Tháo gỡ hay vá víu ngành y? Sự nghiệp của ông trong gần 10 năm làm bộ trưởng (1958-1968) định hình nền y tế Việt Nam cho đến nay.Nǎm 1958 khi ông phụ trách ngành y, tình hình bệnh tật rất nghiêm trọng: bệnh lao chiếm tới 4% dân số, bệnh sốt rét lan tràn ở miền núi với tỷ lệ người mắc 80-90%, người phong lang thang khắp nơi vì không được chạy chữa, bệnh mắt hột làm hàng triệu người mù lòa, chưa có cơ sở y tế chǎm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, tỷ lệ trẻ chết bệnh cao, các dịch bệnh hoành hành như tiêu chảy, thổ tả, thương hàn, đậu mùa, sởi, ho gà, bạch hầu... Tuổi thọ trung bình của người dân chưa tới 40.Ông lựa chọn con đường phù hợp nhất với tình hình lúc đó là xây dựng nền "y tế nhân dân", lấy phòng bệnh là chính, tổ chức bộ máy y tế từ trung ương xuống tận thôn xóm. Ông phát động phòng bệnh truyền nhiễm một cách khoa học, tiêm chủng toàn dân, tự sản xuất vaccine; thành lập các trạm y tế dân nuôi; phát động phong trào "vệ sinh yêu nước", ăn chín uống sôi, sử dụng "hố xí hai ngăn", "ba diệt: diệt ruồi, diệt muỗi, diệt chuột". Các bệnh viện như viện Lao, viện Mắt hột (sau đổi tên là Viện Mắt Trung ương), bệnh viên Nhi, Bệnh viện Sản, bệnh viện thu nhận người phong... lần lượt được xây dựng.Trong vòng 10 năm, dưới điều kiện chiến tranh, y tế miền Bắc đã thay đổi hẳn. Các dịch bệnh lớn bị đẩy lùi: sởi, ho gà, bạch hầu, uốn ván... giảm hẳn, sốt rét, thương hàn không còn phát triển thành dịch nữa, mắt hột được thanh toán, bại liệt được giảm thiểu, người bệnh phong, bệnh lao được tập trung trong các nhà điều dưỡng, các bệnh viện chuyên khoa để chạy chữa.Thế giới lúc đó đánh giá Việt Nam là "một mẫu mực tổ chức chống lao cho những nước có nền kinh tế thấp". Tỷ lệ chết do lao từ 400-500/100.000 dân xuống còn 20-40/100.000 dân. Tỷ lệ lao chung trong vòng 3-5 nǎm giảm ít nhất 50%. Ông sáng tạo những biện pháp như: soi đờm thay cho chụp X-quang phổi để phát hiện lao, dùng vaccine BCG chết thay cho BCG sống để phổ cập việc chủng ngừa lao...Công tác hàng chục năm trong ngành y, tôi ngẫm ra được nhiều bài học từ sự nghiệp của ông.Bài học đầu tiên là nhận biết khó khăn chính để tháo gỡ. Giữa cái ngổn ngang của tình hình y tế những năm 1950, bệnh tật trong dân rất nhiều, chữa bệnh rất cấp thiết, nhưng ông có tầm nhìn xa, là người đầu tiên định hướng y tế Việt Nam hướng về cơ sở, lấy phòng bệnh làm chính. Trong phòng bệnh lấy tiêm chủng toàn dân làm chủ đạo. Những quan điểm đến nay vẫn được áp dụng.Bài học thứ hai là năng lực quản lý, tổ chức thực hiện. Chỉ trong một thời gian ngắn bộ máy của ngành y được hình thành rộng khắp, biến các ý tưởng của ông thành hiện thực. Để thực hiện khối lượng công việc khổng lồ như vậy, ông có một thiên tài về quản lý cùng sự cần mẫn hiếm có.Bài học thứ ba là về sự nêu gương. Ông sống giản dị, tự lái xe đi làm. Tối về ăn cơm nguội ủ trong liễn với ít thịt rang rồi lại làm việc tới khuya. Ông đi nhiều, tiếp xúc trực