Bệnh nể sợ người nước ngoài Vị chủ tịch Hội đồng quản trị phân trần rằng, công ty đã mời một chuyên gia nước ngoài về làm tổng giám đốc với một mức lương hậu hĩnh, lại cấp thêm cho ông ta một biệt thự và một chiếc xe hơi mới. Sau hơn một năm trời công ty vẫn còn ì ạch và vị tổng giám đốc này đổ lỗi cho Hội đồng quản trị đã không đồng ý cho ông ta thuê thêm một người nước ngoài nữa để phụ trách mảng tiếp thị và bán hàng vì ngại quá tốn kém. Hai bên ì xèo và cứ thế mà bộ phận bán hàng rơi rụng dần từ mười người xuống còn một.“Theo ý ông thì chúng tôi phải làm gì bây giờ?”, vị chủ tịch hỏi tôi với nét mặt đau khổ. Từng góp ý kiến cho nhiều doanh nghiệp với những bài phân tích chi tiết nhưng có lẽ chưa bao giờ “toa thuốc” của tôi lại ngắn như lần này vì vỏn vẹn chỉ có ba chữ: “Đuổi ổng đi!”, tôi đáp. Vị chủ tịch trố mắt nhìn tôi: “Ủa, nhưng ổng là người nước ngoài mà?” Ừ thì “ổng” là “người nước ngoài” nhưng mình là chủ thì tại sao lại sợ?Làm việc và tiếp xúc với bạn bè trong nước dạo ấy, tôi có cảm tưởng dường như có một cái “vòng tròn vô hình” mà mình tự vạch ra rồi cứ đứng ì trong đó và không dám bước ra. Giới hạn vô hình ấy dường như là cái tính cứ nể sợ những gì thuộc về “nước ngoài”: Hễ người nước ngoài là phải giỏi hơn người mình, kỹ sư nước ngoài là phải giỏi hơn kỹ sư Bách Khoa, hàng ngoại luôn tốt hơn hàng nội…Việc “nể sợ” người nước ngoài có thể thấy được dưới nhiều hình thức. Chẳng cần nói đâu xa, mỗi lần thấy ông tây trắng nào nói được tiếng Việt là mình lấy làm ngạc nhiên và nếu ổng hát được tiếng Việt thì mọi người đều phục lăn. Thế nhưng có biết bao nhiêu người Việt mình nói được ngoại ngữ rất lưu loát, hoặc hát được những bài nhạc ngoại líu lo như chim hót mà có mấy ông tây bà đầm nào thán phục mình đâu? Khi mang nhân viên nước ngoài cùng về nước công tác vào lúc ấy, nhiều bạn của tôi cũng thường phàn nàn là đi đến đâu thì người mình cũng xun xoe săn đón mấy người da trắng mà quên hẳn rằng chính cái ông da vàng mũi tẹt này mới là sếp của mấy ông tây kia. Ta có thể suy diễn ra rằng thái độ cả nể đối tác nước ngoài ấy cứ thế mà tiếp tục trên bàn họp khi hai bên thương thuyết làm ăn để rồi đưa đến những dự án thiệt thòi về phía chủ nhà. Một điều nữa mà ít ai lưu ý là khi một tập đoàn lớn chọn người để đưa đi làm việc ở nước ngoài thì các “chiến tướng” thường được bổ nhiệm đến những thị trường lớn và quan trọng nhất như Mỹ, Âu châu. Thành phần kha khá thì sẽ được chọn đi những thị trường trung bình, và cuối cùng thì chỉ còn mấy xứ đang phát triển là dành cho những nhân viên cấp ba mà có lắm kẻ không đủ tài cán, phong cách và kinh nghiệm quản lý. Phải chăng vì thế mà đã có những vụ sếp nước ngoài hành hạ, đối xử tàn bạo với công nhân ta chăng?Có một câu nói rất hay là “Nếu bạn nằm xuống như một tấm thảm thì người ta sẽ đạp lên bạn mà đi!”