Tự do tài chính Buổi sáng cao nguyên, bầu trời cao và xanh trong, gió nhè nhẹ. Ánh nắng rất dịu, rải một lớp lấp lánh trên những tán lá cà phê khiến cả rẫy nhìn xa như tấm vải kim sa khổng lồ lấp lánh. Tôi, một cách thư thả nhất, nhấp từng ngụm cà phê trong căn nhà nhỏ làm bằng gỗ, nhìn ra nương rẫy bạt ngàn. Miệng mỉm cười mãn nguyện vì nghĩ đến vài tỷ đồng sau khi thu hoạch.Bỗng: "Jan, dậy giúp em làm bữa sáng cho con ngay". Giọng nói vút cao kèm cái đập mạnh vào vai của vợ khiến tôi giật mình tỉnh giấc. Ôi, vài tỷ của tôi.Hiện thực, chua chát thay, không giống như mơ chút nào. Rẫy cà phê tôi đầu tư ở vùng cao nguyên đang thiếu nước. Ngoài nguồn nước mưa ít ỏi dự trữ, nông dân phải gánh từng thùng nước leo lên đồi cao để tưới từng gốc cây. Đó là chưa kể mùa dịch bệnh nấm hồng, bệnh khô cành khô quả đang đến. Nông dân phải chăm sóc từng cây rất tỉ mỉ nếu không muốn vụ này thất bát. Tiền đâu để đầu tư cho rẫy lâu dài, để sống đến khi có tiền bán hạt cà phê là câu hỏi thường trực trong đầu tôi.Tôi từng nghĩ: làm chủ sẽ không phải lo về tiền. Đó thật sự là một sai lầm.28 tuổi, tôi thôi việc bàn giấy ở Warszawa để về quê khởi nghiệp. Với số tiền dành dụm khiêm tốn, tôi lên kế hoạch thuê đất để trồng cây dược liệu. Tôi vẽ ra giấy: sau khi gieo trồng thành công cây giống, xây dựng một kho chứa và hệ thống sấy khô, cứ thế hàng năm tôi chỉ việc thu hoạch cây cỏ, phơi sấy, đóng gói và bán cho khách hàng là những nhà sản xuất trà thảo dược hoặc công ty mỹ phẩm.Chỉ hai năm thôi, khi dự án đã vào guồng, tôi không cần làm gì ngoài việc ngồi thu tiền. Tôi tính rằng đó là bước đầu cho hành trình tự do tài chính và nghỉ hưu sớm của mình.Sau những tháng đầu tiên đầy hứng khởi ở vùng quê Czerniki, tôi bắt đầu gặp khó khăn vì không có kinh nghiệm, thiếu kiến thức. Tôi nhận ra rằng công việc của một nông dân rất nặng nhọc, đòi hỏi họ làm việc bất chấp giờ giấc, thời tiết chứ không có khung giờ 8 tiếng như làm thuê, lại càng không cảnh ngày nào cũng dậy thư thả uống trà, ngắm mặt trời mọc, nghe chim hót và chẳng phải nghĩ gì.Không chỉ cần được đào tạo bài bản các kỹ năng nông nghiệp và khoa học, nông dân còn cần sức khỏe dẻo dai và sự siêng năng, nhẫn nại phi thường. Kết cục, sau một năm rưỡi, tiền cạn dần mà dây chuyền sản xuất trong mơ vẫn chưa thấy đâu, tôi chán nản bỏ về Warszawa để tìm một công việc khác, tạm gác lại ước mơ tự do tài chính.Tôi đã nhầm lẫn giữa việc nghỉ hưu sớm và downsizing. Sự thay đổi từ công việc nhiều thách thức sang công việc dễ hơn, khiến bạn thích thú và đam mê hơn gọi là dowsizing. Ví dụ như bạn bỏ việc tại một tập đoàn lớn để trở thành nông dân, youtuber hay một blogger chẳng hạn.Không có gì ngạc nhiên khi ngày càng nhiều người trẻ muốn downsizing. Nguồn cơn từ bộ não của chúng ta, về bản năng đã bị thu hút bởi sự an nhàn và lối sống ít phải suy nghĩ, hoạt động hơn là phải luôn cố gắng, theo nghiên cứu gần đây của đại học British Columbia công bố trên Neuropsychologia. Hãy cẩn thận với điều này. Suy nghĩ "làm chơi ăn thật" đôi khi khiến chúng ta mắc kẹt như tôi đã từng. Việc kiếm tiền chân chính, ở bất kỳ đâu, bất kỳ tuổi nào đều không dễ dàng.Cao hơn một nấc là trào lưu FIRE - tự do tài chính và nghỉ hưu sớm gần đây hay được nói đến. Tự do tài chính là khi bạn có thể ra bất kỳ quyết định nào mà không cần quan tâm đến tiền bạc. Bạn có ít nhất ba nguồn thu nhập