Tiến sĩ làm gì? Vì thế, với tôi, đã sang tới Mỹ thì không có lý do gì không xin học tiếp tiến sĩ, trừ khi chẳng trường nào nhận.Tôi hăm hở thi GMAT, nộp hồ sơ vào vài đại học xin học bổng tiến sĩ. May mắn là có chút khả năng toán nên điểm GMAT cũng khá cao. Từ năm 2007, tôi nhập học chương trình tiến sĩ về marketing tại Georgia State University.Được nhận vào chương trình tiến sĩ thật tự hào, tôi ngẫm nghĩ sẵn đề tài thật hoành tráng, thật vang dội về Việt Nam để các thầy hướng dẫn sẽ phải gật đầu đồng ý ngay và tôi có thể hoàn thành sớm chương trình. Đề tài nghiên cứu của tôi về các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu nhập khẩu của Việt Nam, những điều tôi đã được nghe là rất quan trọng với kinh tế đất nước từ hồi học đại học.Gửi đề xuất và xin gặp để trao đổi với giáo sư hướng dẫn, tôi nhận được nụ cười nhẹ nhàng: "Ở đây người ta không quan tâm tới giải pháp cho Việt Nam". Giáo sư Daniel Bello hiền hậu nhưng hóm hỉnh nói với tôi: "Chúng tôi quan tâm tới cái gì đúng cho mọi quốc gia, mọi nơi, mọi lúc. Thôi cứ học, đọc đi đã rồi hãy nghĩ về đề tài nghiên cứu". Gáo nước lạnh ấy vẫn đem lại cảm giác tỉnh người với tôi tới tận bây giờ.Học tiến sĩ dễ bị nhầm lẫn về mục tiêu. Trong các bậc học hiện nay, tiến sĩ là học vị cao nhất. Người có bằng tiến sĩ vì vậy thường được xã hội nể trọng, phát biểu của họ được nơi này nơi kia trích dẫn, thậm chí có người còn được dán mác nghe rất kêu.Ở Việt Nam, học vị tiến sĩ nhiều khi là tấm giấy thông hành, tiêu chuẩn so sánh lựa chọn cho các vị trí quản lý. "Học tiến sĩ để làm quan" cũng là chủ đề được bàn rất nhiều những năm qua. Không có con số chính thức, nhưng theo quan sát của tôi, số tiến sĩ là quan chức khá nhiều.Ngoài ra, có "mác" tiến sĩ, bạn được mời tham gia phát biểu tại các diễn đàn, hội thảo, đi dạy, tư vấn, tham gia hội đồng với các ý kiến được cho là có học thuật và tri thức cao. Tiến sĩ còn đi dạy làm giàu, khởi nghiệp, thậm chí có thể trả lời về mọi vấn đề, trong nhiều lĩnh vực.Chính vì kỳ vọng tiến sĩ phải tìm ra các giải pháp cho xã hội, nên xã hội có vấn đề gì, nhiều người lại réo tên các tiến sĩ, thậm chí mỉa mai "tiến sĩ giấy". Và cũng có lẽ vì vậy, tôi hay gặp nụ cười nhạt: "Bao nhiêu nghìn tiến sĩ mà Việt Nam chả sản xuất nổi con ốc".Cá nhân tôi cũng từng nhầm lẫn như vậy. Nhưng sau này, tôi hiểu ra, mỗi người học có thể có mục tiêu khác nhau, nhưng nếu quan niệm học tiến sĩ để có tấm giấy thông hành cho các vị trí quản lý hay danh tiếng thì không phải.Đến nay, sau khi đã học xong tiến sĩ và về nước tham gia giảng dạy nghiên cứu sinh - những người học để lấy bằng tiến sĩ - tôi gặp lại các đề xuất không khác gì của tôi từ 15 năm trước.Thực ra, tìm ra giải pháp cho các vấn đề thời sự và thực tiễn cũng rất tốt. Tuy nhiên, mục tiêu quan trọng nhất khi làm nghiên cứu ở bậc tiến sĩ không phải đề ra giải pháp thay cho chính phủ, nhà quản lý kinh tế, xã hội. Bởi đây là nhiệm vụ chính của các cơ quan nhà nước được lập ra để điều hành xã hội.Thay vào đó, chương trình tiến sĩ ở các nước phát triển có mục đích đào tạo ra các nhà nghiên cứu chuyên nghiệp. Người làm nghiên cứu ở đây là người nắm bắt, tạo ra tri thức về các quy luật vận động của tự nhiên và xã hội. Sau tốt nghiệp, thường các tiến sĩ muốn tham gia vào tổ chức nghiên cứu như đại học, viện nghiên cứu hay nơi dành cho nhà nghiên cứu.Phần lớn tiến sĩ tại các nước phát triển sẽ trở thành giảng