Bài học môi trường Trong bảo tàng Minamata, tôi ám ảnh nhất bởi hai bức ảnh cạnh nhau. Người đàn ông ngồi thẫn thờ, bất lực ôm đầu trước bậu cửa rách nát. Bức bên cạnh chụp một phụ nữ với khuôn mặt vô hồn. Trên đùi cô, một đứa trẻ trông cũng không cảm xúc. Dưới chân cô, đứa trẻ khác lớn hơn đang bò, nụ cười ngô nghê ngây dại dù đã khoảng 7 tuổi. Người đàn ông là ngư dân đang tuyệt vọng vì bị cấm đánh bắt hải sản. Ba mẹ con kia là một gia đình khác, hai đứa bé vừa bị bại liệt vừa bại não.Gần đó, một hòm kính lạnh ngắt kích thước 70x70x22 cm ăm ắp kháng sinh và thuốc giảm đau. Đó là lượng thuốc cần để giúp một bệnh nhân Minamata bớt thống khổ trong 6 tháng, trước khi họ đi sang một thế giới khác, có lẽ bớt đớn đau hơn.Hai gia đình đó không phải trường hợp duy nhất ở vùng vịnh Minamata này. Minamata thuộc tỉnh Kumamoto, Nhật Bản. Thế mạnh của thành phố là thủy sản và một vài sản phẩm công nghiệp từ các nhà máy trong vùng. Trong giai đoạn Đại nhảy vọt, nước Nhật chuyển mình nhanh chóng và dồn toàn lực cho các ngành công nghiệp như luyện kim, hóa học. Biểu tượng của Minamata là công ty hóa chất Chisso - một trong những công ty lớn nhất nước Nhật bấy giờ - với sản phẩm chủ lực là các loại phân bón hóa học. Trong suốt nhiều năm, nhà máy này đã xả thải trực tiếp ra vịnh Minamata.Chuyện rẽ hướng kể từ năm 1956, khi nhà máy tăng công suất và sử dụng nguyên liệu methylmercury (một hợp chất của thủy ngân) để sản xuất. Không lâu sau, những ca bệnh đầu tiên xuất hiện tại làng chài ven vịnh. Các triệu chứng giống nhau được bác sĩ ghi nhận gồm: tê liệt chân tay, câm, điếc, co giật, bại não. Bệnh nhân thường chết vài tuần sau khi phát bệnh. Các bác sĩ và nhà khoa học đã nghi ngờ kim loại nặng là nguyên nhân chính. Họ liên hệ với công ty Chisso, song  phía công ty bác bỏ và đưa ra bằng chứng rằng không liên quan.Thời điểm đó, các phương tiện, công nghệ xét nghiệm còn hạn chế, luật bảo vệ môi trường và ngăn chặn xả thải của Nhật Bản chưa hoàn thiện. Chính quyền chưa có quy định cho phép điều tra cũng như tạm dừng nhà máy hoạt động khi có nghi ngờ. Thành phố chỉ tạm thời đưa ra vài cảnh báo. Mãi sau này, khi đã có rất nhiều ca bệnh, nhà chức trách mới cấm đánh bắt và ăn hải sản trong khu vực vịnh. Và sự cấm cản đó cũng chỉ mang tính hình thức, chưa đủ quyết liệt cần thiết.Mặt khác, "cánh chim đầu đàn", "niềm tự hào" của nền công nghiệp nước Nhật - công ty hóa chất Chisso - đang nhận được hậu thuẫn không chỉ của chính quyền mà còn sự ủng hộ của hàng nghìn công nhân và gia đình họ. Việc phanh phui tội ác vô hình đụng rất nhiều ngăn trở.Tuy vậy, bằng nhiều hình thức đấu tranh: biểu tình và kiện nhà máy ra tòa, tìm bằng chứng từ nguồn nước thải của Chisso, gia đình các nạn nhân cùng với các nhà khoa học tâm huyết từ đại học Kumamoto đã bền bỉ đấu tranh trong suốt 12 năm, từ 1956 cho tới 1968. Sau rất nhiều gian nan, họ chứng minh được sự tồn tại hàm lượng cao bất thường của thủy ngân trong bùn, các loài cá, nhuyễn thể ở trong vịnh và sông - những