Nhân công giá rẻ “Chỉ cần một băng chuyền là đủ , tiết kiệm nhân công” - bạn tôi nóiMột tọa đàm gần đây cho rằng năng suất lao động của Việt Nam là gần đội sổ châu Á. Có chuyên gia còn dùng từ “đáng hổ thẹn”, vì Việt Nam chỉ hơn được Myanmar, Cambodia và Lào, và nguy cơ bị bỏ lại sau các nước Thái Lan hay Malaysia đến cả nửa thế kỷ.Là một người lao động, tôi thấy hơi oan khi bị cho là “đáng hổ thẹn”. Bởi tính theo thời gian làm việc, chúng tôi không phải là chây ì, lười biếng gì lắm. Theo Tổ chức Năng suất châu Á, số giờ làm việc trung bình hàng năm của lao động Việt Nam trong giai đoạn 2000 – 2010 còn cao hơn Mỹ đến 13%.Năng suất thấp, trên thực tế, phần lớn là do những người lao động chân tay mà chúng ta không thể kiểm soát.Được tính bằng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) chia cho số lượng lao động, năng suất thấp đồng nghĩa với hai việc: GDP thấp và số người làm việc quá đông. Điều này chỉ chứng tỏ rằng Việt Nam đang là mảnh đất màu mỡ của những ngành “lấy công làm lãi”: công sức bỏ ra nhiều nhưng giá trị thu về thì không cao.Theo Tổng cục Thống kê, 40% lực lượng lao động của chúng ta là lao động giản đơn, với mức thu nhập chỉ hơn ba triệu mỗi tháng (thu nhập trung bình của người tốt nghiệp đại học là 6,6 triệu một tháng). Vậy nên để tăng năng suất, tất yếu phải giảm đi số lượng lao động giản đơn bằng cách khuyến khích phát triển những ngành có giá trị gia tăng cao hơn, thay vì tập trung vào gia công.Nhưng khi “nhân công giá rẻ” gần như trở thành một thương hiệu, thay đổi không phải là điều dễ dàng. Trong cơn hứng khởi khi đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) kết thúc, ít người để ý rằng với tất cả những thời cơ sẽ có, TPP cũng có thể đẩy mạnh thêm xu hướng khuyến khích các ngành thâm dụng lao động như da giày và dệt may. Các nước nằm ngoài TPP như Trung Quốc và Hàn Quốc nhắm đến Việt Nam như để tiếp cận thị trường chung chiếm đến 40% GDP toàn cầu.Tất nhiên, nhiều nhà đầu tư quan tâm là dấu hiệu tốt. Nhưng thay vì nằm trong vùng an toàn với lao động giá rẻ, tôi cho rằng, chỉ nên coi đó là một bước đệm để tiến lên mốc phát triển tiếp theo. Hong Kong, từng rất thành công với dệt may những năm 60-70, sau đó đã chuyển hướng để trở thành trung tâm dịch vụ tài chính – ngân hàng hàng đầu thế giới. Tương tự là Singapore từ một cảng biển đơn thuần chuyển mình thành quốc gia công nghệ cao, và Hàn Quốc phát triển thành cường quốc công nghiệp từ nền kinh tế chỉ biết gia công.Chúng ta không phải là không có những chính sách thu hút đầu tư công nghệ cao. Tuy nhiên, khuyến khích những ngành đó phải đi liền với việc cải thiện đào tạo nghề. Theo điều tra về lao động và việc làm của Bộ LĐ-TB-XH năm 2013, còn đến hơn 82% lao động Việt Nam, tức hơn 42 triệu người, chưa được đào tạo về chuyên môn kỹ thuật.Thực tế này là một dấu hỏi lớn về hiệu quả của hệ thống 1500 trường nghề trên cả nước. Trong khi nhu cầu đào tạo là rất lớn, nhiều trường nghề đang hoạt động lay lắt, và hầu như năm nào cũng không tuyển đủ chỉ tiêu. Hiện nay chỉ có 2,5-3% học sinh tốt nghiệp phổ thông đi học nghề, kém mục tiêu đề ra của Bộ Chính trị trong năm 2020 tới 10 lần (30%). Lý do thường được dùng để nguỵ biện cho thất bại này là “tâm lý bằng cấp” của xã hội.Tôi cho rằng điều này là không công bằng. Bởi trọng bằng cấp không giải thích được lý do tại sao hàng trăm nghìn học sinh tốt nghiệp THCS, vốn không có cơ hội vào đại học, quyết định không chọn đi