Học đại học làm gì? Cách đây 15 năm, hệ thống truyền hình vẫn sử dụng băng từ (tín hiệu analog) để ghi hình và phát sóng. Mỗi chiếc camera chuyên dụng loại Betacam của hãng Sony có giá tới cả tỷ đồng, phóng viên quay phim giữ gìn cẩn thận như con đẻ. Mỗi khi ra ngoài quay phóng sự, nhiệm vụ của phóng viên biên tập là phải chuẩn bị băng quay sẵn, và tua về đầu bằng máy tua băng. Việc tua băng bằng máy quay cũng có thể thực hiện, nhưng khá hại máy. Lần đó đi công tác miền núi, ra khỏi thành phố tôi mới phát hiện mình chưa tua băng, và quay phim viên đã dạy tôi bài học không bao giờ quên về kỹ năng chuẩn bị đồ dùng tác nghiệp.Trường đại học không dạy tôi những kỹ năng đó, tất nhiên, nó quá nhỏ và không thể tính tới nếu không va vào thực tế. Trong khi đó, nghề truyền hình lại bận rộn và nhiều rủi ro đến mức cái phương thức "cứ làm nhiều khắc có kinh nghiệm" cũng khó mà áp dụng, bởi có thể sẽ trả giá rất đắt trên sóng. Bởi thế, thời tôi mới học nghề, một thời gian rất dài chỉ được đi theo để học hỏi.Ở trường, tôi được học về phỏng vấn. Nhưng thực tế để một cuộc phỏng vấn được hoàn thành, phải có kỹ năng tìm kiếm nhân vật, liên hệ, thuyết phục, đến hiện trường thì phải chọn bối cảnh, góc máy, khi tiến hành phỏng vấn thì phải dựa theo cảm xúc, biểu hiện của nhân vật. Tóm lại, không chỉ là chuyện hỏi – đáp.Ở trường, tôi được học về phóng sự. Nhưng kỹ năng tìm hiểu thông tin, khai thác các nguồn tin là một chuyện, làm thế nào để luôn nắm được tin sớm nhất, có được tin độc quyền lại là một chuyện khác. Lý thuyết về độ ngắn dài, về hình thức thể hiện phóng sự là một chuyện, bắt được chi tiết hay, tìm được cái tứ để phóng sự trở nên đắt giá lại là chuyện khác. Và cách xử lý hàng đống quan hệ để một chuyến công tác có thể triển khai, lại càng là một kỹ năng khác nữa.Những kỹ năng ấy, tôi phải học hàng năm trời, bỡ ngỡ còn hơn buổi đầu tới giảng đường. Và tỉ lệ sử dụng kỹ năng được học trên thực tế so với lý thuyết học trong nhà trường có lẽ phải lên tới 70-30%.Với vị trí quản lý cấp phòng, trong 6 năm qua tôi đã phỏng vấn, tuyển dụng số nhân sự lên tới cả trăm. Vì đơn vị tôi công tác trong lĩnh vực truyền thông, nên hầu hết nhân sự ứng tuyển đều còn trẻ, là sinh viên mới ra trường, thậm chí chưa ra trường. Những cuộc phỏng vấn thường có công thức thế này: 1. Ứng viên nói về bằng cấp và các thành tích trong học tập của mình rất trơn tru và tự hào. 2. Ứng viên nói khá chung chung về các kỹ năng mà mình có (và sẽ lại quy về bằng cấp để chứng minh). 3.Ứng viên hỏi rất rành mạch về cơ chế đãi ngộ (lương bổng, phụ cấp, kỷ luật lao động...) nhưng lại lúng túng khi được hỏi bạn mang tới cho chúng tôi cái gì?Kết quả những cuộc phỏng vấn ấy, là một nửa các ứng viên đều tự rút lui ngay sau cuộc phỏng vấn. Có lẽ các bạn cảm thấy hoang mang khi nhận ra chính mình cũng không biết gì nhiều. Phần còn lại, sau khi cân nhắc kỹ càng, chúng tôi mời thử làm việc với một số ít ỏi, và vẫn phải đào tạo cho các bạn từng li từng tí – cái cách mà chúng ta vẫn nói là "cầm tay chỉ việc từ đầu".