Chuyên môn của bộ trưởng Trong một ca cấp cứu thoát vị cơ hoành, một bệnh lý mà các tạng trong ổ bụng chui lên lồng ngực gây suy hô hấp, bác sĩ trưởng khoa - cũng là trưởng tua trực - thực hiện mở lồng ngực. Quá trình mổ cho thấy việc đẩy các tạng xuống ổ bụng rất khó và làm thế nào để không thoát vị trở lại càng khó hơn. Khi đó anh phải gọi thêm một bác sĩ trong khoa đến phụ. Bác sĩ ấy nói rằng, đáng lẽ phải mở bụng để có trường mổ, dễ dàng kéo các tạng xuống, đồng thời cũng dễ khâu gia cố cột trụ cơ hoành và cơ hoành. Nhưng thay vì phải mở thêm đường bụng, bác sĩ đó vẫn khéo léo đưa các tạng về đúng vị trí.Lúc đó tôi đã hiểu, trong công việc hàng ngày tại sao trưởng khoa không được bác sĩ kia coi trọng, thậm chí một số bác sĩ khác cũng tỏ ý bất phục.Điều quan trọng nhất với vị trí trưởng khoa là kiến thức chuyên môn để đưa ra những quyết định cần thiết trong lĩnh vực y khoa hẹp. Mỗi khoa có hơn chục bác sĩ, nếu trưởng khoa là người giỏi nhất về chuyên môn, tất cả nhân viên sẽ phục tùng. Nguyên tắc tương tự, nếu trưởng khoa lên làm phó giám đốc phụ trách chuyên môn của một khối có hàng trăm bác sĩ, phó giám đốc chỉ có thể thuyết phục đồng nghiệp nếu có năng lực chuyên môn vượt trội. Nhưng lên đến giám đốc bệnh viện quản lý hàng nghìn nhân viên, giám đốc Sở Y tế lãnh đạo vài chục bệnh viện, đặc biệt là Bộ trưởng Y tế, thì các kỹ năng đòi hỏi phải thay đổi.Lúc này, phẩm chất chuyên môn chỉ là thứ yếu. Lãnh đạo cấp càng cao, thì năng lực chuyên môn có thể càng ít đi, nhưng năng lực quản lý và lãnh đạo sẽ rất quan trọng.Năng lực con người có giới hạn, đặc biệt với một lĩnh vực khó như y khoa, không ai toàn tài nắm vững mọi thứ. Thực tế làm việc khiến tôi nhận ra, lãnh đạo ngành có am hiểu nhất định về chuyên môn chưa chắc đã tối ưu được hiệu quả điều hành.Xuất thân từ chuyên gia ngành, trong quá trình làm việc, có những lãnh đạo hình thành thói quen cho rằng mình giỏi hơn cấp dưới, lâu dần trở nên độc đoán trong việc ra quyết định và giao nhiệm vụ. Khi triển khai một công việc, nếu cấp dưới có quan điểm trái chiều, phản ứng đầu tiên của lãnh đạo là phủ nhận, sau đó tìm cách chứng minh mình giỏi hơn, thay vì hành động mang lại lợi ích cho ngành.Không ai trả lời được câu hỏi, một Bộ trưởng Y tế như thế nào là tốt nhất. Câu trả lời phụ thuộc vào việc người đó là ai và làm việc như thế nào.Bộ trưởng Y tế không phải là người giải quyết những vấn đề chuyên môn y khoa phức tạp của những bác sĩ chuyên gia, mà nhiệm vụ của Bộ trưởng là lãnh đạo ngành ở tầm chiến lược, nhằm mục tiêu mang lại hệ thống y tế tốt nhất cho người dân.Dưới bộ trưởng còn có các thứ trưởng phụ trách từng nhiệm vụ khác nhau, còn có trợ lý bộ trưởng, các chức danh chuyên môn hay kỹ thuật trong Bộ có thể giải quyết tốt vấn đề nghiệp vụ; vì thế mà theo tôi, Bộ trưởng Y tế không nhất thiết giỏi chuyên môn.Chìa khoá giúp bộ trưởng thành công, trước hết là xây dựng được bộ máy, ban cố vấn xung quanh mình giỏi, bản lĩnh và trong sạch. Họ phải được giao đúng việc, phù hợp năng lực và sở trường; được tin tưởng tham vấn trong các quyết định chuyên môn. Khi hình thành được đầu tàu ổn định, cả hệ thống sẽ sớm vận hành lại.Ngoài chuyên môn, nhân sự giúp việc Bộ trưởng phải trong sạch và bản lĩnh. Vì Y tế là lĩnh vực mang lại lợi ích nhóm rất lớn. Nếu các lãnh đạo cấp cao không trong sáng và bản lĩnh, sẽ dễ bị thao túng bởi các nhóm lợi ích.Cả 14 bộ trưởng y tế trước đây đều là chuyên gia y tế. Lần này, với cách lựa chọn