Giám sát phong bì Tôi phát hiện ra điều đó thời còn đi học thạc sĩ ở Australia. Có lần, tôi đăng ký làm luận khoa học về việc thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân ở Việt Nam. Tôi đọc khá nhiều tài liệu về chủ đề này và phát hiện ra một ý nổi bật, là việc thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân ở Việt Nam gặp khó khăn do các khoản tự chi trả của người bệnh quá lớn.Khoản tự chi trả này chịu sự tác động của nhiều yếu tố, có thể là do chính sách. Nhưng nó còn có một nguyên nhân tương đối đặc thù, bị đội lên bởi các khoản chi phí phi chính thức. Trong số đó có cái gọi là “phong bì”.Bạn có thể tìm thấy ý này trong thư viện của Viện Y học Mỹ, trong kho lưu trữ của một đại học Tây Ban Nha, trong nghiên cứu của một học giả ở tận bên Bỉ... Văn hóa đưa và nhận phong bì khi cận kề sinh tử ấy không phải là điều phổ biến trên thế giới. Nó đáng nghiên cứu với nhiều học giả ở các nước phát triển.Trong chuyên mục này, tôi từng kể câu chuyện của mẹ mình. Khi phải nhập viện, bà đã liên tục trách móc tôi vì không chịu đưa phong bì cho bác sĩ. Nó trở thành một thói quen ám ảnh và người bệnh cảm thấy sợ khi những bệnh nhân giường bên đều “bồi dưỡng” cho bác sĩ còn mình thì không.Tôi luôn giữ quan điểm rằng chẳng thầy thuốc nào bán rẻ danh dự và lương tâm vì vài cái phong bì. Nhưng cũng trong lần mẹ nhập viện, tôi phát hiện ra một điều kỳ lạ trên tấm biển nội quy treo ngay gần cửa ra vào khoa. Ở phần dành cho bệnh nhân, có điều khoản cấm đưa phong bì cho cán bộ y tế. Thế nhưng, tréo ngoe là ở chiều ngược lại, nội quy dành cho cán bộ y tế thì lại không thấy có phần cấm nhận tiền.Có thể là việc cấm nhận tiền đã được quy định bởi một quy chế nội bộ khác. Tôi không quy kết rằng bệnh viện miễn trừ trách nhiệm cho các bác sĩ nhận phong bì. Nhưng bản nội quy ấy lại khiến tôi nghĩ đến một khái niệm khác: trách nhiệm của các bệnh nhân.Với những quy định “cấm bệnh nhân đưa phong bì” được treo khắp nơi, ngành y tế đã mặc định rằng lỗi, trách nhiệm có thể từ bệnh nhân và người nhà. Trong khi đó, trong một mối quan hệ bất cân xứng mà bệnh nhân và người nhà ở thế yếu, đó không phải cách đặt vấn đề hợp lý, nếu muốn giải quyết vấn nạn phong bì đã nổi tiếng quốc tế kia.Vậy điều cần đặt ra là gì?5 năm trước, Bộ trưởng Y tế từng nói về nạn phong bì trong bệnh viện bằng một đề nghị với bệnh nhân: “Nếu thấy bác sĩ, điều dưỡng nào nhận phong bì thì chụp ảnh gửi cho chúng tôi”.Đó là một đề nghị rất tốt. Nếu xác định rằng phong bì trong bệnh viện là biểu hiện của tiêu cực trong hệ thống dịch vụ công, thì việc toàn dân tham gia giám sát và ngăn chặn, là một tinh thần cần được khuyến khích. Nhưng sau một nhiệm kỳ của Bộ trưởng, người ta sẽ tự hỏi rằng sự giám sát này đã được khuyến khích như thế nào? Nếu phát hiện bác sĩ, điều dưỡng nào nhận phong bì thì gửi cho... ai?Thay vì một số điện thoại đường dây nóng, hay hiểu theo nghĩa đen, là số điện thoại của chính Bộ trưởng, thì trên khắp các bệnh viện bây giờ lại là dòng “cấm đưa phong bì”.Thay vì khuyến khích sự giám sát, thì thông điệp bây giờ lại là một dạng “cưa đôi” trách nhiệm với