Nỗi niềm sách giáo khoa Trong suốt mấy năm con học tiểu học, tôi không nhìn thấy sách giáo khoa của con bao giờ. Hỏi ra, sách giáo khoa thì vẫn có, nhưng hầu như các thầy cô đều không dùng toàn bộ và trực tiếp sách giáo khoa để dạy như ở Việt Nam. Sách giáo khoa sẽ giống sách tham khảo hơn. Giáo viên tự xây dựng nội dung môn học, và nội dung từng bài học, căn cứ trên khung chương trình quốc gia, sử dụng tư liệu tham khảo từ nhiều nguồn.Khi chúng tôi chuyển về Singapore, môi trường học tập giống Việt Nam hơn, trong đó có sự xuất hiện của sách giáo khoa trong cặp của con. Nhưng Singapore không chỉ có một bộ sách giáo khoa, mà có nhiều bộ sách khác nhau, hàng năm được Bộ giáo dục phê duyệt và công bố. Các trường tự lựa chọn bộ sách phù hợp với mình tùy theo mục tiêu và quan điểm giáo dục.Chuyện cứ thế êm ả trôi đi nếu chúng tôi không trở về. Con tôi phải làm quen với cách học mới, và đánh vật với sách giáo khoa mới, ở mấy điểm mà tôi có giải thích thế nào con cũng không thể chấp nhận được.Đâu tiên, không hiểu vì sao sách giáo khoa của Việt Nam mình lại xấu và trình bày ẩu cả nội dung lẫn minh họa như vậy. Chỉ nhìn sách đã không muốn học. Cô con gái nhỏ nhiều lần bức bối đến mức bật khóc. Tôi cố gắng giải thích nhưng vô nghĩa. Sách xấu là xấu. Không muốn học là không muốn học. Giải thích vòng vo kiểu gì trẻ con cũng không tin. Mà trẻ con thì rất tinh. Không thể đánh lừa bằng những mỹ từ cao siêu được.Điều thứ hai, là dù rất cố gắng, con tôi cũng không thể tự học như trước khi dùng sách giáo khoa. Đây là điều nhức nhối không phải với con, mà còn với chính tôi. Để làm quen với môi trường mới, chúng tôi chủ trương cho con học tại gia một thời gian. Mà khi học tại gia thì cháu phải tự học rất nhiều, vì bố mẹ còn vướng bận bao nhiêu việc. Nếu là sách của nước ngoài, thì khi mở sách ra, con có thể tự học. Việc học tại gia ở nước ngoài vì thế có thể tiến hành dễ dàng, nhưng ở Việt Nam thì không thể.Khi xem xét thật kỹ sách giáo khoa hiện hành, tôi phải thừa nhận con nói đúng. So với thế hệ chúng tôi, bộ sách giáo khoa hiện hành là một bước lùi lớn trong việc khuyến khích tinh thần tự học.Trước đây, khi vừa kết thúc năm học, chúng tôi thường đi mượn hoặc mua lại sách giáo khoa của các anh chị khóa trước. Và sau khi đã có bộ sách, có thể bìa đã rách và rất lem nhem, việc đầu tiên chúng tôi thường làm là mở ra để xem sách của năm sau viết gì. Rất thường xuyên, tôi sẽ tự học luôn một số phần hấp dẫn. Mà không chỉ tôi, sau này gặp gỡ nhiều, tôi biết rất nhiều người cùng thế hệ cũng đã tự học trước như thế. Cá biệt, có người tự học môn mình yêu thích trước hai, ba năm.Nhưng đó là sách giáo khoa của ngày xưa. Tôi cố suy nghĩ vì sao lại có một bước lùi lớn như vậy trong việc tự học thì không tìm ra lý do sư phạm nào thuyết phục. Cuối cùng, tôi đành kết luận rằng, sách giáo khoa của chúng ta đã thoái hóa nghiêm trọng, đến mức làm cho học sinh không thể tự học.Những ai cảm thấy không tin, hãy mở sách giáo khoa của con mình ra và thử tự học, họ sẽ lúng túng vô cùng. Nhiều khi không biết bắt đầu từ đâu. Nhìn thấy cửa, mà không thấy chìa khóa ở chỗ nào, chưa kể không có hướng dẫn gì cụ thể cho việc khám phá. Chiếc chìa khóa đã được để ở một nơi khác, trong giáo án hoặc sách giáo viên, chứ không phải ở ngay trong sách giáo khoa.Nói cách khác, những tri thức cần chiếm lĩnh đã được phân chia