Là người Việt Nam Câu hỏi đó ngầm ám chỉ rằng có một cái gọi là "bản sắc Việt" và người ta định nghĩa nó bằng một danh sách: bạn là người Việt nếu biết phân biệt phở ngon và phở dở; bạn là người Việt nếu có một nhãn hiệu nước mắm ưa thích; bạn là người Việt nếu cảm động khi nghe Khánh Ly hát; bạn là người Việt nếu biết ai là Modern Talking; bạn là người Việt nếu..., danh mục cứ thế kéo dài. Điều duy nhất khiến tôi hứng thú với câu hỏi: "Người Việt nghĩa là thế nào?" là bởi vì chính tôi, hoặc chúng ta, hoặc bất kỳ ai khác, đều có thể bật ra câu hỏi đó.Tôi hay nhận được những biến thể khác nhau của câu hỏi này. Tôi đến buổi tiệc Tết, trò chuyện với một học giả trẻ mới từ Việt Nam sang. Chỉ mới trao đổi khoảng một phút, bằng tiếng Anh, cô đã nói: "Anh không phải người Việt Nam, đúng không?".Chuyện này cũng nhắc tôi về lần tôi ăn tối với nhóm chuyên gia nghiên cứu Việt Nam trong đó có một nghiên cứu sinh trẻ cũng ở Việt Nam sang, người hỏi tôi sau một phút trò chuyện (bằng tiếng Anh): "Anh không còn nhiều chất Việt Nam lắm, phải không nhỉ?". Nó cũng nhắc tôi về nhiều lần tôi về nước, nơi mọi người hay thốt lên (sau khi tôi nói vài từ tiếng Việt): "Tiếng Việt của anh tốt quá!", nghĩa là họ đã nghĩ tôi không phải một người Việt, vì ai lại khen một người Việt Nam nói tiếng Việt hay bao giờ. Tôi đã cho rằng cảm giác ấy giống một người phương Tây sang Việt Nam và có thể thốt ra thứ tiếng Việt kiểu của anh ta hay cô ta. Mọi người bỗng nhiên đối xử dễ thương chỉ vì bạn có thể nói "Làm ơn đưa tôi ra Cho Ben Thanh".Bất cứ khi nào điều này lặp lại, ít nhất mỗi lần một tuần, nó khơi gợi trong tôi về những ngày ở San Jose khi tôi còn bé, vào những năm 1980, bố mẹ bắt tôi theo học ở trường Cơ đốc giáo bằng tiếng Việt vào Chủ nhật. Lúc đó tôi hầu như không nói được tiếng Việt, và vào khi đó, ở nơi đó, bạn không thể là người Việt nếu bạn không nói tiếng Việt. Chính trong lớp học bằng tiếng Việt ở nhà thờ Cơ đốc ấy, lần đầu tiên trong tôi đã nhen lên sự chán nản với cái gọi là bản sắc. Có lẽ áp lực của việc là "người ngoài", người tị nạn, người mới đến với cuộc sống Mỹ khiến họ cảm thấy xa lạ, một cuộc sống họ không tự lựa chọn, đã làm cho những người Việt Nam tôi biết định nghĩa "Là người Việt Nam" theo nghĩa hẹp.Bản sắc và văn hóa Việt Nam của họ cứ như một mảnh thiên thạch từ hành tinh xa xôi nào đã bị rơi xuống trái đất Mỹ và họ phải làm mọi cách có thể để giữ gìn nó. Vì vậy, họ đã sinh ra các nghi thức và lễ hội, lễ Thánh và trường lớp, nơi các quy tắc cho việc là người Việt được định hình rất rõ. Nếu bạn cảm thấy là một phần trong thế giới ấy, thì đó là nhà.Nhà là một nơi dễ chịu, nơi mọi người luôn chào đón bạn, đảm bảo bạn có đủ ăn, biết gọi tên bạn thế nào. Nhà cũng là nơi mọi người hiểu bạn để đặt bạn vào đúng chỗ, không thích bạn, ghét bạn, lãnh đủ từ bạn, cả trút sự thất vọng và giận dữ lên