Meiji thời bao cấp Lúc đó tôi đang làm ở viện nghiên cứu của một bộ. Lương ba cọc ba đồng. Cuộc sống của công nhân viên chức khó khăn đồng đều. Tất cả theo chế độ tem phiếu, theo tiêu chuẩn.Thời ấy, có vè:"… Tôn Đản chợ của vua quanNhà Thờ chợ của trung gian nịnh thầnĐồng Xuân chợ của thương nhânVỉa hè chợ của nhân dân anh hùng…".Năm 1978 đổi tiền, thống nhất tiền tệ sau cuộc chiến tranh dài dằng dặc. Tháng 2/1979, Đặng Tiểu Bình phát động cuộc chiến tranh xâm lược biên giới phía Bắc. Khó khăn chồng chất, đói nghèo.Trụ được đến tháng 9/1985, lạm phát phi mã, lại đổi tiền tiếp. Đất nước bộn bề khó khăn.Cậu em ruột gửi từ Sài Gòn ra một hộp sữa bột Meiji Nhật nặng chưa đầy một cân. Lúc đó, dân miền Bắc không biết rằng, trên đời còn có cả loại sữa bột Meiji. Vặn mãi, vặn mãi mới mở được hộp sữa pha cho con bé uống. Trắng tinh, mịn. Thơm ngạt cả mũi.Giờ, nếu đẻ thêm đứa nữa, sau 30 năm vật vã bươn chải kiếm sống, tôi đủ tiền mua một nghìn hộp sữa bột Meiji. Nhưng hộp sữa năm xưa là một món quà, một kỷ niệm không thể quên. Đứa con gái đầu lòng mà tôi yêu hơn mọi thứ trên đời, sinh ra đã phải nằm chung trong một chiếc lồng kính tại bệnh viện C. Nó không lớn lên bằng hộp sữa - vì sữa ấy chỉ được pha dè sẻn trong những trường hợp đặc biệt. Nhưng kỷ niệm này được tôi lưu giữ mỗi khi nhớ về một thời khó khăn, thiếu thốn đủ mọi thứ.Cái vỏ hộp Meiji bằng kim loại, tôi giữ đựng đồ 10 năm sau, mãi khi chuyển về nhà mới, hộp bị gỉ sét mới bỏ.Con bé và thế hệ những đứa trẻ sinh ra trước và sau cuộc Đổi Mới giờ đều đã trên dưới ba mươi. Từ một nước hơn 90% là nông nghiệp, đói nghèo, nay Việt Nam cũng đã trở thành nước có thu nhập trung bình. Tuy không phải mọi cái đều tốt hơn, nhưng những thay đổi về hạ tầng như đường sá, cầu cống, hàng không, viễn thông, đi lại, xuất cảnh… mang tính hội nhập, tích cực là điều không thể phủ nhận.Ngày trẻ, ước mơ lớn nhất của tôi là được đi nghiên cứu sinh ở nước ngoài để đổi đời. Năm 1989, đói quá, nghèo quá, tôi bắt đầu trốn giờ làm việc tranh thủ đi "đánh quả". Vụ đầu tiên làm thầu, tôi kiếm được mấy chỉ vàng. Mỗi lần nhận tiền bên A, trừ chi phí, ra Hàng Bạc, mua được mấy phân vàng.Bắt đầu ham. Vụ thứ hai, cuối năm 1989, đầu 1990, lần đầu tiên, sau gần năm nhận cả thiết kế, cả tổ chức thi công, tôi cầm gần hai chục cây vàng. Số tiền này, khi ấy khá lớn, có thể mua được vài căn nhà. Nhưng tôi tiêu hết chỉ sau một chuyến đi Sài Gòn. Một chiếc Cup 81-89 màu ốc bươu kim vàng giọt lệ; một đầu máy Sharp 790 mới nhất; một TV Sanyo màu 25 inch; một dàn máy nghe nhạc... Tất cả được quyết rất nhanh. Chả đâu vào đâu, chỉ để "thỏa mãn nỗi đau bần cố". Ba mươi năm, nhiều thứ thay đổi chóng mặt. Tụi trẻ ra nước ngoài du học dễ dàng, chỉ cần gia đình có tiền. Công nghệ thay đổi nhanh kinh khủng. Phần lớn đám trẻ giờ đã có điện thoại thông minh. Tất nhiên chúng không thể hiểu được sao bố chúng lại khao khát một cái ti vi, một cái đầu máy đến mức đổi bằng mấy cây vàng.Đám trẻ thích nghi nhanh chóng với công cuộc toàn cầu hoá không cần hô khẩu hiệu. Chúng đứng bên ngoài cuộc Đổi mới ba chục năm trước. Không nhiều những đứa trẻ thời ấy, giờ còn quan tâm đến chuyện, cuối năm nay là tròn 30 năm Đổi mới.Xương máu của các thế hệ đàn anh, thế hệ chúng tôi đổ nơi chiến trường Campuchia, các ngọn đồi, cánh rừng, dòng suối biên giới phía Bắc, chúng không được biết, nhiều đứa còn không cả quan tâm. Cái đói nghèo, khó khăn thiếu thốn nhiều chục năm trước cuộc Đổi mới mà cha mẹ chúng phải oằn mình