nơi nhận trực tiếp nước thải từ công ty hóa chất Chisso - cùng sự khủng hoảng sức khỏe dân chúng. Công ty Chisso cuối cùng phải cúi đầu nhận trách nhiệm, chấp nhận mọi phán quyết, đền bù cho các nạn nhân.Giáo sư người Nhật của tôi nói rằng, người dân Nhật đã rất xấu hổ. Họ đau đớn và thương cảm cho những nạn nhân còn hơn cả sự tự trọng của bản thân mình. Nên thay vì giấu đi quá khứ đáng chê trách này, họ chọn cách công khai sự việc cho toàn thế giới và giáo dục các thế hệ sau để tránh những thảm họa tương tự.Cách mà người Nhật đối mặt với thảm họa, một khi họ nhận ra, thực sự khiến tôi khâm phục. Thứ nhất, người dân đã không yêu cầu công ty Chisso đóng cửa. Thay vào đó, họ yêu cầu chính phủ kiện toàn luật bảo vệ môi trường, các công ty phải xây dựng hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn, song song đó là bồi thường cho nạn nhân đến hết cuộc đời.Thứ hai, họ biến ngôi làng đã bị tàn phá bởi căn bệnh Minamata thành biểu tượng - một công viên bảo tàng to lớn và đẹp đẽ. Họ không để hàng trăm nạn nhân bị rơi vào quên lãng mà còn muốn giáo dục cho thế hệ sau về sai lầm và thảm họa đau buồn này. Ở nơi đây hàng năm, lễ kỷ niệm tưởng nhớ các nạn nhân được tổ chức trang trọng với sự tham gia của cả cộng đồng, Nhật Hoàng và các chính khách.Có thể mọi so sánh đều khập khiễng, nhưng điều ta cần là không để lặp lại những câu chuyện buồn về môi trường. Người dân đầu tiên vẫn đòi hỏi sự chủ động tôn trọng, tuân thủ chặt chẽ các điều luật về môi trường cũng như an toàn sản xuất của các nhà máy không chỉ về lý thuyết. Bên cạnh đó, vai trò và trách nhiệm của chính quyền, người làm luật và giám sát, tất nhiên là rất lớn.Sau khi nghe tôi chia sẻ các vấn đề môi trường của Việt Nam, thầy tôi hỏi: "Cậu có biết bao nhiêu phần trăm các doanh nghiệp ở Việt Nam hài lòng với hệ thống luật xả thải của Việt Nam không?". Rồi ông tự trả lời: "Không đến 5% đâu". Theo ông, thực ra một số tiêu chuẩn xét cho kim loại nặng trong luật Việt Nam còn nghiêm chặt hơn của Nhật. Nhưng vị giáo sư vẫn không hiểu sao chúng ta lại gặp nhiều vấn đề môi trường lặp đi lặp lại như vậy.Bất cứ quốc gia nào cũng cần nhà máy, khu công nghiệp để phát triển, nhưng tăng trưởng làm sao để mọi thứ tốt đẹp hơn lại là lựa chọn, dù khó khăn vẫn vạn lần đáng giá. Bài học không chỉ người Nhật mà nhiều nước phát triển vẫn ôn đi ôn lại: không bao giờ nên đánh đổi môi trường, sức khỏe con người với những con số trên báo cáo.Trần Đức Thịnh Khai thác tài nguyên cứ như chúng là vô tận, và đối xử với thiên nhiên cứ như nó vô tri vô giác, chúng ta đang hủy hoại tương lai của chính con cháu mình. Không phải không có ai nhận thức được điều đó, nhưng có vẻ như phần đông đều ngoảnh mặt làm lơ sau kiểu suy nghĩ: Sống cho sướng bản thân đã, chuyện ngày mai để ngày mai lo ! Bất chợt sáng nay mình qua con đê nhìn xuống đầm bèo tây thấy có vài con Cuốc đi kiếm ăn. Hóa ra nó vẫn còn tồn tại trên thế gian này. Nhưng thật là lạ, sao cả mùa hè chả thấy chúng kêu gọi gì cả. Chúng câm lặng như đã chết. Trộm nghĩ có lẽ môi trường ngày xưa nó đã chết rồi...còn bây giờ muốn tồn tại chúng phải câm lặng... Bài viết rất thực tế và ý nghĩa. Ai cũng có sai lầm, nhưng đừng lặp lại sai lầm.