Quyền được ‘rối loạn’ Tôi chợt thèm ngồi xuống cạnh anh như hai người bạn. Một lúc sau, anh đưa tay quệt nhẹ giọt nước nơi khóe mắt, ngồi lại lên ghế, ngượng nghịu nói lời xin lỗi rồi tiếp tục buổi khám cho con.Hai vợ chồng anh là dân lao động, không khá giả gì nhưng đồng thuận "dù nghèo vẫn cố cho thằng Tèo đi học". Anh làm công nhân một xí nghiệp, chị buôn gánh bán bưng ở một chợ nhỏ gần nhà tại TP. HCM. Thấy sức học của cậu con trai lớp 5 đuối dần, họ cũng chạy vạy hỏi thăm khắp nơi, cho con ăn thức ăn "bổ não", dành dụm tiền mua thuốc uống "để thông minh hơn" cho con. Nhưng cả năm, con không tiến bộ mà ngày càng sợ học. Tìm hiểu mãi, cuối cùng anh cũng đưa được con tới khám chỗ tôi để kiểm tra xem "đầu nó có bị gì không".Con anh, bé trai 10 tuổi, rất ngoan nhưng mỗi tội "lười học". Em học giỏi hai năm đầu cấp một, nhưng đến lớp ba thì bị mất tập trung, tránh né việc học. Ba mẹ áp dụng đủ mọi cách từ năn nỉ, hứa hẹn thưởng cho đến đe dọa, đánh đập, la mắng, nhưng em cứ thấy tập vở là tìm cách né. Ở trường, cho dù cô kèm cặp đủ kiểu, con vẫn sợ học.Vũ là một cậu bé có nét thông minh làm sáng bừng gương mặt. Em hợp tác tốt với tôi trong mọi yêu cầu. Khi kết thúc phần đánh giá, cậu bé rụt rè "Con bị gì vậy bác sĩ?". Tôi nói con cần phải gặp thêm một chuyên viên tâm lý để thực hiện đo chỉ số thông minh trước khi có chẩn đoán. "Dạ, con cũng muốn được đánh giá", cười bẽn lẽn, em bảo có lúc thấy mình không nhớ nổi một dòng, rất khó tập trung, dù đã cố gắng, dù không muốn ba mẹ buồn. Có khi em thấy mình không "ngu", thậm chí còn "khôn" hơn mấy đứa bạn cùng lớp, nhưng cũng có lúc lại cảm thấy mình "ngu như bò".Khi được thông báo chẩn đoán, người cha xúc động mạnh, không ngồi vững trên ghế nên đã ngồi bệt xuống sàn phòng khám. Khi đã bình tĩnh hơn, anh tâm sự, hóa ra là "nó" có bệnh. Vậy mà vợ chồng anh không biết, "trước giờ cứ chửi bới, đánh nó miết". Anh nghẹn giọng bảo, thấy mình có lỗi nhiều quá.Con anh mắc chứng rối loạn tăng động kém chú ý (ADHD), dạng kém chú ý đơn thuần. Đây là một trong những rối loạn thường gặp nhất làm cho trẻ gặp nhiều khó khăn khi đi học. Theo thống kê, trung bình có khoảng 5 đến 6 % trẻ ở độ tuổi cấp một mắc rối loạn này. Rối loạn có thể tiếp tục phát triển cho đến lúc trưởng thành.Có ba dạng rối loạn: dạng chỉ đơn thuần bị kém chú ý, dạng chỉ đơn thuần bị tăng động, và dạng kết hợp cả hai. Cho đến thời điểm hiện tại, chưa có thuốc chữa hết rối loạn, chỉ có thuốc giúp cải thiện tình trạng của rối loạn cũng như kết hợp thêm huấn luyện cho phụ huynh, giáo viên những kỹ thuật giúp trẻ điều chỉnh hành vi.Ở trẻ nhỏ dưới 6 tuổi, phụ huynh cần sử dụng kỹ năng điều chỉnh hành vi - là những kỹ thuật không bạo lực dựa trên nền tảng của trị liệu tâm lý - có thể giúp trẻ cải thiện tình trạng rối loạn mà ít phải dùng đến thuốc. Ở trẻ lớn hơn, những kỹ thuật điều chỉnh hành vi vẫn khuyến khích được áp dụng cho đến khi không còn hiệu quả phải kết hợp dùng thuốc.Chỉ khoảng 75% số bệnh nhân đáp ứng tốt với thuốc điều trị thông thường. Không phải người mắc ADHD nào cũng cần phải dùng thuốc. Michael Phelps được chẩn đoán mắc rối loạn này lúc 9 tuổi. Thầy giáo đã nhận xét là anh sẽ "không bao giờ có thể thành công". Cuối cùng, nhờ bơi lội, Michael Phelps đã giành được 28 huy chương tại các kỳ Olympic, trong đó có 23 huy chương vàng thế giới. "Điều quan trọng là tôi đã nói ra và tìm sự giúp đỡ", kình ngư nói với báo chí. Sự luyện tập