Ngư dân không biển Trước đây, nhà ông Mã cách biển chỉ 60 mét. Mở mắt ra là biển. Chiều chiều, những con thuyền về bờ bất luận được ít hay nhiều tôm cá đều có người vợ đứng chờ sẵn, gánh cá lên bờ bán. Còn ông sẽ nhảy xuống làn nước mát ngụp lặn như một đứa trẻ trước khi về nhà.Nắng và những con sóng dữ của biển khơi không khiến ông Mã chùn bước, nhưng đoạn đường ra biển mưu sinh mỗi ngày giờ trở lên xa xôi. Muốn tắm biển, ông cũng chỉ còn cách băng qua đại lộ Nguyễn Tất Thành. "Nhưng không sướng như biển của làng mình", ông nói.Ông Mã không phải là người duy nhất ở làng biển Nam Ô mệt mỏi với gánh ngư cụ từ nhà ra những con thuyền nhỏ neo tạm dưới bãi cát lẫn những gạch, đá mới giải tỏa.Nam Ô là địa danh gắn với cuộc vượt Ải Vân Nam tiến của người Việt từ 700 năm trước. Những người lập làng chọn bãi cát trắng thoai thoải, nơi có mỏm Hạc nhô ra biển, một bên là dòng sông nhỏ, xa xa về phía bắc là Hải Vân quan. Dân cư ngày một đông. Họ cùng nhau bám biển, bắt những con cá tươi ngon về làm mắm, tạo nên thương hiệu nước mắm Nam Ô nức tiếng. Nhưng giờ, 500 hộ dân đã phải bỏ lại nơi chôn nhau cắt rốn, để thành phố giao đất cho chủ đầu tư khoác lên làng biển này tấm áo "Khu du lịch sinh thái". Một hàng rào 3km với thép và những tấm tôn được dựng lên, chia đôi khu dân cư với biển. Năm lối đi tạm, mỗi lối chừng 4m ngang, được chủ đầu tư mở cho người dân xuống biển tắm, neo đậu thuyền thúng và ra khơi đánh bắt. Nam Ô trở thành điểm nóng, khi hai tuần trước, những người dân từ thanh niên đến phụ nữ, trẻ em tập trung phản đối việc chủ đầu tư khóa lối xuống ghềnh đá Nam Ô đang mùa lên rêu xanh mướt."Dự án chưa triển khai thì không thể ngăn người dân xuống biển", một phụ nữ trong làng nói lý lẽ. Họ, sau đó đã cùng nhau dùng tay phá hàng rào thép bọc kín tôn, để tự mở lại lối xuống biển.Từ 10 năm trước, lãnh đạo thành phố đã ký quyết định giao hơn 36 ha, bao gồm cả mộ tiền hiền, phế tích thờ Huyền Trân Công Chúa, miếu Âm hồn, Lăng Ông... và cả cánh rừng mà dân làng bao đời gìn giữ cho doanh nghiệp làm khu du lịch sinh thái. Dự án chậm triển khai, đến nay vẫn chưa được cấp giấy phép xây dựng. Và ngần ấy năm, dân Nam Ô không còn được úp mặt vào biển. Ông Mã nói không biết sẽ tiếp tục được đi biển đến bao giờ, dân làng sẽ tắm biển ở đâu khi khu Du lịch sinh thái Nam Ô được xây dựng. Những bờ biển ở Đà Nẵng có chung một hướng quy hoạch: biến thành đất vàng du lịch. Nam Ô là nơi người dân lên tiếng mạnh mẽ phản đối, nhưng cách đó không xa, phía Ngũ Hành Sơn, hàng vạn người dân cũng đang ở trong hoàn cảnh tương tự. Đó là 12km bờ biển Non Nước đã bị các resort vây kín.Người ta có quyền tự hỏi: hàng chục bờ biển đã được phủ kín bởi resort đó, liệu có phải là cái giá đắt mà Đà Nẵng đang phải trả, hay chỉ là một phần lãi suất rất nhỏ cho tốc độ phát triển đô thị thành phố?Nếu không có những cuộc đổi đất lấy công trình của người đứng đầu thành phố từ hơn 10 năm trước, thì Đà Nẵng bây giờ không có được những khu nghỉ dưỡng sang trọng, không thể trở thành điểm đến hấp dẫn, hay có được lượng khách ước đạt 6,6 triệu lượt người trong năm 2017. Những resort bịt lối