tiếp thực tế để nắm tình hình và giải quyết. Ở tuổi 59, năm 1968, ông vào Nam để củng cố y tế phía Nam và hy sinh trên chiến trường ở tuổi 59.Hơn 50 năm đã qua, y tế Việt Nam có nhiều phát triển, các bài học của ông để lại cho hậu thế vẫn có giá trị, tất nhiên là về phương pháp luận, chứ không phải bê nguyên xi những việc từ thời ông sang hiện tại.Những năm 1980, đất nước bị cấm vận, y tế gặp nhiều khó khăn, ngành y tế lúc đó phát động phong trào 5 dứt điểm: dứt điểm xây dựng ba công trình vệ sinh, dứt điểm sinh đẻ kế hoạch, dứt điểm dùng thuốc Nam chữa bệnh, dứt điểm y tế cơ sở, dứt điểm quản lý sức khỏe; với tham vọng dứt điểm được các mục tiêu này thì thay đổi được tình hình y tế. Tức là bê nguyên cách làm của thời những năm 1960, không sáng tạo. Phong trào này sau đó lặng lẽ lụi tàn. Các vườn thuốc Nam ở trạm y tế xã biến thành vườn rau.Đến những năm 2000, phong trào học tập 12 điều y đức trong ngành y trở thành nỗi ám ảnh cho nhân viên y tế bấy giờ. Bằng cách này, chính lãnh đạo ngành y mặc nhiên nói với xã hội rằng y tế khủng hoảng là do nhân viên y đức kém. Phong trào sau đó cũng nhạt dần và các khó khăn bất cập của ngành y không được cải thiện.Ngành y tế hiện tại cũng đang khó khăn chồng chất, vì khủng hoảng nhân sự do điều kiện làm việc và đãi ngộ; y tế công yếu kém; dịch bệnh chồng lên nhau; cơ chế điều hành quản lý lủng củng, thiếu khoa học; hệ thống quy định pháp luật trong lĩnh vực y khoa chưa hoàn thiện...Thời đại mới, khó khăn thách thức mới, đòi hỏi nảy sinh cách giải quyết mới. Nhiều giải pháp đã được các bậc trí thức trong xã hội nêu ra. Nhìn vào các câu chuyện cũ, tôi thấy có một bài học kinh điển trong quản lý ngành y, không phát hiện ra khó khăn chính thì giải pháp nghe hấp dẫn đến mấy cũng chỉ là lý thuyết và sẽ nhanh chóng thất bại.Khủng hoảng toàn diện của ngành y hiện tại không thể được vá víu bằng một vài giải pháp nghe hay ho mà phải được tháo gỡ từ gốc.Quan Thế Dân hãy học tập các nước bên cạnh ta như Thái lan, Malaixia, singapor... Họ cũng phải chăm sóc sức khỏe cho nhân dân, họ cũng phải chống dịch và họ cũng có người giàu người nghèo. Mà sao họ không có những tiêu cực như ta như nạn phong bì, nằm ghép, tuyển dụng, đấu thầu, mua sắm tiêu cực, sao đời sống nhân viên y tế không khổ như ta, Các bác lãnh đạo đi nước ngoài nhiều rồi, nhưng hãy thử làm dân thường đi khám bệnh 1 lần xem sao, Hãy thử cùng BS trực 1 đêm xem sao thì mới làm chính sách sát sao được Theo thiển ý,để giải quyết vấn đề,ngành Y là ngành phục vụ và cần được trả đúng giá trị lao động của người lao động.Đó là cái gốc,cái nhìn đúng đắn vấn đề.