Chiến lược gai mít Khi tôi viết những dòng này thì Viện Tin học, tiền thân của Viện Công nghệ Thông tin, vừa tổ chức 40 năm thành lập. Năm 1977, tôi về công tác ở Viện - những nhà ngói cấp 4 ở làng Liễu Giai (Hà Nội), bên cạnh là khu tập thể “sáu anh em chia nhau một phòng”.Thời ấy khổ, nhưng không ngăn được những nhiệt huyết khoa học. Nhờ anh Alain Teissonnière, chuyên gia công nghệ thông tin người Pháp, lãnh đạo Viện khi đó là giáo sư Phan Đình Diệu và nhóm kỹ sư trẻ, dự án xây dựng máy vi tính ra đời. Những kỹ sư miệt mài với chip mới lạ, với những dòng phần mềm đầu tiên được viết để dạy máy vi tính. Thực tập bên Pháp, khi về, họ xách vali đầy chip cho máy tính, ổ đĩa mềm, đĩa cứng và cả mỏ hàn, dù hồi đó số tiền đủ mua một ngôi nhà ở Hà Nội.Họ thức trắng đêm, quên ăn, quên ngủ, dù nhà rất nghèo. Đạp xe đến văn phòng, không may ngã, cặp lồng cơm đổ ra đường, chỉ thấy muối vừng, mấy cọng rau muống già và quả cà pháo. Các bà vợ đạp xe mang cơm cho chồng. Một chị than “mấy đêm rồi, anh Việt (Ngô Trung Việt) nhà em không về nhà”. Cô khác kêu “Anh Khôi (Phạm Ngọc Khôi) bỏ đi lên Viện cả tuần nay”. Năm ấy, chiếc máy tính VT80 ra đời. Việt Nam trở thành nước thứ ba trên thế giới chế tạo thành công máy vi tính. Khi đó khu vực châu Á nói chung, trừ Nhật Bản, còn rất lạ lẫm với vi xử lý. Các đoàn từ Thái Lan, Hàn Quốc, Singapore, Malaysia, Ấn Độ đến thăm Viện nườm nượp, một nơi mà dân làng vẫn dùng phân tươi, nước giải để tưới hoa và rau, đi vệ sinh phải đeo khẩu trang. Thế mà hôm nay, các quốc gia này đã bỏ Việt Nam một khoảng cách số theo đúng nghĩa đen và bóng.Nếu hợp tác với nước ngoài, được đầu tư và sản xuất công nghiệp thì những máy vi tính đầu tiên có thể ra với thế giới mang dòng chữ “Made in Vietnam”. Nhưng, một số vị lãnh đạo ngành có ảnh hưởng tới đầu tư không nhìn ra điều đó. Nhập PC 2.000 $ mang về bán 4.000 $ tại thị trường Việt Nam dễ như đồ ăn nhanh bên phương Tây là cơ hội vàng kiếm tiền. Viện biến thành công ty buôn bán, các bộ, các ngành cũng thế. Giấc mơ vi tính Việt Nam ngừng ở đó, buôn bán PC thay cho tư duy dài hơi cho nền công nghệ non trẻ, thế mạnh IT đã bị bẻ gẫy.Từng là người phụ trách IT của vùng Đông Á Thái Bình Dương của World Bank, tôi có dịp đi công tác nhiều châu lục. Mỗi khi có dịp dạo quanh phố phường, tôi để ý đến những sản phẩm Made in Vietnam. Nhiều nhất là giầy dép, quần áo, thực phẩm đông lạnh, hoa quả, và món phở nổi tiếng. Tuy nhiên, tịnh không thấy một sản phẩm IT mang nhãn Việt Nam. Vào BestBuy (cửa hàng điện tử) bên Mỹ cũng vậy, hoàn toàn vắng bóng.Ngành IT đã có thể trở thành một ngành “mũi nhọn” và trên thực tế từng được xác định là một ngành “mũi nhọn” của nước ta. Nhưng trong một chiến lược phát triển kiểu quả mít, bây giờ mũi nhọn ấy đã cùn mòn nếu so với mặt bằng chung của thế giới.Mũi nhọn kiểu quả mít, nghĩa là ngành nào cũng được xác định là “mũi nhọn”, dù gai quả mít chả đâm được ai. Mỗi khi bàn đến chiến lược phát triển kiểu quả mít này tôi lại nghĩ đến cái cách mà Việt Nam đã đầu tư cho ngành IT năm xưa, và tự hỏi rằng nếu như có ít “mũi nhọn” hơn, nếu như chúng ta (hay chính xác hơn là những vị mà chúng ta giao phó điều phối nguồn lực) tập trung hơn thì hôm nay Việt Nam đã có thể ở đâu trên bản đồ công nghệ thông