Nỗi lo điện tăng giá Nỗi lo này đến từ thông tin Bộ Công thương dự định cho phép Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) được điều chỉnh tăng giá điện sinh hoạt khi chi phí đầu vào biến động, làm giá bán lẻ bình quân tăng 1% trở lên, thay vì 3% như quy định hiện hành. Nếu giá bán lẻ điện bình quân tăng từ 1% đến dưới 5% và trong khung giá, EVN sẽ được tự quyết tăng giá điện.Dự thảo sửa đổi Quyết định 24 đang gây lo ngại rằng việc trao thêm quyền tự quyết điều chỉnh tăng giá (nhưng không đề cập cơ chế giảm giá) cho đơn vị kinh doanh độc quyền mặt hàng tối thiết yếu sẽ chỉ dẫn đến tình trạng giá điện ngày càng tăng dễ dàng, đội chi phí sinh hoạt và sản xuất lên cao. Hệ lụy là tình trạng lạm phát cao do nhiều mặt hàng thiết yếu khác cũng tăng giá.Tuy nhiên, Bộ Công thương và EVN cho rằng chi phí đầu vào của ngành điện đang tăng cao nên họ cần nhiều quyền tự quyết hơn để dễ thích ứng với thị trường.Đây có phải là giải pháp duy nhất?Thông thường, để đối phó với bài toán chi phí, doanh nghiệp có thể lựa chọn giải pháp tăng giá bán hàng hoặc tối ưu hóa chi phí. Đối với ngành điện, một khi điện đã được hòa vào lưới thì một nghiệp vụ rất quan trọng là điều tiết phụ tải điện. Khi nhu cầu sử dụng điện lớn hơn khả năng cung cấp mà không có sự can thiệp kỹ thuật kịp thời (ví dụ cắt bớt tải, tức ngưng cung cấp điện một số khu vực) thì lưới điện có thể bị sập, gây thiệt hại kinh tế. Tuy nhiên, nếu cắt điện trong khi nhu cầu sử dụng vẫn có, ngành điện tự bỏ đi nguồn thu của mình.Khi nhu cầu sử dụng điện ít hơn khả năng cung cấp thì lượng điện dôi dư ra bị bỏ phí. Theo một thống kê của Cục Điều tiết Điện lực (ERAV) thuộc Bộ Công thương cho 8.760 giờ sử dụng điện tại TP HCM, phụ tải đỉnh của hệ thống (tức từ 90% trở lên công suất cung cấp tối đa của lưới) chỉ chiếm 2% tổng thời lượng trong năm. Nói cách khác, nếu đầu tư hệ thống sản xuất điện lớn đủ sức đáp ứng mọi nhu cầu của nền kinh tế thì trong 98% thời gian, lượng điện được sản xuất ra phải bỏ đi rất nhiều. Do đó, để tối ưu hóa chi phí cho công ty điện lực, nhu cầu sử dụng điện lúc nào cũng phải thật gần sát với khả năng cung cấp điện của lưới.Chương trình quốc gia về quản lý nhu cầu điện (DSM - Demand Side Management) theo quyết định 279 của Thủ tướng, đã nêu rõ Chương trình điều chỉnh phụ tải điện (DR - Demand Response) là trọng tâm. Chương trình DR khuyến khích người sử dụng điện điều chỉnh hành vi của mình, dẫn đến điều tiết nhu cầu sử dụng điện của khu vực/ địa phương/ quốc gia sát với khả năng cung cấp của lưới điện.Tháng 9/2019, EVN cho biết đã vận động được 4.500 khách hàng lớn tham gia DR với hình thức phi thương mại hoàn toàn. Đến tháng 6/2022, đã có 10.000 khách hàng tham gia vào chương trình nhưng vẫn luôn với hình thức phi thương mại. Nói cách khác, chương trình trọng tâm trong chính sách điện của quốc gia hiện nay chỉ phục vụ lợi ích ngành điện mà không đem lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho khách hàng - tức là các đơn vị sản xuất hay hộ gia đình. Vì vậy, nhiều khách hàng là các doanh nghiệp lớn từ chối tham gia vì ngại điều chỉnh kế hoạch sản xuất.Trong thời gian làm việc tại Viện Toán kinh tế (Đại học Kỹ thuật Vienna - Áo), tôi tham gia vào các dự án tính giá điện theo khung giờ để đồng thời tối ưu hóa chi phí của nhà cung cấp điện và tối ưu hóa hóa đơn tiền điện cho khách hàng. Tại Pháp và các nước châu Âu khác, chính sách