người dân; cho rằng họ có thể đóng vai trò “đồng đạo diễn” trong tiêu cực.Việc cho rằng người dân mang 50% trách nhiệm trong tiêu cực, hay là tham nhũng, là một “bẫy tư duy” khá phổ biến khi đề cập tới vấn đề đưa và nhận phong bì. Có thể bắt gặp dạng lập luận này không chỉ trong ngành y, mà trong lĩnh vực giao thông đường bộ, hay hành chính công. Nôm na, anh không đưa thì chẳng có ai nhận. Trong khi đó, ở thế yếu, mang tâm trạng phụ thuộc, thì ngay cả nếu người dân có lỗi, họ cũng không phải là điểm mấu chốt để giải quyết vấn đề.Đó không phải là chuyện của riêng ngành y. Tinh thần “Chụp ảnh gửi cho chúng tôi” lẽ ra đã có thể được khuyến khích trong ngành y suốt nửa thập kỷ qua. Và nó đáng ra đã phải là một phương thức san sẻ trách nhiệm được nhân rộng ở quy mô xã hội, áp dụng với bất kỳ lĩnh vực nào. Ở bất kỳ đâu trên thế giới, từ Hong Kong cho đến Kenya, bạn có thể bắt gặp một tấm áp phích chống tham nhũng treo ở nơi công cộng, và nội dung của nó thế này: “Nếu tình nghi có tham nhũng, bạn hãy gọi ngay cho chúng tôi, theo số...”.Người dân sẽ tự mang ý thức về trách nhiệm của mình, sẽ tự suy nghĩ sâu về việc có nên đưa phong bì và làm nhiều hơn thế để chung tay chống phong bì, nếu nhìn thấy ở đó một số điện thoại đầy minh bạch và cầu thị - không phải một câu “cấm”.Nhưng việc đơn giản đó, đến nay chưa phổ biến. Việc “san sẻ trách nhiệm” trong chống tiêu cực đang được thực hiện theo một tư duy sai. Nó trở thành “cưa đôi việc chịu trách nhiệm”.Tất Đức Số người nhận luôn luôn it hơn số người đưa nhiều lần.Cho nên trước mắt tập trung quản lý theo dõi "NGƯỜI NHẬN" sẽ dễ hơn.Cái khó là "họ" cùng là quan chức như ta cả nên bị vướng một chữ "TÌNH".Quản lý những người làm công tác quản lý "vướng" là ở chỗ đó. Tập quán phong bì đã ăn sâu vào nếp nghĩ rồi. Tôi thích từ "bẫy tư duy" của tác giả, đây là cội nguồn của việc đánh tráo khái niệm đúng sai! Tôi nằm viện nhiều lần , đại phẫu nhiều lần . Điều dưỡng rửa ráy cho tôi ( ở những bộ phận và vùng kín của cơ thể ) tôi mang ơn họ . Tôi nhẹ nhàng gởi quà vào túi họ . Kính mời cô dùm cơm trưa hôm nay. Tôi thấy tâm hồn thư thái...... Chuyên mục "góc nhìn" này rất hay. Nơi đây là tiếng nói của các nhà báo tâm đức, nói hộ cho hàng triệu người dân Việt. Sợ rằng cán bộ ta có thời gian để đọc không.?. Người dân là ai ? Y bác sỹ cũng là người dân khi họ đi vào những nơi không thuộc ngành y. Ông quan hành chính bước vào bệnh viên, ông ta là người dân. Bác sỹ bước vào cơ quan hành chính cũng là người dân. Tóm lại, tất cả mọi người đều là người dân. 1 số người dân có quyền lực nhất định khi và chỉ khi họ đang thi hành công vụ. Không nên dùng phạm trù người dân khi nói đến các vấn đề xã hội vì ai chả là người dân.Nguồn gốc của phong bì tiền là từ kinh doanh bán sỉ, đặc biệt là kinh doanh dịch vụ. Khi cung lớn hơn cầu, người bán nhiều hơn người mua thì người bán đưa phong bì tiền cho người mua để người mua mua hàng của mình. Ngược lại với cầu lớn hơn cung. Giảm giá, khuyến mãi các thứ cũng thuộc về hình thức này nhưng khác nội dung. Nói chung gọi là cạnh tranh. Trong đó có cạnh tranh lành mạnh và không lành mạnh.Khám chữa bệnh cũng là 1 hình thức kinh doanh dịch vụ. Nếu bệnh nhân ít hơn bác sỹ sẽ không ai đưa phong bì cho bác sỹ, ngược lại bác sỹ sẽ tao mọi điều kiện sao cho bệnh nhân thoải mái nhất. Bênh nhân nhiều hơn bác sỹ thì bệnh nhân cảm thấy bác sỹ không quan tâm thích đáng đến mình nảy sinh tâm lý đưa phong bì. Từ chỗ này ta mới nói đến ý thức và trách nhiệm.