Đại học dạy gì? Ký ức đầu tiên về trường học của tôi là những giờ dưới ánh đèn dầu leo lét, trong căn lán sơ sài dựng tạm giữa rừng dành cho bọn trẻ thành phố sơ tán về nông thôn tránh bom.Tôi học ở mọi nơi có thể, từ ở nhà, nơi sơ tán, cho đến trong rừng. Tôi học từ bất kỳ ai sẵn sàng dạy, từ mẹ, cô bác hàng xóm hay anh chị đi trước trong làng. Mãi đến năm 1972, tôi mới biết một ngôi trường thực thụ là thế nào khi đặt chân về Hà Nội sau khi các cuộc ném bom ngừng hẳn.Với thế hệ chúng tôi, chiến tranh và hệ lụy của nó đã tạo ra một thế giới nhiều biến động (volatility), bất định (uncertainty), phức tạp (complexity) và mơ hồ (ambiguity) - ngày nay gọi là thế giới VUCA.Tuy vậy, những thử thách ấy lại không thể vùi lấp trong chúng tôi khát khao học tập và đam mê tri thức. Tôi đã đọc và ghi nhớ mọi cuốn sách có được trong tay, dù đó là sách lịch sử, văn chương hay sinh học. Theo một cách nào đó, đấy chính là nền "giáo dục khai phóng" mà tôi đã tự tạo ra cho mình.Tuy nhiên, thế giới VUCA của tôi khi ấy còn nhỏ bé và khép kín. Tất cả mọi người đều chung một vạch xuất phát, và đều phải đối mặt với thử thách như nhau. Nhưng với các bạn trẻ ngày nay, thế giới VUCA đang phải đối mặt hoàn toàn khác biệt.Đó là nơi thay đổi diễn ra từng ngày, từng giờ và không thể lường trước do tốc độ phát triển chóng mặt của khoa học công nghệ. Tự động hoá và trí tuệ nhân tạo, trong khi mang lại những giá trị lớn lao cho xã hội, đồng thời cũng dẫn tới nhiều xáo trộn chưa từng có về mặt kinh tế khi nhiều ngành nghề - từ công việc lắp ráp theo dây chuyền đến bán lẻ và luật - có nguy cơ biến mất nhanh chóng. Đó là một thế giới mà như dự báo của các nhà khoa học, khoảng 80% công việc của năm 2030, tức chưa đầy 10 năm nữa, còn chưa xuất hiện.Trong suốt những năm qua, và bây giờ, khi đại dịch Covid-19 đang làm đảo lộn trật tự bình thường cũ của cuộc sống, những người làm giáo dục chúng tôi thường trăn trở với câu hỏi: Giáo dục, nhất là giáo dục đại học, có thể chuẩn bị gì cho thế hệ trẻ hôm nay để họ có thể đương đầu vững vàng với tương lai đầy bất định ngoài kia? Liệu những mô hình đại học truyền thống được thiết kế theo kiểu chỉ đào tạo một chuyên ngành hẹp có còn phù hợp với những thay đổi chưa thể hình dung?Đã có quá nhiều tranh luận về cải cách giáo dục đại học, về triết lý giáo dục đại học mà Việt Nam nên theo đuổi. Nhưng tôi nghĩ, suy cho cùng, chúng ta cần quay trở về với sứ mệnh chân chính của giáo dục đại học, đó là "giúp người học thích ứng và quản lý tốt những thay đổi diễn ra trong xã hội". Tôi tin rằng, đại học của thế kỉ 21 phải làm thế nào dạy cho sinh viên "học cách học", để họ biết quên đi những kiến thức đã không còn phù hợp, biết học hỏi và liên tục tái tạo tri thức, kỹ năng mới như chính cuộc khủng hoảng Covid-19 đang dạy chúng ta.Đó cũng chính là lý do ngay từ ngày đầu tiên, những người sáng lập Đại học Fulbright Việt Nam chúng tôi đã quyết định theo đuổi mô hình giáo dục khai phóng - mô hình đã được chứng minh về khả năng trang bị cho người học năng lực thích ứng với thay đổi trong môi trường công việc và xã hội nhờ phông nền kiến thức rộng và những kỹ năng sống còn như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và sáng tạo.Nhưng hành trình để thuyết phục xã hội tin tưởng vào những lựa chọn và thể nghiệm giáo dục mới không hề suôn sẻ. Tôi