thành những phần khác nhau, nằm rải rác ở nhiều chỗ khác nhau, chứ không phải chỉ ở trong sách giáo khoa để học sinh có thể tự học. Nghe như trò đánh đố, nhưng sự thật là như thế.Một sản phẩm làm ra là để người mua sử dụng được. Nhưng với sách giáo khoa thì không. Hãy tưởng tượng, nếu bạn mua một món đồ mà sau đó bạn không thể sử dụng được thì bạn phát rồ đến mức nào. Bạn sẽ trả lại và không bao giờ mua lại món đồ đó. Bạn cũng có thể gặp hiệp hội người tiêu dùng để phản ánh, hoặc lên mạng để than thở, tẩy chay. Nhưng với sách giáo khoa thì không thể. Bạn không có lựa chọn nào khác. Mua về không tự sử dụng được cũng phải cam chịu. Sách giáo khoa đã bị làm cho thần bí và trở thành khác biệt so với các cuốn sách thông thường.Khi đó, bạn chỉ có thể kiên nhẫn chờ người khác hướng dẫn và ngoan ngoãn làm theo từng bước một. Cánh cửa tự học đã bị khóa chặt. Chìa khóa tự học của học trò thì nằm trong tay thầy cô. Còn chìa khóa tự dạy của thầy cô nằm trong tay cơ quan quản lý. Còn chìa khóa của cơ quan quản lý thì nằm ở cơ quan quản lý cao hơn. Chiếc chìa khóa cuối cùng nằm ở đâu không ai biết, không ai dám hỏi. Hoặc không hề có chìa khóa được thiết kế ra. Người ta chỉ thấy lớp lớp học sinh đi học thêm buổi tối và cuối tuần, mà không mấy khi thấy chúng tự học.Dù ta đã khản cổ kêu gọi thầy cô yêu nghề, học sinh cần tự học, nhưng kết quả chỉ là sự đối phó. Văn hóa đọc, văn hóa học có kêu gọi mấy cũng không phát triển. Học sinh không còn thời gian để đọc và cũng không có cơ hội sử dụng những điều đã đọc được vào học tập và thi cử chính khóa.Một số người cố sức để mở cánh cửa tự học đó ra thì thấy những nội dung ở bên trong cũ kỹ và chán không thể tả. Chán đến mức chỉ muốn đóng lại ngay tức khắc. Học sinh giờ đây phải học chỉ vì phải thi. Thi xong là quên hết, quên thật nhanh để học một thứ khác, cũng nhàm chán và mệt mỏi y như thế, để rồi lại thi và tiếp tục quên đi. Đến khi hết đại học, họ mới bàng hoàng nhìn ra mình chẳng học được gì đáng kể. Khủng hoảng, hoang mang, chạy chọt bước vào đời.Hẳn những ai đã làm công việc tuyển dụng nhân sự rồi mới thấy, để tuyển được một người trung thực và biết việc bây giờ là sự nỗ lực không nhỏ của phòng nhân sự. Tuyển được người biết việc, lại có khả năng viết được một trang văn bản dài mạch lạc rõ ràng, không sai chính tả thì đúng là cần phải ăn mừng. Cho dù, tất cả các ứng viên đều có bằng đại học.Trở lại câu chuyện của con tôi, đó là một mong ước vô cùng giản dị: Làm sao để có được một bộ sách giáo khoa không chỉ đúng và đẹp, mà quan trọng hơn là còn có thể dùng để tự học. Chỉ khi tự học thì người ta mới thực học. Còn không, đó chỉ là một sự đối phó. Tạo ra những lớp người chỉ biết đối phó cho xong ngay từ nhỏ là lỗi của ngành giáo dục, trong đó có lỗi của bộ sách giáo khoa hiện hành.Nhưng làm sao có được những bộ sách giáo khoa như thế, làm sao để một chuyện đương nhiên trở thành sự thật? Câu trả lời, về nguyên tắc, không đến từ một sự hô hào, mà từ quyền được lựa chọn của người dùng. Chỉ khi nào có nhiều bộ sách giáo khoa cùng lưu hành để người dùng lựa chọn, thì tình trạng sách vừa xấu, vừa ẩu, vừa không thể dùng để tự học mới có thể chấm dứt.Giáp Văn Dương Bài viết của anh Dương không đơn thuần chỉ xoay quanh những tâm tư về sách giáo khoa mà đã chạm đến vấn đề cốt yếu nhất là TỰ DO TRONG GIÁO DỤC.1- Để con trẻ có thể tự học (trên một