Tiếng Việt nơi xa xứ Việc trao đổi bằng ngôn ngữ gì thường được quyết định bởi ai là người nói trước. Nếu con gái tôi bắt đầu, cháu sẽ nói tiếng Anh. Còn nếu vợ chồng tôi bắt đầu, cháu vẫn trả lời bằng tiếng Việt mà không cảm thấy quá khó khăn.Mọi việc có vẻ ổn cho tới lúc tập dượt đón bà ngoại sang chơi. Cháu cảm thấy rất phiền toái khi phải nhớ thêm chữ "ạ" vào mọi câu nói, từ câu hỏi tới câu trả lời. "Nghe như cứ nói xong là phải 'ợ' một cái", cháu ví von. Tôi giải thích rằng đó một quy tắc ngôn ngữ biểu cảm. Cũng giống như cháu phải thêm "please" vào câu tiếng Anh để mang tới cảm giác dịu dàng và tôn trọng đối phương hơn. Thế là cháu nói với em họ: "Chị chơi với em có được không ạ?".Câu chuyện của con gái tôi rất phổ biến với trẻ em Việt Nam sinh ra ở nước ngoài. Trong cuộc sống tha hương, điều được quan tâm nhất thường là năng lực ngoại ngữ tốt để hòa nhập xã hội. Thế nhưng, khi đã hòa nhập rồi, kiều bào thường phát hiện sự khó khăn trong việc tiếp nối tiếng Việt cho các thế hệ sau. Ngoài việc chuyển tải thông điệp, ngôn ngữ còn mang theo văn hóa. Các bé lớn lên mà không được trải nghiệm đầy đủ môi trường văn hóa Việt, có thể hiểu sai lạc, hoặc định kiến trong sử dụng ngôn ngữ. Tôi biết có trẻ khi bị góp ý cần phải nói tiếng Việt sõi, không bị "pha" giọng Nga. Cháu than vãn rằng tiếng Nga của cháu mới bị "pha" giọng Việt.Thế nên, tôi rất mừng khi ngày 8/9 được chọn là Ngày tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng kiều bào ở nước ngoài.Thực tế thì quảng bá văn hóa để có cách hiểu đúng đắn về quốc gia cho các thế hệ tiếp nối ở nước ngoài đã được khuyến khích tích cực bởi nhiều nước như Ấn Độ, Trung Quốc. Từ năm 2003, 9/1 là ngày người Ấn Độ tại nước ngoài. Ngày này được chọn vì là ngày kỷ niệm sự trở về của Mahatma Gandhi từ Nam Phi. Từ năm 2004, Văn phòng hội đồng Tiếng Hoa quốc tế bắt đầu xây dựng hệ thống học viện Khổng Tử để truyền bá văn hóa Trung Quốc ở nước ngoài. Trong đó, học viện đặc biệt chú trọng tới việc tiếp nối văn hóa cho người Hoa, và dùng cầu nối này để thay đổi hình ảnh Trung Quốc trong cộng đồng quốc tế. Tôi từng trò chuyện với một giám đốc phân viện, cũng là giáo sư cùng cơ quan. Ông nói, tôn chỉ của học viện là: văn hóa chứ không phải màu da là cái nhắc người Trung Quốc biết mình là người Trung Quốc. Tất nhiên, suy nghĩ này có thể cực đoan và không bao hàm. Tôi cho rằng miễn trong trái tim người Việt ở nước ngoài có một chỗ trang trọng cho quê hương thì bất cứ điều gì khác cũng không quan trọng.Tuy nhiên, tôi nghiệm thấy, dòng văn hóa không tự chảy và tình yêu đất nước không biết tự sinh thêm. Mặc dù Việt Nam nằm trong top 10 nước nhận kiều hối năm 2021, và con số này không ngừng tăng lên trong những năm qua, tôi nghĩ tài chính chỉ là một trong hai mặt thiết yếu. Nếu chúng ta không chú trọng việc hiểu đúng về đất nước, các