Bảo tàng cho ai? Tháng Ba âm lịch, hoa gạo đỏ ối một khoảng trời bên đê Yên Phụ, rụng xuống thành một thảm cánh hoa rực rỡ dưới chân người.Bên cạnh cây hoa gạo là tòa nhà Bác Cổ, một trong những khối kiến trúc cổ quý giá nhất của thủ đô. Bên trong tòa nhà ấy, là vàng bạc châu báu, là bảo vật quốc gia, là những hiện vật lịch sử phong phú và cả những nỗi niềm dân tộc.Sẽ rất khó giải thích rằng tại sao một không gian như thế lúc nào cũng vắng hoe. Năm ngoái, theo thông tin trên báo, thì mỗi ngày tòa nhà tráng lệ thời thuộc địa này, chỉ đón hơn 100 khách.Khi người ta nhắc đến con số 11.000 tỷ đồng để xây Bảo tàng Lịch sử mới, tôi tự hỏi rằng lần cuối cùng tôi đến Bảo tàng Lịch sử là lúc nào. Lâu rồi, và không phải để tham quan. Anh Quốc Trung, một trong những nhạc sĩ hay tỏ ra khó tính nhất nước, chọn khuôn viên nơi này làm một buổi trình diễn ánh sáng cho một số lượng khách hữu hạn. Nếu nói đến niềm tự hào về khung cảnh của Hà Nội, thì chắc chắn nhà Bác Cổ có tên trong tốp đầu.Hãy gạt qua yếu tố lịch sử: cứ cho rằng giới trẻ bây giờ vì nhiều lý do, trong đó có giáo dục nhà trường, không quan tâm đến lịch sử. Nhưng với cây gạo ấy, khuôn viên ấy, tòa nhà ấy, khung cảnh ấy, chỉ xét đơn giản là một chỗ đi dạo thôi, thì tại sao nó vắng? Tại sao thanh niên phải chen chúc xếp hàng trong quán trà sữa, khách du lịch quốc tế thì vật vờ cả buổi chiều quanh những quán cà phê dọc Hồ Tây? Tại sao chính tôi, năm nào cũng tự hẹn lòng sẽ đến nhà Bác Cổ vào tháng Ba, rồi không đi? Tại sao chính tôi, khi hết chỗ đi chơi, cũng xếp hàng nửa tiếng đồng hồ trong một quán trà sữa dù chắc chắn không có chỗ ngồi?Chắc bởi vì bảo tàng không bán trà sữa.Anh Quốc Trung tổ chức được sự kiện, mời được khách VIP phóng Ferrari đến bảo tàng, vì anh ấy có cả tiệc buffet. Còn quán trà sữa so với nhà Bác Cổ, thì chắc chắn chỉ hơn trà sữa.Lần gần nhất tôi ăn một bữa ăn trong bảo tàng, là ở tầng trên cùng của MOMA - Bảo tàng Nghệ thuật hiện đại New York. Trên cái đĩa, có vài lát batê mỏng dính, vài miếng rau và nước sốt được rưới điệu nghệ, trông như một tác phẩm nghệ thuật sắp đặt. Tôi ăn xong, vẫn đói, cố cho nhiều đường vào cà phê, nhìn con số trên hóa đơn và tự hỏi: mình vừa làm gì với túi tiền của mình thế này?Tất nhiên, con số không quan trọng, đấy là MOMA, một trong những thương hiệu bảo tàng lớn nhất thế giới. Chỗ đồ ăn đấy, ở Hà Nội chắc chỉ bán 75 cent.Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Bảo tàng Mỹ thuật, Bảo tàng Phụ nữ Hà Nội, thật ra không thiếu hiện vật để trình diễn. Nhưng không có khách. Cái nó thiếu, có lẽ là việc tồn tại với tư cách một địa điểm tham quan.Tất nhiên sẽ có người khẳng định rằng bảo tàng là bảo tàng, là nơi lưu giữ các giá trị vật chất và tinh thần của dân tộc, không phải là chỗ chơi. Anh đến đó để cảm thụ các tầng sâu văn hóa, không phải để uống trà sữa hay ăn batê.Tôi lại hỏi: Thế tôi kiểu gì cũng vẫn muốn uống trà sữa thì làm thế nào?Người đó có thể trả lời: Thì mời anh ra quán trà sữa.Thế là rốt cục thanh niên chen cứng ở quán trà sữa.Thật ra, dùng hình ảnh trà sữa cho dễ hiểu. Bảo tàng, cũng giống như những rạp chiếu phim quốc doanh (mà bây giờ phần lớn đã chết hoặc đang vật vờ tồn tại), chưa bao giờ hiện lên đầy đủ với tư cách một chủ thể kinh doanh. Người ta sẽ cần gì khi kinh doanh một địa điểm? Họ sẽ cần một thương hiệu. Họ sẽ cần bài trí không gian trưng bày ấn tượng. Họ sẽ cần một hệ thống giá trị gia tăng dày đặc - như những shop đồ lưu niệm phong phú bám vào thương hiệu như bạn sẽ thấy ở hầu hết các bảo tàng trên thế giới. Họ cần dịch vụ, để tạo sự thoải mái cho khách hàng. Họ thậm chí sẽ muốn tạo ra thông điệp: hãy cứ đến đây đi dù không làm gì cũng được.Tôi không nói tới việc biến bảo tàng thành nhà hàng - mà ngược lại, dùng những dịch vụ giá trị gia tăng để biến bảo tàng trở lại thành chính cái bảo tàng, có khách khứa ra vào xem hiện vật chứ không hoang vu như bây giờ. Khách khứa, đôi khi chỉ cần những chỗ nghỉ chân được bài trí hợp lý. Dẫu sao thì người ta sẽ đi bảo tàng vào một buổi chiều rảnh rỗi, có thời tiết đẹp, người ta sẽ muốn được tạo điều kiện thoải mái tận hưởng buổi chiều ấy trước. Làm thế nào, thì người kinh doanh sẽ biết.Nhưng bảo tàng Việt Nam thì sao? “Chúng tôi chỉ là đơn vị hành chính sự nghiệp có thu” - một lãnh đạo bảo tàng than thở.Xây lên một khối nhà 3.000 tỷ, 10.000 tỷ, rồi sau đó biến nó thành một “đơn vị hành chính sự nghiệp có thu”, là cách làm bảo tàng bây giờ.“Sự nghiệp” ấy chắc chắn không tuân theo các nguyên tắc thị trường. Nó ra đời từ thời nước ta còn chưa có nền kinh tế thị trường. “Sự nghiệp” ấy bó cứng trong việc nhận ngân sách, đi sưu tập hiện vật, trưng bày nó và ngồi chờ đợi. “Sự nghiệp” ấy không cho phép bảo tàng tự quảng bá chính mình và những giá trị nó lưu giữ.Tất nhiên, nói đến cách trưng bày và giới thiệu hiện vật ấn tượng ở nước ngoài là một điều xa xỉ, vì cơ quan hành chính sự nghiệp có thu thì lấy đâu ra tiền. Thậm chí nó còn không cho phép lãnh đạo bảo tàng thu 5.000 đồng với khách Việt Nam, như một lãnh đạo bảo tàng tha thiết lên báo tỏ bày - vì có vẻ đấy là phản bội “sự nghiệp”.Câu chuyện bảo tàng sẽ còn được nói đến dài lâu, nếu hai từ khóa “hành chính” và “sự nghiệp” vẫn còn gắn chặt với số phận của những khối nhà nghìn tỷ. Và cái kịch bản của bảo tàng sẽ còn ứng lên nhiều khu vực công tại nước ta, tạo ra nhiều thứ lãng phí. Vì nước ta, còn rất nhiều thứ sinh ra để phục vụ cho một “sự nghiệp” duy ý chí, di sản của thời đại phi