Quyền lực cát cứ Tốt nghiệp đại học, cô về làm kế toán cho uỷ ban xã, đến nay đã qua hai đời chủ tịch. Cô phàn nàn về thói hư tật xấu của đồng nghiệp và cấp trên, từ thói tham nhũng vặt cho đến chuyện hạch sách người dân để lấy tiền lót tay. Những khoản nhiều khi không đáng là bao, và việc cáu bẳn với dân không phải lúc nào cũng gay gắt, cô nói, nhưng cho thấy một thứ quyền lực cát cứ không được kiểm soát.“Em nghĩ là ai cũng biết chuyện này rồi, nhưng bức xúc nên em chia sẻ vậy thôi”, cô viết. Tôi cũng nghĩ giống cô ấy, thế nên câu chuyện trôi vào quên lãng trong dòng chảy của vô vàn sự kiện khác.Tôi chỉ nhớ lại e-mail này khi liên tiếp trong thời gian qua thứ “quyền lực cát cứ” đó nổi lên qua những bức xúc của người dân được truyền thông đưa tin.Cuối tháng 7, một công dân ở Văn Miếu “tố” cán bộ phường có thái độ không tốt khi cô đi xin giấy chứng tử cho người thân. Sau đó một vài tuần, nhiều tân sinh viên tái mặt khi bị phê “bản thân và gia đình chưa chấp hành tốt quy định của địa phương”, khi lấy xác nhận lý lịch từ uỷ ban.Những câu chuyện trên, nhờ sức mạnh cộng hưởng của báo chí và mạng xã hội, phần lớn đã được giải quyết nhanh chóng. Sau khi phân giải, các bên có vẻ đều hài lòng: quy trình không bị xâm phạm, cán bộ bị khiển trách,còn người dân cuối cùng cũng được việc cho mình.Nhưng giả dụ những câu chuyện này không được truyền tải thông qua hàng triệu lượt xem trên Facebook, hay được báo chí biết đến, thì sự việc sẽ diễn tiến như thế nào?Người dân ở những địa phương khác, đặc biệt là những nơi “xa mặt trời”, có lẽ sẽ trả lời được câu hỏi này. Chắc hẳn ít ai trong chúng ta chưa từng nghe những bức xúc của người xung quanh khi đi làm thủ tục hành chính ở địa phương.Và có lẽ, cũng không ít người từng phải cúi đầu để nịnh nọt, xuề xoà, và đưa ít “tiền biếu” để đỡ phiền hà cho một thủ tục nào đó, dù ai cũng biết đó là trách nhiệm của công chức và là thứ người đóng thuế đương nhiên được hưởng.Vấn đề đó lớn đến nỗi... ai cũng coi là chuyện thường tình.Báo cáo Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI) năm 2016 cho rằng một trong những vấn đề lớn của bộ máy hành chính cơ sở là “đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chưa được khuyến khích để chịu trách nhiệm và biết lắng nghe ý kiến của người dân”. Trong cuộc khảo sát phục vụ PAPI, 54% người phỏng vấn cho rằng phải trả tiền để được làm cho cơ quan nhà nước, và gần 40% cho rằng phải thêm tiền để có các dịch vụ công tốt hơn, như giáo dục và y tế.Việt Nam đang trong giai đoạn cải cách hành chính thứ ba, mỗi giai đoạn kéo dài 10 năm, bắt đầu từ năm 1990. Những thành tích đạt được là đáng trân trọng, và rõ ràng tình trạng quyền lực cát cứ đã giảm đi rất nhiều, đặc biệt là ở những đô thị lớn. Quyết tâm cải cách còn được đẩy mạnh hơn nữa sau Đại hội Đảng XII, với chính phủ mới quyết tâm xây dựng một bộ máy “kiến tạo phát triển”, tạo động lực cho các cá nhân và doanh nghiệp.Thế nhưng đâu đó những chuyện như ví dụ nêu trên vẫn còn tồn tại một cách ngang nhiên. Có vẻ như càng đi xuống cấp dưới, nhiệt huyết của một bộ máy “kiến tạo” lại càng lạnh dần. Nói như thuật ngữ kinh tế học, chúng ta chưa tạo ra được hiệu ứng thẩm thấu (trickle-down effect) để truyền lửa từ trung ương xuống địa phương.Càng xuống dưới, chúng ta càng tiệm cận đến giới hạn vô hình của cải cách hành chính: thái độ làm việc của cán bộ. Đây là rào cản khó vượt qua