viên đại học, thực chất bao hàm hai nhiệm vụ: tạo ra tri thức (nghiên cứu) và truyền bá tri thức (dạy học). Chính điều này làm cho giảng viên đại học khác với giáo viên các bậc dưới - những cấp mà họ chỉ cần tập trung vào việc dạy.Cũng có số ít tiến sĩ sau đó ra làm trong doanh nghiệp, nhưng các doanh nghiệp không thực sự cần tấm bằng tiến sĩ. Họ cần người làm thực tế, tính toán và hành động để đạt mục tiêu cụ thể của doanh nghiệp.Vậy, tiến sĩ có trách nhiệm gì với việc Việt Nam sản xuất ra con ốc?Trên thực tế, nhà điều hành khi ra quyết định có thể dựa vào kinh nghiệm của mình, thậm chí vào trực quan hay phán đoán cá nhân, trên kiến thức họ đã có. Gợi ý trong các đề tài nghiên cứu tiến sĩ vì vậy thường chỉ mang tính định hướng: nếu làm thế này, về quy luật sẽ đạt được kết quả thế kia.Vì là người nghiên cứu, truyền bá kiến thức về quy luật như các học thuyết, lý thuyết đã được khái quát hóa, được chứng minh, các phương pháp và kỹ thuật để phát triển các quy luật... người học tiến sĩ cũng có thể nêu ý kiến về các lĩnh vực khác mình am tường. Tuy nhiên, chê họ không biết làm đinh ốc thì không đúng. Họ sẽ hữu ích và đúng chuyên môn hơn nếu đóng góp quan điểm hay cảnh báo về những quyết định quản lý đi ngược lại quy luật vận động.Tiến sĩ ở Việt Nam làm gì để đóng góp tốt hơn cho xã hội?Thứ nhất, với nền tảng được đào tạo, họ nên tập trung nghiên cứu các quy luật tự nhiên và xã hội để tiếp tục đóng góp cho tri thức nhân loại. Đóng góp vào kho tri thức toàn cầu cũng là nâng cao vị thế và hình ảnh của khoa học Việt Nam. Các tiến sĩ vì thế rất nên tham gia hoạt động đào tạo đại học và sau đại học, chuyển giao tri thức đã được kiểm chứng qua các công trình công bố có kiểm duyệt tới mọi người.Thứ hai, nếu tham gia công tác quản lý, tiến sĩ nên giúp tạo ra môi trường nghiên cứu và truyền bá kiến thức tiên tiến hơn. Hoạt động nghiên cứu luôn có rủi ro vì mục tiêu là phải tìm tòi quy luật mới. Môi trường nghiên cứu vì thế chỉ đủ tốt nếu khuyến khích lao động sáng tạo, đồng thời chấp nhận được các rủi ro của người nghiên cứu.Thứ ba, tham gia vào hoạt động tư vấn chính sách, công nghệ, kỹ thuật cũng tốt, nhưng các tiến sĩ lưu ý chỉ tập trung vào thế mạnh của mình, không lấn sân các nhà quản lý và chuyên gia lĩnh vực khác.Biết mình ở đâu, có thể làm tốt nhất việc gì cũng là năng lực của tiến sĩ.Nguyễn Vũ Hùng9.000 tiến sĩ Giai đoạn 2005 khi tôi còn học Đại học thì thầy giáo tôi, một phó giáo sư - tiến sỹ học từ Hungary về cũng đưa ra quan điểm tương tự. Sau này tìm hiểu và có cơ hôi ra nước ngoài tôi cũng được kiểm chứng như vậy. Học tiến sỹ chỉ nên hiểu đơn thuần là học cách tự nghiên cứu khoa học một cách độc lập, và bằng tiến sỹ chỉ nên hiểu đơn thuần là giấy chứng nhận anh đã học được cách nghiên cứu. Còn sản phẩm sau khi học xong tiến sỹ mới quan trọng, đó là các công trình nghiên cứu, các sản phẩm nghiên cứu được công nhận, được ứng dụng, được đưa lên những báo khoa học uy tín... Ở VN mình vẫn tồn tại tâm lý tiến sỹ ra làm quan, tiến sỹ biết tuốt ( a là tiến sỹ thì a biết nhiều thứ), tiến sỹ thời nay chỉ được coi là những người chuyên môn sâu, còn giỏi biết nhiều thứ thì học tiến sỹ xong ko thể có được. Ở các trường ĐH, Viện nghiên cứu thì tiến sỹ còn làm khoa học thật, còn nơi khác thì cá nhân tôi nhận thấy đôi khi chỉ là tiến sỹ giấy, sau khi tốt nghiệp có bằng tiến sỹ thì cả đời ko có một công trình nghiên cứu