'Lộ phí' 1.300 tỷ 20 năm trước, mỗi lần về thăm ông, tôi thường qua phà Đá Chông trên con đường đất đỏ bụi mù, lác đác mấy mái nhà heo hút. Xã Đồng Luận nằm trên con đường ấy, giờ đã khác xưa nhiều lắm rồi. Dân làng ấy đưa nhau đi xuất khẩu lao động. Nhờ vậy, nhà cửa mọc lên dày đặc hơn, cũng khang trang hơn nhiều.Cơn bão xuất khẩu lao động đang lan dần ra làng quê Thanh Thủy. Cậu em họ tôi vừa đi xuất khẩu Đài Loan về năm trước, thì năm nay cô em họ sang Nhật Bản. Đằng vợ, cũng ở Thanh Thủy, có ông anh họ vừa sang Nhật tháng 6, thì tháng 10, cô em họ cũng chuẩn bị ra sân bay.Thay vì bất lực chứng kiến người thân của mình ăn không ngồi rỗi, nhàn cư vi bất thiện, tôi ủng hộ việc đưa người đi xuất khẩu lao động. Về mặt vĩ mô, xuất khẩu lao động mang về ngoại tệ cho quốc gia. Với cá nhân người lao động, họ không chỉ có thu nhập tốt hơn, mà còn được tiếp xúc với một nền văn hóa mới, những phương pháp làm việc mới. Khi trở về, họ sẽ có thể trở thành những lao động chất lượng cao hơn, với nhận thức tốt hơn.Nhưng mọi chuyện chủ yếu diễn ra với lao động giản đơn. Gần đây, bộ Lao động Thương binh Xã hội đề xuất đưa cử nhân, thạc sĩ thất nghiệp đi xuất khẩu lao động - đó lại là một câu chuyện hoàn toàn mới. Anh họ tôi - một kỹ sư - khi sang Nhật làm việc, kiếm được 30 triệu/tháng, trừ chi phí, tiết kiệm được 20 triệu - trong khi ở Việt Nam xoay ngang xoay dọc cũng chỉ được 5-7 triệu/tháng. Nhưng không phải mọi kỹ sư thu nhập 5 – 7 triệu đồng ở Việt Nam đều có thể nhận về con số gấp 4 - 5 lần như thế ở thị trường nước ngoài. Liệu 54.000 cử nhân mà Bộ định xuất khẩu có đủ năng lực làm việc, khi họ còn không thể xin việc ở thị trường Việt Nam?Một cách khách quan, thị trường Việt Nam tương đối "dễ tính" về chất lượng nguồn nhân lực. Là một quốc gia đang phát triển, chúng ta có rất nhiều khoảng trống về sản phẩm và dịch vụ, nên cơ hội việc làm cũng rộng rãi hơn. Những kỹ sư có năng lực ở Việt Nam đều có thể kiếm được công việc tốt. Trong khi đó, ở các quốc gia phát triển như Nhật Bản, Đức, Hàn Quốc - những nơi thu hút nhân lực từ khắp nơi trên thế giới - cuộc cạnh tranh giữa phân khúc nhân sự chất lượng cao là rất lớn. Do đó, cơ hội việc làm cũng tương đối khó khăn. Các quốc gia này có thể thuê người Việt Nam làm các công việc chân tay vì người bản địa không muốn làm những công việc có giá trị gia tăng thấp. Liệu người lao động Việt Nam với những hạn chế về ngoại ngữ, tay nghề, hay thậm chí là cả văn hóa ứng xử, có thể làm tốt công việc phức tạp ở một quốc gia phát triển? Liệu những khóa học ngắn hạn của Bộ có giúp họ đáp ứng được những yêu cầu làm việc gắt gao khi mà bốn năm đào tạo trên giảng đường đại học đã không đủ trang trải kiến thức và kinh nghiệm cho họ kiếm một công việc dù là đơn giản ở quê nhà?Xuất khẩu lao động là tốt, cả vĩ mô lẫn vi mô. Theo tôi, chúng ta đã làm đúng hướng khi xuất khẩu lao động phổ thông ra nước ngoài. Nhưng việc xuất khẩu cử nhân, kỹ sư thất nghiệp sang các nước phát triển phải được tính toán một cách thận trọng. Nếu thật sự có một thị trường lao động cho các kỹ sư Việt Nam, cơ hội đó nên được trao cho những người phù hợp nhất - chứ không chỉ là những người thất nghiệp. Nếu cần thiết, chúng ta có thể đưa các chương trình đào tạo vào hệ thống trường đại học, đào tạo nhân lực chỉ cho nhiệm vụ xuất khẩu lao động. Chỉ bằng cách tạo ra con người mới, có năng lực cạnh tranh, chúng ta mới có cơ hội trên sân khách.Tôi mong người Việt Nam có thể trở thành công dân toàn cầu. Cùng một năng lực, một kỹ sư có thể kiếm gấp 10 lần, 20 lần khi làm việc