Tết của Chẩu Đứa bé mệt nên thiếp đi, hai vợ chồng giở gói mỳ tôm ra nhai sống, dốc cạn chai nước suối để uống cùng.Tôi dừng lại, hỏi chuyện. Gia đình bé mọn này đã vượt 2.000 km từ TP HCM về đây. Chặng đường phía trước vẫn còn xa vì quê họ ở huyện Mường Tè, Lai Châu.Tôi thấy chiếc xe máy cà tàng, lốp mòn, phanh vẹt đã chở ba người và tải hành lý lỉnh kỉnh kèm chiếc lồng gà. Trong lồng, một gà trống và đôi gà mái cũng xơ xác. Chẩu bảo, có những lúc hai vợ chồng kiệt sức, tiếng gáy từ chiếc lồng sắt lại giục họ đứng lên đi tiếp.Hồi tháng 9/2021, vợ chồng Chẩu chỉ là một trong nhiều gia đình rời bỏ các đô thị phía Nam. Khoảng 2,2 triệu người hồi hương do ảnh hưởng của đợt dịch thứ tư kéo dài, theo số liệu của ngành Thống kê tới 15/12/2021.Chẩu kể với tôi, vợ chồng họ làm công nhân da giày nhưng thất nghiệp vì dịch. Cả nhà ở trọ có bảy mét vuông. Suốt bốn tháng chỉ ngồi trong phòng mái tôn nóng nực, tiền không có, việc làm không, phải nợ tiền trọ và sống nhờ thực phẩm từ thiện.Nếu ví nền kinh tế như chiếc xe đạp, khi bánh xe ngừng quay, những lao động ráo mồ hôi là hết tiền sẽ ngã đầu tiên.Lúc thu hành lý về quê, Chẩu buồn phát khóc khi nhận ra gần 10 năm bán sức trong công xưởng chỉ còn lại bốn tháng nợ tiền nhà, ba con gà ở góc bể nước, ít quần áo và đồ dùng cá nhân.Vài hôm sau, Chẩu về đến Mường Tè, tôi gọi điện. Chẩu đang cuốc đất làm rẫy, y như lúc trước khi "đi miền Nam". Tài sản so với trước khi làm công nhân còn thêm món nợ gần 7 triệu.Đại dịch xuất hiện như cơn gió lật tung bất cập của thị trường lao động. Những năm qua, Việt Nam thu hút đầu tư nước ngoài bằng lợi thế lao động giá rẻ. Nhưng chính đại dịch đã cho thấy mặt trái của mô hình kinh tế thâm dụng lao động giá rẻ. Trình độ thấp kéo theo thu nhập thấp.Hàng triệu lao động đang bán sức để nhận lại đồng tiền chỉ duy trì cuộc sống tối thiểu. Đa số người nhập cư tại các trung tâm công nghiệp như Chẩu không tiếp cận được nhà ở xã hội, phải thuê trọ tạm bợ, con cái ít cơ hội vào trường công. Họ nằm ngoài vùng phủ sóng của mạng lưới an sinh, thậm chí có người không bảo hiểm xã hội, y tế.Mấy năm trước, khi đi thực tế để viết phóng sự về cuộc thiên di của nông dân miền Trung, miền núi phía Bắc vào các tỉnh công nghiệp phía Nam, tôi nhận thấy họ ra đi chủ yếu vì lực đẩy chứ không phải vì lực hút. Sinh kế ở quê quá khó khăn mới phải ly hương. Tôi gặp nhiều lao động di cư cứ chạy vòng quanh, vì mưu sinh mà phải bỏ quê lên thành phố, rồi lại bỏ phố về quê, lăn lóc trong cái vòng luẩn quẩn. Tất cả đều tạm bợ và không thể tìm ra khâu "đột phá" để thay đổi đời mình.Kỳ họp bất thường của Quốc hội hai tuần trước đã thông qua gói hỗ trợ để hồi phục kinh tế. Tôi chú ý đến vài kiến nghị dành ngân sách cho đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hậu đại dịch như giải pháp căn cơ cho tăng trưởng.Một doanh nhân cũng chia sẻ với tôi ý tưởng mở trường dạy công nhân trên Internet. Ông cho rằng cách dạy truyền thống không thể chuyển đổi năng lực cho hàng triệu lao động trình độ thấp. Nhưng nếu dạy trực tuyến đại trà, kích hoạt