nhất, bởi quy trình có thể được thay đổi chỉ sau một đêm, nhưng tư duy thì không dễ dàng như vậy. Khi người ta đã quen với ý nghĩ làm nhà nước tương đương với có quyền lực hơn người khác, thuyết phục cán bộ phải có tư duy “phục vụ” là rất khó.Càng xuống dưới, quyền tự chủ về quyết sách và ngân sách của đội ngũ lãnh đạo cơ sở càng thấp. Đó là điều cần cân nhắc, khi bàn đến động lực “kiến tạo” của họ. Tại sao tôi phải kiến tạo, nếu như tôi vẫn sẽ phải ngửa tay “xin” cấp trên từng mét đường cho dân và từng bước quan lộ cho mình, dù địa phương có khởi sắc hay không?Mạng xã hội và báo chí có thể hiệu quả trong việc tăng cường sự tham gia của người dân. Nhưng chúng là các công cụ mang tính tình huống, và sẽ không vươn ảnh hưởng được đến nhiều xã, bản, đến hàng chục nghìn văn phòng ủy ban cấp xã trên đất nước này.Làm thế nào để “kiến tạo” không phải là một lời kêu gọi mang sắc thái tình cảm và tình nguyện? Làm thế nào để “kiến tạo” trở thành một hành động có lợi cho bản thân người thực hiện lẫn thụ hưởng, cho dù là ở cấp phường xã dưới cùng?Đó là câu hỏi khó. Nhưng tôi tin đó là điều thiết kế được. Vì các hội nghị trong đó lời kêu gọi “kiến tạo” được đưa ra, thường chỉ dừng lại ở cấp tỉnh mà thôi. Nó sẽ thẩm thấu xuống dưới cùng, xuyên qua lớp vỏ cứng của sự cát cứ, bằng cách nào?Tôi không thể trả lời cô công chức trẻ đã viết mail ở đầu bài này, rằng "em hãy cố gắng lên" hay một lời động viên suông nào đó như thế.Khắc Giang Mấy bác ăn lương trên tiền thuế của dân, làm việc để phục vụ dân nay lại quay ngược lại cửa quyền, hạch sách dân. Thay vì phê bình rút kinh nghiệm thì nên cho số cán bộ này về vừa, cho họ đi làm mướn bên ngoài để họ hiểu được cách cư xử Cán bộ xã phường họ chỉ bắt lạt dân thôi, quyền lực cát cứ gì đâu, ngồi với cấp quận huyện thì họ run nhong nhóc .Ở một đám cưới nọ , mấy anh xã ngồi vào mâm rồi tha hồ chém gió làm ồn ào và không khí náo nhiệt hẳn lên . Đến giữa buổi tiệc có mấy anh huyện xuất hiện và ngồi mâm bên cạnh . Khi đó mâm anh xã tự dưng im lặng như hết pin. Tiếng ồn ào cười nói bắt đầu vang lên ở mâm mấy anh huyện, thế rồi vài phút sau có hai anh tỉnh bước vào , cả đám cưới đều hướng về một phía . Phía đó là phía nào ? Đó là phía quyền lực và cát cứ ! Theo tôi bài này tác giả viết rất hay, với chúng tôi cái "kiến tạo" ấy lại đang cát cứ đâu đó trên trời cao, không biết bao giờ xuống được đến mặt đất. Cái đó còn tùy thuộc vào người đứng đầu của địa phương đó. Tôi có một người bạn làm ở một xã vùng sâu, vùng xa. ở đây Chủ tịch xã này áp luôn cái VP một cửa từ hồi đầu làm thí điểm, treo ngay số điện thoại chủ tịch ngay đó. Ai có việc gì khiếu nại gọi ngay hoặc lên gặp chủ tịch. Nhờ vậy mà công việc rất trôi chảy. Bà con đồng bào dân tộc rất mến mộ. Anh em công chức cũng dần tiến bộ, không thể quát mắng hạch sách dân được tí nào nữa. Vào làm việc thoải mái. Nếu hẹn thì phải có giấy hẹn đàng hooàng. Làm người, làm dân và làm việc - Cả cuộc đời mỗi cá nhân đều chỉ xoay quanh 3 vai trò,nhiệm vụ trên! Chỉ khi mỗi người làm đúng chức phận của mình,mỗi người tâm nguyện bản thân mình là một "tấm gương" để người khác soi vào và noi theo...thì khi ấy "ốc đảo quyền lực cát cứ" kia mới mong dẹp bỏ được! Bài hay quá. Kiến tạo và phát triển nếu không có giải pháp tốt thì đó cũng chỉ là hình thức, là những lời nói suông thôi. Lúc trước thì chỉ "vài con sâu làm rầu nồi canh", nay thì cứ vài ngày lại