Quyền ‘kỳ quặc’ Hôm đó là "ngày tất kỳ quặc" ở trường. Tôi đưa cho cậu đôi tất màu tím có viền vàng, đôi "kỳ" nhất mà chúng tôi có. Cuối ngày, cháu vui vẻ thông báo rằng, người có đôi tất kỳ quặc nhất lớp là một bạn đi tất cọc cạch, một chiếc đỏ.Trường cấp một nơi con tôi học thường có những ngày học sinh được mặc đồ theo ý thích. Hôm thì "ngày mặc áo ngủ", hôm là "ngày trang phục dân tộc". Việc đó giúp mọi em thoải mái thể hiện cá tính, cũng để chúng được thấy bạn và thầy cô trong một hình thức khác, có thể độc đáo, có thể hơi điên rồ. Điều các em thu nhận được là cách nhìn mới về người xung quanh, khi họ không cùng khoác trên mình bộ đồng phục.Vài năm trước, tôi đã tình nguyện trở thành người thúc đẩy D&I tại nơi làm việc sau gợi ý của tổng giám đốc. D&I là viết tắt tiếng Anh của "diversity & inclusion" (tạm dịch: đa dạng và bao gồm), một thuật ngữ đã trở nên khá phổ biến với các tổ chức và doanh nghiệp trong quản trị nhân lực. Nó hàm ý tôn trọng tính đa dạng của đội ngũ nhân viên và không phân biệt đối xử dựa trên độ tuổi, màu da, giới tính, chủng tộc, xu hướng tình dục, tôn giáo, quan điểm chính trị, vùng miền, nền tảng học vấn. Các doanh nghiệp, tổ chức thành công là nơi tôn trọng sự khác biệt mà mỗi cá nhân mang tới, cũng như cách con tôi được khuyến khích đi đôi tất kỳ quặc, và trao cho mỗi nhân viên cơ hội giống nhau để phát huy giá trị tiềm ẩn.Tôi và nhóm mình đã rất phấn khích. Chúng tôi tổ chức ngày trang phục dân tộc, lễ hội ẩm thực quốc tế, ngày ủng hộ những người đồng tính-lưỡng tính-chuyển giới, ngày quốc tế phụ nữ, ngày quốc tế nam giới... và luôn nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ mọi nhân viên. Sau đó, dù không phải ngày gì, vẫn có nhân viên mang tất kỳ quặc đi làm.Cũng vì thế, tôi hay để ý xem quảng cáo tuyển dụng của các tổ chức có ghi chú "chúng tôi là tổ chức mang lại cơ hội bình đẳng cho mọi người" hay không. Và tôi thấy, tổ chức nước ngoài thường có tuyên bố này trong khi đa phần doanh nghiệp, cơ quan Việt Nam không đề cập gì khi tuyển dụng. Không hiếm doanh nghiệp còn liệt kê hàng loạt tiêu chí mang nặng phân biệt đối xử: chỉ tuyển nam giới, chỉ tuyển lao động nữ dưới 30 tuổi, không tuyển phụ nữ đã lập gia đình; thậm chí có nơi còn ghi rõ, lao động nữ sau khi được tuyển dụng không được sinh con trong vòng hai năm đầu tiên. Có nơi không tuyên bố, song âm thầm loại bỏ các ứng viên từ một số vùng miền, hay khuyết tật, thậm chí thấp lùn hoặc không xuất sắc về hình thức.Hồi giữa tháng 2, Đại học Sư phạm TP HCM quy định chiều cao của thí sinh dự tuyển ngành đào tạo giáo viên thì mới đây, Học viện Tòa án lại tiếp tục đặt ra giới hạn về chỉ số chiều cao và cả cân nặng với các thí sinh. Đại học Sài Gòn vừa công bố không tuyển thí sinh sư phạm nói ngọng, dị tật. Các quy định này lại xuất phát từ những đơn vị giáo dục và tư pháp, vốn là biểu tượng của tính nhân văn và công bằng xã hội. Thay vì đáng ra phải là ngọn cờ đầu trong việc bảo đảm không thiên vị và đối xử công bằng với mọi người, những nơi này tự cho mình quyền được "sơ loại" nhằm gạt bỏ một nhóm người ra khỏi thị trường lao động dựa trên hình thức. Trong khi Bộ luật Lao động, ngay từ chương I đã nghiêm cấm phân biệt đối xử về giới tính, dân tộc, màu da, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo và khuyết tật.Nhìn rộng hơn, mặc dù luật pháp đã quy định, thái độ phân biệt đối xử ở nơi làm việc vẫn phụ thuộc vào sự tự nguyện của từng tổ chức thay vì nhận thức nhất quán của toàn xã hội. Một doanh nhân nước ngoài chia sẻ với tôi rằng, càng tìm hiểu việc bố trí thiết bị thân thiện với người khuyết tật ở các công trình công cộng tại Việt Nam, ông càng thấy đây là việc chỉ tồn tại trên lý thuyết. Mặc dù Bộ Xây dựng đã ban hành bộ quy chuẩn tiêu chuẩn tiếp cận công trình cho