thế hệ tương lai sẽ nhìn lại quê hương bằng lăng kính của người nước ngoài. Mà để hiểu đúng có lẽ cần bắt đầu từ việc yêu và có khả năng làm chủ ngôn ngữ tiếng Việt."Tiếng Việt rất giàu và đẹp". Tiếng Việt còn rất khoa học và dễ tiếp thu. Tiếng Việt nói là nghe, đọc là hiểu, chứ không quá phức tạp để học như tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nhật. Khi con gái tôi học những bài hát thiếu nhi, chỉ một buổi là cháu đã líu lo đúng lời. Có lẽ cháu cũng yêu tiếng Việt như tôi. Nhưng cũng giống nhiều trẻ khác, cháu không được học tiếng Việt bài bản và cần nhiều cơ hội để thực hành.Tôi từng tham gia nhiều ngày hội quảng bá văn hóa, nhưng phần lớn chỉ có du học sinh và đại sứ quán. Tôi mong những người tổ chức ngày hội tiếng Việt này, bắt đầu từ năm sau, còn chú ý sự góp mặt của cả những người đã rời Tổ quốc, những thế hệ thứ hai, thứ ba sinh ra bên ngoài dải đất chữ S. Họ cũng là những người con xa xứ như lời thơ Lưu Quang Vũ "Ai phiêu bạt nơi chân trời góc biển/ Có gọi thầm tiếng Việt mỗi đêm khuya?".Hãy cứ khác biệt về nhiều thứ, nhưng ngôn ngữ là chung.Tô Thức Tôi rất thích câu kết luận: Hãy cứ khác biệt về nhiều thứ, nhưng ngôn ngữ là chung.Con tôi ra nước ngoài khi cháu đã nói Tiếng Việt rất lưu loát. Nhưng sau mấy năm sống trong môi trường xung quanh toàn người nói tiếng Anh, cháu dần dần giảm sự nhanh nhạy và bị nhầm lẫn trong cách diễn đạt. Đôi khi cháu nói những câu rất buồn cười như: con lột da quả chuối, con chổi cái sân Thường thì mỗi cộng đồng người Việt bên này có lớp dạy Tiếng Việt cho trẻ em nhưng chỉ mở vào sáng thứ 7. Như thế là chưa đủ. Dù bố, mẹ nào cũng đang từng ngày tạo mọi cơ hội cho con cái nói đúng Tiếng Việt nhưng vẫn rất khó giúp bọn nhỏ nói chuẩn. Giữ gìn Tiếng Việt cho thế hệ tiếp theo quả là một trong những mối quan tâm và mong muốn lớn nhất của hầu hết các gia đình mà tôi biết ở đây.Trong khi đó, ở một góc nhìn khác, tôi thấy một trào lưu pha trộn hoặc bóp méo Tiếng Việt rất đáng lo ngại hiện nay. Ví dụ: tôi xem một buổi phỏng vấn các doanh nhân trên truyền hình của một thành phố phía nam thì thấy câu nào họ cũng chèn một vài từ tiếng Anh vào, đến nỗi nhà đài phải thêm phụ đề. Nếu không có dòng phụ đề ấy thì tôi tin chắc rất nhiều người không thể hiểu nổi họ đang nói gì.Hoặc hiện nay có kiểu nói hoặc kiểu đặt tên bài hát kiểu Shay nắng, Vitamin Sea, See tình, Out trìnhHoặc nhiều trang báo mạng chính thống cũng dùng một số từ không chuẩn như: thu nhập khủng, ngài Park quyết chơi tất tay trước Thái Lan Mình thấy phần lớn các bé ở hải ngoại được bố mẹ dạy nghe, nói tiếng Việt nhưng đọc, viết thì chưa thông thạo lắm. Chợt giật mình khi đọc tới câu "Nếu chúng ta không chú trọng việc hiểu đúng về đất nước, các thế hệ tương lai sẽ nhìn lại quê hương bằng lăng kính của người nước ngoài". Thật may khi với sự phát triển của công