Vải và gái đẹp Thế nhưng tôi lại đang lo rằng những mùa sau sẽ không còn vải để ăn khi giá vải mua tại hàng rong trên phố Hà Nội rớt liên hồi. Từ mười lăm nghìn đồng, rồi mười nghìn đồng mỗi ký. Mấy hôm nay họ bán tám nghìn đồng một cân. Tôi mới ngậm ngùi hỏi cậu thanh niên bán vải cho mình, giá mua tại vườn là bao nhiêu. Ban đầu cậu trả lời rằng bốn nghìn đồng, rồi sau thú thật là ba nghìn đồng. Cậu giải thích với tôi về “chênh lệch giá bán ra” là bởi hàng loạt chi phí để đưa vải đến tay người mua ở Hà Nội.Tôi thực sự tin và hiểu rằng lời giải thích của cậu là thật. Thế nhưng lòng chẳng vui hơn. Cả một năm chăm bón, ngóng trông để rồi bán những cân vải với giá không hơn hai cái kẹo, đến bao giờ người trồng vải bớt thiệt thòi, rủi ro?Chuyện vải rẻ thê thảm chẳng có gì mới, vì nó diễn ra quá lâu rồi. Hoàn toàn vẫn là những tình tiết cũ: thương lái Trung Quốc đang thu mua của nông dân Việt Nam một ngày tuyên bố không nhập vải. Họ bảo năm nay Trung Quốc đã trồng được rồi. Đôi khi tôi băn khoăn tự hỏi phải chăng việc nông dân chúng ta không bán được sản phẩm của mình là lỗi của thương nhân Trung Quốc hay họ cũng chỉ là những người kinh doanh bình thường, mong muốn kiếm tiền từ những thương vụ mua đi bán lại. Họ đâu có trách nhiệm phải sang Việt Nam mua sản phẩm giá cao để giúp nông dân Việt Nam.Rất nhiều người không thích thương lái Trung Quốc, thế nhưng tại sao chúng ta vẫn dựa dẫm vào họ để giải phóng các sản phẩm nông nghiệp của mình. Và lao đao, khó chịu khi họ không mua như cách mình trông đợi?Tôi theo dõi các thông tin về nông nghiệp, có nhiều chuyên gia hàng đầu, nhiều đại diện các tập đoàn bán lẻ, nhiều bài viết khiến tôi choáng ngợp trước những tham vọng, các ý tưởng to lớn như “cánh đồng mẫu lớn”, “nông nghiệp 4.0”; hay những ví von “nông nghiệp Việt Nam như cô gái đẹp chờ người đến tán tỉnh”… Tôi không chê các ý tưởng lớn, nhưng tôi tin chẳng có ý tưởng lớn nào thành hiện thực nếu như những ai liên quan không tập trung vào giải quyết vấn đề hàng ngày. Là chuyện biết bao người đang đầm đìa mồ hôi mồ kê ngoài kia, chở những quả vải quả vải ngon lành trong lo âu mà chưa bao giờ biết thế nào là “nông nghiệp 4 chấm”.Trước khi bàn đến mọi giải pháp cho nông nghiệp, cần nhớ một đặc tính quan trọng của nền sản xuất nông nghiệp Việt Nam: nước ta hiện đang có 70 triệu mảnh ruộng và 14 triệu nông hộ. Mỗi nông hộ lại tự hạch toán kinh doanh riêng. Trong "câu chuyện bó đũa" kinh điển, chúng ta có một 14 triệu chiếc đũa xếp riêng lẻ và có thể bị bẻ gãy bất kỳ lúc nào.Tôi đã làm việc với nông dân hàng chục năm qua, nhưng thực sự tôi vẫn phải tìm kiếm trên mạng khá lâu để biết nông nghiệp 4.0 là thế nào. Những nông dân trồng dưa, dứa, ớt, su su chờ giải cứu không hề biết mình ở đâu trong cánh đồng lớn của nền nông