Nông dân miền Tây sống khoẻ với lúa mùa nổi Cánh đồng hàng trăm ha nằm cạnh kênh Nam T6, xã Vĩnh Phước, huyện Tri Tôn, An Giang, đan xen những thửa lúa mùa nổi và cánh đồng năng ống. Chiều muộn, ông Đinh Văn Trưng men theo con đê sang nhà bạn để tổng kết vụ lúa mùa nổi năm trước.Ông Trưng trồng 5 ha lúa mùa, chi phí sản xuất mỗi ha gần 10 triệu đồng gồm 1,6 triệu lúa giống, 1,2 triệu xới đất, 6,6 triệu thu hoạch. Mỗi ha có năng suất trung bình 2 tấn, bán được 32 triệu đồng, sau khi trừ chi phí ông lãi hơn 20 triệu đồng. "Chúng sinh trưởng tự nhiên không cần chăm sóc, chỉ ra đồng hai lần mỗi vụ, lắm lúc muốn quên miếng ruộng luôn", ông Trưng nói.Lúa mùa nổi chi phí sản xuất thấp, không tốn công rải phân, xịt thuốc mà thu nhập bằng thậm chí cao hơn lúa thần nông (giống ngắn ngày, năng suất cao). Năm nay từ tháng 6 âm lịch, ông Trưng xuống giống lúa mùa khi nghe đài báo nước từ dòng Mekong sẽ về sớm hơn các năm trước. Hiện thửa ruộng sau nhà ông lúa cao hơn 1,5 m, đang vượt theo mực nước lũ về.Trên mặt nước, ngoài bông súng đỏ chủ ruộng trồng các loại thực vật mọc hoang như bông súng tràn, rong, hẹ nước. Nhiều loại chim như còng cọc, cò, vạc còn nán lại trên đồng tìm những con cá trú ngụ dưới ruộng lúa. "Cá tự nhiên từ sông vào, cuối vụ tát bắt được vài trăm kg làm khô ăn dần", ông Trưng chia sẻ.Lúa mùa nổi thời gian sinh trưởng trong vòng 6 tháng hoặc dài hơn tuỳ thời điểm xuống giống. Chúng trổ bông vào đúng tiết trời gió bấc thổi, se lạnh không theo thời gian sinh trưởng như lúa thần nông. Khi nước rút, lúa ngã rạp trên đất, từng lóng trên thân sẽ nảy chồi mới rồi trổ bông.Theo những nông dân trồng lúa, suốt thời gian sinh trưởng đặc tính giống lúa mùa ít bị sâu rầy tấn công, các loại bệnh cũng không xuất hiện. Do đó nông dân không cần phun thuốc. Riêng phân bón một vài nông dân thử nghiệm bổ sung thêm nhưng không thấy khác biệt năng suất nên không bón nữa.Tuy vậy, một trong những khó khăn khi canh tác lúa mùa là khâu thu hoạch khó sử dụng máy gặt đập liên hợp do mặt ruộng bùn nhão nhiều. Nhân công thu hoạch bằng tay, lúa gom về nơi đất gò để tuốt. Tốn nhiều công đoạn, làm bằng sức người nên chi phí cao hơn lúa thần nông 2-3 lần. Đổi lại nông dân có thể tận dụng rơm sạch để trồng nấm, hoa màu, làm chổi rơm, tăng thu nhập.Lúa mùa nổi với các giống: Nàng Pha, Nàng Tây, Tây Đùm, Tàu Binh, Chệch Cụt, Bông Sen... Theo một số tài liệu, những năm 1890 đến đầu những năm 2.000 chủng loại này được trồng phổ biến ở vùng đầu nguồn Đồng bằng sông Cửu Long diện tích vẫn còn đến vài nghìn ha. Từ khi lúa thần nông xuất hiện, lúa mùa nổi thu hẹp dần chỉ còn vài chục ha.Cách đây 10 năm, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nông thôn, Đại học An Giang thực hiện dự án