Câu hỏi về 'hỏi ngu' Nhiều độc giả, trong phần bình luận dưới bài về việc người Việt Nam không chịu hỏi kể cả "hỏi ngu” để vỡ vạc của tôi, đã đặt ngược vấn đề: Làm sao để giải quyết tình trạng này?Tất nhiên đây không phải là một câu “hỏi ngu”, mà là một vấn đề nghiêm trọng mà văn hoá của chúng ta đang phải đối mặt. Tất cả mọi sự sáng tạo đều bắt đầu từ sự tò mò khám phá thế giới. Từ những câu hỏi. Trẻ con lớn lên, nhận biết thế giới cũng vì luôn hỏi tại sao. Cũng chẳng phải ngẫu nhiên mà con tàu khám phá sao Hỏa được NASA đặt tên là “Curiosity” tức là “Tò mò”.Để trả lời câu hỏi “Làm thế nào?” tôi nghĩ cần phải trả lời trước câu hỏi “Tại sao?”. Tôi cho rằng lớp trẻ không hỏi, hay không dám hỏi, chắc chắn đầu tiên là tại người lớn. Hay chính xác hơn là do người lớn làm “ô nhiễm” môi trường hỏi.Dễ thấy nhất là ở các doanh nghiệp, cơ quan, nhất là những cơ quan Nhà nước. Sếp là cha là mẹ. Nhân viên cứ thế thực hiện, hỏi nhiều sẽ bị đồng nghiệp ghen ghét, bị sếp đánh giá là dốt, là kém.Ở trường cũng chẳng khá hơn. Thầy cô có tâm huyết đến đâu, thì ngay cả kham cho đủ giáo án cũng đã hết thời gian, nói gì đến hỏi đáp. Chưa kể thi cử vẫn theo hình thức cũ rích, một chiều kiểu: thầy hỏi, chúng em thuộc lòng (hoặc chép trộm). Cái câu “các em có hỏi gì không?” lẽ ra phải phổ biến thì lại trở thành “giờ học đến đây là hết”.Ở nhà cũng tệ. Cuộc sống thay đổi, đòi hỏi càng nhiều, mưu sinh vất vả, một lúc nào đó quá bận rộn hay lười biếng hay cả hai, chúng ta đã không dành thời gian để lắng nghe các con. Buông câu nhẹ thõng: đi chỗ khác chơi đi, hỏi gì mà lắm thế, để cho bố mẹ làm việc (hoặc nghỉ).Nguyên nhân là thế, bây giờ chúng ta sửa bắt đầu từ đâu?Các doanh nghiệp, đương nhiên. Cạnh tranh quốc tế, Tây - Đông tràn vào, không khuyến khích nhân viên đặt câu hỏi, biết phê phán, cứ chính sách “ngu dân” như cũ thì chắc chắn là đối thủ đè chết. Lại nhớ hồi làm Fsoft, ban lãnh đạo chúng tôi  thống nhất mở ra cả một cái website gọi là “Chợ Dưa”, để anh em tha hồ phát biểu, mà đếm lại thì chửi sếp là chính. Cũng nhiều người can bỏ, lợi bất cập hại, phải có chứng cớ, ghi rõ tên tuổi mới cho phát biểu. Tôi đã gạt đi, anh em có tri thức cả, chẳng qua là ù lì, quen rồi, bây giờ cứ phải kích lên đã. Nhiều điều kiện bắt buộc, rồi chẳng ma nào phát biểu. Khi đã quen nói, mọi người sẽ biết cách phát biểu có trách nhiệm. Quả nhiên là thế. Chợ Dưa đã trở thành không gian kích hoạt những ý kiến, tranh luận, thậm chí "chửi sếp". Chúng tôi chấp nhận như một lẽ tự nhiên cần phải thế. Công ty muốn thay đổi, chỉ cần sếp thay đổi.Trong trường thì khó hơn một chút. Như trên đã nói, không hẳn vấn đề là học sinh không tích cực, cũng không hẳn thầy giáo không khơi gợi. Sự thụ động trong giáo dục nằm ở chỗ thời khóa biểu quá chặt, số học sinh trong một lớp quá lớn, và quy chế thi cử đã lạc hậu. Thay đổi những cái đó, không thuộc hoàn toàn thẩm quyền của hiệu trưởng. Nhưng vẫn nhiều điều có thể thực hiện được ngay.Một bạn đọc hỏi tôi: “Bài trước anh viết nghĩa vụ của thầy cô là làm sao cho học trò thi đỗ, bài này anh lại viết trò phải chất vấn thầy. Có mâu thuẫn không ạ?”