Dốt mà không dám hỏi Sau cả buổi chiều vất vả dạy dỗ, tối đến khách hàng tâm sự: "Bọn tao không thể làm với chúng mày được. Quân của chúng mày dốt quá". Tôi tức lắm hỏi lại: "Mày mới dạy một buổi sao biết quân tao dốt?". "Thì dạy xong, tao hỏi có đứa nào có câu hỏi gì không? Không thấy thằng nào giơ tay. Chứng tỏ là chẳng thằng nào hiểu gì".Thế là chúng tôi mất béng cái hợp đồng đấy. Vì không ông nào dám giơ tay hỏi. Ngẫm nghĩ lại thấy khách hàng hoàn toàn có lý. Tưởng sau nhiều năm, giới trẻ sẽ tiến bộ lên, ai ngờ càng ngày càng tệ.Đi dạy, mỗi khi hỏi: có ai muốn hỏi hoặc có ý kiến gì không, tôi thấy các sinh viên tự nhiên cắm đầu xuống hết. Mà không chỉ sinh viên mới lớn, quen ngoan ngoãn nghe lời. Cả các học viên trưởng thành hơn, tự tin hơn, đã đi làm, học các loại MBA, hay khoá lãnh đạo cao cấp cũng thế.Nghĩ tiếc anh em bỏ thời gian, bỏ tiền đi học, tôi thường yêu cầu học viên có những vấn đề nào cần quan tâm thì đăng ký trước, để mình có thể điều chỉnh bài giảng. Vậy mà không ít lần tôi phát cáu: đến đây chẳng hát thì hò, chẳng phải con cò ngóng cổ lên nghe. Các anh chị không có câu hỏi gì, thì tốt nhất giải tán lớp, tôi cũng đỡ phải dạy, các anh chị có thể đi chơi giao lưu.Khi Thomas Edison hỏi thầy giáo ở trường rằng liệu có thể cho âm thanh vào một cái hộp không, tất nhiên câu hỏi đó là một câu “hỏi ngu” tuyệt đối theo nhận định của xã hội lúc bấy giờ. Những câu hỏi “ngu” đến mức người ta đã đuổi học Edison kèm lời nhắn cho mẹ cậu bé rằng tốt nhất nên để trò Thomas đi chăn lợn thì hơn. Nhưng cuối cùng, những câu hỏi ngu của cậu bé ấy lại trở thành tiền đề thay đổi lịch sử công nghệ.Khi Warren Buffett và Bill Gates, bây giờ là người giàu thứ nhất và thứ nhì nước Mỹ, gặp nhau lần đầu tiên vào ngày 5/7/1991, họ đã nói chuyện gì với nhau? Bàn chuyện mua một hòn đảo để nghỉ dưỡng hay siêu xe? Câu chuyện đã được kể lại nhiều lần: Lúc đầu, cả hai đều rất bối rối khi được hẹn gặp nhau, chẳng biết phải nói chuyện gì, với Buffett thì máy tính và rau bắp cải cũng giống nhau (đến giờ ông vẫn chưa có e-mail), còn Bill Gates thì than phiền với mẹ rằng: “Con biết nói chuyện gì với một người suốt ngày chơi cổ phiếu?”.Cuối cùng, họ chỉ ngồi đó để đặt các câu hỏi cho nhau. Buffett ra sức hỏi Gates về các cổ phiếu công nghệ, vì ông thấy các công ty công nghệ “cứ ra đời rồi lại biến mất”. Gates lại hỏi Buffett về việc đầu tư vào truyền thông. Họ ngồi tâm sự ba giờ đồng hồ, rồi trở thành bạn bè thân thiết trong suốt 25 năm sau đó, cùng xây dựng quỹ từ thiện lớn nhất thế giới, chỉ vì ấn tượng của Bill Gates ngày hôm đó: “Ông già đó đặt các câu hỏi rất hay”. Vấn đề là câu hỏi. Các tỷ phú cũng không giấu rằng họ có cái cần phải học, phải… hỏi ngu.Tại sao lớp trẻ tự nhiên lại ì ra như vậy? Có lẽ các bạn ấy không biết rằng, hỏi ngu cũng là cách để trưởng thành. Liệu có phải là phương pháp giáo dục của chúng ta, từ nhà trường đến gia đình, đã triệt tiêu đi khả năng đặt câu hỏi của những đứa trẻ? Ở nhà trường thì đọc chép, ở gia đình thì mặc định việc truyền đạt kiến thức là của trường lớp (và các bậc phụ huynh thì cũng trưởng thành dưới mái trường đọc - chép). Văn hoá hỏi lại những điều thắc mắc không được khuyến khích.Tôi không dám nghĩ đến việc một người yêu các câu hỏi như Bill Gates mà đến dạy cho các lãnh đạo tương lai ở nước ta, thì ông sẽ lịch sự nhận xét gì?Nguyễn Thành Nam Không hẳn là ngu. Có chăng chỉ là cách giáo dục. Ở Việt Nam, người lớn luôn đúng, thầy cô luôn đúng, sếp luôn đúng, người nắm quyền luôn đúng... thì tự nhiên đánh mất sự tự tin và làm bộ não của người ta lười hoạt động. Đau lắm nhưng làm thế nào để thay đổi? Khổ lắm em đi làm muốn hỏi cái j hay thắc mắc j thì ng ta lại bảo. Các sếp ra chỉ thị thế nào thì làm y án như vậy đừng có mà thắc mắc nhìu. Mà ko hiểu hỏi thì cấp trên lại bảo tại sao lại ko biết tự mà tìm hiểu. Mà hỏi nhìu thì bị nói là. Có mỗi kai việc cỏn con thế mà cũng hỏi. Ng việt mình nhìu