Trí thức là ai? Tôi thấy nhiều khi công chúng dùng chữ "trí thức" để chỉ người có bằng đại học trở lên. Nhưng cách hiểu đó có lẽ chưa đúng.Có những nhóm người Việt trong và ngoài nước lấy từ "trí thức" làm tên diễn đàn, hội của họ. Vì họ cho rằng các thành viên là người có bằng cấp, một số giữ các chức vụ khoa bảng, học hàm, học vị cao. Nhưng vài người trong đó chia sẻ với tôi, họ vẫn cảm thấy dè dặt tự nhận mình là trí thức. Theo họ, đó là một đại ngôn.Tuy nhiên, nếu đã hiểu ý nghĩa của khái niệm trí thức thì những người có bằng cấp cao cũng có lý do để dè dặt hơn khi tự xem mình là trí thức.Tôi tìm hiểu, chữ "trí thức" xuất hiện lần đầu ở Việt Nam vào đầu thập niên 1930 trong cuốn Từ điển Pháp - Việt do Đào Duy Anh biên soạn. Ông dịch chữ intellectuel là "trí thức".Trí thức có thể hiểu là người làm cho xã hội lúc nào cũng thức tỉnh. Để làm cho xã hội thức tỉnh, người trí thức phải hội đủ ba yếu tố: có kiến thức, nhiều ý tưởng mới, giá trị và tự nguyện dấn thân. Tôi thấy cách dịch của cụ Đào Duy Anh rất hay và đúng.Hiểu theo nghĩa đó, người làm cho xã hội thức tỉnh không nhất thiết phải có bằng cấp đại học, thạc sĩ, tiến sĩ, giáo sư hay danh hiệu khoa bảng. Nghệ sĩ, nhà văn, nhà báo, bác sĩ, nhà giáo, nhà khoa học, nhà sư, linh mục, doanh nhân... đều có thể là trí thức. Chúng ta có thể nghĩ ngay đến những vị tiền nhân như Phan Châu Trinh, Phan Khôi, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng... Họ là những trí thức tiêu biểu của đất nước.Đó là những người đã làm cho xã hội thức tỉnh. Đọc lại những bài nghị luận và sách của cụ Phan Châu Trinh, ta dễ dàng nhận ra ông đã dùng ngòi bút của mình để phê phán lối học cũ và lề lối lạc hậu làm kìm hãm dân tộc hàng ngàn năm. Ông phê phán những quan chức quan liêu. Dù ông đã qua đời gần 100 năm, nhưng chúng ta vẫn ngưỡng phục phong trào "Khai dân trí, chấn dân khí và hậu dân sinh" của ông. Có thể còn người đương thời không đồng tình với ông, nhưng vai trò làm thức tỉnh xã hội của một trí thức thời nào cũng rất đáng trân trọng và noi gương.Bản chất của trí thức là hoài nghi lành mạnh. Họ hay nhìn ra nhiều vấn đề. Họ thường không hài lòng hoàn toàn với cách giải quyết trong hiện tại và lúc nào cũng suy tư, tìm ý tưởng, giải pháp tiến bộ hơn cho tương lai. Do đó, họ muốn xã hội nếu không đồng trăn trở với họ cũng thừa nhận và tôn trọng các ý tưởng tiến bộ.Có thể ví vai trò của đội ngũ trí thức như người kiến tạo hệ thống miễn dịch tư duy cho xã hội. Họ làm được việc này bằng cách thách thức những ý niệm và lề lối được xem như chân lý. Họ giúp xã hội cảnh giác trước những đe doạ manh nha và thách thức mới, đôi khi tinh vi.Người trí thức thường là những kẻ "vượt rào" và quan tâm cả đến những vấn đề ngoài chuyên môn của họ. Noam Chomsky là nhà ngôn ngữ học, nhưng ông rất nổi tiếng qua những bài nghị luận chính trị. Ông dùng sở trường ngôn ngữ để phân tích về chính sách ngoại giao và đấu tranh cho tự do tư tưởng, được ghi nhận là nhà tư tưởng lớn giai đoạn hiện đại. Albert Einstein là nhà vật lý học lừng danh, nhưng ông rất nổi