bạn. Bố mẹ tôi sống và làm việc ở thế giới người Việt, và những người họ sợ nhất cũng là người Việt. Đây là mặt trái của tính bản sắc, là sự thật khi bạn nhận ra người Việt thực sự là thế nào, khi ấy bạn cũng sẽ biết đâu là điểm yếu và dễ gây tổn thương sâu sắc. Không ai biết cách cứa vào lòng bạn như một người Việt khác, người sẽ làm điều đó một cách thản nhiên.Không có gì ngạc nhiên khi vào những năm 1980 ở San Jose, tội phạm mà người Việt Nam thường nói đến là đột nhập tư gia: đám thanh niên người Việt tấn công nhà của những người trông giống họ. Những kẻ này biết nên tới vào giờ nào trong ngày, đe dọa ai, tìm vàng và tiền mặt ở đâu. Có phải tôi đã tưởng tượng, hay đây chỉ là sự tái diễn của chiến tranh, những đứa trẻ này đã làm điều tương tự thế hệ trước đã làm ở Việt Nam.Tôi nhớ vào năm lớp hai, khoảng năm 1979, bọn trẻ Việt trong trường San Jose nơi tôi học đã thành lập băng đảng và chiến đấu giành lãnh địa. Người Việt đã mang theo mình quê hương Việt Nam - nơi đã diễn ra cuộc chiến do người da trắng dẫn dắt và những kẻ đó luôn hài lòng khi chứng kiến chúng ta đánh lẫn nhau.  Ít nhất thì ở Việt Nam, chúng ta đã đánh lại bọn họ. Phải chăng là tôi mường tượng, hay là ngay cả khi ở Mỹ, người Việt vẫn cố gắng thể hiện để khiến người da trắng thấy thoải mái như ở nhà mỗi khi họ gặp ta.Tôi chưa bao giờ vui như ngày cuối rời khỏi "nhà". Cho đến tận hai thập kỷ sau, tôi mới có thể về lại San Jose mà không cảm thấy ngột ngạt bởi những bức tường "nhà" ở đó. Kỳ lạ thay, tôi lại cảm thấy dễ thở hơn khi về Việt Nam hơn là San Jose. Không phải vì Việt Nam không có những vấn đề, mà đơn giản khi đó chúng không phải là những vấn đề của tôi. Tôi đã không trở lại Việt Nam với kỳ vọng rằng tôi sẽ đột nhiên cảm thấy thân thuộc như ở nhà, 100% thuần Việt, sẵn sàng hôn đất Mẹ. Tôi biết rằng mình sẽ có cảm giác lạ lẫm như một người nước ngoài - vì tôi đã là như vậy. Vấn đề duy nhất là một khi người Việt biết gốc gác của tôi, họ lại mong chờ tôi hành xử như một người bản xứ, ngoại trừ chuyện tiền bạc.Quá khứ đó dường như quá xa, phải vậy không? Ngày nay, người Việt đang định nghĩa lại tính bản sắc, vì cứ điều gì một người Việt Nam làm ở Việt Nam thì đương nhiên là thuần Việt. Giới nhà giàu đang làm việc mà người giàu làm ở mọi nơi, tìm ra những cách thức mới và sáng tạo vô bổ để tiêu tiền, như bát phở 37 USD hoặc một chiếc Lamborghini trên đường phố Sài Gòn, nơi bạn không thể lái xe nhanh hơn 30 dặm (khoảng 48 km) một giờ. Thử nghĩ xem, bạn không thể chạy xe ở bất cứ đâu tại Việt Nam vượt qua 30 dặm một giờ. Vì vậy, nếu cho đây hành vi ngoại lai, xa lạ diễn ra ở Việt Nam, thì nó vẫn cứ là hành vi của một người Việt.Trong khi đó, có một thế hệ người Mỹ gốc Việt hoàn toàn mới ở Mỹ. Một số người trong họ lại muốn tổ chức các hoạt động để giữ gìn văn hóa Việt. Một số người thấy cần phải biết về cội nguồn