Sống vì tiền Những người lính mời tôi uống bia Canada và trò chuyện. Hầu hết họ là các đô đốc, thuyền trưởng và những vị trí cấp cao trong hải quân. Mọi người ăn mặc rất đẹp và đàng hoàng. Tôi nhìn xuống áo mình, hơi cũ, không quá xấu nhưng đây là đồ đẹp nhất tôi có. Lâu quá rồi tôi không có tiền mua áo mới.Tôi tự thấy mình khác với mọi người nhiều. Ở đây, nói về tài chính, họ rất thành công. Tôi có quan điểm sống riêng, làm việc vì đam mê, nhưng gần đây bắt đầu chìm vào nợ nần. Tôi đã phải mượn tiền từ những người bạn thân nhất, tôi thấy có lỗi ghê gớm. Nó giống như việc tôi đang mắc chân trong đầm lầy, càng cố vùng vẫy thì càng lún sâu, chìm trong tuyệt vọng. Nhưng tôi vẫn giữ khuôn mặt hạnh phúc suốt bữa tiệc.Sau tiệc, Raj mời tôi đến một quán bar sân thượng gần đó tiếp tục nói chuyện. Gọi là mời vì trong túi tôi chỉ còn đúng 100 ngàn đồng, và tôi vẫn cần nó để về lại Sài Gòn. Thành thật mà nói chi phí đến Cam Ranh lần này cũng là vay mượn.Đây là cơ hội tốt để xin lời khuyên từ một chuyên gia tài chính về vấn đề của tôi. "Raj, em không hiểu sao, em cố gắng hết sức để làm tốt nhưng vẫn nghèo. Em nghĩ mình vẫn được xem là thành công nên mới có vinh dự được chính phủ mời đến bữa tiệc này, nhưng sao em vẫn không thoát khỏi vấn đề tài chính. Có phải em đã sai khi chọn đam mê hơn tiền bạc không?"."Nghề nghiệp chính của em là gì nhỉ?", Raj hỏi lại. Tôi nói hiện đang tham gia khoảng 10 dự án, viết báo, viết sách, diễn hài độc thoại bằng cả tiếng Anh và tiếng Việt. Tôi vừa nói vừa nghĩ về những việc tôi làm, thấy rất nhiều.Raj đáp, vấn đề của tôi là quá tải công việc. Đúng là chúng ta nên chọn đam mê, làm những điều mình thấy hạnh phúc và sáng tạo, nhưng chỉ nên tập trung một việc thôi, cho đến khi nào có thể cân bằng được tiền bạc và đam mê. Chứ như hoàn cảnh của tôi bây giờ, không biết mấy chục năm nữa mới thành công được cả 10 lĩnh vực đó. "Anh nghĩ em không sai khi chọn đam mê. Jesse có bao giờ nghe về lý thuyết trò chơi chưa?", anh hỏi.Tôi nói đã nghe sơ sơ, nhưng tôi khá dị ứng với những người sống chỉ vì tiền. Anh giải thích, đó là một công cụ để hiểu hơn về kinh tế học. Nó có hai luật chính. "Zero-sum game" là trò chơi có kết quả bằng 0, trong đó bất cứ thứ gì có được bởi một bên đều bị mất bởi bên kia, chỉ những người thu gom lợi tức về cho bản thân mình mà không cần quan tâm đến bất kỳ ai. Luật thứ hai là "hợp tác" - khi mọi người cộng tác, hỗ trợ lẫn nhau bằng cách cung cấp những thứ có ích cho tất cả, qua đó mình kiếm được tiền và ai cũng đều có lợi.Tôi nhận ra rằng kiếm tiền cũng có nhiều con đường, không cần thù ghét việc kiếm tiền một cách cực đoan. Quê tôi giờ có rất nhiều người đổi mới, sáng tạo, họ làm nhiều thứ mang lại lợi ích cho môi trường và cộng đồng, cân bằng giữa thiên nhiên và kinh tế. Tất cả đang tiến triển mượt mà vì mọi người biết