Tiếng Anh kiểu Ving-lish Câu chuyện này phản ánh thực tế việc dạy và học tiếng Anh tại Việt Nam: rất ít chương trình giáo dục chính thống của Việt Nam biết được mình đang sử dụng chuẩn ngoại ngữ nào. Từ đào tạo tiểu học, trung học, cho tới đại học, cả giáo viên và học sinh đều học tiếng Anh một cách tương đối tự phát.Hiện tại, giáo trình và các chương trình giảng dạy tiếng Anh mới, tiên tiến trên thị trường thường theo chuẩn Anh - Anh. Còn trong các bộ phim Hollywood hoặc các kênh truyền hình như CNN, người ta bắt gặp tiếng Anh kiểu Anh - Mỹ. Trong khi đó, phần lớn giáo viên ngoại ngữ ở ta được đào tạo trong môi trường cũ, không theo chuẩn nào cả. Vì thế, họ thực sự bối rối trước những đòi hỏi mới từ học sinh. Một người bạn của tôi, dạy tiếng Anh ở tỉnh đã 15 năm, giờ đang hối hả đi học tiếng Anh bằng B1, B2. Bạn bảo, học để lấy chứng chỉ theo yêu cầu thôi, chứ cách phát âm, cách nói đến nay không sửa được nữa.Vì không chọn chuẩn Anh - Anh hoặc Anh - Mỹ, người Việt Nam thường sử dụng Ving-lish - tiếng Anh kiểu Việt Nam. Thứ tiếng Anh này phổ biến trong cộng đồng giáo viên, học sinh, dễ hiểu với người Việt, nhưng rất khó hiểu với người nước ngoài. Ở mặt ngược lại, do quá quen với Ving-lish, phần lớn người Việt Nam gặp khó khăn khi nghe và hiểu tiếng Anh chuẩn của nước ngoài.Bản thân tôi là một ví dụ. Kể cả sau khi đạt điểm nghe gần tuyệt đối (29/30) trong kỳ thi trước khi sang Mỹ, khi tới nơi, tôi thật sự choáng ngợp bởi sự khác biệt giữa cách nói của mình và người bản địa. Trong một tháng đầu, tôi đã gặp rất nhiều khó khăn khi giao tiếp với người Mỹ, khi nghe giảng bài trên lớp và khi tham gia thảo luận nhóm cùng sinh viên bản ngữ. Lý do là sự khác biệt rất lớn trong cách phát âm, nhấn trọng âm, ngữ điệu và tốc độ giữa tôi và người Mỹ. Điều này khiến tôi phải vật lộn với bài vở trên lớp trong một thời gian tương đối dài. Không chỉ gặp khó khăn trong việc nghe, đôi lúc, cách nói Ving-lish của tôi cũng tạo ra những tình huống khó xử. 7 ngày sau khi đến Mỹ, tôi làm quen với Ahmed, một người bạn cùng lớp - giờ đang là giáo sư tại Mỹ - tôi hỏi cậu: "Ahmed, how old are you?", cậu ta trả lời: “I am fine, thanks, and you?”. Tôi hỏi lại: “How old are you?” cậu ta lại trả lời: “I am fine, thanks”. Sau một hồi giải thích, cậu bạn mới nói: “Quang, you have to say 'how OLD are you?', with a clear 'old”. Đó là một kỷ niệm nhớ đời của tôi.Những lỗi cơ bản tôi từng mắc phải cũng là những nhược điểm của người Việt khi phát âm tiếng Anh. Nó bắt nguồn từ sự khác biệt giữa hai ngôn ngữ: trọng âm từ, một số âm cuối, cách nói đều đều không nhấn, hoặc nói sai âm, đặc biệt là các âm không có trong tiếng Việt. Gần đây, trong hội thảo “Định hướng chiến lược dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2016-2020”, Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ đã nhấn mạnh việc dạy và học tiếng Anh của Việt Nam cần hợp tác và tham khảo cùng các nước đã thành công trên thế giới như Singapore. Đây là một định hướng rất đúng đắn, vì nếu đuổi kịp Singapore về tiếng Anh, khả năng thích nghi và hội nhập quốc tế của Việt Nam sẽ được tăng lên nhiều lần. Vậy, chúng ta có thể học tập được gì từ Singapore?Chúng ta cần học họ trong việc xây dựng một chuẩn tiếng Anh. Ở Singapore, tiếng Anh được sử dụng trong công việc và giao dịch quốc tế là tiếng Anh chuẩn Singapore (Standard Singapore English) - dựa trên quy chuẩn Anh - Anh. Những doanh nhân và người có học thức ở Singapore thường nói tiếng Anh rất chuẩn và dễ nghe.Tiếng Anh kiểu Sing-lish thường chỉ được sử dụng trong những bối cảnh không chính thức. Đây là cách để phổ cập tiếng Anh rộng rãi vào xã hội Singapore, vì không phải bất cứ người dân nào cũng có điều kiện được học hành bài bản để có thể nói tiếng Anh theo đúng chuẩn. Nhưng vào năm 2000, khi sự phổ cập của Sing-lish cơ bản đã hoàn thành, chính phủ nước này phát động phong trào “Nói tiếng Anh hay” nhằm thay thế Sing-lish bằng tiếng Anh chuẩn. Phong trào này đã tạo ra nhu cầu nói tiếng Anh chuẩn ở Singapore. Ngày nay, trẻ em ở đây được học tiếng Anh chuẩn ở trong trường. Người Singapore tin rằng, tiếng Anh là “ngôn ngữ làm việc” nhằm giúp họ xây dựng nền kinh tế phát triển trong cộng đồng toàn cầu. Do đó, tiếng Anh chuẩn là một yêu cầu thiết yếu.Trở lại Việt Nam. Đã đến lúc chúng ta lựa chọn một chuẩn tiếng Anh để phổ cập, và ngừng dạy tiếng Anh kiểu Việt Nam. Nếu coi tiếng Anh là cầu nối để phát triển và hội nhập toàn cầu, cần sử dụng một thứ tiếng Anh mà ai cũng có thể hiểu được, chứ không phải chỉ để người Việt hiểu với nhau.Nhìn rộng ra, đây không chỉ là câu chuyện riêng của việc dạy và học tiếng Anh. Rất nhiều lĩnh vực khác ở nước ta hiện nay vẫn tồn tại nhiều thứ tiêu chuẩn, quy định riêng “Việt Nam mới có”, khác với những quy chuẩn đã phổ biến ở quy mô quốc tế. Càng có nhiều lĩnh vực không chung ngôn ngữ và cách hiểu với thế giới, chúng ta càng trở nên lạc lõng. Nguyễn Xuân Quang Chương trình tiếng Anh các bậc phổ thông của chúng ta hiện nay là một thảm họa và được soạn từ những con người vô cùng cầu toàn và ấu trĩ. Các em miệt mài khuya sớm học tiếng Anh từ tiều học đến hết trung học (Thậm chí là đại học) nhưng ra đường, vào công việc gặp người nước ngoài nói tiếng Anh la chịu chết. Tiếng Anh của tôi đủ để giao tiếp (Email, điện thoại, trao đổi trực tiếp) với khách hàng nước ngoài từ khắp các Châu lục trong đó có cả người Anh và người Mỹ, mà khi nhìn vào sách tiếng Anh của thằng cu con lớp 7 mà cũng muốn phát điên. Mới bậc THCS nhưng các em đã học những thứ cao siêu rối rắm (So với lứa tuổi hoặc để giao tiếp bình thường ở độ tuổi các em). Nhưng mục đích quan trọng nhất là học tiếng Anh như một công cụ giao tiếp thì các em lại không làm được (Và hầu hết người lớn chúng ta cũng như vậy). Để tiếng Anh của Việt nam hội nhập và trở thành công cụ giúp đất nước hội nhập và phát triển, cần phải có nhưng người soạn chương trình thông minh và sáng tạo chứ không thể dùng các lối suy nghĩ cầu toàn được. Cần thiết ta có thể mua lại chương trình của các nước rồi điều chỉnh thêm bớt cho phù hợp với mình. Và một trong những điều tôi nghĩ cần thay đổi đổi là đừng dạy và đừng bắt các em viết và học ký tự phiên âm, tại sao phải phiên âm rồi mới đọc thay vì nhìn