Vào đại học Chị băn khoăn, "tôi không biết với bằng cấp cao cháu có thể kiếm được việc làm tốt hơn hay không, xin thầy lời khuyên". Tôi đáp, vì tôi không biết cháu đang học trong lĩnh vực nào nên không nói cụ thể được. Cách nhìn rằng bằng cấp càng cao càng tốt không phải bao giờ cũng đúng.Cho dù một số nghề nghiệp yêu cầu bằng cấp chuyên sâu, nhưng ngày nay hầu hết việc làm ở mức vào nghề không yêu cầu như vậy. Khác biệt giữa bằng cử nhân và bằng thạc sĩ là ở khu vực chuyên môn hoá. Người tốt nghiệp bằng cử nhân phần lớn có hiểu biết chung trong khi người tốt nghiệp với bằng thạc sĩ là chuyên viên có kỹ năng trong một khu vực đặc thù. Phần lớn các công ty ưa thuê người có bằng cử nhân thay vì bằng thạc sĩ trừ phi họ cần kỹ năng đặc biệt kia. Tất nhiên, nếu con bạn muốn là giáo sư để dạy ở đại học, cháu sẽ cần có bằng tiến sĩ.Tôi cũng đã nhận được nhiều email từ các phụ huynh rằng con cái họ đang tốt nghiệp khỏi đại học nhưng không thể hay vẫn chưa tìm được việc làm. Họ lo nghĩ liệu thị trường giáo dục hiện thời có xứng đáng với tiền bạc và thời gian không. Tôi muốn nêu ra một số vấn đề.Phần lớn các bố mẹ đều muốn con họ vào đại học và có bằng cấp. Tuy nhiên, đại học không dành cho mọi người. Một số người sẽ học tốt nhưng những người khác có thể không và lãng phí thời gian ở đó. Ngày nay, bằng cấp không đảm bảo cái gì, nhưng nhiều bố mẹ vẫn muốn con họ vào đại học vì đó là niềm tự hào của gia đình và là một phần của văn hoá đã tồn tại trong nhiều thế kỷ. Giáo dục đại học là một khoản đầu tư chính cho cả học sinh và gia đình họ. Nó có thể là "thương vụ" tốt nhất hay tồi nhất tuỳ vào kết quả.Vấn đề là nhiều học sinh sắp vào đại học mà không có bản kế hoạch nghề nghiệp nên họ không biết phải làm gì sau khi nhận bằng. Với một số học sinh, bằng cấp là mục đích, không phải điều sẽ đến sau đó và nhiều người sẽ hối tiếc về quyết định này. Song đến lúc đó thì quá muộn.Về căn bản, nhiều phụ huynh cho con cái họ vào cuộc hành trình mà không có bản đồ, không có nơi đến và không có mục đích, nhưng đầy hy vọng. Trong khi có được bằng cấp là khoảnh khắc tự hào với cả gia đình, nhiều người tốt nghiệp sẽ rời khỏi trường mà không có cơ hội kiếm được việc làm tốt. Ngày nay, bằng cấp không đảm bảo cho bất kỳ cái gì chừng nào học sinh còn chưa chọn đúng lĩnh vực học tập, có tri thức và kỹ năng đúng.Vấn đề là trong khi bố mẹ như vậy, nhiều đại học thậm chí không cung cấp các hoạt động lập kế hoạch nghề nghiệp mà để cho sinh viên lựa chọn bất kỳ cái gì họ muốn học. Và sinh viên thường chọn các môn dễ nhất. Các trường muốn lấp đầy mọi lớp học bất kể môn học, và họ biết rằng gia đình sẵn lòng chi trả.Các công ty đang tìm nhân tài ngày càng ít coi trọng việc có bằng đại học bốn năm. Google, Ernst and Young, Apple và IBM nằm trong số những công ty không còn yêu cầu giáo dục đại học truyền thống cho những vị trí lương cao. Giám đốc điều hành của IBM, Ginni Rometty, đã tuyên bố tại Diễn đàn kinh tế thế giới năm 2019 rằng "vấn đề quan trọng nhất của cách mạng công nghiệp thứ tư là khủng hoảng kỹ năng". Bà nói rằng những việc làm có nhu cầu cao nhất sẽ không còn yêu