Cơ hội cuối cùng Sau khi cùng phái bộ đi Pháp đàm phán về Hoà ước Nhâm Tuất, Phạm Phú Thứ dâng lên vua và triều thần hai tập bản thảo "Tây hành nhật ký" (nhật ký đi sứ phương Tây) và "Tây phù thi thảo" (bản thảo tập thơ đi sứ phương Tây) cùng các tài liệu ông sưu tầm và biên soạn như sách nói về khoa học, phương pháp khai mỏ, cách đi biển, cách thức giao thiệp quốc tế.Cùng với đó là những thay đổi chính sách và cải cách đất nước. Tuy nhiên, chúng không được vua Tự Đức và các đại thần bảo thủ chấp nhận.Giai thoại "bế quan toả cảng" lan truyền khi nhà văn Đào Trinh Nhất tả lại vào năm 1943 trên tờ Trung Bắc Chủ Nhật, việc triều đình nghi ngờ chuyện lạ nước ngoài như "đèn thắp không dầu, ngọn lửa chúc xuống (đèn điện), giếng nước vọt lên cao (nước phun trong công viên)".Đất nước tiếp tục đắm chìm trong lạc hậu vào lúc điện lực xuất hiện và thay đổi sâu sắc việc sản xuất và xã hội con người, vẫn được hiểu là cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai trên thế giới. Đã nằm ngoài tiến bộ của nhân loại khi động cơ hơi nước được phát minh (cách mạng công nghiệp lần thứ nhất), cả châu Á lại tiếp tục nằm ngoài cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai. Riêng có nước Nhật mở cửa học tập châu Âu suốt 45 năm thời Minh Trị (1862-1912) và trở thành một cường quốc.Ngay sau tan hoang của chiến tranh nước Nhật lại một lần nữa bứt phá với một giai đoạn phát triển công nghiệp thần kỳ (1955-1973). Đây chính là thời gian đầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba với sự xuất hiện của thiết bị điện tử, máy tính và Internet. Nước Nhật vượt lên vì họ đã nắm được cơ hội, nâng cao tinh thần dân tộc và hình thành năng lực xã hội mạnh mẽ, sự đồng lòng và trách nhiệm cao của các chính trị gia, quan chức, doanh nhân, và trí thức. Cũng trong cơ hội của cách mạng công nghiệp lần thứ ba, khi kiên quyết hiện đại hoá đất nước, Hàn Quốc (1982-1995) và Trung quốc (1983-2011) đã có những bước tiến vượt bậc.Những cơ hội không chỉ vuột đi trong thời phong kiến. Bác hàng xóm nhà tôi trước làm ở Viện Khoa học Tính toán và Điều khiển (nay là Viện Công nghệ Thông tin, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), vẫn thường tự hào kể lại ngay năm 1977, hai năm sau khi chiếc máy vi tính Altair 8800 đầu tiên của Mỹ ra đời, các cán bộ của Viện đã nghiên cứu chế tạo thành công chiếc máy vi tính VT80, chiếc máy vi tính ra đời rất sớm ở châu Á. Tiếc là thành công này không gặp cơ hội để đi xa hơn.Và người kỹ sư say nghề luôn nuối tiếc một cơ hội ấy thường đặt cho tôi những câu hỏi về chuyển đổi số, những câu hỏi đã làm tôi suy nghĩ rất lâu.Câu hỏi thứ nhất là thực chất chuyển đổi số là gì và vì sao có thể nói chuyển đổi số là nội dung cơ bản của cách mạng công nghiệp lần thứ tư?Nói một cách giản dị thì chuyển đổi số là quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện phương thức phát triển của xã hội, thay đổi cách con người sống và hoạt động trong thời đại số.Quá trình chuyển đổi số phức tạp thường được phân thành ba cấp độ: Số hoá thông tin, số hoá tổ chức và chuyển đổi.Các thực thể trong thế giới ta đang sống như dòng sông, ngôi nhà, chiếc ô-tô, con người... đều ở dạng