.Tôi sẽ trả lời rằng chẳng mâu thuẫn gì. Ở trường tôi, điều kiện để thi đỗ môn là phải đặt được tối thiểu 8 câu hỏi. Giáo viên có nhiệm vụ phải làm sao cho các em đặt câu hỏi. Và có cả quyền lợi nữa, vì các giáo viên sẽ được nhận tiền cho mỗi câu học sinh hỏi. Thế là cả hai đều có động cơ để hỏi và trả lời.Một nghiên cứu tại Mỹ của tổ chức Annenberg Learner chỉ ra con số thống kê: trong các trường học, 60% các câu hỏi của học sinh là “câu hỏi nhận thức thấp” (hay là “hỏi ngu” theo cách gọi của tôi); 20% là “nhận thức trung bình” và chỉ có 20% là “nhận thức cao”. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hễ cứ hỏi thì kiến thức và khả năng tiếp thu của học sinh tăng lên. Như vậy có nghĩa là chất lượng câu hỏi không liên quan đến hiệu quả của chúng, miễn là hỏi. Vậy thì tại sao việc đặt câu hỏi không thể là một loại điểm số hay một tiêu chí đánh giá học sinh?Ở nhà, là chuyện riêng của mỗi người. Nhưng có một việc ai cũng có thể bắt tay vào làm được là bỏ thêm mỗi ngày 30 phút để nghe câu hỏi của các con. Và sau khi nghe xong, cứ mạnh dạn trả lời không biết, nếu các bạn thực sự không biết. Ngay khi đặt câu hỏi, các con bạn đã trưởng thành thêm một chút, không cần câu trả lời của các bạn.Người lớn chúng ta cứ cố gắng đi. Còn các bạn trẻ, đừng sợ hỏi ngu. Ngu gì mà không hỏi.Nguyễn Thành Nam Không hẳn là ngu. Có chăng chỉ là cách giáo dục. Ở Việt Nam, người lớn luôn đúng, thầy cô luôn đúng, sếp luôn đúng, người nắm quyền luôn đúng... thì tự nhiên đánh mất sự tự tin và làm bộ não của người ta lười hoạt động. Đau lắm nhưng làm thế nào để thay đổi? Khổ lắm em đi làm muốn hỏi cái j hay thắc mắc j thì ng ta lại bảo. Các sếp ra chỉ thị thế nào thì làm y án như vậy đừng có mà thắc mắc nhìu. Mà ko hiểu hỏi thì cấp trên lại bảo tại sao lại ko biết tự mà tìm hiểu. Mà hỏi nhìu thì bị nói là. Có mỗi kai việc cỏn con thế mà cũng hỏi. Ng việt mình nhìu khi biết kon giấu ko thèm nói cơ. Cảm ơn tác giả, một Bài Viết hay.. người Việt mình "Ham Học" chứ không "Ham Hỏi" Không hỏi có 2 trường hợp: biết tuốt rồi hỏi làm gì (hoặc hiểu sai nghĩ rằng điều mình biết là đúng), chẳng biết gì để mà hỏi. Người ta chỉ hỏi nhiều khi kiến thức nằm ở khoảng giữa. Vậy tại sao người không đặt câu hỏi lại cho là dốt? Muốn biết họ thực sự dốt hay không hãy đặt câu hỏi đối với họ. Vậy ông thầy Tây kia hoặc là dạy những thứ họ đã biết rồi hoặc là dạy quá dốt khiến họ chẳng hiểu gì cả, vậy họ sẽ bắt đầu hỏi từ đâu đây? không lẽ bảo thầy giảng lại toàn bộ? Một trẻ lớp 5 mà thuê gia sư là một giáo sư toán e là không phù hợp. Hãy nhìn lại cách thuê giảng viên của mình thay vì đánh giá học viên bác Nam ạ! "Tôi không dám nghĩ đến việc một người yêu các câu hỏi như Bill Gates mà đến dạy cho các lãnh đạo tương lai ở nước ta, thì ông sẽ lịch sự nhận xét gì?". Sao bác không đặt vấn đề này với các lãnh