nền tảng nhất định), sách giáo khoa nhất thiết phải tinh giản, lược đi yếu tố hàn lâm, nội dung cần sát thực tế để các em dễ liên hệ, thực hành.2- Việc biên soạn,phát hành sách giáo khoa phải được xã hội hóa. Trong đó, đặc biệt có sự tham vấn của các tổ chức, cá nhân, chuyên gia hàng đầu mỗi lĩnh vực cùng các thầy cô giỏi chuyên môn. Điều này vừa huy động được nguồn trí tuệ- tài chính xã hội, tăng tính cạnh tranh, lại vẫn đảm bảo năng lực tiếp thu của trẻ (vì không ai hiểu trò hơn chính các giáo viên phụ trách chuyên môn).3- Trên nền tảng chương trình khung, các trường có thể lựa chọn các bộ sách giáo khoa khác nhau. Nhân tố này không chỉ đáp ứng được sự đa dạng về vùng miền hay trình độ tiếp thu khác nhau ở học sinh, mà còn là chìa khóa tiên quyết để con trẻ tự lựa chọn những gì là phù hợp, tốt nhất trên con đường tự học.Dân chủ, tự do trong đào tạo luôn là đích đến của mỗi nền giáo dục tiên tiến. Một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa không chỉ là nguyên tắc mà có thể xem là một biểu hiện rõ nhất của một nền giáo dục khai phóng. Tôi chia sẻ tâm tư của anh Dương và ủng hộ xu thế này! "sách giáo khoa của chúng ta đã thoái hóa nghiêm trọng, đến mức làm cho học sinh không thể tự học." Một nhận xét thật là chí lý! Sự thụt lùi, sự thoái hóa nghiên trọng đó chính là kết quả của những cuộc CẢI CÁCH tốn kém của Bộ GD&ĐT. Lâu lắm mới đọc được 1 bài vô cùng tâm đắc.Vô cùng cảm ơn tác giả đã có cái nhìn thấu đáo và tòan cảnh về SGK nói riêng, và cái sự giáo dục nói chung Tôi rất tâm đắc với bài viết của anh. Đúng là thời chúng ta đi học, trẻ con dùng lại sách của anh chị nhiều năm trước. Hè đến là say mê lấy sách ra học trước, bạn tôi thậm chí đọc thuộc cả quyển sử lớp 5, tôi làm hết cả quyển sách toán lớp 5 vào hè lớp 4. Tôi hay kể cho con chuyện ngày xưa để khuyến khích nó xem trước bài nhưng nó cứ bảo làm sao mà học trước được. Tôi đã rất thất vọng nghĩ bọn trẻ lười biếng. Rồi khi con hỏi bài, tôi mở phần lý thuyết, hướng dẫn nội dung bài thì tôi đã hiểu. Nếu bọn trẻ nghỉ 1 buổi học hoặc ko kịp hiểu trên lớp, chúng ko có cách nào khác là phải đi học thêm, bố mẹ cũng chịu ko thể học cùng con được. Thực sự càng ngày càng nản. Giáo viên ngày xưa có quyền dạy, còn giáo viên ngày nay không có quyền dạy. Mình nhớ lại ngày xưa Bộ Giáo dục chỉ đưa ra chương trình cả năm cho mỗi môn học lớp học và chương trình này chỉ gọn chừng nửa trang sách, gv chỉ việc căn cứ đó mà dạy. Gv có thể tham khảo sách của nhiều tác giả khác nhau và tự soạn cho mình bài dạy thể hiện sự tự chủ và khả năng của mình chứ không dạy rập khuông theo sách giáo khoa do Bộ Giáo dục đưa ra như bây giờ. Thế mới gọi là Giáo viên có quyền dạy. Tác giả viết quá đúng. Cảm ơn tác giả!!! Hẳn những ai đã làm công việc tuyển dụng nhân sự rồi mới thấy, để tuyển được một người trung thực và biết việc bây giờ là cả một sự nỗ lực của phòng nhân sự. Tuyển được người biết việc, lại có khả năng viết được một trang văn bản dài mạch lạc rõ ràng, không sai chính tả thì đúng là cần phải ăn mừng. Cho dù, tất cả các ứng viên đều có bằng đại học.Sáng nào tôi cũng có thói quen đọc mục Góc Nhìn và đây là lần đầu tôi comment vì tác giả viết rất đúng với thực trạng hiện nay. Tôi đang làm công việc Nhân Sự, từng rơi vào khủng hoảng khi tuyển người. Hầu hết khi tuyển vào phải đào tạo lại những kỹ năng cơ bản từ đầu để ứng