vật lý. Muốn tính toán được với các đối tượng này trên máy tính cần tạo ra các con số (dữ liệu) mang thông tin của chúng, tức tạo ra các phiên bản số của chúng. Việc này là số hoá thông tin (digitization), bước đầu của chuyển đổi số. Một thí dụ là việc chuyển các văn bản in giấy thành các chữ trên máy tính. Điều quan trọng là phiên bản số của các thực thể có thể kết nối được với nhau trên không gian mạng, và như vậy gián tiếp tạo ra sự kết nối của các thực thể. Sự kết nối này cho phép hầu hết mọi thứ trong thế giới vật lý đều có thể được tính toán, điều khiển trên không gian mạng.Quá trình thay đổi hoạt động của một tổ chức thường bắt đầu bằng việc xác định cách hoạt động mới sẽ như thế nào, tức định ra cái mô hình hoạt động mới. Việc này được gọi dưới tên số hoá tổ chức (digitalization). Yêu cầu của số hoá tổ chức là sự đổi mới sáng tạo của mô hình hoạt động trong thời đại số. Có hai cách: một là đổi cách làm cũ sang cách làm mới (như Viettel chuyển hướng cung cấp hạ tầng và dịch vụ số), và hai là sáng tạo ra cách làm hoàn toàn mới (như taxi công nghệ của Uber hay cách cung cấp chỗ ở của Airbnb dựa trên kinh tế chia sẻ).Chuyển đổi (transformation) là quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện tổ chức theo mô hình hoạt động mới, từ từng lãnh đạo đến mọi nhân viên, từ thay đổi văn hoá đến quy trình làm việc...Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đặc trưng bởi các đột phá của nhiều công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) dẫn đến sự thông minh hoá mọi mặt của xã hội con người. Thông minh hoá hay AI về bản chất chính là việc dùng dữ liệu hiệu quả để tạo ra giá trị lớn hơn. Và đây chính là sự thay đổi của chuyển đổi số.Câu hỏi thứ hai là tại sao chuyển đổi số lại là cơ hội vô giá của chúng ta, thậm chí còn có thể xem là cơ hội cuối cùng để phát triển đất nước?Trong cách mạng công nghiệp lần thứ tư, không nhất thiết mọi quốc gia phải tập trung vào phát triển công nghiệp. Cốt lõi của chuyển đổi số là thay đổi để tạo giá trị mới cao hơn, và việc thay đổi này mở ra cho mọi người, mọi tổ chức, mọi ngành nghề (vì ở đâu cũng có và cần dùng dữ liệu). Cơ hội phát triển này mở ra cho cả những quốc gia không có truyền thống công nghiệp như Việt Nam, nhưng có tiềm năng trong nhiều lĩnh vực khác.Nền kinh tế số với nông nghiệp thông minh, du lịch thông minh, tài chính số, thương mại điện tử... cho phép ta cải thiện năng suất lao động hiện đang còn thấp.Một chính phủ số dùng hiệu quả các nguồn dữ liệu quốc gia phong phú sẽ đổi mới được bộ máy hành chính, làm nền tảng kết nối kinh doanh số với các công dân số.Một xã hội số lấy con người làm trung tâm thì dẫu GDP có thể chưa cao nhưng chất lượng cao của giáo dục và y tế vẫn là một đích đến xứng đáng.Nói chuyển đổi số là cơ hội vô giá vì dẫu chưa làm được máy bay hay tàu vũ trụ, ta vẫn có thể thay đổi được chính mình trong thời đại số để tiến lên. Người có trách nhiệm càng cao với đất nước, tư duy và nhận thức càng cần sớm đổi mới.Vì sao có thể xem chuyển đối số là cơ hội cuối cùng của Việt Nam trong vòng một vài thập kỷ tới. Sở dĩ vậy vì thường phải sau mấy chục năm phát triển những đột phá mang tính cách