Đạo văn trong giáo dục Lúc đó, sách tham khảo có rất ít, mà thường cũng chỉ ở thành phố hoặc thị xã, chứ hiếm khi về đến vùng nông thôn. Với chúng tôi lúc đó, có bộ sách giáo khoa mới để học đã là may, còn nếu không thì phải mượn lại sách của các anh chị khóa trước để học. Ngày đó, sách tham khảo hay sách nâng cao là thứ gì đó quá xa xỉ với chúng tôi. Ấy thế mà lại hay. Bây giờ nhìn lại, tôi thấy những ngày đi học của chúng tôi vui sướng hơn thế hệ các con tôi bây giờ rất nhiều.Không có sách tham khảo, thành ra không có văn mẫu. Trừ mấy bạn trong đội tuyển văn được các thầy cô sưu tập bài văn mẫu để tham khảo và thường là học thuộc. Các bạn thi khối C cũng đi theo con đường tương tự. Còn lại trong năm, cơ bản là nghĩ sao viết vậy.Văn mẫu trực tiếp triệt tiêu sự sáng tạo và khả năng cảm thụ văn chương của người học. Khi đã học và chép theo văn mẫu rồi, người ta không còn nhu cầu viết ra những cảm nhận và suy tưởng từ sâu xa từ bên trong mình.Tính sáng tạo của việc chép lại văn mẫu còn thấp hơn cả việc chép tranh, vì khi chép tranh, người ta vẫn còn phải cân nhắc đến luật gần xa, quy tắc phối màu. Còn chép lại một bài văn đã thuộc lòng thì không cần phải nghĩ ngợi gì cả.Sau này bước chân vào làm nghiên cứu, tôi còn nhận ra rằng, văn mẫu chính là một hình thức đạo văn hợp pháp ở trường học. Học thuộc dàn ý của người ta, thậm chí thuộc cả bài văn của người ta, thêm bớt sửa chữa vài chữ, rồi chép lại là thành ra của mình. Học càng thuộc thì lại càng được điểm cao và được thầy cô khen. Thế mới lạ. Không ai chất vấn như vậy là ăn cắp ý tưởng và văn chương của người khác. Cứ hồn nhiên như thế suốt mười mấy năm học.Rồi từ đâu lại sinh ra khái niệm “các môn học thuộc” ngồi chễm chệ trong nhà trường. Cả thầy cả trò đều mặc nhiên gọi các Văn, Sử, Địa, Giáo dục công dân, thậm chí cả môn tự nhiên như Sinh học, là môn học thuộc.Có lần không chịu được, tôi ra lệnh cấm con học thuộc những thứ như vậy. Con không biết làm sao, chỉ mếu máo nói rằng bố không hiểu gì cả, mọi người đều thế,  nếu con làm vậy thì không có điểm.Ô hay, ngần này tuổi đầu, đoạn trường thi cử học hành đều đã đi qua, sao lại không hiểu. Nhưng con nhất định nói bố không hiểu gì cả. Tất cả đều phải học thuộc hết, vì đây là môn học thuộc.Rồi lại có những ngày cầm bài văn của con lên: Meo meo meo nhà em nuôi một con mèo… Em rất yêu con mèo nhà em. Con đã mở đầu và kết thúc bài văn tả con mèo của mình như thế.Chuyện sẽ không có gì đáng nói nếu tôi không phát hiện ra, các bạn khác trong lớp cũng tuân theo một mô-típ tương tự: Gâu gâu gâu nhà em nuôi một con chó… Em rất yêu con chó nhà em; Chíp chíp chíp nhà em nuôi một con chim… Em rất yêu con chim nhà em….Tôi hỏi ra thì biết các con có chung một bài văn mẫu. Chỉ cần học thuộc, chép lại và thay tên con vật là thành bài văn của mình. Vẫn hồn nhiên như đương nhiên phải thế. Nếu không thế, sẽ bị sửa lại thành phải thế. Nếu không, sẽ không có điểm.Tôi phản đối kịch liệt cách học này. Thời buổi muốn biết thông tin gì thì chỉ cần tra Google, thì việc học thuộc này hoàn toàn vô nghĩa. Vì thế, để bảo vệ con, tôi ra luật trong nhà: Cấm con học thuộc các môn học thuộc, trừ thơ! Tôi giải thích, con học thuộc rồi chép lại là đạo văn. Nếu ở nước ngoài, có thể con sẽ bị đuổi học.Khi lệnh cấm ban ra, ban đầu con phản đối: Bố không đi học. Bố không hiểu gì cả. Không học thuộc thì sẽ bị phạt và không có điểm!