Bi tráng ca cho ai? Ông bảo, suốt bao năm qua, ông vẫn đến đây tìm hài cốt của con. Ông chọn những dịp lễ vì ông mong rằng vào những thời điểm như thế có thể sẽ gặp được đồng đội của con ông về lại chiến trường, có thể mong tìm lại được manh mối nơi con ông ngã xuống.Ông là Lê Văn Lâm, một cựu phóng viên của Thông tấn xã Việt Nam, nhà ở phố Hàng Chuối, Hà Nội, tìm con là liệt sĩ Lê Văn Ninh, một sinh viên Đại học Bách Khoa, gác bút nghiên lên đường theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ Quốc. 8 năm rồi, sau khi tôi rời Hà Nội, tôi cũng mất liên lạc với ông. Không biết giờ đây ông còn hay đã mất và cuộc hành trình tìm con trai suốt những năm tháng cuối đời có thực sự khép lại trong mãn nguyện hay không…Những cuộc kiếm tìm của những người cha già tội nghiệp trên mảnh đất hình chữ S đến nay còn tiếp diễn. Trong lòng họ, cuộc chiến vẫn chưa thể nào kết thúc. Các điểm tìm kiếm thông tin liệt sĩ vẫn không giảm số người tìm kiếm. Thời gian cứ trôi đi, những nhân chứng cứ khuất dần vào quá khứ, thông tin cứ thế mà ít lại, sự vô vọng vì thế mà cũng tăng dần.Những cuộc tìm kiếm cũng chỉ là một phần nhỏ thôi trong những nỗi buồn đau từ chiến tranh mang lại. Tôi có 6 năm làm một phóng viên đi viết về hậu chiến tranh, đi tìm những mảnh đời, những thân phận con người chịu sự tác động trực tiếp từ những cuộc chiến tranh. Những con người tôi gặp đều mang trong mình những vết thương, nếu không là những vết bom vết đạn còn nhức nhối trên cơ thể thì cũng là những vết thương khác về di chứng chiến tranh còn để lại trên con cái họ, hoặc những nỗi buồn về sự thiếu trách nhiệm của địa phương nơi họ sống.Một lần, tôi đi cùng một cơ quan nọ đến tặng một cái chăn cho một người mẹ liệt sĩ nghèo. Cái chăn khi đó trị giá 200 nghìn đồng, nhưng đoàn tổ chức ăn uống hết hơn 2 triệu đồng sau khi từ nhà người mẹ đi ra. Rồi một lần tôi dự một lễ khánh thành tượng đài. Tượng đài cao, đẹp trong một nghĩa trang nhỏ cấp xã, sừng sững bên hàng trăm ngôi mộ liệt sĩ với một phần không nhỏ không có thi hài bên trong. Cũng nơi ấy, khi tôi đến thăm những người mẹ liệt sĩ hiếm hoi còn sống, đa số các mẹ đều sống trong nghèo khổ, manh áo không đủ ấm.Tôi đã đặt vấn đề này trong một bài phỏng vấn ông Nguyễn Đình Liêu, khi đó ông còn là Thứ trưởng Lao động Thương binh và Xã hội, vào năm 2005. Ông Liêu đã trả lời thẳng thắn rằng công tác đền ơn đáp nghĩa cho những người có công cũng như các gia đình chính sách mới chỉ đáp ứng được 5% so với những máu xương mà người dân đổ xuống cho dân tộc. “Muộn màng” là từ mà ông Liêu nhấn mạnh nhiều nhất. Một phần không nhỏ những người chiến đấu trở về họ không thể chống chọi với bệnh tật. Không ít cha mẹ những người có công đã già yếu và đã ra đi trong buồn tủi. Phần đông con cái người có công lớn lên đã lỡ làng việc học hành vì nghèo. Đền gì và đáp gì khi đó cũng đã muộn. Nhưng thà muộn còn hơn không.Nhà tình nghĩa được mọc