xuống biển ấy, là nơi đại diện cho Việt Nam đón tiếp lãnh đạo 21 nền kinh tế thành viên APEC, tổ chức quốc yến, Hội nghị Thượng đỉnh...Trước khi thành phố mở con đường Sơn Trà - Điện Ngọc nối biển Đà Nẵng với phố cổ Hội An, bãi biển hoang sơ là nghĩa trang của người dân trong vùng. Bây giờ, những vệt đất ven biển đã trở thành đất vàng, đất kim cương.Khi đưa ra những quyết định cho chủ đầu tư, có lẽ những yếu tố văn hóa và quyền hưởng thụ biển của người dân bản địa đã không được lãnh đạo thành phố tính đến. Bây giờ, chính quyền đang phải đi thương lượng với từng chủ đầu tư mở lối xuống biển.Doanh nghiệp khi được "giao quản lý" luôn cả bãi biển thực hiện dự án, chắc chắn không dễ chấp thuận việc có lối đi công cộng chia cắt khu nghỉ dưỡng năm sao. Với người dân, những lối đi ấy được tính toán đến từng mét đất và ngần ấy diện tích sẽ không thể tạo ra những bãi tắm công cộng đúng nghĩa. Sau nhiều năm tận hưởng tốc độ phát triển, mãn nhãn với những resort dọc bờ biển và luồng khách du lịch đến tiêu tiền, “cái giật mình” ở Nam Ô đặt ra một loạt câu hỏi về quyền và lợi ích của người dân địa phương Đà Nẵng.Những tiếng than của dân làng Nam Ô chỉ là một trường hợp cá biệt; hay là sẽ còn nhiều nơi dọc bờ biển Đà Nẵng và Việt Nam nói chung xuất hiện thêm những cái giật mình: “Đường xuống biển của dân đâu?”.Người dân dọc những bờ biển bạc nên vui vẻ chấp nhận những khối nhà có giá trị kinh tế cao che tầm nhìn, vui vẻ chuyển sang hóa vào nền kinh tế du lịch; hay là chính quyền sẽ có được bài học nào từ việc “phân lô” những vùng đất, không chỉ có kinh tế mà còn là cộng đồng văn hóa ngàn đời?Nguyễn Đông Đây là hiện trạng chung của rất nhiều vùng biển Việt Nam, nhất là những vùng biển đẹp. Trong chuyến đi Phú Quốc vừa rồi, tôi đã được nghe tâm tư của dân đảo, những bãi tắm đẹp nhất đảo giờ người dân không được xuống tắm. Hãy trả lại biển cho dân đia phương, vì chính họ mới là chủ nhân thực sự. Thương người dân biển quá cô bác ơi. cái mất đi là văn hóa. Một đất nước chỉ có thể ghi tên mình trên bản đồ thế giới bằng "văn hóa". Nhưng chúng ta đang làm mai một đi nhiều nét đẹp văn hóa...Chính quyền ĐN nên dựa vào nền tảng là "văn hóa địa phương" để phát triển du lịch. Đó cũng là lối đi của nhiều nước trên thế giới Sự phát triển quá ồ ạt của các khu nghĩ dưỡng đã đẩy người nghèo ra khỏi nơi chôn nhau cắt rốn và xác lập mối quan hệ bất bình đẳng: không có tiền thì đừng hiện diện ở những nơi đẹp. Bờ biển bây giờ cũng giống như vỉa hè trở thành tài sản cá nhân hết rồi. Em một bên và biển chỉ được ngắm. Biển+bờ biển ngày xưa là của chung. Ngày nay bán bờ biển cho doanh nghiệp. Người dân biết sống sao khi không được xuống Biển. Ai chịu trách nhiêm đây? Tôi- một người con quê, nhà nằm sát biển cũng đang chịu thực trạng như vậy. Bờ biển đẹp ngày xưa, yên bình đã gắn liền với tuổi thơ, những ký ức đẹp và gắn liền cả với đời sống của gia đình tôi, cũng như người dân trong vùng sắp không còn nữa. Thay vào đó là những khu du lịch và resort mọc lên chạy dọc bờ biển. Người dân được quy hoạch lại sống san sát cùng nhau, Đất vùng quê nhưng không thể có mảnh vườn xanh