Hợp tác công - tư Chúng tôi có hơn một giờ trò chuyện thú vị mà chủ đề chính là xã hội hóa y tế. Thời điểm đó cụm từ này được nhắc đến như một hướng đi đột phá của ngành y. Mọi địa phương đều khuyến khích sự tham gia của tất cả thành phần trong xã hội vào lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Bộ mặt ngành y khởi sắc, trang thiết bị hiện đại có mặt ở vùng sâu, vùng xa; những cơ sở y tế tư nhân khang trang mọc lên... Cách làm này được khẳng định rộng rãi là đúng đắn, cần phát huy mạnh mẽ. Tuy nhiên ngay từ lúc ấy tôi đã băn khoăn, vì phát triển kiểu tự phát như vậy không sớm thì muộn, bất cập sẽ nảy sinh và hậu quả sẽ nặng nề cho hệ thống an sinh quan trọng nhất nhì của xã hội.Khuyến khích người dân đầu tư vào y tế là chủ trương đúng đắn nhưng cần có hướng dẫn rõ ràng. Nhà nước không có nguồn lực thì tư nhân có thể làm thay, nên cần có cơ chế, chính sách hỗ trợ y tế tư nhân phát triển, nhưng lại rất cần minh bạch công - tư.Không thể xã hội hoá bằng cách cho tư nhân bỏ tiền mua máy đặt trong bệnh viện rồi khai thác chia lợi nhuận; hay xây hẳn một khu trong viện công để tư nhân vận hành như một phòng khám tự nguyện.Lấy ví dụ đơn giản, nếu có một máy chụp cắt lớp của nhà đầu tư đặt trong bệnh viện công để thu lợi nhuận, sẽ khó đảm bảo mọi y lệnh chụp chiếu là hoàn toàn đúng chỉ định. Sự lạm dụng sẽ xảy ra, nhưng dưới hình thức được đồng thuận cao.Phân bổ lợi nhuận trong hình thức xã hội hóa cũng là một ma trận vì không có quy định quản lý nào đề cập chi tiết vấn đề này.Quản lý hoạt động khám chữa bệnh, cũng như tài chính của bệnh viện công, cần minh bạch nhất quán, vì chỉ để xảy ra một sự không rõ ràng, một xuất phát điểm thiếu tường minh, "con tàu" sẽ trật bánh.Chính vì vậy trong phiên họp đại biểu quốc hội chuyên trách hôm 8/9, tôi đã đề xuất bỏ cụm từ "xã hội hóa y tế".Theo tôi, chỉ nên quy định ba hình thức hợp tác công - tư trong y tế.Hình thức đầu tiên là cho vay. Điều này nên được khuyến khích để các bệnh viện có thể đứng tư cách pháp nhân, vay của các tổ chức tín dụng, tổ chức quốc tế. Bệnh viện sau đó đầu tư bằng nguồn tiền vay và có trách nhiệm bảo vệ vốn vay như một doanh nghiệp. Hình thức này trả lời cho những thắc mắc của nhiều người về việc không xã hội hóa lấy đâu ra nguồn lực đầu tư cho y tế vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Tư nhân có lợi thế vốn để mua máy móc đặt ở bệnh viện, vậy tại sao không cấp vốn với lãi suất ưu đãi để bệnh viện mua. Nhà đầu tư đều tính toán đến phương án thu hồi vốn khi đặt máy, vậy nên, để bệnh viện vay tiền mua là hoàn toàn khả thi. Hơn nữa các tổ chức tín dụng cho vay sẽ là đơn vị giám sát không thể tốt hơn.Thứ hai là thuê. Hình thức thuê đã có nhưng hiện chưa rõ ràng để các bệnh viện thực hiện, khiến nhiều bất cập xảy ra, chẳng hạn trong lĩnh vực xét nghiệm. Việc không có quy định rõ ràng tạo ra câu chuyện con gà - quả trứng, hậu quả là rất nhiều máy xét nghiệm hiện đại đang bị