học nghề khi không học tiếp cấp 3. Thêm vào đó, các nước Châu Á chịu ảnh hưởng bởi văn hoá Khổng Tử khác như Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật Bản đều có tâm lý bằng cấp, tuy nhiên, vẫn xây dựng được lực lượng lao động có tay nghề cao.Vì vậy theo tôi, điểm mấu chốt của vấn đề là chất lượng đào tạo và đầu ra của các trường nghề còn chưa ổn, khiến cả học sinh và doanh nghiệp chưa thể đặt niềm tin. Con số 90% các doanh nghiệp FDI lựa chọn học sinh tốt nghiệp THPT thay vì tốt nghiệp trường nghề, được Vụ trưởng vụ Giáo dục Chuyên nghiệp Hoàng Xuân Vinh đưa ra, cho thấy hàng nghìn tỷ đầu tư mỗi năm cho hệ thống này chưa phát huy được tác dụng. Cơ hội việc làm không phải là quá rộng mở: chỉ hơn 70% học viên tìm được việc làm hoặc tự tạo công việc cho mình sau khi tốt nghiệp.Viễn cảnh bất định của việc học trường nghề lại càng thúc đẩy tâm lý vào đại học bằng mọi giá, khi mức chênh lệch thu nhập giữa người tốt nghiệp đại học và dạy nghề chuyên nghiệp là gần 30% (6,6 triệu và 4,5 triệu đồng mỗi tháng).Vì thế, nếu tiếp tục không cải thiện được chất lượng đào tạo, không tạo ra thêm nhiều cơ hội việc làm, và để khoảng cách thu nhập giữa “cổ cồn trắng” và “cổ cồn xanh” quá lớn, sẽ rất khó để Việt Nam rũ bỏ mác “nhân công giá rẻ”.Khắc Giang Tôi đi học ở một trường Đại học trên Hà Nội. Tôi sống ở kí túc xá nên cũng hiểu được một phần tại sao lại như thế. Sinh viên tâm lý toàn đòi làm công việc lương cao, nhàn hạ, tâm lý ỷ lại bằng. Trong khi đó suốt ngày ăn chơi, bia rượi, game, ngủ,.... chẳng làm gì hay học hành gì, cứ như thế rồi ra trường.... Thế hệ trẻ đa phần là thế, nên mình mãi nghèo cứ nghèo mà nhìn nước họ đi lên.... Ôi thần linh ơi, người có xuất hiện cũng chẳng làm gì được...chỉ biết cười thôi.. Tôi cứ thắc mắc hoài là sao hồi tui còn đi học, cô giáo cứ luôn miệng nói lợi thế của VN là nhân công dồi dào, giá rẻ, đến khi lớn lên đi làm tôi mới thấy cái tệ hại của "giá nhân công rẻ" thường đi kèm với "nhân công chất lượng kém. Khi nào VN ta phấn đấu trở thành 1 nước có nhiều Skiledl workers chất lượng cao, lương cao thì tôi mới tin dân giàu nước mạnh. Còn giờ thì nước ta còn nghèo lắm. Tôi xin nói sơ qua đễ các bạn tự suy ngẫm nhé : VN ta nông nghiệp là chính , 1 hecta làm bao nhiêu ngày công ? 1 ngày công được bao nhiêu tiền ? và kết quả thu được bao nhiêu /1hecta ? ở phương Tây : chủ yếu là công nghiệp, 1 ô tô , điện thoại , 1 máy giặt, lò vi sóng..............bao nhiêu tiền 1 chiếc. Vậy là ta đã biết được chất lượng của ngày công rối hén. Bằng cấp nước ta , tôi chĩ nói hệ đại học thôi nhé : Năm học 14-15 vừa qua các trường đạt chuẫn 87,52 % tốt nghiệp . Châu âu (CHLB Đức) 42,32% , Hà lan 60,7% , CH Séc 51% ............ tốt nghiệp ra trường . Vậy chất lượng bằng cấp ra sao ? Thế mới có câu VN đào tạo đi thi thì không ai bằng nhưng đào tạo việc làm thì chẳng bằng ai Nhân công chất lượng thấp có nhiều nhất ở các nhà hàng, quán bán hàng. Những người này không được đào tạo mà chỉ được hướng dẫn qua loa, phục vụ rất tồi về mọi phương diện. Lương của họ rất thấp (nên phục vụ tồi là phải). Nếu không thích thì đi chỗ khác, người chủ không thiếu người làm, vì số người làm rất đông, hoặc thuê ngay được người khác.Nói chung ở ta, mọi nơi, nhất là ở những môi trường lao động chân tay thì đều thấy đầy người làm việc, chuyên môn thì không cao, đôi khi người nọ làm vướng chân vướng tay người kia. Tot nghiep dai hoc luong 6,6 trieu moi thang? O