của họ và chỉ an tâm khi tái diễn các lối hành xử xưa cũ, hay đối xử với văn hóa như là một thứ gì đó được tìm thấy trong bảo tàng, cứng nhắc và bất biến.Nhưng những người Mỹ đương đại có cảm thấy nhu cầu chứng minh nền văn hóa Mỹ của họ bằng cách định kỳ đội tóc giả rắc bột phấn, đội mũ ba múi tricorn và nuôi nô lệ hay không? Chúng ta đã vượt ra ngoài tất cả những áp đặt đó, người Mỹ ngày nay hoàn toàn hạnh phúc khi James Franco đại diện cho văn hóa Mỹ với thế giới. Tôi cũng đã không tới dự một chương trình biểu diễn văn hóa Việt trong suốt mười năm qua và tò mò muốn xem liệu các sinh viên Mỹ gốc Việt ngày nay có còn múa quạt với nến trong trang phục nông dân - điều mà thế hệ tôi đã làm dù chưa ai nhúng đôi chân trần xuống một thửa ruộng.Khi tôi lớn lên ở San Jose vào những năm tám mươi khó nhọc, tôi không có ý niệm gì về một thửa ruộng. Ý niệm trong tôi về tính cách Việt khi đó là những con người thông minh và lanh lợi, vừa biết cách làm việc để nhận tiền mặt trốn thuế, vừa lĩnh phúc lợi xã hội và tem phiếu thực phẩm. Tôi thực sự muốn xem một chương trình thể hiện đặc tính này.Ngày nay, có một số người thuộc thế hệ mới, những người không nói một từ tiếng Việt nào, không quan tâm người da trắng nghĩ gì cũng như mình có bản sắc Việt hay không. Đôi khi tôi gặp gỡ trực tiếp hoặc quan sát họ từ xa, như Tila Tequila. Cô ấy không tuyên bố bản sắc Việt của mình, nhưng cô ấy là người Việt (theo cách nào đó) trong lối cô ấy hành xử. Tôi đã thấy nhiều người như cô ở Sài Gòn và San Jose, không ngừng phấn đấu và đã gặt hái thành công. Tôi giả định có nhiều, rất nhiều những phiên bản người Việt mà tôi sẽ không bao giờ gặp bởi tôi cũng không có lý do để tìm gặp - họ cũng đang không làm bất cứ điều gì để cố gắng tỏ ra "Việt". Tốt cho họ thôi. Họ là người Việt và đồng thời không Việt chút nào trong cùng lúc. Những gì họ làm bởi vậy cũng là Việt và không Việt, có lẽ để không bị o ép bởi câu hỏi mang kỳ vọng của ai đó về sự xác thực khi phải đưa ra câu trả lời: "Vâng, tôi là người Việt" hoặc "Không, tôi không phải người Việt".Vì vậy, lần tới nếu có ai hỏi rằng tôi có thực sự là người Việt Nam không, tôi sẽ nói "có và không", và đợi từ họ câu hỏi khác.Nguyễn Thanh Việt(VnExpress biên dịch theo nguyên tác tiếng Anh) Bản sắc một dân tộc, xét đến cùng là tập hợp của bản sắc những cá nhân. Tôi và bạn từng vỡ òa trước những khoảng khắc đội tuyển nam Việt Nam bừng sáng ở Thường Châu hay vô địch AFF cup; cũng tôi và bạn khi nghe một "sự vụ" gì đó "tai tiếng" liên quan đến người Việt (dù xảy ra trong nước hay nước ngoài)...ta lại cảm thấy trăn trở, ray rứt khôn nguôi. Bạn đã bao giờ trải qua cảm giác hàng ngày làm việc với các đồng nghiệp người Việt mà họ luôn ngỡ bạn ứng xử "như Tây" vì hay nói hai từ "Xin lỗi", "Cảm ơn"? Bạn đã bao giờ khi ở nước ngoài, dù nghe giọng nói ấy, trông dáng điệu ấy; biết chắc là