Ái chà chà, từ khi nào việc đi học cứ nháo nhào vì điểm vậy? Từ khi nào mà gần như cả lớp đều là học sinh giỏi và xuất sắc, nếu là học sinh tiên tiến thì bố mẹ xấu hổ không dám đi họp phụ huynh? Ngày tôi đi học, được học sinh tiên tiến là khó khăn và tự hào lắm. Vậy nên, điểm thấp cũng không sao. Nếu con thực sự hiểu điều con viết ra, thì trước sau gì cũng có điểm. Có thể điểm không cao, nhưng đó là điểm thật của con. Ở lại lớp cũng không sao.Suy cho cùng, văn mẫu cũng chỉ là một triệu chứng của căn bệnh giáo dục chữa mấy chục năm nay vẫn chưa khỏi. Đó là bệnh nói mẫu, nghĩ mẫu, sống mẫu theo những thứ mà nhiều khi không biết từ đâu ra và để làm gì.Với các thầy cô, từ ngày có bài giảng điện tử thì tình hình càng thêm tệ. Một người biết sử dụng máy tính, soạn bài và nhặt nhạnh đâu đó vài hình ảnh và trích dẫn, phổ biến là không trích nguồn, trang trí qua quýt thế là thành bài giảng điện tử. Chỉ cần copy lại là xong phần soạn bài. Nếu đưa lên mạng thì hàng nghìn thầy cô cùng sử dụng.Đành rằng phần kiến thức thì không phải là sở hữu của riêng ai, cũng lại phổ biến là chép từ sách giáo khoa mà ra cả. Nhưng các chi tiết khác, như bố cục, phông chữ, màu sắc, cách diễn đạt kiến thức… thì đó là sở hữu của người soạn ra. Nay chép lại hồn nhiên thì cũng là một dạng đạo văn. Thầy cô làm thế, thì học trò cũng làm thế, theo cùng một cách thức.Vì thế, trong lần đổi mới chương trình giáo dục phổ thông lần này, chương trình phải không được là một dạng “văn mẫu”, tức phải mới hoàn toàn, từ triết lý, đến chiếc lược và cách thức triển khai. Trong đó, cái mới lớn nhất phải là cái làm cho giáo dục được chính là giáo dục, xuất phát từ con người và vì chính con người, chứ không phải là một tập hợp các bài “văn mẫu” xa lạ với đời sống bản chất của một con người lành mạnh.Một bài văn đúng nghĩa trước hết phải là một bài văn bình thường, chứ không phải là được chép lại từ một bài văn phi thường. Giáo dục cũng vậy. Hãy làm cho giáo dục trở lại bình thường, khi đó giáo dục sẽ phi thường.Giáp Văn Dương Bài viết nào của anh Dương cũng đau đáu nỗi niềm về con người,về mô hình kiến tạo con người và triết lý giáo dục mà chúng ta đang cần định hướng và xác tín. Muốn con trẻ sáng tạo trong học tập,chúng ta cần gây dựng được những người thầy không chỉ có nhiệt huyết,tri thức,yêu trẻ mà quan trọng nhất- là người Thầy ấy cần biết khơi gợi để con trẻ tự mở rộng,đào sâu vấn đề! Chỉ khi khơi gợi được cho con trẻ lòng ham thích,thì mới mong sáng tạo,cá nhân tính của con trẻ được bộc lộ. Đây cũng chính là triết lý giáo dục mà chúng ta đang cần hướng đến và gây dựng- Giáo dục nhằm kiến tạo những CON NGƯỜI TỰ DO,thay thế cho con người công cụ bấy lâu! Bài viết của anh rất hay. Ủng hộ ý kiến không văn mẫu của anh. Muốn vậy khó lắm. Hồi xưa đi dạy kèm văn học, học trò cứ bảo "cô ơi cô đọc cho con