Tôn nịnh đại suy Anh giải thích rằng sắp tới phải thăm nhà sếp, "không đi không được". May thay, đấy là chuyện vài năm trước. Làm nhà nước được ba năm, phấn đấu các kiểu, đôn đáo lo quà tặng đặc biệt và hậu hĩnh các sếp vào lễ, tết nhưng anh không thăng tiến nổi. Lý do là cơ quan có nhiều người thân của sếp quá nên những vị trí tốt mãi chưa tới lượt anh, dù rất được việc. Thấy tương lai mù mịt, quá nhiều "chướng ngại vật", bạn tôi xin nghỉ, sang làm cho một công ty nước ngoài có chi nhánh tại Việt Nam do người Việt làm sếp.Vẫn giữ thói quen cũ, đến Tết, anh lùng sục ra chậu mai đẹp và đắt nhất chợ hoa. Trước đó, bằng nhiều cách, anh tìm được số nhà của sếp, nghĩ rằng món quà sẽ gây bất ngờ. Ai ngờ, sếp đã chuyển nhà. Tết đó anh ngắm cây mai quý mà "xót hết cả ruột gan", còn thêm lo, không có quà cho sếp chắc năm nay sẽ khó khăn đây. Nhưng năm đó anh được lên chức, lên lương vì hoàn thành xuất sắc công việc và còn tuyển được thêm người giỏi về công ty.Làm sao để có món quà "xịn" để lãnh đạo chú ý rồi cất nhắc, nâng đỡ hoặc chí ít là dễ chịu hơn với mình trong công việc; thăm nhà sếp thế nào để thể hiện được "tấm lòng", "tình thân" hoặc "tạo thiện cảm" là chủ đề của nhiều bài báo chính thống chứ không phải một thói quen âm thầm đâu đó. Tặng quà từ ý nghĩa tốt đẹp ban đầu - vì sự quý mến chân thật, muốn người nhận được vui và người tặng cũng vui - đã biến thành sự đối đãi của mối quan hệ trên - dưới nhiều nơi công quyền. Nó thậm chí được coi như một phần "nghĩa vụ" của cấp dưới.Không có thống kê chính thức cho việc "chạy chức", "chạy việc", "chạy tình cảm" vào nhiều cơ quan nhà nước nhưng chắc không ai phủ nhận được. Tại không ít cơ quan, nhiều nhân viên rành mạch vị trí nào là "quen biết", và "chạy" bao nhiêu. Tài năng có thể bị gạt ra ngoài để nhường chỗ cho những ưu ái như vậy và đương nhiên, khó mà đánh giá được năng lực làm việc của các công chức đã được "gắp" vào một vị trí nhờ qua cửa nhà sếp. Cơ chế đánh giá người đứng đầu, nhân viên vì thế cũng sẽ không minh bạch, cụ thể mà hình thành liên minh "ma quỷ", lấp liếm bằng những phiếu tín nhiệm mang tính chất "dĩ hòa vi quý" để giữ bát cơm cho nhau.Làm vui lòng người khác với tâm ý vụ lợi là hành vi của người không chân chính, cổ nhân đã nói rõ điều này. Một người bạn khác của tôi, tiến sĩ Trần Ánh Dương tại Đại học Kỹ thuật Munich, Đức có lần so sánh văn hóa Đông và Tây. Anh lý giải tình trạng này từ ảnh hưởng từ văn hóa phong kiến Trung Quốc - quân vương thời nào cũng có nịnh thần. Còn ở các nước phương Tây, nhân viên không mua quà tới nhà sếp bao giờ vì từ bé đã được giáo dục về sự minh bạch, thẳng thắn và tôn trọng sự thật. Từ phía sếp, không ai dại gì bị mua chuộc, vì họ hiểu cái mình đang có cùng uy tín, phẩm giá cá nhân giá trị hơn nhiều. Và người ta coi năng lực của nhân viên, kết quả của đội ngũ chính là năng lực của sếp. Nếu đưa người này lên, giáng người kia xuống bất hợp lý, sếp bị mất uy tín, có thể bị kiện ra tòa.