Lãng phí bờ sông Bờ sông, hay mép nước, là không gian đặc biệt đầy năng động của đô thị. Vì là môi trường "rìa", nó là nơi giao cắt, đan xen của nhiều cộng đồng và nhiều sắp đặt khác nhau, tạo ra sự phức hợp hấp dẫn. Từ xa xưa, nhân loại đã tận dụng bờ sông cho nhiều mục đích: hành lang thương mại, trung tâm mua bán, những công trình cảng vận, nhà máy công nghiệp nặng, rồi đến khu phức hợp đô thị. Nhưng quan trọng nhất, đó là mảng xanh kết hợp mặt nước công cộng, nơi con người gặp gỡ và giao lưu.Đô thị hiện đại luôn cần không gian bờ nước để tạo cảm hứng, niềm vui và sự thoải mái cho mọi cư dân sống, làm việc và vui chơi. Không gian đó cần thu hút về thị giác, kết nối với xung quanh và dễ tiếp cận từ cả trên bộ lẫn mặt nước, bất kể đêm ngày. Hiếm có thành phố nổi tiếng nào không có một dòng sông lịch sử và văn hóa của riêng nó, nơi cư dân và khách du lịch luôn tìm tới.Vậy mà Sài Gòn quá nghèo nàn về không gian công cộng ven sông. Suốt lịch sử hơn 300 năm của mình, một cách rất thực dụng, người ta đã phân công năng rõ ràng: bờ sông Sài Gòn cho công trình cảng vận, bờ kênh Tàu Hủ - Bến Nghé để buôn bán với miền Tây, còn những dòng kênh tự nhiên khác như rạch Thị Nghè dành cho giao thông vận tải nhỏ. Tất nhiên, trong số chúng có những bờ sông thơ mộng đã đi vào phim ảnh, như chợ hoa Bến Bình Đông, bến Nhà Rồng dù nay đã mai một. Chúng ta hầu như bỏ quên những không gian bờ nước quý giá - nơi nâng đỡ tinh thần thị dân.Rạch Thị Nghè, rạch Bến Nghé may mắn được ưu tiên cải tạo, nhưng còn rất nhiều con rạch khác đang oằn mình gánh nước thải, rác và bị lấn lấp âm thầm. Rất nhiều đoạn sông đẹp bị tư nhân hóa, đa số dân thường không được quyền tiếp cận. Xót xa nhất, dãy nhà cổ dọc theo đường Khánh Hội và Võ Văn Kiệt, những di sản gợi nhớ khung cảnh trên bến dưới thuyền của Sài Gòn xưa đang dần biến mất mà không có cách gì giữ lại.Năm 2007, mới tập tễnh học việc thiết kế tại Nikken Sekkei, tôi may mắn được tham gia vào cuộc thi quốc tế "Thiết kế đô thị cho khu trung tâm hiện hữu và một phần bờ sông Sài Gòn" trên 930 hecta do Sở Quy hoạch - Kiến trúc chủ trì. Khảo sát thực địa xong, về đến văn phòng, trải tấm bản đồ lớn lên bàn, ông chủ nhiệm thiết kế người Nhật đã vạch một đường màu xanh rất đậm, kéo từ Tân Cảng xuống cảng Khánh Hội: "Chúng ta sẽ biến không gian bờ sông này thành một không gian công cộng phong phú, hấp dẫn và liên tục cho người Sài Gòn". Khi những công trình cảng vận dời đi, ông tin rằng sẽ có đủ quỹ đất để đáp ứng nhu cầu xây dựng - phát triển và nhu cầu không gian thư giãn - vui chơi cho cư dân thành phố. Tôi được giao tìm những ví dụ về thiết kế - phát triển không gian ven sông khắp thế giới và vẽ những mặt cắt thể hiện ý tưởng quy hoạch cho bờ sông Sài Gòn.Nikken Sekkei thắng cuộc thi năm ấy, được chính quyền thành phố chọn là tư vấn để lập "Quy hoạch phân khu khu trung tâm hiện hữu TP HCM 930 hecta" và xây dựng quy chế quản lý không gian, kiến trúc đô thị khu vực này. Quy hoạch phân khu đã chỉ rõ khu bờ tây sông Sài Gòn "là khu vực phát triển mới đa chức năng, hình thành dải công viên văn hóa, giải trí và không gian công cộng dọc bờ sông từ cầu Sài Gòn đến