giá điện theo thời điểm được áp dụng từ nhiều năm nay. Mỗi khu vực sẽ có khung giờ cao điểm và thấp điểm tương ứng với đơn giá cao và thấp để người tiêu thụ tự quyết định. Tại Mỹ và Canada, nhiều công ty cung cấp điện áp dụng đến ba khung giờ với ba đơn giá khác nhau và được linh động điều chỉnh theo từng mùa và từng vị trí địa lý. Giá tiền hay yếu tố kinh tế sẽ là điều kiện mang tính cam kết cao từ phía khách hàng để điều chỉnh phụ tải điện.Thiếu yếu tố thương mại với chính sách giá linh động, chương trình điều tiết phụ tải khó đạt được mục tiêu giảm 30% công suất phụ tải đỉnh của hệ thống quốc gia, tức là cũng giảm được ít nhất chừng ấy lượng điện sản xuất bị bỏ phí. Nếu đạt được con số mục tiêu 30% đó, Bộ Công thương hay EVN không cần đòi quyền tự quyết tăng giá với mức 5% để bù cho mức tăng chi phí đầu vào.Để thực hiện hiệu quả chương trình điều tiết phụ tải điện lực với tinh thần cùng thắng (win - win), ngành điện cần phải chuẩn bị gì?Thứ nhất, ngành điện cần có sự chuyển đổi số với cơ sở hạ tầng. Ở cấp độ người sử dụng điện, các hệ thống điện kế thông minh cần được triển khai để đo đạc lượng điện sử dụng theo các khung giờ cụ thể, cũng như các định mức sử dụng đã đăng ký trước. Ở cấp độ đơn vị cung cấp điện, họ cần hệ thông kết nối và điều khiển với các điện kế thông minh nói trên.Thứ hai, mỗi khách hàng đều có hồ sơ sử dụng điện riêng và một nhà cung cấp với một chính sách giá khó lòng đáp ứng được nhu cầu của tất cả khách hàng. Do đó, nhiều nhà cung cấp điện với nhiều chính sách giá khác nhau sẽ thu hút được lượng khách hàng tham gia vào Chương trình điều tiết phụ tải. Để đảm bảo an ninh quốc gia nói chung và an ninh năng lượng nói riêng, nhà nước vẫn có thể nắm quyền ở các khâu quan trọng như truyền tải hay vận hành hạ tầng. Riêng phần kinh doanh điện - tức là giao dịch trực tiếp với người sử dụng, nhà nước nên mạnh dạn phá bỏ sự độc quyền. Tại Pháp, Công ty Điện lực Quốc gia Pháp (EDF) trước kia là đơn vị độc quyền trong lĩnh vực cung cấp điện cho toàn xã hội. Từ 2010, chính sách cải tạo thị trường điện tại Pháp đã làm thay đổi cơ bản thị trường này với sự xuất hiện của nhiều đơn vị cung cấp dịch vụ điện tới khách hàng, dựa trên hệ thống cơ sở hạ tầng quốc gia với vai trò chi phối của nhà nước.Tóm lại, trước tình hình thế giới đang bất ổn, nguy cơ lạm phát kinh tế cao, người dân chỉ thực sự yên tâm và ủng hộ khi họ tìm thấy tinh thần cùng thắng (win - win) trong các chính sách mà nhà nước ban ra.Võ Nhật Vinh Với một thị trường không có sự cạnh tranh, cho phép người bán điều chỉnh giá tự do thì chỉ có thiệt thòi cho người mua. Thị trường viễn thông di động lúc mới sơ khai cũng vậy , mọi lý lẽ đưa ra đều "rất" hợp lý . Nhưng từ khi có sự tham gia cạnh tranh thì mọi thứ về khách hàng đã có phần được "quan tâm" hơn . Bởi khách hàng đã có chỗ để lựa chọn , nhưng ở lĩnh vực này thì chưa . Có những ngành nghề mà không thể để cho tư nhân kinh doanh để lấy lời được. Ví dụ như dịch vụ cung cấp điện/nước, dịch vụ bưu chính viễn thông gửi bưu cục, tem, phiếu v.v.. dịch vụ di chuyển của người dân trong thành phố như tàu điện ngầm hãy đường hỏa xa v.v...ngành giáo dụccho con em cấp 1,2,3 .... Những thứ đó không bảo giờ có lời cả để chia chác cho cổ đông cả vì lúc nào cũng cần phải có thêm để cung cấp cho dân số càng ngày càng đông.