Dữ liệu là vàng Đồ dưỡng da, vốn là một ngành hàng chiến lược, cũng không thu hút khách hàng như dự kiến.Tìm hiểu, chúng tôi nhận ra nhiều khách hàng ưa thích mỹ phẩm, nhưng không có kinh nghiệm trang điểm, vì thế họ chỉ... đứng ngắm rồi đi. Đồ dưỡng da tuy hấp dẫn nhưng cách sắp đặt sản phẩm, vị trí trong một số cửa hàng chưa chuẩn, ánh sáng chưa tốt, các kệ hàng gần nhau quá, sẽ không tạo cảm giác thoải mái cho người mua. Nhờ những thông tin này, các cửa hàng được bố trí thêm nhiều mẫu thử và các chuyên gia trang điểm để tư vấn cho khách, đồng thời cải tiến cách sắp xếp sản phẩm dưỡng da. Sự hài lòng của khách sau đó tăng lên vượt bậc, theo khảo sát nội bộ.Trong những cuộc trò chuyện cùng chúng tôi, Giám đốc điều hành của Guardian tại Việt Nam, chị Lê Huỳnh Phương Thục luôn nhấn mạnh vào tầm quan trọng tuyệt đối của khách hàng. Đối với chị, trải nghiệm của khách hàng phải tốt và ngày càng tốt hơn. Quyết tâm đó đã khiến chị tìm đến dữ liệu lớn (big data).Trên thế giới cũng như tại Việt Nam, dữ liệu lớn đã len lỏi trong nhiều lĩnh vực kinh doanh, đặc biệt là ngành bán lẻ, khi giao dịch của mỗi chuỗi cửa hàng là con số khổng lồ.Năm 2008, đối mặt với tình hình suy thoái toàn cầu, cựu CEO của Starbucks là Howard Schultz đã trở lại đảm nhiệm vai trò vực dậy công ty. Dưới sự chỉ định của ông, Starbucks có giám đốc công nghệ đầu tiên và một phòng ban hoàn toàn mới gồm toàn các nhà khoa học dữ liệu (data scientist).Nhiệm vụ của những kỹ sư này là chuyên trách phân tích lượng thông tin ào ạt đến từ người sử dụng, có thể lên đến 100 triệu giao dịch mỗi tuần, với khoảng 87 nghìn tổ hợp thức uống. Nhờ đó Starbucks có thể giúp khách hàng khi bước vào bất kỳ cửa hàng nào đều có thể tiếp cận những món đồ uống và chương trình khuyến mại dựa trên sở thích, khẩu vị, thói quen của chính họ, và cả thời tiết lúc đó. Một nữ sinh đại học miền đông bắc Mỹ mùa Halloween sẽ nhận được những gợi ý đồ uống khác hẳn một doanh nhân ở thung lũng Silicon vào tháng 5.Hãng cũng nhận ra 43% khách uống trà không bỏ đường và 25% khách uống cafe không bỏ sữa, dựa vào đó tạo ra dòng sản phẩm k-cups tiện lợi bán sẵn trong siêu thị cho những nhóm này. Họ còn phát hiện rằng rất nhiều người vào cửa hàng chỉ vì cần một cái nhà vệ sinh sạch sẽ, hoạt động tốt. Chỉ số "cơ sở vật chất" này trở nên vô cùng quan trọng trong các báo cáo của Starbucks, tất cả vì mục đích phục vụ khách hàng một cách hoàn thiện.Gần một thập kỷ làm việc với dữ liệu lớn, tôi nhận ra vấn đề khó khăn nhất của việc thu thập dữ liệu đến từ sự phản đối của số đông. Họ cho rằng thu thập dữ liệu chỉ làm lợi cho các doanh nghiệp và đẩy thiệt thòi cho khách hàng. Họ cảm thấy mình vừa mất tiền cho các công ty mà sự riêng tư còn bị tổn hại, chẳng khác nào những con cừu, bị cạo lông chưa đủ lại còn bị xẻ thịt.Mới đây, một chuỗi nhà hàng lẩu đình đám ở Trung Quốc bị khách hàng phản đối vì đã thu thập thói quen ăn uống, thậm chí cả đặc điểm ngoại hình của khách hàng. Facebook cũng vướng vào vô số vụ kiện cáo dính