Phục hồi sinh kế "Lợn sổng chuồng là nó phá lắm. Tôi phải canh suốt năm ngày, đêm cũng không dám ngủ", bà Nguyễn Thị Vưng ở thôn Cao Ban, xã Phong Hiền, huyện Phong Điền, Thừa Thiên - Huế phân trần với tôi.Lũ về, người phụ nữ ngoài 50 lo nhất cho con lợn mẹ và bốn con lợn con mới đẻ. Bà dắt nó lên tầng hai nhà em trai gần đó, tay lăm lăm cái gậy để canh chừng. Quần áo ẩm ướt suốt mấy ngày, hôi hám, bà cũng không dám thay.Con lợn không phải vừa. Nó húc vào bắp tay trái bà, mấy hôm sau vẫn còn đau. Đùi phải của bà bị nó ngoạm, sẹo đang tróc vảy. Bù lại, sau đợt lũ thứ nhất từ ngày 9 đến 13/10, bà bảo toàn được tài sản lớn nhất trong nhà.Con lợn đó bà đã chăm bẵm cả năm trời, đang cố gắng nuôi nái, một khi thành công nó chính là giải pháp tài chính giải quyết được vấn đề học phí của con gái bà. Con gái bà Vưng đang học năm đầu một trường cao đẳng ở Đà Nẵng. Mỗi tháng người mẹ phải kiếm được 1,5 triệu đồng chu cấp cho con và 6 triệu học phí mỗi kỳ. Khoản tiền thực sự là gánh nặng.Từ năm đứa con học lớp 10, bà đã hay bảo: "Con nghỉ học đi làm, chứ mạ nuôi con không nổi". Cô bé xin: "Mạ cho con đi học lấy cái nghề để sau này đời con không khổ như đời mạ".Không đành lòng, bà Vưng lại gắng sức bằng 1,5 sào ruộng, trồng hoa màu và làm thuê cuốc mướn. Tháng 10 hàng năm bà vào Tây Nguyên thu hoạch cà phê, khoai mỳ cho người ta. Năm nay kiếm việc khó khăn. Đầu năm trên địa bàn gặp dịch tả lợn. Bà Vưng nhận đi chôn lợn cho người ta. "May sao trời thương, con lợn của tôi không lây", bà nói.Nhưng bà Vưng không giữ được 1,2 sào sắn cùng vài con gà. Nước lũ làm thối ruộng sắn sắp đến ngày thu hoạch. Mọi hy vọng về sinh kế và tương lai của hai mẹ con giờ đây dồn lên lưng con lợn nái.Khi gặp tôi ở sân trụ sở ủy ban xã, nhận phần quà của độc giả VnExpress trao tặng, bà Vưng vừa quệt nước mắt vừa kể về con lợn và đàn gà. Nước đã rút, người dân huyện Phong Điền đang tái ổn định cuộc sống sau hai tuần ngập lụt. Bà và con lợn vẫn ở nhờ nhà người em, chưa dám về nhà mình. Căn nhà cấp bốn xây gần 20 năm đã nứt vách nẻ tường sau những mùa lũ đến hẹn lại lên. Năm nay, nước ngập đến cổ, sau nhiều ngày người và nhà dầm nước, bà Vưng chỉ sợ tường sập: "Mai mốt bão lại vào nên tôi vẫn chưa dám về".Ở những xã chúng tôi đi qua, thuộc ba huyện ngập nặng nhất của Huế, người người đang dựng lại nhà, dựng lại cả tinh thần chính mình.Trận lũ này cuốn trôi gần như tất cả "hy vọng" của bà Lê Thị Sinh, 51 tuổi, ở thôn La Vần, xã Phong Hiền. Đó là 200 con gà, hai con lợn, ba sào sắn, 1,5 sào khoai lang.Ba năm trước, con trai bà Sinh đột ngột qua đời, con dâu thì làm ăn xa. Từ lúc ấy bà lăn lộn đủ việc để nuôi hai đứa cháu nội. Đứa nhỏ mới đang học nói, đứa lớn chưa vào lớp một. Chồng bà sức khỏe kém, làm thuê nhưng việc không ổn định, bà Sinh là lao động chính trong gia đình.Lụt năm nay ai dè trầm trọng thế. Bà với chồng đưa ba cháu nội và ngoại cùng đồ đạc, thóc lúa lên căn gác lửng. Sáu con lợn con, mỗi con chừng 15 kg, được bà cho vào rọ, treo lên gác nhà. Mưa gió