mạng về khoa học và công nghệ như điện, điện tử và máy tính, trí tuệ nhân tạo... mới xuất hiện. Và nhiều chục năm những đột phá lớn mới có một lần. Khi cơ hội đến, ta không tiến nhưng người khác tiến là ta tụt lùi. Nói cơ hội này là cuối cùng vì có thể hiểu rằng nếu lỡ lần nữa, Việt Nam sẽ đi sau các nước phát triển càng xa hơn, do thời nay là thời "được ăn cả, ngã về không".Mong những lớp người trẻ sẽ không phải nuối tiếc một cơ hội như bác hàng xóm của tôi .Hồ Tú Bảo Về đại ý chính thì đồng ý với tác giả, chỉ muốn bổ sung 1 góc nhìn rằng những điều này nó không hoàn toàn nằm ở việc nắm bắt cơ hội, nó ở khía cạnh sâu xa hơn là nội lực, sự phát triển của cả nền văn minh dân tộc đó ở mức nào. Các nền văn minh châu Âu họ không ngẫu nhiên phát minh ra máy hơi nước, ra điện, ra động cơ và ngàn thứ khác, mà đơn giản là tất yếu lịch sử vì trước đó nền văn minh của họ đã được bồi đắp hàng trăm hàng ngàn năm, họ sản sinh ra các nhà tri thức, triết học, toán học, vật lý học..., họ dong thuyền đi khắp thế giới, tích tụ lại qua nhiều thế hệ thúc đẩy nền văn minh tiến bộ, nên những thứ đó sinh ra từ họ chứ không thể là từ 1 bộ lạc xa xôi nào đó. Nhật là nước tiến bộ sớm nhất ở châu Á, không phải tới tận TK19, mà từ TK15-16 họ đã mở cửa với người Hà Lan và giao thoa văn hóa, thương mại. Trung Quốc thì thời cổ đại đã là đế chế lớn, có những bước tụt lùi thời trung đại nhưng bản chất họ vẫn có nội lực lớn và thời hiện đại họ sẽ không nằm ngoài xu hướng phát triển. Đặc biệt cả người Nhật, Hàn, Trung đều vô cùng chăm chỉ, bền bỉ, có trách nhiệm và ý chí rất lớn, đó là điều nhiều dân tộc khác không bằng họ và không phải ngẫu nhiên mà họ phát triển, đó là thứ văn hóa, văn minh, đặc tính con người đã tích tụ, hình thành hàng ngàn hàng trăm năm do điều kiện tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng, tập quán... BÀI VIẾT RẤT THỰC TẾ THỜI HIỆN ĐẠI. CƠ HỘI CUỐI CÙNG . TÁC GIẢ RẤT Ý NGHĨA CHO NGƯỜI TRẺ BÂY GIỜ Không có nền tảng công nghệ căn bản,nghiên cứu cơ bản thì làm gì có dữ liệu ban đầu để làm kỹ thuật số.Kỹ thuật số để điều khiển công nghệ.Không có công nghệ tiên tiến,chỉ có kỹ thuật số thì như xây lâu đài trên cát. Có nói gì cũng bằng thừa thôi , bao nhiêu điều tâm huyết đã được nói ra và chịu chung số phận ? Mọi cải cách , sáng tạo , học hỏi chỉ để quyết tâm đi trên con đường cũ ... thì cũng vô ích . Hiện chuyển đổi số các DN thế giới thì 70-80% thất bại. Nên chuyển đổi số là quan trọng nhưng cách làm thế nào mới là then chốt. Hơn nữa một bộ phận công chức, người dân chưa muốn chuyển đổi vì lợi ích bị ảnh hưởng nếu mọi thứ nhanh chóng, tiện lợi quá. Đây chính là cơ hội để cho mỗi công dân chỉ cần một mã số định danh là đủ. Nó sẽ phát triển năng lực của lực lượng sản xuất đang bị rất nhiều thủ tục hành chánh giấy tờ đè nặng. Tôi đọc kỹ bài báo và các ý kiến. Theo tôi hiểu thì ý chính bài viết như sau: Chuyển đổi số mở ra cơ hội cho mọi quốc gia, kể cả các nước chưa có nền khoa học và công nghệ tiến tiến, chưa có công nghiệp phát triển... như Việt Nam, nhưng nếu biết dùng công nghệ số (như AI...) trong các thế mạnh thì vẫn có thể phát triển tốt hơn, và nếu không tận dụng được cơ hội này