cầu bằng bốn năm mà yêu cầu các kỹ năng khác. IBM đã thành công trong việc thuê nhiều người đã tốt nghiệp từ đại học cộng đồng với chứng chỉ hai năm, các môn học trực tuyến mở cho đại chúng (MOOCs) và các trường nghề như trường viết mã (code). Và tất cả họ đều đã làm tốt. Chỉ hội tụ vào lao động có bằng cấp nghĩa là bạn đang bỏ lỡ hàng triệu người có kỹ năng trên khắp thế giới."Vấn đề là nhiều đại học quá chậm thay đổi và sinh viên của họ được dạy những tài liệu vô dụng và lỗi thời, tới mức chúng tôi phải cung cấp đào tạo bổ sung", bà nói, "thuê những người chủ động tự học từ MOOCs và học trực tuyến, có những kỹ năng hiện thời nhất là giải pháp tốt hơn cho mọi công ty ngày nay"."Rất nhiều người chúng tôi thuê đã không thể vào đại học do chi phí cao nên họ chọn học trực tuyến. Họ có động cơ, quyết tâm và kỹ năng. Đây là những lao động giỏi nhất mà chúng tôi cần", một người quản lý cấp cao nói với khán giả trong Diễn đàn kinh tế thế giới tại Davos. Xu hướng này đang tiếp tục. Vấn đề là liệu mọi người có biết về cơ hội vàng này hay không.Ở mọi nơi, hàng triệu sinh viên đang bước ra từ đại học và sẽ đi làm, nhưng không may, một số người không làm công việc theo điều họ đã học và nhiều người không tìm ra việc làm. Sau nhiều năm học tập với đầy mong đợi, đó là kinh nghiệm choáng váng với họ, và rằng tương lai của họ bây giờ bất định, thời gian ở đại học bị phí hoài. Có sự không tương xứng giữa điều thị trường yêu cầu và điều nhiều trường đang dạy. Tranh cãi về cải tiến hệ thống giáo dục vẫn tiếp tục trong nhiều năm mà không có hành động thực tế nào. Sinh viên tiếp tục tốt nghiệp với các bằng cấp không có giá trị trong khi hàng triệu việc làm chưa được lấp kín ở mọi nước. Thiếu hành động đúng, nhiều người có thể không có việc làm tử tế suốt cả đời.Hôm nay, ở bình minh của cách mạng công nghiệp thứ tư, cả học sinh và gia đình họ phải có đủ thông tin về nghề nghiệp nào đang và sẽ có nhu cầu cao, bằng cấp nào, phẩm chất hay kỹ năng nào họ phải chuẩn bị từ bây giờ để đem lại cơ hội việc làm tốt nhất.Lời khuyên của tôi cho học sinh là không thể chờ đợi thụ động sự giúp đỡ của bố mẹ hay nhà trường mà chủ động lập kế hoạch cho tương lai của mình dựa trên việc suy nghĩ nghiêm chỉnh về nghề nghiệp dài hạn thay vì chỉ cần thi đỗ các kỳ thi và chuyển sang bước tiếp đến tấm bằng đại học mà không học gì thiết thực, rồi thất vọng tràn trề khi không thể tìm được việc làm. Tôi thường nói với học sinh của mình rằng: có việc làm là dễ nhưng giữ nó, liên tục trưởng thành theo nó và tận hưởng điều mình làm trong đời mới là quan trọng.Tại sao nhiều người vẫn tập trung vào việc có bằng cấp thay vì thu nhận các kỹ năng thị trường việc làm đang cần? Tại sao các trường vẫn cung cấp bằng cho ngành mà người tốt nghiệp của họ sẽ khó kiếm việc? Tại sao gia đình cho con cái vào cuộc hành trình giáo dục mà không có kế hoạch, đích đến rõ ràng? Chừng nào chưa có câu trả lời cho những câu hỏi này, mọi sự sẽ không thay đổi gì mấy.John Vũ Thật sự là chưa có câu trả lời và mọi việc vẫn sẽ y như cũ: cứ học đại học xong rồi tính. Quãng đường tiếp theo sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố: năng lực bản thân, điều kiện gia đình, may mắn v.v...