Dạy tiếng Anh thế nào? Vừa đúng lúc, các nhà báo đã liên hệ với tôi để hỏi đánh giá của tôi về khả năng tiếng Anh của học sinh Việt Nam, đâu là những lý do dẫn tới kết quả thấp như vậy, và rằng các nhà giáo dục nên làm gì để có thể cải thiện tình hình.Tôi nhớ lại, vào năm ngoái, khi chỉ số thông thạo tiếng Anh của tổ chức EF được công bố, phản ứng tương tự cũng xảy ra. Xếp hạng của Việt Nam tụt bậc từ "trung bình" xuống "thấp". Cụ thể, Việt Nam xếp hạng 41/88 vào năm 2018, đến năm 2019 tụt xuống 52/100. Báo cáo được chú thích một cách khó hiểu rằng Việt Nam "gặp một số khó khăn trong việc bắt kịp trình độ tiếng Anh ngày một tăng của toàn thế giới". Mặc dù chỉ số EF được sử dụng đo lường thành tựu tiếng Anh rộng khắp trên lãnh thổ, giá trị của nó vô cùng hạn chế bởi nó hướng tới xếp hạng các quốc gia theo trình độ các kỹ năng tiếng Anh trung bình của thí sinh tham gia thi, bao gồm các học sinh của tổ chức này.Quả thật không ngạc nhiên, học sinh tại TP HCM đạt kết quả trung bình môn tiếng Anh cao nhất với 5,85 điểm trong kỳ thi cuối cấp ba năm 2020, kế theo sau là Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Hà Nội, một thành phố lớn khác, xếp hạng bốn, theo sau là Nam Định và Hải Phòng. Sự tương phản giữa thành thị và nông thôn được thể hiện rõ trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống, bao gồm tiếng Anh. Một số tỉnh thành ở phía bắc như Hoà Bình, Sơn La và Hà Giang có điểm số thấp nhất.Nói cách khác, năng lực của học sinh không chỉ phụ thuộc vào cách giảng dạy tiếng Anh của nhà trường mà có cả sự đóng góp của những hoạt động bên ngoài trường học như điều kiện học với gia sư, các trung tâm tiếng Anh tư thục, các hỗ trợ từ Internet, bao gồm các dịch vụ giải trí trực tuyến và các chương trình học ngôn ngữ ngắn hạn.Thử lùi lại một bước, đánh giá một cách thấu đáo về tình trạng giảng dạy tiếng Anh ở Việt Nam và điều hướng lại cuộc tranh luận. Bên cạnh những hạn chế về đề thi tốt nghiệp như phần thi chỉ có ngữ pháp và kỹ năng đọc hiểu, một câu hỏi quan trọng hơn: việc yêu cầu học sinh học tiếng Anh hoặc các ngôn ngữ nước ngoài khác mà chỉ tập trung vào những phần trên liệu thực sự có ý nghĩa sư phạm hay xã hội không?Dựa vào kinh nghiệm của mình ở trong nước và khu vực, tôi có tin tốt dành cho bạn. So với các nước châu Á khác với tiềm năng lớn về kinh tế, giáo dục như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan, Việt Nam được đánh giá khá cao về mặt bằng tiếng Anh. Các đồng nghiệp quốc tế của tôi khi tới Việt Nam hay tiếp xúc trực tuyến với học sinh trước và trong đại dịch Covid-19 đã bày tỏ sự ấn tượng của họ với tôi về khả năng tiếng Anh của nhiều người trẻ. Họ nói rất ấn tượng và được truyền cảm hứng bởi chất lượng tổng thể của trình độ tiếng Anh, đặc biệt là ở những người trẻ tuổi. Các em có động lực rõ ràng và đầu tư nỗ lực cao vào việc học tiếng Anh và các ngoại ngữ khác.Từ năm 2005, tôi đã nhận thấy khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh của nhóm người trẻ tuổi ngày càng gia tăng, và bây giờ nó tiến triển khích lệ kể cả ở nhóm học sinh ngoài các thành phố lớn. Ví dụ, sinh viên tham dự hội chợ giáo dục ở Đà Nẵng, Hải Phòng và Nha Trang có trình độ tiếng Anh tốt hơn nhiều so với chỉ 5 năm trước. Họ giờ đây có thể nói chuyện trực tiếp với đại diện các tổ chức giáo dục nước ngoài chứ không phải thông qua phiên dịch như trước. Thay bằng việc tuôn ra những chỉ trích không xác đáng, sao lại không dành những lời khen đúng lúc? Việt Nam xứng đáng được khen ngợi bởi thành tựu này.Tất nhiên, tiếng Anh cũng như nhiều ngôn ngữ nước ngoài khác còn nhiều cơ hội để khỏa lấp thêm về phương pháp giảng dạy cũng như cách thức đánh giá kiến thức và kỹ năng của học sinh. Quan trọng nhất, học sinh ở đây có đam mê và động lực học. Cái còn thiếu là những cơ hội ý nghĩa cả trong và ngoài giờ học, điều đó lại phụ thuộc vào nơi sinh sống cũng như khả năng chi trả của từng gia đình.Thay vì lôi kết quả thi tiếng Anh ra làm tiêu điểm cho sự chỉ trích từ năm này sang năm khác, tại sao ta không bắt đầu bằng một câu hỏi vô cùng quan trọng rằng thực sự Việt Nam có cần yêu cầu bắt buộc học tiếng Anh từ lớp ba trở đi hay không? Có bao nhiêu người trẻ tuổi thực sự cần có tiếng Anh? Thực tế của nền kinh tế cho thấy, không phải tất cả người Việt Nam đều cần thành thạo tiếng Anh. Mặc dù tiếng Anh là ngôn ngữ nước ngoài thông dụng nhất, người trẻ cũng đang theo học nhiều ngôn ngữ quan trọng khác như ngôn ngữ của các quốc gia tây Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, các quốc gia châu Âu như Pháp, Đức, Tây Ban Nha.Việc thông thạo tiếng nước ngoài là không bắt buộc cho tới khi bạn bắt đầu đi làm. Nào, thử suy nghĩ về điều đó một chút. Những người đi làm sẽ cần các nhóm kỹ năng làm việc khác nhau, phụ thuộc vào yêu cầu của công việc. Việc sử dụng tiếng Anh dựa trên khung tham chiếu ngôn ngữ chung châu Âu (CEFR) được định nghĩa từ cấp độ "có khả năng giao tiếp trong các tình huống xã hội, du lịch và trong công việc không cụ thể", tới trình độ C1 - "có thể sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả hoặc nâng cao" rồi tới trình độ C2 là "thành thạo". Song có nhiều bạn trẻ muốn học một ngôn ngữ khác đơn thuần do các mục tiêu cá nhân.Quay lại quan điểm về giáo dục nhà trường, tại sao Việt Nam không để tiếng Anh như một môn tự chọn giữa các môn ngoại ngữ và chúng đều dành cho bất kể học sinh nào có hứng thú học vì bất kỳ lý do gì? Điều đó tôi tin sẽ tạo ra cơ hội để giảng dạy ngoại ngữ với hiệu quả cao hơn, ở cả kênh trực tuyến và trực tiếp, tại thành thị cũng như nông thôn, đồng thời khích lệ học sinh học tập hơn.Cách tiếp cận "súng ngắn" hiện nay tạo nên các áp lực không cần thiết lên học sinh, phụ huynh, giáo viên và như ta thấy, nó không hiệu quả và không đạt các kỳ vọng. Có lẽ việc đầu tiên của hệ thống giáo dục là sắp xếp lại các thứ tự ưu tiên và phân bổ nguồn