Sống ăn bám Cảnh tượng thật khó quên: trong bóng tối mờ mịt dần phủ sẫm núi rừng và ngôi nhà bé nhỏ, những người đàn bà địu con nhỏ, chuyền tay nhau uống một thứ rượu bắp tự nấu, đục lờ lờ, chứa trong chiếc ly thủy tinh cặn và lớp lớp mồ hôi tay bám dày. Uống từ khoảng 3h chiều, uống mãi đến khi ai đó đốt lên một cây đuốc, chẳng ai đi nấu ăn. Chiếc cối giã bắp khoét từ một khúc gỗ đổ nghiêng ngoài sân, lớp bột bắp trong lòng cối chưa vét sạch, vài con gà ngó nghiêng, nhảy vào mổ mổ, rồi toẹt một bãi. Trong nhà, ánh lửa nhập nhoạng đổ bóng đen lên những khuôn mặt đàn bà và ly rượu vẫn chuyền tay đều đặn. Vài người say đứng lên quay vòng, múa, hát. Những người còn lại nở nụ cười thật hiền lành, càng hiền lành hơn khi hơi men đã ngấm. Uống đi, uống đi, uống cho vui mà. Đứa trẻ chạy quanh xin uống, mẹ nó cũng đồng ý.Đám đàn bà tập trung ở đây. Đàn ông ở nhà khác. Họ uống không cần biết trời đất, uống hết rượu thì thôi. Tôi cáo từ ra về. Đến nửa đêm, từ ngôi nhà kiểm lâm nhìn xuống, những ánh đuốc mới bắt đầu chập chờn tỏa ra trong thung lũng.Trong cả cái thôn ấy, không có lấy một người đủ ăn. Một vài ngôi nhà có kho bắp đằng trước, gọi là kho, nhưng nó toen hoẻn nhỏ xíu như cái chuồng gà, đan bằng những thân nứa đập dập, gác lên bốn cây cao tránh mối. Toàn bộ lương thực sản xuất được chứa trong đó. Họ chỉ trồng bắp, phải kiếm chỗ nào gần suối trỉa bắp được, trỉa xong cứ để đó, được nhiêu trái thì nhiêu. Chừng chục thùng (thùng 15 kg) là đã quá dư dật họ không làm nữa và đi chơi. Bắp giã ra nấu ăn thì ít, nấu rượu thì nhiều. Nấu hết luôn cũng được, rồi lại lên rừng, đào củ, hái lá cho vô bụng. Nhà nước không để đói đâu mà. Đói ít lâu là có gạo, bắp, có tiền nữa mang lên cứu trợ. Tiếp tục vòng quay cũ. Gạo, bắp nấu cơm ít, nấu rượu nhiều. Tiền mau hơn, ra quán mua rượu.Trưa hôm sau, tôi lang thang trong thôn. Những ngôi nhà mái tôn sáng loáng (mái tôn nhà nước cấp), nhưng cửa cài im ỉm. Dưới chân vách gỗ nhiều ổ mối đùn lên lổm ngổm. Cây bụi trong nhà mọc thò ra lối đi, vắng ngắt. Đàn ông lại lên rẫy rồi. Một tuần về một ngày như hôm qua, hôm sau lại đi.Tôi lên ngôi nhà sàn khá rộng. Trong góc, một người đàn bà đắp chăn nằm im lìm. Bụng độn lên cao như sắp vỡ toang. Một đứa trẻ chừng 3 tuổi, mặc mỗi cái áo bẩn thỉu tun ngủn, tha thẩn bên bếp củi nguội lạnh. Một nồi gang to bắc trên bếp, giở ra thấy một thứ lợn cợn gì đó, gồm rau băm nhỏ nấu lên với bắp, màu cháo lòng ngả xanh xanh, mùi chua chua như thứ người ta vẫn nấu cho heo ăn. Người đàn bà không còn sức, chỉ đưa mắt nhìn. Đứa bé tự lấy cái chén cáu bẩn, múc thứ đó ra ăn, rồi tha thẩn chơi tiếp. Ông trưởng thôn cho tôi hay chị ta bị xơ gan cổ trướng, chồng đi rẫy không có nhà."Không có thuốc thì sao?" "Thì chết đó. Nó cũng sắp chết rồi' - ông nói. Trên miệng ông luôn nở nụ cười rất hiền lành, cái vẻ hiền lành gần như trì độn tôi đã thấy trên nét mặt những người đàn bà cùng uống rượu hôm trước. Tôi chỉ muốn hét to.Hôm ấy và những chuyến công tác sau nữa, lên những vùng núi khác ở các huyện Ba Tơ, Tây Trà tỉnh Quảng Ngãi, tôi luôn đặt cùng câu hỏi cho những người dân và cán bộ chính quyền: Nhà nước có cứu trợ không? Người dân sử dụng đồng tiền cứu trợ như thế nào?Họ trả lời: ban đầu chính quyền cứu trợ bằng tiền, dân mua rượu uống hết. Chính quyền đổi sang cấp bò. Dân không chịu chăn bò đi ăn, kiếm cỏ cho bò