Thị trường chứng chỉ Có thể ai đó trong số chúng ta đã gặp một người trong những đường dây chạy chứng chỉ. Đó là một cô sinh viên sư phạm, người sẽ nhận 2 triệu cho một lần đi thi thuê ngoại ngữ. Cô đến từ một tỉnh miền núi phía Bắc, cha mẹ làm công nhân. Người ta đưa cho cô một chứng minh thư giả, có ảnh của cô và tên của một thí sinh. Cô bé - như thế - có thể đã tham gia vào một vụ việc có tính chất hình sự. Cô làm bài thi rất tốt, đạt trên 100 điểm TOEFL, và có tận hai tháng tiền thuê nhà. Cô từng cầm hơn một tờ chứng minh thư giả có dán ảnh của mình trong đời, và tự hào: cô đã cố thi vào sư phạm để được miễn học phí; nay lại tự kiếm được sinh hoạt phí đỡ đần cho cha mẹ ở quê.Tôi đã gặp cô bé đó, thậm chí là gặp cả những người tổ chức các đường dây như thế - cũng lại vẫn chỉ là một vài trí thức trẻ, tuyệt đối tin tưởng rằng mình đang kiếm đồng tiền bằng sức lao động từ một thị trường tự nhiên tồn tại. Tôi không thấy cơ sở để tin rằng họ là “người xấu”.Tôi cũng đã gặp những nhà quản lý nắm trong tay những “đặc quyền” ban ra các chứng chỉ. Họ thậm chí chẳng có một động tác tính toán giữa cái xấu và cái tốt khi bán những mảnh giấy - vì cho rằng đó là nhu cầu tất yếu của thị trường.Nếu không phải những “người xấu”, thì nguyên nhân cốt lõi nào tạo nên cái thị trường hồn nhiên này?Đó là sự vô nghĩa trong sự tồn tại của những chứng chỉ. Chúng trở thành hàng hóa, khi chỉ còn mang ý nghĩa của những chiếc chìa khóa để mở ra một cánh cửa. Đằng sau cánh cửa đó, chiếc chìa vô nghĩa, vì nó không đại diện cho tri thức, không đại diện cho kỹ năng của chủ sở hữu, không tạo ra giá trị.Nếu như có cách kiểm soát, buộc một chứng chỉ phải phản ánh giá trị của người chủ, thì người ta sẽ chẳng nhọc công mua bán chúng làm gì. Thậm chí là chúng không thể tồn tại.Nhưng chứng chỉ vẫn tồn tại vì nhiều lý do. Đầu tiên là việc chúng được sáng tác ra bởi các cơ quan chức năng. Đơn cử, chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư được cấp sau một bài thi sát hạch gồm... 25 câu hỏi về chuyên môn và pháp luật (25 câu, với cả những người đã học 5 năm đại học kiến trúc?). Hội Kiến trúc sư Việt Nam tuyên bố thẳng: “Cách tổ chức thi cử như thế này chỉ tạo ra các hiện tượng tiêu cực và không hề làm tốt hơn môi trường làm nghề”. Có không ít chứng chỉ hành nghề đã bị kêu ca “hành là chính” kiểu này trong những năm qua. Và vấn đề tiêu cực, tất nhiên cũng đã hơn một lần được đặt ra.Một lý do khác là khi mà chứng chỉ hoàn toàn đóng vai trò hàng rào kỹ thuật cân đối cung-cầu. Tức là người ta không biết làm thế nào để cân đối việc tuyển dụng, tuyển sinh, bổ nhiệm nữa, đành trông vào các chứng chỉ. Có một lãnh đạo đã ước lượng rằng nền hành chính nước ta có đến 30% công chức "sáng cắp ô đi tối cắp về". Trong một môi trường công việc mà không ai cần chứng minh năng lực, thì sàng lọc, bổ nhiệm ra làm sao? Hãy trông vào chứng chỉ: đó là lúc cô bé sinh viên sư phạm xuất hiện. Cô sẽ lấy bằng tiếng Anh “xịn” giúp một vị nào đó phất lên trong sự nghiệp cắp ô. Một bạn sinh viên khác, sẽ nhận 100 nghìn đồng một buổi cho việc đi