Đằng sau lời xin lỗi của Formosa Nhiều năm trước, một đồng nghiệp trẻ dẫn tôi về thăm làng Đường Lâm quê anh. Đó là một ngôi làng nổi tiếng bởi những nếp nhà xưa. Ngôi nhà của cha con người bạn tôi cũng là một ngôi nhà cổ rất đẹp.Anh con trai, khi đó là một nhà báo trẻ và nổi tiếng muốn cha giữ lại ngôi nhà của tổ tiên để tiếp tục tự hào. Người cha muốn phá đi xây một ngôi nhà mới, để có thể lắp điều hòa chống cái nóng Sơn Tây, và người cha thì cũng muốn tự hào vì có ngôi nhà mới. Họ, chẳng có sự lựa chọn thuận hòa nào khi niềm tự hào đã khác nhau. Họ cãi nhau, và tôi nhận thấy sự viển vông trong niềm tự hào ích kỷ của người con trai, bởi anh ta không sống cùng với nó.Tôi nhớ câu chuyện cha con dưới bóng ngôi nhà xưa mỗi khi nghe những bản báo cáo thành tích công nghiệp hóa của một địa phương và liên tưởng đến hình ảnh dàn lãnh đạo Formosa cúi đầu xin lỗi với sự “lỡ mồm” của người giám đốc đối ngoại, ngày hôm kia. “Nhiều khi được cái nọ thì mất cái kia. Đấy là anh nói thật lòng”- khi Chu Xuân Phàm, người đại diện của Formosa “lỡ miệng” mà “thật lòng” ông ta không thể ngờ nó sẽ gây ra nhiều cảm xúc tiêu cực đến thế với người dân Việt Nam. Nhưng tôi nhìn thấy ở đó một sự thật khác. Một sự thật đã bị bỏ qua suốt hơn một phần tư thế kỷ bởi hào quang của những chỉ số tăng trưởng.Sự thật thì Formosa cũng giống như hàng nghìn doanh nghiệp nước ngoài đã đầu tư vào Việt Nam trong gần 30 năm qua. Trong sự thật đó thì có một nửa là số tiền hơn 200 tỷ USD thu hút được từ FDI gần 30 năm qua luôn được coi là thành tích trong các bản báo cáo. Một nửa còn lại của sự thật, là những điều buộc phải đánh đổi để có được thành tích thu hút đầu tư ấy. Các bản báo cáo thành tích không như phát ngôn của ông Chu Xuân Phàm. Nó ít khi đề cập sự lựa chọn.Không thể phủ nhận những đóng góp từ FDI vào thành tích phát triển kinh tế của Việt Nam. Nhưng FDI không phải đến từ những quỹ từ thiện, nó không tự nhiên chảy vào Việt Nam. Nó đến từ cuộc đua “trải thảm đỏ” giữa các địa phương. Đầu tiên là những khu công nghiệp được xây dựng trên những khu đất thuận lợi về giao thương ở Hà Nội và TP HCM, rồi các tỉnh, thành lân cận. Ở TP HCM là Đồng Nai, Bình Dương; ở Hà Nội là Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, đều là bờ xôi ruộng mật bám mặt tiền những con đường quốc lộ.Cuộc đua “trải thảm đỏ” không chỉ dừng lại ở mặt bằng đất đai mà còn được cạnh tranh bằng các ưu đãi thuế, và sự thoáng đãng trong các quy định cũng như cơ chế giám sát đối với nhà đầu tư. Thoáng đến mức mà ở Đồng Nai, Vedan có thể xả thải ra sông Thị Vải trong nhiều năm và chỉ bị phát hiện khi đẩy hàng nghìn người dân rơi vào cảnh mất nghiệp, thoáng đến mức mà ở Khánh Hòa chính quyền địa phương thậm chí còn cãi nhau với Bộ Tài nguyên môi trường để ủng hộ Huyndai nhập xỉ đồng, một loại tạp chất đầu độc đất đai. Thoáng đến mức mà ít người để ý, 75% trong số 5.000 cuộc đình công của công nhân là đến từ khu vực FDI từ năm 1995 đến nay.Cuộc đua thu hút FDI đã làm thay đổi bộ mặt nhiều địa phương, đã tạo nên những