Trái phiếu và ngộ nhận Là bác sĩ, anh không có kiến thức cũng như thời gian tìm hiểu các sản phẩm tài chính. Qua giới thiệu của công ty chứng khoán, anh mua bảy tỷ đồng trái phiếu một doanh nghiệp bất động sản với lãi suất hấp dẫn, 12% mỗi năm.Giờ muốn bán lại cho công ty chứng khoán đã phân phối trái phiếu theo "cam kết mua lại" họ từng hứa hẹn, anh nhận được hồi đáp phải chờ tìm người mua, không biết ngày nào có thể mua lại. Điều đó đồng nghĩa, anh phải "ôm" tiếp số trái phiếu với nỗi bất an, khoản tiền lớn mắc kẹt chưa biết cách nào giải tỏa.Nhiều năm làm phân tích tài chính, tôi gặp không ít nhà đầu tư "tay mơ" như anh. Không thể phủ nhận sức hấp dẫn của trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt là lãi suất, tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư cá nhân chưa hiểu đúng bản chất của trái phiếu doanh nghiệp.Một cách khái quát, trái phiếu doanh nghiệp là loại chứng chỉ ghi nợ do doanh nghiệp phát hành với mục đích huy động vốn từ nhà đầu tư. Khi bạn mua trái phiếu của một công ty thì bạn thành chủ nợ của họ. Đến kỳ hạn thoả thuận, doanh nghiệp có nghĩa vụ thanh toán cả gốc lẫn lãi cho nhà đầu tư.Lãi suất trái phiếu là mức lãi doanh nghiệp đưa ra cho nhà đầu tư. Trái phiếu càng rủi ro, lãi càng cao. Ngân hàng với đầy đủ công cụ giám sát và pháp lý cho vay, lãi suất khoảng 7-8% một năm, vẫn đối mặt rủi ro mất vốn. Với mức lãi gấp rưỡi ngân hàng, rủi ro đầu tư trái phiếu doanh nghiệp còn cao hơn thế.Tựu trung lại tôi thấy có bảy ngộ nhận chính sau đây:Thứ nhất, "trái phiếu do ngân hàng phân phối nên rất uy tín". Trái phiếu do ngân hàng phân phối khác trái phiếu do ngân hàng phát hành. Trái phiếu do ngân hàng phát hành không được chào bán ra thị trường nhiều và lãi suất chỉ 3-5% một năm cho kỳ hạn 2-3 năm. Trái phiếu do ngân hàng phân phối cho một doanh nghiệp khác với lãi suất cao (thường trên 10%/năm) hầu hết không được ngân hàng đảm bảo thanh toán. Nếu rủi ro vỡ nợ, doanh nghiệp là bên chịu trách nhiệm thanh toán với nhà đầu tư.Thứ hai, "trái phiếu có tài sản đảm bảo nên khá yên tâm". Chất lượng tín dụng của tổ chức phát hành và tính khả thi của dự án họ đang "vay" tiền của chúng ta mới là yếu tố quan trọng. Tài sản đảm bảo không liên quan đến việc đánh giá xác suất vỡ nợ (probability of default). Tại Việt Nam, quá trình xử lý tài sản đảm bảo là câu chuyện kéo dài nhiều năm và thường "chờ được vạ thì má đã sưng". Hoặc ngay cả bán xong tài sản, nhà đầu tư chưa chắc được hoàn tiền đầy đủ.Sự việc Tân Hoàng Minh là ví dụ thực tế. Cả tổ chức phát hành và các bên liên quan đều khẳng định bán tài sản trả nợ rất khó và mất nhiều thời gian.Thứ ba, "trái phiếu được bảo lãnh nên khó mất tiền". Cần phân biệt giữa "bảo lãnh phát hành" và "bảo lãnh thanh toán". Bảo lãnh phát hành là việc đơn vị tư vấn phát hành, như công ty chứng khoán, đảm bảo sẽ "ôm" toàn bộ lô trái phiếu nếu không có nhà đầu tư mua hết. Bảo lãnh thanh toán là việc bên thứ ba (thường là ngân hàng hoặc công ty mẹ) đảm bảo thanh toán cho nhà đầu tư khi tổ chức phát hành (là các doanh nghiệp) mất khả năng thanh toán. Theo thống kê của chúng tôi, số lượng trái phiếu được bảo lãnh thanh toán là rất hiếm hoi, và có mức lãi suất rất thấp.Thứ tư, "mua trái phiếu của doanh nghiệp làm ăn có lãi thì lo gì". Dòng tiền để thanh toán quan trọng hơn mức lỗ hay lãi trong năm của doanh nghiệp.Thứ năm, "trái phiếu