Bác sĩ làm thêm Tôi vẫn nhớ hình ảnh bố tôi - một bác sĩ - rất gầy, đi cái xe đạp bánh quấn cao su chằng chịt. Bố tôi làm việc tại bệnh viện lớn ở Hà Nội, thông thạo ba ngoại ngữ, là thư ký khoa học của giám đốc. Lương của bố được 70 đồng, lúc ấy là to lắm so với xã hội, nhưng vẫn không đủ để nuôi ông bà và ba anh em chúng tôi. Cái đói lúc nào cũng rình rập trong nhà.Hết giờ ở bệnh viện, bố tôi lăn lộn đi làm thêm. Sức vóc không hợp với lao động chân tay, nên ông dạy bổ túc văn hóa cho các cơ quan xí nghiệp, thù lao theo bảng giá của Sở Giáo dục, mỗi tháng thêm được vài đồng. Thời gian dạy ở xí nghiệp xẻ gỗ ngoài bãi sông Hồng thì ngoài tiền dạy thêm, ông được ưu tiên mỗi tháng mua một bao tải mùn cưa về đun bếp. Có hôm bố lặc lè chở một bao mùn cưa to về nhà, vẻ mặt rất bí hiểm. Sau khi đóng hết cửa, bố mới tháo bao mùn cưa, moi ra rất nhiều đầu mẩu gỗ. Thì ra các anh công nhân quý thầy giáo, khi đóng bao mùn cưa đã tranh thủ thêm cho thầy gỗ vụn để về đun bếp.Sang những năm 1980, do cấm vận, cuộc sống càng khổ cực hơn, nhưng lúc này xã hội không còn cam chịu, các ngành nghề đều bung ra làm thêm. Ngành y là một trong những ngành bung ra làm thêm sớm nhất, có lẽ vì nhu cầu rất lớn của xã hội đối với nhân lực ngành này.Bố tôi giờ hết giờ làm là đạp xe đến nhà bệnh nhân khám bệnh, tiêm thuốc. Người này khỏi lại mách người khác, bố ngày nào cũng đi đến khuya. Tuy ông vất vả nhưng thu nhập khá hơn, nhà tôi thỉnh thoảng mâm cơm đã thấy thêm miếng thịt. Nhưng những người làm tư bị phê phán rất mạnh, bị mỉa mai "chân ngoài dài hơn chân trong". Nghị quyết số 55/HĐBT "Về công tác y tế trong thời gian trước mắt", ra ngày 2/4/1984, ghi rõ: "không còn tư nhân bán thuốc và chữa bệnh tư".Tôi lớn lên cũng theo nghề bố. Năm tôi ra trường là những năm đêm trước của Đổi Mới. Lứa bác sĩ trẻ như chúng tôi còn vất vả hơn nhiều. Tiền trực một đêm không đủ mua nửa bát phở, nên phở là một thức quà xa xỉ với nhân viên y tế lúc đó. Chúng tôi làm đủ nghề để tăng thu nhập. Dễ nhất là trông xe đạp buổi tối, nhưng phải quen biết mới xin được chân trông xe. Bệnh viện Bạch Mai lúc đó phân chia việc trông xe cho các khoa, luân chuyển mỗi khoa được trông xe một ngày.Tùy truyền thống gia đình mà các bác sĩ còn có những việc làm thêm khác nhau, anh thì đi bỏ mối lạc rang húng lìu, thuốc lào cho quán nước vỉa hè; chị thì đan len, người thì dán hộp giấy... Tôi lúc đó là một bác sĩ trẻ, ngoài giờ làm việc ở bệnh viện cũng trải qua nhiều nghề, trong đó có nghề tôi nhớ mãi là vẽ trang trí túi cói cho mấy bà ở chợ Đồng Xuân. Các bạn tôi về tỉnh còn vất vả hơn, ngoài giờ làm về nhà là chăn nuôi, chạy chợ.Sau Đổi Mới 1986, thành phần kinh tế tư nhân được thừa nhận. Dược sĩ được bán thuốc, bác sĩ được chữa bệnh tư. Các nhà thuốc và phòng mạch tư ra đời giúp giảm bớt khó khăn của ngành y lúc đó.