Tâm lý tôm hùm Trong nhóm tiệc có một anh chàng mới, chúng tôi chưa nói chuyện với nhau bao giờ. Sau màn chào hỏi anh ấy như phép lịch sự, tôi bắt đầu cảm thấy bị “xâm lược” từ cách nói chuyện khá hung hăng của anh, sau đó có thêm vài người hùa theo. Thật sự tôi rất ngạc nhiên khi mọi người đặt những câu hỏi rất vô duyên, và họ cười ra rả về cách họ nói chuyện với tôi. Mặc dù tôi đã cố gắng chuyển sự chú ý của họ sang các chủ đề khác để có thể thở được, nhưng họ mặc kệ và càng tiếp tục tấn công tôi bằng từ ngữ. Từ bắt đầu chỉ là một cuộc ăn uống trò chuyện vui vẻ hoá ra lại là một trận đấu cờ vua, phải dùng trí não rất nhiều.Nhưng tôi hiểu tại sao họ cư xử như vậy nên vẫn giữ bình tĩnh. Vị trí của bạn trong xã hội càng cao thì càng tốt cho bạn, đặc biệt là sức khoẻ. Đây là nghiên cứu điển hình của nhà tâm lý học Jordan Peterson. Và nó giúp tôi hiểu tại sao thi thoảng, gặp một số người, cuộc nói chuyện sẽ giống như chơi cờ vua.Bác sĩ Peterson cho biết rằng tôm hùm mặc dù đã tách ra khỏi chúng ta hàng triệu năm tiến hoá, vẫn rất giống con người ở sự định hình thứ bậc các cá nhân trong phân cấp xã hội. Ví dụ, khi hai tôm hùm giao chiến, con nào thua sẽ sinh ra nhiều hoóc môn cortisol trong cơ thể, làm thay đổi bộ não của chúng, ảnh hưởng lên cách chúng suy nghĩ và hành động. Cùng lúc đó serotonin - hóc môn hạnh phúc - giảm xuống, khiến con tôm hùm thua cuộc yếu đi nhiều. Chúng tự ti, co rút lại hơn. Con chiến thắng càng thêm nhiều hóc môn serotonin, làm nó cảm thấy mạnh hơn, tự tin hơn. Cuộc sống của nó trở nên tốt hơn.Nghiên cứu này rất thú vị. Nó cho ta biết rằng hệ thống phân cấp xã hội đã có trong thiên nhiên từ một vài triệu năm trước. Chúng ta có một bộ đếm chất serotonin kiểm soát cơ thể, mức độ serotonin liên quan đến thái độ của ta với những người khác xung quanh mình, dẫn đến có sự quy định hệ thống phân cấp.Tất nhiên con người không nguyên thuỷ và man rợ như tôm hùm. Trong nhà hàng đó, tôi không thể đứng dậy giải quyết mấy người lấy tôi ra làm trò vui bằng cặp càng như tôm hùm. Tôi phải giữ bình tĩnh, suy nghĩ mình sẽ nói gì rồi trả miếng. Người nào mất kiểm soát trước sẽ sinh ra hóc môn cortisol, cùng lúc đó andrenaline - hoóc môn trong phản ứng chiến đấu hay chạy trốn kẻ thù sẽ khiến nhịp tim của họ đập nhanh hơn, thở gấp, và toàn bộ cơ thể bắt đầu căng thẳng và sẵn sàng hành động, thậm chí gây gổ bằng chân tay. Đây không phải là trạng thái tôi mong muốn. Hơn nữa, cortisol sinh ra trong cơ thể không dễ tự mất đi, phải tập thể dục, thiền hoặc ngủ mới hết được. Nên, để không thua khi họ đang cố gắng sỉ nhục mình, tốt nhất là giữ bình tĩnh.Chắc các bạn tò mò về cách người ta “tấn công” khi mình đang nói chuyện. Thực sự mọi người cũng thấy rất nhiều lần rồi, nhưng không biết Tâm lý học gọi nó là gì.Có ai đã từng bị người khác đùa mà bạn không hề thấy vui chưa? Hay là họ lỡ có nói gì hơi xúc phạm bạn rồi quay lại nói “đùa thôi”. Đùa, nhưng chỉ có một trong hai người cười? “Em ế hả? Hahaha!” – “Ngực lép thế? Hahaha!” – “Ăn gì ngu dữ? Hahaha...”.Đây là một cách, một chiến lược, một cú đánh với mục đích để giảm tỷ lệ serotonin của bạn. Cho dù họ có ý thức về việc họ đang làm hay không; dù họ có thể nói “Tôi đùa đó”.Nhưng nếu là đùa thật sự thì cả hai phải cùng cười, cùng thấy thoải mái. Tiếng Anh có một từ về thói quen này, là “NEG”, hơi giống dìm hàng. Công thức của NEG là họ chê một người bằng cách đùa, trêu chọc. Họ tập trung vào một điều mà người nghe sẽ rất nhạy cảm khi đụng tới.  