mẫu 1 bài này hay cô làm cho con đi". Tôi nhất định là ko. Tôi cứ cho ra đề văn và yêu cầu học trò cứ viết những gì mình biết, mình nghĩ. Tôi chỉ định hướng cho chúng là nên đề cập tới cái gì, cái gì mà thôi, còn câu chữ, ý tứ thế nào, cảm xúc thế nào con tự viết. Vậy là tui nó riết cũng quen, mà có đứa sau này từ 1 cậu học trò làm văn "râu ông em rụng còn vài cọng"... đã viết 1 bài văn nhỏ về em trai của nó mà cũng khiến tôi "nổi da gà". Có khi còn hay hơn tôi viết. Tôi thấy vậy là đã thành công cho nghề dạy của mình dù tôi chỉ là gia sư dạy văn chứ ko phải là cô giáo chính thức. Vậy đấy, nếu mỗi 1 thầy giáo cô giáo cứ ko phải lo sợ phải dạy theo ba-rem điểm chuẩn thì tôi chắc các em ko đến nỗi như bây giờ. Nhiều đứa nó còn có óc sáng tạo ghê lắm, hơn cả mình đó chứ. Giờ mà muốn thay đổi cả hệ thống GD VN thì hơi bị khó "Hãy làm cho giáo dục trở lại bình thường, khi đó giáo dục sẽ phi thường". bài viêt hay và thấm thía quá, đúng như tình trạng giáo dục Việt Nam. Chúng ta hãy bắt đầu thay đổi ngay từ những bước chập chững vào trường thôi kẻo ko kịp mất... Anh ơi ngày học phổ thông em trong Đội tuyển văn của trường đi thi giải học sinh giỏi Văn toàn quốc. Ngày ấy bọn em truyền tai nhau : đi học đội tuyển văn thì phải đạt giải nếu không sẽ trượt đại học. Và đúng là như thế, năm ấy em không được giải và đại học cũng trượt luôn vì văn dưới điểm trung bình. Khi còn học đội tuyển chúng em được các thầy cô giáo dục rằng: sự lặp lại bắt chước trong văn chương là xấu, sự sáng tạo tìm tòi những cái mới, những ý tưởng hay trong văn học mới là bản chất của một học sinh giỏi... Nhưng những cái đó lại không thể dùng để thi đại học được, vì thi đại học làm văn chỉ cần đúng và đủ ý (đã có sẵn trong sách GK). Bây giờ đến đời con cháu của em. Các cháu được dạy học thuộc lòng một bài văn để làm bài của mình. Vì học sinh rất đông, khi chấm bài các cô không thể chấm kỹ từng bài để phát hiện các hay của từng cháu mà chỉ chấm ý. Một bài văn chỉ cần đủ và đúng ý đã được dạy là điểm cao. Làm sao được hả anh khi ở trường đào tạo sư phạm các cô cũng chỉ được dạy như thế. Còn các con có bao giờ được đọc và cảm nhận theo cách riêng của mình một tác phẩm hay nếu học chỉ vì điểm, vì thành tích, vì kỳ thi ... Vì vậy, ngoài chương trình học ở lớp (mà phụ huynh không thể cấm được), em giúp con em đọc thật nhiều sách phù hợp lứa tuổi của con và hướng con vào những cảm xúc riêng, giúp con nói ra được những cảm xúc đó và tôn trọng cảm xúc đó của con. Đúng như anh đã nói ở bài viết nào đó : chúng ta "tự đốt đuốc mà đi" thôi anh ạ. To ra thì các trường đại học đi chép khung chương trình của đại học nào đó ở quốc tế - không hề nghiên cứu cách làm khung chương trình của họ, anh Dương ạ. Và rất nhiều ban giám hiệu tự hào "chúng tôi dạy theo khung chương trình của..." trong khi giảng viên không nghiên cứu, phòng thí nghiệm thì xơ xác... Bài viết nói đúng "thóp" của ngành giáo dục hiện nay. Rất cảm ơn tác giả! mong được các nhà giáo thật sự thay đổi để con em chúng ta không thiệt thòi Cái này ai cũng biết, phụ huynh biết thậm chí giáo viên cũng biết và cũng hiểu