đến vấn đề bảo mật thông tin.Việc nào cũng có hai mặt, nhưng tôi có thể khẳng định hai điều:Thứ nhất, hiện tại, dù muốn hay không, bạn cũng không thể thoát khỏi việc bị thu thập dữ liệu, trừ khi bạn không ra khỏi nhà, không kiếm tiền cũng như tiêu tiền, không mua bán trên mạng, thậm chí không sử dụng internet...Thứ hai, dữ liệu lớn nếu áp dụng đúng cách thì có lợi cho khách hàng chẳng kém gì doanh nghiệp. Rất khó tìm ra một công việc nào giúp ích cho nhân loại mà không cần đến dữ liệu. Muốn bảo vệ rừng, hạn chế tràn dầu ra đại dương, dự báo động đất, tính toán lượng điện cần để duy trì cuộc sống bình thường, đảm bảo an ninh quốc phòng, theo dõi biến chứng Covid-19, hay làm phim chiếu trên nền tảng trực tuyến, đều yêu cầu một lượng dữ liệu lớn, chính xác, và liên tục cập nhật. Dữ liệu không đúng, không đủ, hoặc lỗi thời có thể dẫn đến các quyết định sai, gây tốn kém, thậm chí gây hậu quả nghiêm trọng.Vì thế chủ đề tiên quyết mà chúng ta nên tranh cãi không phải là có nên dùng dữ liệu lớn hay không, mà là sử dụng nó như thế nào. Cũng như rất nhiều vấn đề khác, tôi tin rằng câu trả lời rất đơn giản: luôn luôn lấy con người làm gốc. Đó cũng điều tôi thường nói với các doanh nghiệp đối tác của mình: nếu bạn coi việc đem lại sức khỏe, an toàn, niềm vui cho người sử dụng là cốt lõi, thì bước đầu bạn đã đi đúng hướng.Sử dụng dữ liệu người dùng để mang ích lợi cho chính những đối tượng đó, đã từ lâu không còn xa lạ với mọi ngành nghề, từ tư nhân đến quốc doanh. Đại học Purdue tại Mỹ phân tích dữ liệu sinh viên để dự báo em nào có khả năng bỏ học nhằm can thiệp kịp thời, từ đó tỷ lệ sinh viên bỏ ngang giữa chừng giảm 21%. Năm 2013, chưa đầy một ngày sau vụ khủng bố ở giải chạy Marathon Boston, FBI đã tổng hợp 10 terabytes dữ liệu, trong đó có 480 nghìn hình ảnh từ các camera công cộng, để nhanh chóng tìm ra thủ phạm.Một tín hiệu tốt của thị trường Việt Nam mà tôi quan sát được là các doanh nghiệp, cả lớn và nhỏ, cả lâu năm lẫn trẻ trung, ngày càng coi trọng sự phát triển bền vững. Thay vì tìm kiếm những chiến lược mới mẻ đột phá, họ tập trung quan sát, thấu hiểu chính khách hàng của mình. Đó là sự chuyển mình về thái độ và triết lý kinh doanh. Để làm được điều đó một cách hiệu quả, họ cần dữ liệu lớn.Mục đích tốt là một chuyện, việc thu thập dữ liệu vẫn rất cần những rào chắn về pháp lý để bảo vệ cả doanh nghiệp lẫn người sử dụng. Đối tác của chúng tôi vẫn luôn mã hóa thông tin dữ liệu của khách hàng và tuân thủ chặt chẽ các quy định quốc tế trong việc bảo mật thông tin. Những tiêu chuẩn về bảo mật đã được các nước phát triển và đi trước chúng ta rất xa. Ví dụ như GDPR (General Data Protection Regulation - Quy định bảo vệ dữ liệu chung của Liên minh châu Âu), là tiền đề quan trọng mà cả doanh nghiệp lẫn các nhà làm luật Việt Nam cần tham khảo nếu muốn tiến lên cách mạng công nghệ một cách "bằng vai phải lứa". Những công ty cung cấp giải pháp dữ liệu lớn, đặc biệt ở Việt Nam, nơi luật bảo mật còn tương đối xa lạ, càng cần chú ý đến những quy