Thiên đường trong mắt ai? Nếu là tôi của những năm trước, khi vừa rời xa Việt Nam, có lẽ câu hỏi đó sẽ làm lòng tôi se sắt, như cảm giác bàng hoàng sau những biệt ly, như nỗi trống vắng mênh mông không thể lấp đầy.Làm sao tôi có thể quên nơi tôi đã sinh ra, mái nhà tuổi thơ tôi lớn lên, những phố phường tấp nập, những miền quê thanh bình, quên gương mặt những người thân yêu, quên nếp nhăn trên vầng trán suy tư của cha, giọt mồ hôi nhọc nhằn trên áo mẹ, quên những dòng sông nặng phù sa sau mùa bão lũ, những cánh đồng đã nuôi lớn khôn tôi?Edward Said, Frantz Fanon, Homi Bhabha, Stuart Hall đều đã viết về cảm giác chênh vênh, trống trải không thể gọi tên của người xa xứ. Tuy không rơi vào hoàn cảnh buộc phải rời xa quê hương xứ sở như những tác gia đó, tôi cũng không thể dối lòng mình khi chạm vào nỗi nhớ. Dẫu có sải bước giữa đại lộ thênh thang, những tòa nhà tráng lệ, được gặp gỡ những tâm hồn lộng lẫy và thưởng thức những dạ tiệc huy hoàng, tôi vẫn thấy tim mình nhói lên khi nghĩ đến quê hương.Tôi đã từng như thế. Vì khi đó, trong lòng tôi vang lên câu thơ của Đỗ Trung Quân, "Quê hương mỗi người chỉ một/ như là chỉ một mẹ thôi". Và tôi sợ mình sẽ không còn có nơi để đi về, không thể làm người khi không biết nhớ quê hương.Nhưng càng đi xa, tôi càng cảm nhận được quê hương, trong tim tôi, hiện lên như một bản hòa âm với nhiều cung bậc, màu sắc của thời gian và không gian đa chiều. Tôi khước từ mọi định nghĩa đơn giản về nó.Quê hương mà tôi bắt gặp ở Little Saigon - quận Cam, một Việt Nam thu nhỏ trong lòng nước Mỹ với 300 ngàn người Mỹ gốc Việt sinh sống, là quê hương trong hoài niệm rất xa của tôi.Quê hương với thế hệ người Việt lớn lên trên đất Mỹ cũng khác. Họ chưa từng biết đến Việt Nam ngoài những câu chuyện kể, từ ký ức đã nhạt phai theo năm tháng mưu sinh nơi xứ lạ quê người của cha mẹ. Những người Việt ly hương khiến tôi liên tưởng đến vị thần Janus trong thần thoại La Mã với hai đầu nhìn về hai hướng, về quá khứ và hiện tại, về cả hai nơi - Mỹ và Việt Nam.Quê hương của người Mỹ, trong cảm nhận của tôi, cũng đầy mâu thuẫn. Như Mỹ quốc - đất nước xinh đẹp, dù chất chứa trong lòng những nghịch lý, hoài nghi, mâu thuẫn, vẫn luôn bí ẩn và đầy quyến rũ. Những bất đồng hay nổi loạn ở Mỹ đã và có thể sẽ còn xảy ra vì "Giấc mơ Mỹ" không dành cho tất cả. Ở đây có những người đã êm đềm với giấc mơ, trong khi rất nhiều người khác vẫn còn đang thao thức. Và định nghĩa về người Mỹ không đơn giản ở một tấm thẻ xanh hay sở hữu quốc tịch. Khi một ai đó muốn hỏi đi hỏi lại để truy tìm nguồn gốc của bạn sau khi bạn tự giới thiệu mình là người Mỹ, bạn cần đủ tinh tế mới có thể nhận ra được sự kỳ thị đầy ẩn ý đó.Hiển nhiên, nước Mỹ sẽ như một thiên đường nếu ta chỉ ngắm nhìn qua những bức hình trên mạng. Những biệt thự khép kín sang trọng, thơ mộng nép mình bên