ăn, kêu mất công quá, chỉ cột bò ở gốc cây rồi lại về nhà uống rượu. Bò đói ăn, bệnh, chết. Hết gạo dân lại kêu van và chính quyền không thể làm ngơ.Cách đây mấy ngày, tôi lại đọc được câu chuyện hai vợ chồng trúng số độc đắc 8 tỷ đồng ở Long An phải đi trốn, vì thiên hạ kéo đến vạ vật khóc lóc trước cửa xin tiền nhiều quá, trong mấy ngày Tết người ta cũng không tha. Thậm chí nhiều người không quen biết còn gửi thư đến ủy ban xã nhờ chuyển cho vợ chồng ông, cũng chỉ nhằm mục đích xin tiền.Cái sự xin xỏ, dựa dẫm sao mà phổ biến. Bạn tôi vừa đi định cư ở một nước khá giàu kể, mới tiết kiệm được ít tiền gửi về tính xây nhà cho mẹ thì họ hàng nhào vô mượn sạch. Một người bạn khác hàng chục năm quần quật ở Mỹ, khi về nước thăm nhà thì lỉnh kỉnh va ly, khi quay lại Mỹ chỉ còn đúng bộ quần áo trên người. Cái đồng hồ trên tay cũng lột ra cho em trai nốt. Đến khi biết cả bốn, năm gia đình em trai, em gái suốt hơn chục năm hầu như không đi làm việc, chỉ sống nhờ tiền anh gửi về thì anh thề độc, từ nay chỉ lo bản thân, không bao giờ cho ai một đồng nữa.Tôi chắc các bạn cũng như tôi, không ít lần chứng kiến người nào đó tức tối kể người thân của họ mới trúng số hoặc mới ở nước ngoài về hay có con cái ở nước ngoài giàu thế... mà không cho họ cái gì đáng kể cả. Và họ ấm ức: "Giàu nứt đố đổ vách mà chẳng rặn cho họ hàng được vài cây".Dù rất chênh lệch về mức sống, học vấn, thu nhập, nhưng chẳng khác gì những người luôn chờ trợ cấp trong câu chuyện đầu tiên, trong không ít người, tâm lý dựa dẫm, xin xỏ rất phổ biến, đến mức như được mặc định. Thậm chí có những trường hợp thái quá đến mức cười ra nước mắt.Tại kỳ họp Quốc hội cuối năm ngoái, đại biểu Quốc hội Lê Văn Lai (tỉnh Quảng Nam) kể có trường hợp con cái muốn đưa cha mẹ ở tuổi 70 ra ở trong một căn lều để được xếp vào hộ nghèo, được hỗ trợ. Khi xét hộ nghèo ở các địa phương thì tổ, thôn rất sợ vì người ta kiên quyết không chấp nhận thoát nghèo, nếu đưa vào diện thoát nghèo lập tức bị hiềm khích, bị lên án và oán trách, điều này là một thực tế mà chúng tôi thấy.Là vì khi thuộc diện nghèo, họ được nhà nước giúp đỡ như miễn phí 100% chi phí mua bảo hiểm y tế, hỗ trợ tiền ăn khi đi bệnh viện, giảm tiền khám chữa bệnh, miễn học phí cho học sinh, sinh viên, giảm lãi suất khi vay vốn ngân hàng, được các quỹ tài trợ, cấp vốn đồng thời cũng là đối tượng đầu tiên của nhiều nhà tài trợ sẵn từ tâm và tiền bạc nhưng lại thiếu hiểu biết.Cơ quan cũ của tôi có chương trình cấp học bổng cho học sinh nghèo. Một lần em phóng viên đi khảo sát về, giận phừng phừng vì tức. Ra là hôm trước nhận học bổng xong, sáng sau hàng xóm báo em vừa ra mua cái điện thoại xịn!Ở các nước văn minh, người ta xem sự được nhà nước trợ cấp khi thất nghiệp là một nỗi xấu hổ, cho thấy mình thua kém người khác nên phải tìm mọi cách nhanh chóng thoát khỏi. Ở ta thì "được" nghèo có khi là khôn khéo, ma lanh!Cái tâm lý hèn nhược bệnh hoạn đó xuất phát từ đâu? Ở một bộ phận dân cư nhỏ, nó bắt nguồn từ nếp sống tùy tiện truyền thống, sau đó được dung dưỡng bằng các chính sách cáng đáng nhiều khi cảm tính của nhà nước. Ở một bộ phận lớn hơn, nó chính là mặc cảm vừa tự ti, vừa ghen ghét với người giàu, phải "lấy của nhà giàu chia cho nhà nghèo" mới là "công bằng"?Nhưng người giàu thì vẫn giàu, đơn giản họ không bao giờ chấp nhận sự ăn bám. Còn với những người đang hể