Ý thức luôn thuộc về số đông. Bệnh nhân nhiều hơn bác sỹ thì ý thức rơi vào bệnh nhân. Anh không đưa phong bì, thậm chí nghèo đến mức không có tiền để trả viện phí, bác sỹ vẫn phải chữa cho anh vì điều đó thuộc về y đức. Dĩ nhiên bác sỹ sẽ ưu tiên cho ai “biết điều” để chữa trước. Đó là tâm lý chung. Ví như bạn có nhiều đứa con, đứa nào có hiếu với bạn thì bạn thương yêu nó nhiều hơn. Còn nghĩa vụ làm cha mẹ thì vẫn chia đều cho mọi đứa.Trong bệnh viện, bác sỹ không quan tâm ai giàu ai nghèo. Vì sao ? Tự bệnh nhân phải thể hiện điều đó vì với bác sỹ bệnh nhân nào chả là bệnh nhân. Thể hiện ở chỗ nào ? Ở dịch vụ. Có dịch vụ cho người nghèo, dịch vụ bình thường và dịch vụ VIP. Anh tự xác định mình ở đẳng cấp nào thì mua loại dịch vụ đó. Anh giàu mà anh chen vào chỗ của người nghèo anh còn nói gì nữa. Các loại dịch vụ này hơn nhau ở mức độ quan tâm của bác sỹ, chăm sóc của điều dưỡng, phòng ốc khang trang nhiều tiện nghi hay không, nhiều hay ít giường, và đặc biệt anh có thể trả được tiền thuốc men ở mức nào. Có những loại bệnh cần thuốc đắt tiền trị 1 lần hết ngay nhưng vì khả năng tài chính của bệnh nhân eo hẹp nên phải dùng thuốc rẻ tiền làm cho bệnh lâu lành.Bệnh nhân đưa phong bì cho bác sỹ là thể hiện cái ý thức “chen ngang”, không muốn xếp hàng. Bác sỹ muốn nhiều tiền thì mở phòng mạch tư, cần gì phong bì trong bệnh viện (phải chia cho nhiều người cùng ekip, cùng ca trực). Tại phòng mạch tư, nếu xét thấy bệnh nhân cần nhập viện, bác sỹ sẽ lo cho anh từ a đến z (người mở phòng mạch tư thường là người có quyền lực hoặc uy tín nhất định trong bệnh viện). Phong bì mà bạn đưa trong bệnh viện thật ra phần lớn là để “hối lộ” điều dưỡng, y tá, tóm lại là nhân viên cấp thấp. Chính những người này sẽ nói với bác sỹ rằng bệnh nhân này bệnh nhân kia là “người nhà” của họ. Cũng như các cơ quan khác, quan hệ trong bệnh viện bao giờ chả “nhất thân, nhì quen”. Có tiền mà không thân không quen thì chỉ hơn người không có tiền thôi (tỷ phú, quan chức ngoài ngành y cũng phải xếp hàng đừng nói ai khác). Không thân không quen bác sỹ thì anh có là ông trời cũng phải thành thật đứng vào hàng chờ đến lượt.Không ai có thể giám sát được mọi ngóc ngách trong xã hội (chấp anh có mọi thứ camera). Chỉ có người có ý thức đồng thời là người giám sát. Tôi có quyền phản ánh chuyện tôi thấy. Phản ánh với ai ? Với bác sỹ giám đốc. Loại phản ánh này là phản ánh người thật việc thật chứ không phải là chém gió nặc danh trên mạng. Nơi khác tôi không biết chứ TPHCM bác sỹ giám đốc hiếm khi bao che nhân viên trừ những vụ việc liên quan đến nguyên tắc ngành y mà người ngoài ngành không hiểu. TPHCM không phải chỉ có 1 bệnh viện duy nhất nên không tồn tại sự độc quyền. Anh làm bệnh nhân không hài lòng, bệnh