dừng hoạt động trên cả nước.Thuê cũng có hai chiều công - tư. Chiều thứ nhất, bệnh viện công thuê phương tiện, trang thiết bị tư nhân, ví dụ các loại máy móc đắt tiền. Bệnh viện chịu trách nhiệm thuê để hoạt động hiệu quả.Chiều thứ hai là tư nhân thuê nguồn lực, thương hiệu của bệnh viện công. Chiều này rất khó nhưng trong nên đặt ra hướng để các luật, nghị định hỗ trợ, giúp nó trở thành hiện thực.Với hình thức cho thuê, có thể tham khảo cách vận hành của các tập đoàn khách sạn lớn trên thế giới như tập đoàn Accor, sở hữu các thương hiệu như Sofitel, Novotel, Movenpick.... Họ không trực tiếp xây khách sạn mà các nhà đầu tư bỏ tiền xây và thuê các thương hiệu của Accor vận hành. Đấy chính là cách hiện nay đang triển khai rất hiệu quả tại Việt Nam.Y tế công có thương hiệu, nguồn lực chất xám lớn nhưng không đủ khả năng bỏ tiền ra xây dựng bệnh viện và hạn chế về mặt quản trị. Chúng ta lấy thế mạnh của y tế công là thương hiệu, chất xám các bác sĩ, điều dưỡng, các nhà khoa học; phối hợp với khả năng vận hành linh hoạt của tư nhân.Tất nhiên rất khó định giá thương hiệu bệnh viện cũng như y bác sĩ nhưng nếu không làm, ngành y sẽ mất đi một hướng hợp tác công - tư theo tôi là hiệu quả nhất.Thứ ba là hợp tác công tư phi lợi nhuận trong lĩnh vực y tế. Đây là hướng thế giới đã triển khai từ rất lâu. Những bệnh viện lớn của Hàn Quốc hiện nay đều vận hành theo nguyên lý này. Các tập đoàn lớn như Huyndai, Samsung... đều có bệnh viện riêng và phi lợi nhuận. Việt Nam đã có bệnh viện tư nhân phi lợi nhuận nhưng chưa có bệnh viện nào hợp tác công - tư phi lợi nhuận.Hợp tác công - tư phi lợi nhuận là các nhà hảo tâm, tập đoàn hay các quỹ tài chính xây dựng cơ sở vật chất rồi cho bệnh viện công vận hành. Lợi nhuận (nếu có) sẽ không chia mà giữ lại đầu tư để phát triển bệnh viện, nâng cao đời sống cán bộ, nhân viên và các bệnh nhân nghèo, hoàn cảnh quá khó khăn.Đây là mô hình nên khuyến khích và chắc chắn sẽ có rất nhiều tổ chức, cá nhân bỏ tiền ra xây dựng bệnh viện với thương hiệu nhà nước, phục vụ người bệnh. Lợi ích thu về là danh tiếng cho tổ chức của mình cũng như những khoản đầu tư ấy sẽ được miễn thuế theo thông lệ trên thế giới.Hợp tác luôn là bài toán khó, ngay cả giữa các cá nhân, tổ chức không sử dụng ngân sách hay tài sản nhà nước. Hợp tác công - tư trong y tế vì vậy là bài toán rất khó tìm ra lời giải đúng hoàn toàn. Tuy nhiên không thể coi xã hội hoá y tế là tư nhân bỏ tiền của thay cho nhà nước, đầu tư vào hệ thống y tế công để tất cả cùng có lợi.