thấy vài con sâu, chúng ta cần làm quyết liệt, khẩn trương và nghiêm túc hơn trước đây nữa ! Nói đi cũng phải nói lại. Lương cán bộ phường xã chỉ tương đương lương giáo viên, thậm chí còn thấp hơn. Bảo họ uống nước lã phục vụ tốt là không tưởng. Giáo viên có thể dạy thêm hợp pháp chứ cán bộ phường xã mà "làm thêm" thì mọi người đều biết là làm gì. Đời không như là mơ và đời cũng không phải là thơ nên cuộc đời người dân phải dùng bao thơ để cho đời không bị đơ. Bài viết hay và sâu sắc tuy nhiên vấn đề thì không mới lúc này lúc kia nó lại bộc lộ ra, bài ca cải cách hành chính hát từ lâu rồi mà kết quả ra sao thì mọi người đền biết, hát nhiều nên nó trở nên nhàm và nặng về giáo điều . Bài báo cũng đề cập đến nguyên nhân của hiện tượng này tuy chưa đầy đủ. Cái dễ nhìn thấy là hiện tượng vừa qua thể hiện "quan trí" có vấn đề, là sản phẩm của việc ngồi nhầm chỗ, có thể là chạy chức, bổ nhiệm người nhà, nhóm lợi ích ... khiến cho Nhà nước kiến tạo trở thành xa xỉ và xa vời với đa số người dân . Hoan nghênh bài"Quyền lực cát cứ." ở phường tôi xảy ra đúng thế họ vô cảm, cáu gắt,coi thường người dân đến làm việc là chuyện bình thường và họ còn coi đấy là cái quyền của họ. Cái khó vì nó là con cháu ông này ,bà kia ở phương,ở quận hoặc bố,mẹ nghỉ hưu còn vào làm thế chỗ. đa số người dân đều cam chịu vì sợ bị trả thù hoặc cho qua để được việc. Đa số dân rất bất bình,mất niềm tin và ấm ức.Liệu sự "LIÊM CHÍNH VÀ KIẾN TẠO"có tới đây Khi mọi thứ vẫn đúng quy trình và "trách nhiệm tập thể" thì phải còn rất lâu cát cứ mới hết được. Sự việc này đã có từ lâu, chưa có giải pháp giải quyết căn cơ của vấn đề. Tôi còn nhớ năm 1979, anh trai cả của tôi đỗ đại học đủ điểm đi nước ngoài (đạt 22 điểm, Trường Kinh tế kế hoạch), nhưng bị phê vào lý lịch rằng "nhà chưa có người đi nghĩa vụ quân sự", rất khó cho hồ sơ nộp vào Trường. Bố mẹ tôi không biết làm thế nào, nên mẹ tôi đích thân lên Hà Nội nhờ ông cậu ruột của mẹ tôi làm địa vị to can thiệp giúp, kết quả cũng được như đúng ra nó phải thế. Và anh tôi vào học Khoa lưu học sinh ĐH Ngoại ngữ bị muộn gần một tháng. Nếu không có sự nhờ vả người nhà là cán bộ cấp cao thì sự thiệt thòi của anh tôi là đã rõ, trường hợp này không phải là cá biệt. Đưa ra vấn đề mình thấy okay, nhưng động đến chủ đề này mình tham vọng tác giả truyền tải được thông điệp nào đó cụ thể hơn để giải quyết vấn đề, ví dụ như lỗi không hẳn ở các cán bộ, mình cho rằng lỗi rất lớn cũng ở dân ... Cách đây mấy tháng, tôi xin xác nhận giấy tờ cho con gái, ra lần 1 cán bộ tư pháp bảo thiếu giấy tờ, ra lần 2 vẫn thiếu, lần 3 vẫn thiếu và kết quả là tôi phải ra đến 5 lần trong 3 ngày liên tục và mang tất các loại giấy tờ cán bộ yêu cầu. Biết là bị cán bộ hành nhưng nhất quyết tôi không nhờ vả xin xỏ hoặc phong bì qua gầm bàn. Xác định một câu là nghỉ việc 10 ngày cũng phải xin giấy tờ cho con. Khi xin xong cũng là lúc tôi gặp Chủ tịch phường đi qua, tay bắt mặt mừng hỏi thăm, sao làm giấy tờ gì mà không mang lên chỗ anh, bảo anh em họ làm?. Nói đúng 1 câu "Nhân viên anh củ hành em 3 ngày nay" rồi xin phép đi về và không ý kiến gì thêm. Thật tình, tôi làm nhà báo gần 20 năm, việc quen biết, gặp gỡ với cán bộ địa phương là chuyện không khó, nhưng chỉ trên công việc, đúng ra đúng, sai ra sai, không có chuyện nhờ vả, xin xỏ. Cái kết của đồng chí cán bộ tư pháp đó như thế nào tôi cũng không để ý. Biết đâu lần sau vẫn gặp!