Cứu con cua đồng Anh trai tôi ở Vĩnh Long. Trước khi tôi về thăm nhà tháng trước, qua điện thoại anh hỏi "muốn ăn món gì anh đãi". "Mùa mưa mà có tô canh cua đồng nấu với mớ bồ ngót, vài trái mướp xanh là hết ý", tôi hào hứng. Anh có vẻ bối rối: "cua đồng giờ là đặc sản à. Thịt heo đang rất mắc nhưng vẫn dễ tìm hơn cua đồng nghe mậy".Tôi về đến nhà cũng là lúc anh vừa trở về từ cuộc "hội thảo" tại nhà cô Ba Thảo - chủ đại lý phân bón, thuốc trừ sâu trong xóm. Qua lời anh tôi được biết, nói "hội thảo" cho sang chứ thật ra là sau mỗi mùa vụ, các công ty bán thuốc bảo vệ thực vật cử nhân viên xuống kết hợp với cô Ba Thảo tổ chức buổi giới thiệu sản phẩm mới với nông dân. Tất cả những người đến dự "hội thảo" đều được phát một cái áo thun, trên đó in logo của công ty. Đặc biệt, sau khi kết thúc "hội thảo" họ còn được một bữa cơm thân mật gọi là "tri ân các nhà nông".Tôi tranh thủ hỏi anh làm lúa dạo này thế nào. Với giọng hờ hững anh bảo, vụ nào trúng mùa thì đủ ăn còn thất thì coi như bà Ba Thảo, mấy công ty bảo vệ thực vật và thương lái "ăn" hết. "Xóm này ai cũng vậy", nghe câu nói tỉnh queo tôi thấy xót xa cho nông dân quê mình. Có cái gì đó như chấp nhận và cam chịu.Ký ức tuổi thơ tôi gắn với con cua đồng. Tôi còn nhớ như in những buổi trưa cùng mấy đứa bạn trong xóm ra đồng bắt cua. Cua đồng khi ấy nhiều vô số kể, nhất là sau mỗi cơn mưa. Chúng ngộp nước, chui khỏi hang, bò ra đồng hoặc xuống kênh rạch kiếm ăn. Bọn tôi chỉ việc chộp cổ các anh chị cua bò nghênh ngang mang về. Và như một phần văn hóa miền Tây, từ thịt con cua đồng, má tôi chế biến và làm nhiều món ăn rất ngon như: cháo cua, bánh canh cua và đặc biệt nhất là bún riêu cua... mùi vị không lẫn với bất cứ nơi nào.Thế nhưng, ai ngờ chưa đầy 20 năm, cua đồng từ chỗ ăn không hết, có người còn bằm cho vịt ăn giờ trở thành đặc sản. Khan hiếm đến nỗi như lời anh tôi nói, ai "ưu tiên" mới được ăn. Còn cua đồng xay nhuyễn đóng gói sẵn ở các siêu thị hiện nay đa phần là cua nuôi, và người ta xay luôn cả phần vỏ của nó nên thịt không chắc, không ngọt đậm đà.Trong một báo cáo của World Bank năm 2017, các nhà khoa học của tổ chức này đã gọi những khu vực tại ĐBSCL mà các sinh vật bản địa không còn sinh sống nổi là những "vùng đất chết". Lý do: lạm dụng thuốc hóa học.Tôi tự hỏi, mấy mươi năm qua Việt Nam phấn đấu trở thành quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu làm gì để giờ đây hệ sinh thái của vùng đồng bằng bị bào mòn? Vô lý hơn là cái nghèo vẫn không chịu buông tha những nông dân quanh năm cổ chân mọc rêu xanh? Chủ trương "làm ba vụ lúa" đã khiến đất đai bạc màu vì không có thời gian nghỉ ngơi. Và để không bị lâm vào cảnh mất mùa, hàng triệu nông dân đã phun nhiều loại thuốc hóa học xuống khắp ruộng đồng, kinh rạch. Hậu quả là không chỉ con cua đồng trong ký ức tuổi thơ tôi mà nhiều loài sinh vật khác của hệ sinh thái vùng đồng bằng dần vắng bóng.Anh tôi nói, cứ sau mỗi mùa vụ, các công ty thuốc bảo vệ thực vật cho người về các ấp, xã tổ chức "tri ân nhà nông". Thực chất, đó chỉ là hình thức quảng cáo để mùa vụ sắp tới, chủ đại lý phân bón thuốc thực vật độc quyền của xóm - cô Ba Thảo - sẽ cung cấp cho nông dân các loại thuốc hóa học mới đắt hàng hơn. Những ai ở miền Tây sẽ thấy thực tế này không còn xa lạ. Trong khi đó, từ lâu các nhà khoa học đã chỉ ra, mặt trái của việc lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học về lâu dài sẽ tạo ra những tác động xấu đến môi trường sinh thái, nhất là ảnh hưởng đến sức khỏe con người.Trên những trang thương mại điện