tài nguyên hợp lý, hợp tình.Mark A. Ashwill Tôi có chút kinh nghiệm học và dạy tiếng Anh, tôi đã nghỉ hưu nhưng hồi bé 19t đã rời Việt Nam ra nước ngoài chỉ dùng tiếng Anh. Theo tôi, trình độ tiếng Anh của người Việt 20 năm nay luôn tiến bộ. Tôi cho rằng các chỉ số đánh giá của các tổ chức thế giới, và phổ điểm thi tiếng Anh THPT mấy năm gần đây tuy không sai nhưng chưa đánh giá đúng đối tượng cần đánh giá.Nếu bạn là một nhà đầu tư FDI, muốn đánh giá khả năng tiếng Anh của thiểu số những người Việt cần dùng tiếng Anh để làm việc cho bạn thì không thể dùng điểm trung bình, mà phải vẽ phổ điểm theo mức độ liên quan (modal histogram). Ví dụ, phổ điểm toàn bộ (unified histogram) kỳ thi THPT cho thấy điểm trung bình không cao, nhưng nếu vẽ phổ điểm theo đối tượng liên quan, cụ thể là zoom-in để vẽ phóng đại cái đuôi rất dài và mập bên phải điểm trung bình của phổ điểm toàn bộ: Tách riêng thiểu số 2% điểm cao nhất là những người có động lực, vì có xác suất cao sẽ cần dùng tiếng Anh, để vẽ ra phổ điểm, thì sẽ thấy khả năng tiếng Anh của người Việt cần dùng tiếng Anh là rất cao, và luôn tiến bộ hàng năm. Hiện tại ở các điểm nóng du lịch tài chính và công nghiệp, như Sài Gòn, Vũng Tàu, Bình Dương, điểm trung bình thi THPT của phần "top-2% modal histogram" này đã cao gần như tuyệt đối.Khi dùng điểm của các hình thức standardized tests khác, ngoài điểm thi THPT, để đánh giá khả năng tiếng Anh của người Việt, thì cũng không nên dựa vào unified histogram, mà cần vẽ modal histogram để đánh giá đúng đối tượng. Trong bất kỳ công ty nào, thông thường những người chỉ trích nhiều nhất là những người làm kém nhất. Cách đây 20 năm, tôi đã gặp một người học rất giỏi tiếng Anh nhưng chưa bao giờ ra nước ngoài. Lúc đó anh ấy đang làm phó giám đốc cho một công ty nước ngoài ở VN, Khi giao tiếp với đối tác qua điện thoại, nhiều người nước ngoài vẫn tin rằng anh ấy là một người Mỹ chứ không phải là người Việt. Khi tôi hỏi anh ấy làm cách nào có thể học tiếng Anh giỏi mà chưa từng ra nước ngoài, anh ấy nói đã dành rất nhiều thời gian nghe đi nghe lại các băng cassette tiếng Anh rất nhiều lần, bất kỳ lúc nào có thể, khi đang nấu ăn, khi đang tập thể dục, khi đang di chuyển,.... Lúc đó tôi nhận ra tôi chưa từng bao giờ học tiếng Anh một cách nghiêm túc và siêng năng. Ngày nay, việc học tiếng Anh còn dễ dàng hơn thời nhưng năm 1990 rất nhiều nhờ Internet, smartphone, rất nhiều trung tâm Anh ngữ có giáo viên nước ngoài,...Nhưng việc học tiếng Anh không nghiêm túc, không siêng năng là lý do chính làm nhiều người kém tiếng Anh. Rất đồng ý với quan điểm của tác giả, cách giáo dục kiểu "súng ngắn" hiện nay không hiệu quả, lãng phí thời gian của thầy và trò. Nên cho tiếng Anh là môn tự chọn để học sinh có động lực nhiều hơn... và cũng nên xem lại cách đánh giá học sinh, ko thể cứ dựa vào ngữ pháp và đọc hiểu để đánh giá học sinh được. Cần thay đổi toàn diện cách đánh giá! phải dùng