tin thế giới?Hơn nửa thế kỷ trước có bài báo của giáo sư Tạ Quang Bửu nói về thế mạnh của học sinh Việt Nam là giỏi toán. Ông cho rằng, sĩ tử nhà nghèo chỉ có bút chì và giấy nháp sẽ giải được những bài toán thế kỷ mà không cần đầu tư nhiều tiền. Ông đã tiên đoán đúng, Ngô Bảo Châu đoạt giải Fields, nhưng lại đơm hoa kết trái ở xứ người.Truyền thống giỏi toán đó là cơ hội cho ngành IT với lớp trẻ yêu khoa học kỹ thuật, thích tìm tòi. Cha anh họ từng ăn cơm cặp lồng làm nên cái máy vi tính thời cấm vận, thì chẳng có lý do gì với nền công nghệ hiện đại như hiện nay, hạ tầng Internet thuộc vào tốt nhất trong vùng, thế hệ trẻ không có sản phẩm bên Mỹ. Cơ hội vẫn còn. Theo Báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới 2016, vào năm 2020 sẽ có 26 tỷ thiết bị nối Internet, 4 tỷ người dùng Internet. Máy vi tính đầu tiên tính từng byte thì từ năm nay lưu lượng đã tính bằng zettabyte - tỷ giga byte. Năm 2020 sẽ có 2,3 tỷ giga byte truyền toàn cầu. Ngành IT chiếm 6% giá trị kinh tế toàn cầu và miếng bánh vẫn còn cho những quốc gia mới nổi và lực lượng lao động trẻ như Việt Nam. Vấn đề chỉ là chúng ta cư xử với “mũi nhọn” như thế nào, tập trung đầu tư hay san sẻ với hàng trăm “mũi nhọn” khác.Gốc nông dân, lớn lên và trưởng thành như một công dân toàn cầu, tôi mê mẩn những gói thực phẩm làng quê Việt ở xứ người. Nhưng sẽ vui hơn nếu có gói IT Made in Vietnam có trên quầy hàng BestBuy ở thủ đô Hoa Kỳ. Để làm được điều đó thì IT và nông nghiệp không thể là một trong hàng trăm cái gai mềm trên quả mít. Hiệu Minh Thực sự câu chuyện của anh Hiệu Minh là một câu chuyện điển hình về sự xung đột của khoa học công nghệ và kinh tế. Tôi biết comment này sẽ khó có thể đc nhiều like nếu so với các comment khác tranh thủ chỉ trích, đổ lỗi cho số nhỏ mà chúng ta vẫn hay có thói quen đổ lỗi từ trước đến nay. Tôi chỉ muốn cung cấp góc nhìn khác tới một vấn đề. Thứ nhất, các vị lãnh đạo không từ nơi nào đến cả, họ vẫn là người Việt Nam nên mang đặc điểm của (phần đông) dân tộc Việt Nam. Ngay cả hiện nay, người VN vẫn chuộng làm thương mại, đầu tư vào bất động sản, chứng khoán, mua đi bán lại hơn là vào công nghệ, kỹ thuật, sản xuất. Đặc điểm tư duy đó dĩ nhiên sẽ được phản chiếu lại ở các cấp lãnh đạo. Ở mọi xã hội đều vậy, các sự kiện, quyết định trong chiều dài lịch sử đều phản ánh nền xã hội đó. Thứ hai, như anh Hiệu Minh nói, thời đó khổ, mà theo quy luật triết học, khi còn đói kém thì người ta phải lo cơm áo gạo tiền trước. Có ai dám đảm bảo đầu tư cả đống tiền để phát triển công nghệ trong thời kỳ thiếu thốn đó để rồi sẽ chắc thành công, hay sẽ bị toàn dân lên án là lãng phí mà không lo tới những thứ thiết yếu? Thực tế, vấn đề anh Hiệu Minh kể luôn là vấn đề nhức nhối của các xã hội đang phát triển, và tôi cũng làm khoa học kỹ thuật nên rất trân trọng những người như vậy. Nhưng khi nhìn vấn đề với các góc nhìn lịch sử, triết học thì ta sẽ nhận định vấn đề được khách quan hơn. Đặc trưng của ta là ăn xổi ở thì, thấy cái lợi trước mắt thì tranh nhau làm. Trồng cây và trồng người; 10 năm có ăn, nếu ăn non thì trong nhiệm kỳ đó đã ăn được. Anh hùng làm nên lịch sử! Hồi Nhật bản đã tiến kịp phương Tây thì Người Việt nói bóng đèn(điện) treo ngược vẫn cháy đã bị chém, đến nay vẫn thế. Đất