Đến nay, gần 40 năm sau Đổi Mới, y tế tư nhân, từ những phòng mạch tại nhà đơn giản ban đầu, đã phát triển thành nhiều bệnh viện lớn, trang thiết bị hiện đại. Các bác sĩ nhiều người chuyển hẳn sang làm toàn thời gian ở bệnh viện tư. Nhưng cũng có người vẫn làm bệnh viện công, chỉ tranh thủ thời gian rảnh làm thêm ở bệnh viện tư. Tình trạng bác sĩ bệnh viện công kết hợp làm cho các bệnh viện tư là rất phổ biến. Việc này tôi thấy tất cả cùng có lợi: người bệnh có thêm chọn lựa, thầy thuốc có thêm thu nhập, y tế công được giảm tải.Theo WHO, tính đến năm 2018, Việt Nam chỉ có trung bình một bác sĩ và hai y tá/1.000 người dân, thuộc nhóm các nước có số lượng bác sĩ và y tá thấp hơn chỉ số trung bình của các nước có thu nhập thấp và trung bình thấp. Nhu cầu của xã hội đối với nhân lực y tế là rất lớn, nên chuyện làm thêm của bác sĩ vừa giải quyết vấn đề cung cầu, vừa giúp họ nâng cao tay nghề, tăng thêm thu nhập, hoàn toàn là chuyện chính đáng.Điều 14 Luật Viên chức quy định, viên chức được phép đi làm thêm, miễn là có sự đồng ý của người đứng đầu đơn vị công lập. Còn theo Luật Lao động, người lao động được làm thêm không quá 200 giờ một năm. Như vậy là nhu cầu của xã hội là có thật và luật cho phép.Thế hệ trẻ ngày nay nghe chúng tôi kể những chuyện xưa chắc sẽ kinh ngạc: tại sao hồi đó khổ thế, vô lý thế mà các thế hệ thầy thuốc vẫn chịu được, tại sao không làm thêm bằng chính nghề của mình mà phải làm nghề khác rồi bòn mót từng mẩu gỗ vụn. Tôi cũng nhiều khi tự tìm cách lý giải sự chịu đựng này. Các nhà lý luận sẽ có những giải thích sâu xa, còn tôi bằng trực quan, tôi thấy ở cái thời đó suy nghĩ còn ấu trĩ, mù quáng lắm, nên nhiều khi tự làm khổ mình và làm khổ nhau.Trong quá trình phát triển sẽ có lúc này lúc khác con người chưa hiểu nhau. Những điều thế hệ ông cha đã trả giá sẽ là bài học để cư xử với nhau thông minh hơn, nhân ái hơn. Tôi cầu mong những điều ấu trĩ của thời bao cấp đừng bao giờ quay trở lại.Cuộc sống thời nào cũng có khó khăn và thử thách của thời đó, nhưng các bạn trẻ bây giờ đang được hưởng một cuộc sống thuận lợi hơn xưa rất nhiều.Nhưng từ quan sát, chiêm nghiệm riêng, tôi thấy xã hội vẫn còn cái nhìn khá khắt khe với chuyện làm thêm của bác sĩ. Mọi ngành nghề đều bình đẳng. Ai cũng cần thu nhập để sống. Vậy tại sao phải định kiến nếu bác sĩ làm thêm đúng trách nhiệm và quy định của pháp luật?Vả lại, cứu người, càng được nhiều càng tốt.Quan Thế Dân Tôi sinh ra trong gia đình có bố mẹ đều là giáo viên. Bố tôi trước giảng viên đại học Sư phạm nhưng mẹ và 2 anh em tôi ở quê. Bố tôi là thương binh lại quá khó khăn và xa nhà nên bố tôi xin chuyển về dạy cho trường Cao đẳng ở tỉnh. Tôi vẫn nhớ mỗi khi bố tôi về là lại cùng chiếc xe đạp đi cùng mấy chú đi vào rừng cách nhà đến 15, 20km chở kiếm củi về cho mẹ tôi đun dù sức khỏe không tốt. Mẹ tôi thì làm đủ thứ nghề như làm ruộng, trồng rau, trồng hoa bán, may quần áo, đan len kiếm thêm tiền nuôi chúng tôi nhưng vẫn tranh thủ soạn bài để hôm sau lên lớp. Mặc dù vất vả như vậy nhưng gia đình vẫn đầy khó khăn và khiến bố tôi quyết định xin về xã nhưng may vì bố tôi giỏi nên được cử làm hiệu trưởng. Dù bố là hiệu trưởng nhưng nhà tôi vẫn làm thêm đủ nghề để kiếm sống. Tôi chỉ mới lớp 4 đã biết đủ nghề như quấn thuốc lá, bán hàng tạp hóa, cân sắt vụn, ủ và nấu rượu, nuôi lợn, nuôi gà, nuôi thỏ, làm ruộng... Mặc dù làm đủ mọi nghề như thế nhưng bố mẹ tôi luôn sợ bị mọi người nói là làm giáo viên mà lại đi làm kinh tế nên khi kinh tế gia đình ổn hơn là mẹ tôi dừng hết mọi hoạt động làm thêm dù mẹ tôi làm kinh doanh rất giỏi. Kể cả sau này khi xã hội có học thêm thì mẹ tôi lại được rất