tiêu chí nghe và nói là tiêu chí đánh giá tối thiểu 50% bài thi của học sinh. Chúng ta phải xem tiếng Anh là ngôn ngữ giao tiếp và giúp cho học sinh học được cách giao tiếp đó. Chương trình giảng dạy tiếp Anh ở VN đang hướng người học tới cấp độ nhà văn nhà thơ chứ không phải là ngữ pháp giao tiếp thông thường. Giáo viên thì làu làu ngữ pháp nhưng ông tây vào trường thì lại không giao tiếp được. Học sinh VN học tiếng Anh không kém đâu. Nhưng mà học để thi tốt nghiệp không thì kết quả như vậy cũng không phải là bất ngờ. Học để thi tốt nghiệp thì trừ những bạn thi tuyển ĐH có tiếng Anh ra thì những người thi tuyển khối khác chỉ học 1-2 học kỳ để thi. Thứ 2 đừng bắt bẻ phát âm không chuẩn, các bạn cứ thử nghe SV Ấn Độ nói thì biết, dù họ giỏi tiếng Anh thật và học bằng tiếng Anh từ nhỏ tới lớn Ý kiến đáng suy ngẫm nhưng rất khó, nói gì thì nói nước ta là nước đang phát triển, điểm xuất phát thấp, với những thành tựu giáo dục như hiện nay tuy còn những hạn chế nhưng cũng rất đáng khích lệ rồi. Để học sinh được lựa chọn được ngoại ngữ mình yêu thích hoặc cần thì cần quá nhiều yếu tố, trường lớp, thầy, cô...Có những tỉnh còn chưa có một giáo viên tiếng Nhật, tiếng Hàn nào thì làm sao làm nổi điều đó dù chỉ ở mức tối thiểu chứ chưa nói đến cả việc môi trường rèn luyện kỹ năng như tác giả nói. Có chăng 10-15 năm nữa chúng ta tính chuyện đó. Học sinh VN về mặt ngữ pháp là cực kì tốt, có khi còn giỏi hơn người bản xứ nhưng đa phần lại không thể giao tiếp được. Nguyên nhân chính vẫn là do cách thi cử thôi, giờ đặt mục tiêu thi là nghe nói thì kết quả nghe nói sẽ tốt lên để giao tiếp tốt thôi! tôi thấy các quốc gia giỏi tiếng Anh thì tiếng Anh được lồng ghép trong nhiều môn học khác nhau và người ta ko có môn Tiếng Anh. Nếu làm như vậy thì tiếng Anh sẽ được thẩm thấu 1 cách tự nhiên 24/24 mà ko cần phải "học". Để được như vậy thì đội ngũ giáo viên phải giỏi tiếng Anh. Với chi phí cho lương giáo viên như thế này thì ko thể yêu cầu cao hơn. Các con em khá giả sẽ phải tự học trung tâm, còn các con em ko có tiền thì điều này khó thực hiện được nếu ko có nghị lực mạnh mẽ.Hãy để tiếng Anh được lồng ghép vào các môn học và đời sống hằng ngày như các quốc gia khác đang làm. Con gái tôi năm nay 7 tuổi, nói tiếng Anh thành thạo. Nhưng nếu bạn bảo bạn ý "chia động từ tu bi" thì chắc chắn bạn ý sẽ bị điểm 0, vì không biết chia động từ. Nhưng bạn ý biết "today is Friday, yesterday WAS Thursday".Tôi nghĩ, chừng nào ở Việt Nam còn dậy học theo kiểu "cat" là con mèo, "dog" là con chó + tâm lý "sợ sai khi phát biểu" thì khả năng tự học và khả năng giao tiếp" bằng ngoại ngữ của học sinh Việt Nam còn lâu mới được cải thiện! Tôi thấy tức khi ĐƯỢC học Tiếng Anh trong nhà trường từ năm lớp 3. Tôi là thế hệ gần đầu 9x. Thà như trang giấy trắng học một ngôn ngữ mới còn dễ tiếp thu và đạt hiệu quả cao hơn (Thực tế là như vậy, có thể tham khảo rất nhiều bạn học ngôn ngữ khác như