học thay lớp chuyên tu hoặc thạc sĩ.Sự không thực chất trong hiệu quả công việc, hiệu quả đào tạo, đặc biệt là ở khu vực công, trở thành đất vàng cho hàng hóa mang tên chứng chỉ.Tôi không có ý định phủ nhận sạch trơn “chứng chỉ”. Bằng lái xe, đơn cử, là rất quan trọng. Nhưng ngay cả với những chứng chỉ tốt, thì tâm lý không coi trọng thực chất, cũng tạo ra những người mua kẻ bán.Và lý do cuối cùng, là sự bất lực trong việc đi tìm một thước đo con người nào khác ngoài cái hệ giá trị khoa cử vốn đã lỗi thời.Có một lần, tôi ngồi trong giảng đường Đại học Kinh tế Quốc dân, nghe ông tổng giám đốc Samsung Việt Nam đến chia sẻ với các bạn sinh viên trường này. Ông gần như dội một gáo nước lạnh vào các bạn ngồi dưới, khi tuyên bố: “Kiến thức nền thì ai học cũng có được”. Tức là “bằng cấp không quan trọng”. Thế cái gì quan trọng? Ông nói, là “thái độ”.Thái độ đo lường ra sao, tôi không biết. Có thể là Samsung, và nhiều thể chế kinh tế khác, đã tìm ra cách đo lường những giá trị như thế, để tìm ra được nhân tài. Chứ còn ở nước ta, “công đèn sách” vẫn là một thứ thiêng liêng. Trong nền kinh tế tri thức không đo nhau bằng chứng chỉ, thì quả không còn biết đo bằng gì. Ta thậm chí chưa từng nghĩ đến.Và nếu mà có ngày nào đó thái độ trong công việc cũng đo được, thì tôi tin, người ta cũng sẽ cấp chứng chỉ cho thái độ luôn. Rồi sẽ có thị trường. Rồi sẽ có cả người đi thi thuê thái độ bằng chứng minh thư giả, hoặc là đường dây làm giả chứng chỉ thái độ, cam kết “phôi bằng xịn”.Nếu Bill Gates sinh ra ở Việt Nam, có thể ông cũng có rất nhiều chứng chỉ.Đức Hoàng Con đường quan lộ,thăng chức của khối vị không thể thiếu chứng chỉ hay cái bằng được. Đó là lí do cho cái chứng chỉ- vốn chỉ là mảnh giấy,có tính xác thực trình độ,hoàn toàn vô tội- bị đem ra bán mua. Thương thay cho cái chứng chỉ,sợ thay cho xã hội chạy theo chứng chỉ,bằng cấp "hình thức"! Rất nhiều lãnh đạo có đầy đủ HỌC VỊ, nhưng không ít các VỊ ấy không có HỌC ngày nào. Đúng, anh Đức Hoàng viết bài này rất xác đáng. Đáng buồn là nạn tri thức rởm ở ta quá phổ biến, biết bao người cùng bằng cấp chứng chỉ rởm và trở thành lãnh đạo thậm chí luôn gắn mác Tiến sỹ kèm theo chức vị của mình. Có ông cựu thống đốc ngân hàng cũng đề mác tiến sĩ mà có học bao giờ đâu, nhưng cũng bảo vệ luận án (do người khác làm hộ và từ đó luôn gắn mac tiến sĩ theo chức vụ của minh. Thôi thí dụ thì nhiều lắm, có lẽ tôi cũng phải viết một bài chứng minh hiện tượng rởm nay. Hoan hô anh Dức Hoàng Mình chỉ bình luận mỗi câu kết thúc bài là nếu Bill sinh ra ở vn thì chắc chắn ..........một điều là ông sẽ không bao giờ, mãi mãi không bao giờ là cha đẻ của Windows, cha đẻ của Microsoft Sai bet roi ! Duc hoang oi ! Neu sinh song hoc tap va lam viec o VN thi Bill Gates se chang lam nen tro trong gi ! Anh ta khong phai la con cha chau ong cua quan chuc nao ! Chứng chỉ là rơi rớt còn lại của nền kinh tế hành chính quan liêu. Ở đó người ta căn cứ vào chứng chỉ, lý lịch để tuyển dụng và bổ nhiệm. Ở đó cũng chẳng cần phải chứng minh năng lực cá nhân vì tất cả đều được cào bằng. Chưa kể, chứng chỉ là lý do để hợp pháp hóa việc tuyển dụng người thân, người nhà. Có chứng chỉ giơ ra là xong hêt, đúng quy trình. Còn tôi, lao động tự do, chẳng bao giờ cần đến chứng chỉ. Mong có một ngày như người ta, phỏng vấn(thi) ngay lúc xin việc, họ không thèm hỏi đến mấy cái bằng thật 100% trong hồ sơ PHƠI BÀI THỰC TẾ.RẤT HAY .