nghiệp “nhiều chấm”? Rồi vòng luẩn quẩn lại tiếp tục vào mùa này năm sau. Nhiều nông dân sẽ bỏ lại những mảnh ruộng, cánh đồng của mình để trở thành công nhân trong các khu công nghiệp hay những người bán rong trong đô thị đầy bất ổn.Chiến lược giải cứu thế nào? Tôi đoán có lẽ Bộ Nông nghiệp, Bộ Công thương đã có đầy ý tưởng trên bàn. Nhưng nhìn vào mắt người nông dân, tôi chỉ nghĩ rằng, điều chúng ta cần làm cho họ là không chỉ cố tìm cách xuất khẩu mà tạo ra các nhu cầu trong nước.Để tạo ra điều đó, cần tạo cơ hội cho nông dân tham gia các nhóm sản xuất, hợp tác xã. Không thể gộp 14 triệu thành tố của nền nông nghiệp lại để tính toán, mà phải gộp lại thành những bó đũa vừa hơn. Những nhóm này phải được vận hành hiệu quả để nhờ đó, chính nông dân có cơ hội tự bán hàng, tự xuất khẩu và tự đầu tư vào các dây chuyền chế biến – hay nói chính xác họ làm chủ chuỗi vận hành của sản phẩm sau thu hoạch.Trong cách vận hành, khá gần với mô hình công ty cổ phần, hợp tác xã sẽ hoạt động minh bạch công khai và dân chủ, với sự tham gia của tất cả nông dân và tránh được việc ban chủ nhiệm nhũng nhiễu. Lợi nhuận chia theo mức đống góp của từng nông hộ nhưng quyền đưa ra quyết định thì bình đẳng và công bằng.Tôi làm việc với một hợp tác xã thương mại công bằng gồm các nông hộ trồng cà phê ở Đăk Lăk, ngoài tiền lời chia cho các thành viên, năm ngoái họ còn dư 8 tỷ đồng và đóng góp vào việc xây dựng các công trình cộng đồng cho chính xã mình, hỗ trợ cho người khác.Nông dân của Indonesia, chỉ “0 chấm” mà họ đã tự xuất khẩu cà phê chính mình trồng sang Mỹ thông qua việc tự thuê các đơn vị cung cấp dịch vụ môi giới, xuất nhập khẩu. Nông dân Ấn Độ trực tiếp xuất đưa sản phẩm trên cánh đồng nhà mình vào từng chợ đầu mối, siêu thị. Họ chưa bao giờ trông chờ ai giải cứu mà tự họ tìm thị trường, cách đi thông qua các nhóm của mình.Khi những nông dân nhỏ tập hợp lại với nhau để có sức mạnh của trí tuệ, lắng nghe hơi thở thị trường và tự chủ động hoạt động kinh doanh của mình; Khi người nông dân chọn cách chủ động đứng lên tìm cách khác thay vì làm theo thói quen; khi họ vượt lên cách làm cũ, cách nghĩ cũ và tự chủ động hơn mở rộng thị trường của chính mình thay vì chỉ hì hụi với gốc vải; khi họ có quyền lựa chọn với cánh đồng và sản phẩm của mình, họ trở thành những công nhân nông nghiệp chứ không còn là các nông dân cô đơn bất lực trước mỗi mùa thu hoạch.Bởi nếu tiếp tục như thế này, người nông dân và người tiêu dùng đều thiệt, chỉ một số người mua bán trung gian có lợi.Cây xoài, cây sầu riêng là những “gái đẹp” đã làm được điều đó – tự cứu mình mà không cần chờ ai “tán tỉnh”. Quả xoài cát Chu, xoài cát Hoà lộc đã sống khỏe lâu nay bằng thị trường nội địa. Có lần tôi đưa một đoàn khách nước ngoài đi tìm hiểu thị trường Việt Nam