Tiền đổ xuống, nước dâng lên Nhưng ông nông dân miệt vườn này vẫn điềm tĩnh trước các đợt triều cường kỷ lục năm nay. "Nước ngập cũng hơi bất tiện, nhưng mấy vụ nước lên, nước xuống này không đáng ngại, mình có thể nương theo con nước mà đi lại, làm ăn", ông nóiMấy ngày nay, ông không bỏ sót bản tin thời tiết, thủy văn nào của Đài truyền hình Cần Thơ. Hôm qua nhà có giỗ, dân xứ này thường cúng ông bà buổi sáng sớm. Nay vì triều cường mà ông chuyển lễ cúng sang trưa, khi nước rút. Đó chỉ là một câu chuyện về cách người dân đồng bằng thích ứng hợp thủy, thuận thiên, vừa bằng kinh nghiệm dân gian vừa theo khuyến cáo, dự báo khoa học.Theo dự báo thủy văn mới nhất, từ 23/10 đến 1/11, ĐBSCL vào đợt triều cường mới, vượt báo động 3. TP HCM cũng đang đối mặt với triều cường cao đến 1,73 m. Đỉnh triều đợt này có khả năng xuất hiện vào cuối tháng 10. Dự báo, Nam Bộ còn 5 đợt triều cường từ nay đến cuối năm.Nhiều năm qua, TP HCM, Cần Thơ và các đô thị thuộc lưu vực sông Tiền, sông Hậu và sông Sài Gòn - Đồng Nai liên tục bị ngập sâu, gây tắc nghẽn giao thông, đảo lộn sinh hoạt, ảnh hưởng đời sống và sinh kế người dân. Chưa có thống kê mức độ thiệt hại do triều cường, ngập lụt ở các đô thị miền Nam, nhưng chỉ riêng tại TP Thủ Đức, theo chuyên gia cao cấp về rủi ro thiên tai của Ngân hàng Thế giới, ước tính "thành phố sáng tạo" thiệt hại 54 triệu USD mỗi năm. Tổn thất này sẽ tăng lên 84 triệu USD vào năm 2050, bằng 10-20% ngân sách địa phương, nếu không có các giải pháp thích ứng và chống chịu.Nhưng để có giải pháp phù hợp, phải xác định đúng nguyên nhân. Ngập do biến đổi khí hậu, triều cường, nước dâng, sụt lún đất, hay nguyên nhân nào khác?Bên cạnh lực hấp dẫn của mặt trăng, năm nay triều cường dâng cao kỷ lục do có thêm tác động từ các yếu tố khí tượng, thủy văn. Các đợt triều cường rơi vào dịp không khí lạnh khá mạnh từ phía Bắc xuống, cùng gió chướng xuất hiện sớm, mưa lớn tại chỗ. Ở ĐBSCL còn có yếu tố nuớc đầu nguồn sông Tiền, sông Hậu năm nay cao hơn các năm trước đổ xuống, gặp nước từ cửa sông tiếp giáp biển đẩy vào, cả hai phía dồn lại tạo ra áp lực triều cường làm nước dâng lên.Nhưng có phải chỉ là chuyện "trên trời, dưới sông, ngoài biển"? Những lúc không có triều cường, chỉ vài trận mưa lớn kéo dài, ngập lụt đã diễn ra. Các nhà khoa học nhận diện, hiện tượng "ngập tràn cục bộ" tại các đô thị có tác động của thủy điện đầu nguồn, thời tiết, chế độ thủy văn, triều cường, nhưng còn do con người đã cướp mất không gian của nước, kéo nước lợi từ sông thành nước hại dâng lên ngập sâu trên phố.Nhiều kênh rạch tự nhiên tại các đô thị lớn nhỏ bị xóa sổ, nhường chỗ cho công trình xây dựng tận dụng từng mét vuông đất vàng. Hệ quả là một con đường được nâng cao gây ngập nặng nhiều đường khác. Các thành phố lớn nhỏ, cũ mới đều trong tình trạng quy hoạch lỗi thời, thiếu giải pháp đồng bộ, mạnh ai nấy làm, thiếu phối hợp, thừa chồng chéo.Chương trình chống ngập ở TP HCM và các tỉnh hàng chục năm qua tiêu tốn hàng trăm nghìn tỷ đồng ngân sách, nhưng ngập vẫn hoàn ngập. Từ nhiều năm trước, TP HCM lập hẳn một cơ quan chuyên trách - Trung tâm Điều hành Chương trình chống ngập nước, được đầu tư kinh phí lớn. Trung tâm có tổng vốn đầu tư hơn 73.300 tỷ đồng nhưng hiệu quả mang lại không như mong đợi.