nhiều học sinh đến học nhưng mẹ cũng ko dám nhận nhiều vì ngại mang tiếng là làm thêm. Trải qua cuộc sống như vậy nên chỉ sau đúng một năm vào biên chế, tôi quyết định bỏ vì tôi không muốn sống cuộc sống mà đến cả mong muốn cho con cái cuộc sống tốt hơn cũng ko được tôn trọng. Bác sĩ nói đúng nhưng còn thiếu ! Ai cũng có 8h để làm việc một ngày và họ có quyền lợi nhận lại được mức lương sức đáng với trí tuệ và công sức bỏ ra trong 8 tiếng đó, sau đó nghỉ ngơi để tai tạo sức lao động. Không thể có một xã hội cào bằng được . Xã hội phát triển vì thế . Chân ngoài chân trong không không có gì sai về đạo Đức và pháp luật nhưng nếu không giải quyết dứt điểm vấn đề thu nhập chính đáng của bác sĩ ở bệnh viện công thì về mặt xã hội đó là một sự thất bại . Là bác sĩ, càng làm thêm thì càng cứu được nhiều người.Là công nhân, càng tăng ca thì càng tạo ra của cải vật chất.Là giáo viên, dạy thêm giúp thỏa mãn những cái đầu ham học hỏi, siêng rèn luyệnNhững người có tâm, có trình, làm thêm là giúp ích cho đời Đồng ý với anh, đa bác sĩ là những người thông minh, học hành rất cực khổ, nhưng đi làm bệnh viện công thì lương không đủ sống, nghe bảo không quá 10 triệu, làm sao lo cho gia đình được. Không làm thêm thì sẽ sống nghèo khổ thiếu thốn cả đời, ai mà chịu KHI NGÀNH Y TẾ VÀ GIÁO DỤC CÒN NHIỀU ĐIỀU BẤT CẬP THÌ VIỆC LÀM THÊM CỦA BÁC SĨ, DẠY THÊM CỦA GIÁO VIÊN RẤT CÀN THIẾT VÀ CHÍNH ĐÁNG, MANG NHIỀU LỘI ÍCH CHO XA HỘI. MỘT SỐ TIÊU CỰC XẢY RA KHI LÀM THÊM, DẠY THÊM CẦN ĐƯỢC NGÀNH QUAN TÂM CHẤN CHỈNH, ĐƯA RA QUY ĐỊNH NGHIÊM VÀ HỢP LÝ THÌ KHÔNG CÒN PHẢI BÀN CÃI GÌ NỮA. Cuối những năm 80, là sinh viên trường Y. Nhìn nhận người thầy và cũng là bác sĩ thấy thật buồn khi người thì đi bán bánh trưng bánh rán, người thì quấn thuốc lá... Đau lòng hơn một người thầy bị cướp xe máy, vì cố gắng chống lại để giữ tài sản thầy đã bị đánh trọng thương. Sau này mới "lộ" ra thầy chạy xe ôm, vì không muốn ai biết đặc biệt là sinh viên của thầy nên đội mũ cối và đeo kính râm để có thể che kín nhất có thể, thật xót xa khi vào thăm thầy trong BV. Có lẽ vì ngày đó không được khám chữa bệnh ngoài giờ nên phải làm đủ nghề như vậy, kể cả một người mang trên mình 2 nghề được cho là cao quý: Thầy thuốc và Thầy giáo. Đây là một trào lưu rất tích cực, nên ủng hộ các bác sĩ bệnh viện công của các thành phố lớn về các phòng khám ở các tỉnh. Nó giải quyết được rất nhiều vấn đề, ngoài thu nhập của lực lượng y tế, giảm tải các bệnh viện tuyến trên và tiết kiệm nguồn lực xã hội khi bệnh nhân không cần phải đi xa thuê nhà trọ để khám bệnh ở các thành phố lớn...Ngoài ra thì áp lực biên chế nhân sự của các bệnh viện lớn cũng được giảm. Nghe nói xin vào làm việc tại các bệnh viện lớn không dễ dàng. Nếu mỗi bác sĩ chỉ cần làm việc 3 ngày mỗi tuần hai ngày còn lại được tự do hợp tác với các phòng khám tư nhân bên ngoài thì tự dưng ta thấy sẽ có thêm gần 50% bác sĩ trẻ được tuyển dụng vào các bv lớn để cọ xát và nâng cao tay nghề.Không hiểu sao ngành y của Việt Nam không nhân rộng mô hình này? Tôi thấy bác sỹ tranh thủ làm thêm ngoài giờ đâu có gì sai đâu, miễn bác sỹ đó luôn xem và đặt đạo đức nghề và tận tuỵ phục vụ người bệnh. Bác sĩ nói đúng nhưng chưa đủ. Bác sĩ được phép làm thêm và làm thêm chính đáng