Nhà nước và robot Xung quanh tôi, số người làm việc trong ngành bán lẻ ở các siêu thị, cửa hàng quần áo, ngân hàng đều đang giảm mỗi ngày. Ở siêu thị nhỏ gần nhà nơi tôi hay ghé, trước đây có ba nhân viên giờ chỉ còn hai. Giảm một người, nghe có vẻ không đáng kể, nhưng nếu tính trên quy mô lớn, số chỗ làm đã giảm đi hơn 30% chỉ bởi chuỗi máy tính tiền tự động. Không chỉ với ngành bán lẻ, ở chi nhánh hai Ngân hàng Barclays và Natwest nơi tôi hay lui tới, năm ngoái các nhân viên còn tiếp đón khách hàng, nay chúng tôi tự bấm lệnh và giao dịch với máy.Chuyện không phải chỉ ở Anh. Bạn tôi, chủ một doanh nghiệp ở Việt Nam đang đầu tư nông nghiệp vận hành bằng trí tuệ nhân tạo, có hệ thống theo dõi, phân tích đến từng cái cây, con vật nuôi, đảm bảo có thể làm nông nghiệp sạch và minh bạch. Công nghệ anh đang học từ nước ngoài có thể làm mã theo dõi đến từng qui trình trồng trọt, chăn nuôi của sản phẩm. Bạn nói sẽ chẳng cần thuê nhân công để theo dõi trang trại như trước mà máy tính sẽ cập nhật và phân tích chi tiết hết.Tôi đọc báo, thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp cho biết đang tự động hóa, tuyên bố giảm hàng chục, hàng trăm nhân lực. Ví dụ như hãng gốm sứ Minh Long tuyên bố đang ứng dụng công nghệ mới, 400 người làm việc cho công nghệ cũ nay tự động hóa chỉ còn cần 15.Vậy robot sẽ cướp việc, thất nghiệp sẽ tràn lan? Không hẳn vậy, nếu nhà nước ứng biến kịp thời.Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa mở ra rất nhiều cơ hội mới. Lao động tay nghề thấp có thể bị mất việc, nhưng nền kinh tế sẽ cần nhiều hơn các vị trí có trình độ tri thức, kỹ năng lập trình, phân tích dữ liệu mà nhân viên tính tiền ở siêu thị không có. Bạn tôi nói nếu đầu tư thành công dự án nông nghiệp thông minh sẽ cần tuyển thêm kỹ sư máy tính để giúp quản lý nông trại. Nhưng anh sẽ cho nghỉ việc người tưới nước, bón phân. Nhân viên ngân hàng không mất việc hết, rất nhiều vị trí mới trong lĩnh vực ngân hàng số đang bùng nổ.Thế nhưng, những người ngồi ở quầy giao dịch nhận tiền mặt gửi vào tài khoản không thể ngủ qua đêm rồi trở thành chuyên gia công nghệ ngân hàng.Độ vênh này rất lớn và là vấn đề chính phủ bắt buộc phải tính đến. Bởi khi nhiều người thất nghiệp sẽ tạo sức ép lên hệ thống an sinh xã hội, kéo mức lương lao động phổ thông xuống rất thấp so với lương người có trình độ - vốn là "mặt hàng khan hiếm" ở bất kỳ nước nào tôi đi qua. Bất bình đẳng xã hội vì vậy sẽ ngày càng tăng.Chìa khóa của vấn đề ở đâu? Là công tác hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động mất việc. Chẳng hạn ở Anh, nhiều người chuyển qua học làm thợ điện, thu nhập vẫn rất tốt và nước Anh vẫn đang thiếu rất nhiều thợ điện. Những người muốn học làm thợ điện hoặc các nghề khác có thể đăng ký các chương trình "học việc" - nghĩa là được trả lương để làm trợ lý, theo học việc một nhân viên chuyên nghiệp. Cách này không buộc người ta phải đến trường lớp như các trường dạy nghề mà để các hiệp hội nghề nghiệp hợp tác với công ty tư nhân hay tổ chức có nhu cầu để tuyển người học việc.Mỗi khi gọi thợ tới sửa điện trong nhà, tôi thường thấy có một người học việc đi theo nhân viên chuyên nghiệp. Trước đây tôi chỉ thấy các bạn trẻ theo học việc nhưng nay đã thấy có người lớn tuổi, có lẽ chương trình đang thật sự hiệu quả.Bên cạnh các chương trình học việc, công dân có thể xin chính phủ hoặc các hiệp hội nghề nghiệp tài trợ tiền học, rất dễ tìm thông tin này trên trang web của các hội đồng thành phố. Có nhiều chương trình cho người ở các độ tuổi, với đủ loại nghề: chăm sóc người già, trợ lý cho giáo viên tiểu học hay trung học, vốn là những nghề rất thiếu nhân lực ở Anh, đặc biệt là do ảnh hưởng