cánh rừng yên tĩnh, hàng cây rực rỡ đang mùa thay lá, những thung lũng êm đềm, dòng sông mơ màng uốn lượn sẽ khiến ta khao khát được một lần đặt chân đến Mỹ, được thay đổi cuộc đời. Nhưng, mọi thiên đường đều có những góc khuất buồn hiu của nó.Góc khuất đó là những phận đời trôi dạt như Joseph và người tình của anh ta - hai cuộc đời thang lang tìm đến nhau và tá túc dưới chân cầu trước mặt ngôi nhà tôi từng ở. Chỉ cách nhau một con kênh nhỏ, mỗi ngày, mọi sinh hoạt của họ đều phơi bày trước cửa sổ nhà tôi.Cả Joseph và người tình của anh ta đều là người Mỹ trắng. Mỗi ngày, cứ khoảng năm giờ sáng, tôi lại nghe tiếng gào thét thất thanh của Joseph, nguyền rủa bạn tình bỏ rơi anh ta để đi về đâu chỉ có Chúa mới biết. Nhưng cô đều trở về vào buổi tối. Thỉnh thoảng, tôi lại bắt gặp Joseph lang thang ở các siêu thị để lục tìm thức ăn thừa trong các thùng rác công cộng, sau đó tha tất cả những gì tìm được về lại chân cầu trên chiếc xe đẩy hàng của siêu thị. Cô bạn gái của anh thường đứng như người thất thần, áo quần tả tơi với gương mặt rất cô đơn ở những góc ngã tư đường. Thỉnh thoảng, khi từ đại học về nhà, tôi bắt gặp cô đang ôm cột điện, trên tay cầm một chiếc thẻ và lần lượt quẹt đi quẹt lại trong tuyệt vọng. Có lẽ lúc trước, khi còn tỉnh táo, cô đã phá sản hay mất hết tiền trong canh bạc nào đó, để rồi trở nên điên loạn chăng?Nước Mỹ trong mắt tôi còn là bàn tay ấm áp tình người của chủ nhà hàng Việt Nam vẫn chìa ra mỗi tối cho Joseph. Ông trao cho anh những tô phở còn lại của nhà hàng có tên "Sóng sánh nụ cười", tọa lạc ngay phía đầu cầu, chênh chếch với túp lều của Joseph.Nước Mỹ vẫn còn đó những hàng xóm già neo đơn, không gia đình, lìa bỏ cuộc đời khi bệnh Alzheimer trở nên trầm trọng trong cô độc, những sinh viên mồ côi, bệnh tật, nợ nần mà tôi thỉnh thoảng vẫn gặp, và rất nhiều những cảnh đời buồn bã khác.Jacques Derrida, triết gia Pháp, từng nói, điều mới mẻ kỳ diệu như ngôn ngữ và quy luật sẽ được sáng tạo và nảy mầm từ những sự cọ xát văn hóa giữa những người không cùng một quê hương.Là một người Việt đang sống trên đất Mỹ, tôi tự hỏi mình, rằng đôi khi tôi có vô tình quên đi lịch sử của chính mình trên quê hương mới và giá trị mà mình đang theo đuổi?James Baldwin, nhà văn, nhà hoạt động nhân quyền có ảnh hưởng lớn của Mỹ đã viết: "Không phải tình yêu hay nỗi sợ hãi khiến con người mù quáng, mà chính là sự vô cảm của họ".Những mâu thuẫn tưởng như không thể thỏa hiệp trong cuộc bầu cử tại Mỹ vừa qua khiến tôi nhận ra: sự hiếu khách, khoan dung, tình bạn và lòng trắc ẩn dường như xa lạ hơn đối với những người luôn đặt lợi ích kinh tế trên tất cả. Họ luôn quay cuồng dựng lên các bức tường biên giới và cả về địa lý, chính trị và đạo đức con người. Mỹ, hay bất kỳ quốc gia nào, cũng đều có những thực tế ảm đạm buộc con người phải đối diện và đổi thay.Quê