. Cứ tỏ ra “lép vế” thì cam đoan rằng thế nào người ta cũng sẽ lấn lướt mình. Không có lý do gì khiến chúng ta phải quá nhún nhường khi tiếp xúc với người nước ngoài mà nên xem họ không khác những người bạn trong nước và hãy đối xử với họ một cách lịch sự và thân thiện nhưng không quỵ lụy ai cả.Từ ngày đất nước vươn mình ra cộng đồng thế giới và với kinh nghiệm thâu thập được khi sánh vai với các doanh nhân nước ngoài, có thể nói rằng doanh nhân chúng ta ngày nay đã tỏ ra tự tin, có bản lĩnh hơn nhiều và cái giới hạn vô hình ấy cũng đã nhạt mờ. Những ngày xa xưa ấy dường như đã qua rồi ở các tỉnh, thành phố lớn. Thế nhưng tại những vùng xa xôi, nơi mà các cấp lãnh đạo có thẩm quyền quyết định chưa có nhiều kinh nghiệm như các vị đồng nghiệp ở các tỉnh, thành phố lớn thì phải chăng căn bệnh ấy vẫn còn tồn tại? Có lẽ đó là một phần lý do tại sao vẫn thấy những quyết định hợp tác đầu tư với nước ngoài với điều kiện bất lợi cho phía chủ nhà còn xuất hiện ở những vùng xa xôi chăng?Võ Tá Hân cái tâm lý sợ nước ngoài thể hiện cái tâm lý của nước yếu, nước nghèo, nước trình độ công nghệ thấp, thì hãy nhìn kỹ tất cả những gì chúng ta đang xài cái gì tốt là của nước ngoài, còn cái gì trung bình hay tệ là của Việt Nam, từ cái quần áo đến giày dép đến xe đến điện thoại đến máy tính đến ti vi tủ lạnh máy giặt đến cái nồi cái bếp, đến cả cây súng tàu chiến vũ khí máy bay cái gì cũng là nước ngoài, ta chẳng thấy chữ nào ghi " làm tại Việt Nam", thế thì sợ nước ngoài là đúng rồi vì họ sản xuất ra những thứ đó để ta xài không có họ thì ta chỉ có con trâu và cái đèn dầu. Đó là tâm lý của những người trình độ khoa học thấp, trình độ trách nhiệm thấp, trình độ tự lực thấp, trình độ kinh tế thấp, trình độ bè phái tham nhũng cao, trình độ lương lẹo cao, kiếm tiền bằng con đường lương lẹo nhậu nhẹt không bằng sức mạnh của trí tuệ của lòng nhiệt huyết của đam mê, nó nằm trong chính mỗi con người Việt Nam đó gọi là bản chất. Mà cái gì là bản chất để giải quyết rất khó nếu cả xã hội không hiểu. Có lần tôi gặp một người kiếm nhiều tiền bằng con đường móc ngoặc kiếm công trình làm giàu từ sự đút lót nhiều cửa bằng con đường lương lẹo, tôi công nhận ông ta giàu thiệt, tôi hiểu và rất ghét con đường ông ta đang đi nhưng khi tôi đem điều đó nói với 10 người Việt Nam thì đến 9 người cho là tôi khùng còn bảo xã hội này ai cũng vậy mình không lương lẹo thì có mà chết đói và 1 người chỉ im lặng ngồi nghe. Tôi đem việc này nói với cha tôi và ngạc nhiên thay ông phán một câu đó là chuyện thiên hạ chuyện của nhà nước không cần phải lo, và sau khi thực nghiệm như vậy tôi kết luận với tầm nhìn kiểu nông dân của Việt Nam mà không sớm thức tỉnh từ bây giờ thì xin thưa trăm năm nữa ta vẫn như vậy, vẫn sẽ sợ nước ngoài. Muốn thay đổi được thì trước hết những người đứng đầu phải làm gương sáng, khi ngành hay lĩnh vực họ quản lý quá nhiều sai phạm họ phải nhìn nhận khuyết điểm của mình và từ chức để những người khác có tinh thần trách nhiệm cao hơn thay thế, phải trong sạch bộ máy tuyển dụng nhà nước trong sạch thông tin các dự án kinh tế dù là nhỏ nhất, có cơ chế ràng buộc mạnh, thực tế là có cách để đất nước cải tạo nhưng nói ra chỉ sợ đa số người Việt lại bảo lo chuyện ở đâu, thôi thì cứ tự người Việt sẽ tự nhìn mình mà sửa đổi, nếu không sửa được thì hãy chấp nhận nó là bản chất và chấp nhận kết quả như vậy giống như