Ảo tưởng bằng cấp của giới trẻ Hơi ngỡ ngàng vì tưởng như câu chuyện thạc sĩ thất nghiệp chỉ xảy ra ở Việt Nam. Tôi cũng nghe anh bạn người Anh của tôi kể rằng, ở các hệ thống siêu thị rộng khắp nước Anh như Tesco, Aldi có hàng nghìn người có bằng cấp đại học, thạc sĩ mà chỉ làm công việc xếp đồ lên kệ hay ngồi ở quầy tính tiền hàng cho khách. Anh nói, cũng chẳng dễ dàng để những người đó được tuyển dụng vì những người quản lý cũng lo lắng là họ sẽ không gắn bó với công ty, đòi hỏi cao và dễ bất mãn trong công việc. Thế mới biết, bằng cấp cao, ngay cả ở xứ có trình độ phát triển kinh tế tốt như Anh quốc, xin việc cũng chẳng đơn giản. Thị trường lao động sàng lọc gắt gao, phải sở hữu cả bằng cấp lẫn khả năng làm việc tương ứng mới có chỗ đứng trong thị trường ấy.Vậy mà gần 10 năm làm giảng viên đại học, dạy nhiều trường, nhiều ngành và nhiều hệ khác nhau, tôi nhận thấy dù thị trường việc làm ở Việt Nam đang phải cạnh tranh khốc liệt, rất nhiều bạn trẻ vẫn chưa nhận thức đúng được giá trị của bằng cấp. Nhiều bạn đã tin rằng, bằng cấp trong nhà trường là vũ khí lợi hại cho sự cạnh tranh trên thị trường lao động, càng nhiều bằng, bằng cấp càng cao hoặc xếp loại càng tốt thì càng được các nơi tuyển dụng chào đón.Từng giới thiệu việc làm cho sinh viên của mình, tôi cũng gặp nhiều tình huống "dở khóc, dở mếu". Có em mới tốt nghiệp đại học, tôi thấy khả năng tư duy, xử lý công việc rất ổn, thành tích học tập khá tốt nên cũng giới thiệu vào vài chỗ cũng vừa phải nhưng tôi tin là có hướng phát triển, em thì từ chối từ đầu. Tìm hiểu sâu xa thì tôi được biết em chê mấy chỗ đó không xứng với "hồ sơ sáng chói" của mình, kết quả là lang thang thất nghiệp mãi.Em khác vào làm mấy bữa thì bạn bè, người quen (chỗ tôi giới thiệu) kêu trời vì thái độ không chịu học hỏi, luôn tỏ ra là mình biết (dù thực sự không biết), quan trọng hơn, thể hiện luôn ý định chỗ này là làm tạm thôi, có chỗ tốt hơn sẽ nhảy việc. Có em thì mới vô đã bất mãn vì bị sai vặt, không được trân trọng tài năng không được tạo điều kiện để phát huy. Có em chê đồng lương mấy chỗ làm đó "rẻ bèo", "chết đói", nên thà thất nghiệp, về quê "ăn bám" bố mẹ chứ không nhận việc vì "mất giá trị tấm bằng". Lý do thất nghiệp chung của các em này: không có kinh nghiệm làm việc, nhưng ảo tưởng về tấm bằng mình có được nên chẳng nỗ lực trong công việc.Thực chất, theo tôi bằng cấp chỉ là một tờ giấy thông hành giúp bạn trẻ bước qua cánh cửa hẹp để gặp nhà tuyển dụng chứ nó không bảo đảm rằng chắc chắn họ sẽ đảm nhận tốt công việc được giao bởi vì chương trình đào tạo trong nhà trường chỉ trang bị những kiến thức, kỹ năng nền tảng để chuẩn bị cho bạn tham gia vào các công việc cụ thể trong thực tế. Để đáp ứng yêu cầu cụ thể của các công việc đa dạng trong thực tiễn đó, bạn trẻ cần được chính nơi sử dụng lao động đó đào tạo lại và bản thân cũng cần nỗ lực học việc không ngừng.Nhiều nhà tuyển dụng tuyên bố rất rõ ràng: nhận một sinh viên vừa tốt nghiệp đại học hay có bằng thạc sĩ mà không chút kinh nghiệm làm việc gì, họ luôn phải mất ít nhất 3 tháng để hướng dẫn, đào tạo lại sinh viên đó làm những công việc đơn giản nhất ở vị trí mà người đó đang giữ. Ba tháng đó vẫn phải trả lương trong khi họ tốn chi phí đào tạo, chi phí