đồng hương người Việt mình mà lại "ngại" ngỏ lời với những con người vốn cùng quê hương, xứ sở? Vì sao lại có những phức cảm ấy? Bởi nó liên quan trực tiếp đến lòng tự trọng cá nhân và cả lòng tự hào dân tộc. Thay vì phân biệt hay kỳ thị vùng miền, sao mỗi người không tự trau dồi để bản thân mình tốt hơn? Thay vì phán xét quá khứ, sao ta không thể bao dung để hàn gắn, chia sẻ và kết nối để giá trị Việt lan tỏa, hòa chung dòng chảy toàn cầu? Tôi không xả rác tùy tiện, không lấn làn hay chen ngang nơi công cộng...đó cũng là một cách trau dồi, lan tỏa những giá trị từ những điều nhỏ nhất. Khái niệm lòng yêu nước có thể rất cao xa, nhưng chừng nào bạn hành xử trách nhiệm, từ những điều dù thật nhỏ đó thôi, thì tôi tin, lòng yêu nước đang chảy trong bạn từ trong huyết quản. Rõ ràng anh là người Việt Nam (về mặt gen di truyền), tuy nhiên đấy chỉ là một nửa bản sắc. Bản sắc Việt còn ở cách làm việc, cách suy nghĩ, cách giao tiếp ứng xử, là những thứ mà anh chỉ có thể có khi sống tại Việt Nam trong một thời gian dài. Vì anh sinh ra và lớn lên trong một môi trường khác, nên anh mới có cảm giác giống mà không giống như vậy. Có lẽ những lời này là hơi thừa vì anh đã nhận ra điều này từ lâu. Tôi nghĩ vấn đề quan trọng là anh có muốn làm người Việt Nam hay không. Nếu muốn thì anh sẽ tiếp xúc và giao thiệp nhiều với cộng đồng người Việt, tự khắc anh sẽ là người Việt. Còn nếu không muốn thì như những người gốc Việt nhưng chỉ muốn được xem là người Mỹ, hoàn toàn không muốn tỏ ra mình là người Việt để hòa nhập vào cộng đồng Mỹ. Đó cũng là một sự lựa chọn của mỗi người thôi.Thực ra nếu chỉ nhìn qua lăng kính dân tộc thì có lẽ hơi hẹp. Chỉ cần anh là người có ích cho gia đình mình, tốt hơn nữa là cho xã hội, thì là người Việt hay không người Việt có gì là quan trọng. Cũng như chuyện mất cung của vua nước Sở, "Người đánh mất cung, lại người bắt được cung thì chẳng hơn ư", hà tất phải nói là người nước Sở. Nhìn cái tên đã thấy nhà văn là người gốc Việt, tôi thuộc lớp sau, không quan tâm đến những chuyện xưa cũ, không quan tâm ai nói tiếng Việt hay không. Miễn anh, em, cô, chú, bác, ai có gốc Việt thì hãy coi đất nước như người mẹ chung, coi đồng bào như anh, chị em. Cứ trở về dù thất bại hay thành công, cũng đừng suy nghĩ nhiều những chuyện đã qua. Quan điểm của tôi: không cần ai phải đóng góp bất kỳ thứ gì, không cần phải tỏ ra thành đạt, chỉ cần sống chân thành và tự khẳng định năng lực của mình là đủ. Anh đang đi theo lối hình thức quá. Giống như bà con ở hải ngoại vậy. Cứ nghĩ nói được Tiếng Việt, biết múa quạt, biết ăn cơm là người Việt. Người Việt bản sắc Việt trừu tượng nhưng cũng đơn giản lắm. Nó đến từ những cái gần gũi nhất của cuộc sống như từng bữa cơm chúng ta quây quần bên người thân kể cho nhau nghe những câu chuyện mà đôi khi cũng chả có ý nghĩa gì, đó là những lần giáp tết mà vẫn chưa được