Niềm vui miễn phí Tôi đã chuẩn bị sẵn câu trả lời: “Vấn đề bản quyền. Vì công nghệ ghi âm và sở hữu trí tuệ Việt Nam không phát triển cùng một đường lối với các nước lân bang, chúng tôi có những đặc thù cần được hiểu rõ”. Song, có một câu hỏi lấp ló đâu đó mà cả chủ lẫn khách đều tránh đề cập, đó là thói quen nghe nhạc, đọc sách miễn phí. Chúng ta đã có một quá trình dài không hề biết tới công khó nhọc của nhà sản xuất; và định dạng lại thói quen chẳng phải là chuyện ngày một ngày hai.Và thế là, trùng khít với dự báo không mấy lạc quan của một số quan sát viên, số lượng thành viên nội địa đăng ký nghe nhạc trực tuyến từ kênh thu phí Spotify - với giá 59 ngàn đồng/tháng cho thuê bao cá nhân - đã sụt giảm sau một tháng khuyến mại miễn phí, hệt như trước kia đã xảy ra với Apple Music. Vậy hóa ra các dịch vụ streaming - nghe và xem trực tuyến - nổi danh cũng vấp phải khó khăn ở đúng cái gọi là “nếp nghĩ” của người Việt. YouTube Music, Apple Music, Google Play Music, Tidal, Netflix còn mệt mỏi chán để có thể cung cấp nội dung bản quyền cho khách hàng Việt Nam.Cũng chính là nếp nghĩ ấy in hằn lên sinh hoạt game show truyền hình Việt. Trong khi ở các nước Âu, Mỹ, truyền hình thực tế đã sang giai đoạn thoái trào thì trong nước, khán giả vẫn hài lòng với các TV show ngày càng giống nhau ở điểm là nhàm chán, thiếu sinh khí. Tất cả chỉ vì chúng ta không phải trả tiền để xem truyền hình.Cái gì ta không bỏ tiền ra thì thành vui, không vui cũng hóa ra vui, dù là vui gượng.Việc truyền hình thực tế lên ngôi mười năm trước có lý do của nó. Đó là bởi khán giả truyền hình không còn hài lòng với sự sắp đặt lộ liễu qua bàn tay đạo diễn và mong mỏi được xem những gì “tự nhiên”, “thực tế”, có thể xảy ra với những người giống như mình. Vinh quang đừng nên là đặc quyền của thiểu số. Ai cũng có thể gặt hái vinh quang dù là anh kẹo kéo hay cô bán cóc ổi.Nhu cầu giải tỏa và nếm trải thành công của khán giả đã là đòn bẩy trực tiếp thúc đẩy các show truyền hình thực tế và tìm kiếm tài năng nở rộ. Mười năm 2007 - 2017 được cho là thời gian vàng son của truyền hình thực tế năm châu, với cơ man những dạng thức, những kịch bản được viết ra hoặc đi sao chép lại. Truyền hình thực tế chiếm sóng nhiều nhất trên chương trình TV, và chừng nào các nhà tài trợ còn gật đầu khen hay và tiếp tục bỏ tiền quảng cáo, truyền hình thực tế vẫn còn sống. Chỉ đến khi American Idol bị Fox khai tử, tín hiệu cảnh báo từ một show truyền hình tiếng tăm phát ra mới gây một sang chấn nhẹ và mọi người ngơ ngác hỏi nhau: Sao thế nhỉ? Sao Idol “chết” được nhỉ? Vậy thì các show khác sẽ như thế nào? Khán giả Việt còn có câu hỏi phụ: Bolero có “chết” không?Như mọi người có trí tuệ bình thường đều biết, truyền hình thực tế là một dạng show trình diễn, mà đã là trình diễn thì nhất định phải có kịch bản, phải sắp xếp các tình huống, phải tạo ra các ấn tượng giả-mà-như-thật, phải PR bằng các scandal không thực tế nhưng làm như thực tế lắm. Khán giả biết, diễn viên biết, nhưng kịch bản vẫn cứ chạy theo đường dây kịch bản và những người tham dự, diễn viên và công chúng, tin răm rắp vào kịch bản. Để rồi sau mỗi mùa giải, công chúng miễn phí có thêm vài ngôi sao miễn phí để ôm ấp mộng tưởng; truyền hình tiếp tục thừa thắng xông lên nhận tài trợ và nhà tài trợ hoan hỉ rót thêm tiền.