viên quen với công việc. Cơ quan ban ngành cũng lấy ý kiến các doanh nghiệp để điều chỉnh hướng đào tạo nhưng vẫn thấy loay hoay trong sự thay đổi. Bài viết quá hay và đúng sự thật Nói thật , tôi vẫn thích bộ sách ngày xưa tôi học hơn bộ sách con tôi đang học bây giờ. Bạn nói đúng, thời tôi đi học, trước khi bắt đầu năm học mới tôi thường mua sách cũ về tự học hết, không mấy khi đi học thêm nhưng vẫn luôn là học sinh giỏi . Bây giờ chỉ học sách giáo khoa thì không thể làm được bài. Thật kì lạ Tôi ủng hộ ý kiến của tác giả và tự đặt câu hỏi: "Liệu những người viết ra bộ sách giáo khoa có đặt hết tâm tư tình cảm của mình vào trong đó không?" Họ cũng từng được đào tạo từ chương trình giáo dục cũ, lẽ ra họ phải từ đó để phát huy nó thì giờ họ lại phá vỡ nó, thay vào đó là một sự đổi mới khó chấp nhận như hiện nay. Có chăng việc tạo ra một bộ sách giáo khoa không đơn thuần là chỉ nghiên cứu tìm tòi phương pháp để tạo ra một bộ sách giáo khoa giúp học sinh dễ dàng tiếp cận được, mà còn là nhiều yếu tố khách quan khác như tác giả đã đề cập : "Cánh cửa tự học đã bị khóa chặt. Chìa khóa tự học của học trò thì nằm trong tay thầy cô. Còn chìa khóa tự dạy của thầy cô nằm trong tay của cơ quan quản lý. Còn chìa khóa của cơ quan quản lý thì nằm ở cơ quan quản lý cao hơn. Chiếc chìa khóa cuối cùng nằm ở đâu không ai biết, không ai dám hỏi. Hoặc không hề có chìa khóa được thiết kế ra." Thật đáng suy ngẫm. Cảm ơn tác giả bài viết. bài viết của tác giả ,quá ý nghĩa và THỰC TẾ Cá nhân mình nghĩ những giảng viên của những trường đại học chưa chắc làm đúng chuyên ngành của mình đã thạo việc. Nên những người viết ra những quyển sách giáo khoa chưa chắc đã từng giảng dạy chứ chưa nói đến dạy giỏi. Thì nội dung của sách đôi khi ko phải viết để dành cho học sinh mà có thể đang viết cho có để đạt được những mục đích của cá nhân là chính. Hoặc của một nhóm nào đó chứ ko phải là mục đích cho các e học sinh. Em từng dạy con đọc Tiếng Việt ngay lúc cô giáo đang dạy cách phát âm 26 chữ cái theo bài hát ở pre-school (mầm non) cho bé, chỉ trong 3 tuần ( em biết có phụ huynh chỉ mất 1 tuần) bé có thể đánh vần, đọc, bắt đầu bằng những từ chữ đơn giản, gần gũi hàng ngày rồi nâng cao lên từ từ. Em chẳng dùng sách giáo khoa nào cả, chỉ dùng kiến thức và kinh nghiệm của mình, còn chữ viết ở đâu chẳng có, mình chỉ chọn lọc cho phù hợp với bé thôi, khi bé nắm được căn bản rồi thì cùng bé đọc truyện tranh bé thích, việc đọc càng dễ dàng hơn vì bé đã thích thì bé rất chú tâm và cố gắng, em nghĩ hầu hết cha mẹ đều có thể dạy con học, cha mẹ thầy cô chính là sách giáo khoa sống của con em mình.Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp, mọi người có quyền chọn cho mình cách dễ nhất để học, miễn sao giao tiếp được.Học là quá trình dài suốt cả đời người làm cho mọi vật mọi việc trở nên đơn giản dễ hiểu mà ai cũng có thể nắm bắt được chứ ko phải làm cho mọi thứ nên khó khăn, phức tạp. cảm ơn anh đã nói lên tất cả những tâm tư của tôi từ lâu nhưng lại không có khả năng trình bày mạch lạc và đầy đủ như anh. Tôi đọc từng câu, nuốt từng lời vì bài viết rất tâm đắc đối với tôi. Việc này tôi đã thấy và trăn trở từ lâu nhưng không có cách nào bày tỏ được. Rất mong các vị lãnh đạo trong ngành giáo dục hãy nhín ít thời gian quý báu của quý vị trông vào để soi xét. Bài viết hay quá, câu hỏi không có câu trả lời