Bình đẳng chỗ ngồi Tôi nghĩ, những oan sai cũng một phần từ đấy mà ra, khi người ta từ chối tranh luận. Ở những diễn đàn khác, từ chối tranh luận có thể hiểu là do thiếu lý lẽ, là thua. Ở đây ngược lại, cái từ chối tranh luận ấy coi như đặt thêm một bút phê bất lợi vào số phận bị cáo. Và trong những phiên tòa đó, trước quyền lực của Hội đồng xét xử nhân danh Nhà nước, trước quyền uy của ông công tố viên in đậm lên phán quyết, tôi cảm giác luật sư chỉ là một cái bóng mờ.Trong một thời gian dài, tại Việt Nam, chỗ ngồi của đại diện Viện kiếm sát được bố trí cao hơn chỗ ngồi của luật sư. Công tố viên ở trên bục còn bàn luật sư thì dưới thấp. Thật khó để tin rằng những người tham gia tố tụng không thấy sự bất bình đẳng ấy. Và cũng thật khó để tin rằng trong tâm tư mỗi người không gợn lên suy nghĩ công tố viên uy quyền hơn, lời nói của vị này đáng được tôn trọng hơn lời biện hộ của luật sư.15 năm trước, Pháp luật TP HCM là tờ báo đầu tiên đặt vấn đề luật sư phải ngồi ngang hàng với kiểm sát viên để bàn luận. Đó là trước khi Nghị quyết 08/2003 của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp ra đời. Suốt từ đó đến nay, chúng tôi luôn đeo đuổi, đau đáu và tiếp tục cổ xúy, tiến tới hiện thực hóa đề xuất. Mỗi khi có cơ hội là chúng tôi lại đào xới, tranh thủ ý kiến của các chuyên gia, người dân và những cấp quản lý. Bởi chúng tôi hiểu rằng chỗ ngồi không chỉ thể hiện bình đẳng về hình thức mà còn là vị thế của hai bên buộc tội và gỡ tội. Quan trọng hơn, nó đáp ứng được hình thức cho một phiên tòa tranh tụng thực sự theo tinh thần cải cách tư pháp, bảo đảm cao nhất quyền con người.Năm 2006, Tòa án Nhân dân tỉnh Bình Dương là nơi đầu tiên thí điểm mô hình tiến bộ này nhưng sau đó đã không được nhân rộng. Đến năm 2013 TAND TP Đà Nẵng cũng triển khai mô hình này. Cuộc đấu tranh vì sự tiến bộ ấy chưa bao giờ dừng lại.Thực ra, vị thế bình đẳng của luật sư và công tố viên không hề mới. Thế giới đã áp dụng từ cả thế kỷ nay. Tại Việt Nam, mô hình này đã được giới thiệu trên tập san Tư pháp số 9-1965 và đã được sử dụng trên thực tế. Tuy nhiên sau đó nó biến mất và cho tới giờ chưa ai lý giải vì sao, cũng không rõ nó từng được sử dụng đến thời gian nào.Cả luật sư và kiểm sát viên, hai nhân vật chính của tranh tụng cho dù đối ngược nhau thì vẫn đều nhằm bảo vệ công lý, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Họ cần được bình đẳng nhưng cái chỗ ngồi đã hạ vị thế của luật sư trong nhiều thập kỷ . Cái chỗ ngồi, tưởng là chuyện nhỏ, nhưng lại thể hiện mạnh mẽ tinh thần về bình đẳng trong đối thoại. Khi tôi học về quản trị, chuyên gia nhắc đi nhắc lại là sẽ khó có một cuộc thảo luận tốt nếu khi thảo luận, sếp ngồi ghế bành còn nhân viên ngồi ghế đơn hoặc người chủ trì lại ngồi trên bục cao khi những người còn lại ngồi dưới thấp. Ông nói, để có chân lý thì ý tưởng phải được bình đẳng và