Số hóa niềm tin Bữa trưa của tôi thường diễn ra trên vỉa hè Hà Nội. Bún chả, bún đậu, phở, bún riêu, bánh cuốn, cơm rang... mỗi suất ăn thường trên dưới 50.000 đồng - bằng mệnh giá một tờ tiền không lớn. Sau khi nhân viên kia giải thích, tôi chỉ mất gần một phút để cài đặt ứng dụng của cậu, đổi lại, được giảm 15% tổng số tiền thanh toán bữa ăn. Với một người không lấy gì làm khá giả như tôi, đó là lựa chọn không tệ. Thậm chí tôi thấy cảm giác lạ lẫm vui vui.Ở những thành phố đông dân nhất cả nước, thanh toán qua ứng dụng đang len lỏi đến các ngõ ngách, mọi giao dịch cá nhân mà chi cục Thuế vẫn chật vật để tiếp cận. Ví điện tử đang thay thế tờ tiền polymer trong những giao dịch mua hàng online, cá nhân với cá nhân, cá nhân với hàng ăn, cá nhân với hộ kinh doanh cá thể và cả với người bán rong...Tôi hỏi chị bán hàng phố Duy Tân, lợi ích của công nghệ này với người kinh doanh khá rõ ràng. Nó tiện lợi cho cả người mua và người bán, tiết kiệm thời gian, an toàn và không tốn hoặc tốn ít chi phí. Một ứng dụng ví điện tử tại Việt Nam tuyên bố đã có đến chục triệu người đăng ký và hàng trăm nghìn điểm chấp nhận thanh toán. Những đối thủ của họ cũng không đứng yên. Các ông lớn từ viễn thông, sản xuất điện thoại, cho đến gọi xe điện tử đều cho ra đời dịch vụ thanh toán số hóa của riêng mình.Trong báo cáo về chỉ số tiền điện tử của một ngân hàng quốc tế, Việt Nam chỉ xếp hạng 61/84 về mức độ sẵn sàng chuyển từ tiền vật lý sang tiền kỹ thuật số. Cụ thể, Việt Nam đứng hạng 59 về mức độ ủng hộ từ chính phủ và thị trường, hạng 62 về hạ tầng công nghệ thông tin tài chính, hạng 63 về các giải pháp và thứ 56 về sự sẵn sàng của người tiêu dùng.Chính phủ đã mong muốn một xã hội không tiền mặt bằng Ðề án Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam. Đây tất nhiên là điều đáng hoan nghênh. Một nền kinh tế ít tiền mặt hơn mang lại lợi ích cho hầu hết các bên. Người dân bớt cảm thấy phiền toái và mất an toàn khi ra đường với ví và túi xách. Người bán không vất vả với tiền lẻ và hạch toán sổ sách, đầu tư hệ thống tủ két an toàn. Còn nhà nước có lẽ đã dễ thu thuế hơn, ước tính được quy mô nền kinh tế ngầm khi có thêm dữ liệu về hoạt động chi tiêu của người dân, tiểu thương, các hộ kinh doanh hay cả người bán hàng rong thông qua giao dịch điện tử.Nhưng bỏ qua hào hứng ban đầu, "số hóa" tiền tệ ở nước ta chưa phải điều dễ dàng. Thứ nhất, với đa số dân ở nông thôn, việc có tài khoản tại ngân hàng vẫn còn là chuyện xa xôi, chưa nói đến việc sử dụng ví điện tử hay mã QR. Sự bùng nổ của các ứng dụng thanh toán ở thành thị dễ dẫn đến tình trạng "loại bỏ tài chính" hay bất bình đẳng tài chính với một số nhóm dân không có khả năng tiếp cận công nghệ.Mối lo ngại thứ hai gắn với rủi ro an ninh cho cả cá nhân lẫn quốc gia. Chúng ta có thể không còn sợ bị cướp giật khi mang tiền mặt đi trên phố, nhưng đổi lại, nếu tài khoản của bạn bị tấn công, số tiền mất đi nhiều khả năng sẽ lớn hơn những gì bạn có trong ví. Số trường hợp bị kẻ gian chiếm đoạt tiền qua giao dịch ngân hàng số hay giao dịch qua điện thoại diễn ra ngày càng nhiều. Nó cho thấy nhiều người và cả các ngân hàng chưa lường hết những nguy cơ bảo mật của thời đại công nghệ số.Mối lo thứ ba gắn liền với quyền riêng tư và tự do cá nhân. Thông tin chi tiêu của cá nhân tiết lộ rất nhiều điều, đặc biệt là khi có sự hỗ trợ của công nghệ Al theo dõi hành vi người dùng và phân tích dữ liệu lớn. Giả dụ, "bước chân chi tiêu" cho thấy bạn mua đồ ăn nhanh và chứa nhiều đường trong thời gian dài còn tiên lượng một tương lai phát sinh các vấn đề sức khỏe. Công ty bảo hiểm nhân thọ hoặc dịch vụ y tế hoàn toàn không khó để có được thông tin đó. Và hiển nhiên với rủi ro bệnh tật cao hơn, họ sẽ tính phí bảo hiểm của bạn cao hơn.