bản báo cáo thành tích đẹp. Nhưng cái giá phải trả cho điều đó cũng không hề nhỏ. Theo báo cáo tổng kết 25 năm đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, tính đến năm 2013 thì FDI đã tạo ra 2 triệu việc làm trực tiếp, khoảng từ 3 đến 4 triệu lao động gián tiếp. Một con số thoạt nhìn thì ấn tượng nhưng chỉ chiếm 3,4% lao động có việc làm. Trong khi đó, không có một con số thống kê nào chỉ ra có bao nhiêu triệu lao động khác đã phải ly hương vì mất nghiệp, bao nhiêu làng quê trở nên quạnh vắng gây ra hàng loạt hệ lụy về xã hội.Cơn sốt “trải thảm đỏ” thu hút FDI đúng là đã biến Việt Nam trở thành một lực hút đầu tư nhiều năm qua. Nhưng bên cạnh đó, cơn sốt này cũng tạo ra những hệ lụy, trước mắt là đời sống của hàng triệu con người, sau là những hoài nghi về môi trường sau vụ xả thải Vedan. Nhưng đó không phải lỗi của các nhà đầu tư. Họ vào Việt Nam, cũng như vào bất cứ quốc gia nào trên thế giới, đều vì lợi ích. Và Việt Nam sẵn sàng trả giá cao hơn để thu hút đầu tư. Để có thể tự hào về thành tích thu hút đầu tư, dường như người ta buộc phải bỏ qua hoặc quên những cái giá phải trả.Đó là một sự đánh đổi âm thầm mà ông Chu Xuân Phàm đã nhắc đến. “Nhiều khi được cái nọ thì mất cái kia”. Câu nói “lỡ mồm” của ông Chu Xuân Phàm không chỉ là chuyện riêng của Formosa ở Vũng Áng, đó là một lời nhắc nhở mà lẽ ra phải xuất hiện bên cạnh những bản báo cáo về thành tích thu hút đầu tư nước ngoài.Formosa đã xin lỗi. Nhưng ngoài lời xin lỗi của Formosa, người dân Việt Nam có thể nhận thêm cả lời nhắc nhở. Lời nhắc về việc điều chỉnh chính sách đầu tư, để không đánh đổi những chỉ số phát triển với những mất mát đang hiện hữu từng ngày.Phạm Trung Tuyến Chúng ta phải cám ơn ông Chu Xuân Phàm đã nói cho ta biết mặt trái của vấn đề thu hút FDI, Khi môi trường bị hủy hoại các chỉ số về tăng trưởng kinh tế cũng chẳng làm gì, chúng ta cần môi trường sống như cá cần nước rồi mới đến thức ăn. Lẽ ra mọi người phải cám ơn ông Chu Xuân Phàm, ông ấy đã phát ngôn thay cho hàng chục nghìn khu công nghiệp mà trước đến giờ các cấp chính quyền đều bỏ qua hoặc không quan tâm hoặc ít quan tâm hoặc biết nhưng lờ đi chỉ vì cái lợi trước mắt. Với cá nhân tôi không thấy có nhiều bức xúc với câu nói này, vì nó là sự thật, và chính ông ấy cũng nói thật lòng. Chẳng lẽ mọi người cần ông ấy nói không ảnh hưởng hay sao? ông ấy nói đúng, chúng ta chỉ đc lựa chọn 1 trong 2 và các cơ quan chức năng đã chọn là nhà máy vậy chủ đầu tư này họ đâu có sai, chỉ buồn là các cơ quan chức năng không cân nhắc trước khi quyết định và không giám sát chặt chẽ chất thải xả ra. Chắc chắn là đánh đổi rồi và phải trả giá. 30 năm qua đã mất nhiều thứ lắm: sông biển ô nhiễm, rừng mất nhiều, khai thác khoáng sản cạn kiệt. ... Ngay không khí ở Hà Nội và Tp. HCM cũng không còn trong lành nữa rồi. Đã thả lỏng và phát triển một hệ thống quan tham nhũng, quan cách, ... hành dân là chính, mà chống mãi không xong. Cần xem xét nhiều việc về chính sách, chủ trương,... ngay cả nông thôn mới mà thiếu bóng cây xanh thì gọi