Giãn cách giàu nghèo "Em không còn tiền để ăn. Em có thể vay chị được không?", người gửi là Deny, tài xế kiêm hướng dẫn viên du lịch tôi quen trong một lần tới Bali, Indonesia. Deny 26 tuổi, quê ở Java, cách Bali gần 700 km. Như nhiều người, cậu tới Bali thuê nhà, làm các việc lặt vặt phục vụ du khách. Cậu mơ một lần tới Hàn Quốc nếu đủ tiền vì vừa quen một cô gái Hàn tới đây du lịch."Sao em không về quê ở tạm?", tôi hỏi lại Deny. "Em cần gom đủ 250 USD mới về Java được. Xe buýt đã ngừng hoạt động. Em không đủ tiền thuê xe riêng về nhà. Gần hai tháng nay, em không kiếm được đồng nào vì không có khách", Deny nhắn lại một tràng. "Chính phủ Indo có hỗ trợ gì không?", tôi hỏi tiếp. "Có, nhưng không phải ai cũng được nhận. Em thực sự là tan nát rồi chị ạ", cậu trả lời.Tôi hỏi số tài khoản của Deny rồi chuyển tiền. Hai chữ "tan nát" đủ để tôi tin mình phải hành động ngay. Những chuyến đi xa giúp tôi hiểu về thách thức con người khắp nơi phải đương đầu. Tôi đã gặp ở Nga những cụ già sống với chưa tới 200 USD tiền hưu trí mỗi tháng, lủi thủi chống chọi với cái lạnh âm 20 độ. Ở Ấn Độ, sinh viên sau tốt nghiệp làm "nghề" dắt chó đi dạo có thể kiếm được nhiều hơn các việc phù hợp với ngành học. Ở Cuba, cô phục vụ không giấu nổi vẻ vui mừng khi được tôi tặng hai bánh xà phòng. Ngay lúc này, nông dân Cuba phải dùng bò thay máy kéo do khủng hoảng nhiên liệu. Tiền mặt, sổ tiết kiệm là thứ rất quý hiếm với nhiều người, kể cả ở Bắc Mỹ và châu Âu. Hơn nữa, do văn hóa đề cao độc lập cá nhân, chuyện nhờ vả bố mẹ, con cái hay vay mượn không hề dễ dàng. Tôi tin những người lâm cảnh "tan nát" do dịch Covid-19 như Deny không hiếm ở Việt Nam. Theo Tổng cục Thống kê, hiện chỉ có 22 % lực lượng lao động ở Việt Nam qua đào tạo từ trình độ sơ cấp trở lên - được tạm coi là lao động "cổ cồn". Khoảng 20 triệu người đang thuộc nhóm nghề lao động giản đơn, đóng góp nhiều nhân lực nhất cho nền kinh tế với tỷ lệ 33 %. Bên cạnh đó, còn khoảng 9 triệu người thuộc diện nghèo, cận nghèo cần hỗ trợ thường xuyên. Đối với nhóm "cổ cồn" hoặc công chức, ở nhà hay giãn cách xã hội có thể là dịp để sống chậm, làm việc online. Nhưng với nhóm lao động giản đơn, ở nhà đồng nghĩa với việc đứt đoạn mưu sinh và có thể đẩy họ gia nhập nhóm nghèo. Giãn cách xã hội phần nào đẩy nhanh giãn cách giàu nghèo, thậm chí có thể đem đến hậu quả to lớn về bất ổn xã hội, sức khỏe và sinh mạng.  Sau những biện pháp chống dịch sớm và mạnh mẽ của Chính phủ, hoạt động kinh tế Việt Nam đã co hẹp đáng kể từ đầu tháng Hai, đi trước nhiều quốc gia. Vì vậy, sự cầm cự của nhiều hộ gia đình chỉ có thể tiếp tục tính bằng từng tuần, thậm chí từng ngày, từng giờ. Những dòng người tới các cây ATM gạo, người câu cá và chị bán hoa bị phạt ở Hà Nội, người phụ nữ "cố tình" đi bán rau ở Quảng Ninh chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Có lẽ có nhiều người hơn, đã và đang tự giằng xé, giữa một bên là nỗi lo thiếu ăn và lòng tự trọng khi bất đắc dĩ trở thành người đi xin gạo; một