nghệ, cộng đồng phụ huynh ở nước ngoài đang chung tay có những dự án như biên soạn sách dạy tiếng Việt, làm podcast kể chuyện tiếng Việt cho các con. Hy vọng thế hệ F2, F3, F... ở nước ngoài sẽ luôn giữ được sợi dây với dân tộc, với quê hương. Với tôi, bài viết hay, xúc động, sâu sắc và rất ý nghĩ thiết thực.Các thế hệ trước và các chính sách cộng đồng Kiều bào trên khắp năm châu, cố gắng phát huy, duy trì và gìn giữ Văn hoá, tiếng Việt cho các thế hệ con cháu thêm hiểu, thêm yêu Đất Mẹ Việt Nam.Bởi khi đã hiểu, đã yêu họ sẽ biết họ nên làm gì, phải làm gì cho VN và họ sẽ làm được nhiều hơn thế. Tôi tin là vậy. Anh tôi lấy vợ Ba lan, có 2 con 1 gái 1 trai. Cả 2 cháu đều không có điều kiện học tiếng Việt. Cháu thứ 2, cháu trai từng học và làm việc ở Thụy sĩ cho nên sử dụng tốt tiếng Anh. Nhưng như vậy chỉ đủ cháu giao tiếp với mấy đứa con tôi (tức là em họ của cháu). Còn tôi mỗi khi có gì cần chào hỏi, trao đổi thì dùng phần mềm dịch. Buồn lắm Truyện Kiều còn, tiếng ta còn, tiếng ta còn, nước ta còn. Chúng ta đã có Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam 14/9. Kính đề nghị Chính phủ xem xét, quyết định lấy ngày 8/9 là Ngày Văn hóa tiếng Việt nhằm tôn vinh Tiếng Việt, kết nối đông bào trong và ngoài nước thành một khối đoàn kết, yêu quý Tổ quốc Việt Nam. Tôi không thích mấy người Việt Nam, sinh sống ở Việt Nam mà bắt con sử dụng tiếng Anh trong sinh hoạt hàng ngày từ độ tuổi rất nhỏ. Tiếng Anh là lợi thế nhưng không phải là tất cả, hãy tôn trọng tiếng Việt trên hết. - Thế hệ 2 sinh ra ở nước ngoài nên thạo tiếng nước đó hơn tiếng Việt, tôi coi đó là chuyện hết sức bình thường.- Trong khi đứa bạn của chúng, chỉ cần thạo 1 ngôn ngữ (ít nhất là lúc chưa đi học đại học), thì chúng bị phụ huynh yêu cầu phải giỏi 2 ngoại ngữ. Đó là điều vô lý- Nếu 1 cháu bé nước ngoài sinh ra ở Việt Nam, giỏi tiếng Việt thì các bạn lại tung hô, cảm thấy rất đáng yêu. Trong khi ở phía ngược lại thì lại chỉ trích các cháu người Việt sinh ra ở nước ngoài nhưng kém tiếng Việt. Đó là tiêu chuẩn kép vô lý.- Tôi có tới 6 đứa cháu con các anh chị đang ở nước ngoài, trong đó 90% là sinh ra ở nước ngoài. Tôi muốn cháu tôi có thể nói và hiểu tiếng Việt ở mức độ 40% so với tiếng Anh của chúng, là tôi mừng lắm rồi, còn không chỉ 20% cũng được rồi.- Các bạn nếu ở trong hoàn cảnh, vị trí của chúng, thì mới hiểu và đánh giá đúng được. Đã ra nước ngoài sinh sống lập nghiệp thì phải chấp nhận đến thế hệ F1 hoặc F2 là chúng nó sẽ mất gốc thôi bạn, cha mẹ dù có giỏi đến bao nhiêu cũng không thể bắt 1 đứa trẻ sinh ra lớn lên ở nước ngoài phải biết, hiểu, và nói giỏi tiếng Việt được. :-/Nó như một sự đánh đổi thôi, được cái nọ sẽ mất cái kia Tiếng Việt dễ hiểu dễ sử dụng, vì trong mỗi người đã thấm đẫm từ trong bụng mẹ lời ru tiếng hát trò chuyện lời dạy... của mẹ cha ông bà, bạn bè thầy cô... Đúng