Đôi khi bực mình, tôi rất muốn bật ra rằng, Rốt cuộc nhà trường đã dạy các bạn cái gì thế? Nhưng tôi đã luôn kiềm được, vì thực ra tôi biết rõ câu trả lời.Một khoá đào tạo ngắn hạn, tôi tuyển được 40 người. Sau một tháng, chỉ giữ lại được 8. Và sau khi đẩy đi làm 3 tháng, thì chỉ còn trụ lại được 2 người.Một bạn phóng viên trẻ được giao đề tài làm phóng sự tại một tỉnh lân cận Hà Nội. Riêng cho việc liên hệ với nhân vật, bạn mất 2 ngày. Ngày thứ 3, bạn phóng xe sang rồi về tay không, vì nhân vật và câu chuyện không như bạn tưởng. Ngày thứ 4 bạn tiếp tục liên hệ lại đề tài, từ đầu, nhưng không quên hỏi rằng ngày cuối tuần bạn được nghỉ một hay hai ngày?Bỏ qua vấn đề về thái độ, thì hàng loạt kỹ năng yếu khiến bạn loay hoay với những việc rất đơn giản, mà ngay cả quy trình rất rõ ràng cũng không giúp được gì nhiều.Các bạn tôi, những người có đơn vị kinh doanh riêng, hoặc phụ trách săn tìm nhân sự cho các công ty, cũng rất đau đầu với vấn đề kỹ năng của nhân lực. Một chuyên viên tuyển dụng cho biết, tỉ lệ chọi giữa nhân sự được đào tạo trong nước và từ nước ngoài là 5-1. Tức là 5 người học ở nước ngoài, thì mới có một người nhận bằng trong nước được tuyển. Các mô hình câu lạc bộ hướng nghiệp ở các quốc gia phát triển tạo ra nhiều cơ hội thực tập đúng chuyên ngành ngay từ khi còn đi học. Và các giảng viên thường cũng là chuyên gia đang hoạt động thực tiễn trong các lĩnh vực, có thể đưa sinh viên vào nhiều dự án để vừa học vừa làm.Sự nặng về lý thuyết mà thiếu kỹ năng (thậm chí là kỹ năng cứng – những thứ thuộc về quy trình) vẫn là vấn đề trầm kha của các trường đại học. Nó tạo ra những thế hệ lao động được xem là có trình độ cao, nhưng ngoài bằng cấp ra thì lại rất thiếu kỹ năng.Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố cuối năm 2019, tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm lao động tốt nghiệp đại học cao gấp 3,2 - 3,9 lần cao đẳng và trung cấp. Đó là một thực tế đáng sợ.Nhưng có thực tế khác còn đáng sợ hơn, đằng sau những khuyến khích học nghề vì thừa thày thiếu thợ, trong vài năm qua, số liệu của Sở LĐ-TB-XH TP.HCM cho thấy tỷ lệ học sinh, sinh viên tốt nghiệp trường cao đẳng (CĐ), trung cấp chỉ trên 50% so với đầu vào. Nghĩa là ngay cả khi các em đã chọn học nghề, thì cũng bỏ cuộc đến một nửa.Một kỳ thi tốt nghiệp cấp 3 vừa kết thúc, cái gọi là trượt đại học không còn là nỗi ám ảnh, vì với quyền đăng ký nhiều nguyện vọng các thí sinh dù điểm tổng 3 môn dưới 10 cũng có rất nhiều lựa chọn để vào 1 trường đại học nào đó. Nhưng một lần nữa, các trường cao đẳng và trung cấp dạy nghề sốt sắng với các chiến dịch tuyển sinh sao cho đủ sĩ số khai giảng năm học tới. Trong khi theo thống kê của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, có tới 85% học sinh tốt nghiệp giáo dục nghề nghiệp có việc làm.Quay trở lại với nghề truyền hình, có một điều mà tôi biết