ở nước ngoài. Nhưng để biến triển vọng đó thành sự thực, chúng ta cần một kế hoạch chi tiết, khoa học chứ không chỉ là 1.300 tỷ “lộ phí” đưa họ đi đường.Nguyễn Xuân Quang Nên xuất khẩu bớt công chức để giành một số chỗ làm cho học thức. Trong hai cái dở thì nên chọn cái ít dở hơn. Hơn 5 vạn cử nhân, thà ra nước ngoài làm công việc giản đơn còn hơn ở nhà và thất nghiệp. Dù có làm "công nhân cổ xanh" ở Nhật họ vẫn sẽ có thu nhập gấp nhiều lần "công nhân cổ trắng" ở VN. Phải chấp nhận thực tế dù thấy đau lòng, vì chúng ta đào tạo đại học nhiều hơn mức cần thiết, vì chúng ta trả lương cho người tốt nghiệp đại học (nếu có việc) thấp quá, và cũng vì chất lượng đào tạo đại học của ta thấp quá (nên nước ngoài không công nhận bằng đại học của ta). Nói tóm lại, vì chúng ta đi sau thiên hạ xa quá. Ở quê ta thi học thì gắt gao và ồn ào trong khi đào tạo thì lao nhao. Những thạc sĩ cử nhân ấy chưa chắc đã đáp ứng được với công việc thực tế. Cty tôi thuê một giảng viên trường đại học kinh tế vào làm phó giám đốc, Khi nhận mail của nhà sản xuất ở nước ngoài gửi báo giá về sản phẩm, anh ấy đọc xong chuyển luôn cho khách hàng trong nước . Đúng ra anh ấy phải chỉnh sửa lại giá vì bên cty tôi làm dịch vụ. Đây là một điều rất nhỏ để thấy rằng giữa học và làm luôn khác nhau . 1/ Về giáo dục: hãy dạy ngay từ khi bước chân vào trường (đại học, cao đẳng...) là khi chưa làm chủ được thì hãy học cách làm mướn chứ đừng làm tướng với làm chủ, kg có cái nghề giám đốc đâu. 2/ Về đào tạo: cung cấp, định hướng, rèn luyện kiến thức & kỷ năng đủ để làm ngay khi ra trường từ việc khởi đầu, đơn giản, nhỏ nhất...Còn những cá nhân xuất sắc thì hãy hỗ trợ cho họ. 3/ Về chính sách xã hội: mời các vị thất nghiệp từ đại học trở xuống đi xuất khẩu làm thuê cho người ta bắt đầu từ công việc đơn giản nhất miễn là phù hợp hay tương đồng...với nghề nghiệp hay mong muốn...Các vị thất nghiệp nếu chịu hạ cánh xuống đi làm mướn từ culi ở các nước tiên tiến thì sẽ học được rất nhiều để tiến lên sau này. Đi thì mời! kg thì cứ đu dây, cơ hội theo xã hội thì rồi sẽ trả giá, còn đào tạo thì lại đem tiền của dân phung phí nữa à?? Cứ đi làm mướn đi rồi sẽ đc dạy, rồi sẽ đc học để làm được việc. XK sang làm cu li thui, ai người ta cho làm KS? Nhưng dù sao cũng tốt, chứ để các em ấy ở nhà, nhàn cư vi bất thiện, mệt XH lắm! Nên xuất khẩu 80% công chức việt ra nước ngoài để léo lùi sự phát triển của họ Bộ GD và ĐT là 1 nơi tập trung nhiều tiến sĩ, giáo sư nhiều nhất cả nước, tiêu tốn nhiều tiền ngân sách bậc nhất, các chương trình cải cách, thực nghiệm nhiều không kể hết được.. Vậy mà Việt Nam vẫn chỉ là vùng trũng trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo ra những cử nhân, thạc sĩ không được thế giới công nhận, không có tương lai.. Lỗi tại cơ chế hay tại năng lực đây ? Lao động việc làm đã,đang và sẽ vẫn là câu hỏi hóc búa với ngay cả những nước phát triển,trình độ khoa học kỹ thuật cao như Anh,Mỹ Nhật...chứ không riêng gì một nước đang phát triển,thu nhập trung bình như Việt Nam! Cần trả lời câu hỏi: Mô hình giáo dục của ta hướng đến là gì? Triết lý giáo dục cụ thể ra sao? Làm sao để nâng cao hơn nữa dân trí,thu hẹp khoảng cách giàu nghèo?...cụ thể mới mong giải quyết khả dĩ vấn đề lao động,việc làm còn quá đỗi bất cập,đầy sức ép như ở ta! Việt Nam sắp hoàn thành Phổ cập Đại học, đang chuyển sang Phổ cập Thạc sĩ... Hơn 70 năm gửi những học sinh "suất sắc" đi du học để về phát triển đất nước thì VN đã tự làm được cái gì chưa đã : cái kim chưa làm được, một dụng cụ cơ khí với độ bền lý học, hóa học