dau vay? Người VN thông minh, điều này là rõ ràng. Nếu có ai còn nghi ngờ về sự thông minh của người Việt thì chỉ cần xem thành tích thi toán, lý, cờ vua quốc tế của người Việt so với khu vực. Tuy nhiên xã hội chưa được tổ chức tốt, có nhiều điều dở hiếm thấy ở xã hội khu vực thì lại xảy ra hàng ngày ở xã hội ta như chen lấn ở mọi nơi, xả rác và phóng uế bừa bãi v.v... Năng suất lao động ở ta thuộc loại thấp so với khu vực. Ở không ít người, trí thông minh đã biến tướng thành sự láu cá, cơ hội, chạy theo lợi ích cá nhân và lợi ích ngắn hạn. Vậy câu trả lời chỉ có thể là: quản lý kém. Em làm công điện tử vốn 100% của Nhật và người Nhật tận dụng tối đa sức lao động của công nhân. Một người phải làm rất nhiều việc. Nhưng lương họ trả quá bèo. Vì họ tự cho rằng trả thế vẫn còn nhiều hơn so vs các công ty khác của Hàn, Trung Quốc. vốn dĩ sản phẩm của chúng ta giá trị không cao. lấy ví dụ như một cái iphone họ làm ra đổi được bao nhiêu tấn thóc của mình thì biết. Vấn đề là góc nhìn, ở Việt Nam chúng ta đổ lỗi năng suất lao động thấp cho người lao động. Điều này là vô lý, vì người lao động (công nhân, nhân viên) vốn có trình độ thấp so với người sử dụng lao động (ông chủ). Vậy nếu ông chủ (có trình độ cao, chủ sở hữu vốn) không có phương thức quản lý tiến bộ, không sử dụng công nghệ cao thì làm sao người lao động (có trình độ thấp, không có vốn, phải đi làm thuê) lại có thể nâng cao năng suất lao động được? Rồi chúng ta đổ thừa cho đào tạo, cũng vô lý nốt, vì nếu họ đào tạo ra lao động trình độ cao (lương cũng cao) nhưng ông chủ lại dùng công nghệ thấp hoặc phương thức quản lý lạc hậu thì họ cũng thất nghiệp hoặc không thể phát huy trình độ được. Ngay trong ví dụ của chính tác giả về việc sử dụng băng chuyền hay sử dụng hàng người, ông chủ là người phải mua băng chuyền chứ không phải nhân viên. Năng suất lao động thấp xét trên nhiều phương diện. Thứ 1 là do bản thân người lao động, phần lớn người lao động ở cấp bậc lao động phổ thông hoặc lao động tay chân có tay nghề thường có tính ganh ghét tỵ nạnh thay vì tranh đua, dẫn đến năng suất tập thể bị trì, kéo giảm. Thứ 2 trình độ của người lao động phần lớn chưa cao, ý thức học hỏi chưa tốt nên rất khó để hok có thể sáng kiến hoặc cải tiến chính công việc của họ sao cho đạt năng suất cao mà chỉ làm việc 1 cách rập khuôn như những gì đã được chỉ dẫn. Thứ 3 là dây chuyền máy móc sản xuất lạc hậu, cần nhiều nhân công để vận hành dẫn đến năng suất thấp. Theo quan điểm cá nhân tôi, khắc phục được 3 vấn đề trên thì năng suất lao động của người Việt Nam phải thuộc vào top cao nhất thế giới. Ôi dào, Tiền nào của ấy thôi ! Tiên trách kỷ - hậu trách nhân ! đừng nên cái gì cũng đổ lỗi do cơ chế ! Mãi lực (PPP) của nền kinh tế Việt Nam đứng hàng 37/230 (CIA Factbook) nghĩa là không tệ. Tác giả hơi bi quan. Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn hội nhập trở lại với thế giới sau mấy chục năm, chuyện năng suất không phải là lớn khi cơ chế cồng kềnh, quan liêu bàn giấy được tháo bỏ. Người Việt Nam thành công trên toàn thế giới thì không có lý gì không thành công ngay trên đất của mình. Chung quy có thể người chuyển ngữ sang tiếng Việt làm cho ngộ nhận? Chip và low cost nghĩa không phải là đồng nhất. Nhân công Việt nam được định giá thấp do không được đào tạo chuyên môn và đương nhiên sẽ kéo theo những ngành nghề sử dụng công nghệ lạc hậu cho ra đời những sản phẩm... Rẻ tiền? lương rẻ mạt vì tay nghề yếu...