từ nào đọc đúng luôn từ đó!? Viết và đọc theo phiên âm làm mất thời gian và mất phản xạ tự nhiên khi đọc và nói. Mình đồng tình, nhưng không hoàn toàn với tác giả. Mình là KS tại 20 năm Mỷ, mình gặp rất nhiều KS Nhật, Hàn quốc qua Mỷ để công tác chuyển giao công nghệ, hay làm việc. KS Nhật bản, HQ toàn dùng Japing-lish, Korning-lish, nói họ không hiệu, họ nỏi thì mình điếc luôn. Và tôi củng gặp rất nhiều y tá Philippine, từ Phi qua Mỷ làm việc (trong rất nhiều lần vô nhà thương vợ đẻ và người thân đẻ), người Phi nói tiếng Anh rất chuẩn. Và chúng ta ai củng biết Philippine là nước giỏi tiếng Anh nhất TG với tiếng Anh là ngoại ngử, nhưng họ nghèo hơn HQ và Nhật rất nhiều. Mà HQ và và Nhật có như ngày hôm nay là vì họ mạnh công nghệ, kỷ thuật. Trong khi người Philippine nổi tiếng TG là làm Oshin và thủy thủ vì tiếng Anh rất giỏi. Người Sing thì hoàn toàn khác, vì nước họ là 1 bến cảng, và họ dùng tiếng Anh để phát triển cảng, theo sau là công nghệ, kỷ thuật, và tài chánh, mà tài chánh là thứ rất cần tiếng Anh chuẩn.Bởi vậy chúng ta cần phát triển việc học Anh văn tại VN theo đúng chuẩn QT, nhưng hướng theo mẩu HQ, Nhật chứ không phải Philippine, hay Singapore. Tiếng Anh sẻ giúp VN mình học hỏi từ TG cái hay trong quản lý KT, tài chánh, nhưng công nghệ và kỷ thuật mới là thư giúp VN mình bằng người ta. Chúng ta học Anh văn để học họi cái hay của TG, và tiến lên, chứ không phải làm Oshin cho người nói tiếng Anh ở nước ngoài, và càng không thể hy sinh bản sắc VN mình được. Tiếng Anh sẻ là đòn bẩy để giúp VN vương lên, nhưng Khoa Học, Kỷ thuật mới là đầu tàu chính. Bạn tôi quê Nghệ An, nói tiếng Anh rặt giọng Ngjệ An.Vợ tôi quê Hải Phòng, phat âm tiếng Anh vẫn lẫn lộn N và L, như là he-no, longtime no see nói là nongtime lo see...Tui thi miền Tây phát âm tiếng Anh cái từ nào có âm R thành G hết trọi. Go around. thì thành Ro agoung...Có anh bạn Tây đi ăn với 3 bọn tui thì bạn ấy choáng toàn tập... nhưng mà bạn ấy học gất nhanh phát âm theo chuẩn của 3 tụi tui. Tôi chỉ đồng ý với tác giả ở đúng 1 điểm là chuyện sốc ngôn ngữ khi lần đầu xuất ngoại. Nhưng nếu tác giả đề xuất 1 chuẩn tiếng Anh thì điều này là vô dụng và vô bổ. Nó giống như chuyện chúng ta nện bâu chọn giọng chuẩn Việt. Chẳng có quy chuẩn nào nếu như thiếu sự luyện tập. Cái chúng ta cần là môi trường luyện tập. Đừng ví dụ Singapore khi mà chúng ta không có được xuất phát điểm của họ. Hãy nhìn qua Ấn Độ, những gì họ nói là Inlish và hầu như không hiểu nổi và họ cũng chẳng cần phải chuẩn này kia.Luyện tập là bài thuốc duy nhất cho bất kì 1 sự học tập nào. Và cái sự chuẩn là thứ mà giáo viên dạy tiếng Anh Việt Nam mới là người phải chịu trách nhiệm khi chính họ buộc học sinh phải theo chuẩn chứ không phải phát âm đúng cách. Tiếng Anh kiểu Việt Nam có gì không tốt? Nếu bạn có thời gian ở Mĩ và tìm hiểu đời sống của cộng đồng người Việt thì tác giả sẽ hiểu hơn. Tiếng Anh vốn dĩ chỉ có 1 chuẩn ở mặt ngữ pháp viết, ngoài ra chẳng có chuẩn nào cả. Chúng ta cần sa thải gần như tất cả những giáo viên đang dạy Tiếng Anh ở tất cả các cấp trường và trên toàn quốc thì mới làm