chống đỡ, chịu đựng, chúng hoặc không biết, hoặc lỡ quên.Tôi nhớ hộp sữa bột Meiji Nhật Bản. Nhớ những năm tháng gian khổ. Nhớ câu nói nổi tiếng, ấn tượng của một chính khách: "Hãy tự cứu mình, trước khi trời cứu"...Hộp sữa bột Nhật Bản, giờ có thể mua được dễ dàng với hầu hết người dân của đất nước có thu nhập trung bình. Nhưng nỗi lo thì đang ở chỗ khác, môi trường đang bị hủy hoại đến mức cảnh báo, nợ công vượt trần, xã hội phân hoá sâu sắc bởi khoảng cách giàu nghèo, tham ô, tham nhũng tràn lan, đạo đức xuống cấp, lòng tin của người dân lung lay...Tôi trân quý hộp sữa bột ấy. Nhưng nó chỉ là một kỷ niệm. Tôi biết rằng nó không thể là thành quả mà chúng ta hướng tới. Ba mươi năm, không thể vì ai cũng mua được hộp sữa, mà ta tin rằng mọi thứ đã tốt đẹp, đã thành công.Ai cũng cần nhìn lại quãng đường mình đã đi, để nhận biết mình là ai, để biết tử tế với đúng, sai, được, mất.Bùi Huy Hội Vẫn biết để phát triển là phải đánh đổi nhiều thứ, nhưng vẫn thấy cảm giác mất mát nhiều quá. Sao Nhật bản, Hàn quốc họ phát triển vượt bậc mà vẫn giữ được những giá trị truyền thống của dân tộc họ? Sao ta không học hỏi họ? Sự xuống cấp trầm trọng về đạo Đức, về văn hóa về môi trường sống là do đâu? Đất nước sau đổi mới đúng là đạt được nhiều thành tựu, nhưng nhìn cả một quãng thời gian 30 năm thì những gì đạt được ấy còn rất khiêm tốn khi so sánh với các nước khác trong khu vực, cũng trong 30 mươi năm ấy những nước gần chúng ta như singapo, indo, malaysia... đã phát triển để giờ đều trở thành những nền kinh tế mạnh hơn chúng ta nhiều. Cảm ơn anh có bài viết rất hay. Những năm 80 tôi đang học đại học, rất nghèo đói, và cũng có tâm lý "thỏa mãn nỗi đau bần cố" tôi ước rằng vài năm nữa đi làm có tiền tháng lương đầu tiên tôi sẽ mua hẳn một con gà luộc, xé tay rồi ăn. Mua sắm và tiêu tiền "CHỈ ĐỂ THOẢ MÃN NỖI ĐAU BẦN CỐ"! Cám ơn A HỘI đã gợi lại và khái quát thật đúng cách tiêu tiền của nhà nghèo khi có tiền,mà nó được biểu hiện qua hình ảnh bà con nhiều vùng trên đất nước tái nghèo sau vài năm nhận tiền đền bù đát cho các CT quốc gia.Đúng là Làm ra tiền rất khó,nhưng tiêu tiền cho hiệu quả còn khó hơn nhiều và càng đúng hơn khi nghe chia sẻ của ca sĩ họ ĐÀM. Cháu sinh năm 1991, khi lớn lên, mẹ hay nhắc cháu là: " hồi xưa ba sửa xe đạp, 1 ngày kiếm vài ngàn, nhưng mà cũng ráng mua cho con hộp sữa " mê-zi", bằng tiền ăn cả tháng của cả nhà". có lẽ giờ cháu mới hiểu được ba mẹ đã hy sinh như thế nào. Cảm ơn chú! Có một cái mà bây giờ mọi người đều dễ dàng chấp nhận trong khi nó cực kỳ nguy hiểm. Đó là "nói dối". Bất cứ ai, bất cứ lúc nào mỗi người trong số chúng ta đều sẵn sàng sử dụng nó để: Kiếm tiền, lấy lòng, khoe khoang.. Tôi đồng tình với ý kiến của tác giả bài viets.Tôi cũng cố rất rất nhiều điều đáng nhớ mà ngày nay không thể hiểu nổi:Thí dụ năm 1952 ,tôi đang là lính quân y , thời đó trang phục của lính không được phát vì nghèo,nên ai tình nguyện vào lính chỉ có quàn áo từ nhà mang theo .Hàng tuần ra suối tắm nhờ trời nắng vừa tắm vừa giặt ,chờ quần áo khô mặc rồi về doanh trại.Khi hành quân từ Thái nguyên lên Đồng đăng phải đi bộ (đường đá dăm)không giầy dép,áo mưa là lá cọ,bát đũa,"bidon" làm bằng ống bương vân vân ...và...vân vân nhưng đời vẫn vui phơi phới .