vẫn nhớ như in những ngày đầu tiên năm năm về trước, khi chúng tôi mời một số cha mẹ học sinh và cả các chuyên gia giáo dục đến nói chuyện về giáo dục khai phóng. Có rất nhiều câu hỏi chất vấn và đâu đó là sự hoài nghi về tính thực tiễn của cách tiếp cận này. Trong bối cảnh hầu hết người Việt Nam tin rằng học đại học để lấy một nghề, nhiều người không thể hiểu tại sao sinh viên phải dành ít nhất năm đầu tiên tại Fulbright để tìm hiểu về nhiều lĩnh vực tri thức cơ bản, từ khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, cho tới nhân văn và nghệ thuật, trước khi quyết định chọn một chuyên ngành cụ thể.Nhưng chỉ hai năm sau khi Fulbright tiếp nhận lứa sinh viên đầu, lời đáp đã ngày càng tỏ tường. Mới đây thôi, tôi nhận được chia sẻ từ giám đốc nhân sự một công ty công nghệ lớn của Việt Nam, cô cho biết CEO của họ đánh giá rất cao các sinh viên Fulbright đang thực tập tại đây vì kỹ năng thuyết trình, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm tốt hơn nhiều so với kỳ vọng. Một số em đã nhận được lời mời làm việc chính thức từ công ty dù mới chỉ hoàn thành năm thứ hai đại học và ngay cả khi các em chưa lựa chọn chuyên ngành. Đối với những người làm giáo dục chúng tôi, đó quả là một sự khích lệ đầy ý nghĩa.Trong lý thuyết "nguồn vốn con người" nổi tiếng, nhà kinh tế học thắng giải Nobel Gary Becker từng chỉ ra nguồn vốn con người thường chiếm từ 70% - 75% khả năng thịnh vượng của một quốc gia. Các nước châu Á, từ Hàn Quốc đến Nhật Bản, được nêu ra như ví dụ về những nền kinh tế đã sử dụng giáo dục để thúc đẩy tăng trưởng. Dù có rất ít tài nguyên thiên nhiên, họ đã đầu tư mạnh cho hệ thống giáo dục, nhất là giáo dục đại học nhằm phát triển nguồn nhân lực và gặt hái phần thưởng xứng đáng.Việt Nam cũng không là ngoại lệ nếu muốn tiếp bước con đường thành công của họ. Để với tới những thành tựu kinh tế - xã hội tốt hơn, Việt Nam buộc phải chuyển đổi thành công sang các hoạt động kinh tế thâm dụng tri thức và giá trị gia tăng cao. Nhưng dù muốn dù không, chúng ta vẫn phải thừa nhận với nhau một sự thật rằng đang có khoảng cách lớn giữa nhu cầu cấp bách về nguồn nhân lực chất lượng cao và thực trạng giáo dục đại học của Việt Nam, được phản ánh rõ nét qua tỷ lệ cử nhân thất nghiệp ngày một tăng.Điều gì ta có thể học được từ cuộc khủng hoảng Covid hiện tại? Đó có lẽ là: hành động chậm trễ trong khâu chuẩn bị cho những thay đổi đều phải trả giá rất đắt.Thay đổi không còn ở thì tương lai nữa. Nó đang xảy ra ngay lúc này, ở đây, và đòi hỏi mỗi chúng ta phải tư duy lại về cách mà thế giới VUCA sẽ định hình cuộc sống của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng và đất nước ta thuộc về.Hành trình ấy, hơn bao giờ hết, phải bắt đầu từ giáo dục.Đàm Bích Thủy Nhất trí với tác giả. Cách đây tầm 1/4 thế kỉ tôi dự một khoá huấn luyện khoảng 1 tuần ở Thụy Sĩ và một học viên người Pháp trên 50 tuổi nói với cả nhóm khi chúng tôi đàm đạo về việc học: tôi nói với con tôi, khi tốt nghiệp đại học con chỉ cần biết 1. Tìm thông tin ở dâu, 2. Xử lí thông tin đó thế nào và 3. Truyền đạt thông tin đó ra sao!Không phải ngẫu nhiên mà Lê Nin nói từ trước đây cả thế kỉ: "học, học nữa, học mãi" mà sau này thế giới cho ra khái niệm học suốt đời. Tóm lại đó là dạy người học biết tự học! Bài viết rất dài nhưng ý chính là nâng cao chất lượng giáo dục