Ít có ngôi sao nào sống sót đến mùa giải tiếp sau, tuy vậy chẳng ngôi sao nào than van vì ít nhất ta cũng “thà một phút huy hoàng rồi chợt tắt”, ta cũng có người hâm mộ, ta cũng nổi tiếng đủ để cái tên ta được rót đều rót đều vào tai công chúng. Điều quan trọng là: ta đã làm theo kịch bản để công chúng vui, ta cũng vui; công chúng được vui miễn phí và ta thì còn có tiền thù lao nên lại càng vui.Những bất cập ở truyền hình thực tế được các báo ngoại quốc lớn đăng tải hầu như không tác động gì đến tình hình TV show xứ ta cả. Chuyện ngôi sao này tử nạn, ngôi sao kia đột quỵ vẫn cứ là chuyện xứ người, còn xứ mình ai cũng sống hùng sống mạnh. Cái chết thì ngoài kịch bản, dĩ nhiên, chúng mình làm theo kịch bản có gì mà lo. Nỗi lo duy nhất từng thoáng qua tâm trí công chúng và các diễn viên là không biết tương lai còn truyền hình thực tế để mà xem không. Những món ăn miễn phí thế này nếu mất đi quả cũng đáng ngại chứ, niềm vui mà thu tiền thì bớt vui mất rồi.Như Spotify, như Apple Music, họ thu tiền thì ta bỏ, ta tranh thủ lúc YouTube còn miễn phí thì ta giải trí trên YouTube cũng được. Với các diễn viên, nỗi sợ mất đi vĩnh viễn truyền hình thực tế ngán ngại hơn nhiều so với nỗi lo thi hỏng, rớt từ vòng gửi xe. Bởi chăng chỉ cần game show đừng bị dẹp mất, mình rớt keo này có ngay keo khác.Nhưng như chúng ta thấy: hóa ra rồi cũng đến lúc truyền hình thực tế không còn thu hút nhà tài trợ nữa mà các nhà tổ chức đã lỡ mua bản quyền cả lô rồi. Làm thì phải dấn thân theo format, còn bỏ thì tiếc. Các cuộc vui miễn phí sắp đến giờ hạ màn?Theo thông lệ khả đoán của lịch sử - dù là truyền hình vẫn có lịch sử của riêng nó - truyền hình lại quay về với các chương trình có phí; sách báo giấy lại lên ngôi; nghe nhạc phải trả tiền. Nói gọn là không có niềm vui nào miễn phí cả.Âu cũng là lẽ thường tình.        Quốc Bảo Vẫn biết là : "Đắt xả ra miếng" và "Của rẻ là của ôi" nhưng tại sao rẻ, miễn phí mà người ta vẫn dùng? Bởi vì đâu phải đại đa sổ dân chúng đều có đủ tiền để mà mua những món hàng hiệu, những món hàng giá trị. Với âm nhạc, giải trí, game show trên truyền hình cũng vậy, những người có nhiều tiền thì đi xem phim, xem ca nhạc với giá vé tiền trăm, tiền triệu. Còn với đại đa số những người nỗi lo cơm áo, gạo tiền luôn thường trực bên mình thì được xem game show miễn phí trên Tivi cũng đã là tốt lắm rồi. Vấn đề là nằm ở thủ tục thanh toán thôi, bỏ ra vài chục ngàn hay vài trăm ngàn để tải về nhạc hay trò chơi cũng không phải vấn đề quá lớn, nhưng bạn phải ra ngân hàng để làm thẻ Mastercard hay Visa gì đó rất phiền phức, mỗi lần thanh toán phải nhập một đống số, rồi phải quản lý tài khoản như thế nào nữa... Dân mình còn nghèo nhưng lại có tình trạng phân hóa giàu nghèo rất lớn, người giàu có thể họ thưởng thức những sản phẩm cao cấp hơn nhiều bởi họ không phải băn khoăn về tiền bạc, còn những người nghèo họ còn mải mê lao động kiếm ăn, thời gian dành cho giải trí rất ít nên bỏ tiền ra để xem truyền hình là cái xa vời, có một đối tượng đông đảo đang miệt mài cày cuốc các show truyền hình là các bạn trẻ teen, nhưng em có nhiều thời gian rảnh rỗi, nhưng kì thực các em có tiền tiêu vặt hàng tháng đã là tốt nói gì đến việc trả phí. Hơn thế nữa thời đại Internet hiện nay có hàng tá những kênh giải trí miễn phí thay thế nếu một chương trình nào đó thu tiền, Việc thu phí các chương trình truyền hình tại Việt Nam còn xa vời và khó thực hiện lắm. Vì thế nên khi Google đưa ra top tìm kiếm, các nước