Bảo tồn thương xá Tax như một định mệnh Ngôi nhà bị cháy trong cuộc chiến Ba mươi năm Phổ - Pháp được xây lại từ 1646 và sử dụng tới năm 1965 thì hoàn toàn đổ nát. Nó nằm ở trung tâm thành phố nom rất tang thương. Sân sau nhà cây mọc như một khu rừng. Nhưng Hội đồng thành phố vẫn quyết không phá mà rao bán giá cực rẻ 30 nghìn dmark, với điều kiện phải phục chế như nguyên bản. Nhiều nhà tư bản Đức tới đây muốn mua nhưng nếu phục chế cần hơn triệu dmark, nên tháo lui.Anh Thái, với sự thuyết phục của thị trưởng, đã mua lại nó. Mười hai năm, tự đào đất, chặt cây, tự thu mua đồ cũ, gom góp tiền bán hàng thuê thợ phục chế từng phần, nhận hỗ trợ từ quỹ thành phố, ngôi nhà nói trên được phục chế như nguyên bản ở mặt tiền, kể cả cái giếng đá vuông có tuổi 400 năm cũng được khai quật lên. Cả thành phố hoan hỉ.Việc làm của một người Việt đã khiến từ Thống đốc bang tới người dân Hoetensleben kính trọng. Họ ngả mũ chào ngoài đường khi gặp Thái. Thống đốc bang gửi bằng khen. Gần chục năm nay, ngôi nhà này là một điểm du lịch trong quần thể du lịch cửa khẩu lớn nhất Tây và Đông Đức thời chia cắt, nhiều lần được đưa lên báo Đức, in ở bìa cuốn sách nói về lịch sử thành phố.Trong lần gặp thị trưởng thành phố Hoetensleben, ngài Diter Buchwald nói với tôi: “Ngôi nhà của chủ lò rèn đánh dấu vùng cơ khí từ cả nghìn năm nay, là nơi rèn từ móng sắt vó ngựa cho dân và quân đội, đúc súng... từng được hoàng đế Wilhelm I. khen thưởng. Trông nó bình thường thôi nhưng là lịch sử của thành phố. Khi nước Đức mới thống nhất, nhu cầu xây dựng rất lớn và chúng tôi không có tiền để tôn tạo tức thì. Gặp được ông Nguyễn Minh Thái như một định mệnh và nó đã được tái dựng lại như xưa, trở thành điểm du lịch văn hóa của thành phố”. Gần đây, ngài thị trưởng còn nói với tôi: “Tôi đã ba mươi năm làm thị trưởng, già rồi, có lẽ ông Thái nên ứng cử thị trưởng thành phố”.Chuyện trên có rất nhiều ở nước Đức, từ một phù điêu hay một ngôi nhà người Do Thái bị tàn sát... người ta rất tôn trọng chúng. Khi những công trình vật thể chứa đựng những dấu ấn lịch sử họ luôn gìn giữ như những báu vật.Cách đây không lâu, Hà Nội định phá cầu Long Biên hay bảo tồn chỉ vài nhịp. Nhiều nhân sĩ trí thức đã lên tiếng phản đối quyết định của Bộ Giao thông Vận tải khi đưa ra phương án này. Và hàng triệu người trong và ngoài nước sau đó đã thở phào, vui mừng khi Thủ tướng quyết định bảo tồn cầu Long Biên.Những ngày gần đây, cả nước và đặc biệt nhân dân thành phố Hồ Chí Minh lại xôn xao vụ Thương xá Tax sắp bị phá bỏ. Công trình này không chỉ có giá trị thẩm mỹ về kiến trúc ở lan can và những motip trang trí phù điêu của một thời mà nó còn đánh dấu một quá trình lịch sử thương mại Sài Gòn có tuổi hơn 100 năm. Một công trình như thế, không chỉ là tình cảm riêng với con người Sài Gòn mà nó, với dấu vết lịch sử vật thể, mang trong lòng giá trị văn hoá để nghiên cứu về thành phố.Cầu Long Biên đã có cơ duyên gặp quyết định của người đứng đầu Chính phủ như một định mệnh. Thương xá Tax cũng gặp sự ủng hộ của hai cơ quan ngoại giao đặt ở nước ta, Tổng lãnh sự quán Phần Lan và Đại sứ quán Pháp khi đề nghị hai phương án bảo vệ, giữ gìn nó.