chắc chắn, các học sinh tốt nghiệp cao đẳng hay trung cấp truyền hình nổi tiếng giỏi trong kỹ năng dựng phim/ phóng sự (biên tập hình ảnh, âm thanh). Họ không khó để xin việc đúng chuyên ngành. Tuy nhiên, để có hợp đồng và mức lương tốt, thường thì họ sẽ phải hợp thức hoá bằng một tấm bằng đại học tại chức hoặc văn bằng 2. Mà đó thì lại là vấn đề của hệ thống. Mục tiêu của GD ĐH và bậc sau ĐH theo hướng đào tạo tư duy, cao hơn là định hướng khoa học cách giải quyết vấn đề 1 cách cơ bản tổng quan chứ ko phải theo hướng đào tạo kĩ năng thực hành. Cái đó là ở cấp bậc Cao đẳng Nghề, Trung học Nghề....hoặc cao hơn là bậc Kĩ sư thực hành...Nói ko phải bênh SV, nhưng ở VN đã có mấy Doanh nghiệp / Cty có được quy trình làm việc bài bản chuyên nghiệp mà đòi hỏi SV mới ra trường, vào 1 cái là làm được ngay?! Hay lại tình trạng cùng một việc đó nhưng lại làm mỗi người một kiểu. Cái đó ngay cả SV người nước ngoài, học ĐH nước ngoài bài bản của họ, bây giờ giao cho SV đó các công việc của Cty/ DN Việt nam thì họ cũng ko thể làm nổi, ko thể biết phải bắt đầu thế nào... vì làm gì đã có quy trình làm việc chuẩn đâu mà cứ đòi? Tôi học Đại Học đến năm thứ 2 thì tôi quyết định đi làm thêm. Đi làm thêm không phải để kiếm tiền mà là để thực hành những gì tôi học trong trường. Trường Đời dạy tôi gấp nghìn lần trường Đại Học. 4 năm học Đại Học xong, tôi có kĩ năng 5 nghề khác nhau và cái tôi học ở Đại Học chỉ dùng để phụ giúp những gì tôi đang làm. xem ra học đại học chỉ lấy được cái bằng , kỹ năng của học sinh sinh viên chẳng ai dạy , có lúc tôi có hỏi các bạn trẻ : kế toán để làm gì họ không biết , thống kê để làm gì họ không biết ....các trường ĐH cần xem lại điều này ! Cám ơn bài viết hay ! 1 thực trạng của giáo dục ! Trước khi các nhà tuyển dụng chê sinh viên phải cầm tay chỉ việc lại thì hãy suy nghĩ lại khi xưa mình mới ra trường có hơn dc bạn này không? Kiến thức ở trường là kiến thức cơ sở, tổng quát, khi áp dụng vào 1 ngành cụ thể phải cần thời gian thực nghiệm mới thành thục. Như sinh viên kỹ thuật học autocad, khi ra trường làm cho công ty viễn thông, bạn sẽ ko thể đọc liền dc bản vẽ bên viễn thông, nhưng chỉ cần 1 tuần bạn có thể đọc và vẽ bản vẽ thi công đó, nếu người ko có đi học thì làm dc ko? Sinh viên điện tử học về linh kiện, nguyên lý mạch điện tử. Khi ra trườnd ko thể lập tức sửa dc tivi, tủ lạnh, điện thoại..., nhưng nếu có thời gian tiếp cận, tìm tòi thì bạn sẽ thành thạo rất nhanh. Đó là sự khác nhau giữa người đi học và người ko đi học. Cháu tôi đi thực tập doanh nghiệp về khoe: chú ơi con làm ở đó 1 tuần đã biết đọc bản vẻ, còn chú kia làm hơn 10 năm rồi cũng chưa biết đọc chú ạ. Tôi tuyển dụng ít hơn anh và cũng thuộc ngành khác anh: CNTT. Công ty tôi cũng đa số tuyển SV ngay từ khi các em mới ra trường hoặc sau thực tập ( gọi là Internship). Khi PV, tôi không chú trọng hỏi các em biết gì mà chú trọng các em đã học ở trường như thế nào? Các bài tập lớn ở trường làm ra