nhân không đến bệnh viện anh để khám thì anh treo niêu. Mọi người đều sợ cái xấu của mình bị tung lên mạng, bệnh viện – bác sỹ cũng thế thôi. Chừng nào mà bệnh nhân ý thức được mình là khách hàng, là thượng đế thì mới hạn chế được tiêu cực đưa phong bì. Tự anh đưa phong bì anh còn đổ thừa cái gì. Vài năm gần đây, tôi có đưa người nhà đi điều trị ở 3 bệnh viện Chợ rẫy, Thống nhất, Từ dũ. Tôi cũng đưa phong bì cho BS và điều dưỡng để yên tâm trị bệnh nhưng tất cả đều không nhận. Họ điều trị và chăm sóc người bệnh rất chu đáo. Tôi mang ơn các BS và điều dưỡng nhưng chưa biết làm sao để trả. Luật pháp hiện nay còn đảm bảo an toàn cho người nhận phong bì. Đây là bài toán rất đơn giản trong lý thuyết trò chơi về hành vi đưa và nhận phong bì mà ai cũng có thể thấy.Với người đưa phong bì:- Không tố cáo = mất tiền- Tố cáo = mất tiền + bị đi tù (vì tội đưa hối lộ) + trừng phạt người nhận tiền của mìnhVới người được đưa phong bì- Không tố cáo = được tiền- Tố cáo = không nhận được tiền + trừng phạt người định mua chuộc mìnhDễ dàng nhận thấy người đưa phong bì nếu có lý trí thì sẽ không có lợi ích gì khi tố cáo.Luật nên sửa thành:Với người đưa phong bì:- Không tố cáo = mất tiền- Tố cáo = mất tiền + trừng phạt người nhận tiền của mình + được miễn tội đưa hối lộVới người được đưa phong bì- Không tố cáo = được tiền- Tố cáo = không nhận được tiền + trừng phạt người định mua chuộc mìnhNhư vậy thì việc đưa phong bì và nhận phong bì đều trở nên rủi ro. Người nào tố cáo trước thì người kia sẽ bị trừng phạt. Có như vậy mới mang tính răn đe với cả người đưa và người nhận phong bì. Nó đã quá phổ biến không chỉ riêng ngành y và nó sắp trở thành "truyền thống" rồi. nhiều việc phải có phong bì, ngành y chỉ là một trong số đó Chị tôi lấy chồng bên Singapore và đẻ con bên đó . hôm đẻ mẹ tôi cũng sang, đẻ xong mẹ tôi gặp riêng bác sĩ và biếu họ ít tiền, họ phá lên cười và khi đó mẹ tôi biết là, ở đây là Singapore, chứ không phải ở Việt Nam... Vậy đó, văn hóa biếu phong bì cho bác sỹ đã ăn quá sâu vào tâm trí người VIệt chúng ta, muốn được việc thì phải có phong bì, vậy thôi ! Trong một xã hội mà tệ nạn đưa nhận phong bì tràn lan, ngành y tế nằm trong xã hội đó, thì cấm người đưa hoặc cấm người nhận, đều không giải quyết được vấn đề gì. Có lẽ không cần phải gợi ý đi Singapore vì quan chức chúng ta đi khắp năm châu bốn bể rồi, thấy hết, biết hết, hiểu hết, học rất nhiều và nói cũng không ít nên vấn đề còn lại là có thực sự muốn làm và có làm hay không mà thôi. Không cần nhìn đi đâu xa, hãy xem Singapore là một nước cũng trong ASEAN như ta. Hãy cử đoàn sang các bệnh viện của họ để học hỏi kinh nghiệm khám chữa bệnh, tìm hiểu xem ở bên họ có lệ bệnh nhân/người nhà đưa phong bì và bác sỹ/nhân viên y tế nhận không ? Tại sao ? Trước đây tôi vào viện thấy có tấm biển ghi "Cấm tặng quà hoặc tiền cho nhân viên y tế trong khi chữa bệnh", tức là phải tặng trước hoặc sau khi chữa bệnh đúng không nhỉ ? O nuoc ngoai su biet on duoc the hien bang mot hop keo ,mot gio trai cay hay mot o banh ...cac co y ta , dieu duong cua toan bo phan chia nhau , bac si it de y den .