nhưng không thể lấy giờ công làm việc tư. Xã hội trách các bác sĩ công vừa chân trong chân ngoài là họ làm công qua quýt để nhằm làm tư để kiếm nhiều tiền. Họ khám bệnh trên BV công thì qua quýt mà khám ở phòng khám của họ hoặc ở Phòng khám tư được thuê thì hết lòng. Xin hỏi bác sĩ, vậy xã hội có được lợi gì từ việc bác sĩ công làm việc tư này không?Người bệnh, nhất là người nghèo được hay mất vì việc này? Vì thế, Nhà nước cần có quy định cụ thể, nếu đã làm nhà nước, anh chỉ được làm ngoài khi người bệnh hài lòng trên 60 phần trăm chứ không thể cắt xén thời gian làm việc ở BV Công để đến BV tư khám rồi bảo đó là chính đáng, là tăng thu nhập.Bác sĩ đi làm tư kiểu đó thì ngành nghề nào cũng làm vậy được! viên chức như giáo viên đang dạy con bác sĩ, tranh thủ lấy giờ ở trường chạy ra ngoài dạy hoặc dạy qua quýt trên trường rồi dạy thêm ở nhà! Viên chức ngành TNMT cũng tranh thủ cắt xén giờ ở cơ quan để đi làm cò đất. Bác sĩ hay ngành nào cũng có thể làm thêm kiểu đó mà nên xã hội có mà loạn! Bài viết của bác chuẩn và hay quá! Lý giải được cả một quá trình phát triển của một giai đoạn lịch sử, rõ ràng, cặn kẽ, ngắn gọn, dễ hiểu. Làm thêm là chính đáng và có lợi cho bệnh nhân nhưng nếu không quản lý tốt và cơ chế hợp lý thì dễ có hiện tượng một số nhân viên y tế bỏ bê công việc ở đơn vị lôi kéo bệnh nhân ra ngoài chữa bệnh rồi thì chặt chém giá trên trời Bác sĩ làm thêm bị chỉ trích, con nhân viên y tế không chích ngừa bị săn lùng lên án, lương bs không đủ sống, học phí trường y cao ngất ngưỡng, trong khi đậu trường y phải là những học sinh xuất sắc. Đọc bài viết của anh, những hình ảnh của tác giả rất chân thực.Tôi hồi tưởng lại cái thời sau giải phóng năm 1975 và bao cấp ba má tôi cũng đều là bác sĩ làm trong một bệnh viện lớn của quân đội ở miền Nam. Thời điểm đó chiến tranh biên giới phía Nam ác liệt, các khoa trong bệnh viện luôn đầy ắp bệnh nhân nặng. Đội ngũ y bác sĩ phải làm việc cật lực ngày đêm đế cứu chữa cho thương bệnh binh. Nhưng đời sống thì quá khó khăn, khổ cực. Nhà 4 đứa con cơm không đủ no, áo không đủ mặc. Những hôm cả ba má đều trực đêm, chúng tôi nhốt trong nhà để chăm sóc cho nhau. Ba và má tôi ngoài giờ làm, ngoài giờ trực vất vả phải về chăn nuôi thêm heo, gà vịt, trồng ít rau ở những bãi đất trống để cải thiện thêm bữa ăn vốn nghèo nàn. Thời đó mà làm thêm để kiếm thu nhập là bị cấm. Sau này chúng tôi lớn lên, nhất quyết không theo ngành Y vì nhìn cảnh cha mẹ đã quá vất vả, đồng lương không đủ để trang trãi cho cuộc sống. Cảm ơn bác sĩ Dân về bài viết rất cảm động, thực tế và sâu sắc ạ. Ai cũng muốn có cơm ăn áo mặc, có cuộc sống đầy đủ sung túc cho bản thân và gia đình nên lao động chính đáng đâu có gì là sai. Không hiểu sao nhiều người cứ quá khắt khe và áp đặt khi nói đến ngành y, ngành giáo dục, khi họ cho rằng những ngành này là cao quý nên phải sống trong khuôn khổ, sống khổ đạm bạc mà vẫn phải nỗ lực hết mình để phục vụ cho họ? Không biết họ có từng đặt mình vào vị trí người khác hay không... Tôi nghiệm ra rằng, nghề gì mà được xã hội tôn lên là nghề cao quí thì y như rằng, người theo nghề đó sẽ nghèo và không được làm thêm. Chẳng hạn như nghề thầy thuốc và nghề giáo. Theo tôi nghĩ, điều đó là thật bất công và vô lý.