cách hợp tác với nhau, vừa tạo ra giá trị cho xã hội, vừa có tiền.Tôi lên đường về Sài Gòn, suy nghĩ rất nhiều. Có thể điểm yếu của tôi là thời gian. Tôi chọn làm quá nhiều việc đem lại ít thu nhập trong khi có thể chọn ít việc lại và tập trung phát triển nó, thu lại nhiều tiền hơn. Nên tập trung vào hài độc thoại, vừa hài hước vừa ý nghĩa như cách tôi vẫn viết cho báo, hay chỉ viết thật nhiều sách mà tôi thích? Tất cả ý tưởng cứ lượn lờ trong đầu. Tôi cảm thấy tôi phải nắm bắt cơ hội này. Thời kỳ đen tối cuối cùng có thể biến mất và mặt trời sẽ ló dạng, ban ấm áp cho tôi.Ngồi ở nhà, uống trà và suy nghĩ về tương lai, tôi biết rằng có rất nhiều người đã chọn sai con đường cho đất nước Việt Nam rồi. Họ chọn "zero-sum game", cố gắng thu tích được đồng nào hay đồng đó về cho bản thân, càng nhiều càng tốt, mặc sức cào nát xã hội. Chúng ta đang tập trung lượm nhặt những con số vô hồn. Từ bé, trẻ em được khuyến khích sao cho đạt điểm cao nhất "hôm nay con được mấy điểm?", lớn lên đi làm thì tập trung vào "số điểm" khác là tiền bạc "lương một tháng được bao nhiêu rồi?", rồi họ cố mua sắm thật nhiều thứ đắt tiền không cần thiết cũng vì mong muốn "điểm" của mình sẽ cao lên trong mắt người khác.Trong triết học, nếu cứ chạy theo những con số thì đức hạnh sẽ bị bỏ quên, đặc biệt là khi một số người ăn gian, tham nhũng để giành lấy "điểm" nhanh hơn so với con đường công bằng, liêm khiết. Đức hạnh là đạo đức và các phẩm chất tốt của con người. Nó đặc biệt quan trọng trong tôn giáo, cả Phật giáo, Kito giáo, Hồi giáo, trong bộ nguyên tắc ngầm của các hiệp sĩ châu Âu hay các đạo sĩ Nhật Bản. Đức hạnh đã đưa chúng ta ra khỏi hang động, hợp tác với nhau tổ chức ra xã hội văn minh.Có quá nhiều người đang tập trung vào túi tiền của họ. Để thay đổi một đất nước mà rất nhiều người chỉ sống vì tiền, nền giáo dục và những người đứng đầu phải chịu khó làm gương, nghĩ tới lợi ích chung của cộng đồng.Tôi nhận ra chúng ta dường như không có đủ thời gian để tập trung giáo dục con trẻ về đức hạnh như ngày xưa nữa, hay ít nhất nó không phải ưu tiên hàng đầu. Rất hiếm nơi nào người ta có thể học được đức hạnh khi mà cha mẹ, nhà trường, công ty chỉ say mê kết quả dựa trên các con số mà quên mất sự trung thực, tử tế, tính chính trực, lòng dũng cảm, tính kiên nhẫn, sự bao dung, khiêm nhường... Giá trị của nó lớn hơn tất cả những con số mà người ta đang đua nhau đi nhặt mỗi ngày.Jesse Peterson(Nguyên tác tiếng Việt) - Có sự giằng xé lớn khi một cá nhân phải lựa chọn sống vì tiền hay sống cho đam mê. Tiêu chí về một người thành công, thành đạt với phần đa con người thời nay là gì? Chẳng phải đó là khi anh có tiền, sở hữu siêu xe, càng nhiều bất động sản, đồ hiệu...càng tốt? Điều quan ngại nhất không chỉ ở việc họ xem tiền như mục đích sống cao nhất, mà ở tư duy bất chấp tất cả để có tiền. Với