khôi phục, mở rộng sản xuất lúa mùa nổi với mục tiêu khôi phục, cung cấp giống lúa mùa thuần cho nông dân trồng, kết nối thị trường, tìm đầu ra cho nông dân. Diện tích lúa mùa sau đó tăng lên vài trăm ha.Thạc sĩ Lê Thanh Phong, Phó viện trưởng Viện Biến đổi Khí hậu - Đại học An Giang, cho biết trồng lúa mùa vào vụ Thu Đông, một mặt tận dụng phù sa trong nước lũ, giảm sử dụng hóa chất nông nghiệp mặt khác còn kiến tạo dịch vụ hệ sinh thái để làm nền tảng khôi phục thủy sản tự nhiên.Theo ông, lúa mùa với đặc tính sinh trưởng mạnh, nảy rất nhiều chồi, bụi, chịu ngập, không sử dụng phân hóa học. Ngoài ra, lúa mùa có khả năng thích nghi rộng từ vùng phèn, đến vùng ngập lũ. "Lúa mùa ít đáp ứng với phân bón hóa học, nước lũ có chứa nhiều phù sa và dinh dưỡng cũng đủ để giúp cây phát triển tốt và cho năng suất", ông Phong cho biết.Để nhân rộng, theo chuyên gia này cần cải tiến phương pháp gieo sạ lúa mùa, rút ngắn thời gian sinh trưởng bằng cách chọn thời điểm xuống giống thích hợp sao cho thời gian sinh trưởng ngắn hơn, chừng 4,5 tháng, phù hợp điều kiện canh tác hiện đại.Ngoài ra, ông Phong cho biết cần thúc đẩy các nghiên cứu về giống lúa chịu ngập từ nguồn gen lúa mùa hiện lưu trữ tại các viện, trường. Điều này giúp tái tạo, cải tiến để có giống lúa phù hợp, phát triển mô hình canh tác lúa thuận thiên, đem lại lợi nhuận cho nông dân mà không quá trông chờ vào phân bón hoá học.Từ năm 2021, Tập đoàn Lộc Trời (An Giang) liên kết tiêu thụ gần 300 ha lúa mùa nổi, tại ba tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Long An. Sắp tới, doanh nghiệp này sẽ mở rộng diện tích, hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu tập thể, mã số vùng trồng, mã vạch truy suất nguồn gốc, nâng cao giá trị gạo từ lúa mùa nổi trên thị trường...Ngọc Tài Ngày trước thập niên 90 (khi tôi biết)-đầu những năm 2000, nhà nội và ba tui hay nông dân ở dọc sông Sài Gòn cấy lúa Sương Gà, bằng cóc, bằng nâu.Nhớ những đêm khuya, còn say ngủ theo ba đánh xe trâu đi rải mạ trên ruộng, để sáng cho công cấy.Khi cây lúa bén, cũng là lúc hệ sinh thái trong ruộng phát triển, Lia thia, bẩy trầu, sặc, cua, hẹ nước. Ông nội có cái chỉa đùm (nay vẫn còn gác trên mái nhà). Ông cầm chỉa đùm đi hồi về cá cả mẻ kho. Tụi tui con nít cũng lấy chỉa đi bắt, hì chỉ bắt đc cá sặc, vì chúng có bọt nổi đặc trưng, hay mò hang bắt cua đồng.Lúa mùa xạ, giai đoạn đẻ nhánh, ba tui cho cặp trâu bừa một tác, lúa dập/tức mà đẻ nhánh, say bông. Sợ khi bừa qua ổ kiến lửa, nó cắn thì phê phải biết, ba bắt rửa với nước, vài tiếng sau sẽ khỏi. K tửa khả năng bị phòng lỡ nhiễm trùng rất cao.Lúa chiêm lấp ló ngoài đồng, hể nghe tiếng sấm phất cờ mà lên.Nghịch của tụi con nít tụi tui, khi lúa làm đồng, rút bông lúa non ra