sao ? Cách tiếp cận như thế nào ? Khả năng làm việc nhóm ra sao ?Bên ngành của tôi, công nghệ, quy trình của các công ty là khác nhau. Chúng tôi quan tâm đến khả năng tư duy và thái độ của các em trong các bài tập ở trong trường.Với tôi, mong muốn của tôi là trường ĐH là một môi trường giúp các em tiếp cận bước đầu với ngành nghề, định hướng ngành nghề và kiến thức nền cơ bản, kỹ năng giải quyết vấn đề.Nhà trường không thể cung cấp cho các em đủ lượng kiến thức để em làm việc trong môi trường đa dạng hóa bên ngoài, nhưng cung cấp đủ kiến thức và tư duy để các em theo kịp với công việc của bất kỳ công ty nào một cách nhanh nhất . học ở đại học đó là học cách tư duy về vấn đề đang theo học, có thể nhìn thấy rõ khi so sánh cách nhìn một vấn đề của sinh viên kinh tế và kỹ thuật. Thêm vào đó, đại học là nơi cung cấp cho SV những kiến thức nền tảng, cơ bản nhất chứ không dạy thực hành một kỹ thuật cụ thể nào đó. Tin tôi đi, có thể khi mới ra trường, học viên học nghề sẽ thông thạo lập tức những kỹ thuật họ được dạy, còn với sv ĐH, họ có phần loay hoay để hòa nhập với thị trường. Nhưng khi xét đến dài hạn, việc có nền tảng thì Sv ĐH có nhiều cơ hội tiếp cận, phát triển bản thân hơn việc học nghề. Trường học chỉ định hướng. Xã hội mới là nơi làm con người ta trở nên lõi đời.Nếu sinh viên nào cũng đều là Mark Z, hay Bill G... thì không tới lượt c.ty của chúng ta thuê đâu ạ.Thời gian sẽ là thứ quy luật tốt nhất để đào thải những người không phù hợp. Phỏng vấn các bạn trẻ tốt nghiệp đại học quả thật rất thất vọng. Ngoài bằng đại học, kinh nghiệm và các kỹ năng cần thiết hầu như rất yếu. Câu tôi thường xuyên nghe về nguyện vọng của cá bạn (đặc biệt là nữ) là mong muốn có 1 công việc ổn định và 1 thu nhập ổn định ? Khi được hỏi, bạn quan niệm thế nào về công việc ổn định và thu nhập ổn định hay thậm chí các điểm mạnh, điểm yếu nào của bạn sẽ phù hợp với công việc bạn định ứng tuyển..tôi đều nhận được những câu trả lời rất lơ mơ. Cảm giác các bạn đều có niềm tin ngây thơ là cứ có bằng đại học là sẽ xin được việc làm thì phải..?! Đây là trích đoạn quan điểm và bài viết TRƯỜNG ĐỜI HAY TRƯỜNG HỌC? của con tôi năm nay bắt đầu học lớp 9."Còn ở ngoài đời, bạn tự chấm điểm cho mình và 70% mọi người tự chấm SAI và dẫn đến những ảo tưởng! Ví dụ bạn thất bại trong việc mở một cửa hiệu, bạn tự huyễn với bản thân rằng không phải mình kém mà là do chưa may mắn, mình cũng đâu có tệ lắm đâu, ấy là bạn đã tự chấm sai rồi. Ít nhất khi ở trường học, nếu bạn biết bạn bị điểm kém, bạn sẽ cố gắng để có điểm cao hơn, đằng này, sự ảo tưởng và tự phụ sẽ khiến bạn không nhận ra bản thân kém. Vì như vậy, tôi mong rằng bạn sẽ xem lại bản thân trước khi có bất kì ý nghĩ nào về việc trường học là vô dụng và không quan trọng hơn trường đời. Và theo ý kiến của tôi, đâu phải cứ học ở trường là bạn không thể học thêm và trau dồi những kỹ năng thực tế? Bạn hoàn toàn có thể xin làm công việc bán thời gian ở những cửa