Công lý trên mạng Nhà lý luận truyền thông, tác giả Douglas Rushkoff là một trong những người đầu tiên chỉ ra điều này vào năm 2011. Ông chứng minh rằng mục tiêu của bất kỳ nhà cung cấp nền tảng mạng xã hội nào là càng có nhiều nội dung do người dùng tạo ra càng tốt. Bởi càng nhiều post, ảnh, video, càng nhiều người like, share, bình luận, càng nhiều sự chú ý của bạn, càng nhiều quảng cáo. Và giá quảng cáo càng cao.Facebook và Google chiếm tới hơn 60% thị phần quảng cáo trên thế giới. Những tỷ đô la họ có được là nhờ hàng tiếng lướt mạng mỗi ngày của chúng ta. Không có bữa ăn nào miễn phí.Khách quan mà nói, mạng xã hội đem đến nhiều lợi ích cho ta trong việc kết nối, kinh doanh, làm việc, học tập. Nhưng ở chiều ngược lại, nó có thể gây thù ghét, kỳ thị, tổn thương, bất đồng và bất công.Vào nửa đêm hồi tháng ba năm ngoái, tôi đã lo lắng lần mò xem mình thuộc thế hệ F mấy liên quan đến một bệnh nhân Covid-19.Tôi đã tham gia một khoá học. Trong trường, nơi khóa học diễn ra, có người tiếp xúc với bệnh nhân 21. Những người tiếp xúc gần vị này đã được cách ly và xét nghiệm.Với xác suất nào đó, nếu người tiếp xúc gần bệnh nhân 21 bị dương tính với virus (tạm gọi là F1), F1 tiếp xúc với F2 trong trường. Và như một vòng quanh khuôn viên trường, tôi có thể "bị". Với lo lắng như vậy, tôi lên mạng tìm kiếm thông tin về ca bệnh.Mặc dù sau đó tôi có thể đi ngủ bởi theo danh sách những người từng tiếp xúc bệnh nhân 21, còn rất xa mới tới tôi. Nhưng tôi không khỏi lăn tăn. Danh tính, chi tiết nhân thân, địa chỉ nhà riêng của hàng trăm người liên quan tới bệnh nhân 21 được phát tán rộng rãi trên Facebook với sự phẫn nộ của cộng đồng, trong khi thiếu vắng thông tin cần thiết để giúp người có nguy cơ nhiễm bệnh an tâm hơn.Trong khủng hoảng, dịch bệnh và các hoàn cảnh khẩn cấp hay cực đoan, thông tin trên mạng xã hội và cách nó vận hành có thể tạo ra các khủng hoảng tâm lý, chia rẽ và bất bình đẳng với những nhóm người khác nhau.Nhìn rộng ra, thời đại Internet chúng ta đang sống có tính kết nối cao. Nó giúp những người cùng quan điểm tìm thấy nhau. Nhưng ngược lại, bạn có thông tin, hình ảnh về cá nhân tôi, bạn có thể đưa nó lên mạng xã hội, khiến tôi bị bôi nhọ và hiểu lầm, tẩy chay và thù ghét ngay lập tức.Hay dù bạn không biết tôi ở ngoài đời, chỉ cần bạn không thích một post của tôi trên Facebook, bạn có thể "báo cáo" tôi. Chưa cần bạn điều tra xem tôi là ai để đi báo cáo chính quyền về việc tôi làm, nếu nhà cung cấp nền tảng - tức Facebook - thấy nội dung của tôi vi phạm quy chuẩn cộng đồng như phát ngôn gây thù ghét hay tin giả, trang của tôi có thể bị khoá, thậm chí tôi có thể bị loại khỏi sân chơi.Những gã khổng lồ công nghệ Twitter, Facebook, Google, Youtube đã thực hiện một loạt động thái để loại bỏ nội dung xấu bởi bất kỳ người dùng nào, bao gồm cả tổng thống Mỹ Donald Trump sau vụ bạo động ở Điện Capitol tuần trước. Luật chơi hôm nay ngày càng phụ thuộc vào người nắm giữ công tắc và vận hành sân chơi dù bạn giữ vị trí xã hội gì ngoài đời thật.Vai trò của các công ty công nghệ trong thế giới ta đang sống đã không thể đảo ngược. Họ tạo ra sân chơi, can thiệp vào luật chơi, có thể làm thay đổi cách chúng ta tiếp nhận thông tin và suy nghĩ, hành động. Mạng xã hội thậm chí thay đổi cách điều hành của các chính phủ. Chính vì vậy mà mối quan hệ chéo giữa ba bên: công dân số, các nhà cung cấp nền tảng và các chính phủ ngày càng trở nên phức tạp.