Đức trị Hầu hết các chuyên gia, nhà quản lý và người dân đều cho rằng phải hoàn chỉnh pháp luật sao cho cụ thể hơn, thực thi pháp luật nghiêm minh hơn để loại cái ác khỏi xã hội. Yêu cầu của họ hoàn toàn đúng khi pháp luật của ta còn nhiều dang dở.Tôi có cách nhìn khác. Loại cái ác ra khỏi đời sống xã hội bằng pháp luật rất quan trọng, nhưng quan trọng hơn: làm gì để các hành vi đồi bại không thể xảy ra? Nói cách khác, việc loại bỏ cái xấu bằng pháp luật chỉ là giải quyết phần ngọn, còn gốc của nó là làm sao để trong mỗi con người chỉ hình thành mầm thiện. Cái gốc bền vững đó chắc chắn là khung đạo đức chung cho xã hội. Khi mọi người đều có ý thức đạo đức đủ cao thì cái ác không còn chỗ, thậm chí pháp luật cũng là thừa.Nhìn từ lịch sử, câu chuyện trị quốc bằng "pháp trị" hay "đức trị" được đặt ra từ 500 năm trước Công nguyên. Ở châu Âu, người ta dùng "pháp trị" trên cơ sở văn bản pháp luật đầu tiên của nhà nước La Mã cổ đại. Cùng thời điểm đó ở Đông Á, thuyết "đức trị" dựa trên Nho giáo của Khổng tử đã được lựa chọn. Sau đó, vì nhận ra khiếm khuyết, phương Tây đã bổ sung khung giá trị đạo đức để có một xã hội tốt đẹp hơn. Còn phương Đông cũng đã nhận thức được nhu cầu xây dựng hệ thống pháp luật để trừng trị cái ác. Tại Việt Nam, văn bản luật sớm nhất còn lưu lại được, Luật Hồng Đức, đã ban hành gần 520 năm trước.Trước cách mạng, nhà nước Việt Nam sử dụng "đức trị" với khung giá trị đạo đức khá rõ ràng theo Nho giáo. Trong những ngày đầu đất nước độc lập, khung đạo đức này bị hoàn toàn dẹp bỏ cùng với chế độ phong kiến và thay thế bằng các quy tắc tập thể mới. Từ ngày Đổi mới, chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền là tư tưởng chủ đạo, song việc này đúng đắn nhưng chưa đủ, vì xây dựng khung pháp luật phải gắn với xây dựng khung giá trị đạo đức. Do vậy, nhà nước ta đến nay vẫn chưa có một khung giá trị đạo đức nào cụ thể và phù hợp để nâng đỡ một xã hội bình an, hướng thiện. Hầu hết sự việc bị quy về câu hỏi "có phạm pháp hay không" để xử lý.Thời gian qua, nhu cầu xây dựng khung giá trị đạo đức của một số cơ quan nhà nước đã hình thành như một đòi hỏi từ thực tế. Hình thức chủ yếu là ban hành các quy tắc ứng xử, quy tắc hành xử đạo đức tại cơ quan, tổ chức hay cộng đồng. Năm 2014, Bộ Y tế với Thông tư 07; năm 2017, UBND TP Hà Nội với Quyết định 1665 và 522; năm 2019, Bộ Giáo dục và đào tạo với Thông tư 06. Đây là những tín hiệu tốt trong quản lý xã hội, người làm tốt sẽ được vinh danh và khen thưởng, ai không thực hiện sẽ bị bêu tên và quở trách. Ý tốt là vậy, nhưng tiếc thay trong tranh luận, nhiều cán bộ quản lý lại cho rằng các quy tắc này chỉ là khuyến nghị nên làm, không bắt buộc thực hiện vì không phải là luật pháp.Nhưng nhìn trên bình diện quốc gia, ta vẫn đang tiếp cận giá trị đạo đức thông qua các văn bản quy phạm pháp luật. Cần làm sao để thang giá trị đạo đức phải được xác lập từ xã hội, nhân văn, theo con đường tự thân người dân quyết định và thực hiện. Chúng ta cần phát triển một xã hội hướng thiện bằng cách bổ sung một khung giá trị đạo đức cụ thể để đưa vào giáo dục trẻ em từ khi còn là tờ giấy trắng và cả những người lớn, gồm cả những người được nhà nước trao quyền lực.Tôi đã có điều kiện đi khá nhiều nơi trên thế giới, chiêm nghiệm về đất nước, con người, phong tục, thói quen của họ. Ấn tượng nhất là tới các nước Bắc Âu, Canada, Australia hay New Zealand, mọi việc đều minh bạch. Thông tin về các lần vi phạm pháp luật, gồm cả những lần bị phạt do lái xe ẩu, vi phạm đạo đức, kể cả những lần trả nợ ngân hàng trễ hạn; có bao nhiêu nhà đất, đang cho thuê hay để ở... được lưu trữ và chấm điểm bởi các tổ chức độc lập. Mỗi công dân có tổng điểm tín nhiệm cho từng giai đoạn. Các nhà cung cấp dịch vụ, có thể tiếp cận các dữ liệu này để lựa chọn khách hàng, hay dùng cho tuyển dụng.Trung Quốc cũng mới đưa hệ thống chấm điểm công dân vào hoạt động. Nước này mới công bố danh sách hơn nghìn người không được đi tàu hỏa và hơn một trăm người không được đi máy bay vì "điểm tín nhiệm cá nhân" thấp.Còn ở ta, cách ghi nhận ý thức đạo đức nếu có chỉ là việc phường chọn một số gia đình, trao giấy chứng nhận "Gia đình văn hóa". Tôi cũng đã chứng kiến ở phường mình, có người hỏi vị chủ tịch phường: "Thế những gia đình không được trao giấy thì là vô văn hóa hết à?". Cách làm này chẳng răn dậy được bao nhiêu.Nhưng tôi tin người dân của mình có lòng tự trọng, không hời hợt với sự tín nhiệm cá nhân. Chính tôi trong nhiều năm qua đã từng băn khoăn rằng tại sao ở nhiều nước người ta làm rất tốt việc cho người nghèo vay tiền để có vốn nâng cao đời sống, liệu mình có làm được không. Ví dụ tiêu biểu là Ngân hàng Garmeen và ông chủ Muhammad Yunus ở Banladesh đã được tặng giải thưởng Nobel hòa bình vì thành tích hoàn thiện cơ chế tín dụng nhỏ cho người nghèo, cứu được rất nhiều người nghèo khỏi nanh vuốt của tín dụng đen. Tôi cứ nghĩ "tiền vào nhà khó như gió vào nhà trống", vay rồi thì khó mà trả được, nhưng mà không phải.Một lần, tôi tới Cần Thơ dự hội thảo về nâng cấp đô thị do Ngân hàng Thế giới tổ chức, trong đó có một báo cáo về thực hiện tín dụng nhỏ cho phụ nữ nghèo sửa nhà trên địa bàn. Giờ nghỉ, tôi hỏi tác giả của báo cáo: "Cách gì để người nghèo vay tiền rồi trả được đúng hạn?". Câu trả lời được đưa ra rất nhanh "Chúng tôi liên kết với hội phụ nữ phường hướng dẫn người vay sử dụng đồng tiền và nói trước rằng khi đến hạn mà chưa trả được thì sẽ bị nhắc tên trên bảng tin của phường. Cũng chỉ có vài trường hợp chậm trả dăm ngày, còn lại họ rất đúng hạn. Chị em phụ nữ nghèo có lòng tự trọng rất cao".Đức trị hiện đại là như vậy, thực hiện đâu có khó.Đặng Hùng Võ Đức Trị hiện tại dành cho vấn đề nhỏ, nếu vấn đề lớn như vay vài chục tỉ thì cần phải Pháp trị (kể cả Bắc Âu)Để TRỊ cần có 3 mức độ:1. Sợ mà nghe lời– pháp trị2. Yêu mà nghe - đức trị3. Hiểu nhân quả mà nghe – tự động trị hay tự phạt1 xã hội có nhiều hạng người nên cần kết hợp cả 3 mức trị trênCó 5 hạng người ( BẢN NGÃ giảm dần):- Ngụy quân tử: không lỗi cũng nhận – có mục đích- Tiểu nhân: mắc lỗi cũng không nhận.