thị trường, kể cả các công ty nhà nước.Bảo tàng thua quán trà sữa, không phải bởi vì trà sữa. Là bởi cô chủ quán trà sữa không được dựa "ngân sách nhà nước". Là bởi não trạng của những người tin rằng cái ngân sách ấy là vĩnh cửu và vạn năng, kể cả trong công tác văn hóa. Tôi thấy tiếc cho một bảo tàng trị giá nghìn tỷ nằm đó, một sự lãng phí quá lớn. Nếu cần một nơi cất bảo vật có lẽ không cần xây với số tiền như vậy. Còn nếu là nơi trưng bày để tham quan chắc phải làm như anh nói, cho trà sữa vào bảo tàng.... Thật phí phạm của công, nợ công cao vẫn vẽ hoa lá cành Đọc bài của Đức Hoàng bao giờ cũng rất thâm thúy, đặc biệt là tính dẫn dắt để đến được câu kết. Tôi rất tâm đắc với ý kiến là quán trà đông khách hơn bảo tàng là do quán trà không có tiền của ngân sách. Nên chăng nên xoá bỏ bao cấp, thì ắt sẽ có giải pháp hiệu quả Đến bảo tàng là mục đích chính vẫn là để tìm hiểu lịch sử, khoa học, công nghệ, văn hóa thời cũ. Các dịch vụ đi kèm theo lối "dưa góp" cũng là điều tốt, tuy thế, nó cũng không kéo được khách tới bảo tàng để tìm hiểu nhiều hơn, cơ bản là nó tạo thuận lợi hơn cho người đến bảo tàng, vậy thôi. Nếu bạn muốn uống trà sữa, đến bảo tàng, bạn sẽ trả tiền cho ly trà sữa, cho vé vào cửa. Tổng chi phí chắc hẳn sẽ đắt hơn ra quán trà sữa. Vậy bạn có chọn bảo tàng để uống trà sữa không? Dĩ nhiên không nếu bạn không có mục đích kết hợp. Chúng ta có bảo tàng dân tộc học kết hợp chụp ảnh cưới, bảo tàng HCM một thời có quán bia (đến mức thấy mấy ông đi bộ rủ nhau ra bảo tàng tức là đi uống bia). Nhưng doanh thu từ dịch vụ bảo tàng vẫn lèo tèo. Cá nhân tôi thấy, muốn kéo khách đến bảo tàng thì trước hết cần một sự dồi dào về hiện vật, sau nữa là sự sắp xếp, cách dẫn dắt hợp lý, có chủ đề. Cái này tốt nhất hiện tại có lẽ ở ta có bảo tàng quân đội, rất phong phú, tuy thế bảo tàng này cũng chẳng chịu đổi mới, ít sáng tạo nên đi một hai lần là chán.Bảo tàng muốn phát triển, muốn khách đến nhiều, doanh thu tốt thì phải cần những hơi thở mới. Chẳng hạn với bảo tàng dân tộc học, người làm bảo tàng nên tạo không gian có chủ để, chủ điểm với mỗi khoảng thời gian khác nhau. Ví dụ thời điểm này chúng ta tôn vinh văn hóa của người Thái, ta tổ chức diễn múa xòe, ta làm dịch vụ kinh doanh đồ ăn Thái, ta sắp xếp các hiện vật và mở trương trình cùng làm người Thái để khách tự trải nghiệm... Vài tuần sau, ta lại mở chiếu chèo, cũng những hiện vật về nghệ thuật chèo. Hãy để khách đến bảo tàng không có cảm giác là đến nơi tôn nghiêm, đến mà không dám thở mạnh bởi tâm lý gánh nặng của thời gian trầm mặc. Khách hoàn toàn có thể tìm hiểu, có thể học qua sự trải nghiệm, vui chơi. Đến bảo tàng cũng là đến nơi để giải trí. Các bạn trẻ đến gala nọ, offline kia được cảm giác