Xây trường cho bò Tôi nhớ đến trung tâm dạy nghề này, chiều qua, khi biên tập viên của Góc nhìn gọi điện: “Linh, trên địa bàn tỉnh có dự án đầu tư công nào đang bị treo không?”.  Tôi lấy xe phóng ngay xuống Sơn Tịnh. Trung tâm dạy nghề ở đó là một “kiểu mẫu”, nhưng không phải là kiểu mẫu về đào tạo, mà là trong lãng phí đầu tư công.Ở đó tôi gặp ông Tâm. "Vui chứ, nhiều người vui vì có tiền bồi thường, còn tui thì vui vì đời con cháu mình có cái chỗ đi học cho gần", ông Tâm nhớ lại nỗi khấp khởi ngày dự án khởi công, tháng 8/2013. Chính ông là người giúp đơn vị bồi thường cắm cọc đánh dấu từng ngôi mộ để làm thống kê hỗ trợ, và trả lại 3 sào ruộng mình đang thuê trồng mì.Công trình có tổng vốn gần 38 tỷ đồng, trong đó có gần 34 tỷ là vốn Chương trình mục tiêu quốc gia và 4 tỷ đồng từ ngân sách địa phương. Trong văn bản xin đề nghị đầu tư trung tâm dạy nghề này, UBND Quảng Ngãi cho rằng trung tâm sẽ “góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động vùng nông thôn, là điểm nhấn về cơ sở hạ tầng của địa phương”.Ông Tâm không hiểu những chuyện vĩ mô như vậy, nhưng ông nhìn thấy cơ hội trước mắt là mở quán nước để bán cho công nhân. Mường tượng viễn cảnh trường sẽ có sinh viên, ông chi hẳn 25 triệu đồng, số tiền khá lớn với nhà nông vào thời điểm ấy để mua tôn, xi măng, sắt thép dựng quán trước nhà.Thế nhưng, chỉ hơn nửa năm sau đó, nhóm công nhân và thợ nề đã bỏ đi, còn công trình thì dang dở. Nhà chức trách giải thích sau đó rằng sau khi rót về 10,3 tỷ đồng để đầu tư, thì nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia về việc làm và dạy nghề bị "khóa sổ", nên chủ đầu tư không tìm ra được nguồn vốn thay thế. Năm 2014, những bức tường bắt đầu lên mùi ẩm mốc, bên trong trở thành nơi chứa rơm cho bò.Năm 2018, khung cảnh vẫn là đàn bò đang gặm cỏ trong tường bao. Ông Tâm nghỉ bán nước từ lâu. Không còn đất để trồng mì, ông đi làm thợ nề để kiếm thêm thu nhập, phụ vào sào ruộng và mấy con trâu. Mới đây, ông dỡ mái tôn của quán nước trước nhà làm chuồng.Lục lại văn bản đề nghị Bộ LĐTBXH đề nghị đầu tư trường nghề hồi đầu 2012, tôi thấy lãnh đạo tỉnh trình bày rằng Quảng Ngãi có 32 cơ sở dạy nghề lớn nhỏ, từ sơ cấp đến cao đẳng nhưng “chưa đáp ứng được nhu cầu học nghề và cung ứng lao động chất lượng cao cho kinh tế của tỉnh”.Trung tâm dạy nghề Sơn Tịnh dường như là một “kiểu mẫu” cho thực trạng đầu tư dàn trải đang nóng trên nghị trường. "Không có quốc gia nào mỗi tỉnh, thành phố có một dự án như Việt Nam", một đại biểu quốc hội thốt lên trong buổi họp sáng ngày 29/10. Thực trạng ấy không chỉ ở cấp độ tỉnh thành mà còn thể hiện ở cấp Bộ, Ngành. Và ở từng tỉnh, thành, sự dàn trải dẫn đến kém hiệu quả trong đầu tư công cũng là thực trạng phổ biến.Chủ nghĩa bình quân sẽ tạo ra thêm nhiều dự án ở nhiều địa phương bất chấp nhu cầu thực tế và khả năng tài chính. Thiếu vốn, giải ngân chậm và dự án treo trở thành phổ biến vì sự cào bằng nơi nơi. Không chỉ có nhà hát mới có nguy cơ lãng phí, mà trường học cũng có thể bị bỏ hoang, chợ có thể quạnh hiu và trung tâm y tế cũng có thể thành nơi cỏ mọc. Không cái gì chắc chắn là thiết yếu và thiết thực, nếu không được ký duyệt và lên dự toán bởi những bộ óc tỉnh táo.Một đại biểu quốc hội cho rằng cần có “tiêu chí xếp hạng ưu tiên”, để xét lĩnh vực nào cần được ưu tiên, dự án nào được ưu tiên. Nhưng trong các tình huống cụ thể, nếu có tiêu chí ưu tiên thì chắc là một trung tâm dạy nghề - thuộc lĩnh vực giáo dục - cũng sẽ “lọt lưới”. Câu chuyện cuối cùng, thật ra phải là trách nhiệm của người phê duyệt từng dự án.Những cái chuồng bò giá hàng chục tỷ đồng, những dự án treo làm khổ người dân, báo chí lác đác nhắc tới, rồi dân sẽ quên, thậm chí là đại biểu dân cử khi bỏ phiếu tín nhiệm cũng có thể quên. Khi mà đầu tư công luôn là một nhiệm vụ chủ đạo của nhà nước, tôi nghĩ đến một “chỉ số hiệu quả đầu tư công” - như cái cách chỉ số