Để khắc phục, bên cạnh chi tiền chống ngập, cần chuyển từ tư duy chống ngập triệt để sang điều tiết nước linh hoạt, với các tính toán khoa học và thực tế, đồng thời thích ứng bằng cách điều chỉnh lịch làm việc, thời gian đi lại.Những năm làm việc tại Hiệp hội Du lịch Đồng bằng Sông Cửu Long, tôi nhận ra, hệ thống chợ nổi ở ĐBSCL rất hấp dẫn du khách trong và ngoài nước. Những khu chợ hình hành tại nơi hợp lưu của các nhánh sông, ngã ba, ngã tư, ngã năm, ngã sáu, thậm chí là ngã bảy sông là một minh chứng cho sự nắm bắt, tìm cách thích nghi với con nước để giao thương của người dân.Hệ thống sông Đồng Nai, sông Sài Gòn, Vàm Cỏ và sông Tiền, sông Hậu đều chịu ảnh hưởng của chế độ thủy văn "bán nhật triều". Từ xưa, người miền Nam đã biết thuận thiên trong sinh hoạt, đi lại, sản xuất theo nước lớn, nước ròng, con nước rong, nước kém hàng ngày.Đợt triều cường vừa qua, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ cũng phản ứng nhanh bằng cách cho các trường có thể chuyển từ giảng dạy trực tiếp sang trực tuyến từ 11 đến 13/10. Một số đại học trong vùng cũng thích ứng kịp thời.Ứng phó với đợt triều cường cuối tháng 10/2022, nhiều nơi đã giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với UBND các quận, huyện triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn cho học sinh trong tổ chức đưa đón; căn cứ vào dự báo triều cường, chủ động quyết định thời gian đến trường, tan trường, tạm nghỉ cho phù hợp.Những điều chỉnh nhỏ này cho thấy, người dân, doanh nghiệp, trường học hoàn toàn có thể dựa vào khuyến cáo của cơ quan dự báo thời tiết, thủy văn để thay đổi lịch làm việc, đi lại cho phù hợp.Trong bối cảnh các biện pháp chống ngập đang trong tình trạng "tiền đổ xuống, nước dâng lên", việc quản lý, điều hành của các ban ngành thành phố nên linh hoạt, kế thừa kinh nghiệm sống chung với con nước của người dân Nam Bộ từ bao đời nay.Biết cách xoay xở, thích ứng tốt trước khó khăn hiện tại để giảm thiểu thiệt hại cho người dân là phẩm chất cần có của chính quyền trước khi nói đến tham vọng xây dựng những thành phố thông minh, sáng tạo.Trần Hữu Hiệp Dân thành phố cần phải biết thích nghi để sống chung với ngập.Mùa khô thì đi bằng xe, mùa mưa thì đi bằng xuồng. Đây là cái giá của con người phải trả khi tận diệt , tàn phá môi trường không thương tiếc bởi sự đòi hỏi quá nhiều những gì mà mình cần. Nhìn từ trận mưa kỉ lục ở Đà Nẵng năm nay, thấy hệ thống thoát nước hiện đại cũng dễ dàng tê liệt khi mưa to kết hợp với triều cường. Nên ở đây tp ngoài xây cống ngăn