Trí óc Việt Giật mình, nhưng tôi không mấy ngạc nhiên về sự năng động của người Trung Quốc những năm gần đây. Khi đến một thành phố ốc đảo nhỏ xíu và xa xôi ở Ma-rốc, tôi đã gặp một nhóm người Trung Quốc do chính phủ gửi sang. Họ được cử đến đất nước vô cùng khác biệt này với mục đích rất rõ ràng: học hỏi kinh nghiệm truyền thống của tộc người ở đây, mang về nước để phát triển và sử dụng. Với tư duy như thế, láng giềng của chúng ta đang nhanh chóng bứt phá, trở thành một trong ít các quốc gia có số lượng đăng kí bằng sáng chế tăng vọt trong thời gian vô cùng ngắn. Thậm chí, năm vừa rồi, Trung Quốc đã thành một trong năm quốc gia có số lượng bằng sáng chế đăng kí tại Mỹ cao nhất. Họ đang chuyển mình từ một “xưởng sản xuất” thành một trung tâm nghiên cứu sáng tạo mới trên thế giới.Một ngày tôi nhận ra, sao thế giới cứ ào ào sáng tạo mà Việt Nam chúng ta vẫn chưa sốt ruột?Một trong các chi tiết lịch sử Việt Nam tôi nhớ nhất từ khi còn nhỏ là việc Hồ Nguyên Trừng sáng chế ra phương pháp đúc “súng thần cơ”. Giữa hơn 90% nội dung các bài sử là những cuộc chiến lớn nhỏ cha ông ta đã trải qua, bài học về sức sáng tạo, khả năng đào sâu suy nghĩ không ngưng nghỉ của Hồ Nguyên Trừng ghi đậm trong trí tôi đến tận bây giờ.Rất tiếc, các chi tiết như thế không nhiều trong lịch sử Việt Nam. Từ nhỏ, tôi được học rằng người Việt Nam vừa cần cù, vừa sáng tạo. Thế nhưng khi nhìn vào thực tế, tôi tự hỏi rằng chúng ta đã sáng tạo ra những gì? Ngoài “súng thần cơ” từ thế kỉ 14, còn có bao nhiêu ví dụ tương tự ta có thể mang ra để khẳng định khả năng sáng tạo của người Việt? Câu trả lời là không nhiều.Tất nhiên, thực tế này cũng không khẳng định ngược lại là người Việt Nam không có sức sáng tạo. Tôi được biết khá nhiều nhà khoa học Việt thành danh ở nước ngoài là chủ của hàng loạt các bằng sáng chế khác nhau, đóng góp đáng kể cho tri thức nhân loại. Tuy nhiên, từ khi Việt Nam tham gia Hiệp ước về sáng chế (PCT) năm 1993 tới năm 2016, chỉ có hơn 90 đơn đăng kí bảo hộ sáng chế ra nước ngoài mà người Việt nộp qua hệ thống này.Chục năm trở lại đây, cụm từ “kinh tế tri thức” được sử dụng rất nhiều ở Việt Nam. Hầu như ai cũng thuộc lòng rằng, tri thức, sức sáng tạo là vũ khí hiệu quả nhất quyết định khả năng cạnh tranh và phát triển của mỗi quốc gia. Thế nhưng nó mới dừng lại ở các khẩu hiệu.Sáng tạo chưa bao giờ được coi là điểm mạnh của giáo dục Việt Nam. Trong khi các chuyên gia còn chưa ngã ngũ với nhau làm thế nào để cải cách nâng cao chất lượng giáo dục nước nhà, thì để có một hệ thống thúc đẩy tư duy tự do, cởi mở, sáng tạo, có lẽ ta còn phải chờ đợi dài lâu. Chừng nào con trẻ Việt Nam còn học các bài văn mẫu, các nội dung đóng khuôn để được điểm cao chằn chặn như nhau, thì hy vọng vào một thế hệ trẻ đầy sức sáng tạo còn mơ hồ.Còn nói về lực lượng nghiên cứu, rõ ràng Việt Nam có đông đảo các giáo sư, tiến sĩ, nhưng nhiều người vẫn thắc mắc rằng bao nhiêu nhà nghiên cứu mà sao chẳng sáng tạo ra cái gì cho dân. Nói thế cũng không công bằng với các nhà nghiên cứu nghiêm túc và tâm huyết, vì thực tế, cơ sở vật chất cho nghiên cứu ở Việt Nam quá nghèo nàn, trong khi sáng tạo không chỉ là sáng tạo suông. Chính vì thế, các trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới với số tiền đầu tư khổng lồ cho trang thiết bị thường là nơi sản sinh ra các bằng sáng chế với số lượng lớn nhất. Ở Việt Nam, đầu tư từ ngân sách nhà nước cho khoa học tuy có tăng nhưng rất hạn chế. Theo một nghiên cứu gần đây, chi phí cho đào tạo cán bộ khoa học công nghệ chỉ khoảng 