người khuyết tật từ năm 2002, thực tế không có cơ chế giám sát hay chế tài nào đối với việc thực hiện. Tất cả chỉ nhờ vào sự "may rủi" trong nhận thức của đơn vị đầu tư và nhà thầu. Tôi cũng từng khó xử khi bố trí cho các khách mời đi xe lăn lên sân khấu trong một sự kiện. Không nhiều khách sạn năm sao ở TP HCM có sẵn đường đi lên bục sân khấu dành cho xe lăn. Việt Nam có khoảng 8 triệu người khuyết tật và thực tế là họ vẫn đang phải nói "xin đừng quên tôi" khi tham gia hoạt động công cộng. Cơ hội ra đường cho người khuyết tật còn khó, cơ hội để họ có việc làm và đóng góp còn khó hơn.Giới trẻ Việt Nam giờ đây có điều kiện gặp gỡ nhiều cộng đồng, va chạm nhiều nền văn hóa nhờ đi du lịch thường xuyên và mạng xã hội. Họ có cơ hội lắng nghe sự khác biệt và vấn đề của mỗi nhóm. Nhận thức về sự đa đạng đã cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, quá trình tự học hỏi này cần được thúc đẩy mạnh mẽ bởi giáo dục ngay từ ghế nhà trường. Mọi công dân cần ý thức được rằng mình không nên bỏ quên ai, bỏ rơi ai trong mọi cuộc vui, mọi hoạt động nhóm, dù người ấy có khác biệt với số đông thế nào.Tôi hy vọng con tôi và những học sinh lớn lên với kỷ niệm đẹp về đôi tất kỳ quặc sẽ giữ cái nhìn cởi mở, hành động nhân văn với người không giống mình hoặc kém may mắn hơn mình.Cẩm Hà Bài viết thú vị. Nhưng có một điều mà tác giả bỏ qua. Đó là việc lựa chọn con người do đặc thù công việc. Không thể chọn một giáo viên nói ngọng để dạy trẻ nhỏ cách phát âm được, không thể chọn một cảnh sát mà chân bị tật nguyền được. Có nhiều thứ không phải chỉ muốn làm là làm được. Ngoài ý trên thì mọi điều trong bài này đều hay. Những cái mà tác giả gọi là "phân biệt đối xử" kia thực chất là đặc thù công việc của người ta.Những việc liên quan đến nói nhiều thì người ta phải chọn giọng rõ ràng, chuẩn, không nói ngọng. Liên quan lao động chân tay nặng nhọc thì chủ tuyển nằm trong độ tuổi, vv...Đứng ở góc độ xã hội chúng ta đòi quyền "bình đẳng", nhưng ở góc độ quản lý doanh nghiệp thì người ta phải đảm bảo lợi ích, giảm thiểu rủi ro Khi còn học ở UCLA (University of California Los Angeles), bộ môn Hóa Lý (Physical Chemistry), có một phụ giảng cho giáo sư để giúp sinh viên làm các bài tập khó. Anh này câm điếc, nhưng rất giỏi. Anh đứng lớp, có người thông dịch cho anh, thế thôi. Một góc nhìn hết sức nhân văn!!! Đôi tất "kỳ quặc" của con bạn, hay những khác biệt rất "con người" mà bạn nêu trong bài viết quả thật rất cần được đón nhận, với một ánh mắt trân trọng, cảm thông và bao dung. Những khác biệt ấy thật dễ cảm thông trong mối tương quan với những sự "kỳ quặc" của những người đi ngược lại những truyền thống văn hóa, lối ứng xử văn minh, tôn trọng môi trường sống cũng như tôn trọng cộng đồng. Những sự "kỳ quặc" ấy mới đáng bị phê phán, hạn chế dần. Tiếc là đôi khi mọi sự lại diễn ra ngược lại, nhiều người có thói quen kỳ thị với những điều rất tự nhiên như bạn đã nêu, nhưng lại thờ ơ, thậm chí cổ vũ những điều thực sự "kỳ quặc". Bài viết rất hay, xoáy đúng vào thực trạng này và đã giúp nói thay được niềm mong ước của nhiều người, trong đó có tôi. Xin cảm ơn tác giả Cẩm Hà! Bình đẳng không phải là bắt mọi người phải giống nhau mà là tôn trọng sự đa dạng. Ngoài điều đó ra mình còn thấy nhiều bên viện cớ vào bình đẳng để ép mọi người phải theo một "quy chuẩn". Như tác giả nói bình đẳng là không phân biệt đối xử và tôn trọng sự đa dạng. Tự do và Khuôn khổ là hai khái niệm thường xuyên giẫm chân lên nhau, tuy về mặt lý thuyết chúng tương hỗ nhằm tạo nên cái chuẩn mực của pháp luật: Tự do quá trớn sẽ bươu đầu sứt trán với định hướng khuôn khổ, khuôn khổ cứng nhắc sẽ " tức nước vỡ bờ" với khát vọng tự do. Hài hòa được cả hai thứ đó chính là văn hóa, xác lập sâu hay cạn tùy theo trình độ nhận thức ở mỗi con