Đầu năm 2020, cơ quan chức năng thống kê có khoảng 800 tài khoản mạng xã hội tung tin giả về Covid-19 tại Việt Nam, và nó tác động nhất định tới tâm lý cộng đồng. Và nhiều tháng qua, ta đã chứng kiến sự lan truyền của phát ngôn gây thù ghét, thông tin sai lệch và thuyết âm mưu về hai chủ đề lớn nhất: đại dịch và chính trị.Tương lai của sức khỏe cộng đồng, quyền riêng tư, sức cạnh tranh trong kinh doanh và cả sự ổn định chính trị của chúng ta phụ thuộc nhiều yếu tố, trong đó có trách nhiệm quan trọng của các nhà cung cấp nền tảng. Đầu tiên, nếu không nghĩ tới việc tạo ra môi trường số lành mạnh, họ sẽ phải trả giá về uy tín và lợi nhuận. Nhưng nếu các chính phủ không kêu gọi và đưa ra quy tắc đầy đủ, phù hợp về trách nhiệm của các nhà cung cấp nền tảng, thông tin trên mạng có thể tiếp tục bị vũ khí hoá.Làm sao tạo ra được môi trường thông tin trực tuyến lành mạnh phục vụ lợi ích công? Ở đó, mọi công dân số được bảo vệ quyền lợi, an toàn và đối xử công bằng?Thứ nhất, về mặt lý thuyết, chính phủ không có lựa chọn nào khác là phải hiểu người dân của mình và tương tác tích cực với họ trên nền tảng này. "Tích cực" tức là không có hành vi gây bất nhất và nghi ngờ lẫn nhau giữa mọi người. Sử dụng mạng xã hội thận trọng sẽ giúp chính phủ đưa được thông tin chính xác đến người dân.Thứ hai, như Philip Strong, giáo sư Y tế công cộng và chính sách, trường Y học Nhiệt đới và Vệ sinh London kết luận, tâm lý lo sợ của con người không nằm trong bản thân mối đe doạ mà ở sự mong manh của các tương tác xã hội. Trước nội dung xấu, thông tin tốt và kịp thời luôn hiệu quả nhất.Tôi tin thông tin đầy đủ và đáng tin cậy từ chính phủ rất quan trọng trong việc đẩy lùi tin giả, tin xấu, trấn an xã hội. Và sự lấp đầy các khoảng trống về luật lệ cùng cách áp dụng luật của chính quyền với nhà cung cấp nền tảng và các công dân số có thể tạo dựng công lý trên không gian mạng.Phạm Hải Chung Không có bữa trưa nào miễn phí, các sản phẩm và dịch vụ được tặng cho bạn đã được trả tiền bởi người khác, hoặc chính thông tin cá nhân của bạn. Ngay cả khi không có ai nhận chi trả, xã hội sẽ phải mang gánh nặng. Mọi bữa trưa sẽ "miễn phí" nếu bạn không xơi!!!Không phải ngày nay mới có "Mạng Xã Hội" và quyền lực của nó!Từ thời phong kiến cũng đã có rồi: đó là mạng Tiếng Đồn!Cái khác biệt lớn nhất giữa xưa và nay: độ bao phủ tác động của 2 thời đại mà thôi: tầm cỡ phường xã và tầm cỡ quốc tế!Vậy tốt nhất là đừng (hay hạn chế) tham gia! Và như vậy là "miễn dịch" tự nhiên mà không cần đến chích vaccine! các người dùng mạng cũng nên tỉnh táo, tự bảo vệ mình và gia đình khỏi tin giả trên mạng. Thứ nhất là khi đọc tin tức gì cũng phải có thói quen phân tích xem tin tức này từ nguồn nào ra, người