ĐỨC HOÀNG ƠI Nếu sống ở VN thì Bill Gates, Steve Jobs ... sẽ chỉ có thể làm Bảo vệ thôi vì chẳng có Chứng chỉ gì, cũng không diện Hậu duệ Thế nào là "thị trường hồn nhiên" thưa anh Đức Hoàng? Những yêu cầu về bằng cấp chứng chỉ - tôi công nhận, có rất nhiều sự vô lý, vô dụng. Nhưng chả có sự hồn nhiên nào trong chuyện đổi chác, cung cầu ở đây cả. Cả kẻ bán và kẻ mua đều là kẻ lừa đảo và họ biết họ đang lừa đảo. Họ biết khách hàng cần chứng chỉ làm gì, bất kể là chứng chỉ vô lý hay không. Nếu họ không trục lợi, không phân biệt tốt-xấu, thì tại sao họ phải giả mạo, giả danh, tại sao họ không dám công khai.Tóm lại, tôi đồng ý với anh ở điểm là sự vô nghĩa của chứng chỉ như hiện nay, nhưng tôi thấy không thuyết phục việc anh liên hệ hai vấn đề - sự vô lý/vô nghĩa và sự gian dối -với nhau và gọi đó là hồn nhiên. Sự vô lý/vô nghĩa của chứng chỉ tạo điều kiện cho sự gian dối chứ không phải sự hồn nhiên. Thi tuyển công chức, viên chức nâng ngạch viên chức bây giờ đòi hỏi chứng chỉ tin học văn phòng theo quy định của bộ TTTT. chứng chỉ ngoại ngữ thì theo quy định của Bộ GD-ĐT theo khung tham chiếu châu âu thật không thể hiểu nổi ngoài những đơn vị chuyên môn sâu cần cho công việc thì phải tự hoàn thiện. còn như giáo viên dạy sử, địa...thì cần chứng chỉ ngoại ngữ để làm gì nhỉ. hay như Điều dưỡng, bác sỹ... chứng chỉ ngoại ngữ theo khung tham chiếu châu âu để làm gì hay để giao tiếp chữa bệnh cho người nước ngoài. Thử hỏi nhiều vị lãnh đạo bằng cấp, chửng chỉ ngoại ngữ trình độ B, C dịch nổi một đoạn hội thoại không. Xã hội chuộng bằng cấp nó như vậy đấy. tôi thấy khủng khiếp nhất là hệ học liên thông nước ta, Học Đại học Liên thông chỉ cần học 2 buổi cuối tuần, sau gần 3 năm là có 1 tấm bằng Đại học, mỗi môn chỉ 30 - 45 tiết, tôi không biết bằng cấp ra có chính quy hay không, nhưng so với những em miệt mài học ĐH chính quy 4 năm liên tục thì tấm bằng ĐH liên thông kia quả thực là đáng gờm ... một XH bằng cấp mà không có chứng chỉ mới là lạ! thầy gì hôm trước có nói cha mẹ không cần con được điểm 9. 10. nhưng xin thưa nếu không được 9. 10 thì rớt hạng ra trường khác mà học với mức phí cao hơn, trình độ GV yếu hơn, cơ sở trường lớp tạm bợ hơn! vậy có dám không kì vọng con mình phải đạt điểm 9. 10 không? ngay trường của thầy Văn Như Cương khi nộp hồ sơ còn toàn 9, 10 kìa, thầy ấy còn choáng nữa là, chưa kể các loại chứng nhận giải của các cuộc thi(nhiều khi chả liên quan tới năng lực mà cái trường đó yêu cầu) Tôi đang chổng mông lên cày mấy chứng chỉ cùng lúc mà vẫn còn chưa có chứng chỉ hành nghề đây nè. Thất nghiệp không thời hạn. Ba năm nữa lại đẻ tiếp loại giấy tờ dở hơi nào nữa thì còn chưa rõ? NHững tồn tại trên có phải là do lỗi quản lý và có phải các nhà quản lý không biết?