tắc trên nếu muốn quốc tế hóa. Trong bất cứ trường hợp nào, một tài nguyên có sức mạnh như dữ liệu lớn cần được sử dụng một cách thận trọng.Khi thế giới ngày càng phẳng hơn và trình độ công nghệ của nhiều công ty trong nước dần tiệm cận với khu vực, sẽ có thêm nhiều ngành nghề ở Việt Nam được hưởng lợi từ dữ liệu lớn, với sự tuân thủ đầy đủ và triệt để quyền lợi của người sử dụng.Tôi cũng sẵn lòng đặt cược rằng trong 10 năm tới sự phát triển mạnh mẽ của đất nước phụ thuộc rất lớn vào việc có khai thác được mỏ vàng dữ liệu này hay không.Đỗ Trung Thông Ở nước ngoài tôi không biết nhưng ở Việt Nam có hiện tượng dữ liệu của khách hàng sẽ được chia sẻ cho cò đất, cò nhà, bảo hiểm, vay tín chấp, vân vân và mây mây. Thế là khách hàng phải nhận rất nhiều cuộc gọi làm phiền. Đa số những lợi ích tác giả liệt kê cũng vẫn là tăng trải nghiệm khách hàng, tăng doanh thu cho doanh nghiệp. Còn thực tế KH vẫn gặp vô số những phiền toái, quấy rối từ việc khai thác, sử dụng dữ liệu vô trách nhiệm, vô đạo đức. Bên cạnh đó, hành lang pháp lý cho việc bảo vệ dữ liệu người dùng vẫn còn thiếu và yếu. Chuyển đổi số, kinh tế số là định hướng chiến lược mà nhiều quốc gia đang theo đuổi. Để quá trình này thành công thì vai trò của dữ liệu là rất lớn.Hoàn toàn đồng tình với tác giả, trong 10 năm nữa, sự phát triển của đất nước sẽ phụ thuộc nhiều vào việc khai thác dữ liệu. Thế nên, ngay từ bây giờ, các tổ chức, cá nhân cần tập trung vào việc xây dựng giải pháp thu thập, lưu trữ dữ liệu. Tác giả viết rất hay! Việt Nam chúng ta cần sử dụng và phát triển công nghệ thu nhập dữ liệu hiệu quả hơn và an toàn hơn. Vì chưa có sự cam kết cũng như chế tài của luật đối với việc sử dụng dữ liệu người dùng nên việc hạn chế chia sẻ dữ liệu cá nhân là tất yếu. Mọi người hay nói "khách hàng là thượng đế" nhất là các doanh nghiệp, các nhà kinh doanh. Thượng đế ở đây có nghĩa là khách hàng mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp, doanh nhân chứ doanh nghiệp, doanh nhân có nghĩ là mang lại lợi ích hay tối thiểu là bảo vệ khách hàng không ? Hay chỉ biết khai thác khách hàng thôi ? Kinh doanh mục tiêu tối thượng là lợi nhuận mà. Cái này khó nha. Cho nên phải có luật bảo vệ khách hàng bảo vệ quyền của người tiêu dùng. Vấn đề này ở VN đang thiếu và yếu chưa thể so sánh với các nước phát triển âu Mỹ. Nhưng đã hội nhập thì không thể không làm. Số hóa hoạt động của chính phủ; số hóa doanh nghiệp... là mục tiêu nhưng bảo mật những nội dung nhạy cảm như thế nào là cả vấn đề. Kể cả thông tin cá nhân trong thu thập số liệu dân cư cũng vậy thôi. Dữ liệu không chỉ là con số và những thông tin có liên quan. Đàng sau đó luôn gắn với khuôn mặt, kể cả số phận mỗi một con người. Dữ liệu nếu đảm bảo đủ hai yêu cầu tối thiểu: toàn vẹn và thông minh, thì sẽ là nguồn lực hữu dụng, vô giá để phục vụ lợi ích kinh tế và xã hội. Tuy nhiên, mọi thứ đều có hai mặt, tốt và xấu. Cần phải luôn luôn dự phòng những nguy cơ lạm dụng dữ liệu vì mục tiêu sai trái. Lạm dụng dữ liệu cũng đồng nghĩa