Sức mạnh của phi tập trung Thực ra phi tập trung chỉ là một thuật ngữ mô tả tính chất ngược lại của tập trung, tiếng Anh là decentralize - ngược lại với centralize. Về mặt triết học chúng ta muốn mô tả phi tập trung như một sự đối lập với tập trung. Và tính chất phi tập trung đã góp phần tạo ra giá trị của mạng blockchain.Dễ hiểu nhất là nói về quyền lực ra quyết định. Quyết định do một người đưa ra gọi là quyết định tập trung. Quyết định do hai người trở lên có thể gọi là quyết định tập thể. Còn quyết định nào đó do một đám đông không rõ số người nhưng khá lớn, ví dụ một nghìn người hay một trăm nghìn người gọi là quyết định phi tập trung.Tuy nhiên, nói về một quyết định phi tập trung, chúng ta phải lấy ngẫu nhiên đủ lớn số người ra quyết định; đồng thời phải có một phương pháp ra quyết định đảm bảo sự công bằng đối với từng người ra quyết định.Vậy thế nào là "số đủ lớn" và "công bằng"? Rõ ràng phi tập trung chỉ là một khái niệm có tính tương đối. Hay nói chính xác là không có phi tập trung tuyệt đối.Mạng blockchain có tính phi tập trung cao nhất hiện nay là bitcoin với hơn 15.000 node hay còn gọi là máy lưu dữ liệu sổ cái. Thực ra con số hơn 15.000 node của mạng bitcoin là vô cùng ít ỏi so với hơn 1,3 triệu máy chủ cung cấp dịch vụ AWS (dịch vụ điện toán đám mây) của Amazon.Tuy nhiên, tính phi tập trung còn thể hiện ở sự phân tán về sở hữu node. Bitcoin được đánh giá là phi tập trung bởi các node do rất nhiều người sở hữu (mỗi node do một người/ nhóm người sở hữu) trong khi toàn bộ node đều thuộc quyền sở hữu, kiểm soát tuyệt đối của Amazon, hay nói cách khác là một vài ông chủ của Amazon. Do vậy, AWS không được coi là phi tập trung.Câu hỏi tiếp theo là tại sao với 15.000 node đó, các quyết định lại không bị điều khiển bởi một ai đứng sau? Thực tế cho thấy mỗi người đều có thể dễ dàng tham gia vào mạng lưới bitcoin. Tuy nhiên khi bất kỳ ai đó muốn điều khiển cái gì tại đó bằng một quyết định có tính tuyệt đối, áp đặt ngược lại đám đông trong mạng lưới bitcoin, người đó sẽ tốn một số tiền cực kỳ lớn trong khi lợi ích kinh tế mang lại chưa chắc đã rõ. Số tiền đó không chỉ lớn, mà còn tăng theo thời gian.Tính chất này của bitcoin khiến không một ai với tư duy bình thường của một nhà đầu tư, lại đánh cược để thao túng mạng lưới này.Thiết kế để một đám đông hành động theo một lợi ích nào đó rồi tập hợp các quyết định trong mạng lưới blockchain được gọi là lý thuyết đồng thuận (consensus). Từ lý thuyết đồng thuận này, mạng lưới thiết lập vô vàn thuật toán, các nhà lập trình thiết kế làm sao các thuật toán đó chạy đơn giản để tương tác lấy các quyết định của những người là chủ sở hữu node, đảm bảo được tính đúng đắn của quyết định, không bị chi phối bởi một thế lực nào. Đó chính là thuộc tính phi tập trung của mạng lưới blockchain.Việc tấn công nhằm chiếm hữu quyền điều khiển quá trình ra quyết định có thể giúp mạng lưới đó phát triển, phân tách, hoặc đổ vỡ. Đứng đằng sau mạng lưới, ở mỗi node đều là sự sở hữu tuyệt đối của con người. Mỗi người với lợi ích (thường là lợi ích kinh tế) của chính mình sẽ có quyết định ủng hộ hay chống lại tính phi tập trung đó. Sự tồn tại đủ lâu theo thời gian, bằng sự nâng cấp phần mềm của một mạng lưới, hay thay đổi phần cứng, giúp giá trị kinh tế của mạng lưới tăng trong dài hạn. Và quan trọng hơn cả, theo thời gian, tính phi tập trung của một mạng lưới ngày càng được đảm bảo, nếu mạng lưới vẫn còn tồn