nghỉ để về với gia đình lúc đó ta mới thấy ta yêu gia đình mình như thế nào.... Đó là những lần đội tuyển Việt Nam thành công cũng như thất bại. Có ai giải thích được cảm xúc của chúng ta lúc đó không.... Là những dịp đầu năm dù không ai nhắc nhủ bản thân ta vẫn muốn đi thăm anh e họ hàng. Rồi nhiều còn nhiều nữa anh ạ. Từ nhỏ đến lớn. Anh là người Việt ở Hải Ngoại. Lúc nhỏ đã được người thân định hướng, giáo dục để không mất đi bản sắc. Nhưng sự giáo dục đó thực sự đang quá máy móc như anh diễn tả. Văn hoá nó đến từ những hoạt động thường nhật còn bản sắc nó đến từ những điều gần gũi nhất. Vì vậy hãy đi để cảm nhận, hãy yêu để thấy cuộc đời đẹp hơn và nhất là hãy nhìn cuộc sống bằng những gì tốt đẹp nhất của bản thân. Bởi vì đơn giản 1 điều. Người Việt là 1 dân tộc luôn thân thiện với cộng đồng của mình cũng như mọi nền văn hoá và cộng đồng khác trên thế giới.... Bản sắc Việt trong tư tưởng của tôi hình dung là người sống có tình làng nghĩa xóm, quan tâm người khác, luôn tưởng nhớ đến ông bà, tổ tiên, có lòng tự hào dân tộc cao...nó là điểm chung ở nhiều người dân trên mảnh đất này, thiên về tâm hồn con người hơn là lối sống như trong bài viết. Hoặc là bạn chưa hiểu từ Bản sắc, hoặc là cách diễn đạt của bạn nên tôi không thể biết bạn mong gì?Tôi có thể nói thế này, bản sắc dân tộc là sự khác biệt giữa các sắc tộc, sự khác biệt này ví như hai giây đàn ghi ta, ví dụ như dây Si và Mi. Khi ta bấm nốt mi ở giây Si và cùng gảy cả dây Si, hai âm thanh Si văng lên cùng độ cao Mi, nhưng rõ ràng âm Mi ở mỗi dây đàn khác nhau. Tính chất khác iệt của từng dây cho người ta cảm thấy nốt Mi thuộc về dây nào.Bản sắc dân tộc hình thành và biểu hiện trên rất nhiều vấn đề trong đó có Thói quen nữa. Thói quen, phong tục, tập quán nữa...Những điều này trong xu hướng phát triển văn minh của nhân loại thì có cái tốt có mặt không tốt. Tôi gọi mặt tốt là điểm giao thoa của những vòng tròn không đồng tâm. Điều chưa hẳn phù hợp với thế giới, vẫn có thể giữ khi nó không làm ảnh hưởng đến vấn đề chung của nhân loại, ví như Cách thức cưới xin ăn hỏi của người Việt, ví như cách thờ Đạo ông bà của người Việt v.v...Nhưng có những điều cần đấu tranh thay đổi nó ví như tục đốt vàng mã v.v...khi ảnh hưởng xấu đến môi trường sống. Như thế có thể phát biểu, những cái gì tuy riêng biệt những không cất lên "thành tiếng đàn" thì nên loại bỏ cái nét riêng ấy.Cho nên ở két luận của bạn có ý trùng với sự lập luận của tôi. Có điều bạn viết dài và lập ngôn cho công chúng hiểu cần giản dị. Đi thẳng vào cội gốc của vấn đề.Cám ơn bạn đã quan tâm một vấn đề không nhỏ bởi tính sâu sắc cùa sự nhận thức cần thuộc về văn hóa. Nguyễn Thanh Việt là nhà văn người Mỹ gốc Việt, hiện là Giáo sư tại Đại học Nam California, Mỹ. Ông là cây bút bình luận trên The New York Times.