nào. Cách đây vài năm tôi cũng từng tranh luận với ba tôi học tiến sĩ để làm gì khi ông khuyên tôi tiếp tục con đường học vấn. Lúc đó tôi cũng hỏi vài anh khoá trên thì họ nói là một khi có bằng tiến sĩ rồi thì chỉ có thể làm ở trường đại học, viện nghiên cứu thôi, chứ công ty không cần. Thú thật lúc đó tôi không muốn học tiến sĩ, nhưng sau cùng vì muốn ba mẹ vui lòng nên tôi đã xin học bổng và làm nghiên cứu sinh tiến sĩ ở đại học Ghent, Bỉ. Tôi nhận thấy qua mỗi bậc học, tôi là phiên bản tốt hơn của chính mình. Khi học đại học, tôi cần biết cách ứng dụng công thức, lý thuyết sẵn có để giải quyết một bài toán nào đó mà không đặt nặng công thức, lý thuyết đó từ đâu ra. Sau đó, lúc học thạc sĩ, tôi hiểu được lý thuyết sâu hơn, và sau cùng quá trình làm nghiên cứu sinh không những giúp tôi hiểu sâu hơn nữa phần lý thuyết mà còn giúp trang bị cho tôi kỹ năng độc lập nghiên cứu. Nên với tôi, việc học tiến sĩ đã giúp tôi cải thiện bản thân. Hiện tại tôi đang làm một dự án nghiên cứu về in 3D trong kim loại và làm chung những công ty lớn của châu Âu trong lĩnh vực hàng không (GKN Fokker), cơ khí (Siemens, Naval group). Tôi nhận thấy hầu hết đồng nghiệp đều có bằng tiến sĩ và cái hay ở chỗ là họ biết ứng dụng những lý thuyết phức tạp để giải quyết những vấn đề hóc búa trong thực tế công việc. Điều này chứng tỏ là tiến sĩ không nhất thiết phải làm ở trường đại học hay viện nghiên cứu, mà họ vẫn có thể làm ở phòng R&D của những công ty và tạo ra những sản phẩm có hàm lượng trí tuệ cao. học xong tiến sĩ có 2 ý nghĩa: 1 là tương đối có trọng lượng trong chuyên môn hẹp của mình, 2 là bắt đầu biết cách tự mình độc lập nghiên cứu, ngoài ra chẳng có quyền uy gì khác và cũng chẳng có gì kinh khủng nếu lọt ra khỏi chuyên môn đã nghiên cứu!!! thực ra thì làm case study cũng không sao, miễn là có đóng góp mới (hoặc về ý tưởng, hoặc về phương pháp). Nói cách khác, luận án, bài báo là phải có tính duy nhất mà chưa ai làm, nó có thể nhỏ hẹp, nhưng phải quan trọng với hiểu biết hiện tại của lĩnh vực. Còn các dạng ứng dụng (application) như cách các luận án ở VN hiện tại hay làm thì nó gọi là Báo cáo thì đúng hơn luận án vì không có tính mới, hoặc tính mới không đủ quan trọng để gọi là đóng góp (contribution) "Ở Việt Nam có rất nhiều tiến sĩ chưa qua kỹ sư", nói như vậy để hình dung tiến sĩ kỹ thuật ở Việt Nam, kể cả đào tạo ở nước ngoài về, có nhiều người chưa hề đụng chạm đến thực tiễn, và bản thân họ có khi cũng không muốn. Tiến sĩ kỹ sư nghiên cứu vấn đề khoa học nhưng sau đó cần đem áp dụng vào thực tiễn thì nghiên cứu mới có giá trị, còn không thì những phát minh trong công trình nghiên cứu sẽ mãi năm trong ngăn hồ sơ. Tác giả viết nhiều ý đúng nhưng chưa đầy đủ, ngay cả con ốc bây giờ cũng đang còn là đề tài nghiên cứu của nhiều nghiên cứu sinh về vật liệu, đặc tính, giá thành khi áp dụng vào thực tế chứ không phải phải đơn giản con ốc là con ốc. Cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Vũ Hùng đã nói hộ nỗi lòng của bao nhiêu người bị dè bỉu là TIẾN SĨ GIẤY. Tôi cũng có học vị tiến sĩ, cũng làm công tác nghiên cứu và giảng dạy mấy chục năm. Đến khi nghỉ hưu tôi có thể tự kiểm điểm và không thẹn với lòng khi nói rằng tôi đã sống một cuộc đời không hoài phí vì cũng đã có một chút tri thức đóng góp cho đời. Ngoài ra, còn vì một lẽ khác nữa, là vì tôi không tơ tưởng đến việc xếp hàng xin mấy cái học hàm phó giáo sư và giáo