khác trước, tôi hy vọng sẽ đi kèm với sự thay đổi tư duy điều hành Bộ Y tế. Khi đã có điều kiện tiên quyết, là bộ máy giúp việc như trên, Bộ trưởng nên tập trung vào các vấn đề chính sách, thay vì giải quyết sự vụ, vốn là công việc của các hội đồng chuyên môn hoặc đơn vị cấp dưới.Có một số vấn đề chính sách lớn trong ngành y cần được tập trung giải quyết. Thứ nhất là thu nhập cho nhân viên y tế - vấn đề tồn đọng từ lâu và đã trở thành giọt nước tràn ly khi đại dịch Covid-19 ập đến ba năm qua. Công việc quá tải, thu nhập không đầy đủ, rủi ro nghề nghiệp lớn, hàng chục nghìn nhân viên y tế bỏ việc, gây nên áp lực thiếu nhân sự trầm trọng cho y tế công. Cần cải thiện, tiến tới chấm dứt tình trạng bác sĩ phải tay trong tay ngoài giữa bệnh viện công và bệnh viện tư mới đủ sống.Thứ hai là giải quyết càng nhiều, càng nhanh càng tốt các chính sách bất hợp lý dẫn đến sự yếu kém của hệ thống bệnh viện công: Y tế địa phương èo uột, bệnh nhân đổ về tuyến trung ương; Chủ trương đấu thầu, mua sắm thuốc, thiết bị y tế lạc hậu và bất cập; Chính sách viện phí chậm đổi mới, chưa thực hiện tính đúng và thu đủ nên không đảm bảo cân đối thu, chi của các bệnh viện...Thứ ba, cần có chính sách xã hội hóa y tế đủ mạnh để thu hút đầu tư, phát triển dịch vụ chăm sóc y tế ngoài công lập, nhằm phân tải cho hệ thống y tế công. Tôi cho rằng, khi cơ chế khuyến khích này đủ tốt, hệ thống bệnh viện tư sẽ mọc lên nhiều hơn, kể cả ở vùng sâu, vùng xa, giảm dòng bệnh nhân đổ về các thành phố lớn, góp phần tiết kiệm chi phí cho toàn xã hội.Cuối cùng, nhưng chưa hết, là xem xét và sửa đổi tổng thể chính sách về bảo hiểm, hướng tới mục tiêu bệnh viện không chỉ phục vụ người có tiền, mà người nghèo cũng có thể tiếp cận điều kiện chữa trị chất lượng cao thông qua bảo hiểm y tế.Những thách thức nhiệm kỳ trước để lại là rất lớn, nhưng đều sẽ có cách giải quyết nếu việc thiết kế chính sách, thay vì tạo lợi ích cho một nhóm người, hướng tới sứ mệnh cao nhất của ngành y là tạo nên một đất nước khỏe mạnh; trong đó người dân được cải thiện chất lượng sống, giảm bệnh tật thông qua việc được chăm sóc y tế kịp thời và đầy đủ.Trần Văn Phúc Người giỏi là người biết sử dụng những người giỏi hơn mình ! theo tôi thì bài báo nói rất chuẩn xác. chúng ta có thể ví dụ như 1 ông chủ tịch đứng đầu 1 tập đoàn có giỏi thiết kế, thi công nhà ở không? ông có giỏi chế tạo sản xuất oto, điện thoại không? rõ ràng là không. vậy tại sao ông có thể điều hành quản lý tập đoàn bất động sản, công ty oto, cty sản xuất điện thoại? rồi còn nhiều lĩnh vực khác nữa, tầm trưởng khoa của một bệnh viện thì cần trình độ giỏi nhưng tầm giám đốc thì lại hoàn toàn khác. những người đó thì cần khả năng lãnh đạo và quản lý. còn chuyên môn lúc đó thì chỉ là phụ. Cảm ơn bác sĩ. Bài viết của anh đã viết đúng và trúng tâm tư của nhân viên ngành y. Em rất đồng ý với ý kiến của bác sĩ. Nhất là ý kiến cuối cùng. Hay quá bác Phúc ơi! Anh Phúc nói không sai, nhưng cái cần nhất là sự thấu cảm, chỉ ai học Y mới hiểu những vất vả, khó khăn từ thời sinh viên cho đến khi công tác, đặc biệt tiếp xúc với người bệnh và người nhà người bệnh. Người học Y sẽ được đến các bệnh viện để thực hành, được nghe hơi thở cuộc sống từ người bệnh, người nhà người bệnh, đồng nghiệp của họ. Người học Y mới hiểu sự vất vả, nguy hiểm của bệnh tật, mới biết cảm giác trực đêm là gì, mới biết bệnh nhân bạo hành là gì, mới biết đồng nghiệp và bản thân cần gì. Do đó, nếu người lãnh đạo xuất