đạo ở nước ta mà lại "vòng xa" đến tận Bill Gates? Có khi hỏi lại bị thầy mắng là :"Đã không biết lại còn cứ hỏi?" Tôi nhớ hồi còn bé ở nhà, khi nào hỏi ba mẹ câu hỏi gì? Ba thì im lặng chẳng buồn trả lời, mẹ thì bảo: “Con nít con nôi hỏi nhiều làm gì? Lớn lên rồi biết.” Khi đi học chẳng bao giờ nghe thầy cô hỏi lấy một câu: “Các em có gì cần hỏi không?” Bài giảng trên lớp còn giảng không kịp, huống hồ gì có thời gian để hỏi để trả lời. Nên lớn lên khi bước ra đời ai bảo gì làm nấy và cứ nhút nhát thế nào ấy. Cứ nghĩ nền giáo dục sẽ ngày càng tiến bộ so với chúng tôi ngày ấy, hóa ra có lẽ lứa gà công nghiệp càng ngày càng thuần chủng thì phải. Bài viết rất thuyết phục và có ý nghĩa tích cực! Mười ba năm trước, khi con trai tôi du học về thăm nhà năm đầu tiên, ông của cháu cứ dặn đi dăn lại: "Học bên đó con phải tôn trọng các giáo sư, luôn lắng nghe lời dạy và lễ phép với các vị ấy..." Cháu đã phản ứng lại ngay: "Không, ông ơi. Các giáo sư không thích như vậy, con đã cãi với thầy nhiều lần khi thấy mình không thể chấp nhận điều đang được dạy khi chưa hiểu thấu đáo vấn đề, và luôn được các giáo sư khuyến khích, hài lòng!"Mà ông của cháu đã từng là hiệu trưởng một trường đại học VN đấy... Tập quán lâu năm không dễ gì tự thay đổi. Tôi rất đồng quan điểm với Doanh Nhân. Nhưng thưa doanh nhân, Khi tôi mới chuyển về làm việc trong một môi trường mới, cụ thể là Ngân Hàng tôi đọc và học rất nhiều và thường đặt ra những câu hỏi không ngu lắm nhưng đón nhận lại là sự dè bỉu và bêu xấu tôi không thương tiếc, sau đó là chơi xấu tôi các thể loại khi bị tôi hỏi và phản biện quá chi tiết. Đó chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng sợ không dám phát biểu, sợ không dám nêu ý kiến của đại bộ phận lớp trẻ hiện nay đó ạ. Hay và đúng.Nhưng đừng giản tán lớp "cò ngóng cổ lên nghe" anh Nam. Kiên nhẫn kêu mỗi cò lên hỏi thăm rồi hát bài để dần dần gắn kết và tự tin hơn những buổi học kế tiếp. Bởi không riêng gì ở Việt Nam, dữ liệu thống kê toàn thế giới viện dẫn ra trong các buổi workshop, talkshow... đều nói 80% đều sợ đứng trước đám đông mà. Huống gì là tự tin đặt câu hỏi. Nên để cho các em tự đặt câu hỏi mặc dù đó là câu hỏi ngu mà không ai chấp nhận được, tôi còn nhớ mãi một buổi học hồi trước năm 1975, năm 1966 hồi đó mới có TV trắng đen , trong một buổi học môn khoa học thường thức có một em học sinh đứng lên hỏi thầy giáo tại sao xem phim chiếu bóng có màu mà xem TV không có màu ? lúc đó cả lớp cười ồ lên, nhưng thầy giáo trấn an và thầy nói câu hỏi đó trong tương lai khoa học sẽ làm được , mà đúng vậy đó bạn. người thông minh ở chổ đặt câu hỏi chứ chẳng phải câu trả lời. Vấn đề là người Việt luôn đặt sĩ diện lên hàng đầu, lỡ hỏi ngu bị cười thì.. Khi đi học thì từ mẫu giáo, vỡ lòng đến hết đại học chỉ "được" nghe và viết, đi làm thì theo luật ngầm là không được tranh luận với sếp, dự hội thảo thì chỉ để nghe lãnh đạo huấn thị v.v..., cả đời như vậy thì bỗng nhiên sao dám đặt câu hỏi với anh Nam?