Trung, Pháp..). Còn đây, sau 9 năm phổ thông ĐƯỢC hấp thụ những kiến thức Tiếng Anh mà cách phát âm gần như sai hoàn toàn, khiến cho nó ngấm vào máu. Làm cho con người ta cứ bị ám ảnh bởi cái sai đó mà sau này có cố sửa cũng không thể sửa được.Thực sự rất ấm ức. Bài viết có cái nhìn thực tế khá tốt, thực tế là khả năng giao tiếp của các bạn trẻ giờ tốt hơn nhờ công nghệ nghe nhìn và ý thức về tiếng Anh giao tiếp nhiều hơn. Tôi cũng tin là tiếng Anh thành môn tự do sẽ tốt hơn vì các em sẽ được tự do học theo nhu cầu thực tế của các em mà không phải học dư thừa ngữ pháp hay trái quy trình 'nghe nói đọc viết' để rồi hoang phí. Tôi rất vui và tán thành về ý kiến đánh giá và làm sao để đánh giá nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh của người Việt Nam ngày càng hiệu quả.Thực tế qua 28 năm làm việc, nghiên cứu, giảng dạy và quản lý, tôi đã nhận ra rằng còn nhiều quốc gia đã sử dụng tài liệu, phương pháp giảng dạy tiếng Anh chưa trở thành động làm say mê người học và từ đó học sinh thiếu tự tin để khám phá và làm mới mình cho mọi nhu cầu trong đời sống. Hiện nay, chúng tôi, 1 đơn vị tại California đang cấp 500 học bổng toàn phần học trực tuyến học Anh Ngữ trong thời gian sáu tháng cho học sinh, sinh viên, người học có hoàn cảnh khó khăn nhưng có mục tiêu rõ ràng trong đó sử dụng tiếng Anh như một ngôn ngữ thứ hai để đạt được mục tiêu nghề nghiệp và đóng góp xã hội trong tương lai.Đầu ra sau sáu tháng: Đọc viết cấp độ sinh viên chuẩn bị du học hoặc học sinh sử dụng tiếng Anh như một ngôn ngữ thứ hai để học tập và làm việc trong môi trường quốc tế. Cảm ơn thầy Mark A. Ashwill đã đánh giá đúng thực trạng dạy và học tiếng Anh tại Việt Nam. Hiện tại, nước ta thường hay dựa vào những bảng xếp hạng để đánh giá kết quả của nhiều lãnh vực. Cái nào thăng hạng thì hoan nghênh, tự hào... cái nào xuống hạng thì bị phê bình, trách móc. Thay vì đề ra phương pháp, mục tiêu cụ thể để cải thiện tình hình, chúng ta lại quá chú tâm vào thánh tích, vào thứ hạng... Chỉ riêng phương pháp dạy tiếng Anh theo quy trình: "nghe - nói - đọc - viết" được áp dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia thì ở ta đang làm ngược lại! Tác giả nói rất đúng, tiếng Anh tuy rất quan trọng vì nó là ngôn ngữ chung để giao tiếp nhưng không phải học sinh nào của Việt Nam cũng cần trình độ tiếng Anh cao, tùy theo mong muốn của học sinh mà quyết định thì phổ điểm trung bình tiếng Anh 5 cũng không quá tệ với những học sinh không cần thiết có trình độ tiếng Anh cao, ngoài ra tôi đồng ý với tác giả là ngoài tiếng Anh còn có các tiếng khác như tiếng Nhật, Hàn, Trung, Đức,... học đều là các cường quốc đáng để nước ta học tập sao chỉ chăm chăm mỗi tiếng Anh? TRÌNH ĐỘ TIẾNG ANH CỦA DÂN CHÚNG PHẢN ÁNH KHÁ RÕ NÉT SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ, ĐẤT NƯỚC CÒN NGHÈO NÊN CHỈ MỘT BỘ PHẬN NHỎ CÓ ĐIỀU KIỆN HỌC VÀ MÔI TRƯỜNG GIAO TIẾP, CÒN LẠI PHẦN ĐÔNG CHỈ HỌC CHO CÓ ĐỂ THI.