đều đặn ở mức khá cao so với nhu cầu hàng tháng, bạn được làm mọi điều mình thích miễn không gây hại đến ai.Nhưng từ từ đã, việc tạo ra nguồn tiền thụ động lại không thụ động chút nào. Bạn vẫn phải học hỏi, suy nghĩ và làm việc để quản lý và bảo toàn tài sản. Ví như bạn có một khoản tiền sau những ngày cày quên cả thanh xuân, bạn đầu tư vào chứng khoán để có thu nhập thay vì làm thuê, bạn phải luôn học hỏi, theo dõi thị trường, tính toán để có quyết định đem lại tiền bạc; chưa kể bạn sẽ mất hết vào hàm "cá mập"chỉ trong một giây quyết định đầy xúc cảm.Việc đầu tư vào bất động sản hay kênh khác cũng lao lực không kém. Đấy là mô hình FIRE chưa tính đến vấn đề lạm phát nên việc bạn bị rút mất 4% giá trị tiền của mình mỗi năm có thể sẽ khiến tải sản của bạn sau 20 năm chẳng còn lại bao nhiêu cho xế chiều thực sự. Lúc đó, thay vì được nghỉ hưu, bạn lại phải lao ra đường đi làm. Đó là chưa kể tiếp việc bạn vì phải sống tiết kiệm quá mức mà không thể hưởng thụ cuộc sống trong khi cứ tưởng mình đã "tự do tài chính".Rốt cuộc thì việc nghỉ hưu mà không phải lo nghĩ gì lại quay về với cách truyền thống của nó. Đó là khi bạn có một số tiền thật lớn, dù bạn ở tuổi nào, đủ tiêu thoải mái cho đến khi chết. Đó cũng là khi bạn tự do tài chính thực sự, và nhờ đó tự do nhiều khía cạnh khác. Còn sống tối giản, không đi làm toàn thời gian hay downsizing chỉ là cách chúng ta lựa chọn lối sống của mình. Rất khó để phân tích đúng - sai bởi không ai có quyền phán xét lựa chọn của người khác. Với tôi, con đường đã chọn là tiếp tục làm việc đến khi còn có thể.Ngay bây giờ, việc tôi phải làm là chuẩn bị món omelette yêu thích cho con gái, sau đó e-mail cho khách hàng ở Ba Lan. Nếu không bán được hàng thì đến sữa của con tôi cũng không có tiền mua chứ đừng nói chuyện tự do tài chính.Jan Rybnik(Nguyên tác tiếng Việt)Lương hưu đủ sống Tôi nhớ từng đọc được quy tắc 80/20 đại ý nói là có những cách làm 20 mà được hưởng 80, đối với cá nhân người đó thì là tốt nhưng trên diện rộng toàn xã hội tôi nghĩ là không tốt;tôi lại nghĩ khác đi 1 chút, nghĩa là làm sao mình có 20 mà có thể làm được 80, ấy mới điều tốt, tốt 1 cách toàn diện :)để kiếm được tiền ngta luôn phải tiêu tốn 2 tài nguyên của bản thân là: Thời Gian và Sức Khỏe; ngay cả khi bạn đạt được cái mỹ từ "Tự do Tài chính" bạn vẫn tiêu tốn 2 tài nguyên trên để duy trì trạng thái ấy. Tôi đang cố gắng làm sao để sử dụng 20% thời gian và sức khỏe của bạn thân để làm được 80% nhưng điều mình mong muốn <= cũng hơi tham nhỉ :)nói tới đây tôi nghĩ đến 2 người:1. Warren Buffet, tôi ko biết Buffet giàu năm bao nhiêu nhưng tôi chỉ biết ông ấy vào được top giàu Nhất thế giới khi qua khỏi 70 (tức quá tuổi về hưu). Tại sao vậy ta, tại sao 1 con người ở độ tuổi sung mãn nhất, nhiều đam mê nhất, nhiều động lực nhất lại không làm được; nhưng con người ấy đạt tới cái đỉnh cao nhất khi đã qua cái tuổi hưởng thụ của 1 con người.2. Chuck Feeney - tỷ phú đã cho đi hơn 8 tỷ USD chỉ giữ lại 2 triệu USD trong tài khoản để 2 vợ chồng hưởng già .