- Người thường: có lỗi thì nhận không lỗi không nhận- Quân tử: không lỗi cũng nhận - miễn cưỡng nhận- Thánh nhân: không lỗi cũng nhận – vui vẻ nhậnTiểu nhân và ngụy quân tử dù có sống trong cung vàng điện ngọc cũng khổ, ngược lại quân tử và thánh nhân thì bất cứ hoàn cảnh khó khăn nào cũng hạnh phúc. Vì thế muốn hạnh phúc ta cần giảm dần bản ngã tức là tăng cấp từ mức 1 dần lên mức 5 ( thánh nhân)1. Một xã hội đạo đức kém ( tiểu nhân, ngụy quân tử, người thường chiếm đa số) thì cần: pháp trị, đức trị, tự động trị - pháp trị là chủ yếu, thứ 2 là đức trị, thứ 3 là tự động trị2. Một xã hội trung bình( nhiều quân tử) cần: đức trị, tự động trị, pháp trị3. Một xã hội tốt ( nhiều thánh nhân) cần: tự động trị, đức trị, pháp trịTrên thế giới hiện nay cần pháp trị là chủ yếu bởi:Khi bố mẹ đã làm những việc xấu, thì khó mà dạy bảo được con cái phải sống thật tốt. Khi thầy cô bán rẻ chữ tâm, thì khó mà dạy học trò chữ đức. Khi mà lãnh đạo làm những việc mờ ám, thì khó mà bắt nhân viên trung thựcCó 1 bài nói ở Việt Nam Đạo đức xuống cấp (ĐĐXC) là do đâu, người nói do giáo dục, người nói do truyền thông, kẻ nói do an sinh XH.Nhật Bản giáo dục nhất thế giới ĐĐ vẫn xuống cấp chóng mặt; Mỹ truyền thông, phim ảnh nhất thế giới ĐĐvẫn xuống cấp như tên lửa; Bắc Âu an sinh xã hội nhất, mức sống cao nhất, môi trường nhất, lương cao nhất thế giới...và ĐĐXC không phanh.Giàu nhất hay nghèo nhất cũng xuống, hiện đại nhất cũng xuống, đơn sơ cũng xuống, giáo dục nhất cũng xuống, phim ảnh nhất cũng xuống...cả thế giới đều xuống và nguyên do không phải những thứ trên. Nguyên do đó là: bản ngã tăng lên. Bản ngã tăng là do hưởng thụ sở hữu quá nhiều – cái gì cũng của tôi. Nhà của tôi, xe của tôi, danh dự, chức vị của tôi...tôi cần nó để tôi hưởng thụ.Tóm lại muốn đạo đức không XC hãy giảm bản ngã- nhằm tăng cấp từ người thường lên quân tử lên thánh nhân. Giảm bản ngã tức là giảm và kiềm chế sự hưởng thụ - sống TỐI GIẢNTối giản về vật chất:đồ đạc, xe cộ, tiền bạc...Tối giản về tinh thần:danh vọng, chức vị, tình dục...1 ví dụ về buông bỏ để sống tối giản về vật chất đó là “buông” việc sở hữu ô tô, xem linkhttps://vnexpress.net/goc-nhin/ngoi-chua-trong-ky-uc-3907157.html?commentid=29870594 Tôi không bao giờ treo cái bảng số nhà có chữ xây dựng gia đình văn hóa mà địa phương phát nó chả khác gì tự vả vào mặt mình không có văn hóa mới đi xây dựng, mình có văn hóa hoa không thì cần gì người khác cấp phát, nực cười cái bảng gia đình văn hóa. Tại VN vấn đề không phải là pháp trị hay đức trị. Cha mẹ thì lái xe phạm luật, lấn chiếm vỉa hè, quà cáp cho thầy cô. Giáo viên thì nâng điểm, đì học sinh để kiếm tiền dạy thêm. Xã hội thì xem Giang hồ là thần tượng, công an đi bắt người say tược láy xe thì là phản cảm. Chỉ cần thực thi luật pháp nghiêm minh thôi, chứ không cần mấy cái thang chấm điểm kinh dị đó. Kẻ nào có quyền chấm điểm, kẻ đó lại lạm quyền. Nghe như hồi bao cấp ấy, sợ lắm. Qúa đúng thưa giáo sư. Pháp luật được quy định tại điều, khoảng, ''Đức luật'' lại là những điều mông lung không cụ thể. Giáo sư xây dựng nên hình ảnh xã hội văn minh, văn hóa cấp độ cao, cao hơn nhiều so với xã hội chỉ được pháp trị , chính thế tôi nghĩ rằng rất khó để thực hiện khi mà hàng ngày người