Giấc mơ công nghiệp Anh tôi là một trong những chứng nhân điển hình tham gia vào hiện thực hóa mục tiêu "công nghiệp hóa, hiện đại hóa" đất nước. Ngày các bạn cùng trang lứa háo hức thi đại học, anh tôi lặng lẽ đạp xe vào Tây Lộc, Thừa Thiên Huế xin học nghề may.Dù tiếc nuối đường học vấn, anh muốn nhanh chóng gánh vác trách nhiệm con trai trưởng để phụ giúp gia đình. Rồi cơn sốt may xuất khẩu áo gió tràn vào Sài Gòn đã kéo nhiều thanh niên xứ Huế xuôi Nam tìm cơ hội. Nhảy vội lên chuyến xe đò mù mịt khói với chiếc cặp học trò nhẹ hều trên vai, anh còn không kịp nhìn ba mẹ và các em nhòe nước mắt chia tay. Đó là một ngày xuân của 30 năm trước.Tôi đỗ đại học, anh em tôi tái ngộ tại Sài Gòn sau đó 3 năm. Tôi còn nhớ lần đầu đạp xe lên thăm xưởng anh làm việc và ở lại tại Hòa Hưng. Đó là cái xưởng may nóng hừng hực, vải vóc chất đầy các phòng và lối đi. Người anh ốm nhom và xanh xao vì phải thường xuyên làm việc đến khuya, gần như không có ngày nghỉ. Mồ hôi nhễ nhại, anh dặn không được nói cho ba mẹ biết về điều kiện làm việc và sinh hoạt của anh.Lúc còn ở Huế, tôi vẫn hình dung một cuộc sống rạng ngời của anh nơi Sài Gòn đô hội. Hình ảnh của anh làm tôi ngỡ ngàng với những gì được học qua môn Giáo dục Công dân. Những người như anh trong sách là "lực lượng sản xuất tiên phong tạo ra các giá trị thặng dư và sự giàu có cho xã hội trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước". Lẽ nào?Sau 30 năm đặt chân vào Sài Gòn, hiện nay vợ chồng anh cũng chỉ tạm ổn định với nghề may. So với bạn bè, anh được coi là người "có thăng tiến trong sự nghiệp" khi được cân nhắc lên làm quản lý kỹ thuật từ rất sớm. Tuy vậy, việc sở hữu một ngôi nhà đàng hoàng với chiếc ô tô, tạm gọi là chuẩn mực của sự khá giả ở Việt Nam, đối với anh là giấc mơ rất xa vời.Đến năm 2030, đất nước được kỳ vọng hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, với tỷ trọng công nghiệp trong GDP đạt trên 40%.Suốt chiều dài lịch sử, công nghiệp (không tính xây dựng) chưa bao giờ đóng góp đến một phần ba GDP của Việt Nam. Trong 30 năm qua, dù được ưu tiên nhiều nguồn lực, công nghiệp vẫn không đáp ứng vai trò đầu tàu như kỳ vọng. Tỷ trọng công nghiệp đóng góp vào GDP chỉ tăng được từ mức gần 20% năm 1990 đến mức 28,5% năm 2019, nghĩa là chỉ tăng 8,5 điểm phần trăm trong suốt 30 năm. Với những gì ta đã thấy, tôi không dám chắc công nghiệp Việt Nam sẽ có bước đại nhảy vọt trên 11,5 điểm phần trăm để chạm mốc trên 40% trong GDP chỉ trong 10 năm tới.Tuy thừa nhận rằng, công nghiệp đã cùng với xây dựng, dịch vụ và nông nghiệp đóng góp vào tăng trưởng GDP của đất nước thời gian qua. Nhưng với những mặt được và mất, lợi ích và chi phí, có lẽ các nhà quản lý Việt Nam nên tư duy lại về việc phát triển công nghiệp.