Khoảng cách quyền lực Tôi phải gặp nhiều bác sĩ để hỏi cách giảm đau. Họ, dù trong cùng một khoa, gợi ý nhiều phương pháp chữa trị khác nhau. Một số người chia sẻ với tôi, họ có quan điểm hơi khác với cấp trên, nhưng ngại bày tỏ ý kiến công khai khi hội chẩn. Vì tôi hỏi, nên họ trao đổi riêng để tôi tùy ý tham khảo.Chuyện cấp dưới không dám có ý kiến khác với cấp trên khá phổ biến ở một quốc gia bị ảnh hưởng mạnh bởi đạo Khổng như Việt Nam. Tôi không ít lần vấp phải điều này khi làm việc với các cơ quan nhà nước ở đây. Khi tôi có một đề xuất hợp tác hay sáng kiến với phía Việt Nam, tôi thường trao đổi với một số nhân viên cấp dưới trong các bộ ngành trước, để đánh giá tính khả thi, và đề nghị họ đề đạt lên cấp trên. Nhiều người đánh giá cao, ủng hộ hoàn toàn và gợi ý chỉnh sửa sáng kiến của tôi để phù hợp hơn với thực tiễn. Nhưng họ hầu hết yêu cầu tôi phải viết công văn chính thức để họ đệ trình lên cấp cao. Họ không dám tự khẳng định rằng đây là sáng kiến mà họ cũng ủng hộ. Họ không dám quả quyết với lãnh đạo rằng đây là đề xuất nên được thực thi. Quả bóng "trách nhiệm" được đẩy lên cấp trên.Tôi quan sát thấy trong các cơ quan nhà nước, cấp dưới thậm chí còn sợ trình bày vì ngại bị sếp thấy mình có nhiều sáng kiến quá, sợ bị nghĩ là vượt quyền. Một số người sợ bị coi là "thể hiện", có thể đe dọa vị trí của sếp. Nhiều nỗi sợ như vậy ngăn cản khả năng làm việc giản đơn và linh hoạt.Vấn đề này liên quan tới khái niệm "khoảng cách quyền lực". Trong nhiều xã hội Đông Á, tôn ti trên dưới được đề cao. Người dưới có xu hướng tôn trọng, tôn kính người trên. Điều này có nhiều mặt tốt, nhưng cũng khiến nhân viên không dám "bất đồng" với những người quản lý của mình.Khoảng cách quyền lực gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng hơn mọi người nghĩ. Ở Hàn Quốc, tỷ lệ tai nạn máy bay từng cao hơn tỷ lệ chung của thế giới. Khi nghiên cứu các đoạn thoại trong khoang lái ở những thời điểm máy bay nguy cấp, các nhà điều tra phát hiện ra sự dè dặt của cơ phó trong việc phản biện cơ trưởng. Trong khi cơ trưởng bị cuống và đang sai lầm, nếu cơ phó mạnh mẽ hơn, máy bay có thể đã được cứu. Nhưng khoảng cách quyền lực quá lớn ngăn cản điều này xảy ra.Hàn Quốc sau đó yêu cầu chuyển đổi ngôn ngữ trong khoang lái. Phi công phải dùng tiếng Anh thay vì tiếng Hàn như cũ. Tiếng Anh chỉ có hai ngôi rõ ràng, tôi (I) và bạn (you), cũng như không có nhiều kính ngữ, để giảm bớt khoảng cách quyền lực giữa cơ phó và cơ trưởng. Sự thay đổi nhỏ này góp phần khiến cho Hàn Quốc hiện là quốc gia có mức độ an toàn bay cao nhất.Tiếng Việt là ngôn ngữ thể hiện rõ trật tự quyền lực. Khi mới sang Việt Nam học tiếng Việt vào năm 1980, một buổi tối, tôi thường đi ra nhà ga, địa điểm duy nhất mở cửa 24/24h tại Hà