mướt, đặc biệt những người dân chài sẽ làm gì để kiếm sống. Liệu rằng khi những dự án đó hoàn thành, người dân quê có còn được tận hưởng vẻ yên bình vốn có, dân chài có còn được tự do đánh bắt cá, người dân quê có còn được tự do thoải mái xuống biển ??? Tôi từng ghé qua các resort tại Mexico. Nước biển trong veo, cá bởi đầy dưới nước, cua bò lên cả các thành cầu tàu. Còn khi ghé qua một resot tại Vủng Tàu, thì không thấy một con cá nào dưới biển, xuồng đáng cá chạy ồn ào ban đêm thấy mà chán. Tại sao các resort không hợp tác với ngư dân cùng nhau phát triển resort? Tất cả các ngư dân được chi cổ phần và vào làm việc trong resort, các ngư dân sẻ đổi việc từ đánh bắt cá sang nuôi cá cho khách du lịch ngắm. Nên nhớ là đánh bắt cá thì cân ký, bán hết là hết cá. Còn nuôi cho khác du lịch ngắm, thì lấy tiền hoài, mà cá vẩn còn đó. Xã hội phát triển không thể cứ như xưa, nhưng thay đổi cũng nên hài hoà, có khu du lịch, thì cũng phải có biển cho ngư dân sống... Một câu chuyện cũ nhưng nếu để ý là mọi nơi đều vậy , từ người nông dân phải nhường đất ruộng cho dự án , người dân biển phải nhường bãi biển , Đành rằng là sự phát triển theo xu thế , nhưng khi những tính toán không đúng , sự chuyển dịch kinh tế và xã hội chưa đủ thì khi dân mất đất có cầm một đống tiền rồi cũng hết . Có một thứ cho sự phát triển du lịch là hài hòa lợi ích nhưng đó là cái chính quyền bắt buộc phải nhìn xa trông rộng hơn để lo cho người dân những người tin yêu và giao quyền cho họ . Đừng nghe DN hứa mà hãy nhìn nhưng gì họ làm đa phần là lợi ích cá nhân và cục bộ theo xu thế chung - họ vẫn là những người tài dám nghĩ dám làm . Nhưng cái giá trị nào cũng có cái giá của nó cả thôi . Để thu hút khách du lịch nước ngoài giàu có thì cần có những resort cao cấp. Dân mình đi du lịch nước ngoài thì về chê bai các địa phương có cảnh đẹp không biết làm du lịch không biết phát triển kinh tế. Nhà dân xây lụp xụp xả rác ô nhiểm khắp bãi biển thì khách nào dám tới. Nhưng nếu kêu gọi các chủ đầu tư lớn xây dựng resort sạch đẹp thì lại nói phải bảo vệ "văn hóa", phải thương người dân sống "thoải mái" như trước. Singapore trước đây cũng có rất nhiều nhà dân lụp xục dọc theo bờ kênh, bờ biển. Họ giải tỏa xây mới thì người dân cũng phát triển theo, học hành thêm để vào làm cho các resort. Bản thân người dân không chịu thay đổi nhưng muốn kinh tế phát triển thì làm cách nào ? "Doanh nghiệp" , "Tập đoàn" ... có lẽ người dân cũng chưa biết hết bên trong đó là của ai? Ai đứng đằng sau nó? Đúng là nhiều bãi biển du lịch hiện nay ít có bãi tắm công cộng. Ít có bãi neo đậu nghề cá truyền thống. Người dân cảm thấy hụt hẫng nhìn những khu nghỉ dưỡng chiếm mất những bãi biển thân thương bao đời nay Khi cái cha chung không ai khóc thì vậy thôi ... Ánh mắt buồn bã của một ngư ông ở một làng chài ven biển ở Quảng Trị, là nơi hàng bao đời gia đình ông bám biển, tuy chỉ là đánh bắt gần bờ nhưng cũng đủ nuôi sống gia đình ông và ở đó là tình yêu với biển - khi ông kể với tôi rằng đất đã bị lấy làm dự án, ánh mắt ám ảnh tôi đã hơn 10 năm rồi!, Đọc bài của nhà báo rất xúc động và đau đáu một lời giải đáp!