người, mỗi xã hội. Điều đáng ngại nhất hiện nay có lẽ là khuôn khổ thì mù mờ, lỏng lẻo, còn tự do thì mặc tình thả rông trong khi ý thức về giá trị đích thực của sự tự do lại chưa tới, nên chuyện người này vì sở thích riêng tư của mình mà động chạm, thậm chí xúc phạm đến người khác mà vẫn không biết mình sai, vẫn huênh hoang rằng đó là tự do. Bài viết rất hay. Xã hội chỉ có thể phát triển được nếu tôn trọng sự khác biệt. Nếu đào tạo, giáo dục con người theo hướng ai cũng phải cố giống nhau, cùng suy nghĩ, cùng hành động thì xã hội đó sẽ sớm thui chột nhân tài và đi vào ngõ cụt. Theo tôi, việc đào tạo thì không nên có các điều kiện dị biệt; nhưng khi đi làm các công ty có quyền lựa chọn theo tiêu chí của họ. Bình đẳng không phải là "cá mè một lứa" mà phải có tôn ti trật tự cả trong gia đình và ngoài xã hội thì mới là bình đẳng đích thực. Đa dạng nhưng vẫn phải trong một khuôn khổ thống nhất thì mới bảo đảm được nét đẹp của đa dạng, Chúng ta bao dung với những khác biệt vì chúng ta cũng cần được mọi người bao dung cho những khác biệt của mình. Đó là xã hội nhân văn. Đơn sắc và áp đặt cũng khiến xã hội kém sáng tạo, chậm thay đổi, con người không vươn tới được tiềm năng đầy đủ của mình. Bài viết của tác giả nhân văn, khuyên nhủ chúng ta luôn nhìn những khác biệt của người khác một cách bình đẳng, thấu cảm. Nhưng khi đặt sự bình đẳng trong một xã hội quá lớn, thì bình đẳng bỗng trở thành một thứ không tương xứng. Lí giải điều này, trong bản thân chúng ta ai cũng muốn chọn lựa những điều tốt nhất. Thầy giáo giỏi nhất, nhân viên giỏi nhất, người chồng/vợ tốt nhất. Vì những mong muốn tốt nhất chúng ta bắt đầu đặt ra các giới hạn để loại bỏ những người không phù hợp. Chúng ta "tự cho rằng" người nói ngọng thì không thể dạy tốt, người đã cao tuổi thì không đủ thể lực để lao động. Và như thế chúng ta đặt ra các yêu cầu cho tuyển sinh, tuyển việc làm. Điều này đúng hay sai chắc chắn vẫn sẽ còn tranh cãi. Nhưng có một điều rằng, khi đặt ra những giới hạn này chúng ta luôn mất đi những kỳ tích. Kỳ tích hiếm nhưng chúng nằm chính ở những con người mà chúng ta "tự cho rằng". Vậy tại sao chúng ta không loại bỏ những giới hạn đó để xuất phát điểm của mỗi người là bình đẳng? Nếu câu trả lời của bạn là "tốn thời gian", vậy kỳ tích cũng không đến với những người bó hẹp cái đầu và thiếu kiên nhẫn. Mỗi một con người là một tác phẩm của Tạo Hoá, và không ai giống ai hoàn toàn. Nếu công nhận và tôn trọng sự khác biệt của giữa người này với người kia thì mới tạo điều kiện để mỗi người cảm thấy tự do. Tự do là mảnh đất để phát triển năng lực mỗi người. Khi mỗi người đều phát huy được năng lực thì xã hội mới phát triển được sức mạnh. Những nhà quản lý kém hoặc lười nhác thường yêu cầu tất cả nhân viên giống nhau từ ngoại hình đến nội tâm, trong khi điều hiển nhiên là không một ai có thể quản lý được nội tâm. Quản lý hoặc dẫn dắt một tập thể con người hoàn toàn khác với một đàn gà, vịt hoặc cừu, ngựa. Hay, bài viết có tính nhân văn và hướng mọi người có cách sống chia sẻ, đồng cảm với nhau Tôi không đồng quan điểm với tác giả. Khi một ngành đặc thù sẽ có những yêu cầu đặc thù cho ngành đó. Ví dụ ngành xây dựng không thể tuyển người sợ độ cao. Không ai phân biệt đối xử với người khuyết tật, nhưng họ chắc chắn sẽ được đối xử đặc biệt bởi nếu không coi họ là người khuyết tật, bạn sẽ chẳng cần phải xây đường dành cho xe lăn. Quay lại vấn đề chính, không phân biệt đối xử là ở trong tiềm thức, không có sự kì thị, ghẻ lạnh, coi thường. Nhưng trong công việc hay cuộc sống, chúng ta vẫn cần phải phân biệt người bình thường và người khuyết tật để đối xử sao cho đúng. Sư phạm không nói ngọng là đúng nhưng toà án thì cần chú trọng nâng cao năng lực, đạo đức chứ không phải là áp tiêu chuẩn "chiều cao, cân nặng".