Để đánh giá đúng sức lao động và để trả giá đúng thì hãy để cho thị trường quyết định:ông nào làm tốt,có uy tín thì sẽ được thị trường công nhận và trả giá cao.Nhà nước hãy là người kiểm soát để thị trường được công bằng,trừng phạt các hành vi sai với y đức như làm ăn gian dối,chụp giật và cũng là người điều tiết để có sự phục vụ cho riêng tầng lớp yếu thế trong xã hội qua các công cụ như bảo hiểm,các chính sách phù hợp khác.Ngân sách nhà nước dành cho ngành Y là ko đủ thì nên để Y tế tư nhân tham gia phục vụ nhiều hơn cho những thành phần có điều kiện để tập trung ngân sách đó cho những người cần hổ trợ y tế và những nhân viên ngành y có được mức lương cao hơn.Y tế tư nhân phát triển (như nước ngoài) sẽ đảm đương được nhiều việc hơn thì Y tế nhà nước sẽ nhẹ gánh đi nhiều hơn tương ứng nên trách nhiệm sẽ được làm tốt hơn.Nên xem lại ý tưởng Y tế tư nhân là mâu thuẩn với Y đức mà là nên thiên về quản lí và hổ trợ sự phát triển của Y tế tư nhân. Ông Phạm Ngọc Thạch được người dân Việt luôn nhớ và tri ân . Tên ông được đặt cho một đường phố ở Hà Nội gần trường đại học y . Những gì ông làm cho ngành y cho nhân dân Việt Nam thật nhiều. Là thế hệ con cháu xin ngàn vạn lần cảm ơn ông một trí thức, một nhân cách lớn của người Việt ta. Tôi là trưởng phòng của một trung tâm y tế của 1 TP thuộc tỉnh, lương GĐ của tui là 7tr còn 1 anh y sĩ thường thì 12tr, không có nước nào trên thế giới lại trả lương GĐ thua nhân viên thường gần 1 nữa. Nhiều quan điểm của Bác sĩ, cháu đồng tình. Đi từ cái gốc, nếu không khủng hoảng sẽ bị lan truyền, như những quân bài domino - vì ngành Y liên quan đến Sức khỏe (về mọi mặt: thể chất, tinh thần, giống nòi,) nên sẽ ảnh hưởng tới mọi mặt (ngành) của cuộc sống.Với bất cứ ngành nào khác, khủng hoảng cũng cần phải đi từ gốc: giáo dục, giao thông, tài chính. Nay học phí trường y công lập khoảng 70 triệu 1 năm rồi. 6 năm học trầy da tróc vảy, 1 năm thi 4-5 chục lần, lê lết mới ra mới được ra trường, cũng chưa làm được mấy việc. May mắn xin được BV hạng 1, 1 năm thử việc rồi lương BS chính thức khởi đầu 2,34. Phải ít nhất 2 năm lăn lộn nữa mới thành 1 bác sĩ đứng một mình được. Mà cái chuyện học chuyên khoa 1, chuyên khoa 2...không thể nào ngừng được chứ bác sĩ trơn thời buổi này nói ai mà nghe, ít nhất tốn gần 500tr để hoàn thành 2 bậc học trên. Đến khi tốt nghiệp CK2 về lại bệnh viện làm việc, lương vẫn 3,0.Muốn đủ tiền cho con đi học thì ok, BS Ngoại thì mổ thâu đêm suốt sáng bao sân toàn thành phố, BS nội thì làm 3 4 chỗ 1 lúc, thời buổi này phòng mạch mở bão hòa rồi. Thế là nguyên một tuần không một ngày nào nghỉ. Nhiều khi khám bệnh cũng qua loa dần cho xong vì cơ thể nó rệu rã hết. Bức tranh BV công nó thế, thời chưa covid thì còn gắn gượng, covid ập vô là giọt nước tràn ly.Thế mới thấy giờ xã hội cũng tự chọn lọc hết rồi, con nhà giàu học giỏi hoặc lấy được vợ giàu thì mới học được y khoa và mở miệng ra nói chuyện y đức, cống hiến quên mình được. Nhưng mà những người đấy cầm đồng tiền mà không phải do mình kiếm ra, cầm tiền vợ mua quà sinh nhật cho vợ...dù bản thân mình bộ óc là tinh hoa của xã hội, bộ không cảm thấy tủi hổ sao. Thôi, ra bệnh viện tư thôi. Cái " gốc" là cái gì? Ai biết nè? Mà nếu biết có đủ sức để giải quyết hay không?