Bẫy kiều hối Ra trường không tìm được công việc vừa ý, cô đi làm công nhân cho một nhà máy bánh kẹo ở Đồng Nai. Được một thời gian, không chịu được công việc nặng nhọc và mức lương bèo bọt, cô bỏ việc và tham gia một chương trình xuất khẩu lao động sang Nhật Bản, theo kiểu vừa học vừa làm. Người ta hứa hẹn cô sẽ được làm một công việc “có chuyên môn và thu nhập cao” nơi đây.Lệ là một trong hơn 142.000 lao động trình độ đại học trở lên không kiếm được việc làm, tính đến đầu năm 2017. Và như rất nhiều người cùng cảnh ngộ, xuất khẩu lao động là một giải pháp mang tính cứu rỗi đối với cô.Dường như các nhà quản lý cũng có cùng suy nghĩ với những người như Lệ. Xuất khẩu lao động mới đây cũng được Bộ Lao động Thương binh & Xã hội xác định là một biện pháp giải quyết tình trạng mất cân đối của lao động nước ta. Trong đề án khuyến khích xuất khẩu lao động mới nhất, Bộ cho rằng, lao động làm việc ở các nước tiên tiến sẽ không chỉ mang lại kiều hối, mà khi trở về sẽ mang theo những kỹ năng, thái độ làm việc nước ngoài, bổ sung thêm vào thị trường lao động trong nước đang rất thiếu hụt nhân lực chất lượng cao.Đi nước ngoài dường như là một giải pháp vạn năng cho những vấn đề tồn đọng trong nước. Năm ngoái, sau sự cố môi trường biển, Bộ Lao động cho biết đã có hơn 18 nghìn lao động miền Trung đi xuất khẩu lao động.Nhưng việc nó có “vạn năng” như Bộ trình bày hay không, lại là điều rất đáng ngờ. Một nghiên cứu trong năm 2016 của Đại học Saga cho rằng các công việc đòi hỏi hiểu biết về công nghệ cao trong nhà máy phần lớn được thực hiện bởi người Nhật, còn lao động nhập khẩu nước ngoài, bất kể trình độ học vấn, chủ yếu làm các công việc chân tay và tốn nhiều sức lao động.Một khảo sát nhỏ trong nghiên cứu của chúng tôi cho thấy, 61% lao động hồi hương không làm những công việc có liên quan đến ngành nghề đã lao động khi ở Nhật Bản. Nói vậy để thấy, sẽ rất khó mong đợi xuất khẩu lao động có thể giải quyết vấn đề “nhân lực chất lượng cao”.Lợi thế lớn nhất mà xuất khẩu lao động mang lại, vì thế, là lượng kiều hối gửi về từ nước ngoài. Việc Bộ Lao động vạch ra các chính sách kích thích xuất khẩu lao động khiến tôi nhớ đến Philippines. Đó là một trong số ít các nước có chiến lược xuất khẩu lao động do nhà nước đề ra, bắt đầu từ những năm 1970 của thế kỷ trước dưới thời cựu Tổng thống Ferdinand Marcos. Ban đầu, Philippines kỳ vọng kiều hối sẽ mang lại khoảng vốn đầu tư cần thiết để đưa đất nước hiện đại hoá thành công.Hơn 40 năm sau, kiều hối và ngành công nghiệp hỗ trợ mang lại lần lượt 26 và 23 tỷ đô hàng năm cho nền kinh tế, tức khoảng 15% GDP. Philippines trở thành cường quốc xuất khẩu lao động. Thế nhưng lượng ngoại tệ từ nước ngoài chỉ đủ giúp Philippines thoát nghèo chứ không thể thoát “bẫy thu nhập trung bình”.Lý do rất đơn giản: tất cả những ngành kinh tế khác sẽ chỉ xoay quanh phục vụ cho “con gà đẻ trứng vàng” thay vì phát triển theo hướng khác. Giáo dục định hướng đào tạo lao động cho xuất khẩu. Công nghiệp định hướng những ngành tiêu dùng để hút tiền từ những gia đình có lao động ở nước ngoài. Nền kinh tế mất đi những nhân lực tinh tuý nhất phục vụ phát triển do chảy máu chất xám.