- Nếu cần thì nhà nước phải dùng thuế để hỗ trợ thêm. Đa số các nước bên Âu Châu đều hỗ trợ giá vé cho tàu điện ngầm, xe buýt hay giá điện , nước của nước họ. Vì đó là nhiệm vụ tối thiểu của nhà nước đối với dân. Trừ Hoa Kỳ là nước mà các nhà máy điện là của tư nhân và họ có nhiều hãng cung cấp điện khác nhau nằm rải rác ở nhiều tiểu bang. Còn ở Canada thì điện là do mỗi chính phủ của mỗi bang (gọi là tỉnh) quản lý và chịu trách nhiệm nếu lỗ lã. Ở Pháp thì chính phủ Pháp mới đây định quốc hữu hóa dịch vụ cung cấp điện EDF (electricite de France) vì hãng này sau nhiều năm do tư nhân quản lý bị lỗ lã cả mấy chục tỉ euro. Tóm lại dịch vụ cung cấp điện không thể lời vì phải xây cất nhiều nhà máy điện cho nhiều vùng sâu vùng xa mang điện đến các nơi hẻo lánh mà các hãng tư nhân không muốn đụng tới vì sẽ bị lỗ khi ở nơi đó ít khách. Tác giả nói về góc độ lý thuyết, xem ra rất hợp lý, ngành điện cũng áp dụng công tơ theo giờ cao điểm, thấp điểm cho khách hàng sản xuất, có sản lượng lớn, đây là nhóm khách hàng đầu tư vừa phải mà đem lại hiệu quả lớn, còn đầu tư lưới điện thông minh cho tất cả khách hàng sử dụng điện thì chi phí rất lớn không thể đầu tư ào ạt mà cần có lộ trình nhằm giảm áp lực lên giá điện, vấn đề là nguyên liệu sản xuất điện tăng thì giá điện phải tăng để bù đắp chi phí, không công ty nào mà kinh doanh lỗ dù là công ty nhà nước , nếu để thị trường điện cạnh tranh thì chắc là giá điện sẽ cao hơn vì nhiều đơn vị thì chi phí quản lý bán hàng sẽ nhiều hơn, có chăng lúc đó dịch vụ sẽ đáp ứng tốt và có nhiều lựa chọn hơn Bệnh viện tư nhân,trường học tư nhân tôi còn chưa có mơ tới,xin đừng làm điện tư nhân.Ai thích thì nên có chính sách cho họ ký hợp đồng với nhà máy tư nhân,còn lại tôi đang sử dụng giá điện mới đến bậc thứ 4 .Tôi thấy rất rẻ và yên tâm khi mùa dịch giá điện vẫn không tăng. Nếu bạn là người bán đồ ăn sáng, giá thịt tăng, giá thuê mặt bằng tăng... Bạn vẫn giữ nguyên giá bán chứ.? Chán. Chẳng biết có nước nào chỉ riêng tiền điện chiếm hết 25% lương không nữa. Giờ còn đòi tăng nữa. Luôn so sánh với thế giới về giá thành và coi là rẻ nhưng lại không nói về những lợi thế rất lớn như một mình một đường không cạnh tranh, được quyền quyết giá mua. Nói là cơ chế vận hành theo thị trường nhưng lại không nói đến giảm giá mà chỉ tăng. Thúc đẩy việc phát triển thị trường điện cạnh tranh là cách hay nhất hạ giá thành điện. Không phải là giải pháp duy nhất nhưng là giải pháp có lợi nhất. Điện và nước là những thứ mà người dân dùng hàng ngày và dù có lạm phát đến đâu thì điều tối thiểu cho mỗi nhà là tối đến sau 6 giờ chiều thì phải có 1 - 2 cái đèn sáng trong nhà và cái tủ lạnh chạy. Bây giờ có muốn tránh bớt lỗ lã thì chỉ nên lấy giá cao hơn khi mỗi hộ dân dùng quá một số lượng điện nào đó như máy điều hòa chạy suốt ngày v.v.. Còn việc giá điện mà người dân trả thì không thể quá đắt được. Và ... nhà máy điện cũng không thể có lời trong việc cung cấp điện được vì nhiều nơi vùng sâu vùng xa vẫn chưa có điện nên phải đầu tư thêm và do đó sẽ tốn tiền. tư nhân thì vùng đảo xa, nơi hẻo lánh còn lâu mới có điện mà dùng nhé, nghĩ cho xã hội chút đi các bạn Điện thì tuyệt đối không nên để vào tay tư nhân. nhà nước thì lúc nào cũng có bảo trì điện, nâng cấp và bảo dưỡng.Còn rơi vào tay tư nhân thì bỏ như con bỏ ở chợ. Lúc trước có chỗ nào tư nhân điện rồi bỏ hoang, người dân kêu than quá trời. Rốt cuộc thì vẫn là ĐL NN nhảy vào cứu. Một mình một chợ thì cơ hội thao túng càng lớn khi so với cạnh tranh tự do .