Người đơn độc Đó là ngày đầu tháng sáu, lãnh đạo xã Bình Trung gọi điện cho ông Lực "khi nào chú Sáu về thì ghé xã". Đang làm bảo vệ cho một toà nhà ở Đà Nẵng, ông bắt xe đò vượt 130 km về trong đêm. Tám giờ sáng hôm sau, ông mặc quần áo chỉnh tề lên ủy ban xã. Chủ tịch xã thông báo được uỷ quyền tặng giấy khen của Chủ tịch UBND huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi và đưa ông vào phòng họp nhỏ, nơi có bốn cán bộ đã ngồi chờ sẵn. Sau khi đọc quyết định khen thưởng, ông Sáu lên nhận giấy khen, kèm một bó hoa và một triệu đồng."Tôi thấy tủi thân và cô đơn quá, nên mới nhờ một cán bộ xã chụp giúp tấm ảnh lưu lại làm kỷ niệm", ông kể. Bức ảnh ấy không có nụ cười nào. Đó là tất cả những gì ông Sáu được nhận từ chính quyền, sau năm năm đổ máu và nước mắt, lăn lộn trên cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi.Buổi "lễ" khen thưởng diễn ra năm phút, với sự tham dự của năm cán bộ xã ấy, không phải là lần duy nhất ông Lực cảm thấy cô đơn, lạc lõng. Bởi nửa thập kỷ tố cáo gói thầu A3 do Công ty TNHH tập đoàn công trình giao thông tỉnh Giang Tô (JTEG), một đại gia ngành hạ tầng Trung Quốc làm ăn gian dối, với ông là cả một hành trình đơn độc.Ông đơn độc trong tư cách một công dân, khi chính quyền không ủng hộ. Ông đơn độc trong tư cách một con người, khi chính gia đình khi vợ con nhiều lần ngăn cản. Ông đơn độc giữa xóm làng vì nhiều lần ông vận động, không ai dám ký vào "đơn báo cáo". Ngần ấy năm, một mình lão lăn lộn trên cao tốc, gửi đi hàng chục lá đơn, hàng trăm bức ảnh lên xã, huyện, tỉnh và nhiều cơ quan trung ương, nhưng chỉ nhận lại sự im lặng.Phải chờ đến khi Bộ Công an khởi tố 10 bị can với cáo buộc sai phạm và gây thiệt hại trong quá trình thi công, nghiệm thu dự án cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi, chính quyền xã mới xem đó là một sự kiểm chứng, "đánh giá thành tích" để ký tặng ông Lực một tờ giấy khen. Giấy khen được đóng khung tối giản, ghi thành tích đã "phát huy tinh thần giám sát của người dân, tham gia giám sát các dự án trên địa bàn xã Bình Trung". "Dự án cao tốc", hay hành động "phòng chống tham nhũng", điều quan trọng hơn, đã không được nhắc đến. Dù theo lý giải của vị chủ tịch xã, trong hồ sơ đề nghị khen thưởng, xã đã nêu rõ tên dự án.Không ai từng tin việc ông Lực tố cáo nhà thầu sẽ đem tới hiệu ứng nào. Nhất là những lần họ biết ông bị đánh, mặt bê bết máu, phải nằm viện hàng tuần; hay lần căn nhà cũ nát bị nhóm giang hồ ném những hòn đá cuội to bằng nắm tay vào mái ngói, cửa kính trong đêm. Những ngày như thế, hai con người tuổi lục tuần tự đi nhặt từng viên đá cuội cho vào bao tải để sau này làm "bằng chứng". Bằng chứng gửi ai và sẽ để làm gì, họ không biết. Họ vẫn đơn độc.Không thể đo đếm hết hiệu quả từ nỗ lực thầm lặng của ông, nhưng nhiều người phải thừa nhận, sự có mặt của lão nông khiến nhà thầu luôn dè chừng, thi công cẩn thận hơn. Từ một người từng đi làm thuê cho nhà thầu Trung Quốc, từng sợ hãi, ông đã mạnh dạn tuyên bố "không sợ chết", "phải đấu tranh để có con đường đảm bảo chất lượng cho con cháu sau này".Ở Việt Nam, đâu chỉ có mỗi dự án cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi. Bộ Giao thông Vận tải đang chọn nhà đầu tư 5 đoạn cao tốc Bắc Nam, cao tốc TP HCM - Trung Lương mất khoảng 22 tỷ đồng để dặm vá, và biết bao dự án hạ tầng đặt ra dấu hỏi về chất lượng. Nhưng dường như mỗi lão nông nghèo Phạm Tấn Lực được biết tới vì dám lên tiếng "thể hiện trách nhiệm của công dân".Không phải công dân nào đi "kiện củ khoai" cũng khiến sự việc được phanh phui, rồi được "khen thưởng", bởi không ít người bị đe doạ, trù dập. Ở Bắc Ninh, hai cụ ông Nguyễn Tiến Lãng và Nguyễn Công Uẩn khi tố cáo gần 3.000 hồ sơ thương binh giả đã bị khủng bố bằng tạt nước tiểu, phân vào nhà, bị chặt hàng trăm gốc bưởi sau một đêm. Ở Quảng Trị, anh Mai Xuân Lan bị một thanh niên dùng dao đâm tử vong khi thể hiện vai trò giám sát của công dân khi nhắc nhở người này không vượt đèn đỏ.Tâm lý sợ hãi, sợ bị trả thù, sợ liên lụy, sợ trách nhiệm khi tố cáo, nhắc nhở những hành vi sai trái từ lâu khiến chúng ta luôn trong trạng thái né tránh, cam chịu. Ít ai biết, tố cáo là quyền cơ bản của công dân được ghi nhận tại Hiến pháp Việt Nam và là kênh đặc biệt quan trọng giúp cơ quan nhà nước tiếp cận thông tin, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật.Một công dân sống trách nhiệm đầu tiên không phải chỉ với những dự án tỷ đô. Thấy hàng xóm chặn lối trên vỉa hè, ta dễ dàng xuê xoa vì không muốn sứt mẻ tình cảm; thấy ai đó xả rác nơi công cộng, ta lắc đầu rồi bỏ đi. Đó là khi mỗi chúng ta đã bỏ qua quyền của một công dân, ở những việc ai cũng có thể "giám sát". Sự đơn độc của những người như ông Lực, đến từ hành xử của chính quyền, và cũng là từ tâm lý cam chịu trong những cộng đồng.