Điều quan trọng để giải quyết thói quà cáp - xu nịnh không phải là làm sao cho cấp dưới không xu nịnh cấp trên mà phải làm sao để cấp trên không muốn nịnh, không dám để cấp dưới nịnh. Chỉ khi nào sếp bớt thích lời khen, không ngại bị góp ý, sẵn sàng ủng hộ cơ chế minh bạch trong đánh giá nhân viên, thậm chí nhận diện, từ chối được lời ngon tiếng ngọt, trách phạt kẻ lấy lòng thì "dây chuyền miễn nịnh" mới vận hành.Gốc rễ dây chuyền "miễn nịnh" còn bắt nguồn từ môi trường giáo dục. Những người đứng đầu nếu trưởng thành trong tinh thần không thể chạy điểm thầy, lấy lòng giáo viên, không bị phân biệt yêu - ghét tại trường học, ở nhà, trong xã hội sẽ không có khái niệm cần được o bế hay phải o bế ai để đổi lại thái độ khác. Họ hiểu sếp hay mình đều là người làm thuê, là công bộc và có thể bị thay thế bất kỳ lúc nào nếu năng lực kém.Một cơ chế, thể chế vận hành trung thực, minh bạch và công bằng sẽ tạo ra những con người tài năng, đàng hoàng và quan trọng nhất là tự trọng để không dễ dàng cúi mình xu nịnh.Đồng thời, cơ chế tuyển dụng phải thực trọng người tài, đánh giá năng lực bằng thước đo minh bạch - điều không khó trong thời đại công nghệ ngày nay. Nguồn nhân lực cũng phải được thiết kế để không còn cảnh thừa người, tạo ra nếp xin cho, ban phát rồi biết ơn các kiểu. Mỗi vị trí việc làm trong cơ quan khi đó sẽ thôi được tính toán như một nguồn thu béo bở để mỗi kỳ bình bầu, khen thưởng, cuối năm, đầu năm, ai nấy phải nhăm nhe kéo nhau qua khe cửa hẹp nhà sếp.Người xưa đã nói: "Tôn nịnh thì đại suy".Lưu Đình Long HOẰNG GIÁP NGUYỄN KHẮC NIÊM :Tôn tộc đại quyTôn lộc đại nguyTôn tài đại thịnhTôn nịnh đại suy.(Đề cao nòi giống ắt đại hòa hợpCoi trọng bổng lộc ắt đại nguy nanTôn trọng tài năng, ắt đại phồn thịnhƯa thích xiểm nịnh, ắt đại suy vong.) Một rào cản cho sự phát triển Đi vào một công ty, thấy mọi người lịch sự chào hỏi, tươi cười thì chí ít người đứng đầu công ty là một người lịch sự. Đi vào một công ty khác, cấp trên nói chuyện với cấp dưới như cha mẹ dạy con hay như giữa chủ với osin thì đích thị người đứng đầu công ty là một người đức tính chả ra gì. .v.v. Như bài báo trên, tác giả có đề cập vấn đề nịnh hót, với tôi rất phổ biến hiện nay, nhưng tới dòng: cơ chế tuyển dụng phải thực trọng người tài, thì nói thật tôi không cùng quan điểm. Gói gọn trong công ty, chủ công ty muốn công ty phát triển để giao chức vụ tổng giám đốc cho ai đó thì phải thắp đuốc đi tìm người tài về năng lực lẫn đạo đức, vì người đứng đầu tính tình thế nào thì văn hóa công ty sẽ như thế đấy, không đổ lỗi cho nhân viên thế này thế khác vì những nước tiên tiến họ có câu: Không có nhân viên kém, chỉ có quản lý tồi. Có ai đi xin việc mà nói tôi vô đạo đức và năng lực kém bao giờ, do vậy cơ chế không thể giúp tìm được người tài. Làm việc với công ty nước ngoài gần 10 năm nhưng chưa bao giờ mình phải suy nghĩ tết hay Lễ phải mua gì tặng gì cho sếp, mà ngược lại sếp còn lixi lại, có khi mang cả quà tới cho nhân viên, nhớ có lần tụi mình đi làm vào sau Tết hỏi" where's our lucky money- Chỉ hỏi để vui vì cũng rất thân thiện sau nhiều câu chuyện công việc" xong sếp đùng đùng chạy về phòng xách 2 túi quà rượu Sake Nhật mang sang cho hihi, thực sự là họ rất vô tư và cởi mở, còn tụi mình thì cũng suy nghĩ là: Mình làm việc rất tích cực cả năm mà, nhiều khi người được Tết phải là nhân viên vì sự đóng góp của mình cho tổ chức chức, và mình là 1 phần trong sự thành công của sếp và mình cũng xứng đáng mà, nên nhận quà cũng rât vui vẻ ạ. Ahihi Phàm ở đời, ai thiếu cái gì sẽ thích được người ta cho cái ấy. Xấu tính sẽ thích người khác khen tốt tính; trước