Đất nước chúng ta đã có một lịch sử đau lòng, mỗi khi một triều đại mới xuất hiện, những cuộc giao tranh đốt và phá rất nhiều công trình kiến trúc tráng lệ. Để ngày nay, khi muốn nghiên cứu về quá vãng, các nhà khảo cổ phải gìn giữ từng quãng đê hay từng mảnh đất, ngôi mộ, đào xới nó lên, nghiên cứu lịch sử mà trong đó có văn hoá phát triển của tộc Việt từ những mảnh vỡ, tốn rất nhiều tiền và mang lại những kết quả thiếu chính xác.Việc xây mới nhiều công trình cho đất nước là rất cần thiết, và người ta có thể tạo nên những kiến trúc mới hiện đại. Nhưng khi thiếu sự cân nhắc sáng suốt và tỉnh táo chúng ta đã đưa ra nhiều quyết định sai lầm khi phá bỏ những công trình vật thể mang giá trị lịch sử và văn hóa. Những công trình cổ ấy không bao giờ tái tạo được bởi nguyên tắc của bảo tàng lịch sử là nguyên bản chứ không phải mô phỏng. Đất nước đang cần những con người sáng suốt như một định mệnh để bảo tồn những giá trị cho con cháu chứ không cần những định mệnh để phá bỏ nó gây thiệt thòi cho một nền văn hiến cần được giữ gìn.Tôi không phải người Sài Gòn, nhưng khi xem ảnh và đọc tài liệu về thương xá Tax, tôi tha thiết đề nghị thành phố Hồ Chí Minh nghiên cứu giữ gìn bảo tồn một phần của nó như phương án của Tổng lãnh sự quán Phần Lan đã đề nghị, giữ gìn một phần những gì cần giữ cho con cháu mai sau.Nguyễn Văn Thọ Đúng như vậy phải bảo tồn! Tôi ở Hà Nội, nhưng rất yêu mến những không gian cũ ở Sài Gòn như chợ Bến Thành, Nhà thờ Đức Bà, Dinh Độc Lập, và đặc biệt rất mong muốn thương xá Tax được bảo tồn..." giờ này thương xá sắp đóng cửa, người lao công quét dọn hành lang..." Tại sao? Người nước ngoài đang sinh sống tại VN họ đã đề nghị bảo tồn thương xá Tax trong khi đó chúng ta lại định dỡ bỏ? Cảm ơn bác về bài viết xúc động. Có thể xây những công trình hiện đại quanh đâu đó mà không cần phá hủy những di sản quý, hiếm. Tôi là người Hà Nội, dù mới vào SG 1 lần, chỉ ngang qua Thương xá Tax một đôi lần nhưng khi nghe tin Thương xá Tax sẽ bị phá mà sao cảm thấy như mất mát một điều gì đó. Lòng buồn man mác. Không chỉ thương xá TAX. Tôi thấy khu vực cảnh quan quanh đài phun nước ngã tư Lê Lợi, Nguyễn Huệ đang bị phá nát. Nhìn hàng cây hàng trăm năm tuổi ở khu vực này và hàng cây dọc đường Nguyễn Huệ bị chặt bỏ cảm thấy đau đớn xót xa vô cùng, họ đang phá đi những giá trị thời gian, không gian không thể tái tạo lại được. Tôi cũng như a Thọ, không phải là người Saigon nhưng tôi có thời gian ngắn sống ở Saigon. Tôi rất tiếc khi mất thương xá Tax. Giờ đây, đi qua đường Nguyễn Huệ mọi người hãy nhìn và cảm nhận sự tan nát, tan hoang từ khi họ phá bỏ toàn bộ cây ở đây. Một con đường vốn đẹp nhất, sang trọng nhất bỗng chốc trở nên trơ trọi, thô kệch. Vẫn biết phát triển và bảo tổn rất khó song hành nhưng để giữ được một di tích ( dù chỉ hơn trăm tuổi) rất cần những người hiểu và yêu mến Sài Gòn lên tiếng nhiều hơn nữa, bây giờ các kiến trúc gắn bó với lịch sử Thành phố còn lại không nhiều, xin hãy tạo cho chúng thành quần thể lịch sử. Như cầu chữ Y và cầu Nhị Thiên Đường giữ được, chỉ tiếc cầu Chà Và là cầu độc nhất ở châu Á, có thể một người quay lên được cho tàu thuyền qua lại. Tiếc quá cho du lịch. Phải quyê´t bảo tôˋn ! Rat dong y voi bac Em ơi về lại Sài GònHỏi thương xá Tax có còn nhớ khôngNhớ nơi buôn bán rất đôngThành phố Hòn Ngọc Viễn đông bao đời Hôm nay có lệnh di dờiĐập đi xây lại chọc trời Viễn đôngMai này em có biết khôngVấn vương hoài niệm kỳ công loài ngườiBắc thang lên hỏi ông TrờiCông trình dấu ấn sao Người đập điSau rồi biết lấy cái gìLàm nơi hò hẹn người đi người về? Thật nực cười, những người dân sống trong khu phố cổ thì không được phép sửa chữa nhà để bảo tồn di sản văn hóa còn những công trình cổ do nhà nước trực tiếp quản lý thì lại được phép tùy tiện đập bỏ để xây cái mới !!! Tôi hoàn toàn đồng ý với tác giả bài viết này. Bài viết rất hay!