Những người liều mạng Những mảnh hiện thực trong nhà máy, xóm trọ, trên hè phố hay thậm chí bên thùng rác được mô tả rất chân phương qua ống kính nghiệp dư của người lao động.Trước khi triển lãm, bên tổ chức có gửi cho tôi một vài bức ảnh để nhờ góp ý. Những bức ảnh, bản thân chúng vốn đã rất giá trị rồi, bởi nó là thế giới quan của chính những lao động di cư. Nhưng họ - phần lớn là lao động phổ thông - không có đủ ngôn từ để diễn tả chính vấn đề của mình. Tôi viết chú giải cho mỗi bức ảnh.Bạn tôi, một nhiếp ảnh gia đi làm giám khảo để chấm ảnh ở triển lãm này. Giải nhất được chọn là một bức ảnh hai chị bán cá vàng rong đang chia nhau một chiếc bánh mì trên hè phố.Lúc trao giải, anh thắc mắc là sao “chú thích của cái ảnh này nghe giọng quen thế”. Vâng, đúng là tôi đã viết dưới tấm ảnh ấy, rằng chiếc bánh mì được chia nhau trên hè phố kia, dường như chính là biểu tượng cho cuộc sống của những lao động di cư tự do ấy: thu nhập không ổn định, nhiều rủi ro, bữa no bữa đói...Chuyện buồn và buồn cười, bởi vì rốt cục triển lãm dành cho những người lao động, nhưng chúng tôi, từ cây viết, nhiếp ảnh gia, cho đến nhà tổ chức, đã tự phải nói thay cho người lao động di cư từ nông thôn. Một người đô thị viết chú thích, một nhóm người đô thị khác triển lãm, một người đô thị khác nữa chấm giải. Cho dù hình ảnh ấy, vốn thuộc về những người lao động.Vấn đề người lao động di cư từ nông thôn lên thành thị, không ý thức được vấn đề của mình, từ quyền, trách nhiệm cho đến rủi ro, là điều đã cũ. Đã có nhiều dự án mong muốn giải quyết vấn đề ấy, từ tư vấn pháp luật cho đến sức khỏe.Nhưng những nỗ lực ấy khó mà đủ được. Rất khó để họ, những con người vừa rời đồng ruộng, lên thành phố với mong muốn duy nhất là kiếm thêm thu nhập, và để có thu nhập họ, thậm chí sẵn sàng đánh đổi nhiều thứ kể cả sức khỏe và an toàn tính mạng. Họ cần thêm thu nhập để nuôi thân, cho con cái đi học, hay với nhiều người trẻ, là chu cấp cho gia đình ở quê.Ở sảnh của Bảo tàng Phụ nữ, tôi đứng trước những bức ảnh ấy, và nhớ một người bạn, anh Nguyễn Quang Thạch. Anh đã đi khắp Việt Nam để vận động xây tủ sách ở nông thôn. Nếu như người nông thôn có thêm sách, thêm kiến thức, có thể những lựa chọn sẽ nhiều hơn, họ sẽ không phải bỏ đồng ruộng mà đi hay bỏ đi với một tư thế khác, biết đâu đấy. Hoặc ít nhất, họ có thể tự nói lên vấn đề của mình, chứ không cần tôi phải mớm lời, viết thay chú thích.Ở sảnh của Bảo tàng Phụ nữ, tôi nhớ đến một người lao động di cư tuổi trung tuần, đã ngủ lay lắt trong những góc tối bệnh viện của Hà Nội suốt 10 năm. Ông kể, cả làng đi hết rồi. Đi đến cái mức mà sợ bây giờ trong làng có người già qua đời, không còn ai mà đào huyệt, khiêng quan tài. Câu ấy nghe ám ảnh.Tôi đứng đấy, trước khuôn mặt của những người lao động di cư, và nghĩ rằng để giải quyết bài toán của những cô hàng rong đang chia nhau nửa ổ bánh mì kia, nó cần được giải quyết từ nơi họ đã ra đi. Làm sao có ruộng có đất, có làng xóm, để khỏi phải bỏ đi trong một cuộc di cư đầy rủi ro, kiến thức không, trình độ không, chỉ có tấm thân để đánh đổi?Câu hỏi hôm nay, trước cuộc sống bấp bênh của nhiều lao động di cư, không phải là chúng ta cần làm gì khi họ đã di cư. Lúc đó thì họ đã chấp nhận “liều mạng” với đô thị rồi.Câu hỏi đúng phải là tại sao họ phải bỏ làng quê ra đi, câu hỏi đúng phải là chúng ta đã làm gì với nông thôn? Tôi – một thanh niên đô thị thờ ơ - thậm chí không thể tưởng tượng được rằng có những ngôi làng, mà người già qua đời sợ không có ai làm đám.