Nghịch lý giá điện Ngành điện từ lâu đã thiết lập giá cơ sở. Từ đó, họ tính giá điện cho các nhu cầu sử dụng khác nhau của người dân và doanh nghiệp. Với giá điện bình quân (giá cơ sở) hiện nay quy về USD, tôi tính ra trung bình giá điện công nghiệp là 6,8 cent/kWh, giá điện sinh hoạt là 8,5 cent/kWh và giá điện kinh doanh là 10,7 cent/kWh. So với giá trung bình của Trung Quốc và Ấn Độ là 8 cent/kWh, giá điện sinh hoạt và kinh doanh tại Việt Nam đã rất cao, chỉ có giá điện công nghiệp là còn rẻ.Sáu năm trước, tôi tiếp xúc nhiều quỹ đầu tư nước ngoài muốn tìm kiếm cơ hội đầu tư hệ thống phát điện từ nhiệt thải của các nhà máy xi măng tại Việt Nam. Hệ thống này cho phép nhà máy xi măng tự sản xuất và đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu điện năng của nhà máy. Sau khởi đầu thành công tại Kiên Giang, một quỹ có trụ sở ở Singapore rất hào hứng đề xuất 8 dự án với quy mô đầu tư gần 100 triệu USD, hợp tác với một tập đoàn xi măng hàng đầu Việt Nam.Nhưng rồi, bao nhiêu đề xuất đầu tư gửi đi đều nhận lại một cái lắc đầu từ chối của phía doanh nghiệp Việt Nam. Lance, người sáng lập quỹ thắc mắc: "Vì sao một dự án tốt, có ý nghĩa tích cực về môi trường và mang lại lợi ích kinh tế lâu dài cho doanh nghiệp như thế mà các anh vẫn từ chối?". Đại diện doanh nghiệp kia trả lời: "Chúng tôi hiểu hết, nhưng chưa phải thời điểm này".Tôi phân tích dữ liệu đầu vào sản xuất và chỉ ra cho Lance mấu chốt: rất khó thuyết phục các nhà máy xi măng tự đảm bảo nguồn điện vì giá điện cho ngành xi măng vẫn quá rẻ để tiết kiệm. Các nhà máy kiểu này tại Việt Nam đang được hưởng sự ưu tiên ít nước nào có được.Có một mấu chốt rất quan trọng là khái niệm "bù giá", "bù chéo" được dùng lâu nay trong cơ cấu giá điện, khởi phát từ Luật điện lực năm 2004. "Bù chéo" chính là việc trợ giá điện cho sản xuất, một sáng kiến rất phi thị trường suốt nhiều năm qua: người dùng điện sinh hoạt và kinh doanh phải trả giá điện cao hơn giá bình quân để hỗ trợ cho khối sản xuất công nghiệp.Điều phi lý là khối sản xuất công nghiệp tiêu thụ đến 54% lượng điện năng của cả nước, trong khi điện sinh hoạt chỉ chiếm 35% và điện cho kinh doanh chỉ chiếm 10%. Nói cách khác, người dùng ít điện hơn lại phải trả giá cao hơn để hỗ trợ cho người tiêu thụ nhiều điện - trong đó có bộ phận không nhỏ các ngành ngốn điện "như uống nước lã" là ngành thép, xi măng, hóa chất... Nghĩa là, dù bạn là ai, bạn đều đang âm thầm thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ cho khối sản xuất công nghiệp thông qua giá điện mình mua. Bạn đã luôn tham gia vào quá trình thúc đẩy công nghiệp hóa quốc gia bằng việc "bù chéo".Hãy nhìn vào xi măng và thép, chỉ hai ngành này đã tiêu thụ 20% tổng điện năng của toàn ngành công nghiệp Việt Nam. Do đặc trưng công nghiệp nặng, các nhà máy xi măng và thép đa số sử dụng điện áp cao trên 110 kV, nên giá điện được áp dụng là giá rẻ nhất, chỉ bằng 88% giá điện bình quân, cụ thể đang là 6,5 cent/kWh. Nhà máy nào càng dùng nhiều, giá điện càng rẻ.Nhưng điểm chung của hai ngành này là dư thừa công suất trên 30% so với nhu cầu tiêu thụ nội địa. Công suất các nhà máy xi măng Việt Nam đứng thứ ba thế giới, trong khi công suất của các nhà máy thép đứng đầu Đông Nam Á. Tiêu thụ năng lượng của hai ngành này tại Việt Nam cũng thuộc diện hàng đầu thế giới, xét theo mức độ lãng phí với định mức tiêu thụ cao hơn 30%-50% mức trung bình của thế giới.Trong khi Trung Quốc đang nỗ lực xanh hóa nền kinh tế bằng cách thắt chặt tiêu chuẩn môi trường, đóng cửa các nhà máy công nghiệp ô nhiễm như xi măng, sắt thép, hóa chất, chuyển ô nhiễm ra nước ngoài thì Việt Nam trở thành ngọn cờ đầu nhờ "lợi thế" tài nguyên giá rẻ. Trong "lợi thế" đó, có