hàng tạp hóa, quán cà phê, phụ giúp gia đình các công việc hằng ngày để vừa có thêm kiến thức, thêm kỹ năng giao tiếp, hiểu thêm thế nào là dịch vụ, về pha chế, về giá trị của đồng tiền khi mình tự bỏ công sức lao động và cũng góp phần trách nhiêm bản thân cho gia đình" Đấy lại là vấn đề nhìn nhận anh ạ. Môi trường đại học có không gian để nâng cao kỹ năng. Các thầy cô và lớp học trên giảng đường đào tạo kiến thức, đi kèm với đó sẽ đạt được kỹ năng tìm kiếm ttin/ tư liệu và kỹ năng thuyết trình. Còn các câu lạc bộ là nơi sinh viên tham gia để học hỏi kỹ năng. Đa phần mng đều chỉ lao đầu vào học để GPA trên 3.2 bằng Giỏi.Cho nên quan trọng nhất phải là ý thức tự học của svien Giảng viên đại học ở VN đa phần là SV giỏi rồi trợ giảng, lấy bằng thạc sỹ rồi ra đào tạo lớp trẻ chứ không hề kinh qua thực tế thì lấy đâu KN. Như ở Mỹ , tại sao SV nhà người ta giỏi, ra trường làm được liền, vì với Mỹ, họ mời những người giỏi, giàu kinh nghiệm lao động thực tế về đào tạo các môn học chuyên ngành cho sinh viên. Chi phí trả lương rất cao, học phí cũng rất cao nhưng chất lượng đầu ra cũng rất cao, bởi điều này góp phần làm nên danh tiếng của các trường đại học. Bạn nhầm lẫn giữa tư duy nghề nghiệp và kỹ năng. Tuyển được 1 nhân sự có tư duy nghề nghiệp tốt phải cả ngàn người, còn kỹ năng tốt cần chục người thôi. Cái cơ bản người tuyển dụng có tư duy nghề nghiệp tốt hay không. Sao cứ phải đòi hỏi trường ĐH phải trang bị đủ tất cả các kỹ năng cho sinh viên? Tôi học nông nghiệp, 25 năm trước ra trường tôi cũng không biết cấy lúa trong khi người nông dân cấy rất nhanh. Đi làm rồi thì tôi cũng dẫn cấy nhanh được, cái hơn khi được học qua ĐH là tôi có thể giải thích cho người dân tại sao cấy nông tay thì phát triển nhanh hơn cấy sâu tay. Người nông dân có thể tự nhận thấy điều này, và nếu họ đang cấy sâu mà nhìn thấy người khác cấy nông mà lúa tốt hơn thì họ cũng sẽ học cấy nông. Nhưng họ khó có thể giải thích được tại sao lại thế? Cũng phải khẳng định rằng, sau 25 năm công tác trong nghề, những gì tôi có trong đầu thì 90% là học từ thực tế. Nhưng nếu không có 10% ban đầu học từ ĐH thì tôi cũng chỉ là thợ cấy. Đừng cực đoan với ĐH, cũng đừng quá sính ĐH Ngoại. Quan trọng vẫn nằm ở bản thân tự tìm kiếm trau dồi chứ chỉ trông chờ ngồi trên ghế nhà trường là chưa đủ. Ở cty tôi có 1 số bạn đến thực tập hỏi cái gì cũng không biết. Chỉ được 2 3 bạn thì còn biết chút. Và theo tôi được biết 2 trong 3 bạn ấy ra trường xin được việc luôn. Còn số còn lại thì về làm công nhân. Nói chung là vẫn nằm ở sự cố găng nỗ lực của mỗi người còn học đại học là nền tảng để tư duy và phát triển Tôi công tác tại một trường cao đẳng nhưng không vui khi tiếp nhận sinh viên đã tốt nghiệp đại học. Không xin đuợc việc làm, đành quay lại học trung cấp, cao đẳng nghề. Có sinh viên quê ngoài bắc mà học Đại học Trà Vinh cơ sở Hà Nội thì biết rồi đấy. Chẳng qua cơn người ta học đại học thì còn mình cũng cố mà học đại học thôi.