lớn cuốn trôi mất một con, một con ốm chết. Đàn gà 200 con cũng bị cuốn sạch. Ba đứa cháu khóc đòi mẹ. Thấy hàng xóm thả lưới đánh cá, chúng lại khóc đòi bố. Thấy nước lũ dâng lên, chúng bảo bà: "Mệ đem bát nhang của bố con lên đây đi". Xót cháu, xót của bị mất, bà Sinh ngoảnh đi gạt nước mắt.Giờ bà đang lo khoản nợ tiền bột tăng trọng của đàn lợn gà, lo bỉm sữa cho mấy đứa cháu. Mỗi ngày bọn trẻ tốn khoảng 100 ngàn đồng tiền bỉm sữa và thức ăn. Bà cũng mong được hỗ trợ phần nào mua lại con giống, hoa màu để tái thiết sinh kế.Tại xã Phong Xuân, bên cạnh trồng lúa, bà con có thêm nghề trồng cây lâm nghiệp. Song, bão số 5 hồi giữa tháng 9 vừa quật ngã những rừng tràm, rừng keo. Lũ tháng 10 tiếp tục làm chết nốt những rừng cây con. Toàn bộ địa bàn xã Phong Hiền với hơn 2.000 hộ dân bị ngập sâu và dài ngày. 250 hecta sắn, 27 hecta kiệu, 25 hecta mía và 15 hecta các loại rau màu khác tan tành theo lũ. "Không còn cái gì nữa rồi", ông Nguyễn Sĩ Hiệp, chủ tịch Ủy ban Mặt trận tổ quốc xã Phong Hiền nói. Ông bảo xã đang phát động bà con nhanh chóng làm vụ ngắn ngày, ví như đậu tương, hành kiệu để họ có nguồn thu vào đầu năm tới.Chúng ta đang xôn xao chuyện cứu trợ, nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện thiên tai. Tái thiết sinh kế và cuộc sống của hàng triệu người dân miền Trung đang đặt ra như bài toán lớn của một năm rất nhiều biến cố.Ngân hàng Thế giới cho rằng, trung bình mỗi năm, khoảng 0,5% GDP và 316.000 việc làm của Việt Nam bị mất đi do lũ lụt ven sông và ven biển.Trong bối cảnh này, tôi tìm lại khái niệm "vốn xã hội". Các nhà kinh tế học coi vốn xã hội là một nguồn lực rất quan trọng của quốc gia. Nó được hiểu là sự hợp tác hai chiều và nhiều chiều của các thành viên trong xã hội, là sức mạnh của sự nối kết giữa những con người trong một cộng đồng, đất nước, là các giao dịch qua lại trong sự tin tưởng lẫn nhau và cùng có lợi. Vốn xã hội được hiểu là một dạng tài nguyên quốc gia. Việc người Việt Nam ở mọi nơi đang chung tay hướng về đồng bào miền Trung những ngày này là một biểu hiện của nguồn vốn xã hội tại Việt Nam.Ngân hàng Thế giới cho rằng vốn xã hội giúp toàn cộng đồng phối hợp một cách tự nguyện và thậm chí rất ăn ý, vì dựa trên mục tiêu chung, nó giúp giải quyết hiệu quả những bài toán tập thể. Thiên tai tại miền Trung chính là một bài toán tập thể mà ở đây, sự cộng hưởng của cộng đồng với sự điều phối của chính quyền có thể khơi thông tốt nguồn vốn xã hội ta đang có.Và hậu thiên tai những này tới đây chính là dịp để điều chỉnh các chính sách vĩ mô. Trong đó nhà chức trách giỏi sẽ biết nên thúc đẩy giá trị nào và giảm bớt các rào cản chính sách nào để giúp mọi người tăng cường sự khoan dung và tin tưởng lẫn nhau, giúp hàn gắn vết thương do thiên tai để lại.Một kế hoạch tái thiết trên diện rộng kịp thời và hợp lý sau lũ cho những người dân như bà Vưng, bà Sinh sẽ giúp GDP và hàng triệu đồng bào miền Trung bớt tổn thương, hình thành tầm nhìn phát triển bền vững cho quốc gia.Phan Dương Người dân quê