để nhập xoài vào nước họ. Họ choáng váng khi giá xoài cát bán tại Việt Nam cao hơn 2 tới 3 lần xoài ở nước họ. Cây điều của chúng ta cũng đã làm được điều đó rồi, bởi cả thế giới đang đổ xô vào mua bán và “tán tỉnh” hạt điều Việt Nam.Còn quả vải, ngon và đẹp, nhưng sao số phận vẫn buồn đến vậy?Trần Ban Hùng Nói cao xa chung chung thì dễ nhưng giải quyết vấn đề nào cụ thể cũng khó!Quả vải có nhược điểm là khó ai ăn được nhiều mà thời quan thu hoạch chỉ có 2 tuần một năm. Quá nhiều vải cùng thu hoạch một lúc mà không ai ăn nhiều được khiến vải thừa và rớt giá. Chế biến vải đông lạnh hay đóng hộp cũng là giải pháp đã làm nhưng không có lãi: bởi không thể đầu tư cả dây chuyền chỉ để chạy 1 tháng một năm.Giải pháp là trồng ít vải thôi vừa đủ khả năng tiêu thụ. Giải pháp cao hơn là biến đổi gien hoặc can thiệp để vải ra quả quanh năm. Hoặc tạo ra cách bảo quản vải giá rẻ, các hộ dân có thể tự áp dụng. Chính quyền sinh ra để giải quyết các vấn đề kiểu thế này: nếu tổ chức làm được thì bỏ vốn ra làm; nếu không tự làm được thì tạo cơ chế để tư nhân làm. Nông nghiệp Việt Nam như cô gái xinh đẹp chờ người đến tán tỉnh ?Ở làng tôi, cứ con gái đẹp là bị trai làng cấm không cho trai thiên hạ đến tán tỉnh, nếu anh nào cố tình đến tán tỉnh thì ít nhất cũng bị một vài trận đòn ra nhẽ.Còn vải ở Việt Nam, chẳng lẽ cũng bị các nhà chức trách gây khó khăn như trai làng hay sao mà giá vải rẻ vậy? Đây không phải là do cung cầu ảnh hưởng đến giá cả, vì dù vải được mùa nhưng 93 triệu dân đều có nhu cầu ăn vải, chỉ có điều ngay trong đất nước này, có nơi thì vải đổ đi, có nơi thì không có vải để ăn, và cuối cùng người ta cứ vin vào việc phải đổ vải để cho rằng vải ế, tại sao người ta không chở đi cung cấp vải ở khắp nơi trên toàn quốc? Phải chăng nhiều loại phí quá, nhiều kiểu làm luật quá mà vải không thể đến được với người có nhu cầu.Cuối cùng cô gái xinh đẹp đã bị ế . Đây là lỗi tại ai ? Ngoài các nguyên nhân mà tác giả đã nêu, tôi cũng đã thấy chính nông dân Việt nam đã tự đánh mất mình. Có phải dân VN không thích ăn vải đâu! Tôi thích nhưng SỢ! Sợ vải nhúng chất bảo quản rồi mới chở đi bán! Rau các loại cũng vậy, nhưng rau thì BUỘC phải mua rồi rửa kỹ,...Vải ở gốc có 3000đ mà ở Sài gòn bán 30, 350000đ/kg. Liệu giá đấy có hợp lý không? Hay là khi các Ông bà mong xuấ khẩu gạo 450 USD/Tấn thì chúng tôi ăn ở gạo VN với giá 1000USD/Tấn ( khoảng 1 USD/kg) ? Thế thử hỏi cái mạng phân phối của các Ông Bà có đáng hay không? Cám ơn anh Hùng với những trăn trở từ Quả vải tới một nền NN hàng hóa bền vững! Tôi là người sinh ra trên đất Lục xứ Vải và hiện sống xa quê nhưng rất quan tâm tới từng nụ cười tươi của bà co quê nhà khi ..mất mùa mà có thu nhập cao(mùa vải 2017) và khi mà nỗi vất vả cùng nỗi buồn vải rẻ lấn át niềm vui được mùa