rủi ro (do nhân viên chưa quen việc có thể sai sót), nhiều người khác có thể ảnh hưởng công việc vì sự lúng túng của nhân viên mới....Vì vậy, ở nước ngoài, việc sinh viên săn tìm các cơ hội thực tập sinh từ trước khi bước vào năm học cuối ở đại học là khá phổ biến. Các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức cũng mở rộng cơ hội này cho sinh viên nhưng đương nhiên họ phải trải qua rất nhiều vòng xét duyệt hồ sơ, phỏng vấn, kiểm tra trình độ. Thông thường, làm thực tập sinh, sinh viên chỉ được nhận mức lương "gọi là", hoặc đơn giản chỉ hỗ trợ tiền ăn trưa, đi lại, có khi hoàn toàn không có khoản tiền nào nhưng các bạn ấy vẫn phải làm đến vắt kiệt sức để có thể được đánh giá tốt vào hồ sơ hoặc có cơ hội nhận được lời đề nghị làm việc (job offer) sau khi tốt nghiệp. Cái bằng của trường đại học danh tiếng cũng có khi chẳng nghĩa lý gì nếu bạn trẻ không thể hiện được bản thân trong các vòng thi và quá trình thực tập.Nói một cách đơn giản, hiện nay, đa số nhà tuyển dụng cần những người làm được việc, do đó, thay vì chỉ chăm chăm vào việc lấy được bằng cấp, các bạn trẻ nên chú trọng vào việc bồi dưỡng năng lực chuyên môn và tận dụng mọi cơ hội được tích lũy kinh nghiệm thực tiễn ngay từ khi ngồi trên ghế giảng đường.Nguyễn Thị Thu Huyền Hồ sơ của mình cũng "sáng chói" theo nghĩa đen :) Điểm mình rất cao, lớp tài năng và có bài (viết từ luận văn của mình) đăng ở hội nghị cấp quốc tế. Nhưng lúc ra trường mình chỉ chọn 1 công ty vừa thành lập, và sếp giỏi để mình học tập, lương thì chỉ có thể gọi là đủ sống ở đất SG đắt đỏ thôi. Sau 3 năm lăn lộn, tích luỹ từng chút kiến thức một, giờ mình đang làm ở 1 công ty nước ngoài với mức lương rất khủng :) . Mình xin phép không tiết lộ mức lương. Từ trường hợp của mình, mình xin đóng góp ý kiến là những bạn học giỏi sẽ có tư duy trong lĩnh vực mà bạn học khá tốt. Nếu ra ngoài chăm chỉ làm và biết đi từng bước thì sẽ lên được vị trí cao nhanh thôi. Chứ nhảy vào mà đã muốn đứng cao hơn người khác thì còn thất nghiệp dài dài :) Tiếng Anh có câu "Think global, act local", nghĩa là phải có khả năng nghĩ lớn, nhưng phải bắt đầu từ việc làm nhỏ từ đó mới phát triển rộng ra. Cách giáo dục nước ta hình như ngược lại "think local, talk global", đầu óc thị địa phương, nhưng cứ nói toàn chuyện thế giới. Khi nào mới thay đổi đây? Đang sống và học tập tại Anh quốc theo diện học bổng của công ty, tôi cho rằng bài viết phản ánh đúng tình hình tại Anh quốc. Tôi đang chuẩn bị tốt nghiệp MBA, đã có kinh nghiệm làm việc ở Việt Nam nhưng chỉ xin thực tập không lương ở London. Tuy nhiên, bài viết tồn tại hạn chế nhất định là chỉ phản ánh thực trạng việc làm liên quan đến ngành kinh doanh, không đúng với ngành kỹ thuật. Anh đang thiếu hụt lao động trong lĩnh vực xây dựng, cơ khí, kỹ thuật điện, công nghiệp nên sinh viên tốt nghiệp ngành này rất dễ tìm việc làm chứ không khó như ngành kinh tế. Vì vậy, tốt hơn và chính xác hơn là đề cập đến quan hệ cung cầu của thị trường thay vì áp đặt chung một cách nhìn cho toàn bộ các lĩnh vực. Khi nhu cầu thị trường lao động với khối ngành kinh doanh thấp hơn cung thì đương nhiên sinh viên phải cạnh tranh nhiều, phải thể hiện nhiều hơn. Ngược lại đối với sinh viên ngành kỹ thuật, ví dụ như bạn