Đức Hoàng Một năm rồi lại hai ba nămChuyện làng chuyện nước mấy ai thăm?Đồng hoang dạ cháy xóm hiu quạnhDã biệt thôn quê mãi bặt tăm Ngân sách đổ dồn về đô thị bởi đô thị làm ra ngân sách. đồng tiền được dùng đúng mực hơn (hiểu theo nghĩa nào đó) ở đô thị. Nông thôn thì sao, từ quan cho đến dân đều đầu óc chật chội. Quan ra nhũng nhiễu, vơ vét túi riêng từ những thứ nhỏ nhặt nhất. Dân bán mặt cho đất bán lưng cho trời, dành dựt từng bửa ăn. sản xuất thiếu định hướng, nhen nhúm, tự phát. thất bát liên miên. Thử hỏi người quê sao không muốn đi. đi chỉ để thấy ánh đèn hào nhoáng của đô thành. ấp ủ một niềm tin mong manh rằng mai sẽ bớt đói khổ hơn. đằng sau luỹ tre làng đầy rẫy sâu mọt, ăn tân xương máu nhân dân. đi cũng chết, không đi cũng chết. thà ra đi để còn có một chút hy vọng.... vòng luẩn quẩn đói nghèo liệu có còn đeo bám người nông dân chân chất nơi phố phường hay không ? có lẽ không ai muốn trả lời câu hỏi này.... kể cả tôi ... Họ chấp nhận sự liều mạng ,bởi vi mảnh đất nơi quê nhà ấy không thể nuôi sống họ cùng gia đình .Nỗi buồn xa xứ.! Vấn đề Đức Hoàng đưa ra đau đầu đây ????!!!! Dân VN chúng ta liều mạng là bản chất .Không phải chỉ có phụ nữ ,không chỉ có liều mạng nơi xa xứ đâu tác giả .CN thì chấp hành ATLĐ kém , người tham gia GT cũng vậy phóng nhanh vượt ẩu coi thường tính mạng của mình và cả của mọi người . Cảnh HN dỡ bỏ dây điện mạng nhện nhìn họ xúm vào trèo leo đu bám để cắt và lấy dây điện mà thấy choáng !. Trộm chó thì bị dân đánh cho mất mạng vẫn không sợ . Điều đó chứng tỏ liều mạng không hẳn vì nghèo mà là liều mạng đã ngấm vào bản chất con người rồi. Có môt vấn đề tác giả không biết là vẫn còn rất nhiều lao động kẹt lại nông thôn hoặc trở về lại cũng không ít. Nếu so với các nước đã phát triển trong giai đoạn tương ứng này tính ra phải có một lượng di cư rất lớn về các đô thi. Và đó cũng là một quy luật bình thường. Vấn đề nên hỏi: người ta di cư ra đô thị làm nghề gì, mức sống ra sao, tương lại rồi sẽ ra sao ? Cái hình ảnh cuối của anh đưa ra ám ảnh thật đấy. có những người trẻ lên thành phố cố gắng kiếm sống, kiếm tiền gửi về quê, đến nỗi những làng quê Bắc Bộ bây giờ chỉ toàn là người già. Hôm trước có anh làm cùng chỗ em bảo anh đi làm về nhà mà hai đứa con nó không nhận bố, nó cứ sờ sợ.Em cũng loay hoay tìm đường về quê mà khó quá, sẽ làm gì với mấy mảnh ruộng, rồi cái bằng kĩ sư 5 năm trời đi học lại cất xó. Đành ở lại thành phố, sống bấp bênh với ước mơ cao sang là cày cuốc mua mảnh đất cắm dùi. đã không còn khoảng trống để lựa chọn, nếu ở quê không thể mưu sinh thì chỉ có một con đường là phải ra đi, đây là vấn đề của cả thế giới chứ đâu phải chỉ VN, "thương thay cho con người, sao lo buồn lắm vậy,thương thay cho con người, sao lo buồn lắm vậy" Ở quê mình thanh niên đi nơi khác lập nghiệp cũng nhiều, nhưng cũng không it người quay trở về lại quê lập nghiệp, có người thất bại, có