quá rồi.Chưa nói lí do vì sao.Nhưng quả thật nghe truyền thông cứ ra rả quảng bá người này người kia là gốc Việt.Thế nhưng rất nhiều người trong số đó lại không thể nói đc vài câu tiếng Việt.Thậm chí không biết một từ tiếng Việt nào.Thì kể cũng hơi buồn cười thật. Con chim có tổ con người có tông. Cộng đồng người Việt ở nước ngoài rất lớn. Nếu thế hệ con cháu họ mà không biết tiếng Việt thì đúng là không có cách nào để trở về với nguồn cội của mình. Thế hệ như thế sẽ là những người nước ngoài đích thực, hầu như không thể biết gì về nguồn gốc của chính mình. Tất nhiên đó là quyền của thế hệ ấy. Nhưng một người mà không trân trọng cội nguồn của mình thì ngay cả người bản xứ họ cũng sẽ xem thường. Riêng môn này thì tôi phải nể phục người Trung Quốc. Dù đi đâu thì họ vẫn giữ ngôn ngữ dân tộc họ nhiều đời sau. Chuyện cũng bình thường. Mỗi con người là một cá thể và nó không phải sẽ giống nhau về phát âm hay yêu thích tiếng việt đồng bộ như cái tên : người gốc Việt.Người nước ngoài họ luôn nói cảm ơn hay xin vui lòng ... và nó cũng tương ứng với tiếng vâng, dạ hay xin ... gì đó trong tiếng VIệt.Chỉ là ta tôn trọng thì nhập gia tùy tục,không bắt bẻ họ hay giải thích thì họ sẽ cũng sẽ nói theo ta (tùy mỗi cá thể).Ngay cả ở ngước ngoài thì việc sống theo cộng đồng xem ra văn hóa, tiếng nói còn giữ được, còn ở pha trộn thì tiếng Mẹ đẻ muốn giữ là điều ngộ nhận.Ngay cả trẻ ở VN, nói tiếng Việt, đi học tiếng VIệt thì vùng miền đã khác, mỗi trẻ cũng nói ngọng nghiệp cũng khác, học hiểu và nói cũng khác.Cho nên việc nói được tới đâu là do bản nặng, ý thức, năng lực của từng người thôi.Chỉ người nước ngoài thích tiếng Việt thì nói tiếng VIệt tốt, còn lại Ta hay Tây thì cũng như nhau, không phải ai cũng cùng mức thông minh, ý thức và trình độ như nhau mà đánh giá họ, mong muốn hay cố đưa nói tiếng Việt thế nào. Nhiều cha mẹ ở Vn bỏ rất nhiều tiền để mua tiếng Anh cho con để được bằng với mọi người! Nhiều trường lớp, giáo viên tiếng Anh không cho học sinh pha tiếng mẹ đẻ, học phí cũng cao hơn gấp bội! Theo mình, dù ở đâu làm gì, còn được dùng tiếng mẹ đẻ là hạnh phúc! Các ngôn ngữ khác với tiếng mẹ đẻ chỉ là phương tiện, công cụ. Tiếng Việt hiện nay là vô cùng dễ học, dễ đọc! Khi đi du học ở Nhật, tôi đã từng nói chuyện với một cô gái Việt. Đang nói tiếng Việt bỗng dưng cô đề xuất: ae mình nói tiếng Nhật đi. Tôi hỏi tại sao thì cô trả lời: em ko thích nói tiếng Việt. Lúc đó tôi mới nhận ra là một bộ phận các bạn trẻ đi du học có tâm lý sính ngoại, cả việc trọng ngôn ngữ của họ ở mức thái quá.Tiếng Việt mình rất đẹp, như bao ngôn ngữ khác trên thế giới như tiếng Anh, Pháp, Nga, Trung, Nhật v.v. Nhưng đẹp nhất có lẽ vì đó là tiếng mẹ đẻ của mình, và thêm một điều nữa mà có lẽ nhiều người ko nhận ra, đó là cộng đồng người Việt với hơn 100 triệu dân là cộng đồng lớn trên thế giới.