tôi tốt nghiệp kỹ sư ngành điện ở Anh, xin việc ở Anh rất dễ dàng vì công ty họ rất cần. Thực sự tấm bằng không thể nói lên khả năng làm việc của một người. Nó chỉ là tấm vé gửi xe - giống như một số bạn hay nói :)). Nhiều bạn viết mail học việc/thực tập/xin việc rất ngây ngô 1 câu duy nhất "Anh ơi công ty mình còn tuyển nhân viên không?". Đọc xong mình trả lời ngay luôn "Công ty anh hết tuyển nhân viên rồi. Cảm ơn". Email không có chút gì thể hiện mình là ai, muốn gì, năng lực, kiến thức tới đâu và thậm chí là muốn vị trí nào. Đọc mail chỉ biết cười :)). Em mới tốt nghiệp đại học xong, đi kiếm việc mới thấy những gì học ở trường chẳng giúp gì được bao nhiêu, nhiều cái em chưa biết nên em chưa dám nộp đơn vào công ty nào. Hiện giờ em phải tìm hiểu những cái mà các nhà tuyển dụng yêu cầu nhưng không được dạy ở trường. Bây giờ nghĩ lại thấy tiếc cho 4 năm đại học, chỉ lo chăm chăm cái bằng mà không chịu học tập nghiệp vụ thực tế, không chịu tìm hiểu thêm yêu cầu của công việc trong thực tế. Em cũng là sinh viên và vừa mới tốt nghiệp. Những năm đầu, năm hai đại học, em cũng đã trải qua 4 công việc khác nhau với mức lương chỉ đủ để em đổ xăng cho việc học và đi làm. Nhờ kinh nghiệm tích lũy, em cũng xin được vào một tập đoàn đa quốc gia ở VN khi đang học năm thứ ba, nhưng với điều kiện em phải là internship không lương trong nửa năm. Trong nửa năm đó, tuy chỉ là internship, nhưng khối lượng công việc em làm như một staff thực thụ. Em ở văn phòng từ 12 tiếng/ngày, công ty phân em làm ở bộ phận nào, em học việc ở bộ phận đó. Mọi người xung quanh đã cản em rất nhiều, rằng vì sao không lương lại chịu bỏ công ra làm gì, thực tập mà bị vắt kiệt sức như vậy không đáng, không đúng với chuyên môn của mình thì tại sao phải làm v.v. Sức học của em không giỏi, nên người khác làm 1, em phải cố gắng gấp 2. Tuy chỉ là nửa năm nhưng với em đó là một sự cố gắng rất lớn. Hiện giờ em đang làm ở một công ty nước ngoài, đòi hỏi khả năng cao và áp lực rất lớn, bù lại em được mức lương gọi là khá với người mới ra trường như em. Với em đó chỉ là một bước đi mới. Em rất trân trọng khoảng thời gian khi còn là một internship, vì em xem đó như là tấm vé vàng để em bước vào đời. Em hy vọng với các bạn đã hoặc đang là sinh viên tìm được mục tiêu và hướng đi phù hợp cho mình, vất vả cũng được, khó khăn cũng được, nhưng đừng ảo tưởng và kén chọn, vì công việc nào cũng tốt, cũng đáng trân trọng, cũng cho bản rất nhiều kinh nghiệm, không cho chuyên môn nhưng cũng cho cuộc sống, cho tương lai. Cảm ơn bạn đã phác họa một mảng khá nóng về giáo dục Việt Nam! Tôi nghĩ, đây không hẳn chỉ là bệnh của người trẻ, bởi không thể phủ nhận các em sinh viên hiện tại nhanh nhạy, thông minh và cũng rất trăn trở! Bản thân tôi cũng có cơ hội tiếp cận với sinh viên rất nhiều, đã dành nhiều thời gian nghe những em sinh viên băn khoăn về cuộc sống, tình yêu và công việc! Sinh viên của tôi đã từng hỏi, em muốn được học về Văn hoá công sở và giao tiếp, học ở đâu ạ? Sinh viên của tôi đã từng viết rằng, nếu sau này em thành đạt, em sẽ giúp đỡ các em sinh viên thực tập khác... Chúng ta trách người trẻ rất nhiều! Nhưng đã khi nào chúng ta ngoái lại xem, mình đã băng qua quá khứ thế nào? Tại sao chúng ta không chỉ cho