Đó là chưa kể đến hàng loạt hệ luỵ xã hội khác như tỷ lệ ly hôn và tội phạm trẻ em tăng cao.Những vấn đề đó, cùng hàng loạt câu chuyện lao động Philippines bị bạo hành và sát hại ở nước ngoài, khiến nhiều người Philippines muốn từ bỏ miếng bánh xuất khẩu hấp dẫn này. Nhưng thay đổi một cơ cấu được bám rễ đến gần nửa thế kỷ không thể diễn ra một sớm một chiều.Việc tuyệt đối hóa các lợi thế của xuất khẩu lao động, dù chỉ là trong ý nghĩ, cũng có thể rất nguy hại. Không tận dụng được nguồn lực, và chỉ nghĩ tới xuất khẩu “đồ thừa”, chúng ta sẽ bị mắc bẫy bởi lời nguyền kiều hối như Philippines gặp phải.Trong một thế giới phẳng, trong các hiệp định kinh tế liên quốc gia, việc các lao động tự do di chuyển và tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài, là một xu hướng văn minh. Kịch bản đó diễn ra ở EU, ở Bắc Mỹ. Nhưng ở đây, trong bối cảnh Việt Nam, “xuất khẩu lao động” thực chất đang là một giải pháp mang tính tình thế. Số người đi xuất khẩu lao động càng nhiều thì có nghĩa những vấn đề về kinh tế và giáo dục - đào tạo chưa được giải quyết càng nhiều. Tôi không phản đối xuất khẩu lao động, nhưng tôi cho rằng đó nên là lựa chọn cá nhân, của những người như cô cử nhân đang bế tắc trên kia.Đó không phải là thứ đáng để xây dựng cả một hệ thống chính sách nhằm khuyến khích.Khắc Giang "Bộ cho rằng, lao động làm việc ở các nước tiên tiến sẽ không chỉ mang lại kiều hối, mà khi trở về sẽ mang theo những kĩ năng, thái độ làm việc nước ngoài, bổ sung thêm vào thị trường lao động trong nước đang rất thiếu hụt nhân lực chất lượng cao." Tôi thấy điều này nghe thì có vẻ hay, nhưng thực chất thì lại không phải như vậy. Ở huyện tôi có chỗ có cả làng đi Nhật, làng đi Hàn Quốc nhưng khi họ về nước chẳng có ai tham gia vào cái gọi là: " thị trường lao động trong nước đang rất thiếu hụt nhân lực chất lượng cao" đó cả! Hầu hết họ lấy tiền kiếm được ở nước ngoài để mua đất xây nhà, nmua xe, người thì mở cửa hàng tạp hóa, người thì mở dịch vụ xe gia đình, người mở tiệm cầm đồ..v.v... Tôi đồng ý với tác giả. Chúng ta đào tạo ra những con người mà trong nước không cần thì nước ngoài làm sao cần. Bằng cấp của VN không được quốc tế công nhận là có lý do. Đó là người ta đã chuyển sang đào tạo chuyên nghiệp hóa từ lâu mà ta vẫn đang cố sức đào tạo theo lối cũ – đào tạo chuyên môn hóa. Đào tạo chuyên môn hóa là thầy là thầy, thợ là thợ còn đào tạo chuyên nghiệp hóa thì thầy và thợ là 1. Công nhân trong các nhà máy cơ khí của họ toàn bộ là kỹ sư và thợ kỹ thuật bậc cao, những công việc không đòi hỏi chuyên môn mới cần thuê lao động cơ bản. Còn ta, thầy ngồi văn phòng máy lạnh loay hoay với các bản vẽ kỹ thuật, thợ lăn lê bò toài dưới công xưởng. Đổi vị trí cho nhau, làm không được. Đó là lý do vì sao dư thầy thiếu thợ (ai cũng muốn học đại học lấy ai làm thợ ?).Bằng tiến sỹ động lực học của người ta (chuyên nghiên cứu các loại động cơ) đòi hỏi các bằng cấp sau mới được học – bằng tốt nghiệp PTTH hướng nghiệp kỹ thuật (tương đương với thợ bậc 1), bằng cao đẳng kỹ thuật cơ khí chế tạo (gò, hàn, tiện, nguội, rèn, đúc – tương đương thợ cơ khí bậc 3), bằng đại học khối kỹ thuật – bằng kỹ sư cơ khí chế tạo. Có những bằng cấp từ thấp lên cao đó mới có tư cách học nghiên cứu sinh lấy bằng tiến sỹ về kỹ thuật chế tạo. Điều đó có nghĩa là ông tiến sỹ ấy chẳng những làm thầy mà còn có thể làm thợ, ông ấy tự vẽ ra bản vẽ động cơ đồng thời tự chế tạo từng linh kiện của cái động cơ ấy, tự lắp ráp, đem lên máy đo để thử hiệu năng của nó, cuối cùng đưa ra trước hội đồng phản biện để đánh giá. VN mình thì sao ? Bảo kỹ sư xuống xưởng tự chế tạo chi tiết linh kiện còn không xong nói gì tiến sỹ.