nước muốn tiến lên phải có sức mạnh toàn dân tộc, nhất là những người lãnh đạo, vài người giỏi không giải quyết được gì Tôi nằm trong số " nhiều người không biết". Cảm ơn tác giả đã cho chúng ta hiểu rõ hơn. Quả thật ... " thâm ý " , tác giả đang nói tới vấn đề chính là "gạo" . Vì gạo đang là vấn đề nhức nhối nhất, vì nó là ngành xuất khẩu chủ lực, nhưng cho tới nay " gió đã xoay chiều" !. Cái gai chính là ở câu cuối.Cho tác giả ngàn like luôn .!!!. Thật đau lòng cho nền khoa học nước nhà! Khoa học ở VN chưa thực sự được coi là nền tảng cho phát triển, mặc dù khẩu hiệu "Cách mạng KHKT là then chốt" đã được "hô" to từ hơn nửa thế kỉ trước và, vấn đề "then chốt", lương của cán bộ khoa học trình độ Tiến sỹ không bằng tiền công của Osin giúp việc! Công nghiệp ô tô mới là Mũi Nhọn, vì nó lại quả rất xứng đáng. Nếu xem thời sự trên tivvi và lắng nghe kỹ thì chúng ta thấy các từ sau được dùng rất nhiều: chiến lược, mũi nhọn, hàng đầu, quốc sách, trọng điểm, nền tảng..... Vậy cái nào mới là quan trọng thật sự ? Lời đắng cho một nền công nghiệp Bài viết rất hay. Em cũng là 1 thằng học ngành IT nên cũng rất trăn trở về vấn đề này. Cái gì cũng là "mũi nhọn", cũng đầu tư thì không hiểu kết quả sẽ như thế nào? Ôi Triều tiên cũng có chuyên gia mạng, mũi nhọn IT này nọ và họ có thứ gì bày bán ở Bestbuy đâu. Nông phẩm còn không thấy bóng ở Mỹ nữa. Và họ giàu đến nỗi sẵn lòng xuất khẩu cho Mỹ một thứ miễn phí nửa. Cảm ơn bài viết của chú, không am hiểu về lĩnh vực IT nên nhờ bài viết của chú mới biết Việt Nam là nước thứ 3 trên thế giới chế tạo thành công chiếc máy vi tính, cũng đáng để tự hào nhưng thật tiếc, cơ hội đã vụt qua. Thế mới biết, trong trách của những chiến lược gia, những nhà quy hoạch quan trọng thế nào, nó có thế thay đổi vận mệnh của cả một quốc gia! Cần lắm những lãnh đạo có tâm và có tầm! Nếu hợp tác với nước ngoài, được đầu tư và sản xuất công nghiệp thì những máy vi tính đầu tiên có thể ra với thế giới mang dòng chữ “Made in Vietnam”. Nhưng, một số vị lãnh đạo ngành có ảnh hưởng tới đầu tư không nhìn ra điều đó. Nhập PC 2.000 $ mang về bán 4.000 $ tại thị trường Việt Nam dễ như đồ ăn nhanh bên phương Tây là cơ hội vàng kiếm tiền. Viện biến thành công ty buôn bán, các bộ, các ngành cũng thế. Giấc mơ vi tính Việt Nam ngừng ở đó, buôn bán PC thay cho tư duy dài hơi cho nền công nghệ non trẻ, thế mạnh IT đã bị bẻ gẫy." Buồn!Và buồn hơn đó là: "Mũi nhọn kiểu quả mít, nghĩa là ngành nào cũng được xác định là “mũi nhọn”, dù gai quả mít chả đâm được ai."Cảm ơn tác giả! Chúng ta chưa thực sự đối xử với cái gì như là một mũi nhọn. Chúng ta không có mũi nhọn nào cả. Chúng ta chỉ có (quá) nhiều thứ được gọi là mũi nhọn thôi. Nếu cứ đầu tư dàn trải, ăn xổi, chuộng hình thức, chuộng phong trào, chuộng báo cáo thành tích bề nổi thì mãi vẫn đi sau thiên hạ thôi. Đã có thời kỳ thuật ngữ "đi tắt đón đầu" là mốt thời thượng, nay ít nghe thấy, là vì: nếu thiên hạ đi đường vòng thì ta mới đi tắt được, nhưng họ đang đi thẳng trong khi ta đang đi lòng vòng loay hoay thì đi tắt kiểugì. Chắc chỉ có cách: ta phải tăng tốc, đi nhanh hơn tốc độ của họ thì mới bắt kịp. Nên giảm những mỹ từ: mũi nhọn, đặc thù ... mà dũng cảm nhìn vào thực tế để có hành động thiết thực và làm ngay thì mới kịp.