phát từ ngành Y sẽ đưa ra các chính sách BÁM SÁT THỰC TẾ, chưa kể khi hội nhập quốc tế, tham gia các hội nghị, diễn đàn thế giới,...thì người không có chuyên môn Y tế sẽ phát biểu kiểu gì với bạn bè, chả nhẽ đọc xong bài phát biểu là đứng hình. Rất hi vọng chọn được người lãnh đạo để ngành Y phát triển. Tôi đồng ý lãnh đạo không cần phải là người giỏi chuyên môn nhất. Nhưng người lãnh đạo cũng phải cần là người trong ngành. Dù gì thì có trong ngành, trong nghề, nhất là ngành y, mới có kiến thức cơ bản để lèo lái ngành và đất nước khi có dịch bệnh, v.v. Theo tôi BT y tế nếu là bác sỹ vẫn là tốt hơn. Vì y tế là ngành kỹ thuật chuyên môn sâu, liên quan đến tính mạng con người. BT không cần là người chuyên gia giỏi, nhưng học qua ngành y là hay nhất. Đây là lựa chọn đầu tiên được cho là đổi mới . Rất mong bà thành công trong nhiệm vụ như mong đợi ! Có lần tôi phải nhận trách nhiệm đi cải tổ 1 chi nhánh hoạt động bết bát. Tất nhiên rồi, tôi gặp phải sự chống đối của phần lớn nhân viên ở đó (đang được lười nay phải làm cật lực thì ai mà thích, nhưng sau sự cật lực đó sẽ là thu nhập tăng lên thì họ không tính đến). Một cậu nhân viên đã cố tình làm khó tôi, đặt tôi vào tình huống phải giải quyết công việc đang rất gấp của cậu ta bằng cách... xin nghỉ con ốm. Cậu ấy nghĩ rằng tôi không quen với việc này, không rành suppliers địa phương, thời gian lại chỉ là "overnight" thì kiểu gì tôi cũng bó tay (ở chi nhánh nên bộ máy gọn nhẹ, tôi không thể chỉ định người khác làm), nhưng cậu ta quên rằng tôi có nhiều quyền hơn, lời nói của tôi có trọng lượng hơn, mối quan hệ rộng hơn, v.v... Sáng hôm sau mọi chuyện không chỉ êm đẹp mà ai cũng khen nó tốt hơn lâu nay, họ khen vô tư vì không ai biết sự việc. Tôi cũng không nói gì với bất cứ ai kể cả cậu nhân viên. Ít lâu sau cậu ấy xin nghỉ việc (là tự thấy sao đó mà nghỉ chứ tôi thì chả thèm tiểu nhân ép cậu ta nghỉ đâu).Nhiều nhân viên cấp dưới hay ảo tưởng họ có thể "chơi", hay "làm khó" cấp trên, nhất là khi cấp trên không hơn họ ở 1 khía cạnh cụ thể nào đó của công việc. Nhưng nếu cấp trên bản lĩnh, không phải kiểu "chỉ tay 5 ngón" (mà chắc bây giờ không còn sếp chỉ tay 5 ngón nữa đâu), họ luôn biết giải quyết công việc một cách tốt nhất mà không cần tới chuyên môn cụ thể đó.Tôi hi vọng bộ trưởng mới là một cấp trên như thế. rất cám ơn bài viết của bác sĩ. Đầu tiên tôi cũng có quan điểm là người đứng đầu ngành phải có chuyên môn, nhất là ngành y, nhưng sau khi đọc bài phân tích của bác sĩ mình cũng đồng ý cách nhìn nhận này ,có thể đây là bước cải tiến mời đối với ngành y, rất hy vọng sự thay đổi này của Trung ương là đúng, đúng như sứ mệnh cao nhất của ngành y là tạo nên một đất nước khỏe mạnh. Quan điểm của tôi "Tư lệnh ngành không nhất thiết là người giỏi nhất chuyên môn ngành đó nhưng phải là người am hiểu và có trình độ quản lý giỏi về ngành mà mình quản lý" Bộ trưởng của bất cứ bộ ngành nào, cần nhất là năng lực chính sách. Cứ chờ đi. Trước hết phải thay đổi quan điểm của xã hội về người quản lý, điều hành. Làm quản lý không phải là làm 'quan' mà đây cũng chỉ là một ngành nghề như các ngành nghề khác, càng không phải làm quản lý để hưởng bổng lộc cấp nhà, cấp xe. Người làm chuyên môn cũng cần được coi trọng, có tiếng nói và có mức đãi ngộ tương xứng. Chỉ khi đấy những người làm chuyên môn mới yên chí cống hiến với công việc của họ mà không cần phải phấn đấu để chuyển sang một lĩnh vực quản lý nào đó mà họ không được đào tạo bài bản.