Để đáp ứng nhu cầu lao động trong nước cần thay đổi lại hệ thống giáo dục – đào tạo. Muốn lấy bằng cấp cao phải có bằng cấp thấp tương ứng. Giáo dục phổ thông đến lớp 9 là kết thúc. Giáo dục PTTH đi sâu vào hướng nghiệp, các bộ môn Toán – Lý – Hóa – Văn – Sử - Địa phải tách ra và có nội dung phù hợp với ngành nghề mà học sinh chọn (coi như đã chọn xong đại học nào khối nào). Tốt nghiệp PTTH là đi thẳng luôn vào cao đẳng nghiệp vụ tương ứng với ngành nghề đã chọn. Tốt nghiệp cao đẳng đi thẳng vào đại học tương ứng. Tốt nghiệp đại học đi thẳng luôn nghiên cứu sinh lấy bằng tiến sỹ. “Đi thẳng” là không có thi cử đầu vào, chủ yếu thắt chặt đầu ra (thi tốt nghiệp). Nước ngoài người ta cũng học nhiều bằng nhưng những bằng ấy có tương quan mật thiết với nhau. Kỹ sư cơ khí chế tạo kiêm kỹ sư điện, kỹ sư điện kiêm kỹ sư điện tử, kỹ sư điện tử kiêm kỹ sư tin học, ….là bình thường. Còn VN mình lấy nhiều bằng nhưng hết sức loạn xạ, nhiều khi bằng này chả liên quan gì bằng kia. Người ta lấy nhiều bằng của cùng 1 trường đại học, còn VN mình là nhiều bằng của …nhiều trường đại học khác nhau (?).Từng người từng loại bằng cấp từ thấp đến cao phải có kỹ năng làm việc nhất định thì mới đáp ứng nhu cầu nhân lực. Bằng cấp cao phải làm được công việc của bằng cấp thấp cùng ngành nghề. Xuất khẩu nhân lực bằng cấp cao ? Bằng cấp cao của VN nặng về lý thuyết, kỹ năng thực hành gần như bằng 0, xuất khẩu ai chịu thuê ? Thuê về để tốn tiền đào tạo lại à ? Doanh nghiệp trong nước còn không chấp nhận huống gì nước ngoài. Xuất khẩu lao động bằng cấp cao là tránh né cái việc thay đổi lại hệ thống giáo dục – đào tạo (tứ PTTH đến trên đại học), lẩn quẩn, chẳng giải quyết được vần đề gì, nói chung là tào lao. Kinh nghiem cua toi 30 nam truoc khi moi den Canada :lan dau nop don xin lam o mot hang San xuat go , toi ghi hoc luc Thac si : bi tu Choi .Lan hai khai xuong con Cu nhan: cam on nhung xin loi .Lan ba xuong Tot nhgiep pho thong : duoc nhan . Có vk mà cho đi Tây, như dream ko khóa để ngay bờ hồ "Đó không phải là thứ đáng để xây dựng cả một hệ thống chính sách nhằm khuyến khích.": Đúng vậy!!! Căn nguyên vẫn từ chất lượng đào tạo của ta "có vấn đề",mất cân đối về cung-cầu lao động!Không thay đổi về chất,"tha phương cầu thực" là viễn cảnh khó tránh được! Anh noi dung : cac nuoc tien tien khong thieu chat xam , ho chi thieu lao dong gian don ma Phan dong nguoi dan cua ho co hoc van cao khong muon lam . Em sợ nhất là các bác mơ hồ rồi đem con bỏ chợ . "Kiều hối", "xuất khẩu lao động"... toàn những từ mỹ miều, những cái bánh vẽ để che giấu đi sự thật là người lao động Việt Nam chỉ là không có công việc, không sống được trong nước nên phải ra nước ngoài bán sức lao động tuy là với đồng lương cao hơn trong nước nhưng vẫn là rẻ mạt so với dân bản xứ. Rồi hàng loạt hệ lụy khác đi kèm: lao động chui; bị áp bức, bóc lột, thâm chí đổi cả sinh mạng; ảnh hưởng đến vị thế đất nước (một nước nghèo mới có dân đi lao động giá rẻ nước ngoài, làm sao so sánh được với nước giàu là chủ sử dụng lao động)...Toàn những từ ngữ mỹ miều của Bộ Lao động TB&XH. Nghe đã quá chán ngán rồi. Đào tạo hàng loạt các kĩ sư nhưng không thể tìm một việc