khả năng tự học, người lao động có thể tiếp nhận nguồn kiến thức mới, kỹ năng mới, vừa có thể vừa học vừa làm.Nếu mỗi ngày họ học hai tiếng, khoảng ba năm sẽ có kiến thức tương đương đại học, nhiều công ty sẽ tuyển dụng ngay với thu nhập cao, vị này nói. Nếu nhà nước bắt tay với các đơn vị dân doanh mở ra những "trường đào tạo công nhận giá rẻ online", thị trường lao động Việt Nam rất có thể được chuyển hóa. Cho những công nhân muốn học cơ hội, bởi ai cũng cần cơ hội và đất nước sẽ có thêm lựa chọn.Chất lượng tăng trưởng liên quan chặt chẽ tới chất lượng nguồn nhân lực. Việt Nam không thể thoát khỏi mô hình tăng trưởng thâm dụng lao động giá rẻ khi lực lượng chính ở các công xưởng vẫn chỉ học hết cấp ba như Lý A Chẩu.Tôi cứ nghĩ lần trở về này, Chẩu sẽ chấp nhận cuộc sống cuốc rẫy làm nương. Nhưng tôi mới nhận điện thoại của Chẩu báo tin đã trở lại TP HCM xin quay lại nhà máy vì "ở Mường Tè mấy tháng không làm gì ra hai triệu".Chẩu đã hy vọng vào thưởng Tết. Nhưng lãnh đạo công ty vừa thông báo, thưởng Tết năm nay không có vì phải dừng sản xuất mấy tháng. Chẩu chẳng đình công phản đối như đồng nghiệp, tìm cách tăng thu nhập bằng đăng ký làm thêm giờ xuyên Tết. Tết này, Chẩu ở lại phòng trọ bảy mét vuông và công xưởng như ngày thường vì không đủ tiền về thăm vợ con.Nghe tôi nói nếu có gói hỗ trợ công nhân hay lớp học cho công nhân sẽ báo sau, Chẩu cũng hy vọng về cơ hội của mình. Chẩu bảo muốn học để nâng cao trình độ, có lương thưởng cao hơn, "nhưng tăng ca đến 10 giờ đêm nên chưa biết thế nào".Phùng NguyênMột Việt Nam 'giá rẻ' Ngồi thẫn thờ tựa cửa ở một vùng quê , Mình ngẫm nghĩ mới cách đây hơn tuần còn vật lộn trên đoạn đường gần ngàn rưởi km .... tay vội lau vài giọt mồ hôi khi Mình vừa cuốc xong khoảnh đất trước căn chòi để xuống giống cho vụ mùa ...trước mặt là vùng đất được đánh xới lên , thỉnh thoảng có cơn gió mang theo mùi của đất cho khứu giác mùi khó tả . Mình nằm trong số hàng vạn công nhân ở khu công nghiệp trong Nam , gần 12 năm hai vợ chồng gặp nhau trong cty, cùng hoàn cảnh thôi về ghép chung để giảm bớt tiền trọ ,bữa cơm ra mắt chỉ vài chai bia và đĩa thịt heo quay thêm quả dưa leo thế là xong lễ, giờ đây ở quê, vợ ra thị trấn phụ làm ở một quán ăn còn thằng Tí và cái Tủn ở nhà ông bà Nội . Mau thật , thoáng qua đã gần hết năm còn vài hôm là đón Tết Nhâm Dần , vợ đt nói ngoài thị trấn đông vui bà con đi chợ sắm tết ,buồn , khi chỉ còn hơn trăm ngoài và mong vợ có tháng lương tốt hay bà chủ thưởng để mua vài cái bánh chưng và có nồi thịt kho hột vịt cho vẻ ngày tết, chứ tết với người nghèo cũng chẳng dám mơ mộng, mong Tết qua mau để xem tình hình thế nào vào tiếp phía Nam, dù sao cũng có đồng lương mưu sinh còn ở quê không việc gì nhiều để kiếm tiền. Buồn, và Mình tiếp tục đánh đất tơi lên tạm quên những náo nức khi mùa xuân về. Từ lúc nào tốt nghiệp cấp 3 trở thành trình độ thấp? Để người dân vượt ngàn dặm kiếm việc làm là vì đâu? Xin đừng nâng cao trình độ phổ cập lên đại học: vừa tốn kém thời gian, tiền bạc, vừa kéo lùi chất lượng bằng cấp. Làm ơn đưa kiến thức thực tế vào trung học và các trường đào tạo nghề. Các nhà giáo dục: xin hãy coi trọng chất lượng học vấn hơn bằng cấp. Tôi thích nhất đoạn: họ ra đi vì lực đẩy chứ không phải vì sức hút... Bức tranh tác giả vẽ về gia đình anh Chẩu thật hiện thực và với cùng thương xót.Rất đồng ý với tác giả về việc cần phải chuyển mô hình từ lao động tay nghề thấp sang DẦN ra tăng giá trị qua lao động tay nghề cao hơn.