Bản sắc Sài Gòn Giống như nhiều khách trọ, Nick Van Mead ngồi bên cửa sổ, nheo mắt nhìn sông Sài Gòn trong nắng sớm. Biên tập viên cao cấp của The Guardian chỉ những tòa nhà cao nhất thành phố: "80% Sài Gòn được xây theo kiến trúc hiện đại và trông như bất cứ nơi nào của châu Á".So với Sài Gòn của hơn 10 năm trước anh tới, đang có rất nhiều thứ biến đô thị này trở nên bình thường đến nỗi "người ta thậm chí sẽ rời đi mà không nghĩ gì về nó". Cá tính của thành phố đang mất đi cùng với hàng trăm tòa nhà cổ bị phá hủy, thủy đài, các công trình lịch sử, hầu hết phục vụ các dự án bất động sản hiện đại.Gần chỗ chúng tôi ngồi, chiếc tủ lạnh dán đầy magnet tôi tha ở các nơi về. Mặt nạ thổ dân Bali, đĩa cơm cà ri nước dừa Malaysia, chiếc mở bia của Tiệp Khắc, mô hình xe tuk tuk trên đường phố Bangkok, vại bia đầy bọt của thành phố Munich, Đức, tất nhiên Paris nhất định phải là tháp Eiffel hay Việt Nam là cô gái mặc áo dài.Vị biên tập viên nhìn cái tủ lạnh: "Điều đặc biệt nhất của Sài Gòn là gì? "À, dinh Độc Lập, Củ Chi, Bảo tàng chứng tích chiến tranh, Nhà thờ Lớn, Bưu điện, đừng quên ăn phở, bánh mỳ, hủ tiếu, bún bò, cà phê sữa". Rồi chúng tôi dẫn Nick ra đường Tôn Đản, đoạn phố đẫm đầy mùi đủ loại món ăn.Khi Nick đang cắm cúi với bát mỳ vịt tiềm sát lòng đường, tôi thao thao về "món ăn đường phố của nước tao". Hai thanh niên đi xe máy rà sát quán. Người ngồi sau nhảy xuống, xán đến định cầm lấy quai ba lô của Nick đang để dưới chân bàn. Bỗng con gái bà chủ quán la lớn: "Mày, cút ngay, cút". Chiếc muôi nhôm dài nửa mét múc nước lèo vung lên, đập túi bụi vào vai thằng cướp. "A...", tiếng la khác, bà mẹ tròn trịa đang bế cháu cách đó mấy bước lao đến.Thấy tình hình không ổn, gã trai leo lên xe chạy mất. Nick há hốc mồm, mồ hôi lã chã nhỏ xuống bát mỳ còn mấy cọng rau cải. Tay anh vẫn cầm cái xương vịt. Bà già xé cái khăn ướt đưa cho anh, hất hàm: "Ăn đi, ăn đi", cười như chưa từng có chuyện gì."Điều đặc biệt nhất của thành phố này là con người. Đó là bản sắc của Việt Nam", Nick sau đó vẫn khen. Tôi cật vấn bản sắc theo ý anh là gì, "là điều để người nơi khác phân biệt người Sài Gòn với người Trung Quốc hay Bangkok, Singapore, với mọi nơi khác trên trái đất này".Tính cách cư dân là một loại di sản không nhìn thấy. Người miền Nam theo Nick rất cởi mở, chân tình, tốt bụng. Họ lạc quan và tử tế, dễ chấp nhận thực tại chứ "không có nhiều đòi hỏi như ở nước tao".Tính cách cư dân chính là "bộ gene" của thành phố, làm nên bản sắc một đô thị, lôi kéo người ta đến đây hoặc nhớ về nó, nói đến nó. Anh ví dụ, người Mỹ xã giao giỏi, lúc nào cũng tươi cười, giả lả, giống nhiều người ở Bangkok; người Anh đĩnh đạc, hơi lạnh lùng; dân Pháp lúc nào cũng thân thiết như họ hàng, nhưng bắt tay vào việc thì không được thế.Tôi cảm thấy được an ủi vì trong cơn lốc kim tiền đang biến TP HCM thành Singapre hay Seoul, một thứ còn chưa mất, đó là tính cách người bản địa.Một thành phố thực ra không khác một con người. Những ai xẹt qua một nơi để du lịch, check-in bằng con mắt "người xa lạ" khó mà nhận biết được cá tính thật của nó nếu không đào qua những tầng lớp sâu hơn dưới bề mặt cuộc sống. Đô thị nào cũng thế, với những căn nhà, ngõ hẻm, hàng cây, song cái hồn chính là chất sống thấm đẫm qua mỗi bước chân con người trong các ngõ ngách, hẻm mẹ, hẻm con, hẻm cháu hẻm chắt, hẻm "chút chít".Có biết bao tầng tầng lớp lớp những con sóng tư tưởng, niềm tin, khát vọng, mong muốn trong lòng một xã hội mà mùi vị, màu sắc của nó tinh vi đến nỗi, những người hời hợt mãi không bao giờ chạm tới. Ta sống ở đây, mưu sinh ở đây, suy tư, quan sát và lựa chọn. Ta biết cái hố ở góc đường, nếu trời mưa nhớ tránh ra kẻo ngã, buổi tối nhớ đóng cửa sổ để tránh tiếng karaoke và mùi khói từ hàng cơm tấm sườn nướng bên kia đường.Nhưng trong bài báo của Nick sau đó, xuất bản trên một trong những tờ báo tiếng Anh lớn nhất thế giới, đường Đồng Khởi - trái tim và thương hiệu văn hóa toàn cầu của Sài Gòn được mô tả "đang trải qua một cuộc phục hưng của các cửa hàng Gucci, Dior và Louis Vuitton"; điểm nhấn bên sông Sài Gòn là "một showroom với một siêu xe Lamborghini Huracan màu vàng tươi và ba mẫu Bentley khác nhau"; "trung tâm lịch sử của thành phố đang được lấp đầy bởi những kiến trúc có thể nhìn thấy ở bất kỳ đâu tại châu Á".Tôi không thể hỏi Nick rằng có bao nhiêu người đã đọc bài viết đó. Nhưng có lẽ khá đông, đó dẫu sao cũng là The Guardian. Nó đã trở thành một biên bản quảng cáo du lịch tai tiếng.Bản sắc cộng đồng dân cư tại các điểm đến được coi là một phần của tài nguyên du lịch, hay còn gọi là nhóm người làm dịch vụ gián tiếp. Những ấn tượng sâu sắc trong tâm trí khách về sự hiếu khách, về đặc tính văn hóa, hành vi và phong tục tập quán địa phương trở thành hàng hóa đặc biệt và có giá trị trong ngành kinh tế này. Nó thỏa mãn các nhu cầu về tinh thần của du khách: tìm hiểu, mở rộng nhận thức, tăng cường giao lưu, được tôn trọng, giao tiếp và thưởng thức. Hơn 90% các quyết định chi tiêu đến từ vùng Hạ đồi của não, nơi quyết định cảm xúc của con người.Bạn chẳng khó khăn gì để tìm ra một bài báo nước ngoài ca ngợi tính cách người Việt Nam là điểm cộng của ngành du lịch. Trang Hubpages bầu chọn Việt Nam thuộc 10 quốc gia thân thiện nhất thế giới năm 2013 bởi du khách đến đây "luôn phải ngỡ ngàng trước sự nhiệt tình hào phóng của người địa phương".Nhưng không khó để nhận ra rằng bản sắc đó - trong tư cách một loại tài nguyên - không nằm trong bản