Học toán vì điều gì? Viện Hàn lâm khoa học Na Uy mới công bố trao tặng giải thưởng Abel 2021 dành cho hai nhà toán học xuất chúng: Giáo sư László Lovász của Viện Toán học Alfréd Rényi và Đại học Eötvös Loránd, Hungary và Giáo sư Avi Wigderson của Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton, Mỹ.Abel là một trong những giải thưởng danh giá nhất tôn vinh những toán học gia xuất sắc. Không có giải Nobel dành cho toán học. Abel có lẽ là giải thưởng toán học gần với Nobel nhất theo các tiêu chí khoa học và cả cách thức tổ chức.Giải thưởng năm nay được trao trên nền tảng các đóng góp của hai nhà toán học trong lĩnh vực toán rời rạc và khoa học máy tính, đặc biệt các công trình quan trọng kết nối hai lĩnh vực trên.Tôi biết Giáo sư Lovász gần 30 năm nay. Vợ chồng ông là người dẫn dắt và giúp đỡ tôi vào con đường toán học khi còn là sinh viên khoa điện tử ở Budapest. Ông là thầy hướng dẫn luận án tiến sĩ của tôi ở Đại học Yale, là đồng nghiệp ở Microsoft, và bạn của gia đình tôi trong thời gian rất dài.Tôi và cả gia đình rất vui khi ông nhận được giải thưởng danh giá này, nhưng điều đó không làm tôi ngạc nhiên chút nào. Với những đóng góp và mức độ ảnh hưởng to lớn của ông trong toán học, rất nhiều giải thưởng danh giá trước đó và gần 65 nghìn trích dẫn trên Google scholar - con số gần như không tưởng với những người làm toán - điều đó sớm muộn phải tới.Lovász nổi tiếng là thần đồng của khoa học Hungary từ rất sớm. Dù là một nước chỉ có chừng 10 triệu dân, Hungary có truyền thống sản sinh ra các khoa học gia rất xuất sắc.Một câu chuyện lưu truyền trong giới khoa học, trong một số cuộc họp của dự án Mahattan - dự án bom nguyên tử đầu tiên - tiếng Hung được nói nhiều hơn tiếng Anh. Trong hơn 20 nhà toán học được giải thưởng Abel có ba người Hung.Lovász có bốn huy chương thi toán quốc tế, ba vàng và một bạc, viết luận án tiến sĩ song song với luận án tốt nghiệp đại học, và trở thành viện sĩ hàn lâm trẻ nhất của Hungary khi chưa 30 tuổi.Một số thầy giáo cũ của tôi ở Budapest kể, trong hội thảo nọ, một giáo sư đến từ phương Tây nói tới vấn đề hóc búa vừa được một nhà toán học Hungary là Lovász giải quyết. Khi ban tổ chức nói ông Lovász cũng có mặt ở đây, giáo sư lễ phép xin gặp giáo sư Lovász để trao đổi.Ban tổ chức im lặng một cách khó hiểu, sao đó bẽn lẽn thông báo, ông Lovász chưa phải là giáo sư. "Ồ, thế thì gặp tiến sĩ Lovász vậy", vị khách nói. Ban tổ chức im lặng lâu hơn, và một cách bẽn lẽn hơn, thông báo tiếp, ông Lovász cũng chẳng phải tiến sĩ. Hiện "ông" đâu đó 19 tuổi và đang đá bóng ở ngoài sân.Hướng nghiên cứu của tôi khác Lovász nên không có dịp viết bài chung với ông nhiều. Nhưng như một người thầy, ảnh hưởng của ông rất sâu sắc. Lovász có kiến thức rất rộng về toán học và khoa học nói chung. Nhờ đó, ông nhìn thấy những mối quan hệ ẩn giữa các lĩnh vực khác nhau, và có những lời giải rất đặc biệt cho một số bài toán khó, dùng những công cụ ít ai ngờ tới.Các bài giảng của ông đều cuốn hút, và dù người nghe không thuộc lĩnh vực hẹp của ông cũng có thể học được điều mới mẻ. Một phần nhờ tư duy ông rất mạch lạc, có khả năng diễn giải một cách dễ hiểu các vấn đề phức tạp. Nhưng có lẽ quan trọng hơn, ông chuẩn bị rất kỹ lưỡng và coi các bài giảng như một đóng góp cho cộng đồng.Lovász viết rất nhiều sách, trong đó có quyển Combinatorial problems and exercises từ cuối những năm 70, cho đến nay vẫn là sách gối đầu giường của các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực này.Việc Lovász nghiên cứu khoa học máy tính không chỉ là vì nó là