Người quen làm to Anh xoay mãi chén nước đã nguội: “Chạy hết 70 triệu mà chờ sáu tháng nay cháu nó vẫn chưa được vào làm”. Anh chị đã xin cho cậu con trai vào làm nhân viên ở chi nhánh tỉnh một tổng công ty nhà nước. Nhưng rồi nhận được lý do họ “phải sắp xếp cho con cháu lãnh đạo tỉnh” trước nên mình phải đợi. Nếu được vào phải thêm tiền nữa, và cũng chỉ được ký hợp đồng thời vụ.Tôi bảo, đúng là em có quen biết, nhưng em không có năng lực xin việc bằng tiền. “Thử xem cháu làm được việc gì tốt thì em kết nối với nơi cần kỹ năng của cháu” - tôi giảng giải một hồi để mong anh thay đổi quan điểm “xin việc phải bằng tiền”, mà là bằng kỹ năng, thái độ lao động. Nhưng nỗ lực của tôi đổ bể. Với anh cũng như nhiều người có mặt ở cuộc gặp tất niên hôm đó, xin việc phải mất tiền là một “chân lý”. Họ không tin có một cách xin việc khác ở tỉnh này. Cũng vì thế, “chân lý” này ngấm vào đầu đứa cháu tuổi còn trẻ, sức còn sung của tôi đang ngồi đợi việc kia.Cũng buổi gặp đó, một người khá giàu có khẳng định chắc nịch “Thực ra thì xã hội nhiễu nhương như thế mới dễ làm ăn. Chứ nó mà minh bạch, mình lại khó”. Anh này chứng minh, vì anh quen “các sếp” trên thành phố nên xây được nhà cao sáu tầng mà người khác không làm được “vì quy hoạch khu đó chỉ cho cao bốn tầng”. Anh cũng xin việc cho con một cách dễ dàng mà anh họ tôi thì không làm được. Anh hăng say kể chuyện, vô cùng tự hào về việc mình làm.Trở về Hà Nội, tôi gặp một số người sống trong khu đô thị được quy hoạch hiện đại bậc nhất Việt Nam ở Hoài Đức. Trong tâm trạng bức xúc, các anh chia sẻ, nhiều trạm trộn bê tông không có giấy phép xây dựng, không hồ sơ pháp lý về môi trường hoạt động từ lâu xung quanh đây. Cư dân khu đô thị và các thôn của xã phải sống trong bụi bẩn, tiếng ồn khủng khiếp, chất thải tràn lan, mất an toàn nghiêm trọng bởi các trạm trộn bê tông và nhiều xe tải hạng nặng. Đơn kêu cứu đã được gửi nhiều nơi, nhiều báo đã lên tiếng. Nhưng tất cả vẫn rơi vào hư vô.Một anh mong ước: “Mấy em lên làm quan to đi thì dân khu ta được nhờ”. Tôi nói: “Anh mong thế thì đồng nghĩa với việc mong đất nước đi xuống. Mình nên mong những người dân bình thường cũng có quyền lực pháp lý bình đẳng như người có tiền, có quyền”. Các vấn đề như kiểu trạm trộn bê tông sai phép chẳng phải sẽ nhiều hơn, nếu những mong muốn như vậy thành hiện thực.Tôi biết anh là người am hiểu, câu thốt lên đó chỉ là một phản xạ khá thông thường và theo thói quen. Nhưng tôi vẫn muốn bắt đầu từ chính những người như anh, dừng lại cách nghĩ đó, để nó không có cơ hội “nuôi dưỡng” cách nghĩ tương tự ở những người khác.Nếu nhìn vào thị trường quà Tết năm nay, với những đông trùng hạ thảo giá hơn 2 tỷ/kg hay nhụy hoa nghệ tây giá trên dưới 1 tỷ đồng/kg được rao bán tràn lan, những người chưa biết nhiều về Việt Nam, hẳn sẽ nghĩ chúng ta là một quốc gia giàu có. Nếu nhân theo thu nhập trung bình, hãy tưởng tượng rằng việc rao đại trà các mặt hàng này trên mạng xã hội giống như một người dân Mỹ hay Nhật đem rao kim cương hay hồng ngọc trên Facebook “làm quà Giáng sinh”. Tất nhiên những người trong cuộc đều hiểu, rằng để những thứ hàng hóa đắt đỏ đến vậy được gọi là “quà Tết”, còn cần một quán tính văn hóa khác.Dịp cận Tết này, trong nhiều phòng khách, sẽ lại có nhiều người mân mê một chén trà đã nguội. Tư duy ấy, trong cảm nhận của tôi, đã truyền qua ít nhất 3 thế hệ. Chúng ta có muốn đến thế hệ con chúng ta, tư duy “người quen làm to” vẫn phổ biến như ngày hôm nay?Thay đổi quan trọng nhất, tất nhiên phải từ những người nắm quyền lực công và phân bổ quyền lực ấy cho doanh nghiệp, người dân bằng các quyết định hàng ngày. Nhưng ở phía kia, người dân cũng