ăn, ngọt và thơm lắm à nghen, nhìn cánh đồng lúa mùa mướt con mắt, chỉ thấy đầu trẻ nhấp nhô trên bờ. Lúc lúa chính, chiều theo trâu về với bó bông lúa nặng trĩu trên tay.Hình ảnh cộ đập lúa, bó rơm, cây rơm, bó đuốt vẫn mãi trong ký ức.Bánh bò bông má làm từ gạo Sương Gà rất thơm để sáng đến tối bánh vẫn mềm sốp.Lúa trữ trong bồ, dùng thùng quan để đong, hai quan là giạ lúa (giạ ~22kg hiện nay. Trc Tết đến mùa cấy tiếp theo, trâu bò được tự do trên đồng, cỏ mọc bao la, đi chăn trâu nó sướng lắm, chỉ đi tác cá, đánh trổng. Nhà mình cả đời trồng lúa cũng chưa giàu lên dc. Bà con dưới quê chưa bao giờ giàu lên nhờ trồng cây lúa. Này nói thật. Lúa mùa ngày xưa rất phổ biến ở miền Nam, thời gian đến 6 tháng mới thu hoạch nên sau này dần dần bị thay thế bởi giống lúa ngắn ngày 3 tháng. Chất lượng gạo lúa mùa ngon hơn gạo lúa ngắn ngày nhiều. Nhược điểm của lúa mùa là năng suất thấp nên chỉ phù hợp với thời đất rộng người thưa, bây giờ dân số đông nên các vùng hoang ngập nước ngày càng hiếm, chỗ nào cũng đào kênh thoát nước nên đất biến thành đất vườn. Thiên nhiên thật là vi diệu!Nếu cứ thuận thiên mà sống, không tham lam (tham ăn), biết vừa đủ, thì con người không phải sống vất vả (lo cái ăn, bệnh tật) lắm đâu. Lúa tươi mà bán 16,000/kg là quá tốt?? Riêng khoản phải kiếm nhân công cắt thì 1 ha phải tốn trên10 triệu. Tôi rất thích mô hình trồng lúa mùa. Chắc chắn sản phẩm luôn ngon hơn lúa thần nông vì lúa mùa phát triển thuận thiên ko phân bón hoá học không sâu bệnh nên ko dùng thuốc trừ sâu. Cần khôi phục các cánh đồng ngập nước phục hồi hệ sinh thái khôi phục thủy sản tự nhiên và cũng là cách giảm tải cho hệ thống sông ngòi tham gia chống ngập lụt các đô thị Miền Tây Rất muốn mua loại lúa này để tách vỏ thành gạo lứt ăn rất tốt cho sức khỏe! Cần nghiên cứu máy gặt đập liên hợp dành riêng cho ruộng lúa này vì chi phí thu hoạch chiếm đến 66% trên tổng chi phí là quá nhiều! Ngày xưa nhà tui cũng trồng lúa này. Nhớ ngày xưa quá, nhất là khi chống xuồng thăm lúa, bứt tổ nhền nhện về câu cá lòng tong, hái rau muống đồng vượt nước, nhìn cá lìm kìm rượt đuổi nhau tên mặt nước... Lộc Trời hình như thi shark Tank thì phải. 3 nhà bắt tay nhau thì đúng là quá tuyệt vời. Quan trọng là chất lượng gạo thế nào?Có ngon ko? Đọc bài báo mà thấy vui và háo hức trong lòng. Rất mong có nhiều bài viết như vậy để được thấy cuộc đời vẫn đẹp sao. Gạo lúa mùa thì ngon và dẻo rồi, nhà nông nhàn nhã với cách trồng "quên" để đó nhưng bù lại khó khăn trong thu hoạch và năng suất kém, chi phí nhân công cao nên em này dần mai một. nhìn thơm ngon, độc lạ vậy Nhà mình trồng lúa quy mô hàng trăm Ha đây. Lúa tươi người ta thu có 5-6.000 thôi, càng làm càng lỗ. Mấy khâu khác ăn hết, nông dân mãi nghèo với lúa