Dám hoài nghi Mới đây, tôi ấn tượng với dự án của một sinh viên năm thứ hai, Max Feber, với sáng chế máy pha cà phê lạnh. Khác với người Việt chuộng cà phê đá, người Âu, Mỹ cho rằng đá sẽ làm hỏng hương vị nguyên thủy của cà phê dù họ cũng yêu thích những ly cà phê lạnh trong ngày hè. Feber đã tìm ra giải pháp qua công nghệ pha chế mà không dùng đá. Khi những giọt cà phê chảy ra từ vòi, chúng đã mát lạnh. Cậu nhận được 50.000 USD để phát triển dự án từ một quỹ đầu tư vào ngày 6/1.Điều tôi ấn tượng là chàng trai 20 tuổi đã lội ngược vết mòn tư duy có sẵn, rằng cà phê vừa pha hiển nhiên phải nóng. Sự sáng tạo đó đã ra đời bởi cách tư duy được văn hóa phương Tây khuyến khích và có hẳn một cụm từ dành cho nó "Think out of box" (Tư duy đột phá).Cuộc sống tiện nghi hôm nay của chúng ta là kết quả của những phát kiến và sáng tạo đến từ cách nghĩ vượt khỏi khuôn khổ thông thường. Henry Ford đã mang xe hơi tới tay giới trung lưu Mỹ khi cả xã hội chỉ mong chờ "một chiếc xe ngựa chạy nhanh hơn". Chiếc Walkman tạo ra làn sóng thưởng thức âm nhạc theo nhịp bước của xã hội bận rộn ra đời từ khoảnh khắc ông chủ Sony thấy một chàng trai ôm cassette nhún nhảy trên đường. Và ngày nay, khi vi vu trên trời, bạn nên cám ơn anh em nhà Wright - những người đã thực hiện chuyến bay đầu tiên năm 1903 trên chiếc máy bay tự chế. Họ đã đủ can đảm để hoài nghi kiến thức phổ thông ngày đó, rằng những gì nặng hơn không khí đều không thể bay được.Tư duy đột phá không chấp nhận "khuôn vàng thước ngọc". Nhưng khuôn thước đó lại như một luật bất thành văn cho mỗi chúng ta, từ khi đời sinh ra đời đến lúc trưởng thành. Từ ấu thơ, ta đã nghe những lời cấm đoán của cha mẹ, ông bà, để luôn nép mình trong vòng tay của người lớn. Khi tới trường, thay vì được thỏa chí tò mò, khám phá thế giới xung quanh, chúng ta được khen ngoan khi khoanh tay ngồi yên trong lớp. Cả 12 năm đèn sách, những bài văn thay vì cảm thụ cá nhân bị thế bằng văn mẫu. Tấm luôn phải dịu hiền song đem đến kết cục ghê rợn với Cám và người mẹ ghẻ. Và khi đi làm, sếp phải luôn đúng, chỉ kẻ nào bất mãn mới "bật" lại sếp.Có nhiều người đổ lỗi cho văn hóa lúa nước và văn hóa làng xã được định hình từ hàng nghìn năm trước. Điều đó đúng trong quá khứ, khi ông cha ta phải "trông trời trông đất trông mưa" để làm mùa. Sự giao thương xã hội chỉ có ở những phiên chợ làng, họp hai buổi mỗi tuần trăng. Nhưng Nhật Bản, Hàn Quốc cũng là văn minh lúa nước, tại sao Nhật Bản là quốc gia đứng thứ ba, Samsung trong nhóm công ty đứng đầu thế giới về số lượng đăng ký bản quyền sáng chế năm 2017, theo số liệu của WIPO?Ý tưởng đột phá chỉ sống được trong môi trường coi trọng sự phản biện. Nếu thiếu phản biện, con người và xã hội sống trong ảo vọng và thường lạc lối. Dung dưỡng sự phản biện là con đường để nhìn nhận và đánh giá sự việc, hiện tượng đa chiều, để tận dụng được trí tuệ của mỗi người và tìm được sự đồng thuận thực chất.Gần 20 năm qua, công việc giúp tôi làm việc gần gũi và trực tiếp với hàng trăm CEO Việt. Tôi nhận thấy như một quy luật: sự thành công ban đầu của một doanh nghiệp phần lớn phụ thuộc vào sự quyết đoán, đôi khi đến độc tài của người sáng lập. Nhưng chỉ là với giai đoạn đầu, khi đã phát triển đến một ngưỡng nhất định, tổ chức đó hoặc dừng lại hoặc chỉ tiếp tục phát triển mạnh mẽ nếu có những con người có tư duy độc lập, phản biện để hỗ trợ người chủ. Năng lượng giúp tổ chức đó bật lên và phát triển đột phá luôn là kết quả của những cuộc tranh luận nảy lửa giữa các ý kiến trái chiều. Ở điểm ngưỡng này, sự quyết đoán quá mức của người chủ lại luôn là "tử huyệt" cho tương lai doanh nghiệp.Quy luật này thể hiện rõ nét trong một tập đoàn lớn của Việt Nam