển mở rộng phía Đông và phía Tây.Khu đô thị trung tâm lịch sử - có chữ "lịch sử", tức là phải được chỉnh trang theo hướng bảo tồn, bảo vệ di sản và không gian di sản, không cho phép xây nhà cao tầng, tăng cây xanh, cải thiện hạ tầng.Vì thế, tôi không khỏi trăn trở khi chứng kiến sự chuyển hướng phát triển của Đà Lạt.Nhà đầu tư đã tài trợ một dự án quy hoạch khu Hòa Bình theo hướng tư duy địa ốc: cao tầng và hiện đại hóa, đi kèm là khách sạn 10 tầng trên đồi Dinh, đều là những dự án tác động vào công trình di sản và thu hẹp đáng kể diện tích xanh hiếm hoi còn lại của khu vực.Khác với tư duy quy hoạch kiến trúc theo hướng bảo tồn di sản, tư duy địa ốc thường ưu tiên tối đa hóa lợi ích của nhà đầu tư. Trong khi, khu Hòa Bình xứng đáng được ưu tiên bảo vệ di sản và không gian xanh công cộng, chỉnh trang theo hướng hài hòa lợi ích chung của người dân, doanh nghiệp.Việc cổ xúy cho những dự án theo tư duy địa ốc có thể làm Đà Lạt biến thành một đô thị với di sản giả, phồn vinh giả.Thứ nhất, về tác động pháp lý, Quyết định 229 năm 2019 của UBND tỉnh Lâm Đồng phê duyệt quy hoạch cho khu Hòa Bình theo tư duy dự án địa ốc là sai với Quy hoạch chung Thành phố Đà Lạt do Thủ tướng phê duyệt theo Quyết định 704 năm 2014. Theo quy hoạch này, khu phố Việt di sản Hòa Bình nằm trong Vùng I - Khu đô thị trung tâm lịch sử (mục 6c), là vùng phải ưu tiên bảo tồn di sản. Trong đó, khu đồi Dinh được quy hoạch là "đất trung tâm văn hóa" công cộng phục vụ cộng đồng. Giờ đây, Quy hoạch 229 lại cho phép phá bỏ rừng cây và xâm hại di sản Dinh Tỉnh trưởng để chuyển thành "đất dự án khách sạn và dịch vụ thương mại", tức thay đổi về mục đích sử dụng đất, trong khi khu vực không có đủ không gian xanh.Thứ hai, về tác động kiến trúc cảnh quan, định hướng sai dẫn đến cả ba đề xuất kiến trúc trên cơ sở quy hoạch đó sai theo, vì đều xâm hại giá trị di sản kiến trúc và di sản thiên nhiên.Thứ ba, về tác động văn hóa lịch sử, dự án sẽ xóa bỏ giá trị lịch sử độc đáo của khu di sản phố Việt, cao tầng hóa khu Hòa Bình, trong khi lại bảo tồn khu di sản phố Pháp. "Giải pháp" đưa Dinh Tỉnh trưởng lên cao độ 28 mét để xây khách sạn 10 tầng bên dưới đồng nghĩa với việc phá hỏng một di sản thật để làm một "di sản" giả trên cao. Thay đổi này sẽ không giữ được giá trị nguyên bản về quy hoạch tổng thể, kiến trúc kết cấu gạch với cảnh quan rừng cây bao quanh và ý nghĩa văn hóa của không gian công cộng này trong lòng người dân.Thứ tư, về tác động môi trường, dự án trên đề xuất: Chặt cổ thụ trên đồi Dinh để xây khách sạn 10 tầng; chặt nhiều cây lớn để xây dựng một quảng trường lớn bê tông hóa; xây nhiều công trình bọc kính với điều hòa không khí; khuyến khích giao thông cá nhân thông qua việc mở rộng đường, tăng mạnh diện tích bãi xe ngầm,... Các đề xuất này không chỉ giảm mạnh không gian xanh mà còn làm gia tăng kẹt xe, tăng nhiệt độ môi trường, giảm độ ẩm, mất sương mù và tăng nguy cơ ngập đô thị.Thứ năm, về tác động kinh tế, đề xuất cao tầng