doanh nghiệp được xếp hạng tín nhiệm thì an toàn". Chúng tôi nhận được khá nhiều câu hỏi xung quanh vấn đề này sau khi công bố kết quả xếp hạng tín nhiệm bảy tổ chức phát hành trái phiếu tại Việt Nam.Nhiệm vụ của một đơn vị thực hiện xếp hạng tín nhiệm là phân tích, đánh giá, so sánh, phân loại rồi "dán nhãn hàng hoá" theo thang điểm chung từ Tốt nhất (rủi ro thấp nhất - AAA) đến Yếu nhất (rủi ro cao nhất - C). Trong trường hợp này là về tổ chức phát hành (người bán) và/ hoặc trái phiếu (hàng hoá) của họ cung cấp ra thị trường trực tiếp hoặc qua các đơn vị phân phối.Điều này tương tự việc dán nhãn hàng hóa trong siêu thị, "người đi chợ" tự lựa chọn, giao dịch với người bán. Người mua hàng rẻ, chất lượng thấp thì chịu rủi ro cao. Người chọn hàng "chất lượng cao" thì phải trả giá cao hơn. Một sản phẩm tài chính phức tạp như trái phiếu doanh nghiệp cần sự đánh giá khách quan về mức độ rủi ro của "người bán" (là doanh nghiệp) - đó là vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm.Thứ sáu, "trái phiếu tập đoàn lớn thì yên tâm". Tập đoàn lớn nhưng dòng tiền yếu, không có đơn vị bảo lãnh thanh toán thì rủi ro thường cao hơn trái phiếu của doanh nghiệp nhỏ có dòng tiền khỏe.Thứ bảy, "trái phiếu an toàn vì có cam kết mua lại bất cứ lúc nào". Thực tế đây là cam kết mua lại của đơn vị phân phối, thường là công ty chứng khoán, khi nhà đầu tư muốn bán trái phiếu trước hạn. Việc có thực sự mua lại hay không phụ thuộc bên mua có thu xếp được tài chính hoặc tìm được người mua khác thay thế không.Với những đặc điểm trên, trái phiếu doanh nghiệp không phải là sản phẩm phù hợp cho nhà đầu tư thiếu kiến thức cũng như hạn chế về thông tin. Do đó, các chính sách liên quan trái phiếu doanh nghiệp trong tương lai nên tính đến hàng rào với nhà đầu tư nhỏ lẻ, bao gồm cả người về hưu với tiền tiết kiệm ít ỏi.Còn nếu vẫn muốn đầu tư trái phiếu mà thiếu chuyên môn sâu, nhà đầu tư nên tìm tới các tổ chức chuyên nghiệp như quỹ trái phiếu, quỹ hưu trí... Đó là cách tiếp cận an toàn hơn để trái phiếu trở thành "trái ngọt".Nguyễn Quang Thuân Cảm ơn tác giả. Bài viết rõ ràng, dễ hiểu. Bài phân tích rất hay, dễ hiểu. Bài viết của tg phân tích rất rõ , và tôi nhận thấy mức độ rủi ro còn cao hơn chơi cổ phiếu ... Nói chung là vấn đề pháp lý chưa hoàn thiện cho mô hình này . Chắc mấy người bạn bên trên nhầm lẫn trái phiếu với cổ phiếu. Trái phiếu là giấy vay nợ của 1 xí nghiệp. Xí nghiệp có nhiệm vụ phải trả cho chủ nhân trái phiếu cả vốn vay lẫn lời và nếu cần thì xí nghiệp phải bán tất cả sản phẩm mình sở hữu để trả nợ. Còn cổ phiếu là mình mua một phần của xí nghiệp và nếu thua lỗ thì đành chịu. Không ai cứu. Bài viết dễ hiểu và thời sự, cảm ơn tác giả.Bà con nên nhớ "lợi nhuận cao đi kèm với rủi ro cao", chứ rủi ro cao chưa chắc lợi nhuận đã cao. Thế nên cùng một vốn thì cổ phiếu mới có lợi nhuận và rủi ro hơn trái phiếu, và trái phiếu thì vẫn có lợi nhuận và rủi ro hơn gửi ngân hàng...Nguy hiểm nhất là ngộ nhận chung chung "trái phiếu thì an toàn" - mà chính các bên bán hàng hay dùng để bán cho bà con. Chính vì ngộ nhận này mà thương lái mới bán trái phiếu cho các cụ về hưu dễ đến thế. Mình nhớ một lần ra bank kia thấy một bạn ngồi quầy tư vấn cho một bác gái về hưu mua mấy tỉ trái phiếu - nghĩ lại thấy ghê.Vấn đề là làm thế nào để bà con hiểu được mình đang mua cái gì, hiểu đúng và hiểu hết các thuật ngữ, các