gì là nông thôn nữa. FDI trong suốt 25 năm qua đã đóng góp nhiều cho kinh tế Việt Nam. Kinh tế học có xác định "spill over effect" như là thực tế cho bất cứ xã hội nào. Chấp nhận cái thực tế này ở mức độ nào thì tùy vào thái độ và sự hiểu biết của chính phủ của quốc gia đó.Sự hiểu biết ở đây là hậu quả và cách chủ động phòng ngừa cũng như hành động xử lý khi sự việc xảy ra.Sự lúng túng, thiếu chủ động và đặc biệt là thái độ chưa tích cực đối với sự việc của chính quyền sẽ không giải quyết được vấn đề sự cố khi nó xảy ra. Và hệ quả là quốc gia đó sẽ phải trả chi phí nhiều hơn cho việc bảo đảm an sinh, môi trường và thậm chí là mạng sống của nguời dân khi mà sự việc vượt khỏi tầm tay.Phải chấp nhân spill over efect vì nó luôn song hành trong đời sống; vấn đề là chấp nhận ở mức nào và khả năng kiểm soát và xử lý việc đó ra sao. Cái này thì thuộc rất nhiều vào cái TÂM và TẦM của những nhà Lãnh đạo một Quốc gia. Thôi chấp nhận nghèo một chút mà môi trường trong sạch , cuộc sống bình yên .hãy chọn lựa cái cách mà đất nước Buttan đã chọn đó các vị lãnh đạo ơi . Đọc xong bài viết này tự nhiên thấy thương cho ngư dân mình quá... Hay, bài viết rõ vấn đề, hãy đọ và suy ngẫm ..... Đọc bài này lại nhớ đến Bác Thanh, Đà Nẵng khi trước đây bác thẳng thừng từ chối những dự án tỷ đô đầu tư xây dựng nhà máy thép, nhà máy giấy tại Đà Nẵng vì lý do ảnh hưởng đến môi trường. Chỉ ưu tiên những dự án Xanh: du lịch, CNTT... Tôi đồng ý với tác giải, đó không phải là "lỡ mồm" mà là 1 lời cảnh tỉnh dở tầm vĩ mô. Riêng tôi, tôi thấy cám ơn vị giám đốc đối ngoại đó! Cảm ơn nhà báo Phạm Trung Tuyến, bài viết của anh hay quá, hay ở chỗ giúp cho người dân chúng tôi có một cách nhìn nhận vấn đề sâu sắc và có tính khái quát hơn, chỉ có điều ở đoạn kết anh nói một điều rất đáng lắng nghe, nhưng người cần phải nghe và suy nghĩ là các vị lãnh đạo đáng kính của chúng ta, còn người dân chúng tôi, đặc biệt là những người đang phải chịu những hậu quả không đáng có từ chính sách đầu tư thì biết gì và quyền gì để mà thay đổi chính sách đầu tư. Thực ra ông bạn Đài Loan kia chỉ là nói đến cái thực tế mà ta đang phải chịu, lờ đi để mà chịu cho đến khi có người nói thẳng ra thì tính tự ái khiến dư luận dậy sóng và như thường thấy, người nói thẳng đã phải chịu thiệt thòi không đáng. Đúng vậy, không có khói làm sao có lửa. Bộ TNMT cần tìm hiểu xem tại sao ông Chu Xuân Phàm lại buột miệng nói câu này,. Rõ ràng là họ đã làm cái gì đó ảnh hưởng đến môi trường, và trong trường hợp này, rất có thể là xả thải ra biển. Nói thật là chết đói... Xem ra chúng tôi bị buộc phải đánh đổi quá nhiều. Đánh đổi cả cuộc sống, cả đất nước nhưng dân được gì? Hay ngày ngày lo lắng thực phẩm bẩn? Ô nhiễm môi trường? Hóa chất độc hại đầy rẫy xung quanh? Nghe ông Phàm nói mình cũng nổi giận vì sự hỗn láo; nhưng đọc song bài viết thì lại thấy góc nhìn của nhà báo có lý - noí thật thường chật lỗ tai. Thu hút đầu tư để tăng ngân sách là việc cần thiết cho đất nước và các địa phương. Tuy nhiên, không phải sự đánh đổi bằng mọi giá.