hóa khu Hòa Bình theo dự án địa ốc trên đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ngoại tỉnh rất cao, làm tăng mức độ lệ thuộc kinh tế của địa phương; tăng áp lực lên ngân sách công của tỉnh do phải chi cho đền bù giải tỏa, đầu tư nâng cấp hạ tầng để phục vụ việc gia tăng mạnh diện tích sàn xây dựng. Nó còn làm nguồn thu ngân sách địa phương không cao sau khi trừ đi chi phí đền bù giải tỏa, đầu tư hạ tầng và các chi phí khác trong khi lợi ích chủ yếu thuộc về nhà đầu tư. Nó gây tăng áp lực cạnh tranh dịch vụ thương mại đối với tiểu thương và doanh nghiệp nhỏ tại chợ Đà Lạt và khu Hòa Bình, có thể làm tăng nguy cơ phá sản cho họ.Hình ảnh cao tầng hiện đại tương lai khu Hòa Bình mà nhà đầu tư đang quảng bá sẽ phù hợp hơn ở khu đô thị mới ngoại vi, còn áp đặt lên trung tâm chỉ đem lại "phồn vinh giả tạo", hào nhoáng bên ngoài.Thứ sáu, về tác động xã hội, cao tầng hóa khu di sản phố Việt sẽ xóa bỏ những giá trị bản sắc đã giúp kết nối những người yêu Đà Lạt, làm cho họ cảm thấy xa lạ, ít gắn bó hơn với Đà Lạt, chưa kể không gian xanh và văn hóa công cộng miễn phí cho dân chúng bị chuyển sang không gian dịch vụ thương mại tư nhân có thu tiền.Phần lớn ý kiến phản biện của các chuyên gia trên nhiều kênh, tại các khảo sát điều tra và hội thảo khoa học hai năm qua, đều cho rằng giải pháp quy hoạch kiến trúc theo tư duy bảo tồn và chỉnh trang Đà Lạt đem lại nhiều lợi ích hơn.Trong hai cuộc bình chọn vừa diễn ra, trên 3.000 độc giả của VnExpress (hơn 90%) cho biết "muốn giữ nguyên hiện trạng", không muốn nâng Dinh Tỉnh trưởng lên 28 mét để xây khách sạn 10 tầng bên dưới, và trên 450 độc giả của báo Tuổi Trẻ (hơn 97%) cho biết muốn "giữ nguyên, tôn tạo khu đồi Dinh để làm công trình công cộng".Cho tới hôm nay, chỉ hơn chục chuyên gia ủng hộ cho giải pháp xây khách sạn 10 tầng, trong khi 77 kiến trúc sư đã ký kiến nghị gửi tỉnh Lâm Đồng, Bộ Xây dựng và Thủ tướng đề nghị đánh giá lại tính hợp pháp của quy hoạch khu trung tâm Hòa Bình, bày tỏ lo ngại về việc xâm hại di sản văn hóa và thiên nhiên của quy hoạch, chưa kể vài trăm bài viết của các chuyên gia đầu ngành ủng hộ tư duy bảo tồn và chỉnh trang khu vực.Kiến nghị trên từ tháng 4/2019 cho tới nay chưa nhận được phản hồi của tỉnh Lâm Đồng. Lãnh đạo Đà Lạt vẫn chưa đưa ra chủ trương muốn nghiên cứu đồi Dinh và khu Hòa Bình theo giải pháp quy hoạch kiến trúc bảo tồn, chỉnh trang để so sánh một cách khoa học, công khai minh bạch với giải pháp quy hoạch kiến trúc dự án địa ốc trước khi đưa ra quyết định cuối cùng cho số phận di sản này.Sapa là bài học nhãn tiền cho thấy tác hại của chủ trương cao tầng hóa và bê tông hóa lên di sản quy hoạch kiến trúc và di sản thiên nhiên của một thành phố nghỉ dưỡng. Thế giới đã có nhiều bài học thành công lớn về kinh tế, văn hóa và xã hội của giải pháp quy hoạch bảo tồn, chỉnh trang giúp trung tâm di sản trở thành khu đi bộ nổi tiếng như làng nghệ sĩ Greenwich (New York, Mỹ), khu phố cổ Montreal và phố cổ Quebec (Canada), khu đồi Montmartre (Paris, Pháp), khu phố chợ Pike Place (Seattle, Mỹ)... mà Đà Lạt có thể học hỏi.Nếu để chuyện đã rồi, quyết định sai lầm sẽ gây những tác hại không thể sửa chữa cho tương lai Đà Lạt.Ngô Viết Nam Sơn Đà lạt chỉ đẹp khi nó còn nhiều cây cối, lãn mạn với sương mù vờn quanh, không khí ẩm ướt, lần đầu lên đà lạt năm 2002 còn đẹp và ấn tượng, 2021 lên đà lạt thấy gần giống thành phố rồi, chán hẳn. Cảm giác rất hụt hẫng Tôi ủng hộ quan điểm của tác giả. Bài viết hoàn toàn chính xác. Rất mong các vị có quyền quyết định liên quan chỉnh trang quy hoạch Đà lạt cân nhắc vì một Đà Lạt mai sau " Đứng trên nhìn xuống thành phố mộng mơ ..." Lời ca đang nói về một địa danh là Đà Lạt , thành phố Ngàn Hoa có nhiều địa danh với tữ ngữ lãng mạn giờ đây chỉ còn trong quá khứ .Ta có thể ví Đà Lạt như một cái " Bao tử " nếu ăn nhiều quá bạn sẽ bị " Bội thực " tình trạng Đà Lạt có thể ví đang " sình bụng " , hồi xưa Đà Lạt ăn ít ăn nhẹ nhàng bước đi thong dong , ngày nay Đà Lạt cái gì cũng cho vào đưa vào gây nên cảm giác " nặng nề " gây ngột ngạt không gian bị thu hẹp âm thanh phố thị.Bài viết tác giả đánh thức cho một ai đó khi kiến trúc xây dựng ồ ạt không còn vẻ thơ mộng ngày xưa , giống như một thiếu nữ không còn dáng vẻ " thon gọn " trong tà áo dài mà giờ đây bị " béo phì " bời mật độ dân cư . Đà Lạt hết lạnh Đà Lạt đang từ từ ấm lên , Đà Lạt không còn nhiều con dốc không còn nghe tiếng Thông reo xào xạc , vì cần đất canh tác con người đã phá rừng Thông , vì thế Đà Lạt bị ngập lụt cho ta ngạc nhiên khi trên vùng cao cũng bị ngập .....!Và hôm nay mong cho một ai biết về bản sắc Đà Lạt như một " Di sản ngày xưa " hãy níu và giữ lại phần nào khi Đà Lạt được ví như " Tiểu Paris " . Mình thích Đà Lạt lúc còn hoang sơ hơn. Ai đi Sapa mười mấy năm trước rồi trở lại, mới thấy buồn và thấm thía khi kts Nam Sơn lấy địa danh này làm ví dụ về "phồn vinh giả". Mười mấy năm trước khi mới ra trường, tôi có quãng thời gian ngắn làm hướng dẫn viên và liên tục đưa các đoàn khách tham quan Sapa, cảm giác như không bao giờ biết chán thị trấn này, thế nhưng mới năm ngoái có dịp trở lại công tác, tôi thất vọng và thật lòng không còn muốn quay lại. Quá nhiều khách sạn cao tầng mọc lên ngay khu trung tâm, bê tông hóa, thương mại hóa quá nhanh làm lu mờ bản sắc vùng cao này. Nhiều người khi cổ xúy bê tông hóa cứ gào lên "người dân địa phương cũng muốn kinh tế, giàu có, phồn vinh,..." thực ra tầm nhìn rất hạn hẹp, những gì mà Sapa và Đà Lạt rồi sẽ sớm mất đi, không chỉ là bản sắc. Chỉ vì giáo dục thiếu chiều sâu nên người dân phần lớn đều có cái nhìn méo mó về cái đẹp, cả nước đều có tình trạng xây cất lung tung cả lên chứ không chỉ Đà Lạt, Sapa hay là Sài Gòn Hà Nội. Không thay đổi được tư duy thì trăm năm sau người Việt vẫn nhà ống với những bộ ghế bàn gỗ kệch cỡm chả giống ai. Hoàn toàn đồng ý với ý kiến của kiến trúc sư. Tôi cũng đang làm quy hoạch ở Oregon, Mỹ, và khi xây dựng những khu lịch sử thì nhà đầu tư phải làm rất nhiều thủ tục chứng minh rằng dự án không phá hoại di tích, ảnh hưởng đến cộng động xung quanh, và đặc biệt là phải mang lại lợi ích đặc thù cho khu vực.