1.000 USD mỗi nhà khoa học một năm so với ở các nước phát triển là khoảng 55.000 USD, chưa nói đến việc tiền đó được sử dụng hiệu quả hay chưa. Đầu tư của các doanh nghiệp trong nghiên cứu cũng rất khiêm tốn, có lẽ vì khoa học không mang lại nhiều lợi nhuận cao trong ngắn hạn như xây resort.Phải chăng chúng ta đang ở trong một vòng luẩn quẩn: Không có tiền đầu tư cho khoa học thì tụt hậu, và tụt hậu thì lại càng không có tiền đầu tư cho khoa học?Nhìn rộng hơn, Việt Nam còn chưa có cơ chế bảo đảm hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ - động lực căn bản để thúc đẩy sáng tạo. Chuyện vi phạm sở hữu trí tuệ xảy ra hàng ngày, người ta đọc xong, lắc đầu, thở dài rồi cũng đi vào quên lãng. Trong khi các quốc gia đang phát triển khác đã có chiến lược sở hữu trí tuệ từ lâu, Campuchia có từ năm 2016, Trung Quốc có trước đây cả chục năm, thì Việt Nam mới rục rịch bắt tay vào xây dựng chiến lược này từ đầu năm 2017. Hơn nữa, không đảm bảo hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ khiến nhà đầu tư nước ngoài ngại ngần khi tiếp cận thị trường công nghệ thông tin ở Việt Nam.Tôi vẫn tin là người Việt cần cù, sáng tạo. Tuy nhiên, từ phẩm chất đến thực lực, cần có một môi trường.Lê Thị Thiên Hương Đầu tư cho khoa học nước mình kém quá, chưa kể thủ tục hành chính rườm rà. Nhiều nhà khoa học trẻ họ muốn an tâm cống hiến nhưng chế độ đãi ngộ không tốt nên họ quay sang kiếm tiền, không nghiên cứu gì nữa. Tôi hoàn toàn đồng ý với bạn! Từ nhỏ, chúng ta được dạy rằng người Việt Nam vừa cần cù, vừa sáng tạo. Thế nhưng khi nhìn vào thực tế, chúng ta đã sáng tạo ra những gì? Đại đa số sách đều đưa ra một loạt dẫn chứng về sự "cần cù, sáng tạo" từ hồi xửa xưa!"Khoa học" cần lắm một môi trường, mà trong môi trường đó, nó hội tụ đầy đủ những thứ cần thiết như tiền bạc, cơ sổ vật chất và con người,...."Chừng nào con trẻ Việt Nam còn học các bài văn mẫu, các nội dung đóng khuôn để được điểm cao chằn chặn như nhau, thì hy vọng vào một thế hệ trẻ đầy sức sáng tạo còn mơ hồ."Sáng tạo, không chỉ nói "suông", nó cần hành động! Chúng ta học được gì qua những bài văn mẫu? Học được gì từ những thứ vô cùng phổ biến, được áp dụng từ thế hệ này đến thế hệ khác? Không sai khi nói rằng, khi nào học sinh Việt Nam được phép vượt ra ngoài khuôn khổ có sẵn, thì mới mong có thể hội nhập bền vững với các nước khác!Hiện nay, người ta thường quan tâm đến việc "lợi nhuận cao trong thời gian ngắn". Ít ai chịu bỏ tiền ra để đầu tư cho một dự án khoa học lâu dài, thay vào đó, họ xây các khu resort mà họ cho là có thể lấy lại vốn nhanh nhất.Đến khi nào, cụm từ “kinh tế tri thức” mới không còn là một khẩu hiệu? Trung quốc thì ngôn ngữ gì? Muốn giỏi cũng phải học tích cực. Thỉnh thoảng tôi cũng tham gia đề tài NCKH cấp ngành. Tôi làm chuyên môn không để ý chuyện phê duyệt kinh phí, chi trả này nọ. Có hôm ngồi với cậu "thư ký đề tài" mới thấy, gần nửa kinh phí phải chi cho các việc không tên không liên quan tý nào đến thực hiên đề tài. Lý do mà rất nhiều người cho con đi học nước ngoài đó. Thực ra ngôn ngữ là rào cản lớn nhất khi bước ra thế giới. Không có ngôn ngữ, không biết làm gì để đăng ký, đăng ký được ích lợi gì. Thậm chí cũng chẳng biết thế giới đang làm cái gì. Bài viết quá thực tế; tiếc rằng ai cũng nghĩ: Đó không phải việc của mình! Cảm ơn tác giả! Tôi một tiến sĩ xịn từ châu Âu về, giảng dạy đại học lương 7 triệu 1 tháng, làm đề tài khoa học ở trường toàn là các sếp lớn, hiệu phó, hiệu trưởng, hoặc quan hệ tốt mới xin đề tài cấp bộ tiền tỉ trở lên, ra