Ở một số nước, hệ thống điểm "tín dụng công dân" đã được ghi nhận và xây dựng dựa trên những thông tin cá nhân như thế. Các công dân điểm thấp bị giới hạn dịch vụ, dễ bị phong tỏa tài khoản, từ chối giao dịch nếu chính quyền cho rằng điểm "tín nhiệm tài chính" của họ không đủ cao. Cho đến hết năm 2018, có đến 23 triệu lượt người Trung Quốc bị cấm mua vé tàu, máy bay vì lý do này.Chúng ta, những công dân, không phải ai cũng muốn cho phép bên thứ ba, thứ tư tiếp cận thông tin thanh toán của mình. Nhật Bản, đáng ngạc nhiên, là một trong những nước rất chuộng tiền mặt. Tỷ lệ tiền mặt so với quy mô nền kinh tế của nước này lên đến 20%, cao nhất trong số các nước phát triển và cao hơn cả Việt Nam. Financial Times cho biết, đến 60% nhà hàng ở Tokyo chỉ chấp nhận thanh toán bằng tiền mặt. Tiền mặt trên thực tế đại diện cho nhiều đặc tính mà người dân ưa thích: tính vô danh - không truy nguyên được nguồn gốc, dễ mang theo và kiểm đếm, không vướng bận tâm lý nghi ngờ bảo mật của ngân hàng, dễ kiểm soát quyết định chi tiêu của bản thân và cảm giác được sở hữu.Ở xã hội đang chuyển đổi và hệ thống thuế chưa thực sự công bằng, tiền mặt còn là cách duy nhất để nhiều người vẫn hoạt động kinh doanh mà không phải đóng thuế. Đó không chỉ là ưu tiên của các hộ kinh doanh trong nước, nhiều cửa hàng người Việt ở nước ngoài tôi đến ăn cũng đề nghị khách thanh toán bằng tiền mặt.Số hóa tiền mặt mang lại tiện nghi lớn hơn, nhưng đi kèm với đó là những nhượng bộ về quyền riêng tư. Để người dân an tâm về những nhượng bộ đó, nhà cung cấp dịch vụ và nhà nước cần đảm bảo rằng những thông tin cá nhân không được sử dụng để chống lại lợi ích của họ, không bị lạm dụng cho các mục đích họ không thể kiểm soát. Điều này không chỉ nhờ vào một hệ thống pháp luật rõ ràng, minh bạch, có khả năng thực thi cao mà còn ở niềm tin vào tính liêm chính của bộ máy nhà nước.Việt Nam có bước tới một ngày của xã hội không tiền mặt hay không? Câu trả lời tùy thuộc bốn trụ cột: sự quyết tâm của chính phủ, sự năng động của hạ tầng công nghệ tài chính, nỗ lực của khu vực tư nhân đang khai thác thị trường và niềm tin của người tiêu dùng.Chủ quán bún chả tôi hay ăn sẽ không đồng ý nhận tiền của khách qua ứng dụng thanh toán nếu người tiếp thị không đủ tin cậy, có cam kết quyền lợi rõ ràng; hay người đề nghị thay đổi cách tính tiền là một viên chức mang đồng phục.Niềm tin không phải là thứ số hóa dễ dàng.Nguyễn Khắc Giang Đọc xong bài viết này khiến mình phải suy nghĩ lại về cách dùng ví điện tử. Bỏ qua sự tiện lợi thì thông tin tiêu dùng cá nhân có thể bị sử dụng giống như câu chuyện dùng facebook. Có lẽ sử dụng song song 2 loại tiền là cách cân bằng lợi ích tốt nhất cho thời điểm bây giờ. "Niềm tin không phải là thứ số hóa dễ dàng"Quá chuẩn !Để xây dựng được niềm tin đó phải xuất phát từ thượng tầng kiến trúc Thêm một vấn đề chưa thấy tác giả đề cập là phát sinh thêm rất nhiều loại chi phí khi mở tài khoản, giao dịch, chưa kể mạng hoặc hệ thống lỗi không thanh toán được Mình ở SG. Khu mình sống thực sự tiện lợi trong việc thanh toán khi mà quán ăn nhỏ lớn đều có thể thanh toán được bằng ví điện tử. Ăn một dĩa cơm 35k hay ly cafe 28k đều trả được. Có khi mình thử một tuần không dùng tiền mặt ở đây vẫn thoải mái.Tuy nhiên theo mình đừng bao giờ mong chuyện tiền điện tử thay thế hoàn toàn tiền mặt. Thanh toán online như nơi mình sống rất tiện nhưng mình cũng sẽ chỉ lựa chọn cho thanh toán những số tiền nhỏ lặt vặt, còn những giao dịch lớn chắc