Điểm chung của nền công nghiệp Việt Nam sau vài chục năm công nghiệp hóa là sa lầy vào gia công - lắp ráp, khai thác - xuất khẩu tài nguyên thô và sự mở rộng không thể kiểm soát của những ngành thâm dụng năng lượng. Một mâu thuẫn có tính cốt lõi, khi mục tiêu tối hậu mà quốc gia hướng tới là "dân giàu, nước mạnh" thì công nghiệp lại đi theo những ngành tạo ra giá trị gia tăng thấp nhất trong chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu. Nói cách khác, tăng trưởng công nghiệp lâu nay chỉ dựa trên khai thác vốn tài nguyên và cơ bắp, thay vì chất xám, nên dân chưa giàu là lẽ tự nhiên. Liệu có cách nào để giàu mạnh mà không nhất thiết phải công nghiệp hóa như con đường đã, đang và đi?Ta đặt mục tiêu công nghiệp hóa nhưng không định lượng được cái giá phải trả cho sự mất đi của những cánh đồng, dòng sông, bờ biển, khu rừng, ngọn núi và cả bầu trời trong xanh. Trong mọi hoạt động kinh tế, công nghiệp là nguyên nhân hàng đầu gây cạn kiệt, suy thoái tài nguyên và ô nhiễm môi trường hơn thập kỷ qua tại Việt Nam.Hiệp hội doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam ước tính ô nhiễm không khí gây thiệt hại cho Việt Nam khoảng 5% GDP. Ngân hàng Thế giới ước tính ô nhiễm nước gây tổn thất cho Việt Nam khoảng 3,5% GDP. Tức chỉ riêng ô nhiễm không khí và nước đã lấy đi của Việt Nam hàng năm gần 23 tỷ USD, và con số này gia tăng tịnh tiến theo tăng trưởng kinh tế của quốc gia. Đó là chưa kể những thiệt hại do suy thoái đất, nước ngầm, rừng, tài nguyên khoáng sản, đa dạng sinh học... Hay chưa tính đến những thiệt hại kinh tế khi giới đầu tư và khách du lịch quay lưng lại với Việt Nam vì ô nhiễm, những cuộc tị nạn môi trường và bất ổn xã hội như là hệ quả gián tiếp."Bắt chước Trung Quốc trong lĩnh vực sản xuất hàng hóa giá rẻ là điều Việt Nam hoàn toàn không nên làm", khuyến cáo này được giáo sư Michael Porter, cha đẻ thuyết cạnh tranh, người tiên phong đưa ra lý thuyết "Lợi thế cạnh tranh của các quốc gia", phát biểu trước 700 đại biểu là lãnh đạo quốc gia và doanh nghiệp Việt Nam 10 năm trước. Ông nêu ra hai cái bẫy làm giảm năng lực cạnh tranh: chạy theo mục tiêu tăng trưởng mà xem nhẹ khả năng sinh lời, và tư duy rập khuôn, bắt chước. Ông cũng gợi ý, để giành lợi thế cạnh tranh, phải tạo ra sự khác biệt.Một thập kỷ đã trôi qua, lời nói ngày nào của Michael Porter vẫn còn nguyên giá trị. Tôi chưa thấy sự khác biệt nào để hy vọng công nghiệp Việt Nam có thể cạnh tranh trong khu vực, chưa nói trên toàn cầu.Suốt hơn 4.000 năm lịch sử, dân tộc Việt Nam luôn nỗ lực và khao khát vươn lên để có đời sống ấm no cho  nhân dân và thịnh vượng cho tổ quốc. Từ những ngày đầu dựng nước, Việt Nam từng là một trong những nền văn minh nông nghiệp và thương mại ở Đông Á. Đầu thế kỷ 19, nền kinh tế Việt Nam lớn thứ năm trong khu vực, có quy mô lớn hơn Philippines và Myanmar cộng lại, và gấp Thái Lan hơn 1,3 lần. Điều đó cho thấy dân tộc Việt Nam có một nền tảng đủ tốt để trở nên hùng cường. Nhưng trong mấy chục năm qua, chúng ta đã sao chép máy móc mô hình kinh tế của Liên Xô và Trung Quốc, bỏ qua sở trường là một quốc gia nông nghiệp hàng ngàn đời nay để chạy theo sở đoản công nghiệp xa lạ. Hậu quả, ta đã bị bỏ lại quá xa trên con đường kiếm tìm thịnh vượng.Nếu việc tổ chức và vận hành nhà nước như một doanh nghiệp lớn thì lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp này đang ở đâu? Với nền tảng là một quốc gia nông nghiệp, tôi ủng hộ chọn nông nghiệp và dịch vụ làm trụ cột cho nền kinh tế, với một hệ sinh thái hỗ trợ vận hành hai ngành này để đạt hiệu quả cao nhất. Tôi cũng ủng hộ công nghiệp hóa, nhưng là công nghiệp hóa nông nghiệp, và ưu