Nội khi đó. Để thực tập tiếng Việt, tôi gặp nhiều người và hỏi cùng một câu: "Đây có phải là nhà ga không?". Người đứng tuổi đáp: "Ờ, nhà ga". Người cùng tuổi trả lời: "Phải, nhà ga". Người ít tuổi hơn nói: "Vâng, nhà ga". Đó chỉ là một trong nhiều ví dụ cho thấy tiếng Việt luôn có những cách thức để người cao hơn thể hiện mình là bề trên và người thấp hơn thể hiện sự nhún nhường.Tôi, ở góc độ nào đó, rất thích văn hoá "có trên, có dưới" của Việt Nam, nơi người già được nhường nhịn và tôn trọng. Nhưng giữa công việc và chuyện tình cảm phải phân minh. Không phải cứ sếp là đúng và không phải cứ lớn tuổi hơn là đúng. Nhân viên luôn sợ bày tỏ quan điểm sẽ không tốt cho công việc chung.Ở các công ty hay tổ chức nước ngoài, luôn có bộ phận riêng biệt về đạo đức và đường dây nóng để nhân viên báo cáo những sai lầm của cấp trên mà không sợ bị ai biết và trù dập. Việt Nam có thể cũng sẽ tiến tới có những bộ phận độc lập như vậy để kiểm soát những sai lầm do "khoảng cách quyền lực" tạo nên.Nhân viên cũng phải được đào tạo hàng năm về văn hoá tranh luận, dám có ý kiến xây dựng, dám nêu ý tưởng. Nhiều lãnh đạo cấp trên rất cởi mở và không muốn áp đặt quyền lực, nhưng cấp dưới tự mình e ngại trước.Đây cũng là nguyên nhân hạn chế rất nhiều sáng kiến từ cấp dưới. Khoảng cách quyền lực cũng là lý do khiến nhiều cơ quan đang làm việc máy móc.Phương pháp chữa trị cánh tay bị đau của tôi chỉ là chuyện nhỏ. Khoảng cách quyền lực có thể gây những hậu quả lớn hơn. Thu hẹp khoảng cách trong tâm lý này là điều mỗi cá nhân và toàn bộ hệ thống có thể cùng nhau ý thức và thực hiện.Saadi Salama Bài viết của Ngài về khoảng cách quyền lực ở Việt Nam thật hay. Nếu cấp dưới có sáng kiến thì công của Sếp, Sếp sai thì lỗi tại cấp dưới. Anh là người nước ngoài mà hiểu rõ vấn đề quá, bản thân tôi được một số người cho là cứng quá mà đôi khi còn tự thấy mình nhu nhược, nói chi đến những người cứ nhìn vẻ mặt của "sếp" mà tham mưu. Chung quy việc cấp dưới không dám phản biện hay đề xuất ý kiến hay hơn cấp trên là do "Đấu tranh rồi tránh đâu". Bài viết rất sâu sắc. Ông rất hiểu văn hóa Việt Nam. Hay và ý nghĩa, cảm ơn bạn đã chia sẻ và góp ý ! B) Sếp nhiều cty Việt thể hiện quyền lực rất rõ, họ có thể tạo ra nhiều tiêu chuẩn vô lý không liên quan tới hiệu quả công việc và mắng chửi nhân viên thậm tế nếu không tuân theo. Đông dân, xin việc khó, miếng cơm manh áo... và rồi nó dần thành văn hoá công ty. Người ngoài cuộc thì sáng, cảm ơn Saadi đã cho tôi sáng mắt. Quả thực khi đối thoại bằng tiếng Anh tự nhiên tôi khác hẳn, nhiều lúc bực lên tôi quát chồng bằng tiếng Anh mới thể hiện hết sự đòi hỏi về tiếng nói cân bằng trong mối quan hệ. Nhưng đó chỉ là cứu cánh tạm thời, bản thân tôi khi vững chãi hiểu về chính mình thì