của Brexit.Với Việt Nam, muốn thành công, nhà nước cần mở cơ chế thoáng hơn nữa để các trường nghề, trường đại học và doanh nghiệp tự đi "bắt mạch" thị trường, coi nghề nào cần thì nhanh chóng đào tạo, chứ không phải lọ mọ đi xin các loại giấy phép, xin đổi chương trình. Đặc biệt, hệ thống đào tạo nghề của Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào mô hình dạy nghề kiểu "quốc doanh" đã bị chỉ ra là không hiệu quả từ lâu, nhiều cơ sở dạy nghề nhưng ít người học.Nhà nước có thể mở cửa hơn với các hệ thống đào tạo nghề tư nhân, đào tạo nghề có vốn nước ngoài, sau đó có thể hậu kiểm. Cơ sở đào tạo nào không đủ tiêu chuẩn, làm ăn có vấn đề thì đóng cửa, chứ không phải trói tay các đơn vị đào tạo nghề mới, hay bắt họ đào tạo theo chỉ tiêu chủ quan.Và nhà nước cũng nên quản lý thoáng hơn với các hộ kinh doanh cá thể, tạo điều kiện cho mọi người tự kinh doanh dễ hơn nếu bị mất việc. Muốn vậy, phải bớt nhũng nhiễu người buôn bán bằng đủ loại chính sách, thăm hỏi, giấy phép và những phát kiến trời ơi từ phòng máy lạnh; mạnh tay hơn với các cán bộ muốn trục lợi bằng công quyền họ đang thực thi để hạch sách người dân.Sống chung với robot thật ra không quá khó. Như nhiều cuộc cách mạng công nghệ từ xưa đến nay, mọi người rồi sẽ đều tìm được chỗ đứng của mình. Nhưng quá trình giao thời đó chật vật hay nhẹ nhàng là do tầm nhìn, sự cầu thị và linh hoạt của chính phủ. Nếu nhà nước tốt, tự nâng cấp kịp thời chính mình thì dân sẽ bớt khổ.Hồ Quốc Tuấn Thời đại nông nghiệp hình thành phát triển hàng ngàn năm. Thời đại công nghiệp vài trăm năm(từ khi nước Anh phát minh ra máy hơi nước đến khi máy tính ra đời), thời đại công nghệ thông tin vài chục năm đến 100 năm. Sắp tới thời đại 4.0 chắc tầm 20- 30 năm( 4.0 đang diễn ra tại Mỹ, Châu Âu, và 1 phần châu Á)Nghĩa của từ cách mạng là thay đổi vận mạng. Từ trên ta thấy từ thời kỳ nông nghiệp chuyển sang công nghiệp, rồi công nghiệp chuyển sang CNTT nó đều có xáo trộn rất lớn để thay đổi vận mạng của thế giới. Nhưng từ CNTT chuyển sang 4.0 nó gần như chẳng có xáo trộn gì cả.Nhìn lại lịch sử Anh phát minh ra máy hơi nước dẫn đến nước Anh là bá chủ thế giới. Tàu chiến bằng sắt chạy bằng hơi nước của Anh thì 1 tàu có thể tương đương với 20 tàu gỗ của các nước khác lúc bấy giờTiếp theo chiếc máy tính đầu tiên được giáo sư Anbe và 1 nhóm kỹ sư phát minh ra tại đại học Harvard- đánh dấu thời kỳ CNTT và 1 bá chủ thế giới mới là Mỹ...Vì thế theo tôi 4.0 nó cũng chỉ gọi là thời kỳ chứ chưa đến nỗi là “cách mạng”Ở 1 khía cạnh, 4.0 khiến 1 số người thất nghiệp còn tổng GDP của cả nước nó vẫn là như cũ hoặc là tăng lên( ứng dụng 4.0 tốt thì nó sẽ tăng).Ví dụ : 1 gia đình có 5 người trước kia làm ruộng được 2 tấn lúa, giờ 1 người làm được 3 tấn, còn 4 người kia thất nghiệp4 người thất nghiệp họ sẽ không thoải mái trong chi tiêu so với người kia nhưng họ sẽ không bị đói vì họ cùng 1 gia đình. Cũng như vậy tổng GDP của VN giữ nguyên hoặc tăng những người thất nghiệp sẽ được hỗ trợ hay trợ cấp, tất nhiên họ sẽ khá bí bách trong cuộc sốngCó 2 cách để khắc phục điều trên:1. Phát triển những nghề mà trí tuệ nhân tạo không thể can thiệp, hay rất ít can thiệp – nôm na là ROBOT bó tay. Ví dụ như: đầu bếp, thiết kế sáng tạo, y tế...2. Đào tạo HỘI TỤ những ngành nghề liên quan trực tiếp đến 4.0. Ví dụ: CNTT, CN sinh học, công nghiệp xây dựng và in 3D, xe tự lái, điện toán đám mây...Xin giải thích từ HỘI TỤ: 1 khúc củi khô để ra trời nắng cả ngày không cháy cả năm không cháy nhưng nếu có cái kính hội tụ( kính lúp) thì 1 phút là nó cháy. Vì vậy BGD cần loại bỏ tạm thời ngay tất cả ngành nghề trước đây chỉ tất cả các trường cao đẳng, đại học mà tập trung HỘI TỤ vào