tử lớn hay trên mạng xã hội, các nhà buôn vẫn đang công khai rao bán những chai thuốc trừ sâu có chứa paraquat hay glyphosate, những hóa chất độc hại đã bị chính phủ cấm sử dụng trong nông nghiệp từ lâu. Những chai thuốc có xuất xứ Trung Quốc này được người nông dân ghi nhớ bằng màu sắc nhãn mác hay giá tiền, truyền tay nhau vì chúng "diệt cỏ tốt" chứ không quan tâm đến trong đó chứa hợp chất vô cơ phức tạp gì: họ không cần biết, vì số vụ xử phạt vì sử dụng chất cấm trong nông nghiệp đến nay chỉ đếm trên đầu ngón tay.Năm 2015, một nghiên cứu về hiện trạng ô nhiễm môi trường do hóa chất bảo vệ thực vật tồn lưu của Tổng cục Môi trường cho biết, cả nước có 1.562 điểm phát hiện, nghi ngờ tồn lưu do hóa cất bảo vệ thực vật. Và theo quy chuẩn số 54:2013 của Bộ Tài nguyên Môi trường về ngưỡng xử lý hóa chất thì cả nước có hàng trăm điểm ô nhiễm tồn lưu "có mức độ rủi ro cao, ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng đến môi trường sinh thái và sức khỏe cộng đồng". Ai ở miền Tây hẳn từng nghe các lời khuyên như "đừng có mua", "đừng có ăn" quả này, quả kia vì loại đang được bày bán trên thị trường đều đã qua "quy trình xử lý" phun thuốc từ trên cây hay nhúng vào hóa chất sau khi thu hoạch. Bạn tôi, chủ một vườn sầu riêng nói thiệt rằng nhà cô chỉ dành lại một cây để ăn.Khi theo dõi diễn đàn Quốc hội mới đây, tôi thấy có đại biểu đề xuất xây dựng các bộ luật như: luật chuyển đổi giới tính, luật về vấn đề phê bình và tự phê bình, đề xuất lập Bộ Thanh niên... Các việc ấy dường như rất bức thiết. Vậy thì, các nghịch lý của nền nông nghiệp, định mệnh "làm lúa bao nhiêu nghèo bấy nhiêu", nguy cơ về sự tan rã của đồng bằng sông Cửu Long - vựa lương thực của quốc gia - có đủ cấp bách không?Đã đến lúc, để cứu không chỉ những con cua đồng mà còn hướng đến việc bảo tồn toàn bộ cấu trúc hệ sinh thái ở đồng bằng sông Cửu Long, đảm bảo ổn định an ninh lương thực quốc gia và an sinh xã hội, tại sao chúng ta không nghĩ đến việc luật hóa việc trồng lúa? Nếu không có ngay được một bộ luật riêng thì cũng rà soát, sửa đổi hay bổ sung vào các quy định hiện hành về đất đai, môi trường, nông nghiệp theo hướng chặt chẽ hơn; hoặc nếu đã có chế tài đủ chi tiết, tại sao ta chưa thực thi quyết liệt hơn với các hành vi gây hại cho môi trường?Ít nhất, ta cũng có thể xem xét ngay những vấn đề rất cơ bản như: có cần thiết trồng lúa ba vụ như hiện nay nữa hay không; các hành vi nào được coi là đi ngược quy luật tự nhiên và gây hại đến hệ sinh thái; chế tài giám sát và xử phạt đủ mạnh chưa; điều kiện và quy trình sản xuất nông sản như thế nào để hạn chế việc lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học có thể gây hại đến môi trường và sức khỏe cộng đồng...Nếu câu chuyện trên chưa được quan tâm đủ lớn thì với những gì đã và đang xảy ra, tương lai không xa lắm, đồng bằng sẽ nghèo đi nhanh hơn cả về nghĩa đen và nghĩa bóng.Nguyễn Trọng Bình "Ký ức tuổi thơ tôi gắn với con cua đồng. Tôi còn nhớ như in những buổi trưa cùng mấy đứa bạn trong xóm ra đồng bắt cua. Cua đồng khi ấy nhiều vô số kể, nhất là sau mỗi cơn mưa. Chúng ngộp nước, chui khỏi hang, bò ra đồng hoặc xuống kênh rạch kiếm ăn. Bọn tôi chỉ việc chộp cổ các anh chị cua bò nghênh ngang mang về."