cho thế hệ lao động trong tương lai. Nhưng chất lượng giáo dục là một phần, tư duy của của phần lớn mọi người trong xã hội lại là một phần khác. Nếu không có một xã hội ưa chuộng bằng cấp thì các trường đại học cũng không mọc lên nhan nhản như hiện nay. Phải thay đổi tư duy của các em theo hướng làm bất cứ công việc gì cũng là lao động. Học nghề cũng là một con đường tốt chứ không nhất thiết phải học đại học. Giáo dục khai phóng không chỉ mới và lạ ở Việt Nam mà còn cả ở Singapore, nơi đã thành lập trường đại học Yale-NUS, trường theo mô hình giáo dục khai phóng đầu tiên ở châu Á.Khi cho con tôi vào Yale-NUS, nhiều bạn đồng nghiệp hỏi con bạn sẽ làm gì sau khi tốt nghiệp. Tôi không trả lời được vì giáo dục khai phóng không dạy cho sinh viên 1 cái "nghề" như giáo dục truyền thống. Nhưng giáo dục khai phóng đào tạo các kỹ năng mềm cần thiết để cho sinh viên có thể khai thác hết khả năng của mình và biết lựa chọn đúng con đường hợp với khả năng đó.Tất cả các sinh viên tốt nghiệp Yale-NUS những khoá đầu tiên đã kiếm được những nơi làm tốt nhất ở Singapore như Temasek, GIC..., hoặc được các trường đại học có uy tín ở Mỹ nhận học sau đại học với học bổng toàn phần. Riêng con tôi đươc nhận làm PhD ở đại học Chicago. hay quá cô ạ. Giáo dục Việt Nam biến những đứa trẻ khát khao học thành những đứa trẻ "bị" bắt phải học. Chúng chẳng biết mình muốn gì, làm được gì, tới cả khi đã đi làm, ra đời vẫn loay hoay không biết mình mạnh về điểm nào, mình giỏi ở đâu... Bước đệm của Fulbright sẽ giúp các em biết mình muốn gì, ít nhất là trong lúc hiện tại đó các em còn có cái sự "muốn" mà không trả trôi bản thân vì cái không biết, không muốn. Ngoài ra cái sự "tự học" là gốc rễ cho mọi con đường tri thức, các em cần được giáo dục và rèn luyện tính tự học để việc học không còn là nỗi sợ hay đối phó mà là thực chất của sự ham hiểu biết ham học hỏi tự thân của các em. Cám ơn cô đã chia sẻ ạ! Chúc mọi người ngày mới an lành! Bài viết về giáo dục đại học cần được đọc nhiều lần và suy gẫm. Các sinh viên cần chú tâm vào học hỏi và tích luỹ cho mình những kỹ năng mềm (soft skill). Cảm ơn cô Đàm Bích Thuỷ. Các trường đại học ở VN nhất là khối xã hội toàn học những giáo trình cũ kỹ, kiến thức từ những năm 70 - 80. Mọi sự thay đổi ban đầu đều chậm chạp, nhất là quy mô xã hội. Bắt đầu từ việc định ra được cái nhìn mới trong sự bất định, sự mơ hồ đã là rất khó khăn, thậm chí chết yểu luôn dù nó là đúng. Nhưng luôn cần những bước đi tiên phong như vậy. Đẩy một chiếc thuyền lớn để nhúc nhích ban đầu cần quá nhiều sức lực. Nếu cái nhìn của xã hội cởi mở hơn thì mọi việc sẽ đỡ hơn rất nhiều, để cho cái mới tốt đẹp hơn có mầm sanh sôi bớt khó khăn. hơn. Giáo dục khai phóng là giải phóng tiềm năng đó và đã đạt những thành công đáng khích lệ vì sự tốt đẹp, tiến bộ của xã hội. Xin cảm ơn những người đã đi tiên phong trong việc ấy, xin cảm ơn tác giả. Giáo dục là bước đầu ta hội nhập hiểu biết kiến thức về văn hóa. Một đất nước có nền văn hóa giáo dục ưu việt thì người dân mạnh về tri thức.Giáo dục là sự nghiệp "trồng người" dài lâu, ngày xưa việc học khác xa bây giờ tóm tắt chỉ có vài môn học, nhưng giờ đây sự học là mênh mông kiến thức bao la với khoa học tiến bộ áp dụng vào trong nhiều phương tiện. Chỉ cần ngồi bên máy tính là kết nối với tất cả thế giới, kiến thức bây giờ là