Khi một người trêu mình nhẹ: “Tới giờ chưa có người yêu luôn hả?” chẳng hạn. Có thể thực sự mình thấy bình thường với câu bông đùa này. Nhưng nếu họ đùa hoài, họ đang làm bạn tập trung vào vấn đề nhạy cảm của bản thân, một điểm yếu của bạn. Họ làm mức độ serotonin, hay chính là sự tự tin của bạn giảm xuống một tí. Còn serotonin của người ta tăng lên. Họ cảm thấy phấn khích, sự cân bằng của mối quan hệ nghiêng về họ.Tất nhiên không phải tất cả “sự trêu” đều có mục đích tấn công. Rất nhiều người chỉ trêu cho vui. Tôi nhớ một chú làm bảo vệ ở Thái Bình trêu tôi: “Em đẹp trai thế, cẩn thận ra đường bị bắt cóc nhé!”Chỉ cần tập trung vào cách người khác nói chuyện, quan sát họ, thì bạn sẽ biết họ đùa vô hại hoặc có ác ý.Có lần tôi đi ăn tối với bạn nữ. Mọi người cố gắng hỏi những câu hỏi nhạy cảm. Chuyện là vì anh chàng khác trong nhóm có chút cảm tình với bạn nữ đi chung với tôi từ trước. Nên khi ngồi chung một nhóm có cả nữ và nam, thì hành vi của anh ấy trở nên phức tạp và cạnh tranh. “Jesse nghĩ tình yêu là gì?” - “Người phương Tây hay ngoại tình phải không Jesse?” - “Người Việt Nam tình cảm hơn người nước ngoài?”...Tôi đã giữ bình tĩnh, chỉ cười, vẫn trả một cách thật thà, rồi cuối cùng nói với anh ta: “Đây không phải là trận bóng đá”.Nếu không phải là “dìm hàng” người khác trong đối thoại, thì bạn sẽ hỏi rằng bí quyết để đạt bộ đếm serotonin cao, để mình cảm thấy được vị trí tốt hơn trong xã hội là gì? Jordan Peterson khuyên rằng, chỉ cần làm một điều gì đó thật tốt. Nếu là cướp ngân hàng (tôi đùa thôi, đừng có làm theo) hay trở thành bác sĩ, hãy cố gắng làm tốt nhất thì tự nhiên bạn sẽ có tâm lý bình tĩnh và hạnh phúc.Jesse Peterson(Nguyên tác tiếng Việt) Căn cốt những biểu hiện "xấu xí" như anh Jesse viết xét đến cùng là ở "cái Tôi" của mỗi cá nhân.Những người khiêm nhường, tu dưỡng tốt và có văn hóa cao luôn lịch sự, tế nhị trong giao tiếp với người chung quanh. Đó cũng là khi người ta biết dung hòa "cái Tôi" bản thân để tạo sự hòa đồng, thân thiện. Ngược lại, ở những người luôn đặt "cái Tôi" lên cao lại khác: Họ luôn thể hiện sự "ưu việt","khôn ngoan" khi giao thiệp với người khác- từ ngôn từ,phong thái,phục sức... Những biểu hiện "Cái Tôi" lúc này thật vị kỷ và xấu xí hết sức, nhưng không phải ai cũng nhận ra.Người ta cao không phải đứng trên vai người khác, mà ở cách người ta nắm tay và bình đẳng với những người chung quanh. Cảm ơn anh Jesse, bài viết thật tuyệt vời! Cảm ơn anh đã chia sẻ, trong xã hội này có rất nhiều người luôn muốn nâng vị thế của mình lên bằng cách dìm người khác xuống. Bài viết rất hay và chất lượng, phân tích sâu và trúng tâm lý của đám đông người Việt. Rất thú vị cách viết, cách dẫn dắt câu chuyện của tác giả! Hóm hỉnh, nhẹ nhàng nhưng sâu sắc; chắc chắn thông điệp rất hữu ích!!! “Peterson đáng yêu thế, ra đường dễ bị bắt cóc lắm đấy!” Có bao giờ các bạn gặp một loại người có tật nôổ, hay "dìm hàng" khi nói chuyện với bạn: chẳng hạn như - Khi mình nói biết chơi bóng bàn nghiệp dư, họ nói "tôi có thằng em vô địch bóng bàn toàn quận nhiều năm " (nhưng họ thì chẳng chơi môn thể thao nào); Khi mình nói hàng ngày tôi thì hay dùng viết bút bi làm việc, họ nói "tôi có vài cây viết cả ngàn đô ... (nhưng cất ở nhà)"; Khi mình nói tôi thích chụp ảnh nghiệp dư, họ lại nói "tôi được tặng cái máy Nikon chuyên nghiệp mấy ngàn đô (... nhưng không xài) , v.v... Không biết nói chuyện kiểu vậy mà cũng nói để làm gì? Chỉ cần làm 1 điều gì đó thật tốt, bạn sẽ có tâm lý bình tĩnh và hạnh phúc <3Cảm ơn Jesse vì bài viết bổ ích. Ối bài viết hay dã man! Xứng đáng lưu truyền hậu thế anh Jesse Peterson ạ! ^^ Dường như mình chưa bị như tác giả nói bao giờ, ngoại trừ những người thật sự mình kính trọng, ngưỡng mộ thì mình lắng nghe, còn lại cho dù họ nói gì, mình vẫn thấy họ thấp hơn mình trong suy nghĩ, vậy cớ gì phải bực ? Bài viết sâu sắc, cảm ơn tác giả đã cho thấy thực trạng 1 phần xã hội hiện nay. Một số người luôn muốn người khác hoàn hảo trong mắt họ, nhưng chưa bao giờ nhìn lại bản thân mình. Bài viết phân tích đúng tâm lý con ngừoi rất hay. Cám ơn tác giả. Rất thường tìm đọc bài viết của Jesse trên VnExpress Mình rất tâm đắc khi có người viết ra đúng những gì lâu nay mình luôn nghĩ.Ở xứ mình, cái này nhiều khi bị lầm tưởng là 'nam tính'. Việt Nam có câu chọn bạn mà chơi Jesse đã nghe bao giờ chưa? Bài viết nói về kỹ năng kiềm chế cảm xúc và khẳng định cái Tôi một cách phù hợp nhưng rất sâu sắc khi phân tích dưới góc độ tâm lý học và từ kinh nghiệm của một người có vốn sống phong phú và có cách ứng xử chuẩn mực. Rất tuyệt! Cám ơn tác giả vì bài viết rất hay :D