Để có được một bản đồ rõ ràng cho từng cá nhân như giáo sư nói e là không thể. Tôi từng là một học sinh, sinh viên, và giờ là phụ huynh, thật sự rất đau đầu, thực tế nó phức tạp chứ không đẹp như lý thuyết. Đa số chúng ta sẽ hành xử theo đám đông, và thật sự không ai biết trước được tương lai. Cứ đi theo đám đông và hy vọng, vì nếu bạn tách ra thì sẽ không có nguồn lực hỗ trợ cho cái ý tưởng đó, trừ một số ít có điều kiện. "Tại sao nhiều người vẫn tập trung vào việc có bằng cấp thay vì thu nhận các kỹ năng thị trường việc làm đang cần?", mình cũng nghĩ như vậy. Địa phương mình là tỉnh miền núi nghèo, các e vùng dân tộc thiểu số có học lực tốt đi chăng nữa thì sau khi tốt nghiệp đại hoc cơ hội xin việc cũng không cao, và mình đã biết rất nhiều bạn lãng phí 4 năm ăn học rồi cuối cùng về làm nương. Lời khuyên mình hay bảo các bạn ấy là, hãy đi học nghề, một cái nghề có thể giúp ích các em, có thể trang trải và đảm bảo trong cuộc sống. Theo chủ quan của mình (mình nghĩ thôi nhé), cơ hội xin việc, đặc biệt là việc làm trong môi trường công, đối với một phần không nhỏ các em học sinh địa phương mình là rất thấp. Nên nếu xác định học tập để có được nền tảng cho cuộc sống, thì hiện giờ đại học không phải là con đường duy nhất. Tôi biết, có cháu học giỏi, tốt nghiệp khoa công nghệ tin học Đại học Bách khoa Hà Nội, nhưng ra trường vẫn phải tự trau dồi thêm các kiến thức và kỹ năng thực hành, bởi cháu nói các kiến thức trong nhà trường chỉ là cơ bản, không đủ để đi xin và làm việc. Điều đó có một phần đúng như những gì ông John Vũ đã nói. Theo cháu, học đại học cũng chỉ là một nền tảng tạo tư duy, và mặt bằng chung giống ngày xưa học hết cấp 2 hay cấp 3 là xoá mù chữ ( đại loại như vậy ). Còn học thạc sỹ cũng không nằm ngoại lệ, nó chỉ chuyên sâu hơn. Tuy nhiên tại sao nhiều nơi yêu cầu bằng đại học, tiến sỹ, thạc sỹ cũng là có lý do của họ : Thường những ai đạt tới những địa vị đó sẽ có một tấm đạo đức tốt, tư duy tốt trong công việc cũng như các mối quan hệ, giao tiếp, điều này có lợi cho công việc.Tuy nhiên cũng như bác nói đại học không phải tất cả, vì trường đời nhiều khi còn tốt hơn, nhưng ở trường đời thì không có sách giao khoa chuẩn, vậy nên đa số vẫn muốn con cái học đại học để một mặt là mình cảm thấy yên tâm cho con cái sau này có một nền tảng tốt, và mặt khác cũng là để cho nó bằng bạn bằng bè .Quan điểm của cháu thì có học hay không có học đại học, thạc sỹ, tiến sỹ thì vẫn phải chuẩn đạo đức, tư duy, và nhân cách sống. Nếu được những cái này giảng dậy rộng rãi và chú trọng nhiều ở cấp 3 thì sẽ rất tốt. Bạn bè tôi hay có câu đùa rằng: những bạn thạc sĩ trừ khi chọn nghề dạy, đa phần là những bạn thất nghiệp, hoặc việc làm không tốt. Tôi thấy khá khớp với những người tôi biết. Có bằng thì chưa chắc xin được việc nhưng không có bằng thì chắc chắn không xin được việc. Do vậy vào đại học là điều bắt buộc xD Đây là điều đúng đắn và chẳng phải là điều các nhà quản lý giáo dục đại học không nhận ra. Thế nhưng phải làm gì để cải thiện điều đó, ai làm và bắt đầu