phương tây từ khóa tìm kiếm toàn vấn đề thời sự hay danh nhân còn Việt Nam từ khoa top toàn bài hát và tên phim. Không phải vì dân chúng phương tây cao siêu ít giải trí hơn Việt Nam mà đơn giản là ở VN mình muốn tìm web xem phim nghe nhạc miễn phí dễ dàng quá chỉ cần search tên là được còn ở bên người ta họ muốn xem phim nghe nhạc toàn phải vào web riêng biệt chứ google tên phim bài hát chả bao giờ ra "Niềm vui miễn phí". Đó cũng là một dạng của chủ nghĩa "làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu". Hồi trước nghe nói đến xem truyền hình phải trả tiền mọi người đều cười ruồi, nay ai cũng xem TV trả tiền không một chút thắc mắc, thế thôi CUỘC VUI MIỄN PHÍ SẮP HẠ MÀN.BUỒN QUÁ Nhưng người không muốn bỏ tiền cho cái mình thích thì cũng mãi nghèo vì chẳng có động lực kiểm tiền. Còn một số thứ "thu phí" mà dân nghèo nước ta vẫn đua nhau "mua" ầm ầm: Thuốc lá, rượu(!) Youtube không kiếm tiền từ người dùng, họ kiếm tiền từ nhà quảng cáo, chính cái miễn phí cho người dùng mà youtube trở thành trang mạng chia sẻ video lớn nhất thế giới. Và các nhà làm dịch vụ họ biết cách sử dụng dịch vụ của họ hợp lý. Những gì miễn phí thì sẽ ít tính năng và kèm quảng cáo, ai trả phí sẽ dùng full tính năng và không có quảng cáo. Tôi lấy ví dụ 1 trang nghe nhạc trực tuyến, nếu bạn đăng kí vip thì bạn có thể tải bản nhạc chất lượng cao và ngược lại. Đây là xu hướng phát triển rồi, nếu cứ giữ khư khư theo kiểu bắt người dùng phải trả tiền mới được dùng dịch vụ thì sẽ không phát triển được. Sẽ mất hết người dùng Mong là như tác giả nói, còn hơn là cứ mở tivi là ào ào, làm nhàm đa số là thứ mình ko ưa Mua các thứ hợp lẽ như bản quyền nghe nhạc, sách báo có bản quyền. Nhưng nói thật, sách của bên ta cũng còn khá là đắt, các kênh nhạc thì lại nghe thích vài bài thôi. Nên việc bỏ tiền ra mua cũng khó và một bộ phận không nhỏ mua sách để "trưng bày". Rất nhiều thứ và ở nhiều lĩnh vực, những gì đang thoái trào ở xã hội phát triển thì lại đang thịnh hành ở ta. Khi nào người Việt quý thời gian đến mức không “giết thời gian” bằng xem những chương trình TV vô bổ đối với mình, tò mò tụ tập khi có đám cháy, tai nạn giao thông, chen vai thích cánh để lấy những gì miễn phí (rồi không sử dụng), những người trẻ tuổi tán gẫu hàng giờ ở quán nước vỉa hè, v.v... thì đất nước ta mới thực sự cất cánh được. Nói nghèo nên cần miễn phí là một kiểu ngụy biện dựa trên tâm lý. Cần trả tiền cho sản phẩm đơn giản vì như thế mới tạo ra động lực cho sự sáng tạo được, khi một người viết phần mềm, một tác giả sách, một nhạc sĩ viết ra những tác phẩm hay thì có thế làm giàu được nhờ sản phẩm sáng tạo của mình.Và ai dám đầu tư hàng triệu đô la để nghiên cứu một sản phẩm để rồi ngày khi nó vừa phát hành đã bị sao chép.Hay đặt giả sử Microsort mà ở Việt Nam, đầu tư lớn cỡ đó mà sản phẩm mới ra đã bị sao chép thì công ty này sẽ phá sản sớm. Mấy hôm trước thấy trên báo nói về triển lãm ảnh nuy gì gì đó đã tạo được tiếng vang lớn, thu hút hàng trăm hàng ngàn lượt tham quan mỗi ngày, bức ảnh bán được cả ngàn đô...Thì ra dân ta vẫn có những người chấp nhận bỏ tiền để được hưởng thụ những giá trị nghệ thuật ở đẳng cấp cao. Cái khó là làm sao để những người ấy thấy rằng đồng tiền họ bỏ ra xứng đáng, tức là những dịch vụ thu phí phải vượt trội, đem lại những giá trị mà miễn phí không thể thỏa mãn họ. Đó là một câu hỏi khó, mà lời giải thì vẫn đang đi tìm.