người tham gia thảo luận phải có sự tự tin.Nếu như vậy, tại các phiên tòa, để tìm ra chân lý thì người luật sư bào chữa phải có thế ngồi ngang hàng với công tố viên. Nó đảm bảo sự bình đẳng giữa bên buộc tội và bên gỡ tội trong quá trình tranh luậnTheo pháp luật tố tụng hình sự, luật sư là “người tham gia tố tụng” còn kiểm sát viên là “người tiến hành tố tụng”. Vai trò vị thế của luật sư được xếp ngang với rất nhiều người khác trong một phiên tòa hình sự như giám định viên, người làm chứng, người phiên dịch và những người có quyền lợi liên quan. Và cũng bởi sự bất bình đẳng mênh mông ấy, ở không ít phiên tòa, kiểm sát viên giữ quyền công tố từ chối tranh luận mà luật sư chẳng biết làm sao.Tôi đã rất vui khi đọc rằng dự thảo thông tư hướng dẫn hình thức bố trí phòng xử án mà Chánh án TAND tối cao sắp ban hành, sẽ để luật sư ngồi ngang bằng với kiểm sát viên.Nhưng rồi nghĩ lại, từ 1965 đến nay là 52 năm, lịch sử sang trang, thời đại cũng khác, sao một mô hình tiến bộ từng được giới thiệu và áp dụng, qua nửa thế kỷ mới được công nhận chính thức? Tôi không tin vì lý do tư duy. Tôi nghĩ rằng quyền lực là một thứ rất khó buông bỏ, và vì thế cải cách tư pháp sẽ thành công nhưng sẽ còn rất chông gai.Không chỉ là chỗ ngồi luật sư, không chỉ trong lĩnh vực tố tụng, mà trong xây dựng pháp luật cũng thế. Chúng ta đã chứng kiến những giấy phép con, những quyền lực thay vì chuyển giao thì bị các bộ ngành khư khư nắm giữ đã kìm hãm sự phát triển và tự chủ của doanh nghiệp đến thế nào. Đôi khi cải cách chỉ là gỡ bỏ những sợi dây chính mình đã buộc. Viện Kiểm sát cứ thế này thì chả trách có vụ oan sai. Chả lẽ cứ xin vào được Viện Kiểm sát là có quyền đứng trên pháp luật, chỉ làm theo ý mình, không cần biết ý kiến của người am hiểu pháp luật khác. Viện Kiểm sát phải cải cách thôi, phải tôn trọng ý kiến của Luật sư, phải tôn trọng luật pháp và quyền con người chứ. Cảm ơn bạn Đức Hiển đã nói lên nỗi lòng của bao thế hệ luật sư nước nhà. Chuyện tưởng như rất nhỏ nhưng chẳng nhỏ chút nào. Đến thay đổi cái hình thức còn khó thế thì làm sao thay đổi được nội dung hả bạn. Giả sử như cái dự thảo Thông tư hướng dẫn hình thức bố trí phòng xử án mà Chánh án TAND tối cao sắp ban hành để luật sư ngồi ngang bằng với kiểm sát viên như ngồi ở vị này mà nẫn tuyên “Giữ nguyên quan điểm như cáo trạng, không bổ sung gì thêm” thì chỗ ngồi kia còn bao ý nghĩa. Vì theo pháp luật tố tụng hình sự hiện hành, luật sư là “người tham gia tố tụng” còn kiểm sát viên là “người tiến hành tố tụng” và Công an-Kiểm sát-Tòa án vẫn còn tình trạng "ba trong một" thì mọi cải cách cũng chẳng có ý nghĩa gì. Nên nhớ là ngay cả Nghị quyết 08 của Bộ Chính trị cũng đã từng xướng lên là xây dựng mô hình Viện Công tố thay cho Viện Kiểm sát. nhưng đến nay kết quả như thế nào chắc bạn biết rõ hơn mình. Đến Nghị quyết của Bộ Chính trị mà còn như thế