năng lực cạnh tranh PCI đang vận hành. Mỗi địa phương sẽ phải có một chỉ số hiệu quả, được đo bằng tiến độ công trình, bằng tỷ lệ đối tượng thụ hưởng so với dự tính,... và nó sẽ gắn với sinh mệnh chính trị của các vị phụ trách.Cái quán nước 25 triệu đồng của ông nông dân, một khi "lãng phí" thì còn có cách để tận dụng. Nhưng 10 tỷ đã chi ra để xây chỗ nuôi bò ở Sơn Tịnh thì khó lòng vãn hồi.Phạm Linh Họ làm những con đường không đi đến đâu, những cây cầu không thể qua lại được, những ký túc xá không ai ở, những khu dân cư không ai sinh sống, những khu chợ không ai mua bán, những trường học không có học sinh,những khu tượng đài bị bỏ hoang ,những nhà máy xử lý rác thải không thể vận hành... Tại sao người dân lại phải gánh nợ cho những công trình vô ích như vậy? Rất nhiều công trình lớn nhỏ được xây dựng xong bỏ không giống tình trạng "xây trường cho bò". Đua nhau làm công trình vì "dễ được giải ngân", còn hiệu quả không có thì cũng không ai bị làm sao, qua nhiệm kỳ rồi thì khỏi lo trách nhiệm. Đất nước ta không nghèo nhưng tham nhũng và lãng phí làm cho nghèo. Đến xứ Quảng,hãy về ngay Sơ TịnhMua trâu bò ta mở trại chăn nuôiĐất nơi đây rất hợp chỗ,hợp thờiKinh doanh thế không bao giờ sợ lỗLợi đầu tiên,mình không lo chỗ ởTrường học xây rồi gia súc ké luônLợi thứ hai,cây cỏ tốt như rừngThức ăn khỏi tốn,không giàu mới lạNghĩ đến đây, vợ chồng mình tất tảBỏ xóm nghèo, nhanh nhẩu đón xe điLẹ làng thôi,không nghĩ ngợi thêm gìVài năm nữa,mình lên hàng tỉ phú không có cơ chế trách nhiệm cá nhân thì đầu tư công còn lãng phí dài dài. Đó là mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng, ăn bám và là căn nguyên cho tình trạng làm nghèo đất nước, làm khổ cho nhân dân. Luôn cố gắng tạo tính hợp lí cho công trình để xin giải ngân. Mà công trình được duyệt thì nhờ cái gì ai cũng biết. Các địa phương đua nhau xin làm các dự án. Mà thật ra k phải lãnh đạo tỉnh xin đâu. Đó là các nhà thầu vẽ ra rồi làm cách nào đó đẩy lên tỉnh đẩy lên được duyệt. Cơ chế xin cho mà ở đó nhà thầu vui, chủ đầu tư vui, lãnh đạo vui chỉ có dân buồn. Ở đâu mà chẳng có cái trung tâm này, nhà tôi ở Thái Nguyên họ cũng xây một cái to đùng rồi đóng cửa bỏ không suốt mấy năm nay, hơn Quảng Ngãi ở chỗ nó đã xong, có tường rào bao quanh nên bò không vào được. Lúc xin tiền làm dự án địa phương nào cũng nói tốt, vẽ ra viễn cảnh tương lai tươi đẹp, nhưng thực tế thì rất khác. Hình như tư duy thời bao cấp còn ẩn khuất đâu đó, cứ "xin" cho được rồi sau đó không biết ra sao, cũng như thấy người ta xếp hàng thì mình cũng xếp hàng để mua những thứ mà mình chưa cần. Nếu làm một công trình mà xuất phát từ nhu cầu thiết thực thì sẽ không phải lo sau này vận hành kém hiệu quả, hoặc phải mở thêm những hoạt động khác ngoài chuyên môn để khỏi “ế”, thậm chí không phải lo công trình thành nơi ở cho lũ gián và chuột. Chúng ta quen nghe nhóm từ :”Làm cho nghị quyết đi vào cuộc sống”. Một công trình là hiện thực hoá nghị quyết, nếu nó xuất phát từ cuộc sống thì sẽ không cần phải tìm cách làm sao để nó “đi vào cuộc sống nữa”, nếu không thì cứ cố nhét vào cuộc sống nó vẫn có chiều hướng bật ra. Quá đau lòng! Đây chính là "giải pháp công trình ". Còn con cháu học hành thế nào, việc làm ra sao thì tính sau. Kỳ sau nghỉ hưu rồi. "Không cái gì chắc chắn là thiết yếu và thiết thực, nếu không được ký duyệt và lên dự toán bởi những bộ óc tỉnh táo" như thế thôi chưa đủ mà còn cần thêm cái tâm nữa. Tôi đã từng qua đây, bao nhiêu năm vẫn là những căn nhà xây dở dang. Tác giả có cách nào k ạ? Quê tôi cũng thế, họ xây một cái bệnh viện mới nhưng đắp chiếu nhiều năm rồi, giờ cũng thành nơi chăn bò Cơ chế xin cho và tư duy nhiệm kỳ để lại hậu quả như vậy. Cội nguồn của mọi bất ổn và lãng phí đều xuất phát từ những lòng tham sai trái. Thiết nghĩ xã hội mà con người càng ít được giáo dục về sự trung thực và tính ngay thẳng thì sự bất ổn sẽ lên ngôi