làm đủ là trái nghề. Chẳng nhẽ những trí thức này sau 4 năm rồi lại quay lại đồng ruộng? Vậy thì đi lao động thuế chính là cứu cánh trước mắt và kiếm ít đồng vốn để sau này lập nghiệp là thượng sách. Tác giả hãy về những vùng quê sẽ thấy ở đó họ quần quật cả năm cũng không bằng nửa tháng làm thêm nơi đất khách. Bên cạnh lợi ích của giải quyết việc làm, đem lại kiều hối, bài viết đã nêu ra những điều thực tế khác của xuất khẩu lao động.Tôi quen được người bạn, đang xuất khẩu lao động tại Nhật. Bạn tốt nghiệp đại học kinh tế, theo phong trào bạn cũng đi xuất khẩu lao động. Qua đó, bạn chỉ làm công nhân sản xuất, công việc mang tính chất chân tay. Cuối năm này bạn về nước, bạn nhờ mình giới thiệu công việc lương tầm 6 hay 7 triệu. Đi lao động ớ nước ngoài đi, rồi biết lương bổng tiền bạc và đời sống ớ nước đó. SỐng ở những nước có đời sống cao, lương cao mà vật giá cũng cao....có dư thừa tiền để gửi về nhà, chẳng qua là không dám ăn xài, và chắt bóp...mới dư thôi. Bỏ một quãng thời gian, tuổi trẻ, sức lực và nhiệt huyết để lao động ở nước ngoài, khi về nước.....hết ý chí, nhiệt huyết và sức trẻ rồi. Người ta trả tiền cho lao động, cũng tính toán hết rồi, cũng "tiêu dùng - tận dụng" hết sức khoẻ, tuổi trẻ, nhiệt huyết của lao động hết nhẵn. đáng đồng tiền bát gạo lắm! Ở đâu cũng thế! Xkld sang nước ngoài chủ yếu lam công việc nặng nhọc và tiền lương rẻ hơn so với dân bản địa va nhiều vấn đề nữa...Nhưng quảng cáo của các cty mô giới,trung tâm giới thiêụ việc làm chỉ là màu hồng khi họ chưa biết gì về thực trạng việc làm nơi họ sắp đến.Vì xkld có thời hạn 3 năm,5 năm chừng đó họ có một số vốn( tiền dư) tuy không nhiều sau khi trừ chi phí bỏ ra để di xkld. Từ đó xảy ra nhiều hệ lụy như ở lại khi hết hợp đồng... Mong rằng Bộ lao động hãy tuyên truyền rộng rải các thông tin về xkld cho những người có nhu cầu biết chứ không nên để các cty,trung tâm mô giới tuyên truyền mơ hồ,sai sự thực.Rồi sau khi hết hợp đồng về nước là tìm kiếm việc làm như thế nào? Đó là câu hỏi ai đi xkld mới hiểu được.Tôi đã đi Đài loan và hiện tại đang ở Hàn quốc, đi thì cứ đi nhưng tôi muốn về quê kiếm công việc ôn định sao mà khó quá. Việc thì có nhưng không được như bên này,không dư được tiền...lo cho gia đình, anh em,vợ con... Thử so sánh 1 tháng lương bên này so với ở nhà nó giá trị biết chừng nào! Sức khỏe = tiền. Tiền = sức khỏe. Tuổi trẻ tôi chấp nhận cái giá của Nó.Mong các bạn có cái nhìn sâu hơn chứ không đơn giản là Việt kiều và kiều hối nhé Mình cũng là kỹ sư, đi làm được vài năm nhận xét của mình là: Đào tạo kỹ năng ở các trường Đại Học quá kém, viết một cái email, một cái CV còn không xong làm sao ai dám tuyển. Công ty mình cũng khá lớn nhưng nếu bạn nào ra trường với học lực khá, tiếng Anh giao tiếp tạm được thì đều được nhận hết. Nói vậy để thấy rằng ngay cả những thứ cơ bản như vậy các bạn còn không đạt được thì không xin việc là đúng rồi, thị trường lao động trong nước không hề thiếu việc, chỉ thiếu người làm được việc thôi. "Tôi không phản đối xuất khẩu lao động, nhưng tôi cho rằng đó nên là lựa chọn cá nhân, của những người như cô cử nhân đang bế tắc trên kia. Đó không phải là thứ đáng để xây dựng cả một hệ thống chính sách nhằm khuyến khích."Hoàn toàn chính xác!xây dựng "chiến lược lao động, giải quyết việc làm" bằng xuất khẩu "lao động cơ bắp" là kém!