Đồng cảm với anh Bình, tôi cũng dân miền Tây. Quê tôi là một xã nhỏ thuần nông của tỉnh Bạc Liêu, những năm 90 cua đồng còn nhiều vô kể. Tôi không được như người khác trong xóm, họ là những người gốc nông dân chuyên nghiệp với các kỹ năng như câu cá, giăng lưới, chèo xuồng... còn tôi thì chỉ là tay mơ. Tuy nhiên về khoản bắt cua đồng thì chính xác như anh nói, chẳng cần phải chuẩn bị hay kỹ thuật gì nhiều. Đơn giản nhất là trời mưa lâm râm hoặc đã dứt mưa, xách cái thau, cái xô ra đồng cứ nhằm cua mà lụm bỏ vào thôi. Cái kỹ năng duy nhất có lẽ là bắt như thế nào để đừng bị cua kẹp, còn lại không cần phải dòm hang, dòm ổ gì cả. Cua đồng bò đầy, đi vài bước là nhặt 1 con, chẳng mấy chốc là đầy thau, đầy xô. Còn bây giờ đi làm xứ xa, thỉnh thoảng về quê hỏi cua đồng giống như đi tìm đồ quý vậy. Còn bọn trẻ bây giờ đời sống khá hơn, ít phải ra đồng như xưa, có nhiều đứa hỏi nó có biết bắt cua đồng không thì nó ngạc nhiên đến lạ. Phần tụi nó ít ra đồng cũng có, nhưng phần lớn là làm gì có cua đồng để bắt như xưa... Hãy cứu lấy tự nhiên , cái cây con cua con cá và cả con người nữa , trước kia nước vo gạo rửa mặt làm da trắng mịn còn bây giờ thì bị dị ứng, nếu ai ở vùng trồng lúa hoặc rau sẽ biết rằng có những khoảnh đất trồng để ăn và có những khoảnh đất trồng để bán , và chúng ta đang ăn nhiều thứ họ đang bán cho mình Cảm ơn tác giả vì những trăn trở rất thức thời, rất cơ bản cho nền nông nghiệp, người nông dân và môi trường tự nhiên vùng đồng bằng sông Cửu Long. Hi vọng những trăn trở ấy sẽ sớm được đưa ra luận bàn, xem xét và cân nhắc thấu đáo trong tương lai gần. Bài viết có tâm và có tầm Cái cần quan tâm lại không được quan tâm, cái không cần lại được quan tâm quá mức. an ninh lương thực cần phải được tiếp cận một cách đầy đủ bao gồm sản lượng, sản phẩm sạch, bảo vệ môi trường và đó là điều mà những người có trách nhiệm cần phải chú trọng trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, thích ứng với biến đổi khí hậu ở ĐBSCL Huhu, đọc mà đau lòng quá. Vì đâu nên nỗi? Đọc mà nghe xót xa cho nông dân và dân mình. Tôi cũng là dân quê nên hiểu được nỗi đau và cái khổ mà bà con phải chịu. Rất chuẩn xác, chúng ta đang chỉ nhìn thấy cái lợi trước mắt mà không biết rằng mình đang hủy hoại môi trường sống của chính mình. Và rồi sau đây chỉ vài năm nữa thôi hậu quả sẽ rất khó lường. Hay, cứu lấy môi trường khi còn chưa quá muộn. Cái gì mà lạm dụng nhiều quá, thì chính mình và con cháu sau này phải cam chịu hậu quả của mình để lại. Bài viết rất hay và thực tế đúng như vậy. Đánh đổi để lấy danh hiệu Xuất khẩu lúa gạo nhất nhì thế giới, mất đi môi trường sinh thái không đáng để đổi lấy danh hiệu. Còn nhớ vào mùa đông miền Bắc những mảnh ruộng vừa gặt xong, nhìn vào mép bờ ruộng để ý sẽ thấy hang cua được ngụy trang để tránh cái lạnh của mùa đông. Bỏ lớp nguỵ trang đi nhìn vào, đích thị là vợ chồng nhà cua vàng hộm... Thực sự là nếu người nông dân có đầy đủ kiến thức người ta sẽ bỏ ngay việc trồng lúa 1 cách thô sơ như vậy nhưng ai sẽ trang bị kiến thức cho họ-những người bán thuốc trừ sâu đang tính toán để xây biệt thự tiếp theo.Tôi rất muốn biết người Israel sẽ có suy nghĩ gì khi họ đi khảo sát vùng đồng bằng sông Cửu Long hiện nay,vùng đất mà tôi tin rằng họ sẽ đánh đổi với bất cứ giá nào Ngoài bắc cũng thế. Tôi nói bố tôi là chuyển đổi đất trồng lúa sang làm những thứ khác đi tôi sẽ lo về vốn tuy nhiên các ban ngành không cho phép việc đó vì phải đảm bảo diện tích đất trồng lúa để đảm bảo an ninh lương thực (hiện nay chúng ta đảm bảo an ninh lương thực cho thế giới vì chúng ta quá dư dả rồi). Trong khi đó trồng lúa thì không thể giàu lên được mà lại hại môi trường vì sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khá nhiều từ việc diệt cỏ, diệt ốc bươu vàng, diệt sâu bệnh ... 1 mùa phun thuốc rất nhiều lần thử hỏi con gì còn sống nổi.