‘Ngọng’ tiếng mẹ đẻ Háo hức và đầy nhiệt huyết, tôi cứ tưởng những gì mình đưa ra được đón nhận. Nhưng tôi đã sốc. Sếp của tôi, vốn là giáo viên tiếng Pháp, khó chịu ra mặt vì tôi "trộn" tiếng Anh vào trong bài viết và bài nói chuyện của mình. Ông phê bình tôi bằng những từ nặng lời như "lai căng", "thích thể hiện", "khoe học ở Tây về".Tôi sốc vì không một tính từ nào ông miêu tả đúng tinh thần của tôi. Tôi dùng các từ đó vì không tìm được các từ trong tiếng Việt có nghĩa hoặc hàm ngôn tương đương. Tôi mang ấm ức chia sẻ với các anh kỹ sư công nghệ thường lui tới trung tâm tôi làm việc. Các anh công nhận là có một số từ tiếng Anh về công nghệ thông tin được ưa chuộng và dùng phổ biến ở Việt Nam như chat, internet, log in, log out, connection... tuy nhiên, đa phần các từ này và các từ tiếng Anh tôi dùng đều có từ tương đương trong tiếng Việt. Ở thời điểm đó, tôi không đồng tình vì thấy các từ tiếng Việt tương đương họ đưa ra không diễn tả được trọn ý mình.Dần dà, ở Việt Nam lâu hơn, tôi cảm thấy thoải mái hơn với các từ trước đây tôi không biết hoặc không thích sử dụng: kích hoạt tài khoản, đăng nhập, giao diện... Cũng từ đó tôi quan sát và thấy rằng xu hướng chèn tiếng Anh trong giao tiếp ngày càng phổ biến trong giới trẻ, kể cả khi người nói không thạo ngoại ngữ này. Tiếng Anh đôi khi được chèn vào như một thứ "mốt giao tiếp" để sành điệu. Tôi đã bật cười nhiều lần khi nghe mãi mà không luận ra các bạn trẻ nói gì. Lúc đó tôi đã hiểu vì sao ông sếp nói tôi "lai căng" và "thích thể hiện".Tôi bắt gặp khá nhiều người có "bệnh" này, nhẹ thì nói tiếng Việt kèm ngoại ngữ vì không tìm được từ tương đương, nặng thì dù nghe tiếng Việt vẫn hiểu nhưng khó thể hiện hoặc không nói được bằng tiếng Việt. Tôi gọi đây là bệnh "ngọng tiếng mẹ đẻ".Ngọng tiếng mẹ đẻ cũng là vấn đề xảy ra với rất nhiều trẻ em người Việt ở nước ngoài. Trẻ có thể được sinh ra ở Việt Nam, nói sõi tiếng Việt trước khi ra nước ngoài sống, nhưng do quá trình tiếp xúc ở trường học và ngoài xã hội, rất hiếm nhu cầu sử dụng tiếng Việt. Hơn nữa, tiếng Việt được coi là tiếng của dân tộc thiểu số (minority group) - không được trọng thị trong cộng đồng, nhiều trẻ chỉ thích nói ngôn ngữ bản địa để dễ hòa nhập. Nếu bố mẹ không kiên trì giúp con duy trì tiếng Việt ở nhà, con sẽ dần dà chỉ muốn giao tiếp bằng ngôn ngữ thân quen nhất.Tôi từng chứng kiến những màn nói chuyện giữa bạn bè tôi và con cái họ ở Đức và Úc. Bố mẹ nói tiếng Việt, con nói tiếng Đức hoặc tiếng Anh. Anh bạn tôi có lúc phát điên vì động viên con thế nào cháu cũng không chịu nói tiếng Việt trong khi vốn tiếng Đức của anh có hạn, không hiểu hết con nói gì. Nhiều lúc bố con to tiếng.Nhưng vấn đề không còn chỉ là của trẻ Việt ở nước ngoài mà xảy ra với rất nhiều trẻ em trong nước. Đáng nói hơn, cái sự ngọng ấy đôi lúc phải trả bằng rất nhiều tiền và công sức. Nhiều gia đình đã tạo môi trường ngoại ngữ cho con mình rất sớm. Trẻ được đầu tư học trường quốc tế với thầy cô nước ngoài từ tuổi mầm non, với một kỳ vọng rất chính đáng: để con giỏi ngoại