chắn phải là tiền mặt. Không ai muốn đưa tiền mình cho người khác cầm giùm hết. "Chủ quán bún chả tôi hay ăn sẽ không đồng ý nhận tiền của khách qua ứng dụng thanh toán nếu ... người đề nghị thay đổi cách tính tiền là một viên chức mang đồng phục". Không thể đúng hơn. Đọc xong bài này cũng cần phải cân nhắc hơn khi thanh toán ko dùng tiền mặt. Ko muốn sự riêng tư bị khai thác cho nhiều mục đích. Nhất là sau này sử dụng số định danh cá nhân. Hôm trước mình có đặt vé mb khứ hồi SG-HN trên 1 web chuyên book phòng/vé mb. Mình book khứ hồi, gần ngày đi, trước đó mấy hôm tổng đài taxi liên tục gọi và nhắn tin. Ban đầu mình còn nghe, sau thấy phiền và bực bội kinh khủng. Vì trong giờ làm mà cứ gọi hoài luôn. Trong khi mình không hề có nhu cầu luôn. không dùng tiền mặt tốt cho xã hội hơn. Tuy nhiên, nó ảnh hưởng tới lợi ích của một nhóm không nhỏ các đối tượng không minh bạch được tài sản. Về mặt xu hướng, đây là điều tất yếu sẽ diễn ra, có điều thời gian thì chắc là còn lâu lắm Số hóa, chúng ta đang bước vào thời kỳ văn minh mới của xã hội loài người nhưng không thể một sớm một chiều mà thành công mỹ mãn được, điều đó cũng phải trải qua một quá trình nhận thức để xây dựng một cơ sở vật chất số hóa phát triển đầy đủ đồng bộ có khoa học để thực hiện số hóa trên mọi lĩnh vực của đất nước. Em dùng ví điện tử cũng được khoảng 2 năm rồi. Thi thoảng bạn bè đi ăn với nhau, 1 đứa trả, sau đó những đứa còn lại sẽ chuyển phần tiền của mình qua đó, đỡ lắt nhắt về tiền lẻ. Đi thanh toán ở các cửa hàng ăn cũng rất nhanh, đỡ phải đợi thối lại tiền. Nhiều khi không tiện rút tiền mà lỡ đi ăn ở các hàng quán dùng tiền mặt là thấy cứ bất tiện sao á. Em thấy VN mình hoàn toàn có thể chuyển sang thanh toán bằng ví điện tử một cách rộng rãi đại trà như cách mà TQ làm với người dân của họ. Từ người bán hàng rong cũng dán mã QR trên gánh hàng rong của mình để khách mua đồ, có khi chỉ là gói bánh gói cơm cũng có thể giơ điện thoại lên quét là xong rồi. Chiếu sang VN mình, chắc để đại trà được đến mức như vậy thì bước đầu tiên phải phổ cập điện thoại thông mình cho tất cả mọi người đã ^^ Dẫn chứng thực tế, Ví điện tử (mobile wallet/money) phát triển mạnh mẽ và có đóng góp đáng kể nhất cho phát triển chung không phải ở những khu vực, quốc gia tiên tiến, mà ngược lại là ở các quốc gia chậm/đang phát triển, nơi phần lớn người dân không hoặc khó tiếp cận được với dịch vụ ngân hàng truyền thống (unbanked/underbanked population). Ví dụ như M-pesa ở Kenya, hay GoPay, OVO ở quốc đảo Indonesia đã thực sự mang đến cơ hội tiếp cận chưa từng có, và các lựa chọn cho người dân ở đây..Số hóa dịch vụ tài chính, cũng như những xu thế số hóa đã và đang như online shopping, online education, không kéo xa khoảng cách giữa các nhóm dân số, mà ngược lại chính là đang cung cấp các cơ hội và lựa chọn rộng rãi hơn, vượt qua giới hạn địa lý và hạ tầng hơn, đến tất cả mọi người. Tương lai, tiền măt sẽ ngày càng giảm thay vào đó là thanh toán ko dùng tiền mặt qua các ví điện tử, mobipay, ngân hàng điện tử. Từ đó nền kinh tê chính thưc, kinh tê số sẽ tăng lên còn kinh tê ngầm, phi chính thứcc sẽ giảm chỉ còn 1%-2%... chỗ mình chủ quán nhận thanh toán qua ví điện tử đúng số tiền niêm yết, thanh toán xong nhận quà thôi, cũng nhanh gọn ko phải mang ví Tôi đã đọc bài "Những bộ não nhân tạo" viết về AI và bài "Số hóa hay là chết?" .Khi đọc bài này tôi thích cách đặt vấn đề và suy tư của tác giả. bản thân tôi vẫn đang sử dụng nhưng cùng lúc cũng cảm thấy thiếu sự tin tưởng vào các nền tảng số. Cảm ơn tác giả! Kg cần tranh cãi lợi thiệt. Trước sau gì chúng ta cũng sẽ phải thích nghi.