'Con nhà người ta' Đến ngày 1/6, trong nhiều năm liền, tôi tới cơ quan của cha mẹ. Đợi đọc tên xong, tôi lên sân khấu để nhận phần thưởng.Cha mẹ tôi đều làm việc trong môi trường giáo dục, sống trong khu tập thể của cán bộ nhân viên trường. Những ngày đó, thỉnh thoảng tôi lại được nghe hàng xóm gào thét với con của họ: “Sang kia mà xem con nhà người ta kìa. Nó học giỏi, năm nào cũng lĩnh bao nhiêu tiền thưởng. Còn mày chẳng có giải gì, mỗi cái giấy khen học sinh tiên tiến. Bố mẹ muối mặt có biết không?”.Sự khổ tâm của phụ huynh này lại là sự rạng ngời tự hào của phụ huynh khác. Câu chuyện tưởng đã lui vào ký ức tôi, nhưng suốt 20 năm qua, mọi thay đổi dường như rất ít. Phụ huynh bây giờ một mặt vẫn kêu ca phàn nàn về một nền giáo dục quá tải, trọng thành tích; mặt khác, vẫn hào hứng chụp ảnh bằng khen, giấy khen, bảng điểm của con để khoe lên mạng xã hội, hay mừng ra mặt khi con nhận quà to từ cơ quan làm việc của bố mẹ vào những dịp này, nhờ thành tích học tập tốt.Công bằng mà nói, gần đây nhiều cơ quan đã thay đổi. Tức là vào dịp Tết thiếu nhi, cháu nào cũng được nhận quà giống cháu nào, quà tặng có thể là những cuốn sách, vé xem phim hoặc vé xem xiếc. Cách làm này mới thực đúng với ý nghĩa của ngày lễ. Tuy nhiên, hình thức khen thưởng cho con cán bộ công nhân viên chức dựa trên thành tích học tập vẫn còn không hiếm ở cơ quan nhà nước. Kết quả là, ngày vui của người này có thể là ngày buồn với người khác.Tôi tự hỏi, ngày 1/6 là ngày Quốc tế thiếu nhi, là ngày vui của trẻ em, là ngày nhắc nhở với phụ huynh về quyền bình đẳng của trẻ em, tại sao còn tư duy phân biệt giữa trẻ học giỏi và trẻ học chưa giỏi bằng quà.Những món quà giúi vào tay trẻ, rồi chụp ảnh vô hình trung tạo ra một áp lực lên cả cha mẹ và con cái. Để rồi ngày vui trở thành một ngày trẻ cảm thấy khổ sở vì bị so sánh với "con nhà người ta”. Kỷ niệm ấy sẽ theo chúng suốt cuộc đời.Chưa hết, phần lớn các phần quà này đều được "quy ra thóc", ấy là tính bằng tiền thay vì hiện vật. Việc nhận quà phân cấp bậc như vậy khiến trẻ em vô tình thấm nhuần tư tưởng cho rằng, ý nghĩa của việc học giỏi liên quan đến tiền. Nghe qua có vẻ như cách làm này thực tiễn, đó là tạo được mục tiêu, động lực cho các cháu vươn lên trong học tập. Nhưng trên thực tế, nó có nhiều cái hại hơn cái lợi.Thứ nhất, việc trao phần thưởng mang nặng tính vật chất không tạo ra được động lực từ bên trong cho trẻ. Trẻ học vì phần thưởng chứ không phải vì bất kỳ lý do nào khác. Vậy thì khi không còn phần thưởng nữa thái độ của trẻ sẽ ra sao? Điều này cũng khiến cho trẻ dần bị cách xa với mục đích chân chính của giáo dục.Thứ hai, việc trao phần thưởng vật chất cho các cháu rất có thể sẽ tạo ra cảm giác tự ti của những bạn ở nhóm yếu thế hơn, khiến các cháu dần trở nên mất tự tin vào bản thân. Nên nhớ rằng, mỗi đứa trẻ có một nhịp độ phát triển riêng, thế mạnh riêng, không ai giống ai. Việc đánh giá thành tích học tập chung chung một cách nào đó đã bỏ qua việc nhìn nhận sự cố gắng của từng cá nhân trong lộ trình của chính họ. Điều này tạo nên những ảnh hưởng vô cùng tiêu cực tới tâm lý.Cuối cùng, hình thức thưởng tiền này không chỉ tạo nên áp lực đối với con cái, mà còn đối với chính cha mẹ.Tôi sống ở Pháp đã lâu, con cái đi học bên này đã nhiều năm, nhưng chưa một lần con được nhận phần thưởng từ nhà trường hay từ cơ quan làm việc của bố mẹ, đơn giản vì hình thức này không hề có. Pháp chọn ngày 20/11 làm ngày Quốc tế về Quyền trẻ em. Ngày bế giảng cuối năm học được gọi là ngày lễ chung cho cả toàn trường, không có tuyên