từ đâu thì hầu như tất cả họ không có lời giải. Hoặc không chịu khó để cởi nút thắt cho số đông sinh viên VN trong gần nửa thế kỷ qua, hoặc họ giả ngơ để mọi việc cứ tiếp diễn cho một nghịch lý: Cái xã hội cần thì trường Đại học không có, điều mà trường Đại học dạy cho sinh viên để có tấm bằng thì xã hội không cần. Và cuối cùng, tuy biết rằng đào tạo ra biết bao sản phẩm lỗi và không lỗi (nhưng chẳng đáp ứng yêu cầu của xã hội), các trường Đại học vẫn cứ cắm đầu đào tạo để đảm bảo không mất thu nhập - quyền lợi, bất chấp nghĩa vụ họ phải cung cấp cho xã hội sản phẩm gì Học đại học thực tế là học để làm quen và định hướng cho công việc sau này, vì thế nó phụ thuộc vào ý thức của người học hơn là chương trình học vì một lẽ hiển nhiên không thể có một công thức chung thỏa mãn tất cả các yêu cầu của người tuyển dụng. Đại học cung cấp nền tảng, và cái bằng đại học hay bằng thạc sỹ cần được hiểu là một dạng chứng chỉ chứng nhận rằng người học đủ điều kiện tham gia thị trường lao động chuyên môn ở mức độ cao hơn lao động phổ thông chỉ yêu cầu bằng cấp 3. Dĩ nhiên như GS nói thì đúng là hiện nay có nhiều con đường để tham gia thị trường lao động hơn chỉ là đại học, nhưng vẫn cứ phải là qua đào tạo. Không học đại học nhưng học vài khóa code hay kỹ năng .v.v., đấy cũng là học, và học xong cần có chứng chỉ xác nhận người học đã qua đào tạo, bản chất là như vậy. Đi học là một chuyện, còn đi làm là chuyện khác... Anh con út nhà tôi vừa xong năm thứ hai tại UC Berkeley thì được nhận làm internship mùa hè này cho một công ty viết lập trình cho robots... Vì đang hè cộng thêm thảm họa Covid-19 nên anh làm việc ở nhà với mức lương $32 một giờ, ngày 8 tiếng trên những thiết bị do công ty gởi tới tận nhà (laptop, monitor bự, cellphone, cà phê và tách, ear pieces, khẩu trang và nhiều thứ khác...) Nhưng như tôi nói làm là một chuyện, anh kêu trời vì phải vật lộn với công việc trong môi trường không thể cà rởn chỉ 8 tiếng nhưng anh có thể chơi game trực tuyến với các bạn cả ngày và đêm không biết mệt... Tuổi 20, thông minh, đầy năng lực, tương lai được định hướng rõ ràng, cân bằng trên mọi khía cạnh từ thể chất và tinh thần nhưng nhiều lúc là bậc cha mẹ với đầy đủ chức năng chúng tôi cũng vẫn băn khoăn vì thế giới ngày nay và thế giới của bọn trẻ là một thế giới không cho phép mình lao vào đó... Già và lỗi thời rồi.?!?!... Khóa học năm thứ ba bắt đầu và anh đã trở lại trường với bạn bè và internship cũng ít giờ đi... Tuổi 21 đầy hứa hẹn và bất ngờ sẽ đến... Thôi đành chờ xem.?!??... theo tôi thì kỹ năng quan trọng nhất của mỗi người trong bối cảnh thay đổi nhanh chóng là thích nghi (adaptation). Và để có thể thích nghi thì cần có trải nghiệm càng đa dạng càng tốt. Tôi ở phổ thông học chuyên môn tự nhiên, vào đại học học Quan hệ kinh tế quốc tế, rồi ra trường làm nhiều nghề, từ giảng viên đại học, nhân viên ngân hàng đến quản lý chương trình/dự án và bây giờ là thiết kế dự án phát triển, chưa tính đến các việc bán thời gian như tư vấn doanh nghiệp và dịch sách. Tôi chưa bao giờ tiếc bất kỳ thời gian nào, vì mỗi một thứ đều có thể dạy cho tôi nhiều điều để