ta vượt đèn đỏ, khạc nhổ ,xả rác nơi công cộng, hành vi, lời nói vô văn hóa,gian lận, lừa đảo, ví dụ khi không lợi người ta đem mèo con đi ném , chẳng có đạo đức, tình người, pháp luật còn chưa tôn trọng đúng mực nói chi đến đạo đức. Khi nào xã hội có chuẩn mực đạo đức, văn hóa cao hơn khung pháp luật thì mới được xem là xã hội phát triển. Chúng ta rất nhiều thạch sanh nhưng khổ nỗi những kẽ hở pháp luật khiến lý thông ngày càng có cơ hội lộng hành còn thạch sanh thì bị bó tay bó chân đủ kiểu. Chỉ cần luật nghiêm, khiến lý thông hết cơ hội làm ác thì thạch sanh sẽ vùng lên BÀI VIẾT NÓI VỀ.ĐỨC TRỊ.RẤT Ý NGHĨA. CẢM ƠN TÁC GIẢ NHIỀU Ví dụ đơn giản như ở Nhật Bản vị phạm về nồng độ cồn khi lái xe. Đầu tiên sẽ mất việc sau đó là phạt khoảng 200 triệu. Nên ở Nhật đi nhậu xong là về chỉ có đi taxi. Nhật nổi tiếng về đức trị nhưng thực thi pháp luật phải nghiêm, chế tài đủ mạnh mới là chính. Thử hỏi ở VN mà dựa vào mấy cái như đức trị thì còn lâu mới dẹp được lần chiếm vỉa hè :D Phải có đức mới trị được. Đức trị là cái gốc, cái gốc mà không vững thì chả có pháp trị nào đủ sức điều chỉnh "Khi mọi người đều có ý thức đạo đức đủ cao thì cái ác không còn chỗ, thậm chí pháp luật cũng là thừa". Cảm ơn ông. Bài viết rất hay! Đúng vậy xây dựng giá trị đạo đức khó hơn xây dựng bộ luật vì nó được con người tự soi chiếu bản thân và điều chỉnh hành động, giúp xã hội lành mạnh và đẹp đẽ hơn. Xưa gia đình, nhà trường dạy bảo, nhắc nhở từ bé nên khi trưởng thành đa phần chúng ta đã tích lũy được nhiều giá trị đạo đức của nhiều đời để lại, ngày nay nói chuyện với các bạn trẻ ta giật mình vì nhiều cái chúng không được biết. NGHE RẤT Ý NGHĨA.ĐỨC TRỊ .TÁC GIẢ LUÔN VUI KHỎE Tôi nghĩ không cần những từ ngữ cao xa Đức trị hay Pháp trị gì thêm phức tạp trừu tượng? Cứ theo thực tế của rất nhiều nước đang làm và kết quả cũng đang tốt. Họ lập luận con người cần có sự cưỡng chế chứ khó mà dựa vào sự tự giác. Vậy nên những hành động PHÒNG NGỪA,NGĂN CHẶN họ làm rất nhanh kịp thời,chỉ cần một cuộc điện thoại thì gần như thời gian tính bằng phút nhà chức trách đã có mặt và ai cũng biết cũng hiểu như vậy khó mà thoát được sự trừng phạt . Người Việt nam chỉ cần đi qua Singapore đã yếu thức dè chừng rồi chứ không có chuyện hiếp dâm cũng đòi hỏi có ...nhân chứng? Vật chứng? Thực ra chúng ta đã thực hiện đức trị ngay trong Luật đối với những hành vi vi phạm thuần phong mỹ tục nhưng các cơ quan chuyên môn chưa thực hiện tốt. Tôi chỉ hỏi một câu với GS thôi: Tại sao cái gì cũng đổ cho chủ tịch Phường trong khi chúng ta có quá nhiều cơ quan chuyên môn? Đừng trả lời vì chủ tịch Phường là người gần dân nhất. Xin thưa với GS không phải như vậy vì các lẽ như sau:1. Các cơ quan chuyên môn chưa làm hết trách nhiệm của mình, họ không gần dân nên không hiểu đời sống của nhân dân, từ đó họ đùn đẩy trách nhiệm về cho cơ sở2. Tình thần cái gì khó quá là do ở cơ sở nó yếu kém chứ không phải chúng tôi...3. Đức trị ở ngay trong đời sống người dân nhưng chưa ai nghe và hiều bố mẹ và thầy cô còn chẳng đủ làm gương thì bọn trẻ nó biết soi vào đâu để không lạc lối được đây