triều còn phải xây thêm hệ thống chứa lớn dưới lòng đất tương tự Nhật Bản. Khi kết hợp 2 công trình này, tp sẽ mô phỏng kiểu thoát nước tự nhiên. Nước mưa lúc này sẽ trữ một lượng lớn, sau đó truyền dần xuống đất rồi vào mạch nước ngầm thay vì đổ hết ra sông, ngoài giải quyết dứt điểm ngập nặng còn giúp chặn đà lún dần của tp. Đi học đất nước Hà Lan về cách chống ngập nước. Đất nước HL thấp hơn mực nước biển mà họ vẫn sống tốt, sống vui vẻ.. học, học nữa, học mãi Miền Tây của Nam bộ nếu con nước không về thì mới là điều đáng lo ngại cho toàn bộ người dân của khu vực này. Con nước về sẽ mang theo nhiều sản vật tự nhiên và đặc biệt là lượng phù sa dồi dào mang lại lợi ích rất lớn cho ngành nghề chủ lực là nông nghiệp.Triều cường do tự nhiên là điều không thể tránh khỏi, nhưng con người sẽ dễ dàng thích nghi do hiểu được quy luật của nó. Còn triều cường "ngập tràn cục bộ" do bê tông hóa, thu hẹp sông ngòi mới là cái gây thiệt hại nặng nề mà không mang lại một chút lợi ích nào. Tuy nhiên vì lợi ích trước mắt mà người ta dễ dàng bỏ qua và để sửa chữa cho điều này thì lại tốn kém gấp hàng trăm lần cho lợi ích trước mắt kia, nhưng kết quả thu được lại rất ít.Nhân tiện bài báo này, tôi cũng có một thắc mắc rất lớn mà không thể có tự giải đáp được. Kể từ khi Trạm điều tiết nước Bến Nghé được xây dựng tại chân Cầu Mống thuộc quận 1 thì dòng nước từ Trạm điều tiết này cho đến cầu Nguyễn Văn Cừ trở nên đen và hôi thối rất khó chịu do mặt nước không được tạo thành dòng chảy. Không thể tưởng tượng được một khúc kênh rất đẹp của quận 1 và quận 4 mà lại có thể bị như vậy. Rất mong các cơ quan chức năng, cũng như ban quản lý Trạm điều tiết nghiên cứu và khắc phục. Hệ quả của bao đê làm 3 vụ/năm đã đưa nước theo sông ra biển mà lẽ ra theo đúng tự nhiên phải chạy đều trên các cánh đồng,...Bao đê chỉ rất hay cho giao thông nhưng lại có hại cho nông nghiệp và nông dân. Phù sa không nằm không đúng chỗ, phân bón tăng, thuốc trừ sâu nhiều,...mà năng suất lúa lại giảm,... Chúng ta nên tham khảo chiến lược chống ngập của Singapore. Năm 1978, Sing cũng bị mưa trên 550mm nước, bị ngập nặng, thiệt hại cả người lẫn của. Để chống lại 'thủy tinh' họ đã đề ra 1 chiến lược bài bản.1/ Họ chống ngập ngay tại gốc, bằng cách hạn chế nước chảy tràn khi mưa. Các khu dân cư, chúng cư phải có bể chứa nước, hồ chứa nước, không được bê tông hóa toàn bộ mặt đất, phải để chỗ làm vườn mưa (rain garden) để giữ nước lại cho thoát ra từ từ vào các hệ thống thoát nước công cộng2/ Họ cho xây 2 bề ngầm, dung tích 38k, 15k m khối, đang xây thêm 1 bể 9.3k m khối3/ Hệ thống mương thoát nước rộng, dài cả trăm km4/ Họ có 17 hồ chứa nước. Hồ nào cũng rộng, được xây dựng thành công viên giải tríNên nhớ Sing chỉ rộng khoảng 730 km vuông.Vấn đề là tiền đâu ra? Trong bài báo có nêu con số đáng suy nghĩ "nhưng chỉ riêng tại TP Thủ Đức, theo chuyên gia cao cấp về rủi ro thiên tai