thành công trong công việc hiện tại, chỉ cần có tâm thức học hỏi. Việc đặt ra một mẫu hẹp nghề nghiệp cho thành công quá sớm có thể hạn chế bạn phát huy sở trường thực sự của mình (mà không phải ai cũng biết sớm). Tôi hơi e ngại với những lời kêu gọi học một số nghề đang hot trong thời điểm hiện tại như công nghệ thông tin, bởi không ai chắc các nghề đó còn hot đến bao giờ (giống việc học kinh tế trước đây của tôi cũng được coi là hot và giờ thì thị trường đã no nê với nghề này). Hãy có nhiều thứ hơn để dự phòng, hãy tự hỏi ví dụ nếu mình không làm coding nữa thì mình có thể làm gì, etc. Bài viết rất thú vị, ông John Vũ đã "bật mí" một số kinh nghiệm quý báu để các bạn trẻ sau khi tốt nghiệp bậc đại học cần nhìn nhận, để trau dồi kĩ năng bản thân. Tuy nhiên bạn đọc cần thấy được rằng: tác giả là người làm lĩnh vực công nghệ thông tin (CNTT), và lời khuyên có lẽ là đối với một bạn vừa tốt nghiệp CNTT. Mà lời khuyên với ngành này chưa chắc đã đúng với ngành khác. Sở dĩ tôi phải viết như vậy vì đọc thấy nhiều comment của bạn đọc dường như đã vội khái quát cho cả thế hệ cử nhân/kĩ sư trẻ rồi.Hiện nay ngoài ngành CNTT còn một số ngành quan trọng khác, ví dụ ngành Y, ngành kĩ thuật công trình, ngành môi trường. Các bạn cử nhân y khoa học 6 năm vất vả, những bạn xuất sắc tiếp tục học thạc sĩ, lấy bằng bác sĩ, như vậy có "lãng phí" không? Không, vì học thêm và thực hành thêm sẽ giỏi hơn và bệnh nhân sẽ yên tâm hơn.Các bạn học kĩ thuật xây dựng công trình, bảo vệ môi trường sau 4 năm học đại học với rất nhiều môn khó, có nên "tự học, tự nâng cao kĩ năng", rồi xin việc không? Tôi lấy ví dụ: Ở Đức, học hết 4 năm đại học kĩ thuật, các sinh viên sẽ học luôn 2 năm thạc sĩ rồi ra làm việc, vì các môn học thạc sĩ mới giúp học viên đủ sức giải quyết bài toán thực tế. Ở Anh, Canada, học xong đại học muốn làm xây dựng, giao thông hạ tầng, năng lượng ... phải đăng kí học và thi chuyên môn rất gắt gao, mất cả năm trời, và phải lấy được chứng chỉ trước khi hành nghề. Vậy bằng cấp ở họ là yêu cầu khách quan chứ phương Tây họ cũng không sính bằng cấp đâu nhé. Vâng, thật sự tư tưởng truyền thống của người Việt rất khó thay đổi. Nhà mình có 2 người làm giáo viên phổ thông và đều hướng tất cả các cháu vào đại học với những nghề như bác sĩ, kĩ sư, quản trị kinh doanh,... mặc dù mình nhận ra có 1 số cháu k thích, nhưng họ k quan tâm hoặc k muốn quan tâm hoặc k chịu quan tâm,...quan trọng là giữ sĩ diện cho người lớn! Tôi đã từng hoc thạc sỹ bên Anh vào năm 1998-1999. Tại thời điểm đó rất nhiều bạn bè cùng lớp người Hy lạp đã nói chuyện với tôi rằng ở Hy lạp một thợ điện, thợ hàn giỏi tìm việc rất dễ dàng, lương khá tốt trong khi các tiến sỹ, thạc sỹ kể cả học từ Anh và Mỹ đều rất khó kiếm việc. Một việc rất cũ và dường như ai cũng biết là chúng ta thiếu rất nhiều trường dậy nghề tốt, đào tạo những cái xã hội cần trong khi thừa trường đại học dậy những điều lạc hậu, thậm chí giáo điều. Không thay đổi gì nhiều trong hai chục năm qua. Nhiều trường dậy những tài liệu vô dụng và lỗi thời .. Thời đại này là phải học rộng. Chứ học sâu thì ra trường nó thay đổi coi như xong.