ngữ. Kỳ vọng đó song hành với quan niệm rằng trẻ học ngoại ngữ càng sớm càng tốt, hay trẻ biết ngoại ngữ thường có tư duy sắc bén và thông minh.Chưa có một công trình nào phủ nhận việc trẻ biết đa ngôn ngữ thường có tư duy tốt. Nhưng có nhiều nghiên cứu khuyến cáo nên để trẻ thành thạo tiếng mẹ đẻ trước khi học một ngôn ngữ mới, tránh hiện tượng "song ngữ nửa vời" (double semi-lingualism) hay "trộn ngôn" (code mixing).Hiện tượng "song ngữ nửa vời" được Hansegard đưa ra năm 1960 và được các nhà ngôn ngữ học như Scovel, Skutnabb-Kangas-Toukomaa, Cummins hay Hamers-Blanc sử dụng rộng rãi để mô tả tình trạng tiếng mẹ đẻ chưa thạo mà ngoại ngữ cũng không thông của những đứa trẻ nhập cư. "Trộn ngôn" là khái niệm trong ngành ứng dụng ngôn ngữ, chỉ việc trộn lẫn giữa hai hay nhiều ngôn ngữ trong giao tiếp, thường được những người song ngữ (bilinguals) sử dụng. Trộn ngôn là hiện tượng khá phổ biến và dễ dàng được chấp nhận trong giao tiếp giữa những người cùng biết các ngôn ngữ đó, nhưng lại không phù hợp khi người biết song ngữ giao tiếp với người đơn ngữ (monolinguals).  Hơn nữa, học ngoại ngữ là học văn hóa. Khi các chuẩn mực văn hóa tây - ta bị lẫn lộn, hiệu quả giao tiếp sẽ bị hạn chế. Đã có nhiều ông bố bà mẹ chuyển con khỏi trường quốc tế vì cháu gặp ai cũng chỉ chào "hello", gặp ông bà không chịu khoanh tay hay cúi đầu tỏ thái độ lễ phép, bố mẹ nói không vừa ý là không nghe.Trong đời thường, chêm ngoại ngữ vào tiếng Việt không phải hiện tượng lạ. Song cô gái chèn tiếng Việt trên truyền hình bị chỉ trích có lẽ nằm ở văn hóa nói chuyện trước công chúng, khi người xem không phải ai cũng biết hoặc chấp nhận việc dùng ngoại ngữ tùy tiện trên truyền thông.Suy cho cùng, ngôn ngữ là để phục vụ mục đích giao tiếp. Mục đích đạt được hay không không chỉ phụ thuộc vào việc bạn nói cái gì, mà phần nhiều, nó do sự nhạy cảm trong giao tiếp của bạn. Và dù bạn nói bằng tiếng gì, nếu chúng không được đặt trong một chuẩn mực văn hóa phù hợp, hiệu quả giao tiếp cũng không cao.Trần Thị Tuyết Tôi làm trong một công ty nước ngoài vừa giao tiếp vs người nước ngoài lẫn người Việt tôi rút ra được Kinh nghiệm như sau :1. Phải luôn chủ động với ngôn từ mọi lúc mọi nơi, hạn chế xử dụng ngôn từ theo thói quen.2. Phải hiểu rõ đối tượng mình giao tiếp là ai, và để đạt được mục đích giao tiếp thì nên nói chuyện giống họ : Ví dụ: họ thích 100% Chuẩn Việt thì mình cũng phải như người ta. Gặp người thích chêm vào thì mình cũng chêm luôn khiến họ càng thích thu giao tiếp với mình.3. Gặp một ai đó mới thì khoan nói quá nhiều mà để họ nói trước xem phong cách nói chuyện của họ như thế nào và mình cứ nc giống họ khiến cho việc giao tiếp vs mọi người trong công ty luôn trong trạng thái tốt nhất.4. Đừng cứng nhắt quá mà cũng đừng quá adua theo quan trọng mục đích mình cần giao tiếp là gì. Tôi đã và đang sống ở Canada từ rất lâu, ở đây tiếng mẹ đẻ của người dân bản xứ là tiếng Anh và tiếng Pháp, đương nhiên họ nói rất tốt 2 thứ tiếng. Du học sinh nào từ các nước châu Á như Việt nam, Trung Quốc sang đây, tiếng