thì sẽ càng tụt hậu.Chuyển đổi số không phải để Việt Nam hoá rồng, không phải để vượt nước này nước kia (cách nghĩ và nói này xưa rồi), mà là để vượt chính mình, để thắng chính mình. Thí dụ như trong nông nghiệp, nếu ta có cơ sở dữ liệu quốc gia tốt, có thể đánh giá được cung-cầu của thị trường, thì có thể tránh được chuyện giải cứu thịt lơn, giải cứu hồ tiêu...Quan trọng là với năng lực hiện tại, Việt Nam có thể thực hiện được chuyển đổi số do phần lớn việc này phụ thuộc vào con người, không phụ thuộc quá nhiều vào quá khứ. Còn nếu phải phụ thuộc chuyên đẩy được một ngành công nghiệp nào lên, chúng ta sẽ không có nhiều cửa.Cần nhận biết chuyển đổi số là chuyện khách quan, không muốn thì chuyển đổi số cũng xảy ra khắp nơi. Chắc chắn, nhiều doanh nghiệp sẽ tiên phong trong chuyện chuyển đổi số vì đây sẽ là chuyện sống còn của họ. Thất bại trong chuyển đổi số là hoàn toàn có thể, và thất bại họ sẽ làm lại. Bài viết hay và giá trị đây Chưa nói tới số hóa thông tin xã hội, sản xuất. Đơn giản như mua cái thẻ, xử dụng khắp nơi từ đi xe, mua hàng ở của hàng siêu thị, mua vé khu vui chơi,... còn ở đâu đó, đăng kí thủ tục online, sau đó đến văn phòng, cũng phải ngồi cặm cụi điền giấy. Hỏi đã đăng ký online rồi, có được gì không, đáp: đăng kí online tới cũng làm như không đk à. Vậy cho đk online giải quyết được cái gì. Thật hụt hẫng Thực sự rất cảm ơn nội dung bài viết và các comment. Nhờ đó mà tôi đã mở mang được kiến thức. Chúng ta chỉ kêu gọi nhưng bản thân mỗi con người đều không sẵn sàng tiếp nhận cái mới! Đó là nguồn cơn của sự trì trệ! Cách đây 10 năm, khi còn học chuyên Vật Lý THPT, trong một lần đoàn tuyển sinh của Đại học Quốc Gia Singapore đến trường tôi, họ có nhấn mạnh rằng: Singapore rất chú trọng đến các ngành khoa học cơ bản, chỉ có các ngành này mới là nền tảng giúp một đất nước giàu mạnh. Singapore phát triển thế nào thì chúng ta đều biết.10 năm, nhưng đến giờ tôi vẫn không nghĩ rằng Việt Nam chúng ta hiểu vấn đề trên. Chúng ta thường chạy theo những món lợi trước mắt hơn là các khoản đầu tư lâu dài.Chuyển đổi số đúng là thời cơ cho chúng ta bắt kịp các nước phát triển, nhưng chúng ta có những điều kiện để bắt được cơ hội đó? Câu chuyện thế giới phẳng là không mới. Từ đầu thiên niên kỉ Trung Quốc, Ấn Độ đã tóm lấy cơ hội đó để trờ thành siêu cường. Giờ, Trung Quốc có nền khoa học cực kì phát triển. Số lượng các bài báo nghiên cứu khoa học hàng năm họ đã vượt Mĩ.Trong lúc đó, chúng ta làm gì? Chúng ta vẫn loay hoay với giáo dục. Nếu nhìn vào chỉ tiêu, điểm đầu vào thì chúng ta sẽ thấy ta chỉ đi theo xu hướng: Không kinh tế thì Công nghệ thông tin. Công nghệ thì tốt, nhưng lại chỉ động đến cái vỏ ngoài, nhưng cái lõi là công nghệ cơ bản thì hầu như không được động tới. Cảm ơn GS Hồ Tú Bảo và VnExpress cung cấp kịp thời thông tin thú vị. Hi vọng với sự số hóa (digitization) đã được khởi động mạnh mẽ và Tinh thần Việt Nam, chúng ta sẽ "cất cánh" kịp thế giới ! Phải luôn học hỏi cái mới rồi chắt lọc cái hữu dụng để làm mình mạnh hơn. Quan trọng là chính sách có hỗ trợ ko? Cơ hội để bắt nhịp thời đại số, có niềm đam mê, kiên trì, ai sẽ là người đầu tàu để chỉ dẫn, phát triển nghề này.