mà tôi đã cộng tác từ những ngày đầu thành lập. Cách đây hơn 15 năm, trong buổi sơ khai, môi trường làm việc của họ đậm đặc chất lính. "Quân lệnh như sơn" từng là yếu tố quyết định để tập đoàn nhanh chóng đi những bước đột phá trên thị trường. Gần đây, người đứng đầu - linh hồn của tập đoàn một thời, khi chia sẻ bài học thành công, đã nhắc đến bí quyết xây dựng "giới tinh hoa trong 5% nhân lực của tổ chức". Tôi hiểu rằng, họ đã chuyển mình theo công thức "nghĩ ngoài chiếc hộp", khai thác think-tank nội bộ để duy trì tầm vóc hiện tại của mình.Cụ Phan Chu Trinh, trong "Mười điều bi ai của dân tộc", đã than: Trong khi họ ra sức cải tiến phát minh, máy móc ngày càng tinh xảo; thì ta đầu óc thủ cựu, ếch ngồi đáy giếng, không có gan đua chen thực nghiệp.Số phận mỗi người, và rộng hơn là của cả một dân tộc, có thể thay đổi nếu nhà điều hành trân trọng sự phản biện. Chúng ta không có lỗi khi sinh ra là hậu duệ của lớp cha ông vốn suy nghĩ thủ cựu như lời cụ Phan. Nhưng sẽ có tội nếu những người có trọng trách không khuyến khích và nuôi dưỡng tư duy đột phá cho thế hệ ngày nay.Ngô Trọng Thanh Tư duy độc lập, óc phản biện cá nhân chỉ là một bộ phận về tự do tư tưởng, tinh thần. Cơ sở tiên quyết nhất để có được tư duy độc lập, phản biện cá nhân là phải có được là những Con người tự do. Nhỏ nhất, từ trong gia đình ba mẹ cần định hình cho các con bản sắc cá nhân, tôn trọng cá tính và lựa chọn chính đáng của con trẻ mình. Tư tưởng cố hữu "con cãi cha mẹ trăm đường con hư" vô hình chung đã dung dưỡng cho cách nghĩ hễ con ngoan thì chăm chăm, nhất nhất phải nghe lời cha mẹ; mà thực tế không phải khi nào con "cãi" cũng là "con hư". Trên ghế nhà trường óc "hoài nghi", tư duy phản biện phải được khuyến khích thông qua cách tiếp cận đa diện, ý kiến "trái chiều" về mỗi chủ đề hay bài học. "Cái tôi" của mỗi con trẻ hay cá tính, sự khác biệt trong tư duy cần được nuôi dưỡng và khuyến khích chứ không thể chỉ bó hẹp trong một khuôn mẫu hay định hình truyền thống. Nhiệm vụ của người thầy là định hướng nếp nghĩ, hành vi để con trẻ xác định được lựa chọn nào phù hợp nhất với bản thân; đam mê hay sáng tạo thông qua đó mới có được môi trường lành mạnh để hoài thai, trưởng thành. Ở bình diện xã hội, cần một thiết chế với tư duy mở, khai phóng và luôn luôn tự ý thức rằng cộng đồng mình còn bất toàn để biết tự nhận thức, điều chỉnh hướng đến độ hoàn thiện, tiến bộ cao hơn. Một cá nhân hay bất cứ cộng đồng nào luôn cần tư duy độc lập, óc phản tỉnh, tinh thần cầu thị và phản biện. Đó không chỉ là chỉ dấu của sự tôn trọng, bình đẳng mà còn là môi trường cần và đủ cho sáng tạo và tiến bộ lên ngôi. Dân chủ là cơ sở nền tảng của sáng tạo. Khi nào những ý kiến trái chiều số đông được lắng nghe, ghi nhận bắt đầu từ những việc nhỏ trong gia đình là bố mẹ lắng nghe và tôn trọng quan điểm, sở thích của con cái, trường lớp tôn trọng sự khác biệt cá nhân, xã hội cho phép những tiếng nói trái chiều được thể hiện thì sáng tạo sẽ bùng nổ. Muốn có những con người giỏi phản biện, dám nghĩ dám làm thì cần một nền giáo dục khai phóng, tự do sáng tạo nhưng nền giáo dục việt Nam hiện nay là nền giáo dục đào tạo con người công cụ, đào tạo ra những người thụ động cần phải cầm tay chỉ việc Trong báo VnExpress thích nhất phần góc nhìn. Cám ơn tác giả!. Bài viết của anh thâm thúy lắm, nó không chỉ đề cập về phát minh, sáng chế mà nó còn đề cập đến sự phát triển văn hóa, xã hội, kinh tế của một đất nước thông qua sự phản biện. Áp đặt sẽ làm mọi thứ trì trệ, khi ý kiến trái chiều luôn bị xem là có vấn đề. Chỉ riêng về trọng bằng cấp đã là một trong số chủ đề quan trọng cần phải mổ xẻ. Xã hội bây giờ rất quan trọng bằng cấp (mặc dù học