dương thành tích học tập, không có trao phần thưởng. Chỉ riêng ngày lễ Noel hoặc ngày Tạ ơn, cơ quan làm việc bố mẹ có thể tổ chức một buổi vui chơi nho nhỏ cho các cháu con của nhân viên, có tặng quà nhưng phần thưởng nào cũng na ná nhau do các cháu tự chọn, không phụ thuộc vào địa vị của bố mẹ hay thành tích học tập của con.Liên Hiệp Quốc khi nói về ngày Quốc tế thiếu nhi đã tuyên bố rằng, đây là dịp mà các quốc gia tăng cường sự đoàn kết, hiểu biết về trẻ em trên toàn thế giới, cùng chung tay vì sự hạnh phúc của trẻ. Đây cũng là dịp để mỗi chúng ta thể hiện sự ủng hộ và nâng cao nhận thức về quyền trẻ em, chuyển những suy nghĩ thành đối thoại và hành động, xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn cho trẻ.Tôi vừa đọc bản tin trên trang web một cơ quan ngang bộ ở Hà Nội, thông báo việc tổ chức lễ tuyên dương khen thưởng hơn 1.000 học sinh giỏi là con em cán bộ công nhân viên. Bản tin nhấn mạnh, đây là hoạt động “ghi nhận công lao nuôi dưỡng giáo dục của các bậc phụ huynh, qua đó thể hiện sự quan tâm sâu sắc của lãnh đạo cơ quan đối với thế hệ tương lai của đất nước”.Tôi tự hỏi, có thật làm thế này là "ghi nhận công lao nuôi dưỡng của phụ huynh" và "quan tâm đến thế hệ tương lai" một cách chân thành không? Chẳng lẽ các em học chưa giỏi thì bố mẹ không có công lao nuôi dưỡng. Và tưởng thưởng các cháu học giỏi mới là quan tâm đến thế hệ tương lai?Ngô Thị Phương Lê Thành tích không có gì là xấu và thành tích xứng đáng được vinh danh. Triệt tiêu sự vinh danh, triệt tiêu phần thưởng không phải là giải pháp vì điều đó cũng đồng nghĩa với triệt tiêu động lực học tập.Sau này các cháu đi làm các cháu cũng sẽ đối diện với những tình huống tương tự: nhân viên nào làm việc có hiệu quả, có thành tích thì được công ty vinh danh, khen thưởng. Chẳng nhẽ, vì sợ các nhân viên khác tự ti, sợ bố mẹ các nhân viên khác dè bỉu “con nhà người ta” mà công ty không khen thưởng nữa???Để giải quyết câu chuyện này, theo tôi có mấy yếu tố sau:- Thứ nhất là phải đảm bảo cho thành tích được vinh danh là công bằng, xứng đáng, tránh cào bằng như tình trạng "tất cả đều là học sinh giỏi" như hiện tại.- Thứ hai là xã hội cần phải cùng nhau xây dựng văn hóa ứng xử tích cực với thành tích. Trong đó, cơ quan, tổ chức đứng ra làm hoạt động khen thưởng, vinh danh cần phải có cách vinh danh, khen thưởng sao cho khéo léo, văn hóa để những bạn chưa có thành tích không tự ti với bản thân. Bên cạnh đó, bố mẹ và các con cũng cần phải học cái văn hóa biết chia sẻ, chung vui với niềm vui, với thành tích của người khác, nhìn nhận nó một cách tích cực và lấy đó làm tấm gương, làm động lực phấn đấu cho mình chứ không phải nhìn nó một cách đố kỵ, hằn học.- Thứ ba là tiêu chí để khen thưởng, vinh danh cần đa dạng để không bỏ sót, sự vinh danh không nên chỉ dựa vào thành tích mà cần đề cao sự nỗ lực, phấn đấu của các cháu.Phải làm sao để thành tích của cá nhân là tấm gương, là động lực để cả tập thể cùng tiến lên, tương tự như cách các công ty khen thưởng, vinh danh nhân viên giỏi vậy. Tôi thấy ngay trong gia đình, việc cha mẹ cư xử phân biệt đứa học giỏi/dở cũng có hại, làm anh chị em trong nhà đố kỵ nhau Ý kiến phân tích rất hay! Bài viết rất trúng. Tuy nhiên, cũng nên có cách phù hợp để động viên trẻ học giỏi mà vẫn không bị coi là không bình đẳng. Tôi, và con tôi, đều đã học giỏi. Nhưng khi đó, tôi luôn vẫn yêu quý và tôn trọng các bạn học không giỏi vì biết rằng các bạn ấy cũng rất cố gắng và phần nữa, nhà các bạn ấy ít điều kiện hơn tôi. Sau này tôi đã truyền tư tưởng