ngộ nhận, nắm được hết các thông tin mà chính đội bán hàng cố tình lờ đi và doanh nghiệp cố tình che dấu. Hiểu được rồi thì làm thế nào để đầu tư với rủi ro có kiểm soát. Nhưng ngày này chắc còn xa... Tốt nhất là không chơi trái phiếu. "Đầu tư" chưa bao giờ là mảnh đất dễ dàng để bất cứ ai cũng có thể kiếm tiền. Nó cần một kiến thức nhất định để hiểu các khái niệm về tài chính. Cái mà chúng ta chưa bao giờ được dạy trong nhà trường, ở cấp học phổ thông. Chính vì thế nhiều kẻ đã lợi dụng để tung hỏa mù nhằm lừa đảo hơn là giúp chúng ta làm giàu. Chỉ những ai tự rèn cho mình được tư duy phản biện thì mới đủ tỉnh táo để thoát khỏi những chiêu trò dụ khị của những tay buôn đa cấp, tiền ảo, sàn vàng, sàn chứng khoán, trúng thưởng, cò đất ... Cái ngộ nhận thứ 7 có phải lừa đảo không? Cam kết mua lại bất cứ lúc nào kiểu gì vậy? Cảm ơn tác giả. bài viết rất đầy đủ, thông tin rõ ràng .Trái phiếu mua thì dễ, bán hồi tiền mới khó. nó cũng như kiểu cho vay thì dễ, lúc đòi mới khó đó ^^dư tiền thì cứ đổ vào cái gì chắc cú cho yên tâm Nói chung là phải luôn nhớ câu thần chú:"Rủi ro càng cao lợi nhuận càng lớn". Nên phải đánh giá sức chịu đựng nếu xảy ra vấn đề trước khi xuống tiền. Đến lúc mất rồi thì phải tự chịu trách nhiệm thôi chứ biết sao giờ Tôi nghĩ với điểm thứ 2 chưa chắc đã phải là ngộ nhận. Thực sự với đa phần nhà đầu tư, kể cả nhà đầu tư chuyên nghiệp cũng chưa chắc có đủ thông tin đánh giá được chất lượng tín dụng của tổ chức phát hành và tính khả thi của dự án họ đang "vay". Bản thân doanh nghiệp vẽ dự án ra thì dự án nào cũng tiềm năng, cũng khả thi cả cho đến khi vỡ lở. Đơn cử như THM, nếu không có vụ Thủ Thiêm thì giờ THM vẫn là 1 tập đoàn BĐS lớn, vẫn hoạt động và vẫn phát hành trái phiếu như bình thường.Chính bởi vì không thể nào biết được chất lượng tín dụng và tính khả thi thực sự nên NĐT mới phải vin vào 1 cái họ có thể nhin thấy được đó chính là tài sản bảo đảm. Đồng ý với tác giả việc xử lý tài sản sẽ mất nhiều thời gian và phức tạp tuy nhiên xử lý xong vẫn có hy vọng lấy lại 1 phần tiền (có thể không phải tất cả). Như thế so với trái phiếu tín chấp thì rõ ràng là an toàn hơn Bài viết phân tích rất đầy đủ các mặt hạn chế, tiêu cực trong việc phát hành TPDN ở nước ta. Qua đó cũng cho thấy vai trò quản lý của NN là rất quan trọng. Nếu không phát hiện việc THM vi phạm pháp luật trong khi phát hành trái phiếu thì thị trường TPDN còn phức tạp đến mữc nào! Chỉ có các cơ quan quản lý NN mới có đủ điều kiện nắm được tình hình sức khoẻ của doanh nghiệp phát hành TP chứ người dân, dù có tìm hiểu cỡ nào cũng không thể biết rõ được, nhất là trong bối cảnh DN tìm cách che dấu những mặt yếu kém của mình! Theo cá nhân, điều quan trọng nhất là pháp luật cần xử lý những doanh nghiệp phát hành trái phiếu sai qui định giống như THM. Như vậy, các doanh nghiệp sẽ không dám tự ý phát hành trái phiếu, gây rủi ro cho nhà đầu tư Cảm ơn tác giả rất nhiều. Trong lúc thị trường chứng khoán đang chao đảo, tôi đã nghĩ đến kênh đầu tư trái phiếu cho an toàn và an nhàn. Tôi cũng có lầm tương y như anh bác sĩ trên. Và may mắn nữa là đúng lúc định quyết định mua thì Tân Hoàng Minh dính lùm xùm vụ trái phiếu. Nhờ đó tôi hiểu rõ và dừng mua kịp thời. Nếu không thì bao nhiêu tiền tiết kiệm bị om không lấy ra được. Đối với kính thưa các loại trái phiếu, tớ luôn lắc đầu. Gửi tiết kiệm lãi suất thấp cho lành.