Anh, Pháp có giỏi lắm thì cũng chỉ bằng người bản xứ, ít người nào giỏi hơn tiếng mẹ đẻ của người bản xứ . Thời nay hội nhập quốc tế, những doanh nghiệp ở đây trong khi rất dễ tìm người giỏi tiếng Anh-Pháp nhưng lại đều săn tìm những người giỏi ngoại ngữ khác, như tiếng Hoa, tiếng Nhật và cả tiếng Việt. để giúp họ làm ăn với các xứ này. Mà giỏi ở đây không phải chỉ là nói chuyện giao tiếp, mà phải trình độ rất tốt, đọc hiểu văn bản, giao tiếp tốt với đối tác VN, dich thuật tốt chuyên ngành, hiểu được cách suy nghĩ và lý luận cùa người VN, hiểu được văn hóa VN, điều mà chính nhiều du học sinh các nước chưa chắc có được, vì trước đây các em có chú tâm học tiếng Việt đâu, toàn học trường "quốc tế" ở VN mà ! Mới nghĩ, nhiều bậc cha mẹ lo cho con từ nhỏ nói tiếng Anh cho giỏi mà không lo cho con giỏi tiếng Việt, đến khi ra đời kiếm việc làm ở nước sở tại thì mới thấy, giỏi tiếng Việt, tiếng Hoa, tiếng Nhật mới là lợi thế ! Tóm lại, đừng bao giờ xem thường tiếng Việt mà hãy trau dồi thật giỏi tiếng Việt ! Chồng mình là người Mỹ. Có con mình chỉ nói tiếng Việt. Cho tới năm 4 tuổi thì con nói tiếng Việt rất giỏi. Sau khi học nhà trẻ mẫu giáo vài năm thì trình độ tiếng Anh của con lên cao quá. Thế là con bắt đầu chèn tiếng Anh vào các câu nói tiếng Việt với mẹ. Năm nào mình cũng phải về Việt Nam để cho con bơm tiếng Việt ào ạt một tí. Khó lắm đấy các bác ạ. Ở nước ngoài nuôi con nói tiếng mẹ đẻ không phải chuyện dễ đâu. Cũng phải bể đầu để tìm cách đấy! Những người nói tiếng mẹ đẻ pha trộn ngoại ngữ thì ngoài trẻ em ở lâu ở nước ngoài hoặc học trường quốc tế ra, phần lớn là những người trẻ tuổi. Những người này do ở lâu ở nước ngoài nên nhiều khi bị bí từ tiếng Việt (nhất là các từ chuyên môn), nhưng cũng không ít bạn trẻ cố ý pha trộn ngoại ngữ vào mỗi câu nói của mình cho ra vẻ sành điệu, mà thực chất họ không giỏi ngoại ngữ. Một đầu bếp giỏi thì trước hết nấu món nào phải ra món đó, không để thực khách phải hỏi nhau: đây là cơm hay là cháo ? Đây là bún thang hay bún ốc ? Đây là bánh bèo hay bánh đúc ? Sử dụng một ngoại ngữ cũng gần giống như vậy. Khi người ta làm chủ một ngôn ngữ thì nói ra là người nghe tiếp nhận được ngay, và đó chính là yêu cầu quan trọng nhất của ngôn ngữ trong giao tiếp. Đúng những điều tôi nghĩ.thực lòng dù tôi có biết một vài ngôn ngữ nhưng tôi rất khó chịu khi nghe ở đâu đó trên sóng truyền hình những anh chị cô cậu nào đó pha trộn ngoại ngữ vào .họ không tôn trọng người khác và chỉ để thể hiện rằng bản thân có chút trình độ ngoại ngữ .vì khán giả gồm rất nhiều đối tượng khác nhau và không phải ai cũng dc biết cái họ biết.và chưa chắc họ biết cái đều mà người nghe biết. Vấn đề này phải học người Hoa , họ sống ở Việt Nam nhiều đời nhưng nói chuyện với đồng hương , gia đình...họ vẫn dùng tiếng Hoa mặc dù nhiều khi....không viết được , còn người Việt thích thể hiện ta giỏi tiếng Tây , có những từ ngữ rất dễ nhưng cứ làm bộ quên để chêm tiếng Anh vào , thí dụ ,tôi đã từng nghe Gần nhà mình bên đó có 1 cái Park nhỏ !!! Tôi có đọc qua một nhận