tiên những ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghệ sạch, công nghiệp hỗ trợ; đồng thời hạn chế, hướng đến loại bỏ dần những ngành thâm dụng năng lượng, sức người và ô nhiễm môi trường.Không quốc gia nào có thể cạnh tranh ở tất cả các ngành, theo giáo sư Michael Porter, các quốc gia chỉ có thể thành công khi có lợi thế cạnh tranh bền vững trong một số ngành nào đó. Sự khác biệt của Việt Nam là nguồn vốn con người cùng các giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan thiên nhiên. Đó là điều kiện cần, còn điều kiện đủ song song đó để tạo nên ưu thế quyết định sự thành công của Việt Nam là một thể chế ưu việt.Giấc mơ công nghiệp theo kiểu "phát triển trước mắt, trả giá về sau" bởi nó chưa bao giờ đem lại thịnh vượng bền vững cho quốc gia nào.Nguyễn Đăng Anh Thi Một bài viết cực kỳ hay và rất chính xác. Những tử huyệt của cái gọi là công nghiệp hóa mà Việt Nam sa vào đã dần hiện thực và Việt Nam gần như chưa có lối thoát, cả về sức cạnh tranh của nền kinh tế, sức khỏe và trình độ của người lao động, môi trường, năng lượng, cơ sở hạ tầng... Và cuối cùng, cho đến nay, về mặt chiến lược, Việt Nam chưa nhìn thấy và khai thác được bất cứ lợi thế cạnh tranh nào. Những bài viết đau đáu cho tương lai của đất nước, cho đời sống nhân dân này chỉ đc số ít người có lương tri đọc. Có lương tri trong thời điểm này dễ bị coi là kẻ rỗi việc ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng. Thực phẩm bẩn, không khí bẩn, nước bẩn... Chất lượng cs chúng ta có cao ko? Nhìn hào nhoáng xe cộ, nhà lầu nhưng cuối cùng vẫn hít thở chung 1 bầu không khí, sống trong ô nhiễm. Thôi thì sống thêm đc năm nào biết năm đó. Suy cho cùng bản năng cơ bản của loài vật vẫn là tồn tại. Tôi biết một bạn được gia đình cho du học bên Mỹ và tốt nghiệp với tấm bằng kỹ sư về CNTT. Học xong, anh lấy luôn một cô vợ Mỹ gốc Việt, và giờ thì anh ấy hài lòng với công việc làm nail. Đó một trường hợp điển hình của rất nhiều người Việt dù được sống và học tập trong môi trường phát triển cao nhưng rốt cuộc họ vẫn chọn những công việc giản đơn hay cao hơn là kinh doanh thay vì theo đuổi những công việc kỹ thuật đòi hỏi nhiều tìm tòi. Muốn công nghiệp hóa nhưng thiếu lao động có trình độ kỹ thuật, chuyên môn thì giấc mơ đó xa vời lắm Tôi vẫn còn nhớ như in trí trong đầu rằng vào thời điểm 1992-1993, đã có những bài viết rất háo hức lạc quan về tình trạng đất nước trong tương lai năm 2000 với bao lời tiên đoán tin chắc rằng Việt nam sẽ nhanh chóng trở thành một cường quốc công nghiệp trong khu vực. Rồi thời gian lặng lẽ trôi qua.... Việt nam vẫn còn nghèo nàn và lạc hậu. Một người bạn từ VN sang Mỹ hỏi tôi cái gì làm nước này giàu mạnh nhất thế giới? Tôi trả lời rằng, riêng trong ngành kỹ sư thì Mỹ thua hẳn Đức và Nhật nhưng các công ty Mỹ lại rất giỏi trong nghệ thuật quản lý điều hành. Thí dụ như người quản lý sẽ đuổi thẳng tay một nhân viên kém cỏi mặc dù đó là người thân của giám đốc mà không hề bị trả thù. Như vậy theo tôi, cái chìa khóa của vấn đề là quản lý, quản lý, quản lý,... không nghiêm túc đầu tư cho giáo dục, nghiên cứu phát triển, đừng mong công nghiệp hóa. Theo nhận định của cá nhân tôi, Việt nam chúng ta nên tập