với hành vi xâm hại con người. Vì vậy đòi hỏi hệ thống pháp luật phải chặt chẽ, đồng bộ, cập nhật. Phương pháp tốt nhất là nên chủ động, cởi mở trong việc học hỏi những nước tiên tiến đã đi trước ta về lĩnh vực này. Data-driven là khái niệm đã có và được sử dụng hơn 10 năm nay rồi. Nhưng ở Việt Nam chúng ta thiếu cả về nhân lực, trình độ và cả về nhận thức của chủ doanh nghiệp để ứng dụng vào thực tế.Làm dữ liệu là tốn về thời gian, tiền bạc; không phù hợp với doanh nghiệp nhỏ. Nhưng chưa chắc mang lại kết quả rõ rệt. Vì thế nhiều người không đủ kiên nhẫn để theo đuổi việc sử dụng dữ liệu. Một trong nơi có điều kiện thụ hưởng nguồn lực big data đó là các sàn thương mại điện tử với hàng triệu giao dịch phát sinh hàng ngày. Tuy nhiên dường như họ không nhận ra được và không biết trân trọng "đặc ân" này. Điều đáng tiếc là nhiều sàn thương mại điện tử ở VN đã và đang làm cho khách hàng rất thất vọng. Tình trạng giao hàng sai quy cách/ mẫu mã/ phẩm chất/ thời hạn... diễn ra thường xuyên. Uy tín và sự chuyên nghiệp là bảo chứng quan trọng nhất trong việc ứng xử với dữ liệu. Không có dữ liệu thì chắc chắn rất khó hoặc không thể vận hành. Nhưng một khi không hội đủ uy tín và tính chuyên nghiệp thì không còn gì để bàn nữa. Nếu mọi sản phẩm có chất lượng tốt thì không cần quảng cáo. Thu thập dữ liệu tốt hay xấu phụ thuộc vào mục đích, ý định của người thu thập dữ liệu và quan trọng hơn dù là với bất cứ mục đích nào việc thu thập dữ liệu cá nhân của khách hàng phải được sự đồng thuận của khách hàng trước, điều này hiện nay đang bị bỏ qua Tôi đồng ý với việc là phải sử dụng thuật toán đúng cách để lợi cả KH và doanh nghiệp nhưng doanh nghiệp họ muốn có lợi nhuận thì họ mới sử dụng Big Data để phục vụ khách hành ấy thôi.KH đa số sẽ chịu thiệt thòi nhiều hơn Đây có vẻ như là một phương thức hiệu quả nhưng những người sử dụng database ở Việt Nam chưa sử dụng tốt, họ chỉ làm theo bản năng, chưa nghiên cứu tìm hiểu về khách hàng mà chỉ đơn giản là dùng số điện thoại để gọi và giới thiệu sản phẩm mặc dù không biết là ngươi ta có nhu cầu hay không. Khi đó những đơn vị cung cấp dữ liệu lại mang tiếng là để lộ thông tin của khách hàng. Ở Việt Nam cái gì cũng được đẩy lên tầm cỡ kiểu 4.0, dữ liệu là vàng.... Nhưng mà cái gốc về pháp lý, luật, phương thức tạo ra dữ liệu, độ tin cậy của dữ liệu, hệ sinh thái của dữ liệu trong các lĩnh vực thì không thấy được đề cập nhiều. Lại còn phiền hà với cái đội quân bán xe, bán nhà, bán đất, vay nợ gọi điện như cơm bữa. Trước cũng vì ủng hộ 1 em gái ngân hàng mà làm cái thẻ tín dụng (dù rất ít dùng). Xong rồi 3 tháng sau cũng phải bỏ vì mệt mỏi phải nghe điện thoại của các công ty tài chính gạ gẫm cho vay tiền từ cái thẻ đó có ngày cả 15-20 cuộc. Chúng ta đang tiệm cận dần thế giới trong việc tiếp cận các công nghệ mới đặc biệt trong lĩnh vực CNTT. Tuy nhiên khác biệt lớn là môi trường Việt Nam cứ đưa hay áp dụng bất cứ thứ gì hay ho của thế giới là bị biến tướng mà mặt tiêu cực luôn chiếm ưu thế. Lý do vì sao???