Đó là điều tuyệt vời nhất.Mong các Công Ty VN hãy luôn ý thức tới sức khỏe cộng đồng, trước khi nghĩ đến lợi nhuận. Nhìn ra xung quanh, đâu đâu cũng ô nhiễm môi trường; không chỉ do các công ty mà còn do cả người dân : đốt - thải rác sinh hoạt, quăng - ném - chôn gia súc bị dịch bệnh; phun thuốc trừ sâu vô tội vạ, sử dụng thuốc diệt cỏ tràn lan;... Nói thật, môi trường quá ô nhiễm rồi, nhưng chúng ta chưa hề có một giải pháp nào quyết liệt và toàn diện... Thật sự mối nguy hoại đang tồn tại và phát triển rộng khắp rồi! Hiện nay môi trường sinh thái đang suy thoái rất nghiêm trọng. Cùng với đà phát triển kinh tế, tài nguyên thiên nhiên bị khai thác quá mức, việc thải chất thải rắn, lỏng, khí chưa được kiểm tra tốt, rừng bị tàn phá nghiêm trọng. Lũ lụt, hạn hán, sa mạc hoá đất canh tác, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường bao quanh, tầng ôzôn bị suy giảm, tăng hiệu ứng nhà kính, đất bị xâm mặn ... là hệ luận của mâu thuẩn giữa phương thức sản xuất và thiên nhiên (mâu thuẩn giữa nền sản xuất hiện đại và bảo vệ thiên nhiên, môi trường).Ăng-ghen đã từng căn dặn chúng ta " không nên quá khoái chí về những thắng lợi của chúng ta đối với giới tự nhiên. Giới tự nhiên trả thù lại chúng ta về mỗi một thắng lợi đó ", bởi vì sự thật "nhắc nhở chúng ta rằng, chúng ta hoàn toàn không thống trị giới tự nhiên như một kẻ xâm lược thống trị một dân tộc khác, như một người sống bên ngoài giới tự nhiên, mà trái lại, chúng ta, với cả xương, thịt, máu và bộ não của chúng ta, là thuộc về giới tự nhiên và chúng ta nằm trong giới tự nhiên, và tất cả sự thống trị của chúng ta đối với tự nhiên bao hàm ở chỗ là chúng ta, khác với tất cả các sinh vật khác, biết nhận thức được những quy luật của giới tự nhiên và sử dụng những quy luật đó một cách đúng đắn". Rừng vàng biển bạc. Ngày xưa hồi còn bé, chúng tôi đi học đã được học bài học dạy cho chúng tôi như thế. Nghe kể, bên Nhật Bản, có bài học vỡ lòng cho trẻ là hình ảnh người bố sửa lại đôi dép rách cho con khi đến trường. Lại nữa, sau cơn bão vừa qua tại Nhật Bản, khi nước dềnh lên, hầu như không có một cọng rác nào. Còn ở ta... tôi đi dọn rác thiện nguyện ở công viên Tuổi trẻ (Thanh Nhàn, Hà Nội), chúng tôi trong năm tháng vừa qua đã dọn khoảng hai chục tấn rác chủ yếu là nhựa, nylon. Mà vẫn còn nhớp nhúa. Việt Nam, ôi Việt Nam... Người vn có văn hóa "tiện và lười", vì lười biếng nên thấy cái gì tiện là làm mà không suy nghĩ. Uống xong chai nước quăng xuống kênh, xuống sông cho tiện, cầm bịch ni lông quăng luôn xuồng đường cho tiện. Một hành động rất đơn giản là cầm chai, lọ, túi đến thùng rác để bỏ vào còn chẳng làm đc thì đừng nói đến mấy chuyện sâu xa chi cho mệt.Cái thứ 2 là văn hóa đổ lỗi, từ nhỏ khi chúng ta va đầu vào cái bàn, cái ghế thì bố mẹ lại đánh rồi lại la cái bàn cái ghế nên vô tình