lên, được khánh thành theo số lượng nhưng ai biết cuộc sống của những ông bố, bà mẹ liệt sĩ, những người có công trong đó được chăm sóc như thế nào? Tôi vẫn nghĩ đến một trại an dưỡng cuối đời dành cho những người mẹ liệt sĩ cô đơn và nghèo. Tôi vẫn nghĩ đến những chính sách hỗ trợ việc làm cho con em người có công một cách toàn diện và khoa học. Tôi vẫn nghĩ đến việc cung cấp một cách chi tiết những thông tin về các đơn vị, đi tìm những nhân chứng rồi tổng hợp lại, cung cấp cho những gia đình có liệt sĩ hy sinh chưa được tìm thấy, hơn là để họ tự mò mẫn tìm kiếm cũng như tìm đến sự “trợ giúp” của các nhà ngoại cảm thật thật giả giả.Hằng năm vẫn thế, vẫn những chương trình văn nghệ hoành tráng kỷ niệm chiến thắng với những diễn viên múa mặc áo xanh, những hình ảnh mô phỏng mẹ Việt Nam quấn khăn tóc bạc được các con nâng dắt trên sân khấu, bên nền thơ nhạc bi tráng; những chuyến thăm hỏi hình thức, những lời an ủi sáo rỗng, có gì đó đứng ngoài nỗi đau vẫn lặng lẽ chảy suốt bao năm qua.Hoàng Nguyên Vũ Tôi thích câu kết "những chuyến thăm hỏi hình thức, những lời an ủi sáo rỗng, có gì đó đứng ngoài nỗi đau vẫn lặng lẽ chảy suốt bao năm qua" ! Bạn ơi, nếu bạn đã có ý định đó, hãy làm đi. Việc hôm nay chớ để ngày mai. Hãy bắt đầu, chưa muộn đâu. Hãy lập trang web rồi kêu gọi mọi người quyên góp. Những người mẹ già VN không nơi nương tựa rất cần bàn tay hỗ trợ của chúng ta. HNV viết rất hay! Lịch sử rất công bằng và sẽ xác định rõ những người có công và những người vô ơn là ai. Tiếng thơm sẽ lưu truyền và tai tiếng cũng sẽ lưu truyền. Những người vô ơn, vô trách nhiệm sẽ bị thế hệ mai sau phỉ nhổ. Em thường xuyên vào đọc các bài trong mục Góc nhìn. Em đã suy nghĩ về vấn đề này rất nhiều, nhưng em chưa viết được như anh. Không biết nói gì hơn, Cảm ơn anh, đã nói lên nỗi trăn trở của toàn xã hội, rất thẳng thắn và tràn đầy nỗi đau. Rất mong có nhiều bài viết từ anh. "Hằng năm vẫn thế, vẫn những chương trình văn nghệ hoành tráng kỷ niệm chiến thắng với những diễn viên múa mặc áo xanh, những hình ảnh mô phỏng mẹ Việt Nam quấn khăn tóc bạc được các con nâng dắt trên sân khấu, bên nền thơ nhạc bi tráng; những chuyến thăm hỏi hình thức, những lời an ủi sáo rỗng, có gì đó đứng ngoài nỗi đau vẫn lặng lẽ chảy suốt bao năm qua". Chúc nhà báo sớm làm được những điều đang trăn trở, theo cách thiết thực như anh mong muốn, chứ không phải kiểu hình thức phù phiếm nào đó. Mình cũng luôn mong bản thân có thể làm được như vậy, không cần tới đoàn thể rình rang. Mong lắm! Càng nhiều người nghĩ như anh, càng tốt cho xã hội. Ý kiến Hoàng Nguyên Vũ rất đúng và rất cần trong thực tế hiện tại có liên quan đến quá khứ của chiến tranh. Hy vọng nhưng người có công với đất nước, con cái của người có công với đất nước sẽ được Nhà nước quan tâm hơn. Ba mình là thương binh nhưng may mắn thay gia đình có làm thêm kinh tế nên có lẽ may mắn hơn một số gia đình ở dưới những vùng