tiếng vì những hoạt động liên quan đến chính sách, nhân đạo và xiển dương hòa bình. Họ chính là những nhân tố giúp thế giới thay đổi tốt hơn.Ngược lại với trí thức, trong thực tế, hàng nghìn người có bằng cấp đại học không phát huy vai trò của trí thức. Họ coi bằng cấp là công cụ để tiến thân hay cơ bản nhất là để có việc làm, thu nhập, lấy cái oai trước người khác. Nhiều người còn liên kết với nhau để tìm danh và lợi chứ không bao giờ muốn "đánh thức xã hội".Một số người tìm đến bằng cấp như một phương tiện để có chức vụ. Mục tiêu của họ là chức quyền chứ không hẳn vì tiến bộ xã hội, cũng chẳng vì giáo dục hay khoa học.Có những người với bằng cấp cao lại hay phụ hoạ quan điểm của người có quyền dù quan điểm đó bị đa số công chúng phản đối hoặc không tốt cho sự phát triển chung của cộng đồng. Tôi nghĩ họ không phải trí thức chân chính - hiểu theo nghĩa những người không ngần ngại nói ra suy nghĩ thật của mình và không chấp nhận vai trò bợ đỡ người có quyền, có tiền.Không ít người có bằng cấp cao chọn im lặng trước bất công xã hội, nhưng tự an ủi bằng ngữ vựng nằm lòng là "tập trung làm tốt chuyên môn". Lại có những "diễn đàn" mang danh giới trí thức, tinh hoa của xã hội nhưng thực chất là nơi nhiều người đấu tố nhau, đưa ra những nhận xét thiếu tính chuyên nghiệp. Họ không đáp ứng ba thành tố của người tinh hoa.Vào thế kỷ 15, học giả nổi tiếng của Việt Nam là Thân Nhân Trung nhận định "Hiền tài là nguyên khí quốc gia". Câu nói vẫn luôn đúng cho thời nay. Phẩm chất của cộng đồng trí thức có thể phản ánh mức độ hưng thịnh của một quốc gia.Trí thức đúng nghĩa sẽ có đất dụng võ - đánh thức xã hội khi được mọi người thấu hiểu và tôn trọng vai trò của họ. Đồng thời, xã hội sẽ kiến tạo cho họ một thể chế dung nạp và môi trường tự do học thuật, nơi trí tuệ tinh anh trưởng thành.Nguyễn Văn Tuấn Giáo sư Nguyễn Văn Tuấn đã làm rất nhiều người bị nhột. Nhưng chỉ một chút xíu rồi lại thôi. Họ có hàng ngàn lý lẽ để tự biện hộ. Con tui đọc bài này cảm thấy rất đã! Điểm làm nên người Trí thức chân chính phụ thuộc ở động cơ theo đuổi tri thức, khả năng phản tỉnh & lẽ sống dấn thân cho lý tưởng ra sao.Một người sở hữu nguồn tri thức phong phú, song các ứng dụng thực tiễn của anh lại đi ngược các giá trị nhân bản; khi việc theo đuổi học vấn chỉ đơn thuần xuất phát từ mưu cầu, vụ lợi cá nhân; thậm chí, trải qua cả quá trình trau dồi mà tri thức được đúc kết ở anh không đưa lại sự lan toả, thức tỉnh và định hướng đúng đắn tới cộng đồng...thì anh mới chỉ là người có giáo dục, "Trí ngủ" chứ chưa thể được xem là người Trí thức.Trong thực tế, trình độ học vấn không phải khi nào cũng tỉ lệ thuận với trình độ văn hoá; rộng hơn, một cá nhân dẫu sở hữu học hàm, học vị cao chưa hẳn đã được xem là một Trí thức đúng nghĩa. Do đó, việc gây dựng một cộng đồng với những con người có văn hoá luôn là tiền đề vững chắc cho một xã hội tiến bộ cùng Trí thức chân chính. Bài thật hay thật ý nghĩa, vừa đọc vừa thấm và cảm nhận nhột nhột. Rất đồng ý với định nghĩa về trí thức của học giả Đào Duy Anh, đồng tính với một số