ngành khá gần với toán tổ hợp, mà có lẽ vì ông là người rất thực tế, thích tìm tòi. Ông đã lập trình trên những chiếc máy tính hiếm hoi có được ở Đông Âu trong thời chiến tranh lạnh. Ông là một trong số rất ít nhà toán học tôi biết có thể chữa được gần hết các loại máy móc vật dụng quanh nhà, đôi khi cả ô tô. Phần lớn các nhà toán học khác chỉ biết chúng tồn tại, hoặc chứng minh được chúng tồn tại. Ông nhìn thấy khả năng và tầm quan trọng của máy tính từ rất sớm, rất xa trước khi máy tính đóng vai trò mấu chốt trong cuộc sống như hiện nay.Phần lớn nhà nghiên cứu đều muốn dành hết thời gian vào các dự án của mình, thậm chí tìm mọi cách giảm giờ lên lớp để viết bài. Nhưng Lovász dành rất nhiều thời gian vào việc quản lý, điều hành, đào tạo thế hệ trẻ. Rất nhiều nhà toán học nổi tiếng của Hungary là học trò trực tiếp hay gián tiếp của ông.Ông là trưởng khoa hình học ở Đại học Szeged, Hungary khi chưa đến 30 tuổi. Từ đầu 2007 đến cuối 2010, ông là chủ tịch Hội Toán học thế giới. Khi đang làm việc tại bộ phận nghiên cứu của Microsoft năm 2007, vợ chồng ông chuẩn bị rời Mỹ về Hungary, tôi hỏi ông sao lại về. Ông trả lời đại ý muốn gây dựng lại các truyền thống toán học cũ của Hungary, vì sau khi bức tường Berlin sụp đổ, hầu hết các giáo sư giỏi nhất đều sang Mỹ hay Tây Âu.Năm 2014, ông đảm nhận vị trí Chủ tịch Viện Hàn lâm Hungary, một vị trí rất trang trọng. Nhưng trong bối cảnh chính trị của Hungary từ đó đến nay, ông gánh trọng trách rất lớn và nhiều áp lực.Học toán để làm gì? Cuộc sống và sự nghiệp của László Lovász phảng phất như một câu trả lời.Vũ Hà Văn thực ra những người đặt câu hỏi: học toán để làm gì, thì họ học chưa tới để thấy những ứng dụng mà nếu không có toán không thể nghiên cứu sâu/đỉnh cao được, thậm chí nếu không có toán thì máy móc không chạy được. Hoặc họ đánh giá toán học có lẽ là những bài toán cụ thể, hóc búa mà không biết liên quan gì tới công việc thường nhật của họ, mà quên đi rằng cho dù chả liên quan gì tới công việc của họ thì toán cũng giúp con người suy nghĩ logic và tư duy mạch lạc, đó là lí do mà toán học được coi là mẹ của các môn khoa học (vật lí, kinh tế, khoa học máy tính...). Nên những người giỏi toán chính là những người đóng góp nhiều nhất cho xã hội theo cách cơ bản nhất Câu hỏi của tác giả phù hợp với 100% người phải học toán. Câu trả lời của tác giả lại chỉ dành cho nó 00000001% của những người phải học toán. Rất nhiều người vẫn phải đợi một câu trả lời phù hợp hơn với họ. Thôi đi nào, câu chuyện của các giáo sư thì đừng đem ra mà ghép cho toàn xã hội. Ko chỉ Toán, môn nào cũng vậy, chỉ dạy cho học sinh một lượng vừa đủ để sử dụng trong cuộc sống, ko thì nó biến thành ác mộng. Rồi sau đó ai muốn đi theo nghề nào thì học sâu những môn cho nghề đó thôi. Lúc đó ai muốn đi theo công nghệ, quản lí, thiết kế... thì đi sâu các môn tự nhiên, trong đó có Toán. Bài viết làm cho người đọc hiểu một phần sự vĩ đại của vị giáo sư người Hung, và hiểu khá rõ sự gần gũi của tác giả cùng gia đình tác giả với giáo sư ấy, nhưng vẫn chưa hiểu học toán để làm gì?! Theo tôi thì học những môn tự nhiên giúp người ta giải quyết mọi vấn đề trông cuộc sống dễ dàng hơn, nhờ sự tư duy logic và kiến thức có được khi học Toán, Lý, Hoá. Bởi vạn vật hữu hình xung quanh ta đều liên quan tới ba môn học cơ bản này. Vậy học toán để làm gì ? Đến bây giờ tôi vẫn tự hỏi tôi học Tích Phân- Vi Phân- Đạo Hàm- Logarit - Phương trình lượng giác ( chương trình toán cấp 3) để làm gì? Nhiều người nói để rèn luyện tư duy logic nhưng thiếu gì cách rèn luyện tư duy