trung công nghiệp hoá nền nông nghiệp trước, đầu tư vào phát triển công nghiệp phần mềm , y học và dịch vụ, công nghệ giáo dục. Vì sao? Nếu đầu tư cho sản xuất công nghiệp chúng ta không cạnh tranh về giá với gã hàng xóm khổng lồ mà hãy lợi dụng những gì gã ấy sản xuất ra và chúng ta sáng tạo tiếp sau đó. Ví dụ: sản xuất chip chúng ta cạnh tranh được với họ không? Hơi xa ! Vậy tại sao chúng ta không dùng chip của họ để tạo ra sản phẩm khác có giá trị gia tăng cao hơn! Công nghiệp hoá đất nước bằng con đường đứng trên vai người khổng lồ xem ra thực tiễn hơn! Bài viết hay quá, tôi đồng quan điểm với tác giả!Nông nghiệp và dịch vụ là thế mạnh của đất Việt và dân Việt. Không thể cạnh trạnh sx điện thoại, xe hơi, tàu thuỷ với thiên hạ đc đâu và đừng có mà mơ như vậy mãi đi. Ấn độ, một nước đã và đang đi theo con đường phát triển như bài báo đề ra, đó là bỏ qua công nghiệp - manufacturing, hướng đến dịch vụ và kinh tế nông nghiệp truyền thống. Họ xác định đó chỉ là ảo tưởng. Mặc dù Ấn độ có những công ty phần mềm toàn cầu, chuyên về outsourcing, nhưng tăng trưởng vẫn không đồng bộ và đang chững lại. Made in India, một chương trình phát triển công nghiệp của TT Modi, xem ra hơi trể. Vì chủ yếu là phải thu hút FDI về công nghiệp, nhưng India chưa thu hút đc nhiều so với tiềm năng. Tất cả những nước đã phát triển đều phải đi qua công nghiệp hoá, châu Âu, Mỹ, Nhật Hàn... 1 cái khó cho những nhà hoạch định chính sách là số người ở tuổi lao động ở VN rất cao. Nếu không tạo công ăn việc làm qua các công việc gia công, lắp ráp thì sẽ có 1 số lượng người ở tuổi lao động thất nghiệp.Tôi không ủng hộ công nghiệp nặng vì cái giá phải trả cho môi trường và năng lượng phục vụ cho công nghiệp nặng là rất cao và không tương xứng.Tôi ủng hộ công nghiệp hóa nông nghiệp nhất là công nghệ chế biến sau thu hoạch vì sẽ làm đa dạng hóa sản phẩm và giá trị thặng dư. Đồng thời sẽ dịch chuyển 1 số lượng nhân công làm gia công , lắp ráp sang.....và cái tiềm năng nhất vẫn là du lịch. 1 ngành công nghiệp không khói mà VN hội đủ các điều kiện để phát triển.Cám ơn tác giả đã chia sẻ! Đúng quá anh à!Muốn phát triển, trước tiên phải xuất phát bằng TRÍ TUỆ, sau đó là bằng THỰC LỰC và SỞ TRƯỜNG. Khi chúng ta đã tự làm chủ được mình, lúc đó giấc mơ công nghiệp không phải là xa vời.Câu "DÂN GIÀU - NƯỚC MẠNH" chưa bao giờ sai cả. Nguyễn Đăng Anh Thi .bạn là ai mà đọc bài của bạn tôi thấy thật đúng .thật hay . Việt Nam chúng ta tại sao phải chạy theo công nghiệp khi sức cạnh tranh yếu kém về mọi phương diện. Trong khi phát triển nông nghiệp và dịch vụ nông nghiệp, du lịch có đủ sức cạnh tranh và ít gây tác động đến môi trường. Theo học cơ khí năm 2003. Tôi cứ nghĩ ngành này sẽ giúp mình theo đuổi phát triển bền vững. Nhưng sau khi ra trường mới thấy được. Hiện sinh viên ra trường ngành này đang làm ở các công ty FDI tại Việt Nam. Chủ yếu là out source. Tức họ đưa việc nước ngoài về cho mình làm.Đất nước chưa có các công ty sản xuất lớn về oto hay xe máy thì bao giờ mới có nền công nghiệp thực sự. Con người thì Việt Nam cũng chưa đủ khả năng nữa. Bạn hiểu, tôi hiểu, nhưng ngoài kia còn rất rất nhiều người chưa hiểu, thì làm sao phát triển được đây. Haiz!!!