được việc này. Mỗi khi tôi nghe thấy họ nói Tiếng Anh là tôi phì cười và không thể nghe câu tiếp theo. Việt nam là chúa tể thiên hạ, các nước đang học tiếng Việt, tiếng Việt là ngôn ngữ quốc tế, việc gì học tiếng Anh, rắc rối. Người Việt nói tiếng Anh giọng đều đều, không có trọng âm câu nên Tây khó có thể hiểu được. Hơn nữa khi học tiếng Anh nhưng chúng ta lại suy nghĩ bằng tiếng Việt nên rất khó giỏi tiếng Anh, học tiếng Anh là phải suy nghĩ bằng tiếng Anh thì mới nhanh giỏi được. Tôi là gia sư dạy Online. Tôi thấy tác giả nói rất đúng. Học sinh mình thường ngại ngùng khi giáo tiếp tiếng Anh, phần vì nghe và nói rất kém. Học sinh của tôi dùng Vinglish khiến tôi vừa bực mà vừa thương. Phải hết sức kiên nhẫn bày lại từ đầu dù các em đã học lâu lắm rồi. Tôi hỏi, ở trên trường nói "Ai hây ít ting rai" ( I hate eating rice) mà không bị cô giáo nhắc nhở hả? Các em nói: "Lớp đông, cô có để ý âm cuối đâu, cô thấy giải đề đúng là được". Còn nhấn giọng thì sợ bị các bạn cười... Bó tay! Việt Nam chúng ta đang đào tạo Tiếng Anh theo chuẩn Bộ GD. Và người Anh, người Mỹ cố gắng nói theo chuẩn này nhé Giáo dục VN quá lạc hậu. Lạc hậu lắm rồi, không chỉ ngành GD lạc hậu mà cả xã hội lạc hậu về GD. Hãy xem toàn thể PH bắt con đi học thêm lòi cả mắt, hãy xem PH Việt Nam phó mặc con em mình cho nhà trường. Những bà mẹ tan công sở mải đi làm đẹp, những ông bố tan sở đi uống bia. Những ông bố bà mẹ bắt con học thêm để lấy thành tích mang lại vẻ vang cho minh..... Đã lạc hậu lỗi thời cả về nội dung lẫn phương pháp và quan điểm giáo dục trong có ngoại ngữ. Một anh Việt Nam lấy một chị Nhật Bản, ở với nhau ngoài đảo hoang nói Tiếng Anh. Sau một hồi, thế giới sẽ đẻ ra thêm một ngôn ngữ. Nước ta chỉ có giỏi Cải Cách giáo dục hoài mà học sinh cấp 1 hằng ngày phải oằn lưng ra mà cõng sách vở đến trường ... Cải cách học Tiếng Anh để Chuẩn và hoà đồng với thế giới ư ? Chắc còn rất lâu ... Nói thật là lương thấp quá! Chưa kể phải "phong bì" đầu vào, thường là 100 chai. Trong khi mình đi dạy ở ngoài cho các công ty du lịch thường là hơn 20 triệu / tháng. Tan tành giấc mộng cống hiến từ lúc mới tốt nghiệp rồi. Từ Singapore qua Việt Nam vẫn còn nhiều khác biệt về qui mô địa lý, Singapore chỉ tương đương 1 thành phố VN về qui mô nên áp dụng chính sách gì cũng đồng bộ và dễ dàng hơn. Việt Nam chuyển qua học tiếng anh từ những năm 90 đến giờ gần 30 năm nhưng mặt bằng chung quá nhiều bất ổn. Vậy phải làm sao?Con cái học từ bố mẹ, học sinh học từ giáo viên, học sinh học ở trung tâm, học sinh tự học online. Vậy chúng ta nên bắt đầu cải cách từ đâu? Chỗ nào là tốt nhất?Cơ hội sử dụng tiếng anh thường ở các thành phố lớn, các thành phố du lịch vì vậy có nên áp dụng các chương trình ở các thành phố này sau đó chuẩn hóa đưa vào đại trà?Đội ngũ giáo viên ảnh hưởng nhiều đến thói quen sử dụng ngôn ngữ vậy làm sao chuẩn hóa đội ngũ này? Khoa ngoại ngữ ở các trường đại học rất nhiều nhưng có đào tạo được ai đủ chuẩn chưa?...Hàng loạt câu hỏi cần giải đáp cho kế hoạch gian nan này. Hi vọng con tôi sẽ có cơ hội chuẩn hóa tiếng anh. Tiếng Anh của chúng ta là "đặc thù".