Ông sinh năm 1971, tại Ban Mê Thuột, trong một gia đình di cư từ miền Bắc Việt Nam năm 1954. Họ định cư tại Mỹ năm 1975.Lớn lên tại San Jose, ông lấy bằng cử nhân Anh ngữ và Dân tộc học, bằng Tiến sĩ Anh ngữ tại Đại học California, Berkeley.Tiểu thuyết đầu tay “The Sympathizer” đã giành giải thưởng danh giá Pulitzer cho tác phẩm hư cấu năm 2016 và nhiều giải thưởng văn chương khác. Ông còn là tác giả của rất nhiều sách, truyện ngắn, tiểu luận. Chủ đề mà tác giả muốn nói tới cũng giống như định nghĩa "người Hà Nội". Bố mẹ tôi quê Bắc Ninh, nhưng tôi sinh ra và lớn lên ở Hà Nội. Người ta cứ bảo tôi là trai Hà Nội, nhưng nếu so sánh lại với những gì người ta viết về sự thanh lịch, nhã nhặn của người Hà Nội xưa thì tôi thấy mình không được một phần như vậy. Tôi cũng thấy không thể gọi chính mình là người Bắc Ninh vì không biết gì về nơi đó. Đôi lúc thấy mình là người không nguồn gốc. Ngôn ngữ, ẩm thực, tính cách, hình dáng, hành động,... chỉ là bề nổi của tâm hồn Việt. Nhà thơ Chế Lan Viên có những câu thơ rất hay "Khi ta ở chỉ là nơi đất ở, khi ta đi đất bổng hoá tâm hồn" khi đang ở Việt Nam mọi người cảm thấy rất bình thường nhưng khi xa nơi ấy mình cảm thấy nhung nhớ da diết từng góc phố, từng con sông, từng món ăn, từng con người ... vì những điều bình dị ấy đã hoá tâm hồn. Thế hệ sau lớn lên ở những quốc gia khác nghe cha mẹ, ông bà kể về Việt Nam dưới lăng kính của họ hoặc những đồng hương nơi họ sinh sống nên có góc nhìn khác nhau về quê hương. Cách tốt nhất để xem mình có phải là người Việt Nam hay không hãy xách ba lô lên và tự trãi nghiệm khắp mọi miền đất nước rồi tự rút ra kết luận cho bản thân mình. Bạn là người Việt, người Anh, người Pháp, người Đức, người Mỹ hay người Nhật không quan trọng bằng bạn là một con người thế nào trong xã hội loài người. Bạn không cần phải loay hoay định nghĩa bản sắc, và tìm cách để giữ bản sắc, mà chỉ cần là một người tử tế. Ngắn gọn, súc tích vẫn chuyên chở được nổi niềm của những mảnh đời xa xứ. Tôi rất ấn tượng về bài viết của anh, một người có hiểu biết uyên thâm và không quên quê hương. Tôi quen một gia đình người Việt chữa đồng hồ rất giỏi ở San Rose. Tôi muốn có email của anh để có thể trao đổi nhiều hơn với anh Người Việt có nhiều tính tốt và cũng có chừng đó tính xấu, chất Việt đó nằm trong bản chất ,có dịp thì bộc lộ ra thôi chứ không hằn là dư âm của quá khứ. Bạn sinh ra sau 1975 không bị ảnh hưởng nhiều từ cuộc chiến 30 năm trước đó. Chỉ có điều là người Việt thì '' lá rụng về cội'' là một điều sâu nặng, hầu hết thế hệ người lớn tuổi có nói hay không nói ra đều đau đáu trong lòng nỗi niềm mong có ngày được trở về cố quốc, ''được'' chết trên quê hương nơi mình sinh ra đó. Cám ơn nhà văn Việt Việt-sống bên Mỹ đã cho em hiểu ra một phần nào đó của nỗi niềm vs cảm xúc của một người Việt Nam sống xa Quê Hương từ thuở còn nhỏ.Chúc Anh_Một ngày tốt lành! Anh là người Việt ko bản thân anh định nghĩa là đủ