nhưng họ ko thể làm khác vì liên quan đến miếng cơm manh áo của chính họ Đầu năm , tôi cũng cố gắng không cho con làm tập làm văn theo mẫu, kết quả con đạt 5 điểm và thấp nhất lớp, còn bị phê là yếu kém. Đợt thi vừa rồi cháu tham khảo văn mẫu và thi đạt 8,5 điểm . Thế mới biết không theo thời đại thì không được ạ. Bài viết này như nói hộ nỗi lòng của mình vậy. Con mình đang học tiểu học. Cháu đang học đến viết đoạn văn. Điều khiến mình rất buồn đó là các con vẫn được cho học thuộc lòng đoạn văn mẫu. Không biết có sự định hướng của cô giáo hay không, nhưng con đã dùng y nguyên văn mẫu khi làm bài kiểm tra :(Đối với mình, cho dù văn con viết có ngây ngô, non nớt, cho dù có thể bài văn con viết chưa đạt điểm cao, thì mình cũng vẫn thấy rất đáng yêu và tự hào về con, vì đó là những dòng cảm thụ chân thành xuất phát từ tâm hồn ngây thơ của con. Hướng dẫn con, cũng như để con viết bằng cảm xúc chân thật chính là một sự tôn trọng của thế hệ đi trước giành cho thế hệ tương lai như con. Dần dần qua thời gian, từ sự quan sát, học hỏi và tự rút kinh nghiệm, con sẽ tự biết phải viết văn như thế nào. Trách nhiệm của thầy cô và cha mẹ là định hướng để con dần hình thành phương pháp tư duy, điều đó đáng quý hơn điểm số. Hơn nữa, HỌC THUỘC LÒNG VĂN MẪU ĐỂ LÀM BÀI THI SẼ HƯỚNG CÁC CON ĐẾN MỘT LỐI SỐNG KHÔNG TRUNG THỰC.Tương lai của chúng là ở con cái. Điều mà các con cần khi cắp sách đến trường là một nền giáo dục không đạo văn, một nền giáo dục trung thực. Có như vậy thì kết quả giáo dục mà nhà trường đem lại cho các con mới là một kết quả bền vững. Theo mình, văn mẫu vẫn cần phải tồn tại và nhất thiết phải có, nhưng BÀI VĂN CỦA CÁC EM cần phải có tính sáng tạo, có những suy nghĩ, lập luận riêng của các em trong đó. Ngày xưa, cháu đi học, thấy văn mẫu rất hay, đọc qua văn mẫu đến lúc thấy ý tưởng của mình đều nhạt nhòa so với văn mẫu. Nhưng nếu vận dụng mấy cái ý trong văn mẫu lại thành ra đạo văn, nói trắng ra là sao chép lại. Bởi vậy từ đó cháu rút ra là đọc hay học cái gì, đừng nên đọc qua văn mẫu trước đó, vì rất dễ triệt tiêu những ý tưởng của mình. Nếu thầy cô thật sự dạy có tâm, hãy truyền kiến thức, kinh nghiệm, đừng khuyến khích học sinh đọc văn mẫu. Muốn nâng cao khả năng cảm thụ và viết lách, không gì hơn là hãy đọc sách, đọc nhiều hơn nữa. Tất nhiên là các em cũng nên biết lựa sách cho ra sách mà đọc, chứ mấy truyện ngôn tình TQ các kiểu thì cháu không bàn làm gì nữa. Tôi là gv tiểu học. Đã dạy học 25 năm. Tôi cũng phản đối kịch liệt cách dạy học thuộc này. Nhất là từ lơp 4 ; 5 trở lên theo tôi không hẳn bài văn mẫu là đạo văn, là làm mất đi tính sáng tạo của học sinh. Cách sử dụng bài văn mẫu như thế nào cho đúng mới là vấn đề. Đọc bài văn mẫu cũng giống như người lớn đọc tài liệu tham khảo, hay như những nhà nghiên cứu đọc các nghiên cứu của người khác đã thực hiện trước đó. Đọc tài liệu hay công trình nghiên cứu của người khác, để rồi sáng tạo, rồi làm cái của riêng mình. Dựa trên kiến thức và cách thức hay phương pháp đã có tạo ra cái mới hay hơn có ích. Chứ không phải đọc mẫu rồi phải viết lại giống y chang cái mẫu đó.