Định hướng đúng nhưng cần phải có một kế hoạch vừa thực tế, vừa toàn diện mới hình giải quyết được bài toán này.Tôi thấy học trực tuyến là một phần nhỏ của giải pháp. Tôi nghĩ, kiến thức học trong nhà trường (đại học) không thôi thì chẳng làm gì được nhiều. Kỹ năng có được nhờ thực hành nhiều. Nếu kiến thức mà ko có điều kiện thực tập để ứng dụng thì cũng vô ích.Vậy nên, phổ cập kiến thức trực tuyến giải quyết được vấn đề chi phí học. Cần khuyến khích các doanh nghiệp nhận thực tập sinh nhưng ko phải để bóc lột họ.Chiến lược gia tăng giá trị của ngành nào cũng là một vấn đề ko nhỏ. Ko thể ngành nào cũng là mũi nhọn được. Mục tiêu đặt ra trong vòng 10-20-50 năm là gì? Xu hướng thế giới là như thế nào? v.v.Không giải quyết đồng bộ thì mở được điểm thắt nút ở đây thì chỗ khác sẽ lại bị thắt hoặc bục ra. Còn biết bao nhiêu hoàn cảnh như Chẩu vì đại dịch mà bỏ phố về quê rồi lại bỏ quê quay lại phố? Mong cho họ có được cơ hội để thay đổi hoàn cảnh và có được một cái Tết bình an. Một góc nhìn rất hay nhưng tôi muốn nói thêm vài điều. Hiện nay kinh tế việt nam khá phụ thuộc vào vốn FDI nước ngoài nhờ vào nhân công giá rẻ, nếu chỉ tập trung chuyển đổi lực lượng nhân công giá rẻ này thành tay nghề có trình độ cao với mức lương cao hơn thì cần xem xét tạo cơ chế cho phép thành lập nhiều doanh nghiệp để tạo ra nhiều việc làm trình độ cao nếu không việt nam rất dễ rơi vào bẫy thu nhập trung bình vì vốn FDI sẽ chuyển đi qua các nước có nhân công giá rẻ hơn. Tại sao không thay đổi ngay trong chương trình giáo dục phổ thông, khi họ còn trẻ, chỉ lo học chứ chưa phải lo làm, đề cao hướng nghề, hướng nghiệp, thay vì hướng tới cái bằng, tốt nghiệp rồi không biết làm gì cả, mà phải đợi họ lớn mới lo đào tạo lại, lớn rồi vừa lo cơm áo gạo tiền + lo học nữa là sao? Học hết lớp 9 cũng có thể thành CN giỏi, hà cớ gì cứ phải hết 12, ai có chí hướng (thiểu số - chứ ai cũng ĐH ra rồi làm CN hết ah) thì học tiếp, hoặc sau vừa làm vừa học càng tốt chứ sao.P/S: cách đây 25 năm, mình làm cho cty Nhật, mới đầu họ tuyển kỹ sư vào làm tổ trưởng SX, tại sao vậy, vì nhiều và lương rẻ quá (khối VF 200 ứng viên kỹ sư họ lấy có 3), sau họ hạ xuống trung cấp (rẻ nữa), rồi sau cùng họ đưa CN giỏi lên, khỏi cần = cấp, vẫn làm tốt mà. Đáng buồn là sau 25 năm ngành giáo dục - dạy nghề vẫn vậy. Tôi ở Sài Gòn vài chục năm nay rồi. Chưa nói chuyện đợt dịch Covid thứ tư vừa qua tràn tới làm nhiều cơ sở sản xuất, từng gia đình, từng người lao động "xơ xác". Mà, những năm trước đây khi không có dịch Covid. Tất cả những người lao động phải tha hương tới Sài Gòn, tới Nam Bộ mưu sinh. Đều không có gì dư giả cả. Cứ mỗi dịp