logic. Nên chăng những phần trên chỉ dạy ở bậc Đại học cho những sinh viên chuyên ngành? bài viết hay kể về một nhân tài toán học, nhưng cái cách bắt mọi học sinh phổ thông phải học thái quá môn toán, coi nó là thước đo năng lực mà trên thực tế tuyệt đại đa số không hề sử dụng đến trong cuộc sống sau này là không ổn, không thực tế. chỉ nên dạy toán phổ thông trong phổ thông, còn toán cao cấp... nên dành cho các đối tượng thích, cần thiết, bắt buộc phải học môn toán để sử dụng vào công việc. Thực ra thì tác giả trong ngành toán thì suy nghĩ thế, với người ngoại đạo thì toán không có ứng dụng nhiều. Đọc hết cả bài vẫn chưa thấy câu trả lời. Câu hỏi chính thì lại để câu trả lời mở. Cuộc đời của Lásxló Lovász là của một thiên tài toán học nhưng quan trọng nhất chỉ là cuộc đời của một cá nhân, liệu có thể dùng để giải thích cho số đông về mục tiêu học toán? Rốt cuộc học toán để làm gì ? . đâu phải ai học toán cũng để có sự nghiệp như László Lovász. Thử hỏi trăm nghìn sinh viên ra trường làm việc, bao nhiêu người cần dụng toán phổ thông, cần ứng dụng toán ở Đại học. Chắc chắn là không nhiều. Vậy là chúng ta đã lãng phí bao nhiêu công sức cho việc dạy toán không đúng người? Hãy để những người muốn học toán được học toán. Vai trò của toán học không có gì phải bàn cải, vì nó hiển hiện trong mọi mặt của đời sống. Đơn giản là không có nó thì chúng ta không có máy tính, điện thoại ở đây để trao đổi. Tôi cho rằng câu hỏi chúng ta cần đặt ra là "dạy toán học như thế nào". Gần 20 năm trước khi học toán phổ thông và Đại Học ở Việt Nam tôi thấy mọi thứ rât khô khan. Các bài giảng chủ yếu chú trọng vào công thức và bài giải nên hầu như học sinh/sinh viên chỉ tập trung giải bài mà không hiểu nhiều về ý nghĩa đằng sau nó. Và cũng vì thế mà rất dễ quên, và học cũng rất chán. Sau này ra học nước ngoài, nhất là một số nơi ở Châu Âu họ nói rất nhiều intuition (ý nghĩa đằng sau nó) nên bản thân tôi ngày càng thích toán hơn. Và tôi tin rằng thời đại khoa học công nghệ ngày nay, ai giỏi về toán thì rất có lợi thế. Vô cùng trân trọng những người theo đuổi khoa học cơ bản. Chính họ là người tạo nền móng, cơ sở lý luận và giá trị cốt lõi để tạo nên những đột phá của loài người.Chặng đường đó đầy chông gai, họ đã hi sinh việc có thể đi theo những lĩnh vực dễ kiếm tiền như kinh doanh, tài chính đồng thời được xã hội coi trọng để đổi lấy thời gian, chất xám cho công việc nghiên cứu đơn độc và không có hứa hẹn, không có điểm dừng.Chúng ta có học sinh phổ thông học khoa học cơ bản rất giỏi nhưng môi trường, đãi ngộ cho các nhà khoa học sau phổ thông cơ chế rất nghèo nàn nên đa phần các tài năng phải chọn ngành nghề khác. Mặt khác, việc ganh đua môn Toán dồn ép quá nặng ở các cấp phổ thông khiến cho ngoại trừ số ít hsg đa phần trong trạng thái chưa kịp thấm và cảm vẻ đẹp và ứng dụng của toán, của các định luật khoa học đã phải lao đầu vào giải những bài mang tính đánh đố. Áp lực này làm môn Toán trở thành ác mộng, hs vừa đạt thành tích sau bao năm ngay lập tức trút bỏ gánh nặng này khi có cơ hội.Chúng ta phải nhìn nhận là không nên vì chủ trương mới giảm tải áp lực mà bỏ hẳn hoặc phủ định hoàn toàn vai trò ý nghĩa của Toán. Hướng đi có thể nhận định rõ các mức độ của Toán để hs có quyền lựa chọn sau khi hoàn tất phần cơ bản đại trà có thể tùy chọn chuyên sâu hoặc phát triển bản thân ở lĩnh vực khác. Đồng thời gây dựng môi trường toán học như Hungary mới mong phát triển và nuôi sống các nhà khoa học còn không thì mãi luẩn quẩn với câu hỏi: Học Toán để làm gì ? Thế túm lại, học toán để làm gì?