Ông Lực nổi lên như một hiện tượng chống tiêu cực, với cách tiếp cận giản đơn là thể hiện sức mạnh của nhân dân trong giám sát các dự án công. Bởi thế, khi nhận một tấm giấy khen mà không có đến một người dân trong xã chứng kiến, ông đã rất buồn, "khen như thế thì sao khuyến khích người dân giám sát cộng đồng".Dù chưa từng mong được tờ giấy khen khi đeo bám các sai phạm, nay được chủ tịch huyện khen, ông Lực lại không thể nở nụ cười mãn nguyện.Nguyễn Đông Câu chuyện đáng lẽ thật vui mà nó lại quá buồn, thực ra nó an ủi nhưng có cảm giác người đọc đồng cảm với ông Lực nhiều hơn là chia vui với ông. Rất khó tả. Nhưng dù gì cũng phải nói cảm ơn ông rất nhiều, cảm ơn cả trời đất nữa, luôn thấy tỏ và giúp ông có ý chí, có quyết tâm, và cuối cùng cũng cảm ơn tất cả, dù sao tất cả cũng công nhận đó là sự thật dù muộn mằn. Tôi kính phục ông. Giám sát một công trình công, đáng lý ra phải là nhiệm vụ của một tổ chức, một bộ máy chính quyền, chứ không phải là nhiệm vụ của một lão nông như ông Lực. Nhưng chính quyền ở đó đã làm gì? Một buổi chiều đi làm về, tôi thấy một con chó lớn đang đuổi theo định cắn một em bé tiểu học. Tôi liền lấy đá ném con chó đuổi đi và báo chính quyền xã, vì đây là giống chó săn, nhà hàng xóm mới mua nhưng không xích, cực kỳ nguy hiểm. Nhưng xã chỉ trả lời gọn lỏn: "Con chó thôi mà, chẳng sao đâu". Đôi khi mình thấy những hành vi phạm luật nhưng có tố cáo, đóng góp ý kiến đều bị bỏ qua một cách phũ phàng đến mức sau đó chấp nhận sống chung với lũ. Đọc xong bài báo thấy buồn quá! Trong khi những thành tích khác được tung hô, thì hành động dũng cảm, một mình chiến đấu với tiêu cực, tham nhũng ròng rã 5 năm trời, thậm chí phải đổ cả máu, thì chỉ được khen thưởng một cách thầm lặng như vậy. Thiết nghĩ Bác Lực đáng được thưởng huân chương mới xứng đáng!!! một bài viết rất hay, làm cho mỗi chúng ta, mỗi con người cần suy ngẫm, nhìn lại mình, nhìn lại mọi hành vi, hành động trước cái xấu, cái ác May mà xã hội, đất nước còn những người lo việc "bao đồng " như ông Lực. Mừng là ông còn sống để nhận giấy khen. Cảm ơn những người như ông Lực. Cảm ơn tác giả. Tác giả trách tâm lý cam chịu trong cộng đồng nhưng lại quên rằng tất cả xuất phát từ sự thờ ơ của chính quyền. Vì luật xử phạt không nghiêm, không có biện pháp bảo vệ người tố cáo, tham nhũng nên xảy ra sự thờ ơ như vậy. Chỉ 1 chuyện hát karaoke mà chưa xử được thì nói gì xử những cái khác. NẾU không có cơ chế nào bảo vệ người tố cáo thật sự thì dần dần sẽ tạo ra một cộng đồng vô cảm, một bầy cừu sợ hãi rúc vào nhau, trơ mắt nhìn con sói vào săn mồi. Vừa mới có ban hành quyết định được lấy bằng chứng từ "mạng xã hội" để xử phạt vi phạm giao thông. Thiết nghĩ cũng nên cho lấy bằng chứng từ "mạng xã hội" để cáo buộc các vi phạm dân sự khác nữa, vì nếu lấy từ đó thì người tố cáo cũng được an toàn hơn đôi chút vì không phải ai cũng có thể lần ra được người dùng dễ dàng trừ cơ quan quản lý. Buổi lễ khen thưởng diễn ra tại văn phòng làm việc ủy ban xã với sự chứng kiến của 4 cán bộ, tôi thấy sự miễn cưỡng trong cách làm của xã. "Sự đơn độc của những người như ông Lực đến từ hành xử của chính quyền và cũng là từ tâm lý cam chịu trong những cộng đồng"... Đủ rồi, chẳng còn gì để nói thêm! Sợ nhất là sự im lặng: "Ngần ấy năm, một mình lão lăn lộn trên cao tốc, gửi đi hàng chục lá đơn, hàng trăm bức ảnh lên xã, huyện, tỉnh và nhiều cơ quan trung ương, nhưng chỉ nhận lại sự im lặng." Chúc ông Lực có thật nhiều sức khỏe! Ừ thì ai cũng sợ, sợ ảnh hưởng đến mình, sợ bị liên lụy nên người ta mới mặc kệ. Đến khi nhận hậu quả thì lại quá muộn. Rất cảm phục ý chí của ông.