Đúng là những con người to lớn. 1 người là tượng đài của giới đầu tư, người thứ 2 đã vượt qua cái ngưỡng gọi là "tự do tài chính" nhưng lại vui vẻ từ bỏ cái ngưỡng đó để điền viên an hưởng tuổi già.Chốt: dù có "Tự do tài chính" hay ko tôi vẫn thích làm việc, không vì cái gì cả, đơn giản vì 1 lẽ: "Lao Động là VINH QUANG" :) Cảm ơn tác giả!.Một khía cạnh khác của tự do tài chính là mới mẻ và giúp tôi có cái nhìn đầy đủ hơn.Tôi đang rất quan tâm đến lĩnh vực này và cũng có chút ý tưởng.Tôi hoàn toàn đồng ý với những vấn đề anh đưa ra. Trước tiên là Jan viết văn bằng tiếng việt chuẩn không phải chỉnh.Sau là tôi hiểu một phần những khó khăn anh đang trải qua vì tôi từng làm công việc mua và bán (xuất, nhập khẩu), nhưng tôi không phải là nhà sản xuất, mà anh là người sản xuất trực tiếp, mà lại là nông sản thì thật sự bị phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố.Việc trồng và xuất khẩu cà phê rất nhọc vì ông xã tôi cũng đã cố gắng làm trước đây, nhưng không thành công (anh ấy cũng là ng nước ngoài, nói tiếng việt còn chưa sỏi vào thời điểm đó).Viết vài dòng để động viên Jan, mong anh vẫn còn sức (và tài chính) để cầm cự đến lúc bán thu hoạch và bán được hàng. (hiện gía cước vận tải biển là một nỗi lo khác của các nhà XNK). Mong Jan luôn lạc quan và có thêm chút may mắn trong kinh doanh. Thân. Tôi không còn gì để nói nữa. Bạn đã nói những điều không thể đúng hơn về những lầm tưởng về tự do tài chính mà gần đây mọi người hay nói tới. Cám ơn tác giả! Tôi nói thật là 90% giới trẻ bây giờ toàn sống YOLO, tiền ngày nào tiêu ngày đấy, thậm chí vay nợ thẻ tín dụng để mua iphone, đi du lịch chanh sả để vay mượn từ tương lai, hưởng thụ những thứ chưa thực sự có được.Ai chả muốn có tiền, muốn tự do tài chính, nói dễ lắm, nhưng hiện thực không như vậy, và càng có ít người đủ kỉ luật và công sức để đạt được nó.Nên là thôi ta chọn việc dễ hơn, ta cứ sống hết hôm nay đi để mai tính. Cái gì cũng có hai mặt, ta sống như vậy thì tiêu dùng, GDP đất nước mới tăng và phát triển được chứ. Ngân hàng mới báo lãi ngút trời nhờ tăng trưởng tín dụng mạnh (người ta đi vay từ tương lai để hưởng thụ sớm mà)Còn Covid, còn biến cố, còn tuổi già hết sức lao động mà bệnh tật, ai may mắn thì "ông bà già tao lo tất", còn không thì tặc lưỡi "thôi đành chịu vậy, trời sinh voi sẽ sinh cỏ, kiểu gì chả sống được", phải chấp nhận cái giá của YOLO thôi. Cảm ơn tác giả rất nhiều vì bài viết rất hay.Em xin nêu quan điểm một xíu. Nếu nhìn rõ trong cụm từ "Tự do tài chính" thì rõ ràng không có từ nào trong đây là "ngừng làm việc" hay là "hưởng thụ cả". Rõ ràng tự do tài chính chỉ là tự do tài chính thôi, nó giúp chúng ta tự do hơn về việc giải quyết các vấn đề có liên quan đến tài chính. Còn việc có tiếp tục làm việc hay không thì nó lại liên quan đến mong muốn của từng người, chứ không phải khi đạt tự do tài chính rồi thì sẽ ngưng làm việc. Vì đối với nhiều người, làm việc là mong muốn và sự hạnh phúc của họ. Công thức cho tự do tài chánh gồm 3 phần:- High income: thu nhập cao- Light cost: chi phí nhẹ- Wise investment: đầu tư thông minhKhi tài sản cho nguồn thu nhập thụ động ( cổ tức, thuê nhà shop) ổn định đủ trang trải chi phí sống. Là lúc đạt dc tự do tài chánh và tận hưởng cuộc sống theo ý mình. Có lẽ tự do tài chính dễ đạt nhất chính là cắt giảm gần như mọi ham muốn sở thích của bản thân cho đến mức độ trung bình thấp nhất của nhu cầu sống con người!Mà như vậy thì chỉ ở lứa tuổi hưu trí thực sự, khi sức khỏe, trí não cũng cơ địa gần như không có nhu cầu nào quá nhiều vượt quá khả năng tài chính bản thân thì đó chính xác là tự do tài chính!Một trung niên mà chỉ có sở thích ngồi nhà viết sách làm thơ gì đó cùng vui vầy với đàn gà vịt