cầu Tân Thuận", "đảm bảo sự tiếp cận của người dân thành phố". Tôi háo hức hình dung mình có thể đi dạo, chạy bộ suốt hơn 5 km từ Khánh Hội lên Tân Cảng, thưởng thức những không gian cá tính khác nhau của Sài Gòn. Nhưng đến tận bây giờ, ở năm 2019, sau khi Tân Cảng và quân cảng Ba Son dời đi, thay vào đó lại là hàng chục tháp căn hộ cao cấp.Những người làm quy hoạch như tôi vẫn không hiểu vì sao, mặc dù đã có quy hoạch, quy chế ở trên, Thành phố vẫn để cho ngày càng nhiều những bờ nước chỉ phục vụ số ít như vậy mọc lên. Bờ sông bị chẻ nhỏ cho nhiều dự án, mất tính kết nối - liên tục, và bị cô lập với phần còn lại của thành phố. Chúng ta vì đâu đã lãng phí, đánh mất cơ hội nâng cao chất lượng đô thị, cải tạo bộ mặt của Sài Gòn khi để tuột những không gian công cộng ven sông cho những dự án không phục vụ số đông?Nhưng thà chậm còn hơn không làm gì. Vẫn còn khu cảng Khánh Hội để chúng ta sửa chữa sai lầm, còn rất nhiều không gian ven sông cần được "cứu" bằng quy hoạch để hình thành nơi chốn lành mạnh cho mọi người. Bên cạnh đó, chính quyền có thể ra cơ chế vừa bắt buộc, vừa ưu đãi nhà đầu tư tại những lô đất ven sông để họ có thể vừa tạo cảnh quan sông trong dự án của mình với yêu cầu không "ngăn cản" người dân tiếp cận chúng.Nhà đầu tư được tự do đề xuất phương án quy hoạch, chỉ cần đảm bảo tiêu chí có không gian công cộng ven sông phục vụ cộng đồng. Đáp lại, chính quyền sẽ cho phép họ được tăng thêm hệ số sử dụng đất nhằm cân đối bài toán kinh doanh. Bảo vệ, tái thiết bờ sông là việc cần ưu tiên để Sài Gòn đáng sống hơn.Lê Nam Bờ sông trong thành phố biến thành của riêng dành cho cao ốc với cư dân cao cấp, bãi biển biến thành của riêng của các Resort. Buồn! Câu trả lời vẫn là quen thuộc như cũ1 vấn đề mà đến 1 anh xe ôm, 1 chị bán trà đá, hay cao hơn chút là "1 anh kiến trúc sư quèn" như tác giả còn nhận thấy được sự bất cập, thì những vị có trách nhiệm có đầy đủ bằng cấp chuyên môn làm sao có thể không nhận raNhưng vì lý do nào đó, bằng cách nào đó, những không gian công cộng vẫn liên tục được "xẻ thịt", những quy hoạch chung vẫn bị xé nát để phục vụ cho 1 số nhà đầu tưNguyên nhân ở đâu và lý do là cái gì thì ai cũng biết, nhưng hỏi bằng chứng đâu, thì ai cũng tịt Tôi chẳng mơ mộng được chạy bộ dọc bờ sông giống như tác giả. Tôi chỉ cần thấy các kênh rạch của thành phố được trả lại chức năng tiêu thoát nước để khi trời mưa tôi có đi làm về không bị ngập xe chết máy là hạnh phúc lắm rồi! Đi Thượng Hải ra sông Hoàng Phố mát rượi tuyệt đẹp, qua Singapore có Marina bay, HongKong, Macao hay Hàn Quốc đều có sông xanh lượn quanh thành phố, yên bình kg khác gì 1tác phẩm nghệ thuật dành tặng cho môi trường đô thị và du lịch.. Tui khác ông tác giả (ở chổ - những lúc đó nghĩ về thấy ghét sông SG tới não nề..). Có khúc sông bi nhiu đó mấy chục năm kg làm nổi để bằng chị bằng em. Người dân kg cần nghe thêm "Do, Bởi, Tại, Vì.. ", họ chỉ vui khi làm được thấy được, thụ hưởng được và ngậm ngùi khi cứ mãi ước mơ, thế thôi! Bờ sông Sài Gòn đã bị cá nhân hóa hết rồi, nhất là khu vực Thảo Điền! Từ lâu đã nghe nói về quy hoạch bờ sông, hành lang an toàn sông Sài Gòn nhưng chưa thấy đơn vị