Tư duy tặng quà Bản danh sách này có thể tạo ra nhiều suy ngẫm thú vị. Đó là một biên bản mổ xẻ và bóc tách lạnh lùng các món quà, vốn thường hay bị làm mờ giữa “ý nghĩa tinh thần”, “phong tục văn hóa” và “ý nghĩa vật chất”, hay các thứ giá trị lẫn lộn khác. Nó gồm 4 cột. Cột đầu tiên, là “Tên và chức danh của người thay mặt chính phủ Mỹ nhận quà”.Những cái tên trong danh sách gần nhất, năm 2015, bao gồm Tổng thống Obama, Đệ nhất Phu nhân Michelle Obama, Ngoại trưởng John Kerry…Mấy chữ “thay mặt chính phủ nhận quà” là nhát dao mổ đầu tiên. Nó hàm chứa một thông điệp rất rõ ràng. Ở đâu đó trên truyền thông, hoạt động trao và nhận quà có thể được mô tả là người tặng người. Nhưng bởi vì nhân vật đó đang đại diện cho tổ chức, và người ta tặng quà vì chức trách của anh, nên cuối cùng, dù có là tổng thống, anh chỉ là người đại diện đứng ra nhận.Cột thứ hai, là mô tả món quà, ngày nhận, giá trị (ước tính) của món quà và chỗ cất giữ hiện tại.Việc các món quà được chuyển vào kho lưu trữ là điều hiển nhiên. Nó không thuộc sở hữu cá nhân. Người “thay mặt nhận” có thể sở hữu món quà nếu như họ bỏ tiền ra mua lại nó, theo giá trị ước tính. Các bà Hillary Clinton hay Teresa Heinz Kerry - vợ ông John Kerry - từng bỏ tiền túi ra mua lại những món quà mà mình thích.Nhưng việc định giá các món quà, mới là nhát dao mổ thứ hai. Nó cắt thẳng vào mớ dây nối giữa “giá trị tinh thần” và “giá trị vật chất” của quà tặng. Mớ nhùng nhằng đó vốn thường xuyên là một chủ đề gây tranh cãi ở nước ta (hãy nhớ lại mỗi mùa Trung thu hay Tết Nguyên đán). Ở đây, mọi thứ đều được định giá bằng hiện kim. Đồ trưng bày hay trang sức là một nhẽ, ngay cả những thứ thiên về ý nghĩa tinh thần như đĩa nhạc, tranh hay sách cũng được định giá.Sự quy đổi cơ học này có thể mang ý nghĩa cao hơn một thủ tục. Nó là một lối nghĩ: nếu như mọi hoạt động trao và nhận quà, cho dù là bộ ấm chén hay hộp bánh trung thu, áp lối nghĩ số học “thiếu tế nhị” này vào quà tặng, có thể tạo những cái giật mình. Thay vì diễn đạt rằng: “Cán bộ X nhận một hộp bánh trung thu từ đối tác”, mô tả lại thành: “Cán bộ X nhận một hiện vật trị giá 200 USD từ đối tác”, thì ta sẽ tiếp cận vấn đề xung đột lợi ích một cách mạch lạc hơn. Không còn bối cảnh phức tạp, không còn những biện luận rắc rối về “nét văn hóa” hay “mùa tri ân”, nhát dao mổ của người Mỹ rất lạnh lùng.Cột thứ ba, là tên và chức danh của người tặng. Đó là các nguyên thủ và cán bộ cao cấp của nhiều quốc gia trên thế giới. Cột cuối cùng, đơn điệu nhất, là “Bối cảnh biện minh cho việc nhận quà”.Từ “biện minh” (justifying) cho việc nhận này, là nhát dao mổ thứ ba. Nó nói lên một quan niệm rất rõ ràng của các tổ chức trong nỗ lực chống xung đột lợi ích: đó là khi một món quà được tặng, thì việc từ chối là mặc định. Nếu không từ chối, thì phải có lý do thỏa đáng.Cột này, như trong biên bản nhận quà năm 2015 của Bộ Ngoại giao Mỹ, chỉ có đúng một lý do, được lặp lại 721 lần với 721 món quà: “Việc không nhận quà có thể tạo ra sự khó xử cho chính phủ Mỹ và người tặng”.Diễn đạt bằng ngôn ngữ đơn giản, thì nhận quà là việc “cực chẳng đã”.Nếu mỗi sự kiện có tặng quà, cho dù là một hội thảo cấp cao hay là một lễ kỷ niệm cấp địa phương, ngày lễ tết hay dịp sinh nhật, các quy chuẩn lạnh lùng này được áp dụng, rất có thể ta sẽ mang một thái độ khác với quà tặng. Đầu tiên, nó cho người ta cơ hội bảo vệ lòng tự trọng của mình: câu hỏi đầu tiên được đặt ra với một món quà, là nó dành cho cá nhân anh, hay dành cho cái vị trí anh đang nắm giữ. Thứ hai, nó cho người ta cơ hội nhìn nhận các xung đột lợi ích có thể vấp phải: không còn những thứ khái niệm mờ như “nét văn hóa” hay “chút lòng thành”, quà tặng được định giá bằng những con số.Và cuối cùng, điều đáng kể nhất, là nếu mổ xẻ giá trị của quà tặng đến cùng, nó khiến người ta trân trọng việc trao và tặng quà hơn.Không phải các chính phủ khác không biết rằng quà của họ sẽ bị cất vào kho. Nhưng chính vì thế, khoảnh khắc tặng quà và ý nghĩa biểu tượng của việc tặng quà trong khoảnh khắc ấy càng trở nên quan trọng (lúc trao quà có thể là lần duy nhất món quà phát huy giá trị). Câu hỏi: Tại sao phải tặng/nhận món quà này được đặt ra một cách bức thiết. Và đó là điều sẽ khiến người ta đầu tư hơn vào giá trị phi vật chất - giá trị biểu tượng của món quà.Khi Thủ tướng David Cameron tặng một đĩa nhạc các bài hát hay của Anh cho Tổng thống Obama, người quan sát hiểu rằng có thể mật vụ sẽ không để một cái CD từ nước ngoài được nhét vào bất kỳ một thiết bị nào của Nhà Trắng. Nhưng đằng sau cái đĩa đó, và danh sách bài hát, sẽ là niềm tự hào của một nền văn hóa.Sẽ không còn những món quà cẩu thả, đại trà, nặng tính tiếp thị, nếu như chúng ta xác định được việc tặng quà thực sự có ý nghĩa thế nào.Tất nhiên, mớ lý thuyết này sẽ vô dụng trong một trường hợp: những người tặng và người nhận, vẫn mổ xẻ đến tận cùng giá trị của một món quà, vẫn xác định được rõ ràng đâu là giá trị vật chất, đâu là giá trị tinh thần, đâu là xung đột lợi ích. Nhưng nhận thức xong rồi chỉ để mỉm cười hài lòng với giá trị vật chất thu được, rồi ra về.Trường hợp này không hiếm. Bóc tách giá trị món quà, chỉ là cơ hội để bảo vệ lòng tự trọng. Còn tận dụng cơ hội ấy hay không, là chuyện khác.Đức Hoàng Cám ơn Đức Hoàng có một câu chuyện hay chia sẻ cùng đọc giả! Tuy nhiên, đó là chuyện của xứ người nơi mà sự minh bạch, lòng tự trọng còn còn có đất sống "viết ra được, mọi người hiểu được ý nghĩa và có chổ thực hành" còn ở nhưng nơi mà nó chỉ là "mỹ từ" để nói nhau nghe cho vui thì câu chuyện của Đức Hoàng giống như "nước đổ đầu vịt" ! Nếu vậy Đức Hoàng đừng tủi thân nhé! Cám ơn anh Đức Hoàng. Bài viết dạy cho tôi nhiều điều mới. Một lát dao cắt lạnh lùng mà đầy cảm xúc của một cây viết chân thành. Mong bài viết phát huy tác dụng tốt. Một lần nữa, cám ơn. Tuyệt...... Cảm ơn anh Đức Hoàng và VNexpress. Hay nhứt là tặng cho nguyên thủ quốc gia , túc là tặng cho đất nước . Họ muốn lấy làm của riêng để kỷ niệm , thì phải quy ra hiện kim để trả cho ngân quỹ quốc gia. Rất nhiều kiến thức, cảm ơn anh Nhiều người người ta sợ sự minh bạch trắng đen lắm, như thế thì làm sao mà giữ được những "món quà tinh thần"! ^^ Luật lệ hoặc quy định đầy đủ, rõ ràng, chặt chẽ, chi tiết thì không thể hiểu sai, nhầm lẫn, càng không thể lợi dụng, đánh tráo khái niệm được. Đúng là chúng ta đang thiếu những thứ như vậy, nhất là sự minh bạch. Một xã hội có càng nhiều thứ công khai, minh bạch thì xã hội đó càng văn minh. Các chi tiết này có được là từ các món quà trao trên bàn, chứ trao dưới gầm bàn nếu có thì ai biết mà định giá . Cảm ơn tác giả đã cung cấp nhiều thông tin rất mới, hữu ích với độc giả như tôi Cứ "Đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn" là phương châm án ngữ thì quà biếu còn bị "lạm dụng"; là "bình phong" cho cả người biếu lẫn kẻ nhận! ;-) Vấn đề là muốn(minh bạch ) hay không thôi, biện pháp thì đơn giản và dễ hiểu Ở nước mình với một số sếp cũng có bảng này nhưng nội dung các cột có khác một chút hàm chứa ai là người tặng trị giá bao nhiêu và danh sách các đối tượng lẽ ra phải tặng quà nhưng sao không thấy (???!!) Nhận quà tặng mang giá trị tinh thần thì sẽ hàm ơn về tinh thần. Nhận quà tặng mang giá trị vật chất thì sẽ hàm ơn về vật chất. Ơn tức là nợ. Nợ thì phải trả. Đơn giản vậy thôi. QUÁ TẶNG.RẤT Ý NGHĨA Ở khu vực công các loại Tết đến rất đau đầu về cái "khoản" này .....ở khu vực tư nó rất đơn giản . Người đau đầu ở đây chính là các sếp ở khu vực tư . Bài viết đem lại cho người đọc kiến thức mới và góc nhìn sâu sắc. Cái gì người ta cũng đem ra mổ xẻ, xem tốt chưa ? khía cạnh nào tốt khía cạnh nào hại ? có tốt hơn được nữa không? cái lợi trước mắt là gì ? cái hại về lâu dài cho đất nước và cho cá nhân là gì ? Hỏi tại sao mà nước Mỹ không ngừng tiến bộ và văn minh. Trân trọng cảm ơn tác giả.