Không ngày khai giảng Thấy bóng thầy cô ở đầu bản Huổi Lụ, cô bé Chảo Mùi Nải trốn thật nhanh ra đằng sau chái nhà. Mùa khai trường này, đáng ra Nải sẽ lên lớp 6. Nhưng em sẽ tạm nghỉ học một năm, ở nhà chăn bò. Nải nhường “suất” cho anh trai Chảo Văn Thông đi học lớp 8. Bố của Nải, anh Chảo Trùng Ú đau chân mấy năm nay, chỉ quanh quẩn trong nhà. Ba con bò anh vay hơn 60 triệu của ngân hàng, không ai chăn, để ăn lúa của người trong bản thì không có tiền đền. Hai anh em Nải phải thay phiên nhau trông bò, chỉ một đứa được đi học.Tôi chỉ kịp túm Nải lại hỏi mấy câu, trước khi em trốn đi. “Tại sao không đến trường” - “Vì phải đi chăn bò”, cô bé trả lời.Có một hành trình đã quen thuộc với các thầy cô ở xã Pá Mỳ, huyện Mường Nhé, Điện Biên trước thềm lễ khai giảng. Họ sẽ đến các bản, vận động phụ huynh người dân tộc ít người cho con em được đến trường. Đôi lúc, phải thương lượng. Như Nải, thầy giáo đề nghị anh Ú, rằng đến tháng 10, thu lúa thu ngô xong, cho cháu đến trường cũng được. Thầy sẽ phụ đạo để cháu theo kịp chương trình cùng các bạn.Ngân sách chi cho giáo dục của Mường Nhé, cán bộ nói với tôi, là 214 tỷ đồng mỗi năm. Trong đó, phải đến một nửa là chi phí để nuôi các cháu nhà ở xa, cách hàng chục cây số, qua những con suối dữ mùa nước, ăn ở bán trú tại trường. Xây một phòng học ở trên núi, chi phí có thể bằng xây một căn nhà lớn ở đồng bằng. Phải chuyển gạch lên núi bằng ngựa. Một phòng học ở nơi này, có thể có giá 800 triệu.Mỗi học sinh trên núi tính ra được hưởng ngân sách 1,4 triệu đồng/năm. Như thế là ít hay là nhiều?Tôi không biết. Vì cũng trong ngày khai giảng hôm qua, đồng nghiệp của tôi ở TP HCM nhắn lên: tổng chi cho giáo dục từ ngân sách của Quận 3, nếu chia đầu học sinh, còn thấp hơn cả Mường Nhé. Vì Mường Nhé cần những phòng học xây bằng ngựa, cần bữa ăn nuôi các cháu. Thành ra, nhiều trường ở thành phố bây giờ, cũng thiếu phòng ốc, các cháu chen chúc nhau trong những không gian như cái chuồng gà công nghiệp.Lãnh đạo và nhân dân TP HCM bấy lâu nay trăn trở về việc họ làm ra nhiều, nhưng không được giữ lại bao nhiêu. Cuối cùng, một học sinh ở TP HCM, nếu chia ngân sách giáo dục, lại hưởng ít hơn học sinh ở những nơi như Mường Nhé.Mường Nhé cần đầu tư, vì nơi này quá nghèo. Và để thoát nghèo, thì một trong những cách hiệu quả nhất, lại chính là đầu tư cho giáo dục. Nguồn duy nhất họ có thể trông chờ, là ngân sách từ trên phân bổ xuống. Mà nguồn này, lại do những nơi như TP HCM đóng góp phần nhiều.Đó có thể xem là một nghịch lý? Hay là một tình thế tiến thoái lưỡng nan? TP HCM có thể xin giữ lại thêm ngân sách để đầu tư cho chính mình, đó là một đề xuất hợp tình hợp lý, không ai dám phán xét. Thành phố làm ra tiền và cần tái đầu tư để có thể làm ra nhiều tiền hơn. Nhưng cũng đồng nghĩa với việc những đứa như Nải, sẽ ít cơ hội hơn. Và Mường Nhé, hay là xã Pá Mỳ non cao núi thẳm này, sẽ vĩnh viễn chìm đắm trong cái nghèo và thất học.Tôi sẽ chỉ đưa ra những mảnh thực tế đối lập đó và dừng lại ở đây. Đây là một lựa chọn chính sách phức tạp, mà tôi muốn nhiều người, nhiều phụ huynh đặc biệt là những người sống ở các thành phố lớn, cùng ngẫm nghĩ. Tôi chưa có câu trả lời.Hoàng Phương Núi rừng không thiếu gỗ, đâu nhất thiết cần gạch đá xi-măng. Nếu không đảm bảo minh bạch thì ngân sách cho giáo dục miền núi sẽ mãi là gánh nặng cho TP.HCM và giáo dục ở miền núi sẽ mãi là miếng mồi ngon trong mắt nhiều người xấu. Từ lâu rồi đã thành thông lệ : cái đúng thì sẽ không bao giờ làm, cái sai sẽ bất chấp làm bằng được. Vì làm đúng sẽ khó ngắt nhéo xà xẻo còn làm sai thì cứ vô tư, còn có chỗ đổ thừa nữa. "Thành phố làm ra tiền và cần tái đầu tư để có thể làm ra nhiều tiền hơn. Nhưng cũng đồng nghĩa với việc những đứa như Nải, sẽ ít cơ hội hơn. Và Mường Nhé, hay là xã Pá Mỳ non cao núi