sự bù đắp tiền điện của người dân. Vậy, những cái nhất ấy có nghĩa lý gì, khi những "mũi nhọn" và "quả đấm" công nghiệp đang đâm thủng các tấm lưới phát triển bền vững, gây bất lợi cho cộng đồng và nền kinh tế?Ngành điện nếu muốn "lành mạnh hóa tài chính" như lời tuyên bố, hay "bảo đảm công khai, bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh, không phân biệt đối xử giữa các đối tượng tham gia thị trường điện lực" như Luật điện lực đề ra thì phải cải tổ rất nhiều: bãi bỏ những "sáng kiến" phi thị trường, nâng cao sự minh bạch và trách nhiệm giải trình thay vì dựa trên sự yếu thế do không được lựa chọn của người dân và doanh nghiệp.Sự bất hợp lý trong chính sách của ngành điện đã đến lúc phải đổi thay, đánh giá lại những chính sách ưu tiên phát triển công nghiệp trong suốt thời gian qua. Lịch sử thế giới cho thấy chưa có một quốc gia nào trở thành một nước công nghiệp hiện đại nhờ dựa trên tài nguyên giá rẻ hay những chính sách duy ý chí và phi thị trường. Mô hình thành công của Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Israel đã chứng minh điều đó.Nguyễn Đăng Anh Thi Bài viết rất hay, cung cấp cho ta những thông tin phản biện trước những tuyên bố của ngành điện. Cảm ơn tác giả! Quyền lực của sự độc quyền dù bạn là ai, bạn đều đang âm thầm thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ cho khối sản xuất công nghiệp thông qua giá điện mình mua. Bạn đã luôn tham gia vào quá trình thúc đẩy công nghiệp hóa quốc gia bằng việc "bù chéo". Sau khi đọc, tôi mới biết, đúng là sáng kiến duy ý chí và phi thị trường. Hãy nhìn ngành viễn thông, từ chỗ chỉ có 1 đơn vị cung cấp dịch vụ với giá đắt, hiện giá cước viễn thông-internet đã giảm đáng kể biết bao nhiêu khi tư nhân hoá... "Độc cô cầu bại ngành điện! " Khi mình độc quyền thì mình có quyền tăng và tăng còn ai khổ, ai than thì kệ! Cảm ơn tác giả! Ngoài giá điện thì cả giá xăng, giá dịch vụ y tế... người dân không thể làm gì khác ngoài việc "chấp nhận" dù theo cách giải thích như thế nào! Cần sự lên tiếng của các nhà khoa học, các nhà báo để thực hiện công bằng xã hội! "Sự bất hợp lý trong chính sách của ngành điện đã đến lúc phải đổi thay" không bao giờ thành hiện thực nếu không có sự cạnh tranh? Hiện tại Ngành điện lực vẫn đang Độc quyền nên Độc Tôn! "bù chéo" trong điện lực bây giờ cháu mới hiểu Bài viết phân tích rất chính xác những bất hợp lý của ngành điện VN. Cung cấp những thông tin có tính phản biện trước những tuyên bố của ngành điện. Mong những người có thẩm quyền đọc bài báo này. Xin cảm ơn tác giả! Nếu quả thật như những phân tích đơn giản mà Anh Thi đã nêu thì Bộ Công Thương nên xem xét lại cái gọi là " lành mạnh " trong điều hành giá điện cho dân nhờ, nước không bị thất thu NS. “lành mạnh hóa tài chính ngành điện” đó là cách nói của nhà quản lý, còn chuyên gia kinh tế và người dân có am hiểu không nghĩ vậy. Chừng nào ngành năng lượng còn độc quyền thì những gì bài viết đã nói đừng mong sẽ thực hiện được trong thực tế. Trước chẳng để ý , sau bài báo mới hiểu được vì sao lại thế , bài báo hay quá . Cảm ơn tác giả Ối cha! thế ra từ trước tới nay nhà mình vẫn phải trả tiền điện giá cao hàng tháng để gánh cho giá điện các ngành công nghiệp xi măng, luyện thép (có cả của người nước ngoài) sao??? Ngành điện khi tăng giá cao bị người tiêu dùng phản ứng gay gắt hay thắc mắc thì điệp khúc trả lời của ngành điện là so các nước trên thế giới và các nước lân cận thì giá điện ở VN vẫn còn quá thấp ....?! Thế nhưng ngành điện luôn có sự so sánh khập khiễng khi thu nhập trên đầu người dân nước đó như thế nào , VN lại chính là nước có thu nhập trên đầu người dân thấp nhất trong số các nước mà ngành điện thường mang ra so sánh ....