người thành công nhưng họ cũng không hối hận vì những gì mình đã chọn. Bản thân mình cũng từng trở về nhưng sau đó lại vào thành phố lập nghiệp lại. mình chỉ may mắn hơn những người khác là mình có bằng cấp, kinh nghiệm nên dễ xin việc ở thành phố, tiếc là quê mình quá it công ty và lương quá thấp còn phải dựa vào mối quan hệ quá nhiều mới có thể có việc. Ở lại quê ai ai cũng muốn, nhưng đôi khi phải lựa chọn khác đi vì người thân của mình...... Đây là vấn đề lớn của xã hội. Đa phần là vì lý do kinh tế, nhưng cũng có một bộ phận là do nhận thức, theo kiểu "tâm lý đám đông. Có rất nhiều người gọi là "đi làm ăn" nhưng mất phương hướng và họ không tính đến yếu tố hiệu quả. Nhiều trong số họ lại thích đi ra thành phố, đô thị để "oai". đi làm công nhân xí nghiệp "oách" hơn (dù thu nhập bấp bênh, đối diện với nhiều rũi ro hơn) so với đi làm công cho chủ các vườn rẫy. Tâm lý của người Việt ta nhiều khi rất lạ đời. Người xã tôi bjo chủ yếu chỉ còn những người già, trung niên, nam nữ trai gái thì đã di cư đi nơi khác lập nghiệp. Đâu phải ở quê tôi không có đất, không có đủ điều kiện canh tác. Lúc còn đi học vùng đất nhà tôi từng làm cho vụ màu rất bội thu, ấy thế mà bây giờ nó bị bỏ hoang phí. Tôi nhìn thấy chỉ biết ngậm ngùi. Tự hỏi tại sao nó bị bỏ hoang như thế????. Một phần vì không có người làm, trẻ đi hết, già thì sức khỏe kém làm sao nổi. Nhưng có điều tôi thực sự muốn là: nếu như Chủ tịch xã họ để ý đến nhữngmảnh đất đó, họ biết tiếc, rồi tự họ sẽ thúc đẩy người nông tận dụng mảnh đất đó. Một người không làm thì nhiềungười sẽ làm được. Nhưng họ đã không hề làm thế họ chỉtoàn để ý đến lợi ích cá nhân của họ, nếu có lợi ích chung thì chỉ có gia đình họ mà thôi.Người dân cứ di cư, tha phương đi nơi khác làm ăn là thế. Đó là một thực tế trong quá trình đo thị hóa..Nhưng nếu đi sâu vào bản chất của sự phát triển xã hội thì cũng dễ hiểu.Chúng ta là xã hội bỏ qua "thời kỳ quá đô'..từ xã hội phong kiến tiến thẳng lên XHCN..quá trình tư bản hóa hayđúng hơn công nghiệp hóa nền kinh tế không theo kịp với sự phát triển của xã hội..Nhu cầu cuộc sống tăng cao trong khi đó thu nhập thấp, bấp bênh của sản xuất nông nghiệp dẫn đến làn sóng di dân là điều dễ hiểu.Kèm theo đó là sự phát triển theo nhiều bề nổi và ít chú ý đến thực chất đến chiều sâu cũng như sự bền vững rồi tạo nên những hệ lũy trên là điều tất yếu.Không thể "đốt cháy giai đoạn" được. Nếu nhìn rộng hơn thì không chỉ có chừng đó đâu? Còn những con người vượt biển để ra nước ngoài mưa sinh nữa bạn ah! Tại sao họ phải rời bỏ quê hương của mình, dù rằng trong thâm tâm không mong muốn! Những cô gái lấy chồng Hàn nữa . Theo mình nhớ thì số lượng người bỏ quê ra đi từ năm 1930 đến nay là nhiều nhất trong suốt lịch sử dân tộc. Tôi rất thích những bài viết của bạn, có tâm và có chiều sâu. Tôi chưa bỏ bất cứ bài viết nào bạn viết. Cám ơn bạn nhiều, Nhìn những người sống lay lắt đó tôi không khỏi chạnh lòng và nghĩ tới cha mẹ mình ở quê- cũng vất vả như thế. Nhưng có điều khác, khi hết ngày cha mẹ tôi có một căn nhà mát mẻ để về còn họ thì không. Họ về với những khu trọ ẩm thấp,nắng nóng bình dân- ngả lưng rồi lại đi tiếp.ai sẽ đứng ra giải quyết cho sự khác biệt này?