ở đỉnh cao cả thập kỷ như năm nay.Rất may là Lục ngạn khoảng 5 năm trở lai đây đã đa canh,sau vải còn có cam đường,quýt,bưởi các loại cùng táo,na.....tạo thêm thu nhập để bà con K qua phụ thuộc vào vải thiều nữa.Nhưng vẫn rất cần những suy nghĩ và cách giải quyết tâm huyết để bà con bớt đi những nỗi buồn lo khi cây trồng cho năng suất cao. Viết hay thế ... Cũng không có gì lạ khi các loại hoa quả của người trồng cây một nắng hai sương mới thu hoạch được một cân vải không hề đơn giản, khi có các loại quả rồi thì những người nông dân lại lo đầu ra. Họ chỉ lo được ra khỏi làng, khỏi xã, khỏi huyện, khỏi tỉnh đã quá sức rồi, vì vậy tại sao người ta hay nói được mùa thì mất giá, được giá thì lại mất mùa là vậy. Câu trả lời này thì trách nhiệm thuộc các nhà quản lý tầm vỹ mô phải trả lời, không có cách nào khác. Tôi thì nghĩ các ý tưởng cao siêu quá nên phải từ từ mới thành hiện thực được, nông dân cố đợi thêm chút nữa Không thể so sánh vải với cà phê được. Cà phê có thể để từ vụ này qua vụ khác. Vải hái xuống chỉ để được vài ngày. Thay vì can thiệp trực tiếp vào cây vải, có thể làm tốt hơn ở hệ thống logistics thì người nông dân cũng được nhờ Nổi đau nền nông nghiệp, cung cầu không cùng nhịp, phải phun thuốc nhiều mới giữ được sản phẩm.... Nổi đau của sản xuất không biết bán đâu? có ai mua? bán đủ vốn hay không?.... Nổi đau người tiêu dùng, có thuốc hay không? phải mua cao hơn giá trị thực bao nhiêu là tiền?.... Vì sao không thể cùng nhau thành 1 bó đũa? Người dân mình mạnh ai nấy làm, làm theo cảm tính, không có quy hoạch, không được hỗ trợ về công nghệ, không biết buôn bán giỏi như người Trung Quốc, muốn có nông nghiệp 4.0 thì cần những nông dân 4.0, chứ dân trí chung như bây giờ thì vẫn mãi là vòng luẩn quẩn mà thôi. Tôi vẫn thấy điểm yếu lớn nhất của nông dân Việt Nam là không có được kiến thức kinh doanh buôn bán. Nếu họ có được kiến thức này họ đã tự tìm đầu ra trước khi sản xuất. Họ cũng sẽ có lợi nhuận cao hơn khi trực tiếp phân phối và bán sản phẩm của mình. Dù nhỏ lẻ họ vẫn có thể liên kết tạo thành công ti, hợp tác xã, có vốn điều lệ tự góp hoặc đi vay. Cái chính là họ chỉ chăm chăm vào việc dễ nhất là trồng trọt và chăn nuôi còn bán thì phó mặc người dưng. Nếu một gia đình trồng vải tự vận chuyển hoặc thuê xe tải chở hàng vào thành phố và tự bán họ đã được giá cao hơn, người tiêu dùng cũng sẽ mua với giá rẻ hơn, không bị ép giá. Họ có thể trực tiếp chở hàng xuất khẩu qua Mĩ, châu Âu bằng đường máy bay. Thật tiếc là mấy bác nông dân nhà mình không thích đọc báo, và cũng chẳng quan tâm tới chuyện đi buôn ở nước ngoài hay thành phố cứ giao hết cho thương nhân. Thương nhân thì được mấy công ty làm ăn họ trực tiếp trồng cây, chăn nuôi, họ làm lớn thì các bác nông dân thất nghiệp hết. nói thật trái cây