hương mà tôi vẫn nhớ da diết mỗi khi đi xa và không được trở về vào những ngày cuối năm cũng đang đổi thay, chuyển động, như mầm xanh luôn trỗi dậy dưới ánh nắng mặt trời. Quê hương của người Mỹ, của thế hệ người Việt xa xứ thứ hai, thứ ba dù có "gương mặt" khác của tôi, nhưng tôi tin chúng tôi đều gặp nhau ở một thiên đường bao dung mà ai cũng mơ về.Võ Hương Quỳnh Lâu quá bặt tin Quỳnh, vẫn đi ngang nhà Quỳnh ở VN mà không thấy bóng dáng người thân của Quỳnh. Cứ nghĩ Quỳnh rời Nha Trang vào SG giảng dạy. Tình cờ đọc tên tác giả thấy nghi quá mở hình lên xem. Ôi đúng người bạn năm xưa. Rất ngạc nhiên bây giờ bạn trở thành nhà văn, một môn không liên quan tới ngành học trước đây. Chúc Quỳnh thành đạt nơi xứ người. Mình đã trải qua gần chục năm lang thang khăp North America. Thành phố chính mà mình sống là Toronto. Downtown.Những khi sải bước trên phố đông đúc, tai cắm earphones văng vẳng lời hát "Only miss the sun when it starts to snow", mới hiểu thế nào là tha hương. Quê hương là ký ức mà ký ức thì lúc nào cũng đẹp, nhưng hạnh phúc chính là ở hiện tại. Thiên đường đôi khi ngay ở trước mắt nếu ta có một cái lăng kính đẹp. Nỗi nhớ quê hương day dứt nhất trong tôi vào những năm mà tôi mới ra trường, phải kiếm 1 công việc có lương cao nhưng ở nơi khỉ ho cò gáy. Tôi xách vali bay từ New Yorrk đến làm việc ở tiểu bang North Dakota, nơi có khí hậu lạnh kinh khủng. Cảm giác càng lạnh càng cô đơn và nhớ nhà.Năm đó, Tết Vietnam đến nhưng bên này là ngày đi làm bình thường. Tôi thèm thức ăn Việt và di quá bận rộn nên chỉ kịp mua vài thứ lặt vặt nhưng tôi quên mua chai nước mắm. Thế là tôi chỉ còn 1 ít nước mắm trong chai và tôi đã phải tiết kiệm nước mắm để ăn Tết Việt. Còn nhớ cảm giác chan nước mắm với nước sôi và ăn ngon lành với ít ray muống luộc và 1 ít tôm chua...Mở nhạc Việt lên và nước mắt cứ thế tuôn trào.Chúc các cô các chú, các anh chị và các bạn một năm mới bình an và hạnh phúc. Ăn Tết vui Xuân an toàn nhé!Jennifer Nguyen Năm nay dịch covid tết ko về quê thăm gđ được trong lòng thấy buồn. Tôi tin ai cũng có lòng trắc ẩn, và khi sống một cách có ý nghĩa, sống vì gđ, con cái, cha mẹ, lớn hơn là cộng đồng, Tổ Quốc thì chính nội hàm của " quê hương" sẽ khiến ta yêu quê hương và luôn nhớ về. Thế giới quá nhỏ bé để ôm mãi nỗi đau đáu sống nơi này mà nhớ nơi kia. Với tôi, quê hương là nơi Mặt Trời mọc đằng Đông, lặn đằng Tây. Phải lên Sao Hoả sống may ra tôi mới có nỗi niềm trống vắng mênh mang như tác giả đây. Nước mắm có thể tìm thấy ở mọi ngóc ngách trên Trái Đất này, Tiếng Việt cũng có thể vang lên ở bất cứ đâu...những thứ đặc trưng ấy nếu muốn ta vẫn có thể tự thu xếp được. Còn cho đến tận cùng, chúng ta vẫn là con người sống chung với con người, những giá trị tốt-xấu của nhân loại là tương đồng ở mọi khu vực địa lý. Cái xấu bị lên án, bài trừ, cái tốt được tôn vinh, không nơi nào công khai đảo lộn các giá trị này. Dù ở quê hương hay không quê hương, khi bước chân ra đường ta đều có xác suất sẽ gặp hoặc thiên thần nhân ái hoặc kẻ khốn gian tham. Giữ một trái tim thơ trẻ để luôn háo hức khám phá, giữ đôi mắt trong để nhìn cuộc đời như nó vốn là, không tô hồng hay bôi đen...