chục con và cắt cành, tỉa hoa với uống dăm ba viên thuốc ổn định huyết áp tim mạch thì chắc chắn sẽ tự do tài chính với một sổ tiết kiệm có lãi hàng tháng khoảng 5 - 7 triệu đồng gì đó!!! Tự do tài chính hay không làm mà vẫn có ăn là ảo tưởng cũng như động cơ vĩnh cửu. Định luật cân bằng xã hội đơn giản là nếu ai cũng tự do thì ai phải đi làm để tạo ra của cải cho xã hội? Ai sẽ nhặt rác, chay grab để cho bạn được ngắm biển? Cách mạng toàn cầu hoá tạo cho người lao động phương tây ảo tưởng làm ít mà hưởng thụ nhiều thật tế là xuất khẩu những công việc trình độ thấp sang các nước nghèo; nhưng sau thời gian họ phải trả giá bằng quyền lực kinh tế di chuyển về phía đông và hiệu quả của toàn cầu hoá càng ngày càng thấp khi người lao động các nước nghèo càng giàu lên.Bạn có thể tự do tài chính khi thắng được hệ thống xã hội (tạo ra để bạn phải lao động liên tục cho đến chết) tuy nhiên đó là thiểu số, và giống như phim Platform khi bạn leo lên tầng cao hơn để ăn trên ngồi tróc thì phải đẩy nhiều người khác xuống tầng thấp hơn thay thế cho bạn đó là cân bằng của xã hội. Bài viết của tác giả rất thiết thực, giúp chúng ta nhận ra hai khía cạnh hoàn toàn khác biệt giữa Tự do tài chính và downsizing. Rất nhiều người trong chúng ta, kể cả tôi đã nhầm lẫn giữa 2 khái niệm này. Sau khi tham gia vào 1 chương trình, tôi nhận ra Tự do tài chính không có nghĩa là chúng ta ngừng lao động, mà chỉ là chúng ta có cơ hội được LỰA CHỌN những việc chúng ta muốn làm trong thế CHỦ ĐỘNG mà lúc đó quyết định chọn nghề hay chọn việc của chúng ta không bị động phụ thuộc bởi nhiều yếu tố. Về khía cạnh downsizing, đúng như tác giả nói, thực ra nhu cầu của mỗi người đều có thể điều chỉnh, chính vì thế nếu nhu cầu ít đi thì việc chọn lựa công việc bớt áp lực hơn với mức lương cao để làm công việc ít áp lực hơn với mức lương đủ sống cũng được nhiều người lựa chọn. Ở đây không có Đúng hay Sai.Tôi cũng đang trong hành trình xây dựng con đường Tự do tài chính của riêng mình. Tôi nghĩ dù là chọn FIRE hay Downsizing thì thiết lập mục tiêu quản lý tài chính cá nhân (từ việc quản lý chi tiêu, kiếm tiền, giữ tiền, tiết kiệm và đầu tư ( tôi muốn nói về đầu tư không chỉ để tiền sinh tiền mà còn là đầu tư cho bản thân)...là cần thiết. Cảm ơn bài viết tác giả. Nhiều bạn trẻ chưa dính và trải nghiệm chưa biết nên dễ gây lãng phí nguồn lực cho xã hội. Về hưu sớm là 1 cực hình. Ai đã học về kinh tế đều biết tháp nhu cầu cơ bản con người Maslow(Nhu cầu sinh lý, an toàn, xã hội, tự hoàn thiện, lưu danh). Khi về hưu nếu sớm không làm gì lâu dài gây bất ổn tâm lý, gia đình, xã hội mất nguồn lực. Tôi chỉ ủng hộ những người chăm chỉ tiết kiệm được rất nhiều tiền sau khi mệt mỏi thì nghỉ hưu làm vườn Anh chào Jan. "Nếu không bán được hàng thì đến sữa của con tôi cũng không có tiền mua chứ đừng nói chuyện tự do tài chính". Em đã chỉ ra ở đây không có con đường cùng mà chỉ có giới hạn của nó, nếu vượt qua giới hạn thì ta sẽ được tự do. Đa số phần đông những người hưởng thụ không biết được giới hạn của mình và chắc chắn họ không có được sự tự do về tài chính theo như ý kiến của em. Bài viết quá hay, "mở mắt" cho tôi nhiều kiến thức còn lơ mơ. Cảm ơn bạn. Tự do tài chính, tự động hóa doanh nghiệp để làm sướng hơn mà vẫn có tiền....đang là các mỹ từ ai nghe cũng thích Cám ơn bài viết rất hay của anh. Cuộc sống luôn có nhiều định nghĩa.