ngoài thì không ai cần tiến sĩ cả, vì các công ty cũng sống bằng quan hệ làm ăn...và rất nhiều thứ bất cập xã hội khác. Tôi và rất nhiều tiến sĩ học thật ở nước ngoài khác đều lâm vào tình cảnh không biết làm gì nuôi vợ con. Nhiều anh em thì bỏ ra nước ngoài làm và định cư. Còn tôi hiện tại tôi đã đốt bằng TS, và theo nghề chạy grab, còng lưng kiếm mỗi tháng cũng 20tr, mà không phải nhìn thấy các tiêu cực và sự lãng phí, thờ ơ với chất xám ở nền giáo dục Việt Nam. Tôi vì lí do gia đình nên tôi không quay trở lại nước ngoài để làm postdoc và kiếm 1 suất định cư. Đành an phận với nghề chạy xe Grab ở Việt Nam và rời xa giáo dục, cũng như đốt bằng Tiến sĩ rất xịn của mình ( tôi là người có 10 công trình công bố Journal SCI khi làm PhD và từng tham dự hơn 7 hội nghị nổi tiếng thế giới chỉ có mỗi tôi là người Việt Nam về Xây Dựng) tôi nghĩ chỉ cần một thay đổi nhỏ là có thể tạo ra bứt phá toàn diện: Làm sao để mọi người có thể khấm khá lên bằng sức lao động sáng tạo của mình và làm sao để những người làm giầu bất chính không còn đất sống. bài viết sâu sắc và đúng thực tế Bài viết hay quá Vì trong đầu nhiều người dân ta luôn tồn tại từ "Sịn" hoặc "Hiệu" Người Việt chúng ta ko cần cù, ko sáng tạo chỉ nghĩ đến cái lợi trước mắt thôi bạn ạ. Làm việc chỉ mong có lợi cho mình mà quên cái lợi chung. Thật ra trước hết chúng ta cần là học hỏi công nghệ tiên tiến của nước ngoài trước khi sáng tạo, tại sao chúng ta phải cố gắng sáng tạo cái mà thế giới đã phát minh ra cả thập kỷ? Ví dụ như ở lĩnh vực nông nghiệp, chúng ta vẫn đang sử dụng những máy móc thô sơ người ta đã chế tạo ra cách đây vài thập kỷ và không có gì mới hơn. Người nông dân vẫn phải tự vật vã chế, độ những chức năng mình cần trong khi thế giới họ đang sản xuất những máy móc đó đại trà. Đó là hiện tại luật bảo vệ phát minh, sáng chế của chúng ta còn lỏng lẻo vậy mà không có mấy nơi có thể theo đi theo những công nghệ người ta phát minh, sáng tạo cách chúng ta vài thập kỷ chứ chưa nói gì đến đi kịp những công nghệ hiện tại. Chúng ta không dám bỏ tiền ra mua công nghệ vì chê nó đắt nó lỗi thời, nhưng thử hỏi liệu trong 10-20 năm nữa chúng ta có nghiên cứu ra công nghệ tương ứng hay không? Đừng huyễn hoặc mình rằng đã mua là phải mua công nghệ tiên tiến, hiện đại vì chẳng ai bán, mà bán chúng ta cũng không đủ sức mua. Đến công nghệ cũ người ta đã thải đi chúng ta còn không nắm được thì nói gì đến nghiên cứu ra công nghệ hiện đại? Hãy thực tế hơn một chút, thay vì phân phối đều nguồn lực cho mỗi nhà khoa học trên cả nước như nhau hãy tập trung lại ưu tiên cho những nhà khoa học hàng đầu để tạo ra sản phẩm chất lượng cao, ứng dụng vào thực tiễn, từ đó tạo ra thu nhập tái đầu tư cho khoa học thì sẽ hay hơn chúng ta cố phân chia cho đều tất cả mọi người như hiện nay mà chẳng nghiên cứu ra cái gì ra hồn. Với một số vốn ít ỏi không đủ mua nguyên vật liệu chế tạo 1 lần chứ chưa nói gì đến sáng tạo, vì sáng tạo phải thử nghiệm nhiều lần thất bại, mà vốn ít ỏi ai dám thất bại, thất bại thì không có công trình, không có công trình không có kinh phí, không có kinh phí thì chẳng thà nghiên cứu cái chắc chắn thành công sẽ an toàn hơn. Nghiên cứu vậy thì sản phẩm là cái gì chắc mọi người cũng hiểu. Ở Việt Nam, sự thành công của 1 cá nhân thường hay đi với các khái niệm về vật chất ( ví dụ nhà cửa - số lô đất hay thương hiệu ô tô) trong khi đó tại Mỹ hay các quốc gia khác thì khi nói về một cá nhân nào đó chúng tôi hay trồ lên khen ngợi khi biết anh ta đang sở hữu mấy bằng sáng chế.Jennifer Nguyen