cao đã có chưa? chưa . Một dây chuyền sản xuất tự động tự làm từ con ốc tới cái dây đai đủ tiêu chuẩn châu Âu, hay USA đã có chưa? chưa. Loay hoay với mấy con rô bô con mang đi thi vất bóng vào mấy cái thùng rồi tung hô chúng ta so với các nước khác. Đúng là ko còn câu chữ nào để nói sao cho sát nghĩa. Mọi thứ linh kiện , thiết bị dụng cụ làm nên tư các hợp kim với các tiêu chuẩn phù hợp, chúng ta ko làm đc cái đó mà chỉ suốt ngày đi mua về lắp cũng không xong. Với ngành kĩ thuật quan trọng nhất là kinh nghiệm , thầy ko giỏi không làm ra được sản phẩm thì trò lấy gì mà làm. Chúng ta nên hỏi các vị xuất sắc được cử đi học kiến thức các nước tiên tiến để biết các vị ấy đã làm gì? sáng kiến ra được gì chưa. hay đang ngồi ghế xoay, bút viết, sách dày sách mỏng.Tại sao mà tôi nói vấn đề này trong bài báo này, bởi vì trình độ cơ khí gần như =0 thì ra nước bạn làm được cái gì. Làm chân tay thôi, điều khiển máy móc gì đó đơn giản , chứ từ giao trình và kiến thức học nước ngoài họ không công nhận cái bằng thì họ không cho làm là đúng thôi. Tôi thấy họ làm thế là đúng .Nói về vụ thất nghiệp trong nước, kĩ sư quá nhiều nhưng nhu cầu quá thấp. Không phải kĩ sư ko đáp ứng đc phần nào công việc mà những yêu cầu công việc Kĩ sư thật sự cũng chẳng cao. Toàn bộ mọi thứ đều mua về, thì cần bao nhiêu kĩ sư . Kĩ sư ở nước ta thật sự chưa mấy ai đang làm cái việc mà gọi là kĩ sư đúng nghĩa. Nói tóm lại người Việt Nam ta thiếu cố gắng một số học xong được gia đình chạy chọt cho vào công chức viên chức một số tự lực thì học xong là lao vào làm việc ngay dù là bắt đầu là đi bán hàng vì họ có mục đích rõ ràng từ đầu đây là nhưng sinh viên có năng lực thực sự số này đa số sau này đều thành đạt. số còn lại học thì cứ học xong thì cứ để bằng đó đã xả hơi vì họ đặt mục tiêu quá cao và ước mơ quá lớn ... thật ra ở ta không thiếu việc làm để đủ cuộc sống bình thường nhiều công ty xí nghiệp tuyển không ra người vì nhiều người có bằng cao nhưng không có năng lực và họ cứ nghỉ là hưởng lương phải theo bằng cấp mà trông khi doanh nghiệp thì họ trả theo năng suất lao động nê họ chán Không biết kế hoạch này có xuất phát từ một ý tưởng/ kế hoạch nghiêm túc không nhưng tôi thấy quá hài. Khi các cử nhân, kỹ sư này còn ko đáp ứng nhu cầu trong nước mà đòi xuất khẩu sang nước khác ư? Các nước sẽ nhận các lao động giản đơn nhưng số lượng rất hạn chế và họ chọn những người "thợ" thực thụ, tức là các công nhân có sức khỏe, có tay nghề chứ dạng "thầy" không đến ngưỡng như thế này họ không màng đâu. Tốt nghiệp đại học ở nước họ, ngay cả người bản xứ, nếu không thuộc các ngành xã hội họ có nhu cầu thì xin việc cũng không dễ đâu. Đầy du sinh VN sang các nước học đại học rồi tốt nghiệp cũng phải làm trái nghề (lao động giản đơn) hoặc trở về nước đấy thôi. Nếu nó thuộc kế hoạch đào tạo nghề cho có, để giải ngân hàng ngàn tỷ đồng, theo kiểu một xã có 600 người học thiến lợn thì ... khỏi bàn. Xa hoi ton bao nhieu tien de dao tao mot ky su , xong cho ra nuoc ngoai lam viec . Loi hay Lo ? Cuối cùng thì kẻ yếu cũng chịu phần thiệt, và lợi ích cũng thuộc về kẻ mạnh. Người Nhật thật khôn ngoan, họ tuyển những cử nhân, thạc sỹ sang làm công nhân cho họ thì chắc chắn hơn đứt những công nhân mới có trình độ trung cấp. Những công nhân đã tốt nghiệp đại học này cho dù bỡ ngỡ ban đầu nhưng sẽ tiếp thu nhanh để hoàn thành công việc, và nói chung người có học vấn thì dễtiếp thu giáo dục về pháp luật sở tại hơn. Có thi tuyển để chọn lọc kia mà... Như vậy là cơ hội đã "được trao cho những người phù hợp nhất" rồi còn gì...