vấn cao do chính nỗ lực của bản thân để đạt được là đáng ngưỡng mộ) , bằng cấp cao là được tuyển dụng mà không cần quan tâm đến họ sẽ làm được việc gì. Nói thẳng ra là trong cuộc họp nếu người có trình độ cao nhất là tiến sĩ, thì trong cuộc họp đó ý của tiến sĩ luôn luôn đúng; nếu trình độ cao nhất là thạc sĩ thì ý kiến thạc sĩ luôn được ưu tiên. Do vậy, trong cuộc họp những người có trình độ thấp hơn với tinh thần như được lập trình sẵn: đừng tự làm mất thời gian mà đề xuất ý kiến, sáng kiến này nọ. Tiếp đến là phải tự hiểu rằng chỉ đạo, ý kiến của cấp trên luôn luôn đúng, do vậy cũng đừng ý kiến hay phản biện gì hết, cứ làm và cứ làm, đúng sai đừng quan tâm. Bài viết của anh thật hay và ý nghĩa! Chỉ tiếc rằng số "Thủ lĩnh" đọc và thay đổi tư duy thì tôi nghĩ không nhiều! Cảm ơn tác giả và VnExpress! Sáng tạo, đột phá luôn đi cùng với phát triển, đây là chân lý ai cũng biết nhưng đột phá sáng tạo phải có môi trường sống nếu không nó sẽ chết yểu ngay. Muốn có nhiều sáng tạo, đột phá trước hết người cầm trịch phải là người mở cửa cho sáng tạo, đột phá và tạo ra môi trường nuôi dưỡng những sáng tạo, đôt phá của mỗi con người. Anh nói hay quá! Bài viết thật tuyệt. Các tác giả trong góc nhìn họ không chỉ là những nhà báo và còn là mọi ngành nghề, có những góc nhìn rất logic, tư duy. Giá mà những người lãnh đạo doanh nghiệp cũng suy nghĩ như vậy thì tốt cho DN. Những chính khách cũng chấp nhận tư duy phản biện thì tốt cho Thành phố, tốt cho Đất nước. Dân tộc Do Thái phát triển như ngày nay cũng do họ đề cao tư duy phản biện trong mọi lĩnh vực, đặc biệt trong quân sự mà ở đó một người lính có thể chất vấn một sĩ quan về kế hoạch tác chiến, về lý do thất bại sau mỗi chiến dịch. Trong các DN Nhật Bản họ có tinh thần Kaizen (cải tiến liên tục) cũng xuất phát từ tư duy phản biện... Trong một gia đình có bố mẹ độc đoán theo kiểu “con không nghe lời cha mẹ là bất hiếu” thì con cái chỉ còn cách răm rắp tuân theo, và chúng sẽ trở nên hoặc là nhu nhược (để được yên thân), hoặc gian dối (vì nói thật mà trái ý bố mẹ sẽ bị đòn). Gia đình đó rất dễ dậm chân tại chỗ, không có sự sáng tạo và không tin tưởng lẫn nhau. Gia đình là xã hội thu nhỏ. Nếu cứ biện hộ bằng những lý do kiểu “văn minh lúa nước” thì một ngày nào đó chúng ta vẫn “cất cánh” được, nhưng sẽ bay là là như gà, vịt, ngan (là những loài ăn lúa), chứ không thể tung cánh trên bầu trời bao la như đại bàng được, nói chi đến hoá rồng. Chỉ có những lãnh đạo giỏi, có tầm nhìn mới dám áp dụng và thực hiện được phương châm “thống nhất trong sự đa dạng” đối với một tập thể. Bài viết rất hay!!! Biết lắng nghe để hoàn thiện cá nhân ngày một tốt đẹp hơn, đối với đất nước cũng vậy. Tác giả đề cập vấn đề phản biện, hiện nay xã hội rất quan tâm. Tư duy theo truyền thống là người lớn, cha mẹ có quyền áp đặt cho con cái, cấp trên lúc nào cũng đúng, chân lý thuộc về đám đông... Nếu có ý kiến trái chiều có thể được coi là bàn lùi, nặng hơn là phá đám, gây mất đoàn kết nội bộ, thậm chí bị ghép vào tội chống đối. Chính nó đã triệt tiêu mọi ý tưởng sáng tạo và chính nó đã chặn mọi ngả đường đột phá. Nguyên nhân của nó thì nhiều, trong đó có văn hóa gia đình, cộng đồng xã hội chúng ta. Vnexpress đang tạo ra một môi trường phản biện, giúp mọi người học hỏi, phản biện nhau rất tốt khi trang web này biết đưa các vấn đề xã hội ra để mọi người cùng phản biện, cùng đưa ra những ý kiến riêng của mình. Và từ đó có rất nhiều ý kiến hay của bạn đọc được đưa ra, được mọi người "like", số lượng "like" của một "comment hay" chính là đáp án cho vấn đề đó. Từ đó, các bạn đọc của vnexpress biết định hướng cho suy nghĩ, hành vi của mình ngoài xã hội, ... cảm ơn vnexpress!