Để giải tốt bài toán này, sự đóng góp của các nhà hoạch định chính sách là điều cần thiết, nhằm tạo nên sự thay đổi có tính chất sống còn của ngành y tế Việt Nam.Nguyễn Lân Hiếu Cảm ơn tâm huyết của bác Lân Hiếu. Chia sẻ thêm em vừa bị tai nạn xe máy bị gãy chân khá nặng cấp cứu vào bệnh viện công tuyến đầu tại tp Hcm đầu tháng 8, bác sĩ chỉ định bó bột về nhà tháng sau tái khám. Tới ngày tái khám bsi khác hỏi tại sao em không phẩu thuật vì em bị khá nặng em mới ngớ người hỏi dò lại kĩ thì bsi mới nói ra là do thiếu vật tư y tế do không đấu thầu được nên lúc em cấp cứu bác sĩ đã không chỉ định mổ.Em đã phải tức tốc liên hệ một bệnh viện tư có tiếng để phẩu thuật gấp. Điều đáng nói ở đây là bsi ngay lần đầu vì thiếu vật tư đã không đưa ra phương án điều trị tốt nhất và không thông báo với bệnh nhân. Bản thân em đã phải chịu đau đớn tới hai lần vừa tốn chi phí đi lại thăm khám. Không biết có bác nào rơi vào hoàn cảnh giống em không. Mong sao ngành y có nhiều giải pháp chứ tiền thừa thì trả lại mà bệnh nhân cần thuốc và vật tư y tế mà không có thì ko biết sẽ ra sao. Bạn đừng thắc mắc vì sao lại phải đi siêu âm hay chụp cộng hưởng từ khi chỉ bị đau bụng nhức đầu bình thường khi vào khám. Mua máy về có lẽ nào để nằm chơi . Bản chất của lĩnh vực kinh tế tư nhân là sinh lợi nhuận họ mới làm. Kêu gọi xã hội hóa y tế (tức tư nhân hóa) mà không cho họ tìm kiếm lợi nhuận chính đáng thì quá phi lý. Lời giải rất hay cho bài toán khó hiện nay. Hy vọng bác sĩ và bệnh nhân mau chóng không còn lo lắng có được chữa bệnh nữa hay không.Cảm ơn ông rất nhiều! Quản lý nhà nước của ngành y tế đang có nhiều tồn tại bất cập, vì vậy chỉ có thể xem xét lại việc xây dựng hệ thống tổ chức bộ máy của ngành cho hợp lý, chặt chẽ hơn và phải xác định rõ ràng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cho mỗi tổ chức đơn vị thì ngành y tế mới làm tốt được việc chăm sóc cho nhân dân. Các nước phát triển họ làm thế nào chẳng lẽ không đáng để chúng ta học tập, lĩnh vực y tế,giáo dục suốt ngày phải tranh cãi tìm con đường đi là thật đáng buồn. Nhiều máy chụp chiếu ở BV công do các bác sỹ, nhân viên BV góp tiền mua và hưởng lợi. Mảng nào "xương" thì của công, ngon thì tư, mà chẳng ai xa lạ, chính các bs nv của BV góp. Vì thế việc chỉ định chụp cũng tăng lên. Chính sách, chủ trương nào cũng đúng nhưng khi xảy ra vấn đề phần lớn là do việc quản lý/ điều hành lỏng lẻo, còn nhiều lỗ hổng nên người bệnh đang phải gánh chịu.Đơn cử việc lạm dụng cận lâm sàng nó xuất phát từ việc hợp tác công-tư, cho tư nhân mua máy móc đặt trong BV dẫn đến bệnh nhân nào đến khám cũng phải qua cửa cận lâm sàng, xét nghiệp, chụp, chiếu, v.v.v nhiều lần. Ai đi khám bệnh phải làm đi, làm lại mấy dịch vụ này, tốn mớ tiền, mới thấu hiểu: "Không thể xã hội hoá bằng cách cho tư nhân bỏ tiền mua máy đặt trong bệnh viện rồi khai thác chia lợi nhuận; hay xây hẳn một khu trong viện công để tư nhân vận hành như một phòng khám tự nguyện".Y tế là một dịch vụ đặc biệt vì nó ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của con người. Nếu phát triển được mô hình hợp tác phi lợi nhuận thì quá tốt! Thật xót xa cho các ca bệnh phải nằm chịu trận chỉ vì không có tiền trả viện phí, vì vậy, rất cần một cơ chế quản lý chặt chẽ, hạn chế lợi ích nhóm trong việc cung cấp dịch vụ công-tư, đồng thời hoàn thiện chính sách bảo hiểm y tế để người