dù có danh xưng nào thì cũng vẫn chính là tôi. Lúc trước tôi không dám xưng tôi trong khi type (suy nghĩ) thế này đâu, thấy mọi người nói tôi một cách tự nhiên tôi ngưỡng mộ lắm, giờ đang tập tiếp để nói ra được. Chúc người Việt mình sẽ tự tin hơn, và vẫn giữ được danh xưng cũng như sự tôn trọng với người khác Thông qua danh xưng thay vì mang một cảm xúc tiêu cực như hiện nay. Xưa tôi từng xin vào làm thu ngân cho một cửa hàng chuỗi bán lẻ điện thoại, laptop, linh kiện điện tử... có tiếng nhất nhì ở VN mình. Vào thử việc, tôi được tạo ID điểm danh hàng ngày, hôm đó không biết vấn đề gì mà tôi vào lại không điểm danh được, thì nữ quản lý cửa hàng này nói "có chị điểm danh cho em là được rồi". Lúc đó tôi cũng ngây thơ bảo "tại sao em có ID mà không điểm danh được trên hệ thống, rốt cục là thế nào..." và đó cũng là ngày cuối cùng tôi làm việc ở cửa hàng này. Hôm sau tôi "được" trả về trụ sở với lý do "lười việc, không nghe theo hướng dẫn của quản lý, trao đổi với khách hàng thì cọc cằn, khó chịu". Tôi giải thích thì cấp trên cho rằng lời giải thích của tôi thiếu căn cứ và cho tôi nghỉ việc cùng những lý do quản lý nêu. Nếu như đi làm ở công ty, cơ quan nào cũng gặp những người sếp, người quản lý như vậy thì tôi nghĩ khoảng cách quyền lực càng được nối dài. Trong câu chuyện của ông, có thể thấy nổi cộm lên 3 khía cạnh:1. Tư duy phản biện, nêu ý kiến của người Việt còn kém vì hệ thống giáo dục dạy chúng tôi rằng: Hãy nghe lời cô giáo, hãy nghe lời bố mẹ, hãy nghe lời người lớn...2. Tính cả nể, không có khả năng từ chối: trong nhiều trường hợp, dù rằng quan điểm của anh tôi thấy chẳng hay ho gì cả, nhưng tôi ngại nói thẳng mặt là tôi không đồng tình, nên tôi đẩy trách nhiệm giải quyết, xử lý tình huống này lên "cấp trên" bằng cách "hỏi ý kiến cấp trên"3. Sự sáng tạo: Nhiều nơi thui chột sự sáng tạo. Vào đó cứ rập khuôn theo một quy trình, việc gì khó đẩy lên cấp trên hoặc cho người khác. Công việc chỉ có nhiêu đó, sáng tạo chỉ tổ rước việc vào người. Đúng lắm,tôi làm ở cơ quan cũng vậy. Sếp luôn luôn đùng dù ý kiến dốt gây tổn hại, sai thì đổ thừa. Căn bệnh thâm căn cố đế Cảm ơn ngài. Đúng là vấn đề khá nghiêm trọng ở VN đấy ạ. Cảm ơn chú về bài viết sát thực tế của VN. Xoá bỏ khoảng trống vô hình của quyền lực, kể cả trong ý thức hệ sẽ giúp cùng nhau đi lên tốt hơn. Có một câu nói vui thôi, nhưng thấy rất đúng trong thực tế: Điều 1: Sếp luôn luôn đúng. Điều 2: Nếu có gì thắc mắc, hãy xem lại Điều 1!!! Sống không vừa lòng cấp trên thì khó tồn tại và phát triển. Nhưng đứng thẳng như vậy con người rất thoải mái. Xã hội thích nghe theo người nịnh, không thích người phản biện thì xã hội chậm phát triển. Sếp chưa chắc đúng. bài viết rất đúng với thực tiễn với môi trường làm việc tại nhiều nơi