những ngành nghề trọng điểm phục vụ cho 4.0. Khi mà đã cháy, đã có nhân lực dẫn đến có money rồi thì các ngành kia phát triển lại rất dễ. Cái này cũng gọi là thay đổi như chim đại bàng để thọ hơn mạnh hơn và ở VN sự thay đổi này có thể gọi là CÁCH MẠNG Ai chuyên môn tốt thì như nào vân sống tốt nhưng những người lao động phổ thông sẽ khó khăn hơn đấy, thử tưởng tưởng 1 người công nhân trong 1 dây chuyền đã làm đc mười mấy năm, kĩ năng chỉ tập trung vào một mảng đó, giờ công ty cải tiến thay bằng robot và giảm biên người đó thì đó là cả 1 biến cố lớn cần xoay sở tìm hướng mưu sinh mới dù ko ai có lỗi cả Xã hội cạnh tranh khắc nghiệt, luôn thay đổi. Ai cũng phải tìm cách thích nghi, nếu không sẽ bị đào thải. Mà tôi nghĩ XH không thiếu việc làm, chỉ có người làm biếng mới không tìm được việc thôi! Hay nhỉ, công nghệ hóa hiện đại hóa mà các bác chỉ lo nghĩ tới việc bị mất việc làm. Mọi vật trên thế giới này muốn phát triển tiến lên đều phải có tính loại bỏ những cái không tốt, đó là quy luật của cuộc sống này. Thay vì lo nghĩ tới việc sẽ bị mất việc làm, tại sao không ứng biến thay đổi theo nó. Con người quá lười nhác rồi. Khi máy móc thay thế con người, khi tự động hoá thì năng suất lao động sẽ tăng, lợi nhuận nhiều hơn. Như vậy nghĩa là vẫn số người đó nhưng cái bánh sẽ to hơn, và chỉ cần phân phối công bằng thì người nào cũng được miếng lớn hơn. Khi lợi nhuận tăng thì có thể trích ra làm phúc lợi xã hội, trợ cấp thất nghiệp, hoặc trợ cấp cho đào tạo nâng cao trình độ. Trước đây bạn phải quét nhà bằng tay vừa mệt vừa mất thời gian, chưa kể nếu không đeo khẩu trang thì phải hít bụi. Ít lâu sau đó bạn có máy hút bụi, vừa sạch hơn, khỏe hơn lại tốn ít thời gian hơn. Bây giờ bạn có robot hút bụi, chỉ cần bật máy lên nó sẽ đủng đỉnh hút khắp nhà, bạn có thể nghỉ ngơi, đọc sách hoặc làm việc khác. Tự động hoá là như vậy. Hay bạn có ý kiến gì khác ? Thời đại 4.0, kinh tế tri thức đòi hỏi người vận hành phải có tay nghệ cao mới đáp ứng được, nhân công giá rẻ không còn là lợi thế nữa. Đây là thách thức đầu tiên với lao động phổ thông, thách thức thứ hai là nhiều công đoạn sẽ do robot vận hành, công nhân bị đẩy ra ngoài, làm tăng thất nghiệp, ảnh hưởng đến ổn định xã hội. Yêu cầu cấp thiết và tự nhiên là mỗi người phải có tay nghề cao , câu châm ngôn " trời sinh voi, trời sinh cỏ" liệu có còn đúng trong thời đại công nghệ cao. có làm gì đi nữa thì lớp người nghèo cũng chỉ bớt khổ thôi Ngày xưa có nghề “đánh lửa”. Từ khi diêm ra đời, nhiều người thất nghiệp. Khi chất lượng cuộc sống được cải thiện bằng khoa học kỹ thuật, con người sẽ có nhiều thời gian để làm việc khác hơn. Tự động hoá hơn cơ khí hoá, và cơ khí hoá hơn thủ công. Vậy trước đây từ thủ công lên cơ khí hoá thì cũng có một đống người thất nghiệp và đã giải quyết thế nào ? Chẳng nhẽ lại không nên có tiến bộ về khoa học kỹ thuật, chỉ để mỗi người đều có việc làm. Tại sao không có góc nhìn khác: khi khoa học kỹ thuật phát triển thì năng suất lao động tăng, của cải vật chất của xã hội nhiều lên, con người không cần làm việc nhiều như trước, có thể nghỉ ngơi hoặc học tập nâng cao trình độ. Vấn đề ở đây chỉ là phân phối của cải vật chất của xã hội sao cho công bằng mà thôi. Nếu không muốn bị xã hội này đào thải thì phải học cách thích nghi và tiến bộ từng ngày, nếu cất bước bạn ít nhất sẽ không bị lùi quá nhiều. Xã hội Vn xem học nghề là sự thất bại, hs phải chăm chỉ học để vào đại học thì mới thành công được. Đừng lo anh ơi, với nạn trộm cắp và sự thiếu thành thật của nhiều cá nhân thì việc tự động hóa để trông chờ vào văn hóa và sự tự giác của người dân vẫn còn xa vời lắm... Tác giả có tầm nhìn tốt về một vấn đề tương lai không xa.