gieo cho chúng ta suy nghĩ mọi chuyện xảy ra đều k phải do mình. Lớn lên gặp chuyện gì thì hầu hết mọi người đều tìm một lí do gì đó để đổ lỗi: môi trường xuống cấp thì do không tuyên truyền, con điểm kém thì do thầy cô..............Nếu đã kém cỏi ở mặt ý thức thì xã hội mãi kém phát triển, hãy nhìn sang singapore, nhật bản để thấy đc tầm quan trọng của những người dân có ý thức "Cậu có biết bao nhiêu phần trăm các doanh nghiệp ở Việt Nam hài lòng với hệ thống luật xả thải của Việt Nam không?". Rồi ông tự trả lời: "Không đến 5% đâu". Theo ông, thực ra một số tiêu chuẩn xét cho kim loại nặng trong luật Việt Nam còn nghiêm chặt hơn của Nhật. Nhưng vị giáo sư vẫn không hiểu sao chúng ta lại gặp nhiều vấn đề môi trường lặp đi lặp lại như vậy.-Nguyên nhân cuối cùng là do con người GS ạ...! "Nên thay vì giấu đi quá khứ đáng chê trách này, họ chọn cách công khai sự việc". Vâng, trong thời kỳ này VN nên có nhiều bài về xử lý môi trường bị ô nhiễm của các NC tiên tiến mà họ đã trải qua, khắc phục thành công để ta tránh khong lặp lại. Cám ơn TG, bài viết rất hay. Ngày nay việc bảo vệ môi trường gắn liền với phát triển bền vững đã trở thành một nội dung quan trọng, bức bách của các chiến lược và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của mọi quốc gia. Không thể có một chiến lược phát triển nào hiện nay lại không cần tính đến các vấn đề môi trường, điều này đúng cho tất cả các nước, bất kể ở giai đoạn nào của nền kinh tế.Mục đích của các biện pháp bảo vệ tự nhiên là ngăn ngừa, hạn chế hoặc (nếu có thể được) thủ tiêu tác động bất lợi của hoạt động sản xuất kinh doanh và dịch vụ của môi trường sống như: ô nhiểm các nguồn nước, không khí và các vùng dân cư; tàn phá và giảm độ mầu mở của đất trồng, giảm năng suất và chất lượng rừng, giảm động thực vật hoang dã, các giống loài động, thực vật hoang dại nào đó bị biến mất, giảm giá trị thẩm mỹ của các cảnh quan tự nhiên kỳ thú, giảm sút những điều kiện tham quan du lịch và một số điều kiện khác ... Đã, đang và sẽ còn có thể xảy ra những thay đổi không thể đảo ngược được của môi trường!...Cần có ngay quan điểm hệ thống - trình tự và mức độ kiên quyết thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường. Tuy đã khá muộn, nhưng có còn hơn không!. Tiền phí khai thác tài nguyên nước, xả thải nó đi theo đường nào? RẤT THỰC TẾ THỜI HIỆN ĐẠI. CẢM ƠN TÁC GIẢ RẤT NHIỀU Nhìn các con Kênh con Rạch ở Sài gòn thì tự sẽ hiểu mức độ Ô nhiễm như thế nào . Do quản lý yếu kém mà sinh ra môi trường bị ô nhiễm độc hại, tình trạng này còn kéo dài, đáng lo ngại. Suy cho cùng, mọi việc xấu hay tốt đều do Giáo dục mà ra. Nền Giáo dục tốt, sẽ cho ra lò một số rất ít những sản phẩm lỗi ( ở đây là ý thức cộng đồng, ý thức bảo vệ môi trường). Ngược lại, nền giáo dục chưa tốt, sẽ tạo ra quá nhiều sản phẩm lệch chuẩn. Giáo dục là lĩnh vực liên quan đến tất cả, chứ không chỉ riêng của những người làm trong ngành giáo dục, vì vậy đừng đỗ lỗi cho riêng thầy cô giáo mà hãy suy xét trách nhiệm của cả hệ thống.