hả vì "mới cấu của nó được một miếng", tâm lý này chỉ góp phần hủy hoại giá trị cuộc sống của chính họ.Hoàng Xuân Tôi thích bài viết của bạn, trước đây tôi cũng có đọc một bài viết nói về một người thường xuyên cho gạo người nghèo hàng tháng, tới tháng mà không thấy cho là gọi đòi thậm chí tới nhà hỏi luôn, vậy mà có một bộ phận không nhỏ cứ bảo "tiền này, tiền kia để giúp người nghèo có ích hơn" - họ chỉ dám nói nhưng họ không làm được điều mà họ nói, riêng tôi, nếu tôi có điều kiện tôi sẽ giúp người có hoàn cảnh bất hạnh chứ tôi không giúp người nghèo vì tôi cũng từ nghèo mà lên Tôi cũng là một "nạn nhân" đó bạn. Tiết kiệm làm ăn hàng chục năm, có tí tiền về quê thăm người thân, thì đúng là gặp nhiều cảnh cười ra nước mắt, họ cứ kêu nghèo, thế mà sáng họ ngủ tới 9, 10 giời trưa dậy, khi dậy rồi thì cà phê, chè thuốc tới trưa luôn, làm thì ất ơ, song đi nhậu thì cả ngày cũng hăng. Rồi hết người này kể khổ đủ mọi hoàn cảnh, mình có ít tiền cho ít thì nói này nọ, mà trong khi đo bên kia mình làm cả ngày, ăn uống thì cũng phải chi li thế đó họ có hữu. Bây giờ không biết khi nào mới dám về thăm quê ? Tôi có đi phát quà từ thiện cho người nghèo với chùa ở vùng xa . Khi ngừơi dân cầm phiếu do xã phát để ra nhận quà thì tôi o giấu nổi sự bất bình . Hầu hết đều ăn mặc tươm tất lại còn đeo vàng y . Nhìn họ ko phải người nghèo cần cứu đói . Tôi buộc miệng nói thẳng thì nhiều bà cười bảo người nhà làm ở xã đem phiếu về cho thì họ đi lãnh thôi . Và thày trò tôi rút được kinh nghiệm sâu sắc cho lần sau. Nhưng cứ ray rứt vì h/ảnh họ thế là chúng tôi làm 1 chuyến khác ngay sau đó để "tạ tội" với dân nghèo . Bài viết hay.Còn nhớ một mùa lụt năm nào, một người dân vùng lũ nhắn với phóng viên: nói với các đoàn cứu trợ là có cho thì cho bánh mặn chứ mấy hôm nay ăn mì tôm ngán quá rồi. nói ra thật xấu hổ, nhưng dường như cái tư tưởng này nó len lỏi khắp nơi, kể cả trong đầu tôi. tôi luôn xem lại mình trước khi phán xét ai đó và nhận ra mình đã từng trong đó Bài viết hay. Cuộc sống phải biết tự thân vận động, không nên trông chờ, ỷ lại. Tư tưởng ăn bám sẽ làm cho con người ngày càng nghèo đi về cả vật chất và tinh thần. Sáng nào ở Bệnh viện Thanh Nhàn cũng có cháo từ thiện của nhà chùa phát cho bệnh nhân nghèo. Bệnh nhân không nghèo cũng vác bát ra xin. Thực tế là đây, nhưng vì dân trí thấp quá và cả nhận thức nữa. Người vùng sâu xa thì khó nói chứ cái kiểu xin xỏ và lười biếng tôi cũng không muốn giúp. Khi giúp ai đó tôi thường dựa vào hoàn cảnh là chính. Tại sao họ lại như thế để công sức và cái tâm của mình không bị phí hoài. Dù đôi khi vẫn bị mắc bởi không muốn trở nên chai sạn trong tình cảm. Cảm ơn Hoàng Xuân, bài viết của bạn rất thiết thực, mình ra trường cày cuốc cũng được kha khá, tết về gặp bà con ai cũng coi mình như tiên, nói năng nịnh nót rồi cũng những lời xin xỏ, rồi làm ăn ngon lành về một cắc cũng không cho. rất thất vọng. Xin hãy để họ tự suy nghĩ, còn nếu nghĩ tiêu cực thì để quy luật đào thải quyết định. Tôi cũng chán cảnh này lắm nha. sống bám, lười nhác thì nên tự xử. Nên để xã hội tiến hóa chứ đừng níu kéo giả tạo làm chi, chỉ cần giúp đỡ những người vượt lên chình mình thôi. Họ mới đích thực là những người nghèo. Đôi khi nhân đạo là tự sát phải không bạn. Ở nước mình có quan niệm nghèo thì được đi xin tiền, còn muốn cho tiền thì đi tìm người nghèo. Ít