tại.Lịch sử phát triển của Internet cũng từng có những hoài nghi và giằng co như vậy.Từ những ngày đầu, Internet cũng bị coi là kênh thông tin phi tập trung so với kênh truyền thông tập trung, một chiều là truyền hình, phát thanh, báo chí... Lúc đó, giá trị của các công ty kinh doanh trên Internet rất thấp so với các đài truyền hình, phát thanh, tờ báo, rạp phim... Tính chất phi tập trung của Internet đã cạnh tranh mạnh mẽ với tính tập trung của những công ty truyền thông tập trung, tạo nên một mạng lưới giá trị tăng dần theo thời gian. Các đế chế hàng nghìn tỷ USD như Facebook (và giờ là Meta), Netflix, Google... đã được hình thành theo cách đó.Cách tiếp cận giá trị từ một mạng lưới phi tập trung đó liệu có làm nên một nền kinh tế mới hay không, là câu hỏi thách thức cho tất cả mạng lưới blockchain bằng việc xây dựng các hệ sinh thái quanh bao mạng lưới.Thời gian sẽ kiểm chứng những ưu thế về tính phi tập trung của blockchain, và giá trị các tài sản số do công nghệ này tạo ra - như cách những giá trị phi tập trung của mạng lưới Internet đã được kiểm chứng và không thể chối bỏ.Tính đến nay, bitcoin là mạng lưới blockchain lâu đời nhất với gần 13 năm hình thành và kiểm chứng. Giá cả của bitcoin cũng như bất kỳ tài sản số nào, cũng sẽ biến động tăng giảm theo thời gian. Nhưng giá trị của đồng tiền số đầu tiên xây dựng dựa trên mạng lưới blockchain là khó phủ nhận.Phan Đức Trung Theo tôi, blockchain dùng để chứa dữ liệu trên một hệ thống network của nhiều máy điện toán theo mô hình chỉ được kết nốt thêm vào, không được xóa và không thể thay đổi nội dung cấu thành chuỗi blocks đã kết nối, thì có nhiều ứng dụng thực tế. Cụ thể là 14 năm trước khi Bitcoint ra đời đã có công ty Surety cung cấp dịch vụ dùng blockchain để ghi nhận đăng ký chữ ký điện tử. Nhưng ứng dụng của blockchain, là một distributed database, theo tôi mang lại giá trị khá giới hạn, không quá tuyệt vời và vĩ đại như đồn thổi so với nhiều công nghệ chứa dữ liệu khác.Bitcoin, là một ứng dụng của blockchain trên Internet, thì theo tôi thì là một "trò hề". Đào coin bằng cách lập lại chạy thuật toán SHA-256 trên chuỗi dữ liệu ghi nhận hoạt động đào coin của những máy khác, mỗi lần cộng thêm 1 vào số Nonce để thuật toán cho ra một số Hash 256 bit, đến khi nào thuật toán cho số ra nhỏ hơn Target thì được 1 block, hiện tại giá trị hơn 6 coins. Rồi Target được hạ thấp xuống và chuỗi dữ liệu đào coin mới được ghi nhận. Mọi người cài số Nonce trở lại 0 và đào lại từ đầu...Tuy chuỗi block chứa dữ liệu Bitcoin là thật và duy nhất, không thể giả mạo không thể gian lận trên hệ thống Internet toàn cầu, nhưng không dùng được vào việc gì cả. Tôi đoán rằng theo thời gian mọi người sẽ chán, và Bitcoin sẽ hoàn toàn phá sản. Trò đào Bitcoin đang tiêu tán 150 terawatt-hours điện năng mỗi năm, tức hơn 400 MWh/ngày là hơn nửa tổng điện năng cả nước Việt Nam 100 triệu người đang tiêu thụ mỗi ngày. Tác giả cho biết "Nhưng giá trị của đồng tiền số đầu tiên xây dựng dựa trên mạng lưới blockchain là khó phủ nhận".Lời nói này có lẽ cũng chỉ có giá trị tương đối thôi. Lịch sử của bitcoin cho ta thấy chỉ trong mấy tháng qua nó đã đi xuống từ 68.000 USD tới khoản 21.000 trong mấy ngày qua tuần này. Nhiều người cũng cho rằng nó có thể còn xuống sâu nửa, có thể xuống tới gần không đồng. Dĩ nhiên những người kinh doanh sớm từ nhiều năm trước họ đã thành triệu phú hay tỉ phú (USD) và nhiều người đã thu tiền về lúc