điều đó mới giúp ta có được hạnh phúc đích thực của bây giờ và ở đây Năm 2000, tôi đã hủy một suất định cư ở Mỹ cho gia đình tôi gồm 5 người. Nhiều người bảo tôi "hâm". Tôi chỉ cười vì HỌ KHÔNG PHẢI LÀ TÔI. Tôi không khước từ cái ĐANG CÓ để đi tìm cái CHƯA CÓ. Hơn 20 năm qua tôi vẫn tâm đắc với câu hát trong bài hát "Để Nhớ Một Thời Ta Đã Yêu" của Thái Thịnh :"HẠNH PHÚC TRONG TẦM VỚI ... "! Cảm ơn tác giả đã cho bạn đọc có thêm những cận cảnh về cuộc sống người nơi đây, điều mà có lẽ nhiều người còn chưa biết. Bởi vậy: người ta có nhiều nơi để đến nhưng chỉ có một chốn để quay về Những dịp tết đến, xuân về làm cho những người con xa quê trở nên nghẹn ngào, bồn chồn da diết khi nhớ về những kỷ niệm gắn bó với tuổi thơ, tuổi trẻ của chúng ta. Sẽ một lúc nào đó, chúng ta dừng lại tự vấn lòng mình với những câu hỏi muôn thuở: Mình là ai ? Mình sống vì điều gì ?... Vậy nên chúng ta phải càng cố gắng, nỗ lực hơn nữa để học tập, lao động để phát triển bản thân và cũng là tình yêu quê hương. Khi bản thân chúng ta có thành tựu thật nổi bật, thì mọi người sẽ biết quê hương bạn ở đâu. Nhân dịp chuẩn bị đón xuân năm mới, tôi kính chúc Quý độc giả Vnexpress An khang-Thịnh vượng. Vượt qua dịch bệnh, chúng ta-mỗi người dân Việt Nam nỗ lực, ra sức lao động, học tập dựng xây nước nhà. Đóng góp tri thức cho nhân loại, tiến 1 bước dài trên đấu trường Nhân tài của Thế giới. Càng ngày tôi càng thấy Việt Nam quê hương tôi thật sự là thiên đường: an toàn, bình yên, sống tự tại...! Bài viết đầy tính nhân văn về quê hương, cảm ơn tác giả. Nước Mỹ hay đâu đó gọi là phương Tây xa xôi .,vào văn hay trong phim ảnh thì cứ như thiên đường nơi mà bao khát vọng của con người hướng tới. Nhưng toẹt ra thì trao ôi!Cái mà mọi người chưa cảm nhận được một khi các yếu yếu tố xã hội, luật pháp, kinh tế nó tác động đến từng giây phút bạn đang thở. Khi đó bạn mới có được cảm nhận chân thực cuộc sống tha hương nơi không phải của mình. Mỗi việc đều có cội nguồn của nó không thể phai mờ được, giống như môt loại hạt gì đó nó xuất từ một địa bàn nào đó đem gieo ở một vùng khác nhưng khi nó đã trưởng thành ra hoa kết quả thì hoa quả đó vẫn mang hương vị của nó sinh ra ở mảnh đất cuội nguồn của nó. Con người cũng vậy, dù sinh ra và lớn lên không phải từ mảnh đất cha sinh mẹ đẻ nhưng trong tâm trí vẫn luôn hướng về nơi quê hương đất tổ là như vậy. Lãng mạn là vậy thôi chứ tùy quan niệm mỗi người. Tôi có đứa bạn đang sống hạnh phúc viên mãn ở Nhật, có nhớ quê nhớ nhà gì đâu.