thì Thông tư của Chánh án TAND là cái gì? Bài viết rất hay, tội như thế nào đường như đã được quyết định trước rồi, bày ra luật sư chỉ là hình thức, nếu ai đó có ý làm sai hồ sơ từ đầu thì coi như xong cãi mấy cũng không được, đó là nguồn gốc của oan sai. Tôi nhờ năm xưa vụ ô tô điên tông chết 2 nữ sinh trên đường Láng- Hòa Lạc, sự việc xảy ra giữa ban ngày bao nhiêu người chứng kiến mà vẫn thua hồ sơ, vụ án phải kéo dài rất lâu không xử được. Quyền lực cũng nguy hiểm như ma tuý khi nghiện.Cám ơn tác giả. Vì rằng trói buộc ở đây là trói buộc lợi ích chung của xã hội nhằm bảo tồn lợi ích riêng của nhóm, cho đến khi xã hội nhận thức và đòi hỏi quyền lợi của họ thì "gỡ bỏ," nếu có, chỉ là hình thức, và nghĩa vụ gỡ bỏ sẽ mãi ân huệ tùy hứng Toà án nhân dân tối cao có những đổi mới rất đáng khích lệ. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cần học tập, nhiều vụ oan sai là do Viện Kiểm sát đó. Cả 2 bộ đều phải đổi mới thì mới cải cách tư pháp tốt được. Bài viết rất hay. Lãnh đạo Toà án nhân dân tối cao có tầm nhìn xa, đổi mới đúng những điều ngành tư pháp cần cải cách. Cứ tiếp tục thế này thì ngành tư pháp sẽ cải cách thành công, nâng cao vị thế của ngành, sánh vai với các nước phát triển như nước Mỹ, có thẩm phán chỉ cần 1 Quyết định mà cả thế giới khâm phục. Chỉ là một sự thật, nhưng sụ thật đó không đuợc thừa nhận vì nhiều lý do. Bài viết hay, biện chứng và thực tế. Cám ơn tác gỉa. CHÚC MỪNG .ĐỨC HIỂN. BÀI VIẾT QUÁ Ý NGHĨA Có những điều đã ăn sâu vào tư tưởng, khó thay đổi lắm. Trong một phòng họp, tuy là ngồi bàn bầu dục nhưng ghế của Thủ trưởng (sếp) cũng phải to hơn ghế của những người khác. Mà xin lỗi: Đôi khi (sếp) lại có vóc người nhỏ nhất. Ngồi ngang hàng, nhưng nói có ngang hàng hay không? Đó mới là điều thực chất quan trọng!Dân chủ và thượng tôn pháp luật là hai nhân tố quyết định của hoạt động Tòa án. Dạo này Toà án nhân dân tối cao có nhiều đổi mới đáng khen ngợi. Cải cách, đổi mới như thế thì người dân mới tin tưởng vào việc thực thi pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng, cải cách tư pháp mới thành công. "Cái áo không làm nên thày tu", vậy thì "cái ghế không tạo ra vị thế"! Vậy mà ngay cả các cơ quan công quyền đều phải có các loại ghế cho các đối tượng khác nhau bởi "họ" vẫn ngầm quy định rằng đó là cái ghế của quyền lực và chắc chắn là của nhiều..bổng lộc nữa nên luôn là mục tiêu để họ "đấu thầu", mua bán, tranh giành...! Thế mới biếu cái "bả" quyền lực khó từ bỏ lắm thay...! Cám ơn bạn Đức Hiển đã nêu ra một vấn đề có tính chân lý tưởng rất hiển nhiên mà lại vô lý tréo ngoe lâu như vậy. Điều mà tôi không hiểu là vai trò của Liên đoàn luật sư Việt Nam. Họ làm gì mà để điều phí lý tồn tại lâu đến thế? Hay họ không có vai trò gì đối với hội viên của mình? Mình thích cách viết này, rõ, rộng, săc bén về tư duy ...Hay và ý nghĩa lắm bạn hiền ơi!!