nào thực hiện, chỉ thấy ngày càng nhiều dự án được cấp xẻ thịt bờ sông! Thời còn là học sinh, tôi thường cùng đám bạn đạp xe quanh các bờ sông ngồi câu cá dưới những tán cây phượng mát rượi... Vậy mà giờ đây giữa nhịp sống bộn bề, lúc mệt mỏi cầm cái cần câu đi dọc bờ sông tìm chút không gian tĩnh lặng thì chẳng còn. Đi đến đâu cũng công trình, nhà xưởng chiếm hết không gian, mang theo nước thải đen ngòm xã xuống nước, công trình nhà ở cao cấp thì độc chiếm khu vực không cho người ngoài vào khu dân cư của họ. Trên bờ như thế, dưới nước thì dòng nước ô nhiễm, nhiều người đi ghe chích cá bằng điện vô tư chẳng cơ quan nào ngăn cản... Giờ có may mắn lắm thì tìm được cái lùm ngồi thả cần câu để tìm phút thư giãn chỉ có mùi nước ô nhiễm, chứ có con cá cắn câu thì hơn cả trúng số... Nghĩ thật buồn! AI CỨU BỜ SÔNG SÀI GÒN ĐÂY Tôi cũng như tác giả, chỉ nói thế này thôi: tư vấn quốc tế hay trong nước cũng vậy, trung thực thì "đói". Những người làm quy hoạch như tôi vẫn không hiểu vì sao, mặc dù đã có quy hoạch, quy chế ở trên, Thành phố vẫn để cho ngày càng nhiều những bờ nước chỉ phục vụ số ít như vậy mọc lên. Bờ sông bị chẻ nhỏ cho nhiều dự án, mất tính kết nối - liên tục, và bị cô lập với phần còn lại của thành phố. Chúng ta vì đâu đã lãng phí, đánh mất cơ hội nâng cao chất lượng đô thị, cải tạo bộ mặt của Sài Gòn khi để tuột những không gian công cộng ven sông cho những dự án không phục vụ cho số đông?". Ai trả lời giùm tui không? Đau lòng quá! Quy hoạch sông cần để ra 1 khoảng rộng hàng trăm m tính từ mép nước cao để làm đường và làm công viên dọc bờ sông. Giờ chưa có tiền thì cứ trừ đất như vậy đã rồi từ từ có tiền sẽ cải tạo tiếp. Không thể cắt xẻ bờ sông thành nhiều khúc như vậy được. Cám ơn tác giả tôi đã đọc xong. Khi nào qua Âu Châu tôi sẽ đi xem ngày xưa họ làm thế nào mà những con ngựa đi trên đường có thể kéo những tầu chở nông phẩm hàng chục tấn, có thể xuôi ngược từ thành phố này đến thành phố khác. Còn bây giờ thì xe hơi, xe hai bánh tha hồ chạy bon bon trên những con đường trải đá, trải nhựa. Nhìn hình ảnh người ta bơi thuyền, chạy xe đạp, chạy bộ thích quá. Về Đồng Nai viết về sông Đồng Nai đi anh Có bờ biển trãi dài từ Nam tới Bắc, có cảng nước sâu, khí hậu 4 mùa, đa văn hóa, thức ăn phong phú, hoa quả quanh năm, sông suối hang động đủ cả. Có nơi nào trên thế giới đầy những yếu tố để làm du lịch như vậy không? Nhìn sang Dubai xem. Họ phải bỏ ra cả đống tiền để xây đảo trên biển, xây dựng những công trình hoành tráng để phát triển du lịch vì các mỏ dầu của họ không còn khai thác được lâu nữa. Liếc qua Sing, Thái đi. Họ hơn ta cái gì mà làm du lịch tốt vậy?Tại sao? Cám ơn tác giả, bài viết rất hay ngay từ khi mình nghe thông tin Cảng Sài Gòn,Cảng Ba Son dời đi mình cũng nghĩ đến viễn cảnh như bài viết ,nghĩ đến một công viên trãi dài dọc bờ sông Sài Gòn nơi mà chúng ta có thể biến thành một công viên về văn hóa,về ẩm thực để phát triễn và thu hút khách du lịch.. nhưng buồn thay " Bạn sẽ khó có cơ hội đến gửi xe, đi dạo hoặc đánh cầu lông, tập thể dục như cách bạn đang sử dụng một công viên công cộng." :( :( Những tiếng nói như chúng ta có thay đổi được gì ko?