sư! Tiến sĩ ngành xã hội (bao gồm cả ngành kinh tế) chỉ là những nhà chuyên về nghiên cứu, còn tính thực dụng rất thấp. Hầu hết những tiến sĩ ngành xã hội chỉ để đi dạy học, nếu đi làm việc ở công ty, hay khởi nghiệp thì bằng tiến sĩ không có ý nghĩa gì. Khi lấy được bằng tiến sĩ tôi thấy nó không còn quan trọng nữa. Trong các bài viết của mình tôi không dùng từ tiến sĩ nữa. Tôi nhất trí quan điểm của PGS - TS Nguyễn Vũ Hùng. Tôi cũng là tiến sỹ, được đào tạo bài bản. Tuy nhiên, TS chỉ là người nghiên cứu khoa học, tạo ra tri thức ở lĩnh vực chuyên ngành, chuyên sâu mà mình nghiên cứu. TS có thể không giỏi quản lý, kinh doanh...và không phải lĩnh vực nào cũng "biết tuốt". còn ở VN, tôi thấy có một số bộ phận. Học xong đại học chưa có việc làm (đồng nghĩa với kiến thức thực tế không có) thì thi học tiếp Thạc sỹ. Tôi không hiểu được. Tôi đã phỏng vấn một số bạn, ứng viên khoe em có bằng Thạc sỹ (nhiều trường hợp bằng đại học 1 trường, nhưng bằng Thạc sỹ lại là trường khác - khác hẳn nhau về ngành nghề nhé) nhưng kiến thức thực tế đều không có, không đáp ứng. Rồi các bạn học trung cấp, cao đẳng cứ học xong là lại đăng ký thi lên đại học, có thể sau đó lại học lên tiếp. Trong khi thực tế nhiều đơn vị khi tuyển xong đều đào tạo lại cho phù hợp với doanh nghiệp mình. Theo ý kiến riêng của tôi, các bạn học xong nên đi xin việc và đi làm, sau vài năm thì có thể xin đi học nâng cao lên, như vậy kiến thức thực tế đã có thì khi học cao lên sẽ dễ tiếp thu hơn, các bạn cũng dễ dàng nhận ra mình cần học nâng cao lên ở ngành nghề gì cho phù hợp với công việc của mình. Cái bằng chỉ là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Giờ các doanh nghiệp (như Công ty tôi chẳng hạn) chỉ có quan điểm: bạn sẽ làm được gì trong doanh nghiệp chúng tôi và bạn có tư duy gì để phát triển doanh nghiệp. Còn cái bằng (đúng chuyên môn tuyển dụng) chỉ là tấm vé để chúng tôi mời bạn phỏng vấn mà thôi. Cảm ơn Thầy rất nhiều! Theo tôi câu hay nhất là : "Biết mình ở đâu, có thể làm tốt nhất việc gì cũng là năng lực của tiến sĩ." Rất đồng tình với nội dung bài viết. Đã có thời điểm "sau một đêm thức dậy bỗng trở thành tiến sỹ". Bạn đến các trường đại học VN tham khảo danh mục các đề tài luận án tiến sĩ thì sẽ thấy có thể dùng để làm luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp đại học cũng được... Từ Thạc sĩ học lên Tiến sĩ đòi hỏi tư duy cao hơn rất nhiều so với từ Đại học lên Thạc sĩ, đặc biệt là sự tiến triển về mặt tư duy, phương pháp nghiên cứu, và cả cách đánh giá - tổng hợp - xử lý các vấn đề không những trong khoa học mà trong cuộc sống. Tiến sĩ vẫn rất cần cho công tác R&D của các công ty, tập đoàn lớn, tại sao phải lớn mới phát huy được đóng góp của tiến sĩ thì ai cũng hiểu rồi. Các nền móng của sản phẩm công nghệ chúng ta sử dụng ngày nay vẫn phần đông là sản phẩm R&D của các tiến sĩ mà dân thường vốn không biết hoặc cũng chẳng quan tâm nên khi nói chuyện phiếm thường trách họ. Trình độ Kỹ sư đã có thể R&D cho ra các sản phẩm rất tốt, rất gần với ngươi dùng rồi nhưng họ đa phần là người vận dụng giỏi các nghiên cứu đã có chứ không phải là người khai phá ra các hướng đi hoàn toàn mới như các tiến sĩ. Tóm lại, nền móng là tiến sĩ, ứng dụng là kỹ sư, để nói tại sao không sản xuất nổi con ốc thì vấn đề không nằm ở trình độ của tiến sĩ hay tay nghề của kỹ sư mà nó nằm ở phạm trù quản lý và chiến lược phát triển của chúng ta