định trong ngành ngôn ngữ thế này: Người nói trộn tiếng là chấp nhận thất bại trước ngoại ngữ, bất lực về năng lực diễn đạt. Tôi đồng tình với điều này và luôn chỉ dùng tiếng Anh khi nói toàn tiếng Anh và tiếng Việt khi nói toàn tiếng Việt.Về lỗi thì bản thân tiếng Anh cũng có vì nó ưu việt về diễn đạt khái niệm nên giao tiếp rất gọn, nhưng người dùng tiếng mới là vấn đề. Suy cho cùng thì đây là thói tùy tiện, muốn nhanh cho qua câu mà ra, bởi vì tiếng Việt mình ở thời hiện đại này hoàn toàn có thể dịch bất kỳ các từ/cụm từ của tiếng Anh nào. Trường hợp duy nhất không có tương đương mà tôi thấy là chỉ có từ hoàn toàn mới hoặc từ độc nhất do văn hóa.Còn tại sao phải giữ trong sáng thì người chưa thấy chưa biết nói trộn có gì ghê gớm, còn tôi từng gặp qua những người hối hận vì đã trộn tiếng không đúng lúc, thậm chí gánh hậu quả một thời gian. Tôi chỉ muốn nói, giữ tiếng trong sạch chỉ có tốt, không có hại, ít nhất là đủ để giúp mình tăng năng lực ngôn ngữ ở cả tiếng mẹ đẻ và tiếng học sau. Đôi khi nói mình vẫn dùng một số từ tiếng Anh cho dễ hiểu, đỡ rườm rà. Tuy nhiên chỉ dùng với bạn bè hoặc đồng nghiệp. Thấy cũng không vấn đề gì. Bài viết đáng quan tâm. Tôi học thêm được pha tiếng là trộn ngôn, là chèn tiếng. Tui hông thích người nói tiếng Việt pha tiếng Anh, nhưng đúng là có nhiều từ tiếng Việt (dịch từ tiếng Anh) nghe rất quái đản. Thí dụ như đọc bài này tui cũng chưa hiểu "kích hoạt giao diện" là làm cái gì, lần đầu về VN nghe ông bạn nói "nhấp chuột" tui cười muốn té ghế, còn khi nghe ai nói "tự sướng" tui toàn nghĩ tới chuyện khác. Quan trọng là đối tượng bạn tiếp xúc là ai, với sếp, khách hàng, đối tác nói chuyện khác, với đồng nghiệp nói chuyện khác, bạn bè nói chuyện khác có xen ngoại ngữ vào cũng là bình thường, mà qủa thật có những từ tiếng Anh dùng quen rồi, hoặc chỉ một hiện tượng khó thay thế được, hoặc đã len lỏi vào đời sống từ lâu như: OK, stress, check in, PR,... Ngọng tiếng mẹ đẻ là cách nói nhẹ nhàng, lịch sự. Thực chất, do phương pháp và môi trường giáo dục, đào tạo của cha mẹ mà không ít trẻ Việt mất gốc ngay trên quê hương mình, vì không coi trọng tiếng mẹ đẻ chính là mất cái gốc văn hoá Việt rồi! Tôi có mấy người bạn rất giỏi ngoại ngữ như Anh, Pháp. Khi làm việc với đối tác họ sử dụng ngoại ngữ, khi gặp bạn bè hay những người Việt tôi không bao giờ thấy họ sử dụng ngoại ngữ hay chêm nhất. Nhưng bây giờ tôi thật sự dị ứng với nhiều gia đình hay nhiều bạn trẻ cứ nói là trộn tiếng Anh, kể cả gặp nói chuyện với người già. Cho nên tôi thấy người học cao, thông thạo ngoại ngữ thì họ thường sử dụng đúng nơi, đúng chỗ đúng đối tượng giao tiếp. Còn đa số là bập bẹ, không thành thạo thì lại tỏ ra nguy hiểm và sử dụng tuỳ tiện mọi nơi mọi chỗ Người Việt 100% có tên Ngoại Quốc còn ghê hơn nhiều. Giờ ra ngoài đâu người ta cũng cố phải chen vào mấy câu tiếng Anh cho sang Những từ ngữ chuyên ngành thì không nói, vì đúng ra dịch thì nhiều khi không sát nghĩa, khó hiểuVào quán ăn, rặt người Việt nhưng vẫn phải xổ câu "anh chị oder món gì?", đại loại thế