giờ đói rách thì bây giờ sẽ rất thích tiền; ở nhà bị vợ la, con mắng thì ra ngoài rất thích thể hiện quyền uy... Vì thế cứ nhìn vào sở thích của sếp sẽ thấy được ông thiếu gì. Thích kẻ bất tài xu nịnh, nghĩa là ông cũng bất tài. Thích quà cáp nghĩa là xuất thân thiếu thốn. "Quan nhất thời, dân mới vạn đại", liệu chúng ta có thể xoay vần theo cuộc đời mỗi sếp? Làm vậy, chúng ta đã tự đánh mất mình, giả dối với chính mình. Giáo dục phương Tây đề cao giá trị cá nhân, nên việc nịnh sếp ít phổ biến hơn. Phương Đông đề cao tính cộng đồng, nên nịnh sếp đôi khi là xu hướng, làm theo đám đông, làm theo phong trào. Trong cuộc sống, chẳng có giá trị nào, Tây hay Đông, phát huy tính ưu việt tuyệt đối. Chỉ có cân bằng, phát huy mỗi kiểu trong chừng mực mà nó có thể, thì mới mong XH tiến bộ. Trên ghế nhà trường thật ra mình đâu có học tính xu nịnh, chỉ là khi vào môi trường làm việc thì rõ ràng có tồn tại việc xu nịnh, quà cáp. Thời cuộc "Phù thịnh không phù suy". Bao nhiêu quan khi đương chức xe pháo, khách khứa nườm nượp. Khi nghỉ rồi nhà vắng teo, không biết tại chủ hay tại khách? Tôi và mấy người bạn chuẩn bị về từ nước Nga, sau vài tháng học tập. Vài người háo hức kể cho giáo viên bản xứ việc chuẩn bị cho chuyến hồi hương của mình, toàn quà và quà để biếu rất nhiều người. Giáo viên bản xứ nói một câu: Chúng tôi sau khi học tập trở về, trong hành lí chỉ có sách, người Nga to lớn nên tư duy cũng thật vĩ đại. Tôi thấy một giải pháp hữu ích nữa là, trách nhiệm người đứng đầu, nếu cơ quan không hoàn thành việc được giao, để xảy ra bất cứ xì căng đan nào lớn thì cách chức người đứng đầu. Bài viết rất hay trong thời điểm hiện nay. Có điều lãnh đạo các cấp có đọc hay không? "Và người ta coi năng lực của nhân viên, kết quả của đội ngũ chính là năng lực của sếp". Rất hay: Xếp biết Nhìn, Chọn và Dùng người giỏi hơn mình thì xếp nhàn. Xếp có thể không cần phải biết tất cả nhưng phải Biết cách Dùng những người giỏi hơn mình. "Tâm phải lớn để dung nạp người tài" (Lã Khôn) Bài viết hay, dẫn chứng cụ thể, phân tích thấu đáo gốc rễ của vấn đề. Kẻ được việc bây giờ là kẻ mặt dày, biết quan hệ, biết biếu xén, biết xu nịnh, biết nhậu, biết hầu. Nhờ đó có thể ký hợp đồng, có thể xin xỏ cấp phép. Suy cho cùng, kẻ đó đâu phải ngẫu nhiên mà tồn tại và phát triển thịnh vượng khi không có sự dung túng, bao bọc của số đông. Năm 2000 tôi làm việc cho cty liên doanh trong đó có cả người Thái, người Nhật. Sau đó từ 2006 đến giờ làm việc với người Hàn. Điều khác biệt ở họ là "cấp trên nịnh cấp dưới" bằng cách thường xuyên động viên, khen tặng và đặc biêt sếp mời nhân viên đi ăn uống bên ngoài (kinh phí do cty chi trả). Sở dĩ có điều này vì các "sếp" đều được sếp trên nữa giao chỉ tiêu KPI định kỳ, muốn nhiệm vụ của mình hoàn thành thì cần sự nỗ lực đồng lòng của cấp dưới, đồng nghiệp. Nếu ko hoàn thành nhiệm vụ thì sẽ bị giảm lương thưởng phúc lợi, thăng tiến v.v...Nhìn lại hệ thống công chức VN mà buồn lắm. Các quan hệ con anh, cháu tôi, em họ thằng bạn.... cứ đan chéo nhau dẫm chân nhau phức tạp vô.cùng. Năm hết Tết đến phải lên list các "anh, chị" để quà cáp biếu xén. Tôn tộc đại tự Quy/ Tôn Tài đại tự Thịnh/ Tôn lộc đại tự Nguy/ Tôn nịnh đại tự Suy.( Lê Quý Đôn); giờ đang trong gia đoạn nguy mà chưa thấy ai ra tay ngăn chặn?