rẻ thì tội nghiệp người nông dân sẽ khổ vì không có tiền. mà trái cây tăng giá thì tội cho chúng tôi người dân thu nhập ít hay mới khá khá. nói đến xoài cát hoà lộc giá 30 nghìn đổ lên chứ lúc cao điểm tới 40 hay 50 nghìn môt ký. rồi trái vải ở nông dân chỉ 3 nghìn đồng nhưng khi tôi mua cũng tằm giá 15 đến 20 nghìn. vậy làm sao kiểm soát được chi phí vận chuyển và làm sao với thương lái áp đảo giá. họ là người không tốn công trồng không tốn công hái trái ( nhưng ) họ trở thành người quyết định giá và làm giàu. Đó là tự dân chuốc lấy thôi. Trồng thì cứ đua đòi trồng cho nhiều. Ngày xưa các cụ có câu "Thấy người ta ăn khoai thì vác mai mà chạy" Đầu tiên thấy một vài hộ trồng trúng giá nên trồng theo ồ ạt dẫn đến cung vượt quá cầu. Không chỉ vải mà cả thanh long, ớt cay, chuối, sầu riêng... Nhiều loại cây khác nữa. Được vài vụ đầu thì tốt. Đến khi có thu đại trà thì vỡ trận. Lúc này thì kêu lên này nọ, giải cứu vải, giải cứu ớt cay, giải cứu thịt heo... Khi trúng giá thì các anh là đại gia, nông dân làm kinh tế giỏi, khi rớt giá thì kêu gọi giải cứu. Đã đầu tư kinh doanh thì phải chịu quy luật thị trường chứ. Lời ăn - Lỗ chịu. Sao khi trúng giá thì hô hào, nhà lầu xe hơi. Năm thu nhập hàng trăm triệu. Nói thật những lúc như thế những người như chúng tôi không có tiền để mua đâu. Bây giờ keu giải cứu. Thật nực cười, đầu tư kinh doanh mà luôn muốn thắng. Không bán được thì kêu giải cứu. Ô hô, giải cứu! "Tôi đoán có lẽ Bộ Nông nghiệp, Bộ Công thương đã có đầy ý tưởng trên bàn." Còn trong một nhiệm kỳ mà làm cho ý tưởng thành hiện thực thì có lẽ không kịp, vì thế nông dân, nông nghiệp mãi vất vả? có một nguyên tắc chung trong sản xuất nông nghiệp có lẽ là với mọi quốc gia đang phát triển và các nước phát triển tạm gọi là sản xuất dư thừa , do kỹ thuật sản xuất , do năng suất ngày càng cao - hay một thuật ngữ chung là bóc lột sức lao động của đất ngày càng nhiều hơn... Trừ các loại thực phẩm cơ bản để đảm bảo sự sống VD với các nước đồng bằng thì là lúa , gạo các nước khác như lúa mì , lúa mạch , các loại ngũ cốc khác thì các sản phẩm khác tạm gọi là ăn cũng được ,không ăn cũng không sao . Cơ chế chung của toàn cầu hóa , hoặc chuyên môn hóa thì mội nơi sễ phát triển riêng thế mạnh của mình và thông qua cơ chế trao đổi , cùng hưởng thụ để chia sẻ với nhau hòng thỏa mãn nhu cầu ở mức cao nhất . Nhưng trong những cán cân ấy vẫn có các loại hàng hóa đặc thù khác nhau . Tôi cam đoan rằng với vải , với dưa hấu, chuối.. vẫn có rất nhiều người dân không có khả năng để đủ thu nhập ăn được nó. Vậy thì nếu làm tốt thị trường cho 90 triệu dân ta có thể sử dụng đã là một thành công rồi , trước khi nghĩ tới những thị trường xa hơn , Lúa bán không hết thì vẫn phơi để dành ăn dần , trái cây ế thì không đề dành ăn thay bữa được