tôi bây giờ làm ruộng chỉ để lấy sản phẩm phục vụ cho gia đình, chăn nuôi nhỏ lẻ gần như không có vì không hiệu quả và dịch bệnh. Nếu đã chăn nuôi thì phải ở qui mô trang trại. Nguồn thu nhập chính đến từ việc đi làm công nhân từ các tỉnh xa trong Nam đến các cơ sở gần nhà thu nhập tôi thiểu cũng 5-7 triệu/ tháng bằng canh tác cả mẫu ruộng 1 năm. Việc qui hoạch các cụm công nghiệp tại các địa phương hoặc tạo điều kiện phát triển các trang trại sản xuất qui mô công nghiệp mới là giải pháp lâu dài, bền vững còn cứu trợ, hỗ trợ sản xuất manh mún qui mô hộ gia đình chỉ là tạm thời. Trong đợt ủng hộ đang diễn ra, cũng có nhiều người cũng đặt câu hỏi liệu rằng tiền mặt, mì tôm có thực sự giúp được bà con lâu dài; và họ bị cộng đồng ném đá vì nghĩ họ đang ghen tức, đang hoạch họe những người làm từ thiện.Bên cạnh đó còn hỏi rằng: họ có giỏi thì làm đi? Nhưng các chính sách vĩ mô thế này, không một cá nhân hay tổ chức nhỏ nào làm được; mà cần một giải pháp tổng thể.Đúng như Phan Dương nói, các hoạt động từ thiện là một cơ hội tốt để huy động vốn xã hội vì tận dụng được tinh thần đùm bọc, đoàn kết dân tộc. Cũng như vậy, đợt bão này dù quá nặng nề, nhưng cũng là cơ hội cho chúng ta cùng nhìn lại cách giúp đỡ đồng bào miền Trung bền vững hơn. Cảm ơn tác giả bài viết, cá nhân tôi thích nhất đoạn "Chúng ta đang xôn xao chuyện cứu trợ, nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện thiên tai. Tái thiết sinh kế và cuộc sống của hàng triệu người dân miền Trung đang đặt ra như bài toán lớn của một năm rất nhiều biến cố.". Có lẽ đã đến lúc có một giải pháp tổng thể, cụ thể. Tự cứu mình trước khi trời cứu, con người Việt Nam luôn lo lắng và đầy sức sống mãnh liệt là như vậy, chỉ mong trời yên biển lặng thì cuộc sống mới bình yên. Thông điệp gửi đến các cấp chính quyền làm sao để cuộc sống cho người dân miền Trung trở về trạng thái bình thường. Họ không thể cứ ăn mì tôm cứu trợ để sống, họ còn tương lai và họ là tương lai phát triển đất nước. Hỗ trợ người dân miền Trung xây dựng làm sao thích nghi được với lũ lụt. Đó mới là giải pháp cơ bản và lâu dài nhất. MIỀN TRUNG THẬT KHỔ. CẦU MONG BÀ CON MAU VƯỢT QUA Gia đình bà thật may mắn là sống ở nước Việt Nam nên học phí thật thấp. Rất nhiều người ở Mỹ phải vay nợ đi học đại học rồi vài chục năm không hết nợ. Miền trung bây giờ chỉ quay lại trồng cây công nghiệp, cây lấy gỗ , lâm nghiệp , trồng rừng ở trường sơn thôi , cảng biển cũng phục vụ lâm nghiệp, du lịch nghỉ dưỡng, xuất khẩu lâm nghiệp! Ngoài ra có thể chăn nuôi bò, dê,cừu,gia súc lớn .... Việc cứu trợ hiện tại chỉ giúp qua cơn khó khăn.Việc tái thiết cuộc sống sau thiên tai là cả một quá trình dài.Thiên tai thì năm nào cũng có, nhưng việc ổn định cuộc sống người dân phải làm ngay và định hướng dài hạn.Các mô hình dạy nghề, kết hợp doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm đầu ra hoặc công ăn việc làm cho người dân là cực kỳ quan trọng lúc này. Cái cần là toàn xã hội phải ra sức giúp đỡ người dân miền Trung lúc này.