Đó chỉ là vai trong hàng ngàn ,hàng ngàn thí dụ khác .Chỉ vai điều nêu trên cũng không thể hiểu nổi đối với những thế hệ tiếp theo. Thời đó nhiều người có tiền nhưng việc đầu tiên nghĩ đến là xe máy và TV, tủ lạnh chứ ít ai nghĩ tới mua nhà, đất do đã có nhà ở (dù rất nhỏ, chật hoặc ở chung). Một số dân ngoại tỉnh vào SG làm việc thì chỉ mơ ước có căn nhà, dù "rất xa" nên chỉ lo mua đất và mua được hẳn những miếng lớn do là ao ruộng. Sau này, những chỗ "rất xa" đó lại trở thành gần xịt do SG mở rộng và bỗng chốc mấy anh "nhà quê" đó trở thành giàu có nhờ bán đất. Và cũng không ít người trở thành dân buôn bán BĐS rồi thành đại gia hồi nào không hay. Tiếc là mình thuộc "thành phần trước". Hic hic.. Nếu tự so mình hiện nay với chính mình cách đây 30 năm thì hầu như ai cũng vượt xa. Tuy nhiên so sánh như vậy để tự khích lệ, để ôn nghèo nhớ khổ, để trân trọng những cố gắng vượt khó, chứ không phải để tự thỏa mãn. Nếu nhìn hàng xóm, khu vực, thế giới hiện nay như thế nào so với chính họ cách đây 30 năm thì mới thấy ta đang ở đâu. Nếu ai kể nhiều chuyện quá khứ thì có nghĩa là hiện tại có ít chuyện để kể, và cứ vẽ ra viến cảnh tốt đẹp trong tương lai thì cũng chẳng mấy ai tin. Thực tế thật đơn giản: từ hôm qua đến hôm nay nếu ta đi chậm hơn thiên hạ thì khó có thể nói ngày mai ta sẽ chạy nhanh hơn họ để đuổi kịp và vượt họ được, mà phải đến ngày kia hoặc nhiều ngày sau nữa. Tuyệt vời quá! Cảm ơn chú! Chú đã nói lên hết được những suy nghĩ của những người trong thế hệ của chú! Cháu đúng bằng tuổi con gái chú và cháu đã đọc rất nhiều những cuốn sách viết về thời chiến tranh, thời bao cấp đói nghèo... Cháu cũng được nói chuyện cũng như nghe kể về thời đó từ những bậc cha chú với những hồi ức không thể nào quên. Mỗi người, mỗi cảm nhận khác nhau nhưng nhìn chung, tất cả đều có những tình cảm, những băn khoăn, suy nghĩ giống như chú! Thế hệ chúng cháu đúng là có những bạn trẻ gần như lãng quên hoặc cố tình không nhớ về một thời gian khó, một thời mà nếu bỏ qua thì không thể có những phút giây được hít thở, được sống với một cảm giác "đất nước mình", "tổ quốc mình"... như ngày hôm nay! Nhưng bản thân cháu không phải bao che hay bảo vệ nhưng cũng muốn đặt lại câu hỏi: "Phải chăng, những người của thế hệ đi trước đã quên mất trách nhiệm "đồng hành" và "chuyển giao" những băn khoăn, những trăn trở cho thế hệ đi sau chỉ bởi lý do "chúng tao vất vả kiếm tiền nuôi ăn học mà thế này thế kia..."?? Bài vè ấy phải là:"Tôn Đản chợ của vua quanVân Hồ chợ của trung gian nịnh thầnĐồng Xuân chợ của thương nhânVỉa hè chợ của nhân dân anh hùng"Vì cửa hàng phân phối nằm ở Vân Hồ chứ không phải ở phố Nhà Chung, bác ạ. Tôi nhấn bài viết vì có dòng Meiji và liên tưởng đến công cuộc Duy Tân tại Nhật Bản từ 1868 (ở ta thì 1986 nhỉ :D), cái tôi đang tìm hiểu hiện nay, tuy nhiên khi đọc bài thì nội dung có phần khác. Dầu vậy tôi đồng cảm với tác giả và hiểu khá rõ những gì tác giả đã trải nghiệm vì thuộc thế hệ 7x đời đầu. Thật cảm động! Mong sao các bạn trẻ cảm nhận và thấu hiểu về một thời khó khăn, thiếu thốn mà cả dân tộc đã đi qua để giữ gìn và vươn lên. Loi hoang de Meiji (Minh Tri Thiên Hoang) o doan cuoi phim The Last Samurai do Tom Cruise va Ken Wantanabe dong vai chính :" Sau 20 nam chung ta da co duong xa, xe lua, hai cang nhung duong nhu chúng ta quên mất chúng ta là ai, chúng từ đâu đến ..." Bây giờ, trong từng gia đình 3 thế hệ, nếu con cháu có biểu hiện lệch lạc mà ông bà cha mẹ nói rằng: "Ngày trước..." thì sẽ nhận được ngay câu trả lời "Lại kể chuyện cổ tích !" và chúng ngay lập tức quay lưng về phòng riêng đóng cửa lại ! Chúng không thèm nghe, không thèm biết ông bà cha mẹ đã từng như thế nào.Tiếc rằng hiện tượng này diễn ra khá phổ biến. Đau lòng lắm.