Đơn cử ví dụ một phần của " gốc" là đãi ngộ, lương bỗng...vậy thì ví dụ lên lương những người trong ngành y tế...Còn những người trong các ngành khác im lặng? Nếu lên lương các ngành thì tiền đâu ra? Tăng giá xăng? Tăng thuế thu nhập?Theo tui, người theo đuổi ngành y là những người tri thức ưu tú của xã hội. Cũng như thầy cô giáo, họ chọn con đường họ đi là ít nhiều là một sự tự do, dấn thân, tự nguyện, cống hiến. Phàm là cái gì tự nguyện, dấn thân thì cần sự rung động, đồng cảm, thành tâm, chứ họ không cần mệnh lệnh. Theo tôi cái vấn đề chính của nghành Y hiện nay là quá bao cấp như những năm 80,90 của thế kỷ trước trong đó Bảo hiểm Y tế có vẻ như đang là một lực cản. Vào bệnh viện công hiện nay giống như vào mua hàng ở cửa hàng Mậu dịch quốc doanh thời bao cấp, người cần thì cầm tem phiếu xếp hàng còn người trong thì chẳng muốn phục vụ. Khối y tế tư nhân quá nhỏ bé chỉ chiếm 5% số giường bệnh không tương xứng với tỷ trọng của khối kinh tế ngoài quốc doanh đóng góp cho nền kinh tế. Y tế công thì luẩn quẩn trong định hướng bao cấp hay theo cơ chế thị trường, y tế tư nhân thì vẫn bị nhìn với ánh mắt kỳ thị. Ý kiến của tôi là ngành Y cần tư nhân hoá để giải phóng các nguồn lực. Tôi nói ngắn gọn nhé: tăng lương cho nhân viên y tế ngay còn kịp! Thủ tục "hành là chính", ý tưởng bệnh nhân luôn đúng trước tiên, đang bóp nghẹt môi trường làm việc của nhân viên y tế. Nhiều thủ tục, qui định không sát thực tế. Công tác đào tạo tràn lan. Đồng nhất quản lý về Tây Y và Y học cỗ truyền mà bỏ qua một số khác biệt giữa hai con đường. Y tế không thể tự chủ về vật tư thiết bị, đặc biệt y tế công. Đó là một số vấn đề đã và đang làm cho lĩnh vực y tế quay tròn trong sương mù, không lối ra. Nhiều người không biết y tế tư nhân cũng có sóng gió của nó. Câu chuyện không chỉ riêng ngành yMột hệ thống lương công chức, viên chức được thiết kế một cách duy ý chí đang thách thức những TÂM HỒN THIỆN LƯƠNG.Nếu công nhân làm thuê, họ được bảo vệ qua LƯƠNG TỐI THIỂU, là mức lương đảm bảo MỨC SỐNG TỐI THIỂU cho những lao động trình độ đào tạo tối thiểu, với những công việc đơn giản.Tuy nhiên, công chức, viên chức được xây dựng trên LƯƠNG CƠ SỞ, nhưng nó là gì thì thật khó xác định.Hậu quả là công chức, viên chức đang ở trong tình trạng MƠ MỨC LƯƠNG TỐI THIỂU.Buồn thay Chỉ cần đánh giá đúng nguyên nhân nghành y tế khủng hoảng do đâu,là có thẻ giải quyết được khó khăn này. Theo tôi ngành nào tại thời điểm này cũng thế thôi, có cái là có dám nói hay không, đây là hệ quả của đổi mới thôi. Thiết nghĩ các nước phát triển cũng đã trải qua giai đoạn này. Nói gì thì nói, tôi vào ngành y vì kỳ vọng thu nhập cao nhé. Cú nhìn các bs tư thì biết! Tôi đang có người nhà nằm viện , sáng sớm bước chân đến cổng viện đã thấy ưu tư khi hàng dài đăng ký KB . Tôi tự hỏi làm sao không thể đơn giản như đi xem xi nê hay xem chiếu bóng ? Có thể làm cho họ vơi bớt đi sự nhọc nhằn không ? Đấy là chưa nói đến sự vất vả cả về tài chính nữa .