thẳm này, sẽ vĩnh viễn chìm đắm trong cái nghèo và thất học."Thành phố và người dân thành phố rất sẵn lòng cho những việc như thế. Chỉ sợ những đồng tiền không đến những đứa như Nải mà đi chỗ ko đáng mà thôi.Vấn đề là sự minh bạch. Nghèo nàn và thất học như một cái vòng luẩn quẩn!... Càng cám cảnh bao nhiêu lại càng thấy nghịch lý,xót xa với những đại án nghìn tỷ này "đắp chiếu";trăm tỷ nọ thất thoát! Giá số tiền ấy được đầu tư cho giáo dục,y tế...thì hay biết mấy! Cô Phương ơi 1/2 thế kỷ rồi ,mà sao còn nhiều mảnh đời bất hạnh trong giáo dục vậy . Cô Phương chưa có câu trả lời . Tôi cũng chẳng có câu trả lời. Tôi và cô hình như không dám nói ! Chẳng có lý do gì mà cơ sở hạ tầng không thể xử dụng chất liệu ở địa phương (Tre, Nứa, Gỗ, Lá). Vấn đề thực chất là khoản tiền chi tiêu bị lãng phí và không được đầu tư đúng cách, đúng chỗ với những cái cớ nghe hợp lý nhưng không cần thiết.Với cách giáo dục rập khuôn, phi thực tế, và kinh tế phát triển không đồng bộ trên các địa bàn, thoát nghèo dựa trên "giáo dục" là một ảo tưởng. Giáo dục cần phục vụ một cách thực tiễn, những địa phương lân cận cần là trọng điểm phát triển kinh tế, đón người lao động được huấn luyện thì khái niệm "thoát nghèo qua giáo dục" mới có phần khả thi.Cho đến lúc đó, "thoát nghèo" phải là một nỗ lực đầu tư (cây giống, con giống, huấn luyện chăn nuôi, canh tác hiệu quả hơn, dịch vụ thú y với mục đích sản xuất đủ cho nhu cầu địa phương và bán ra thị trường thành phố, v.v..) với chính sách thực tế và độc lập với "giáo dục" Vấn đề ngân sách được giữ lại của TP. HCM là quá ít. Không đủ để tái đầu tư phát triển. Nên đề xuất giữ lại thêm vì Hà Nội được giữ lại nhiều hơn rất nhiều. Ngoài ra số tiền chi cho giáo dục vùng cao ko lớn đến mức phải hi sinh sự phát triển của đầu tàu kinh tế. học rồi mới khai giảng thì ngày khai giảng còn ý nghĩa gì?? Con của tôi học từ lớp 1 đến lớp 9 ở quận 1 cũng chưa từng một lần dự lễ khai giảng và bế giảng. Lý do: sân trường không đủ chổ cho toàn bộ học sinh cùng tham gia. Vì vậy cháu được tự do ở nhà vào những ngày này. Không ngày khai giảng cũng chẳng sao cả. Vấn đề là xem xét lại ngày khai giảng đó như thế nào? Ngân sách ngày càng hạn hẹp lắm, nhưng lãng phí vẫn dài.. dài. Ngay chính các dự án đầu tư cho đồng bào miền núi cũng rất nhiều nhưng không ăn nhập gì với nhau nên không hiệu quả hoặc hiệu quả thấp. Giáo dục cũng vậy, thay vì sau khi hoàn thành chương trình Tiểu học để các em học tiếp lên THCS, thì nên tổ chức cho các em vào học các hệ thống trường nghề khoảng 5 năm vừa học văn hóa vừa học nghề. Trong thời gian này cố gắng dạy hết văn hóa của THCS vừa học được nghề khá kỹ và ra trường các em có thể kiếm việc làm hoặc tự tổ chức được việc làm... Hiện nay chúng ta cũng đang lãng phí hệ thống trường nghề vì đấu tư rất lớn nhưng rất thiếu người học. Thành phố HCM nói chung hay bản thân tôi nói riêng luôn sẵn lòng chia xẻ với Mường Nhé hay các tỉnh miền núi nhưng vấn đề ở đây là sự minh bạch. Liệu những đóng góp ngân sách của người dân, doanh nghiệp TP.HCM có về tới những nơi này hay không? Hay là lại thất thoát vì những dự án nghìn tỷ, vào những công trình đội vốn ??? Ý kiến của tôi rất đơn giản: địa bàn nào cũng cần quan tâm, phát triển giáo dục vấn đề là chính quyền hãy làm việc này một cách thực chất, thành tâm, đừng hình thức, hô hào là chính. Ngày khai trường chẳng có ý nghĩa gì . Những bạn đặt vấn đề theo kiểu "sao không dựng phòng học tre, nứa, lá, gỗ,...." các thứ thì tôi có lời khuyên là các bạn nên lên vùng cao, miền núi phía Bắc, đặc biệt là vào mùa đông nhiều hơn nhé. Nghe các bạn bình luận tôi thấy thiếu sót đầu tiên chính là ở trải nghiệm thực tế các bạn ạ. Cạnh tranh sẻ tạo ra sự phát triển nếu công bằng thì làm gì có cạnh tranh LỜI NÓI CỦA. HOÀNG- PHƯƠNG. Ý NGHĨA THẬT HAY