sự nhìn nhận đó dù đam mê của bạn cháy bỏng đến đâu mà "nhu cầu" của xã hội về khía cạnh đó không cao, thì để bạn tồn tại được đã là cả một trăn trở lớn. Một qui luật ai cũng thấy: trước khi muốn khẳng định mình hay phát triển, bạn cần tồn tại trước. Không ít người đã bị "mắc kẹt" giữa một bên làm sao có tiền để tồn tại, để sống và bên kia là cháy với đam mê của bản thân. Chia sẻ: bạn cứ lựa chọn đam mê, có đam mê rồi thành công (và tiền bạc) sẽ theo đuổi bạn; nhưng cuộc sống không phải khi nào cũng dễ dàng như vậy. Nhưng xét đến cùng, tiền cũng chỉ là vật ngoại thân; có tiền là một hứa hẹn chứ chưa hẳn đã đảm bảo cho hạnh phúc. Huống hồ những tiêu chí như: "Thế nào là Thành công? Hạnh phúc là gì? Ý nghĩa cuộc sống ở đâu?" lại rất khác nhau, phụ thuộc lựa chọn và thái độ sống rất khác nhau ở mỗi cá nhân. Điều đó phụ thuộc vào nền tảng tu dưỡng ở mỗi người để tự hồi đáp cho câu hỏi "Ta là ai? " và làm sao để "Tri túc" (Biết đủ) - những nhân tố luôn gắn liền, mật thiết với Hạnh phúc mà con người vẫn hằng kiếm tìm và theo đuổi. Chào anh Jesse Peterson.Tôi là Nosretep Essej. Tôi cũng giống anh ở chỗ tôi rất nghèo, nhưng tôi cảm thấy rất hạnh phúc, vì tài sản của tôi không thể tính bằng tiền, những công trình khoa học mang tầm cỡ thế giới mà tôi góp công xây dựng đang nằm ở viện hàn lâm khoa học.Bản thân tôi tuy chỉ ăn xôi, ăn bánh mì buổi sáng để đến cơ quan làm việc rồi cuối tháng lĩnh lương đưa vợ, tôi không có nhiều con số về tiền nhưng tôi đi đâu cũng được kính nể vì tôi là một nhà khoa học nổi tiếng, tôi có mặt ở chỗ nào cũng được tiếp đón rất nhiệt tình. Khác với nhiều người tuy có nhiều con số và tiền bạc nhưng xã hội đâu có biết họ là ai, rồi đến một ngày nào đó họ sẽ thấy tiền bạc chỉ là phù phiếm, không có tiền thì cũng khổ nhưng có tiền mà không có hạnh phúc, chết cũng không đem đi được thì tiền là kẻ thù số 1 mà thôi Rất thích các bài viết của anh Jesse. Nếu anh Jesse làm kênh YouTube và nói chuyện về những đề tài tương tự như bài viết chắc chắn anh sẻ có nhiều người theo dõi và có thêm thu nhập để tiếp tục theo đuổi đam mê của mình. Cứ mỗi lần đọc Jesse là thấy được nhiều điều sâu sắc. Cảm ơn anh Thật đau lòng khi nhận ra là đức hạnh ko giúp chúng ta kiếm ra tiền và chẳng ai quan tâm giá trị đức hạnh của chúng ta ngày nay nữa.Và hiện tại đức hạnh quá làm chúng ta lâm vào nghèo khổ. Là một người sống ở nước ngoài, tôi nghĩ Jesse chưa thành công trong việc thay đổi suy nghĩ của người Việt bằng câu chuyện của chính mình. Tôi vẫn nói với sinh viên của mình rằng, theo đuổi đam mê không sai, nhưng mọi thứ chỉ có giá trị nếu như nó tạo ra giá trị. Viết một câu chuyện hay nhưng không ai đọc, hoặc đọc nhưng không rút ra được điều gì cho họ thì thuần túy là lãng phí thời gian. Sống đơn giản, chăm sóc sức khỏe cho bản thân hoàn toàn đúng. Nhưng nếu không