quê nghèo. Vũ ơi, cô rất xúc động với bài viết này của em. Cô cũng đã đọc những tập ký sự về hậu chiến tranh của em như Có tuổi hai mươi thành sóng nước; Khúc bi tráng một thời, Hành trình số phận..., với những trải nghiệm đặc biệt của một người trẻ với thân phận con người từ một đất nước luôn kiệt quệ vì những cuộc chiến ác liệt. Thật tự hào về cậu học trò giỏi Văn của Trường chuyên Phan Bội Châu năm ấy. Mong rằng em sẽ làm được những gì như nguyện vọng, để cuộc sống và những trang văn gặp nhau ở tính nhân văn. Bài viết rất hay phản ảnh đúng sự thật. Tôi, một người làm trong cơ quan nhà nước rất nhiều lần thấy cảnh này nhưng ko dám lên tiếng. Tôi thật xấu hổ. Bạn Hoàng Nguyên Vũ đã có bài viết phản ánh thực trạng,khó khăn của đa số người có công với cách mạng. Chủ trương,chính sách của đảng và nhà nước thì luôn đúng nhưng việc thực hiện nó đối với từng người có công chưa đúng với hoàn cảnh, mức độ và còn nhiều sai sót. Một số cán bộ còn lợi dụng chính sách này để khai man, trục lợi cho cá nhân. Vì thế mà nhiều người có công vẫn nghèo khổ trong khi nhà nước thì thất thoát ngân sách. Chiến tranh là vậy đó! Đừng bi kịch hóa mà hãy nhìn vào thực tế của XH. VN trước đây còn nghèo, bây giờ các vợ liệt sĩ cũng đều có trợ cấp tương đối ổn định (Hình như là 2 triệu - cô tôi kể). Cần nhìn rộng ra thế giới, có cuộc chiến nào mà người ta tìm hết được hài cốt đâu, vì vậy mới có tượng đài tưởng niệm vô danh. Người sống sống cho ngày mai, gắng nguôi ngoai nỗi đau để dành sức lực xd đất nước. Hãy tìm cho mình niềm vui hơn hơn là suốt ngày phiền não, than phiền. Trong cuộc sống đến bản thân những người đang sống cũng sẽ có ngày phải ra đi thì nói gì đến những gì thuộc về qúa khứ. Hãy để qúa khứ bình yên ngủ, hãy hành động cho hiện tại và tương lai của đất nước. Nhà nước cần thu mức thuế cao hơn (đến 70%) đối với những người có thu nhập cao để có tiền cho an sinh xã hội. Tôi có Bố và anh trai là Liệt sĩ chống Mỹ cứu nước, có mẹ được truy tặng là Bà mẹ VN anh hùng, qua thực tế gia đình mình, tôi thấy tác giả đã lột tả hết cái gọi là đền ơn đáp nghĩa. Cho tôi được mượn lời bài hát " Cỏ non Thành Cổ của nhạc sỹ Tân Huyên để thay lời muốn nói "Cỏ non thành cổ một màu xanh non tơ Bình minh thành cổ cỏ mềm theo gió đưa. Cỏ non thành cổ một màu xanh non tơ Nào có ai ngờ nơi đây một thời máu đổ Người mẹ nào, người vợ nào.... ngậm ngùi nuốt lệ Khi chồng con không trở về... Cho tôi hôm nay vào thành cổ Thắp một nén nhang viếng người nằm dưới cỏ. Cỏ xanh non tơ - cỏ xanh non tơ Xin chớ vô tình với người hy sinh Trên mảnh đất quê mình....." Đoàn thanh niên xã tổ chức thắp nến ở nghĩa trang liệt sỹ nhưng lại làm một biển to ghi là thắp nến tri ân các anh hùng liệt sỹ che hết cả phần tượng đài, che cả chữ tổ quốc ghi công, ai vào thắp hương cũng phải chui qua cái biển của đoàn thanh niên, xem ra thiếu hiểu biết quá, tiếc cho suy nghĩ của thanh niên nông thôn quá...