cuối năm, cận Tết, nhìn dòng người ken kín về quê. Rồi qua tết, lại phờ phạc ly hương. Mấy triệu đồng dành dụm được, "rải đường", chút quà cho gia đình, chi tiêu Tết... Lúc ly hương, có khi còn xin tiền lộ phí. Câu chuyện ở đây là, mỗi cá nhân người lao động cần " định vị" được mình. Cần so sánh được, thu nhập của mình ở nơi đất khách quê người, trừ chi phí còn lại gì? Cũng mảnh đất cằn cỗi nơi quê nhà. Nếu, đầu tư khác đi, sẽ có thu nhập không kém bán sức lao động nơi xa. Nơi xa ấy, chỉ là tiền "ăn xổi, ở thì". Sau mươi năm bán sức trẻ. Người lao động trở về quê với tuổi cao, bệnh tật. Bởi vì, đến 35, 40 tuổi là chủ lao động không muốn " xài" rồi. Và, người lao động, phải làm từ đầu và xin trợ cấp xã hội. Miền Bắc cũng có khu công nghiệp hoặc Hà Nội ít nhiều cũng có cơ hội việc làm mà sao phải đi xa mịt mù vậy Chẩu ơi? Thôi thì tìm cái ao nào ở gần nhà một chút cho đỡ vất vả mà, chúc cả nhà Chẩu bình an và sớm ổn định Chẩu nghen. Bài viết rất hay ...Nhưng thật tiếc nhiều thanh niên không chịu khó học nên cứ muốn học nhanh rồi làm công nhân để nhanh kiếm tiền ....sau đó ngộ ra muốn học tiếp cũng không được nữa ....do thói quen ....do tuổi tác...do ......Nói gọn lại đã mua rau sống về ăn thì không thể bốc ra để làm giống được . Tôi thấy nhiều người VN được cái chăm chỉ, chịu khó nhưng chưa có tinh thần học hỏi, tầm nhìn ngắn. Cứ nghĩ làm công nhân thu nhập nhiều khi hơn cử nhân đại học nhưng không thấy rằng làm công nhân thì dạy 1 biết 1 còn học xong đại học (học tử tế chứ không phải chỉ để có tấm bằng) thì dạy 1 phải biết ít nhất 4-5.Tôi đồng ý là phải có thực hành nhưng không có tư duy đúng thì thực hành cũng không tăng được năng suất lao động. Dạy online nên dạy cơ bản, rèn tư duy, ý thức chuyên nghiệp thông qua thái độ học tập. Sau đó thực hành để nâng cao kỹ năng. Em cũng là một người chuyển từ tỉnh khác đến, để tiếp cận được nhà ở xã hội là điều không dễ dàng gì, chưa nói gì đến tầng lớp lao động " ráo mồ hôi là hết tiền như anh nói", Bản thân em cũng mua nhà ở xã hội, nhưng do là ng tỉnh khác nên không được rải ngân vốn của ngân hàng chính sách. Thử hỏi có những chính sách không đồng bộ như vậy thì làm sao dân nghèo có thể thoát nghèo được. Trong các khu công nghiệp, không thiếu gì những hoàn cảnh thương tâm như anh Chẩu. Em đồng ý với tác giả về việc thay đổi nhận thức, cách đào tạo tay nghề, trình độ của người lao động, nâng cao năng suất và giá trị lao động Từ khi đại dịch covid xảy ra đến giờ tôi theo dõi rất nhiều những hoàn cảnh khó khăn của người nghèo, của bà con công nhân trên các trang thiện nguyện có Tâm và có Tầm. Thì quả thật bài phân tích của nhà báo rất đúng để các giới chức trách nhiệm quan tâm tìm ra cách giải quyết tốt nhất cho xã hội. Tôi đọc mà buồn thương phát khóc vì tôi hiểu tất cả những gì nhân vật đã, đang và còn sẽ trải qua. Đất nước ta còn nhiều lắm những cuộc đời như vậy. Còn con của họ, thế hệ tương lai của đất nước. Đồng bào ta cùng giúp nhau đi. Nghèo khó không nhà cửa ruộng vườn thì đừng ham đẻ nhiều thì 2 VC một đứa con không quá áp lực.