bên là miếng cơm cho đàn con và một bên là nghĩa vụ thực hiện giãn cách xã hội. Trong khi chúng ta cổ vũ tinh thần thượng tôn pháp luật và tương thân tương ái, ta cũng hy vọng nghĩa cử của các tổ chức thiện nguyện và hành xử của các cấp chính quyền sẽ được thực hiện tinh tế và nhân văn hơn để những người gặp khó khăn không bị thiệt thòi kép về kinh tế và nhân phẩm. Những sự việc như bịt miệng, trói tay người vi phạm giãn cách, bêu tên và hình ảnh người không đủ "tiêu chuẩn" nhận gạo từ thiện không hề phù hợp văn hóa "một miếng khi đói", "cách cho hơn của đem cho" của người Việt. Nó càng không nên có trong một xã hội văn minh, dù khi chống dịch hay lúc bình thường.Nhìn rộng hơn, đã hơn 10 ngày trôi qua kể từ khi Nghị quyết 42 của Chính phủ hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi dịch Covid được ban hành, dân chúng đang chờ những hành động quyết liệt từ các địa phương và cơ quan liên quan để các khoản hỗ trợ đến tay người bị ảnh hưởng sớm nhất, hiệu quả nhất. Do tâm thế cách ly xã hội, nhiều cơ quan nhà nước đã giảm cường độ làm việc. Những đối tượng cần được hỗ trợ khẩn cấp có thể thiếu manh mối để tiếp nhận trợ cấp hoặc tệ hơn, gặp khó khăn bởi cơ chế xin-cho, "ban phát" vốn thường thấy ở nhiều cơ quan công quyền."Em sẽ trả chị tiền nếu tình hình khá hơn", Deny nhắn kèm theo một biểu tượng trái tim. Tôi chưa nói với Deny rằng tôi không trông chờ cậu trả lại tiền. Tôi không có ý định biến Deny thành một người đi xin lúc này. "Em hãy tin mọi việc sẽ tốt đẹp", tôi đáp lại."Mọi việc sẽ tốt đẹp" cũng là kim chỉ nam của riêng tôi. Ba tháng qua là thời khắc khó khăn nhưng tôi vẫn quan sát được nhiều điều tích cực. Tôi nhận ra mỗi người trong chúng ta đã biết quan tâm nhiều hơn tới sức khỏe bản thân và cộng đồng, luôn sẵn tấm lòng san sẻ với người gặp khó, phản ứng khi thấy hành xử chưa đẹp mắt. Rõ ràng, sự kết dính của xã hội Việt Nam tiếp tục được duy trì dù trong khủng hoảng. Chất keo này rất cần khi hoạt động kinh tế, xã hội trở lại quỹ đạo trong khi chờ các thành quả y học. Nó đặt nền móng cho một xã hội biết đồng thanh lên tiếng hướng tới nhà nước pháp quyền - nơi thượng tôn pháp luật song hành cùng sự hiểu biết và đồng cảm.Cẩm Hà Rất cám ơn bạn đã vô cùng nhân ái, hiểu biết và diễn đạt rất đúng những gì xảy ra lúc này. Bài viết rất hay! Không có những phân tích giản đơn bằng số liệu như bạn đã làm, mà chỉ kể lại một câu chuyện sẽ khó mà hình dung những gì đang xảy ra. Mỗi cá nhân trong xã hội đều có sự phân công lao động khác nhau. Dân cổ cồn hay người lao động chân tay đều có những thuận lợi và bất lợi trong quá trình tạo ra của cải xã hội. Mặc dù ít bị ảnh hưởng nặng hơn trong thời gian giãn cách nhưng dân cổ cồn lại là lực lượng đóng vai trò nòng cốt tuyến đầu đối với việc duy trì và tái tạo kinh tế sau cuộc đại khủng hoảng covid này. Điển hình là họ là tầng lớp chính đóng góp vật lực cho các hoạt động vì cộng đồng thời gian qua cho dù cách cho hay cách vận hành có thể còn nhiều hạt sạn