đồ quy hoạch nào. Các không gian sống "kiểu Sài Gòn" hay "kiểu Hà Nội" không được định nghĩa bởi ngành văn hóa, không được bảo tồn bởi ngành phát triển đô thị. Nó đang vật lộn với "cuộc phục hưng của các cửa hàng Gucci, Dior và Louis Vuitton". Chúng tôi đã nêu lên điều này tại chuyên mục Góc nhìn nhiều lần.Khi những đường biên giới nhân tạo gần như mất hẳn trong ý niệm của con người, thế giới càng hiện đại, các quốc gia càng có nhu cầu khẳng định nét riêng của mình. Kinh tế ngày càng toàn cầu hóa, nhưng văn hóa thì phải bản địa quyết liệt hơn nếu muốn tồn tại không lẫn lộn với loài người.Nếu không có bản sắc, văn hóa, cá tính cộng đồng như một "mã gene" riêng? Một thành phố, một quốc gia còn lại gì?Trong mọi sự đánh giá và đề án phát triển, tính cách hào sảng, chân phương của người miền Nam; màu sắc, mùi vị, cá tính của nhịp sống trong lòng những đô thị phải là ưu tiên mềm của quốc gia và chính quyền thành phố ấy.Một thành phố nên tự hào nếu có một showroom bày đến ba mẫu Bentley khác nhau. Nhưng có một thứ cần tự hào hơn tất thảy, là cách sống của những cư dân. Liệu tính cách đó có cần một bản đồ quy hoạch riêng, hay sẽ tự phát huy được trong một đô thị "đồng phục" nhôm kính bê tông và rất nhiều điều hòa nhiệt độ?Hồng Phúc BÀI VIẾT ĐẦY Ý NGHĨA. NGƯỜI DÂN SÀI GÒN THÂN THIỆN. CHÚC HỒNG PHÚC LUÔN VUI KHỎE. "Gạt chân chống anh/chị ơi, quên tắt xi-nhan kìa, quên bật đèn kìa..." là những câu người ta hay nhắc nhau trên khắp đường phố Sài Gòn, thấy dân sống ở đất này họ tình cảm, ấm áp quá! Cảnh quan mới xoá nhoà đi nhiều hình ảnh cũ. Nhưng con người Sài Gòn may mắn vẫn còn giữ được nhiều nền nếp xưa. Có luyến tiếc cũng đành thua với thời gian. Sài gòn ngày nay là thành phố của những người dân nhập cư từ các vùng miền khác nhau trên đất nước Việt nam, vì vậy nó không mang tính cục bộ địa phương. Người SG lâu đời thì mang hơi hưởng tính cách của người dân miền Tây sông nước, bình dị, không màu mè, chân tình, tốt bụng, tầng lớp nhập cư ảnh hưởng tính cách này bởi cảm nhận sự ấm áp, và cứ thế họ tạo nên bản sắc riêng của người Sài gòn, biết đỡ đần, đùm bọc nhau. Sài gòn được ví như bà mẹ hiền cưu mang những đứa con đến mưu sinh tại đây, với hai bầu sữa cạn kiệt nhưng cũng không thiếu những đứa đã trưởng thành và đóng góp cho thành phố thân yêu ngày càng hiện đại và tiến bộ, dẫu còn trăm điều cần khắc phục. Văn hóa kiến trúc phương Nam đang dần nhợt nhạt đi, bởi đơn giản tuy xuôi theo xu thế hiện đại, nó cũng chỉ là diện mạo thu thập tổng hợp từ khắp nơi nhưng lại không thể bằng "hàng chính hiệu". May thay, còn đó tính cách phương Nam vẫn trường tồn theo thời gian, mà Sài Gòn chính là nơi lưu giữ da diết nhất, phát huy đậm đà nhất, và bảo quản mãnh liệt