công nghệ viễn thông là đường truyền nối mạng là cái "click". Vậy khoa học công nghệ là tối ưu cho nhiều lĩnh vực..Vừa qua, ngài Tổng Bí Thư có nói : "Văn hóa còn thì dân tộc còn", khi văn hóa trong giáo dục thường đi song song có giáo dục bạn mới am hiểu văn hóa. Thế giới mỗi ngày đều thay đổi có nhiều điều mới lạ nên việc học không chỉ một ngày tháng mà việc học ta còn nhìn ra thế giới "biến động -bất định .." và kiến thức cập nhật không để tụt hậu .Vì vậy giáo dục là chìa khóa mở đường vào tương lai, một dân tộc mạnh khi có nền giáo dục tốt khi văn hóa lâu đời được xây dựng bởi các vị Tiền nhân và người dân hiểu biết sống trong "Nhân - lễ - nghĩa -Trí - Tín" .. Bài báo giá trị của một người uy tín trong ngành giáo dục. Con người là sinh vật siêu đẳng và duy nhất biết tự vượt qua ranh giới tồn tại bằng bản năng tự nhiên để thích nghi và tiến hóa không ngừng thông qua tự đào tạo và đào tạo lại chính mình. Thực ra giáo dục chỉ là công cụ mà thôi, trong khi bản năng tự đào tạo mới là quan trọng nhất. Đây là chìa khóa duy nhất để giải phóng năng lực vô tận của nhân loại. Khẩu hiệu/ triết lý/ mô hình/ phương pháp v.v... gì đi nữa cũng không quan trọng bằng đánh thức ý thức và năng lực tự đào tạo của mỗi một con người trong chúng ta. Tôi đang học đại học, và thấy rằng mọi quyết định về nghề nghiệp đều bị giới hạn bởi ngành mình đang học. Ví dụ như khi tìm kiếm việc làm, tôi luôn nghĩ công ty đó có ngành của mình không. Khi nhận ra suy nghĩ này đang giới hạn cơ hội của tôi, tôi phải suy nghĩ khác. Tôi nghĩ rằng khi mình học xong, mình phải quên ngành mình học đi, phải thấy được mình đã học được gì và mình có thể làm được gì. Như thế thì cơ hội của tôi mới không bị giới hạn bởi tên gọi của ngành học của mình. Ngay đầu bài tôi đã có câu hỏi rất lớn: tại sao phải dạy sinh viên học cách học. Cuộc đời mỗi người vốn dĩ trải dài bằng những sự học hỏi liên tục để thích nghi với môi trường và xã hội luôn thay đổi không ngừng?Sự học bắt đầu từ lúc lọt lòng và kết thúc khi nhắm mắt xuôi tay. Vậy tại sao chuyện học cách học lại chỉ được tác giả đề cập ở cấp đại học? Vì học hỏi là thiết yếu cho cuộc sống nên đúng ra cách học phải được trang bị cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ. Trẻ con cần được trau dồi kỹ năng học: học suy nghĩ, học thích nghi, học cách tự học, học cách cùng nhau học chứ không nên tập trung vào khối lượng kiến thức quá nhiều như hiện nay. Những kiến thức đó sẽ dễ dàng được tiếp thu khi có nhu cầu sử dụng với kỹ năng học đã được trang bị tốt. Mỗi mô hình giáo dục sẽ tối ưu cho một môi trường hoặc ngành nghề nhất định. Ví dụ nghề kế toán rất kỵ "sáng tạo" và yêu cầu tính tuân thủ rất cao. Khai sáng thì phù hợp với VUCA vì khi đi học các nghề nghiệp mới còn chưa xuất hiện. Học các kỹ năng cơ bản là cách lấy "tĩnh" để chế "động". Các kỹ năng thuyết trình thì viện Ngoại Ngữ ĐHBK HN đã dạy cách đây gần 20 năm rồi, giờ vẫn có trường không đưa kỹ năng này vào giảng dạy cho SV à? Hiện tại ĐH mở ồ ạt quá nhiều, điểm trung bình là có thể vào ĐH rồi, chất lượng học đi xuống, đầu ra không đáp ứng được nhu cầu CV nên nhiều người học ĐH ra vẫn chạy xe ôm công nghệ, thu nhập ổn mà không phải đau đầu nghĩ nhiều về KPI hay doanh số, deadline. Cảm ơn chị vì bài viết thấu đáo. Chúc chị và Fulbright luôn bình an và ngày càng vũng mạnh ạ.