ấy cho con rằng: học giỏi là quý hiếm, con xứng đáng được hưởng nhiều phần thưởng. Còn những người học chưa giỏi trong trường, họ sẽ có nhiều cái giỏi khác mà có khi ta không bằng. Đó đúng là điều tôi đã trải nghiệm qua gần 60 năm cuộc đời. Hay cho câu: "Sự khổ tâm của phụ huynh này lại là sự rạng ngời tự hào của phụ huynh khác". Và câu hỏi cuối bài viết của Tác giả thật là hay nhưng có lẽ rất khó ai có thể trả lời! Cũng may đây là bài ...xét lại của một người con của các bậc cha mẹ có công nuôi dưỡng con cái thành công. Chứ như tôi mà viết ra thì thế nào cũng bị bạn bè chung quanh mắng là mặc cảm, tự ti, ganh ghét, tị nạnh với con nhà người ta. Bài viết rất hay. Mình thấy dịp này bố mẹ nhà nhà khoe thành tích của con lên mạng xã hội.... Rồi đủ kiểu giấy khen các bác ạ. (vd: em Nguyễn văn A đạt thành tích nổi trội môn A và B...) ngày xưa đi học em thấy để được giấy khen là học sinh giỏi hay học sinh tiên tiến là cũng vã mồ hôi, một lớp khoảng (40-50 học sinh) cả giỏi cả tiên tiến có khoảng hơn chục bạn. Giờ có những lớp ở trường tiểu học 95% học sinh một lớp được giấy khen. Em thích bài viết của bác, thích cái cách tổ chức của người nước ngoài họ quan tâm giáo dục rất bình đẳng. Bản chất ngày Quốc Tế Thiếu Nhi là ngày vui chung của mọi trẻ em, không phân biệt trẻ giỏi hay dốt, giàu hay nghèo ... Cớ chi lại tặng thưởng khen ngợi làm gì. Ngày này chỉ nên tổ chức các hoạt động có ý nghĩa cho tất cả mọi trẻ. tôi thấy ý kiến của bạn rất đúng Tôi rất đồng tình với bài viết của bạn. Đúng là con có thành tích học tập tốt thì bậc cha, mẹ sẽ cảm thấy vui hơn và qua đó tự đánh giá và rút kinh nghiệm trong việc giúp con học khi ở nhà sao cho hiệu quả. Nhưng tạo ra sự phân biệt thì theo tôi là không nên làm, hãy để cho các trẻ cùng vui và cùng nhau lớn lên mà không có rào cản nào giữa chúng. Cám ơn bạn về bài viết! Tôi lớn lên ở Vietnam và từng là học sinh giỏi. Tôi tự hào sung sướng khi được khen nhưng lại ngại ngần khi gặp bạn cùng trang lứa không được tương tự. Một số bạn của tôi đã bỏ học giữa chừng và tôi cho rằng thiếu khuyến khích từ nhà trường, miệt thị của cha mẹ là một phần của nguyên nhân.Nay đang sống ở Mỹ và con tôi học rất giỏi. Con tôi không nhận phần thuởng đặc biệt nào ở trường và không được nêu danh trước trường. Chúng tôi chỉ nhận được những nhận xét tuyệt vời từ giáo viên khi gặp trực tiếp. Tôi hoàn toàn đồng ý với cách làm của xã hội và nền giáo giục Mỹ.Rất đồng ý và cảm ơn tác giả đã viết bày này. Không phải trẻ nào cũng giỏi, bản thân mình không giỏi thì cứ đòi con giỏi, mình giỏi bắt con phải giỏi hơn. Con mình giỏi thì mình vui, con mình không giỏi thì tìm hiểu nguyên nhân, nếu di truyền thì chịu thôi, ham chơi thì khuyên nhủ, mất căn bản thì tìm cách bổ sung. Thực lực con mình đến đâu mình đồng hành đến đó, không so sánh, không ganh tị, không chì chiết...Thế thôi. Chỗ tôi, từ nhỏ đến lớp 6 có 2 loại phần thưởng: 1 dành cho hs có kết quả cao nhất lớp và 1 cho hs có nhiều cố gắng nhất, do thầy cô chọn. Thằng cu nhà tôi nhận được phần cho hs cố gắng nhất, sau đó thấy nó tự tin hẳn ra, ngoan và cố gắng nhiều hơn. Quả là mô hình đáng bắt chước. Trẻ học giỏi là nỗ lực của bản thân, do di truyền và sự tận tình của dạy dỗ thầy cô. Phần thưởng chỉ là động viên khích lệ, không nên quan trọng hóa. Con tôi đạt thành tích tốt cũng chỉ là một chầu kem ! Con học giỏi tôi không mừng quá mức, con học chưa tốt tôi cũng không buồn quá sức. Nói chung sức học của các cháu do nhiều yếu tố cộng lại, chỉ cần động viên con cố gắng, chăm chỉ là được...