tự chủ được về tài chính khi ốm đau, tai nạn xe cộ... Jesse thậm chí còn gặp khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày, thì việc tập thể dục cũng không có ý nghĩa nhiều khi phải chọn thực phẩm rẻ tiền nhưng độc hại. Người ta sẽ nghe theo, nếu bản thân Jesse là một hình mẫu tạo ra giá trị tốt. Còn nếu không thì chẳng khác gì băng rôn cổ động phong trào chăng khắp phố nhưng không ai buồn đọc. Bản chất người Việt cũng không muốn đè ép con cái về điểm số, nhưng áp lực của một xã hội trọng bằng cấp không trọng giá trị khiến họ phải đi theo. Lễ nghĩa ai cũng muốn, nhưng không có thực không vực được đạo. Ngôn ngữ anh viết và cảm mang đầy đủ cái hồn trong câu chữ của người Việt rồi, thế hệ 7x,8x, 9x như các chị gái của tôi đang nuôi dạy con cái vẫn trượt dài theo thành tích các con số thực dụng. Cảm ơn anh vì bài viết đậm nhân văn & đậm cái tình trong câu chữ. Jesse Peterson, bạn viết rất đúng, rất hay. Tôi đọc bạn bất kỳ bài nào mà tôi thấy. Tôi đồng cảm tại sao một bộ phận lớn người Việt muốn con cái học hành giỏi làm được nhiều tiền và những người có tiền thì lại muốn giàu hơn. Chiến tranh trong quá khứ, nền kinh tế lạc hậu, cuộc sống chen chúc, đông dân, rất nhiều yếu tố, lo cha mẹ già, gia đình, vợ con. Muốn thay đổi không phải một sớm một chiều. Không phải ai cũng dũng cảm giữ gìn đức hạnh mình để rồi vợ con đói, hay bị người nhà trong gia đình chì chiết lăng mạ. Tôi may mắn vì tôi dễ nhìn, thông minh, và có người chồng tốt nên tôi có được đặc quyền làm những điều tôi thích và đam mê mà không phải màng đến miếng cơm manh áo. Nhưng tôi không muốn phê bình những người đang cật lực làm việc mà quên đi rằng họ không thích việc mình làm, việc họ làm có thể ảnh hưởng tiêu cực đến người khác. Vì tôi thấu hiểu rằng ai cũng có những gánh nặng mà họ cần giải quyết. Nếu anh Jesse chịu khó đọc văn học Việt Nam, truyện ngắn Lão Hạc: Một người đau chân có lúc nào quên được cái chân đau của mình để nghĩ đến một cái gì khác đâu ? Khi người ta khổ quá thì người ta chẳng còn nghĩ gì đến ai được nữa. Cái bản tính tốt của người ta bị những nỗi lo lắng, buồn đau ích kỷ che lấp mất. CHÚC TÁC GIẢ LUÔN VUI KHỎE.CÓ THÊM NHIỀU BÀI VIẾT NỮA Bài viết của tác giả rất sâu sắc! Anh viết hay và ý nghĩa lắm! Anh nói rất đúng, rất nhiều người giờ sống vì tiền, chạy theo tiền một cách thái quá.Tôi rất ủng hộ quan điểm của anh, có như vậy dần mới có một xã hội văn minh Nhưng cuối cùng vẫn chưa rõ Jesse chọn gì trong mớ bòng bong mà a đang phải đối mặt? Đoạn cuối của bài viết thật là tuyệt vời, đó chính là thực trạmg XH hiện nay: "Rất hiếm nơi nào người ta có thể học được đức hạnh khi mà cha mẹ, nhà trường, công ty chỉ say mê kết quả dựa trên các con số mà quên mất sự trung thực, tử tế, tính chính trực, lòng dũng cảm, tính kiên nhẫn, sự bao dung, khiêm nhường..."Cảm ơn Jesse!