cần chỉnh sửa để phù hợp hơn. Tôi tin mọi chuyện rồi sẽ trở nên tốt đẹp trong thời gian tới. Cảm ơn nhận định thực tiễn của chị tác giả. Bài viết hay, thâm thuý. Cảm ơn tác giả. Chỉ mong rằng sau đợt dịch này những người nghèo biết chí thú làm ăn và tích lũy hơn, đừng sống quên đời thông qua những buổi sát phạt trên bàn nhậu, trên chiếu bạc. Cái chết vì virut đáng sợ nhưng chết đói là cái trực chờ ngay trước mặt và đáng sợ hơn bao giờ hết. Cảm ơn bạn đã cho người đọc một góc nhìn về xã hội trong khủng hoảng bởi bệnh dịch, Bạn là người rất rộng lượng và Nhân ái. Chúc Bạn luôn mạnh khỏe và Bình An! Em thích cách chị tin người và giúp đỡ một cách thực tế mặc dù chị đang ở xa. Em cũng đang làm việc ở nước ngoài, vì làm thiết kế chủ yếu trên máy, nên mặc dù làm ở nhà từ tháng nay nhưng công việc và tiến độ không bị ảnh hưởng nhiều, đồng nghĩa với việc em không lo về tài chính. Thời gian này em cũng nhận được hai tin nhắn "hỏi thăm" từ quê nhà. Điều trùng hợp là cả hai người này đều là con nợ của em, sau vài năm im hơi lặn tiếng vì trước đó em đòi tiền nhưng không trả. Một người có con cái mua được nhà chung cư. Một người là họ hàng, lúc khó khăn em cho vay làm vốn buôn bán, đến hai lần nhưng đều thua lỗ. Đến ngày hẹn trả nợ đã không trả lại còn quay ra trách ngược lại em, rồi viện cớ lý do, đại loại là muốn xù..Em rút ra được một số bài học, khi bạn bè hay họ hàng thân thiết mượn tiền, nếu mình không muốn cho mượn thì hãy cho người ta một ít tiền rồi quên món tiền đó luôn, thì có thể vẫn giữ được tình cảm. Thứ 2 là chỉ nên giúp một lần, vì lần đầu người ta mang ơn, lần thứ hai người ta cảm thấy bình thường và lần thứ 3 người ta sẽ thấy đó là "trách nhiệm" hiển nhiên của mình. Nên tốt nhất chỉ giúp 1 lần. Nghe bạn nhắc tới trường hợp bêu tên và hình ảnh người không đủ chuẩn nhận gạo thì một lần nữa tim lại nhói đau, đồng bào mình cần nhau lúc này chứ chờ đến khi nào nữa ! Hỗ trợ người nghèo ư rất khó, sao cho công bằng còn khó hơn nhiều. Mới đây có người ăn xin "thu nhập khoảng 50 tr một tháng, có rất nhiều CMND và CCCD nhiều giấy tờ này để làm gì thì không thấy nói. Trước khi có một chính sách gì đó hay một thay đổi nào đó đều phải có những con số thống kê, có vẻ việc này chưa tốt nên ATM gạo mới ra đời hay cụ già xin trả giấy chứng nhận hộ nghèo... Cảm ơn em! Vừa xinh lại vừa có tấm lòng nhân ái! Dịch bệnh này còn nhiều cảnh đời khốn khó hơn! Đã phải vận động cho máu giúp nhiều người có cơ hội sống thêm, nhưng có lẻ chỉ các đơn vị như QĐ., CA và vài cấp HC tham gia, SV nghỉ học! Máu là thứ không thể vay, chỉ có thể cho và nhận! Suy nghĩ cư dân cần thay đổi để tự dự phòng cho mình khi khỏe và có thể giúp người khác. Bạn đúng là người tốt việc tốt Chúng tôi lương hưu có 2,5 Tr (110 USD) thôi, mức lương này nhiều người còn mơ ước đây. Cảm ơn tác giả. Dù trong hoàn cảnh nào cũng mong mọi người luôn tìm được những điều tích cực trong cuộc sống của mình! Rất trí thức và nhân văn,Hãy luôn là người thấu hiểu Cẩm Hà nhé!