của Ngân hàng Thế giới, ước tính "thành phố sáng tạo" thiệt hại 54 triệu USD mỗi năm". RIÊNG THỦ ĐỨC, THIỆT HẠI 54 TRIỆU USD/NĂM. Một thiệt hại vô hình nhưng quá khủng khiếp! Vây nếu tránh được thiệt hại tức là tiết kiệm cho xã hội một số tiền rất lớn, đáng để vay tiền ngân hàng thế giới cho chiến lược chống ngập. tôi thấy nhiều giải pháp đưa ra vừa vĩ mô vừa hài hước, nào là hứng nước, bơm nước, nâng đường hàng loạt,...chống được 1 năm, không được 3 năm. Chưa nói tới việc làm còn không đồng bộ.Ví dụ như tôi ở Tp.Thủ Đức, người dân tự bỏ tiền ra nâng đường trước nhà họ, nước ngập qua nhà hàng xòm, rồi cãi nhau mấy hôm, xung đột...rồi chính quyền vào khuyên can. Sau đó lại nâng thêm 1 nhà, nhà khác lại cãi như cũ. Tôi sống ở quận 6 TP.HCM. Cách đây hơn 10 năm khi chưa nâng cấp đại lộ Võ Văn Kiệt, các đường Phạm Văn Chí, Nguyễn văn Luông, Hồng Bàng,.... khi mưa hoặc triều cường thì con đường thành sông. Bây giờ dù có mưa bảo, triều cường thì khu vực quận 6 vẫn không ngập.Tôi nghĩ các đô thị phải có 2 giải pháp cùng lúc : chống úng và chống ngập. Thường trời mưa nhiều vào lúc triều cường lên nên việc chống úng bằng đường cống thoát ra cửa sông là không khả thi. Còn chống ngập thì xây các tuyến đường vành đai cao hơn triều cường và có hệ thống cống ngăn triều xâm nhập vào các tuyến đường bên trong.Xin mọi người đừng nói là do các ao hồ bị san lấp nên bị triều cường xâm nhập. Hiện tại, các vùng đất ở cửa biển Cà mau mỗi năm đều bị ngập hơn trước. (nhà em tôi cất cách đây 10 năm gần cửa biển cao hơn mực nước gần cả mét mà giờ tới triều cường nước đã vô nhà rồi) Cách đây gần 20 năm khi đến đợt triều cường nước thường vào ngập các ruộng lúa. Bây giờ ở đâu cũng làm cống ngăn nước ngăn xâm nhập mặn. Rồi hàng tỷ tỷ khối nước ấy về đâu? Về thành phố chứ đâu. Mà thành phố thì có chỗ cao chỗ thấp. Đường nào chưa nâng kịp thì nước theo đường cống tràn lên thôi. Và cũng do biến đổi khí hậu. Mỗi khi nhắc đến chuyện chống ngập, em thấy mệt mỏi đến mức chả buồn nói các pác ạ. Không biết có ai giống như em không? Càng ý kiến thì càng bế tắc & tình hình ngập càng trầm trọng hơn Thử đừng xả rác vào các ống cống trước rồi mới tính đến chống ngập lụt, chứ đê điều, xây cống lớn cũng không có giá trị bằng bước đầu "đừng xả rác bừa bải, nhất là trên các kênh rạch, chổ thoát nước, ống cống ...." bài học đầu tiên muôn thuở mà chưa học được các bác ngâm cứu làm nhà sàn hết đi nhé. Mưa tới ngập lên vẫn thong dong, thay vì làm sân bê tông thì làm sân cát, sân sỏi cho nước mưa được thấm hút thì có ngập cũng nhanh rút BÀ MẸ THIÊN NHIÊN ĐÃ NỔI GIẬNNhững đứa con nghịch ngợm phá phách giờ đây phải chịu những trận đòn xứng đángÂu cũng là lẻ thường tình của thế gian cho đến hiện nay, dù tình trạng mưa là ngập, nước triều dâng cục bộ mỗi năm mỗi cao đã kéo dài hàng chục năm trên cả nước nhưng công tác qui hoạch, xây dựng vẫn không thay đổi.... Tại sao vậy?