bitcoin đang có giá 68.000 USD. Những người ở lại chắc bây giờ buồn lắm, nếu còn cố cầm cự thì tương lai không ai biết đi về đâu. Blockchain nếu ở quy mô nhỏ và với lượng thông tin ít thì nó có vẻ hay nhưng khi dữ liệu đã nhiều và quy mô lớn dần lên thì nó cực kỳ chậm chạp và tốn kém. Chỉ có những công ty lớn mới có đủ năng lực để tham gia vào mạng lưới của một blockchain lớn vì đối với người dùng bình thường thì bất khả thi vì máy tính cá nhân không đủ mạnh và cũng không đủ lớn để có thể tham gia mạng lưới tương tự như của bitcoin hay ethereum hiện tại. Do vậy tính ứng dụng của blockchain cũng sẽ chỉ vào tay các ông lớn chứ không phải cho người dùng cá nhân và nó lại đi ngược lại với tính chất phi tập trung của nó. Facebook, Netflix, Google mà phi tập trung sao ? họ có khả năng làm cho bạn thấy hoặc không thấy những thứ bạn tìm kiếm, xóa những thông tin bạn đưa lên vì họ cho rằng vi phạm quy tắc của họ mà bạn nói chúng phi tập trung ư ? Công nghệ blockchain có thể tồn tại, có thể có giá trị. Còn bitcoin có thể không có 1 chút giá trị nào và có thể chẳng tồn tại trong 10 năm nữa. Tôi nhận thấy blockchain đẻ ra một thứ có ích đối với mọi người đó là : Một nơi để lưu giữ tài sản cho mình, chỉ duy nhất mình có quyền, luôn theo mình cho dù mình ở bất kỳ đâu, thanh khoản trong 5 phút. (Ví tiền mã hóa nơi lưu trữ tài sản; còn tài sản bạn có thể bỏ BTC vào đó) tại sao là BTC? có nhiều người nói BTC sẽ về không, nhưng tôi nghĩ khác. Tiền là gì? là bất cứ thứ gì được một nhóm người chấp nhận. trước đây đâu phải là vàng mà là vỏ sò; bây giờ có internet vàng không thể gửi qua internet được cho nên BTC đã thay thế vàng 1 phần (ví ít nhất đã có 100 triệu người chấp nhận (1%) và 1 quốc gia chấp nhận. Thử hỏi rằng từ 2009 trở về trước nếu yêu cầu một nơi cất giữ tài sản chỉ duy nhất bạn có quyền, thì bạn sẽ không có giải pháp nào. Quan trọng nhất vẫn là cộng đồng, có thể blockchain của BTC không tốt bằng các blockchain khác nhưng để thay đổi một cộng đồng 100 triệu người thì không hề dễ Blockchain là xu thế tương lai, bitcoin lỗi thời và sẽ được thay thế bằng 1 đồng coin khác với chi phí rẻ hơn, dễ tiếp cận hơn và hệ sinh thái ứng dụng đủ lớn cho tất cả mọi người Nguyên tắc đồng thuận và lưu trữ khiến việc sử dụng công nghệ blockchain không đảm bảo tính "real time". Mặt khác, cơ chế để mỗi node trong cùng mạng lưới đều lưu trữ 1 bản copy dữ liệu khiến blockchain trở nên cồng kềnh, hao tốn tài nguyên.Mặt khác, dù không phủ nhận công nghệ blockchain, ta vẫn phải thừa nhận không phải bài toán nào cũng cần phải ứng dụng blockchain vào. Có rất nhiều bài toán có thể được giải bằng công nghệ khác tối ưu hơn. 80%~90% dự án blockchain tại thời điểm hiện tại là nương theo trend, thay vì thực sự cần sử dụng blockchain cho một vấn đề thực sự cần đến nó. Cá nhân tôi thì nghĩ ví dụ các công ty internet thì chỉ mang tính phi truyền thống chứ không thể phi tập trung được. Vì các công ty như Meta, Google, Netflix thì khác gì Amazon? Nếu Amazon bị gọi là không phi tập trung thì tại sao các công ty kia lại được gọi là phi tập trung. Và rõ ràng là giá trị của các doanh nghiệp internet kia được xây dựng từ những giá trị hữu hình mà họ mang đến như thương mại, quảng cáo, tìm kiếm... Còn giá trị của bitcoin hay tiền mã hóa lại chủ yếu là từ đầu cơ. Bản thân blockchain dù là công nghệ rất hay nhưng ứng dụng thực tế không thể đem so sánh với các công ty internet vì suy cho