nhất. BÀI VIẾT HAY VÀ Ý NGHĨA, NGOÀI TÍNH CÁCH ĐÂY CHÍNH LÀ VĂN HÓA SÀI GÒN. AI VỀ SÀI GÒN SỐNG SẼ NHIỄM TÍNH CÁCH HÀO SẢNG MẾN KHÁCH ĐÓ CỦA NGƯỜI SÀI GÒN. CHÚC MỪNG VỚI VĂN HÓA TỐT ĐƯỢC LƯU TRUYỀN. BÀI VIẾT QUÁ Ý NGHĨA THỰC TẾ CHO BÀ CON NGƯỜI VIỆT NAM Nghe chuyện cô chủ quán lấy vá múc nước lèo đánh cướp mà cười bể bụng. Đây là phong cách Lục Vân Tiên đó. Tôi người miền Tây, thấy mấy chuyện này cũng thường thôi. Thành ra cũng là đặc trưng miền Nam. Là một người ở sg gần 20 năm, từng thuê nhà ở các quận vùng ven như hóc môn, bình tân, tân phú....mình có cái nhìn khác về Sg đó là Bon Chen. Vì đa số dân tỉnh tập trung ở các quận vùng ven nên hàng ngày không tránh khỏi tiếng ồn ào cãi vã hay hát karaoke, nhậu nhẹt về đem..Con người thì như ai cũng bị trầm cảm, dễ nổi nóng không kiểm soát được cảm xúc..tôi nghĩ có lẽ vì Sg ngày càng chật chội và thiếu những khoảng không gian thiên nhiên riêng tư, để con người ngoài thời gian bươn chãi còn có cơ hội tìm về những thứ nuôi dưỡng, tĩnh lặng trong tâm hồn. Tôi đi các nước ĐNA, từ nghèo đến giàu, họ đều có những nơi được thiết kế cho cộng đồng nhưng cũng rất riêng tư để mọi người lắng đọng, ví dụ xây đê dọc sông kế bên quảng trường, hoặc đem suối và cây xanh vào giữa lòng thành phố... Cá tính của người Sài Gòn còn có phong vị "Hào Sảng" nữa. Họ sẵn sàng giúp đỡ người gặp khó khăn. Chỉ đáng buồn là cá tính đó đang bị "lợi dụng" bởi một số thành phần bất hảo nên họ đang hình thành cá tính "đa nghi". Cảm ơn tác giả vì bài viết này. Qua bài viết mình cảm thấy tự hào hơn về nơi mình được sinh ra và vẫn sinh sống tuy vẫn có chút gì hơi bồi hồi tiếc nuối. Chẳng hạn như khi đi qua con đường Tôn Đức Thắng trước đây là một cảm giác dễ chịu còn bây giờ là một cảnh phải đối phó với nắng gắt và kẹt xe. Nhưng bên cạnh đó cũng cảm nhận được những câu từ trau chuốt làm cho giá trị bài viết thật hay. Bài viết hay! "Hào sảng, chiêm nghiệm" Bài viết này cũng đúng cho Đà Lạt, Phú Quốc, Hội An và rất nhiều thành phố khác của VN. Tốc độ đô thị hóa theo cấp số nhân sẽ lấy đi tất cả những bản sắc, nét đẹp, và cả khí hậu đặc trưng của nơi đó. Tất cả sẽ chỉ còn là những ký ức đẹp và sự tiếc nuối nếu chúng ta ko hành động ngay từ bây giờ. Hãy nhìn qua Venice, Vienna, Roma... học hỏi xem người ta quy hoạch đô thị gắn liền với phát triển kinh tế như thế nào. Thực sự đau lòng... Tính cách người Sài Gòn đã khác nhiều so với 30 năm trước. Mình là người Hà Nội, đã từng sống ở Sài Gòn gần 6 năm, sau đó trở về lại Hà Nội. Thấy điều mình lưu luyến nhất khi nghĩ về SG chính là hình ảnh những người dân nơi đây, đúng như tác giả bài viết nó, họ rất cởi mở, chân thành và tốt bụng. Ngoài ra họ còn hài hước, lạc quan, và dễ tính (không để bụng).