nghiêm túc và có lẽ sự mềm mại của nước đã giúp anh sống tốt với ADHD.Bố của Vũ suy nghĩ hồi lâu về những giải pháp hiện có. Việc dùng thuốc có lẽ là phương thức phù hợp với điều kiện của gia đình và em, chỉ trừ vấn đề kinh phí. Anh ngần ngừ đôi chút rồi rụt rè "bác sĩ chịu khó chờ em một chút". Anh rút vội cái bóp túi quần sau, hạ thấp xuống dưới mép bàn. Đếm đi, đếm lại vài lần, người cha giọng cương quyết: "Bác sĩ cứ ghi toa, em có lỗi với nó nhiều, bây giờ là lúc em phải chuộc lại lỗi lầm".Cũng may là thuốc có tác dụng, Vũ học tốt dần lên. Những lần gặp sau với tôi cả hai cha con đều vui vẻ. Kết quả thi học kỳ đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc đời người đàn ông "dữ dằn". Anh cười hể hả, "rất lâu rồi, tôi mới có lại được cảm giác tự hào về nó. Tôi đi họp phụ huynh, nghe giáo viên chủ nhiệm đọc tên con mình học giỏi mà thấy muốn khóc". Có lẽ việc điều trị cũng là một gánh nặng kinh tế cho gia đình nên trước Tết 2017, anh gặp riêng tôi, định nói gì đó nhưng rồi im lặng. Và không thấy hai cha con tái khám nữa.Việt Nam chưa có thống kê chính thức về số trẻ mắc ADHD. Một vài nghiên cứu cho thấy cứ 100 học sinh cấp một có khoảng 5 - 7 trẻ mắc rối loạn này. Không nhiều phụ huynh và giáo viên bắt đầu quan tâm đúng mức đến nhóm trẻ này. Phần lớn các con bị xem học sinh cá biệt, là hư, lười. Và vì vậy, các em thường bị la mắng, đánh đòn hoặc bị bỏ lơ vì "không dạy được". Chỉ một số ít trẻ may mắn được đánh giá, chẩn đoán xác định và giáo dục đặc biệt.Chẩn đoán và điều trị ADHD có thể phức tạp, nhưng khó hơn hết là thuyết phục được cha mẹ của những trẻ mắc rối loạn hiểu rõ và chấp nhận con mình. Với nhiều trẻ, khi mà khả năng ngôn ngữ chưa đủ sức để diễn tả được mọi điều, mỗi hành vi của con đều mang một ý nghĩa nào đó. Hiểu được, chấp nhận trẻ để có giải pháp phù hợp là điều cần thiết. Thử hỏi, nếu một đứa trẻ bị sốt, con sẽ được ba mẹ cho đi khám, được chăm sóc nhiều hơn. Với một đứa trẻ gặp khó khăn trong học tập, hành vi, giao tiếp, nếu ba mẹ chấp nhận đó có thể là một rối loạn, con sẽ được đưa đi khám và điều trị. Còn ngược lại, nếu người lớn cho rằng các con là những đứa trẻ ngỗ nghịch, lười học, khó ưa, đáng bị phạt bằng đòn roi hoặc đe dọa thì hậu quả càng nặng nề.Bên cạnh thái độ đúng, hiểu và thông cảm của cha mẹ, gia đình, người xung quanh, các con còn cần môi trường giáo dục đặc biệt. Con vẫn có thể học cùng với bạn bè đồng lứa với sự đồng hỗ trợ thích hợp của giáo viên, chuyên viên tâm lý học đường và phụ huynh. Hoặc các em có thể theo đuổi những môn năng khiếu mà em ưa thích, nơi mà không cần sự tập trung chú ý quá lâu nhưng khuyến khích sự vận động thể chất ở cường độ cao, như điền kinh, bơi lội, khiêu vũ thể thao... Đáng tiếc, theo tôi biết, không có nhiều môi trường như vậy."Khi nào, những chuyện này sẽ chấm dứt?", sau khi đã kể về rối loạn ADHD của mình với vô số những lần đi điều trị, John Huy Trần – vũ công, biên đạo múa nổi danh đã hỏi tôi trong một buổi giao lưu: "Khi nào cộng đồng hiểu và trao quyền được khác người cho những đứa trẻ đặc biệt?"Phạm Minh Triết Nhóc con tôi cũng thuộc nhóm 100 trẻ thì có 5 hay 7 trẻ ADHD. Con thông minh ngoan hoạt bát biết yêu thương cha mẹ. Nhưng con học không được tốt. Tôi đã cùng con tham chiến từ năm lớp lá đến nay đã được lớp 4 rồi. Con thích nghi với tiếng anh và rất thích xe mô hình oto. Con thích xem những video con lăn quay và những xe điện cân bằng. Tôi mỗi ngày