khi biết kon giấu ko thèm nói cơ. Cảm ơn tác giả, một Bài Viết hay.. người Việt mình "Ham Học" chứ không "Ham Hỏi" Không hỏi có 2 trường hợp: biết tuốt rồi hỏi làm gì (hoặc hiểu sai nghĩ rằng điều mình biết là đúng), chẳng biết gì để mà hỏi. Người ta chỉ hỏi nhiều khi kiến thức nằm ở khoảng giữa. Vậy tại sao người không đặt câu hỏi lại cho là dốt? Muốn biết họ thực sự dốt hay không hãy đặt câu hỏi đối với họ. Vậy ông thầy Tây kia hoặc là dạy những thứ họ đã biết rồi hoặc là dạy quá dốt khiến họ chẳng hiểu gì cả, vậy họ sẽ bắt đầu hỏi từ đâu đây? không lẽ bảo thầy giảng lại toàn bộ? Một trẻ lớp 5 mà thuê gia sư là một giáo sư toán e là không phù hợp. Hãy nhìn lại cách thuê giảng viên của mình thay vì đánh giá học viên bác Nam ạ! "Tôi không dám nghĩ đến việc một người yêu các câu hỏi như Bill Gates mà đến dạy cho các lãnh đạo tương lai ở nước ta, thì ông sẽ lịch sự nhận xét gì?". Sao bác không đặt vấn đề này với các lãnh đạo ở nước ta mà lại "vòng xa" đến tận Bill Gates? Có khi hỏi lại bị thầy mắng là :"Đã không biết lại còn cứ hỏi?" Tôi nhớ hồi còn bé ở nhà, khi nào hỏi ba mẹ câu hỏi gì? Ba thì im lặng chẳng buồn trả lời, mẹ thì bảo: “Con nít con nôi hỏi nhiều làm gì? Lớn lên rồi biết.” Khi đi học chẳng bao giờ nghe thầy cô hỏi lấy một câu: “Các em có gì cần hỏi không?” Bài giảng trên lớp còn giảng không kịp, huống hồ gì có thời gian để hỏi để trả lời. Nên lớn lên khi bước ra đời ai bảo gì làm nấy và cứ nhút nhát thế nào ấy. Cứ nghĩ nền giáo dục sẽ ngày càng tiến bộ so với chúng tôi ngày ấy, hóa ra có lẽ lứa gà công nghiệp càng ngày càng thuần chủng thì phải. Bài viết rất thuyết phục và có ý nghĩa tích cực! Mười ba năm trước, khi con trai tôi du học về thăm nhà năm đầu tiên, ông của cháu cứ dặn đi dăn lại: "Học bên đó con phải tôn trọng các giáo sư, luôn lắng nghe lời dạy và lễ phép với các vị ấy..." Cháu đã phản ứng lại ngay: "Không, ông ơi. Các giáo sư không thích như vậy, con đã cãi với thầy nhiều lần khi thấy mình không thể chấp nhận điều đang được dạy khi chưa hiểu thấu đáo vấn đề, và luôn được các giáo sư khuyến khích, hài lòng!"Mà ông của cháu đã từng là hiệu trưởng một trường đại học VN đấy... Tập quán lâu năm không dễ gì tự thay đổi. Tôi rất đồng quan điểm với Doanh Nhân. Nhưng thưa doanh nhân, Khi tôi mới chuyển về làm việc trong một môi trường mới, cụ thể là Ngân Hàng tôi đọc và học rất nhiều và thường đặt ra những câu hỏi không ngu lắm nhưng đón nhận lại là sự dè bỉu và bêu xấu tôi không thương tiếc, sau đó là chơi xấu tôi các thể loại khi bị tôi hỏi và phản biện quá chi tiết. Đó chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng sợ không dám phát biểu, sợ không dám nêu ý kiến của đại bộ phận lớp trẻ hiện nay đó ạ. Hay và đúng.Nhưng đừng giản tán lớp "cò ngóng cổ lên nghe" anh Nam. Kiên nhẫn kêu mỗi cò lên hỏi thăm rồi hát bài để dần dần gắn kết và tự tin hơn những buổi học kế tiếp. Bởi không riêng gì ở Việt Nam, dữ liệu thống kê toàn thế giới viện dẫn ra trong các buổi workshop, talkshow... đều nói 80% đều sợ đứng trước đám đông mà. Huống gì là tự tin đặt câu hỏi. Nên để cho các em tự đặt câu hỏi mặc dù đó là câu hỏi ngu mà không ai chấp nhận được, tôi còn nhớ mãi một buổi học hồi trước năm 1975, năm 1966 hồi đó mới có TV trắng đen , trong một buổi học môn khoa học thường thức có một em học sinh đứng lên hỏi thầy giáo tại sao xem phim chiếu bóng có màu mà xem TV không có màu ? lúc đó cả lớp cười ồ lên, nhưng thầy giáo trấn an và thầy nói câu hỏi đó trong tương lai khoa học sẽ làm được , mà đúng vậy đó bạn. người thông minh ở chổ đặt câu hỏi chứ chẳng phải câu trả lời. Vấn đề là người Việt luôn đặt sĩ diện lên hàng đầu, lỡ hỏi ngu bị cười thì.. Khi đi học thì từ mẫu giáo, vỡ lòng đến hết đại học chỉ "được" nghe và viết, đi làm thì theo luật ngầm là không được tranh luận với sếp, dự hội thảo thì chỉ để nghe lãnh đạo huấn thị v.v..., cả đời như vậy thì bỗng nhiên sao dám đặt câu hỏi với anh Nam?