cần dừng lại những lời nói, suy nghĩ bơm vào đầu thế hệ trẻ rằng để tồn tại tốt, họ phải chạy trên đường đua đến cái đích quen thân người “làm to”.Một nửa sự thay đổi cũng phải bắt đầu từ những người như anh và như tôi.Nguyễn Dương Ai cũng mong muốn một sự công bằng và bình đẳng theo đúng nghĩa đen, nhưng khi mà một vài người nuôi gà,buôn chổi, chạy xe ôm xây được biệt phủ 20 tỉ trong khi những người khác cũng nuôi gà, chạy xe ôm lại ở nhà xập xệ, ăn buổi nay lo buổi mai thì vẫn còn nhiều hoài nghi về câu khẩu hiệu "dân chủ công bằng". Dẫu biết đó là nghịch lí, song nó vẫn phải tồn tại. Và nó sẽ tiếp tục tồn tại nếu cơ chế quản lí như hiện nay vẫn còn!!!??? Bởi vậy nên bạn bè tôi làm to, tôi đều không chơi nếu họ tạo khoảng cách. Ai lúc nào cũng lên mặt, thể hiện,... tôi cũng không chơi vì đơn giản họ khác mình. Ai mà cứ o bế sếp, 1 sếp, 2 sếp,... tôi cũng không chơi vì tôi thấy họ tầm thường, không có lòng tự trọng. Bởi thế, nên đời tôi ít bạn. Bài viết rất hay. Nhưng số lượng người quan tâm được quá ít. Cũng nói lên thực trạng này sẽ còn kéo dài và chưa biết khi nào sẽ có dấu hiệu lỗi thời. Tất cả cuối cùng là sự minh bạch và thái độ làm việc của chính quyền Xin việc mất tiền đã ngấm vào máu từ trẻ con đến người già. Đau lắm! Ko biết bao giờ mới hết tình trạng này. Xin cho con đi học còn mất tiền nữa là xin việc. BÀI VIẾT NGUYỄN DƯƠNG.NGƯỜI LÀM TO.THẬT Ý NGHĨA Người nhà, người quen làm to là chỗ dựa, lại thêm thói sỹ diện nên người Việt khi nói về một người thân quen nào đó thì hay kèm theo chức vụ ngay từ câu đầu. Vì có thực tế những vị làm to là chỗ dựa cho người khác để qua mặt luật pháp hoặc ít nhất cũng để được nương tay nên mới có kẻ giả làm người có chức vụ này nọ để đi lừa, thậm chí doạ lực lượng chức năng khi mắc lỗi ngoài đường. Hãy sang các nước phát triển như Thụy Điển, Đức, Mỹ, Nhật, Singapore ... và nói chuyện với người bản xứ một chút thì chẳng ở đâu có những chuyện như thế này (và vì vậy họ mới là xã hội văn minh). Muốn học giỏi thì đừng dấu dốt. Muốn chữa khỏi bệnh thì đừng giấu bệnh. Gia đình, tập thể hay xã hội muốn tiến lên công bằng, dân chủ, văn minh thì trước hết phải công khai, minh bạch thực sự chứ không phải chỉ hình thức. Tại sao phải mất tiền khi xin việc? Vì nền giáo dục còn xin, chạy điểm, chạy bằng cấp thì năng lực và tấm bằng cầm trên tay mặc dù ghi 1 tên nhưng nó không trùng khớp. Do vậy người tuyển dụng cũng đi theo đường đó thì họ đâu tuyển người có năng lực. Bởi tuyển người có năng lực là người tuyển đã tự kết liễu mình hoặc ví von là họ tự vẫn.Cứ thế mà hình dung thời nay xã hội phát triển chỉ sinh ra lá, may ra có được hoa còn không thể ra trái và thời nay đã quen kiểu chiết cành mà không cần hạt giống nữa. Chỉ khi nào điều kiện quá khó khăn, thiên tai ... không còn mầm xanh thì con người ta mới họa may quay về đi tìm, lượm và trân quý hạt giống như ngày xưa. Chạy chức chạy quyền...thực trạng của xã hội. Cậy chức cậy quyền mà không góp phần phát triển xã hội, chỉ biêt tư lợi thì là thảm họa cho xã hội này và là ... tai họa cho chính bản thân người có chức có quyền đó. Rất tiếc cái số người có suy nghĩ như bạn ,lại rất ít trong gần 94 triệu người dân,nếu như bạn làm quan to có quan hệ rộng rãi có thể bạn xin được việc cho người nhà của bạn không mất tiền,nhưng chắc chắn bạn cũng phải nhượng bộ đối với người giúp bạn một vấn đề gì đó ngoài tiền bạc.Ai cũng biết cực chẳng đã,khi ở thế giới toàn thằng gù thì người ngay trở nên lạc lõng.khi mà anh thấy trí tuệ vẫn còn xếp thứ 5 cơ mà..? Bây giờ không ai gọi là "xin việc" mà là "chạy việc"... Cứ tuyển dụng và bố trí cán bộ như hiện tại, thì chẳng thay đổi được gì cả.