bệnh nghèo có thể được chăm sóc ở mức cơ bản. Nếu bệnh viện vẫn làm vì lợi nhuận (dù theo phương án phi lợi nhuận vẫn phải sinh lời để tái đầu tư và trả chi phí nhân công) thì vẫn còn việc lạm dụng như bác nói. Tôi nghĩ vẫn cần phải có sự quản lý về chuyên môn nghiêm ngặt và chế tài xử phạt của Nhà nước. Dù phương án nào tất cả do đạo đức của con người trong hành nghề. Việc chỉ định vượt quá mức cần thiết đều có thể xảy ra với phương án này hay phương án kia và có nhiều lý do để biện hộ mà chỉ trong ngành mới biết được là đúng hay không đúng mà thôi. Vai trò và đạo đức trong sáng của lãnh đạo Khoa, sự công tâm không tư lợi, trù dập sẽ là tấm gương và khiên chắn tốt cho mọi thành viên thực hiện nhiệm vụ đúng quy định và đúng lương tâm chức nghiệp. Nếu thực hiện được việc hợp tác công,tư phi lợi nhuận như đã nêu trên thì đây sẽ là một bước tiến lớn cho nghành y tế Việt Nam. riêng y tế là phải công ra công, tư ra tư chứ không đùa được, thậm chí theo tôi y tế và giáo dục phải dần tiến đến miễn phí Để giải quyết bài toán thiết bị y tế trong BV công theo tôi cần xác định cho rõ thực trạng.1. Người dân cố chấp nhận chi trả phí sử dụng thiết bị ở mức cao.2. Các cơ chế vốn của các tổ chức Tín dụng như Ngân Hàng Chính sách, quỹ bảo hiểm an sinh.. cho thiết bị cần thao gỡ quy định theo hướng dễ tiếp cận vốn vay để BV mua và sử sụng. Ưu đãi vốn, cơ chế vay cho Bệnh viện như các loại hình ưu đãi tín dụng khác.3. Cơ chế lợi nhuận khai thác và cơ chế khám chữa bệnh phải tách bạch giữa các chủ thể với nhau. Minh bạch và tốt nhất là chủ thể sở hữ tách rời ra khỏi BV. Chủ sở hữu thanh toán các chi phó cho BV hợp lý.Chúng ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường có định hướng thì ta phải chấp nhận cơ chế vốn có định hướng của nhà nước, tôn trọng bản chất cơ chế thị trường lấy tôn chỉ do dân, vì dân mà phục vụ. Nhất định sẽ làm được. Tôi hoàn toàn tán thành ý liến của bs Hiếu, anh là người có tâm và có tầm, bệnh viện ĐH Y do anh quản lý tuy cơ sở vật chất hơi khiêm tốn và nhỏ hẹp nhưng y đức ở đây khá ổn, y bác sỹ trẻ và nhiệt tình. Mong là các nhà lãnh đạo Chính ohur và ngành y tế tiếp thu để sớm có định hướng phát triển cho ngành y tế nhằm thu hút nguồn lực tài chính tư nhân với nguồn nhân lực của y tế công. Câu hỏi đặt ra sau bài viết là nên hay không xã hội hóa và sử dụng nguồn lực này như thế nào để hiệu quả, không trái y đức và đảm bảo không lãng phí. Bệnh viện có cần máy siêu âm, CT, MRI để nâng cao chẩn đoán không? Thưa có. Bệnh nhân có cần được chẩn đoán đúng bệnh để khỏi phải đi đến các thành phố lớn đỡ tốn kém di chuyển và lưu trú không? Thưa có. Các công ty cần bán máy và phát triển kỹ thuật y tế cao hay không? Thưa có. Nhân viên y tế cần tăng thu nhập, nâng cao tay nghề? Thưa có. Nếu lãnh đạo bệnh viện hiệu quả, cân đối kinh tế và nghề nghiệp thì mọi việc sẽ tốt hơn. Việc bộ trưởng bộ y tế mới có background từ ngành kinh tế đều có lý do của nó.