sao, thì đến bảo tàng cũng cần được như vậy. Thế mới cạnh tranh được.Tuy vậy, để làm được như vậy, sự thay đổi về cơ chế, về cách làm việc nhà nước, tư nhân là buộc phải có. Phải đầu tư, phải gọi vốn, phải mở ra những phương thức mới, rất nhiều vấn đề sẽ không thể theo đúng như trước, chẳng hạn như cơ chế bao cấp, cấp vốn để hoạt động vận hành của bảo tàng. Cứ duy trì như cũ thì không thể làm nổi. Tôi chưa bao giờ đi viện bảo tàng nào hết, vì thấy nó chẳng có gì thú vị. Thà coi trên internet con hay hơn. Mấy người làm viện bảo tàng thông minh quá mà. @11.000 tỉ để xây cái viện bảo tàng (500 triệu USD), cái viện bảo tàng này trưng bày kim cương và đá quý hả???? Không thiếu các công trình ngàn tỉ nhưng hoạt động kém hiệu quả,gây lãng phí và thất thoát. Căn nguyên do đâu?!!! Với bảo tàng, sức hút nằm ở giá trị của cổ vật,hiện vật được trưng bày nhưng ngày nay khi khung giá trị sống được nâng cao hơn,khách tham quan cần một dịch vụ chu toàn hơn,chu đáo hơn! Các kiến trúc Pháp thuộc thì không ai phủ nhận thẩm mỹ của chúng,bảo tàng Lịch sử Bác Cổ cũng vậy! Cái cần thay đổi trước hết là nhận thức của những con người đang nắm sự vận hành công trình này,để bảo tàng không chỉ là một nơi trưng bày khô khan,đơn thuần! Có lẽ nên so sánh với Bảo tàng Lịch Sử Việt Nam tại TP HCM. Bảo tàng này tận dụng khách tham quan Thảo Cầm Viên Sài Gòn nằm ngay sát bên cạnh, giá vé cũng hợp lý nên rất đông khách tham quan. Làm kinh tế kết hợp với bảo tồn văn hóa thì không có gì sai mà đáng được hoan nghênh. Đồng ý với Đức Hoàng! Bảo tàng là nơi lưu giữ quá khứ, là nơi chiêm ngưỡng chiều sâu văn hóa của một dân tộc. Tiếc thay giờ đây người ta chẳng cần những thứ uyên bác đó. rồi sẽ đi về đâu? não trạng của những người tin rằng cái ngân sách ấy là vĩnh cửu và vạn năng, quá hay Dừng ngay ý tưởng xây dựng bảo tàng 11k tỷ. Toàn tiền của dân cả, nhưng dân không cần thiết phải có công trình này. Nó giống như một gia đình có thu nhập 10tr/tháng mà oằn lưng nuôi một con xe BMW vậy Tôi thì cứ thích các bảo tàng vắng như thế này. Những buổi chiều cùng bạn gái đi thăm bảo tàng, cả không gian rộng lớn chỉ có vài người, rất tuyệt. Lúc đó thả hồn tương tác với các hiện vật. Có làm thì mới có ăn ... Người ta vẫn thích cái gọi là " bao cấp " và " biên chế " bởi ở đó họ đc đảm bảo công việc suốt đời tuy lương thấp và cũng là bảo đảm ko cần làm, ko cần suy nghĩ sẽ có tiền ngân sách rót xuống. Bởi cái tư duy " há miệng chờ sung" của cái thời "bao cấp" và cái cơ chế " xin-cho" của thời nay. Thật không thể tin nổi! Các bảo tàng hiện có thì đang cho thuê để mở nhà hàng tiệc cưới, quán bia như báo chí đã phản ánh vừa qua. Vậy mà người ta lại muốn bỏ ra 11.000 tỷ đồng để xây Bảo tàng Lịch sử mới để làm gì?