Đà Lạt được biết đến với những mảng xanh thiên nhiên hiếm có ở Việt Nam, chứ không phải trung tâm phát triển kinh tế. Mà Đà Lạt cũng không thể cạnh tranh kinh tế được, vì cả lý do địa lý lẫn kinh doanh, mà nếu cứ bám theo mô hình phát triển không ngừng thì Đà Lạt sẽ mất đi cả linh hồn lẫn giá trị hiện tại. Chào kiến Trúc Nam Sơn , thành phố Đà Lạt đang bị "tổn thương " do xây dựng dày đặc , Đà Lạt không còn sự im ắng của thành phố vùng cao mà giờ đây ồn ào phố thị . Theo tôi biết trong vòng 20 năm trở lại thành phố Đà Lạt không còn " mộng mơ " theo đúng nghĩa của nó mà đang chuyển mình " náo nhiệt " hối hả theo tốc độ mưu sinh và mật độ xây dựng , nhiều khu nhà cao tầng hiện diện trong " lòng Đà Lạt " phá vỡ cảnh quan , Đà Lạt thời tiết không khí đã " Trầm cảm " không mang dáng vẻ cái lạnh vùng cao ,giờ đây mới hơn 7g sáng sương mù không còn " bảng lảng lượn lờ " trên ngàn hoa mà bị xua tan khi ánh mặt Trời " ló dạng " ...Đà Lạt ngày xưa giờ đây chỉ còn trong ký ức với người bản địa , không còn cảnh ngồi " co ro " tầm 6 g sáng bên ly cà phê phin thả từng giọt hai bàn tay được phủ trong áo " mangteaux ". Ngày hôm nay Đà Lạt khác xưa nhiều .ta nghĩ bàn tay con người làm lên tất cả và cũng bàn tay con người phá đi nhiều " di sản " vốn có do thiên nhiên ban tặng , Hy vọng bài viết này " đánh thức tầm nhìn " những ai hiểu và muốn lưu lại thành phố Đà Lạt " còn chút gì để nhớ để thương .." Xin bày tỏ sự kính ngưỡng đến cha anh Cố Kỹ Sư Ngô Viết Thụ. Hoàn toàn đồng ý với quan điểm của anh. Y kiến của KTS Ngô Viết Nam Sơn rất hay theo thiển nghĩ của tôi, vì mục đích bảo vệ di sản lịch sử. Mục tiêu là gìn giữ cho đời sau, không phải chạy theo lợi nhuận của nhà đầu tư. "Nếu để chuyện đã rồi, quyết định sai lầm sẽ gây những tác hại không thể sửa chữa cho tương lai Đà Lạt".hãy trân trọng những giá trị của lịch sử. Là một người dân Đà Lạt, tôi rất đồng tình với bài viết của anh Sơn. Khách du lịch đến Đà Lạt vì khí hậu, phong cảnh và con người Đà Lạt chứ không phải vì khách sạn 5 sao, trung tâm thương mại. Hơn nữa, khách sạn cao cấp không nhất thiết phải đặt ở trung tâm thành phố gây áp lực cho giao thông; việc đặt Dinh lên nóc khách sạn chỉ để trang điểm và quảng cáo cho khách sạn, người dân không còn tự do tham quan Dinh như trước. Hy vọng lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng đọc được bài này và nên lắng nghe ý kiến của các chuyên gia đầu ngành, thay vì mục tiêu phồn vinh giả tạo. Người ta đến ĐL vì thiên nhiên thơ mộng, đẹp, mát. Nếu bê tông hóa thì phá vỡ cảnh quan, môi trường thì thật đáng tiếc. Đà Lạt không chỉ của người dân địa phương mà là của cả VN. Trước khi quyết định nên cân nhắc thật thấu đáo. Là người cùng ngành, mình hoàn toàn đồng ý với ý kiến của KTS.Mong Ban lãnh đạo Đà Lạt suy nghĩ lại