cùng blockchain cũng chỉ là 1 trong những công cụ mà các công ty internet kia có thể khai thác để nâng cao giá trị mà họ đem đến cho người dùng. Internet có thể tồn tại và phát triển mà không cần blockchain. Nhưng blockchain mà không có internet thì không còn là blockchain. bài viết hay súc tích ! Internet xác lập giá trị nhờ ở tính ứng dụng và nội dung, tính phổ cập phổ thông của nó. Blockchain thì khác.Người ta không cần thao túng tiền ảo. Người ta chỉ cần chung mục đích tập trung là thao túng giá trị ảo của nó mà thôi Tôi ko phải dân IT nhưng tôi nghĩ điều khiến Bitcoin giữ được giá như hiện nay là do sự ẩn danh của người tạo ra nó. Còn nếu một khi người tạo ra nó được công khai thì sự thần bí của đồng tiền này sẽ biến mất. Và có thể giá nó còn giảm sâu nữa. Bitcoin giống vàng nhiều hơn là tiền (currency) và khá là không hiệu quả cả về công nghệ lẫn ứng dụng. Còn blockchain có ứng dụng nào tốt hơn BTC thì để thời gian trả lời. Nhiều công nghệ sinh ra rồi mất đi vì có cái khác ưu việt hơn là bình thường. Mình chỉ nghĩ đơn giản blockchain là công nghệ mới, còn tiền điện tử là 1 ứng dụng của blockchain. Hiện nay tiền điện tử chưa có nhiều ứng dụng (chủ yếu đang dùng để lưu trữ / trao đổi giá trị) và (có vẻ) không thực tiễn lắm (bạn chưa thể dùng tiền điện tử để mua đồ trong cuộc sống thường ngày). Tuy nhiên, tiền điện tử là 1 trong những ứng dụng dễ lôi kéo mọi người vào để nghiên cứu, phát triển, giúp hoàn thiện công nghệ blockchain hơn. Tiền điện tử cũng vì thế giống như 1 quá trình đầu tư dài hạn ban đầu mà những người chơi tiền điện tử vô tình đóng góp vào quá trình phát triển blockchain (Nhiều hay ít, lỗ hay lãi là tuỳ thuộc vào người chơi nhé :)). Điều này cũng giống như việc trước đây facebook đưa ra ứng dụng đoán tuổi để mọi người up ảnh vậy: Nó tạo ra 1 tiếng cười vô nghĩa, nhưng với facebook, ảnh của mọi người sẽ giúp hoàn thiện thuật toán (để làm gì đó) của facebook mà mọi người không ngờ tới.Vậy nên mình không đồng tình cũng không anti tiền điện tử, còn blockchain, vì nó là công nghệ mới nên nó sẽ có tính ứng dụng thực tiễn sau này khi hoàn thiện được đầy đủ (mà điều này đang nhờ tiền điện tử). Tác giả là một chuyên gia về máy tính nên có cái nhìn sâu sắc về tính phi tập trung của blockchain và hiểu về cách thức mà hệ thống hoạt động. Chỉ tiếc rằng tác giả quên mất vế về con người sở hữu. Dù máy móc có hoạt động như thế nào có được lập trình như nào thì đều là do con người quyết định nó hoạt động như thế, mà con người là sinh vật có cảm xúc, đa phần các quyết định của ta đều do cảm xúc chi phối.Minh chứng rõ nhất cho việc bitcoin hay blockchain dễ bị tác động vì tâm lý người dùng đó là việc Elon Musk đăng bài nói gì đó hay ý kiến gì đó về bitcoin là đồng tiền thay đổi giá trị liền. Gọi Bitcoin là đồng tiền liệu có quá không? Mỗi loại tiền tệ đều có giá trị được bảo đảm bằng cả một nền kinh tế của một quốc gia. Còn giá trị của Bitcoin thì không được đảm bảo như vậy mà nó chỉ là một loại tài sản kỹ thuật số sinh ra cho một nhu cầu nào đó và thường được dùng để đầu cơ. Tiền tệ thường có giá trị tương đối ổn định, đâu có biến động khủng khiếp như Bitcoin. Thậm chí giá trị cổ phiếu còn được đảm bảo bằng giá trị của một công ty, chứ Bitcoin thì không có gì đảm bảo cho giá trị của mình. Tôi nghĩ công nghệ Blockchain chỉ áp dụng cho một số lĩnh vực nhất định và nó phụ thuộc vào điện, internet. Không có 2 thứ đó thì nó chẳng là gì cả.