quan điểm của tác giả. Rất đồng tình với tác giả thiệt! Công nhận anh là người trí thức, đọc bài thấy háo hức và anh đã "đánh thức" được tôi. Cảm ơn anh! Cám ơn giáo sư đã giải thích và đưa ra lý lẽ cặn kẽ một cách đơn giản để ai cũng hiểu từ Trí Thức.Thật ra từ khi mới học cấp hai, tôi cũng đã thấy lập đi lập lại trên báo chí, sách vở khẳng định thế nào mới là Trí Thức . Nhưng phần đông quanh tôi vẫn lẫn lộn giữa Học Thức và Trí Thức. Trân trọng. Chỉ cần là người có kiến thức, có lương tri, có cống hiến cho dân tộc, cho xã hội, cho cộng đồng và thức tỉnh một bộ phận u mê trong xã hội là Tri thức rồi. Em cũng tên Trí Thức. Tự thấy cái tên cũng ảnh hưởng tính cách của mình ít nhiều. Em đi làm cũng thường xuyên có những ý kiến, những góc nhìn đi ngược lại với cấp trên ( dĩ nhiên là mang tính xây dựng). Tuy nhiên thực tế để người trí thức làm được như bài báo nói không dễ vì số người lợi dụng tiền và quyền của mình ở Việt Nam hiện tại cho mục đích riêng của mình không những nhiều mà nó còn ở nhiều vị trí quan trọng (thành phần này thường liên kết với nhau thăng tiến rất nhanh). Vậy phải làm sao mới có 1 xã hội mà nơi đó không phải là trí thức mà bất cứ ai cũng cảm thấy được tôn trọng, được lắng nghe và được quan tâm khi góp ý? Bài viết thật hay và bổ ích. Từ tri thức nhiều khi bị lạm dụng quá mức làm mất giá trị cốt lõi. Nhiều người "đeo kính cận" cho rằng mình học nhiều và cư xử rất thô lỗ và coi thường người khác. Tri thức đâu phải có cái bằng, có công việc nhiều tiền có địa vị mà tri thức có trong mỗi con người, chỉ cần ta phải biết đánh thức nó. Bài viết thật sâu sắc và uyên thâm! Cám ơn giáo sư đã phân tích rành mạch, khúc chiết để xã hội bớt đi những kẻ mang danh "trí thức" nhưng thật sự thì "trí ngủ" toàn thời gian :-D Trí thức có thể hiểu là người làm cho xã hội lúc nào cũng thức tỉnh. Để làm cho xã hội thức tỉnh, người trí thức phải hội đủ ba yếu tố: có kiến thức, nhiều ý tưởng mới, giá trị và tự nguyện dấn thân.Hiền tài là nguyên khí quốc gia.Trước giờ vẫn tưởng có tấm bằng là tri thức, giờ mới biết là không phải. Bài viết rất hay, tôi tâm đắc nhất câu : Phẩm chất của cộng đồng trí thức có thể phản ánh mức độ hưng thịnh của một quốc gia. Về việc ý tưởng mới phải là ý tưởng dấn thân công hiến trí tuệ đem lại hiệu quả giá trị và sự tiến bộ cho dân tộc, những ý tưởng bỏ lễ nghĩa, bỏ tết cổ truyền, đổi tiếng Việt không được coi là ý tưởng dấn thân cống hiến . Bài viết có cái nhìn sâu sắc đội ngũ được mệnh danh trí thức, đằng sau danh xưng đó mấy ai biết thật sự bằng cấp học hàm học vị từ đâu ...? nói vậy cũng vơ chung nhiều vị trí thức học chính quy có vị trí xã hội nhờ sự nỗ lực nhiều năm dùi mài kinh sử ..Nhưng nhìn lại người trí thức xã hội ta nhiều, thậm chí có ai đó tổng kết là "lạm phát" bằng tiến sĩ ,thạc sĩ nhưng để điều hành hay giải quyết thì còn lúng túng, giờ đến lúc ta phải kiểm lại ai là người trí thức thật sự ,và đừng để "Vàng thau" lẫn lộn cho ai trí thức tâm huyết với đất nước . Trí thức là thức trí. Người trí thức là người dùng trí để thức tỉnh con người