viết là ai, có đủ trình độ và chuyên môn để đưa ra những thông tin như thế này không. Đọc nhưng đừng có cái gì cũng tin. Thứ hai là, nên cẩn thận những thông tin cá nhân mình đưa lên mạng, những nước phát triển đang dần nhận ra quyền lực của những công ty mạng khi những công ty này nắm trong tay quá nhiều thông tin của người dùng (người dùng thích gì, hay mua gì, quan điểm xã hội ra sao, gia đình bao nhiều người, thuộc thế hệ nào, trình độ học thức,...) BÀI VIẾT RẤT THỰC TẾ. CHÚC LUÔN VUI KHỎE VỚI GIA ĐÌNH Đây là cách nhìn mà không phải ai cũng nhận ra được Bài viết rất hữu ích và rất cần thiết, cảm ơn tác giả. Hy vọng sẽ có một môi trường an toàn và tiện ích cho các công dân số trong thời đại công nghệ và sự gia tăng kết nối trên các nền tảng như hiện nay. Chính những gã khổng lồ công nghệ đã tạo ra sân chơi nên họ nghĩ họ có thể can thiệp vào luật chơi, làm thay đổi cách chúng ta tiếp nhận thông tin và suy nghĩ, hành động. Vậy ngoài các công cụ chế tài pháp lý để xử lý họ (nếu họ vi phạm) thì chính người sử dùng các nền tảng công nghệ đó phải tự nâng cao ý thức, kiến thức cũng như các ứng xử phù hợp để ko trở thành những nạn nhân trong thời đại bùng nổ thông tin và mạng xã hội. Cám ơn tác giả Phạm Hải Chung đã khái quát một góc nhìn rất thực tiễn! Với Facebook hay bất kỳ mạng xã hội nào khác, người tham gia vừa là khách hàng, vừa là công cụ kiếm tiền cho nhà mạng, đó là điều hiển nhiên, không phải bàn cãi! Có điều, ai đang lợi dụng ai, ai hưởng lợi từ ai nhiều hơn thì phần lớn nhà mạng luôn thắng! Các mạng xã hội không phải là miễn phí mà là được nuôi bởi người quảng cáo trả tiền và người dùng miễn phí. Nếu không có người quảng cáo hay không có người dùng miễn phí thì các mạng xã hội không thể sống sót. Mạng xã hội như cái ô tô. Nó có thể chở ma túy nhưng cũng có thể chở hàng hữu ích. Tốt hay không tốt là do người dùng. Facebook hay ngoài đời cũng vậy. Thật giả lẫn lộn. Làm con người thì phải biết suy nghĩ. Bạn thua thiệt này nọ thì do bạn chưa đủ thông minh. Bài viết hay quá, tác giả có cái nhìn thật sắc sảo. "Luật chơi hôm nay ngày càng phụ thuộc vào người nắm giữ công tắc và vận hành sân chơi dù bạn giữ vị trí xã hội gì ngoài đời thật." hay ! Bài viết rất hay và đưa ra góc nhìn mới mẻ. Điều quan trọng là bản thân mỗi người vào mạng chúng ta cũng phải là một thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng, kể cả trong những chuyện đơn giản nhất như like và share. Với Facebook, thực ra nó cũng giống như một cái chợ, cũng có người tốt, kẻ xấu nhưng không phải ai muốn làm gì thì làm mà Facebook cũng phải được quản lý bằng pháp luật của mỗi nước, đó là công lý trên mạng. Thời đại công nghệ đã tạo cơ hội cho chúng ta tiếp cận nhiều nguồn thông tin hơn rất rất nhiều - thông tin bổ ích hay xấu độc đều có cả. Mở toang cửa đón nhận hết thông tin, hay đóng chặt cửa bàng quan đứng bên lề xã hội đều là hai thái cực không phù hợp. Do đó, người sử dụng công nghệ cần phải có kỹ năng để tự sàng lọc thông tin phù hợp. Cảm ơn tác giả đã cung cấp thêm một góc nhìn đáng chú ý cho độc giả!