gần 30 năm cải cách vẫn phụ thuộc nhiều vào nước ngoài, Việt Nam ta chả có một tiếng nói mạnh mẽ nào mà chỉ tự an ủi, ru ngủ mình bằng một vài lời khen tặng. Bác viết hay quá. Rất đúng, hồi xưa khi mới ra trường, mình đi làm cho công ty nước ngoài đầu tiên, mấy vị nước ngoài luôn được đối xử như ở đẳng cấp khác dù có mấy người làm việc chẳng ra gì. Sau này chuyển qua công ty khác, may quá công ty này lại đề cao việc đối xử bình đẳng, dần dần mình mới lấy lại được tự tin. Thật sự cảm ơn công ty sau này của mình. Đúng là do dân Việt quá tự ti, hồi tôi đi làm tại 1 tập đoàn P. ý kiến của người Việt không được coi trọng (dù rằng tôi đã có 20 năm kinh nghiệm) mà chỉ nghe lời 1 thằng China mới ra trường hậu quả là : nguyên hệ thống hơi bị mục do không xã cặn ở các bồn hồi (hotwell), các bẫy hơi (steam trap)... do tay China này cho rằng xả cặn sẽ hao nước....rút cục cũng phải nhờ người Việt xử lý các hư hỏng, tai hại do nghe lời xúi bậy. Có thời tôi làm ở Bảo Việt, công ty có thuê rất nhiều chuyên gia nước ngoài triển khai một phần mềm quản lý mới. Khi làm việc họ không biết tiếng Việt nên những người làm việc với họ phải biết tiếng Anh. Tôi rất tâm đắc một anh Phó tổng tuyên bố "mình muốn làm cho công ty nước ngoài phải giỏi tiếng Anh, vậy họ muốn làm thuê cho mình thì tự họ phải học giỏi tiếng Việt". Mình hiện đang làm ở 1 công ty của người nước ngoài, ở đây bọn mình làm việc bình đẳng, làm song song giữa người Việt Nam và nước ngoài, về quan điểm của mình thì đúng là người nước ngoài đặc biệt là các nước Âu Mỹ, họ làm việc giỏi hơn người Việt Nam thật, nhưng mà những người Âu Mỹ, hay các nước khác đang làm việc ở Việt Nam thì chưa chắc họ đã giỏi hơn. Tôi hiện đang làm việc ở 1 cty phần mềm của Mỹ và trước đó thì cũng làm việc 1 số nước như Nhật Bản hay Úc ... khi người Việt Nam quản lý 1 công ty rất khó để cty đó có thể trở nên chuyên nghiệp đc vì tôi thấy phần lớn họ sẽ thuê những cấp dưới mà họ quen biết , rồi cấp dưới họ lại thuê những người cấp dưới nữa , vì thế mà rất khó để làm việc trong môi trường chuyên nghiệp dẩn đến cty cũng khó phat triển lớn manh vươn ra các nước khác được Chính xác. Ở các nước phương tây, khi sử dụng 1 dịch vụ thì gần như mọi người bình đẳng như nhau. Ở TQ, khi sử dụng 1 dịch vụ nếu bạn nói được tiếng Quảng bạn sẽ được ưu tiên. Còn ở VN, khi sử dụng 1 dịch vụ, người nước ngoài lại được ưu tiên. Nói đâu cho xa, ngay tại bệnh viện ĐH Y dược TP HCM cũng có tấm bảng to với dòng chữ ưu tiên cho người nước ngoài. Tôi cũng chả hiểu tại sao? Bác viết đúng đấy ạ, tuy nhiên cháu cũng nêu lý do tại sao Việt Nam sợ người nước ngoài, không phải vì vốn kiến thức ít, không phải vì tiếng Anh tồi mà là điều ít ai tự nhận biết khi tại sao mình giỏi mà vẫn ngại nước ngoài đó là thiếu KỸ NĂNG MỀM khi làm việc. Cách giải quyết việc của nước ngoài là đàm phán cân não thử độ bền, trí tuệ, còn của Việt Nam xem đàm phán là sự gây chiến, hơn thua và có khuynh hướng né xung đột dẫn đến dễ thỏa hiệp. Khi thỏa hiệp vội vã nghĩa là chấp nhận thiêt thòi về phần mình tạo tiền lệ về tâm lý dù thỏa hiệp nhưng vẫn ghét/sợ (cháu nghĩ là cả 2 dạng tâm lý). Cách tốt nhất để giải tỏa tâm lý này là hãy cho rằng, những nhà bác học, những nhà khoa học, những nhà tỉ phú...nói chung là những người nổi tiếng vẫn phạm nhiều sai lầm và luôn có cái tốt hơn cái họ có, luôn có cái đúng hơn hay đúng theo hướng khác so với những gì bạn nghe họ nói, nghĩa là trong mọi tình huống đều luôn có cái để tư duy và phản biện, bạn có thể xem họ cao hơn mình, giỏi hơn mình nhưng thừa nhận sau thực tế tiếp xúc, sau khi đặt mình ngang ngửa vị trí. Khi biết họ cao hơn mình thì họ cũng đâu là gì, làm gì có giới hạn tuyệt đối, biết để học hỏi đạt được và dạt cao hơn họ. Tôi thấy người nước ngoài nhiều thứ họ không biết lắm nhưng họ có tính muốn biết tường tận và biết đến nơi đến chốn nên khi biết rồi là biết hơn nhiều. Vì vậy hành động quyết liệt và đối phó theo tư duy logic theo từng tình huống đặc thù là cái thiếu ở nhiều người chúng ta. Rất tâm đắc "với người nước ngoài mà nên xem họ không khác những người bạn trong nước và hãy đối xử với họ một cách lịch sự và thân thiện nhưng không quỵ lụy ai cả". Nhưng khổ nổi dễ mấy ai làm được như thế. Đa phần đều khúm núm và nhún nhường với người ngoài. Hễ người nước ngoài ra vô cơ quan, bảo vệ ko cần yêu cầu, xét hỏi gì hết. Người Việt được trả lương cao, người nước ngoài yêu cầu điều chi là răm rắp làm theo ko cần. Vào quán là người nước ngoài được săn đón mặc dù mua sắm ăn uống có khi ko = người Việt. Tôi đã từng làm việc ở một tập đoàn lớn kinh doanh thực phẩm. Nếu như bà chủ doanh nghiệp đó cũng biết trân trọng người Việt thì hàng chục triệu usd đã không dần dần biến mất. Các bạn trẻ cũng nên đọc và phấn đấu.... Thì cũng giống như bệnh học trường công giỏi hơn trường tư, kỹ sư bách khoa giỏi hơn kỹ sư trường khác, trường chuyên giỏi hơn trường thường thôi mà. Có một số thứ mà người nước ngoài đa phần hơn người Việt là ở tác phong làm việc hiện đại, cấp tiến và cởi mở đi kèm với tư duy thực tế và giỏi thực hành (do nền giáo dục họ tiên tiến hơn ta nhiều). Với những lý do như vậy nên định kiến Tây > Ta vẫn đúng ở một chừng mực nào đó. Nhiều người Việt Nam còn giỏi hơn người Tây, người Mỹ Bác Võ Ta Hân viết quá đúng, nói chung tại người Việt mình mà thôi, khi xuống máy bay của Vietjet hay Jestar tôi vẫn gặp tình huống người nước ngoài thì nhận được câu chào và hẹn gặp lại, còn người Việt thì các tiếp viên nghiêm mặt và không thèm chào một câu, cho dù ngành có quy định phải chào khách hàng. Vào các công ty cũng vậy, bảo vệ chỉ đứng nghiêm chào người nước ngoài mà không cần biết người đó như thế nào. Còn người Việt ư, chắc chắn sẽ bị hỏi đủ điều dù đến đo bàng phương tiện gì, ăn mặc ra sao. Hãy trách nền giáo dục, cách giáo dục con người các bạn ơi! Cái gốc rễ nằm ở đó. Sự tự ti đó do nhiều lý do nhưng cái lý do lớn nhất vẫn là một phần của "sản phẩm của nền giáo dục". Cái gì đang xảy ra thì nghĩ là nó có nguyên nhân hợp lý. Nếu đất nước mà giàu mạnh được, kinh tế, văn hóa, KHKT phát triển thì có ai cảm thấy thấp hèn trước người nước ngoài hay không? Do dân mình cả thôi. Tâm lý sính ngoại ăn sâu tiềm thức người dân.