rất yêu con luôn cố gắng thỏa hiệp trao đổi nhờ giáo viên đừng la rầy cháu. Giúp cháu học được gì thì học còn lại tôi sẽ kèm thêm khi về nhà. Hiện tại tp tôi sống chưa có nơi nào các thầy cô chuyên môn, hay bs hướng dẫn phụ huynh hiểu và chăm lo cho các con đúng hướng. Tôi toàn là nhờ vào báo trí sự chia sẽ của các vị phụ huynh trên truyền Thông. Tôi mỗi ngày cố gắn nắm tay con để cùng con hướng về phía trước. Hy vọng một ngày con sẽ hiểu hơn về chính con. Tôi luôn luôn cầu nguyện cho các con khi được sinh ra điều khỏe mạnh bình thường để mỗi cha mẹ nào cũng hạnh phúc vì con. Tôi có con trai cũng có những biểu hiện bệnh này. Làm ơn cho tôi Xin địa chỉ mail hoặc điện thoại của bác sĩ tâm lý Phạm Minh Triết để liên hệ thăm khám cho cháu được không? Chân thành cảm ơn. Thêm một loại bệnh mà tôi được biết. Cảm ơn tác giả Trong trường học, vì áp lực thành tích nên hầu hết các trường công lập đều chối bỏ những học sinh này !!! Không 1 giáo viên nào muốn trong lớp của mình có 1 trẻ tăng động cả vì rất mệt khi phải luôn nhắc nhở trẻ...Phụ huynh cũng không muốn con mình chơi với các bạn tăng động vì các bạn tăng động chơi hơi mạnh tay...Cái mác "siêu quậy" được gắn cho trẻ tăng động khi trẻ mới bắt đầu đi học mẫu giáo...Vậy thì thay đổi nên bắt đầu từ đâu? Hiện nay ở VN ta trẻ bệnh này ngày được phát hiện nhiều. Cạnh nhà tôi có 1 cháu bị bệnh như vậy, đang học lớp 7, không có giáo viên nào đủ kiên nhẫn để dạy kèm cháu, cuối cùng chỉ có mẹ cháu tư học mà dạy cháu và đây chắc chắn là là chỉ là giải pháp tình thế. Mẹ cháu phải chạy vạy rất nhiều nơi để gởi cháu, kể cả trường dòng nhưng không có kết quả, thật đáng thương! Rất mong xã hôi quan tâm nhiều đến những cháu bé này, nếu chữa tốt biết đâu lại xuất hiện thêm những Michael Phelps trong nhiều lĩnh vực. Cám ơn bác sĩ! Cám ơn bác sĩ đã cho tôi hiểu biết thêm về hoàn cảnh, tình trạng của mỗi đứa trẻ. Trong gia đình nghèo, đông con người ta hay chép miệng khi có một, hai đứa con tính nết khác thường là : Cha mẹ sinh con trời sinh tính. Vậy là xong. Một thực tế là trước khi biết đứa con mình mắc bệnh để có thể thay đổi cả nhận thức lẫn cư xử, cha mẹ của cháu luôn trong tâm trạng ép buộc đứa nhỏ phải sống theo ý mình, và đó không phải là tình trạng của một vài gia đình mà rất nhiều gia đình Việt. Cản trở sự phát triển vào đời của con trẻ không chỉ từ bệnh tật, cảnh ngộ, mà còn bởi sự nghiệt ngã của tư duy gia trưởng mà nhiều bậc làm cha làm mẹ đeo đẳng như một thứ "cẩm nang" giáo dục di truyền qua nhiều thế hệ. Thực sự ý nghĩa! Và con gái nay học lớp 1 của tôi cũng thế. Đọc bài này xong mình phải điều chỉnh lại chính mình. Cảm ơn tác giả. Cháu bé gái nhà tôi 4 tuổi nhưng rất hiếu động và thường hay mất tập trung. Không rõ có phải dạng tăng động không (vì chị họ cháu trước cũng thế nhưng khi lớn hơn lại thay đổi) và có cần đi khám không, nếu cần khám các sỹ có thể tư vấn nên đến những cơ sở nào? Cám ơn chia sẻ của anh. Tôi có một con trai 7 tuổi và cũng có những biểu hiện của ADHD. Tôi rất muốn được chia sẻ thông tin emai hoặc số điện thoại của Bác sĩ Phạm Minh Triết để xin được tư vấn. Xin chân thành cảm ơn. Con nhà mình cũng có những biểu hiện như vậy, xin tác giả gợi ý cho một vài địa chỉ uy tín để có thể cho con đi khám và đánh giá mức độ của cháu để có biện pháp can thiệp kịp thời. Cảm ơn bài viết rất ý nghĩa của tác giả! Cảm ơn tác giả, nên có nhiều bài viết như thế này để phụ huynh có thêm kiến thức.