người/tổ chức chú ý đầu tư cho người tài, người có năng khiếu, người học giỏi mà không nghèo. Để phát triển tài năng cần rất nhiều tiền, gia cảnh khá cũng không đủ trừ khi bố mẹ là đại gia thật sự. Nhiều tài năng chịu cảnh luẩn quẩn không phát triển được, dù họ rất chăm chỉ và đam mê. Trong khi nhiều người nghèo cứ thích ngửa tay xin ăn, chưa nghèo cũng khai là nghèo, đứt tay cũng kêu la như sổ ruột. Mình chỉ ủng hộ tài trợ cho những người nghèo có ý chí tiến thủ trong bất kì lĩnh vực nào. đồng ý với bạn quangtran nếu thấy người nghèo thật sự Cái sự nghèo của một bộ phận người dân tôi đã nhiều lần quan sát tỉ mỉ và đi đến kết luận nghèo là do lười nhác và không biết tính toán làm ăn một cách đơn giản nhất, đất đai quanh nhà nhiều mà không có nổi một cọng rau, không làm gì thì cứ ngồi ở cửa như cú nhòm nhà bệnh nhìn rất chán, họ nghèo túng là phải thôi, những ai chịu khó thì họ sung túc lắm. Có đồng nào chỉ lo mua rượu về uống cho khoái vợ con không có gì ăn mặc kệ, tôi đã chứng kiến việc đưa điện về bản đến tận đầu nhà từng hộ nhưng họ bảo không dùng điện hóa ra hàng tháng nhà nước cấp dầu và những ông chồng di lấy dầu được là bán đi một nửa uống rượu bí tỉ còn một nửa mang về thắp nếu dùng điện thì vừa mất tiền điện lại không được uống rượu thì cần quái gì điện. Hay câu chuyện bọn xấu dụ dỗ đi nước ngoài là một ví dụ. Tôi đã vô công phỏng vấn vài người họ bảo nếu ai rủ đi vẫn đi vì nếu ở nhà chả được gì còn nếu đi thì vừa được tiền rồi đến lúc nhà nước đưa về lại được tiền, chăn màn quần áo vậy thì đi tốt hơn, nhà nước hãy xem lại chính sách cho có tác dụng. Tôi là một thành viên của đoàn từ thiện chùa Thiên Phước TT Lái Thiêu, theo đoàn đi làm công tác từ thiện, về các tỉnh miền tây nam nam bộ, hoàn cảnh bà con còn nghèo khổ lắm, đặc biệt là những người khiếm thị, và một số bà con bị ảnh hưởng chất độc do chiến tranh để lại, nhưng trong số đó cũng có một ít người lợi dung ăn theo. Mong chính quyền địa phương rà soát lại, để tạo niềm tin cho những nhà hảo tâm, mạnh thường quân để công việc từ thiện có ý nghĩa hơn, và lan rộng ra cộng đồng. Tôi thì nghĩ đấy là lựa chọn của họ. Nghèo hay giàu. Hèn hay sang. Dựa hay tự lực. "Phát triển" hay "lạc hậu"... đều là lựa chọn. Tôi không cổ súy điều gì khác ngoài tự do lựa chọn và tự chịu trách nhiệm cùng với những chính sách của nhà nước dựa trên sự hiểu biết và tôn trọng lựa chọn của những cộng đồng những cá thể đa dạng về văn hóa tập tục và nhận thức quan niệm... Mọi sự đúng sai chỉ là quan niệm. Khi họ lựa chọn lối sống nào đó tôi tin chỉ có họ mới hiểu cội nguồn sâu xa của lựa chọn ấy. Ta đứng ngoài xót xa đấy, cảm thuơng đấy, có khi là cả giận dữ và phẫn nộ... hãy nhớ rằng mỗi người mới là chủ nhân đời sống của mình bao gồm nỗi khổ niềm vui.... rất khó đứng ngoài mà hiểu dù là bạn đang đứng trong lòng thôn ấp ấy, đang sống trong không gian đấy, nhưng với tâm thế của người ngoài và bạn đang không tránh khỏi có những phán xét so sánh. Tôi nhắc lại rằng tôi không cổ vũ giá trị nào, hiện trạng nào, và cho rằng nhà nước có vai trò quan trọng thay đổi nhiều thứ (theo cả chiều hướng tốt lẫn không tốt - trong quan niệm khác nhau của nhiều người). Vũ trụ có quy luật vận hành. Xã hội con người cũng chỉ là một đối tượng nhỏ bé trong ấy. Mỗi người tự mình sống biết tâm mình, không cố tình hại người khác là tốt đẹp lắm rồi.