họ một cách đi, một hướng đi, tại sao không cho họ cơ hội? Tôi sang nước ngoài học tập, ngày đầu tiên lên thư viện, tôi đã ước có thể mang kho trí thức này về cho sinh viên của tôi! Tôi luôn có niềm tin vào giới trẻ, chỉ cho họ con đường, họ sẽ thấy ánh sáng! Bài viết rất hay và chính xác. Hai tượng đài của ngành công nghệ thông tin Steve Jobs và Bill Gates thậm chí chưa tốt nghiệp đại học mà đã thay đổi được thế giới. Bằng cấp không phải là thước đo giá trị một người. Ở các nước phát triển, bằng cấp giống như một giấy chứng nhận bạn đã từng được huấn luyện trong một tổ chức có kỷ luật. Sau khi tốt nghiệp, muốn được nhận vào cty làm việc bạn phải trải qua một đợt huấn luyện theo yêu cầu cụ thể công việc của cty đó. Và nếu muốn thành công, vươn lên cấp cao nhất trong cty, bạn phải học hỏi từ những người ở vị trí thấp nhất bằng một thái độ khiêm cung, cầu thị thực sự. Các cty ở các cường quốc hiểu rõ việc tuyển những người làm được việc không cần bằng cấp quan trọng như thế nào nên càng ngày họ càng phát triển, giàu có là nhờ đó. Bản thân tôi chỉ có học vị cao nhất là bằng Cử nhân VN do trường ĐH KH XH NV cấp năm 1982 ( lúc đó còn gọi là ĐH Tổng Hợp 2) và chưa từng sống ở nước ngoài. Nhưng nhờ nỗ lực tự học và không nề hà bât cứ việc chân tay gì (kể cả việc dọn cầu tiêu!) khi vào làm cho bất cứ cty nào mà tôi luôn làm được những việc có thể gọi là mission impossible, đem lại lợi nhuận lớn cho cty. Nhờ đó, vượt qua TẤT CẢ những vị bằng cấp đầy mình, học vị tiến sĩ và sau tiến sĩ ở nước ngoài về, kể cả người ngoại quốc, tôi đã từng được đề cử giữ các chức vụ trọng yếu và cao cấp trong nhiều tổ chức trong và ngoài nước. Ha ha, có câu chuyện hài ở Mỹ thế này: Một anh chàng vừa ra khỏi trụ sở Chase Morgan ở New York, vẫy một chiếc taxi; trên xe anh ta xả một tràng với tài xế: nào là công ty không biết nhìn người, không biết nhân tài... Tài xế taxi mới hỏi anh học trường nào, anh ta trả lời: Tốt nghiệp Harvard khóa 50. Tài xế liền bắt tay và nói: Xin chào Harvard 45 đây! Kaka. Bài viết của cô rất hay và thực tế, em đang làm trong một công ty chuyên thi công lạnh công nghiệp, nhưng thầy thì nhiều mà thợ thì ít, mấy anh có tấm bằng đại học và cao đẳng nói thì rất giỏi nhưng làm thì thua cả một người công nhân mới vào làm....nửa tháng Bài viết rất chính xác. Tôi cũng đang nghiên cứu ở Hà Lan và nhận thấy sinh viên bên này sàng lọc rất kỹ. Các sinh viên thường phải qua thời gian đào tạo thực tế (internship). Các nhà tuyển dụng thường đánh giá để lựa chọn sinh viên trong môi trường thực tế này nếu họ thấy cần nhân lực. Bên Việt Nam, có nhiều bạn trẻ ít chịu khó, đòi hỏi phải xứng đáng và tự cao khi nhận được tấm bằng đại học, trong khi kinh nghiệm thực tế chưa có. Kết quả là thất nghiệp dài dài. Đồng ý với chị. Tôi có bằng cử nhân nghành quản trị du lịch nhà hàng khách sạn. năm 4 tôi xin đi làm dọn phòng cho khách sạn 5 sao tại Sài Gòn. Lúc đầu tôi nghĩ y hệt những bạn trẻ khác là làm công việc này chẳng khác nào hạ thấp bản thân. nhưng rốt cuộc tôi cũng làm dc 2 năm rưỡi tại đó cứ dấn thân đi các bạn sẽ biết. Công việc nhỏ nhất là dọn dẹp 1 cái phòng ko phải là chuyện đơn giản. Các bạn muốn làm chuyện lớn. Thế chuyện nhỏ nhất là xếp hàng vào kho, kiểm tra hàng hoá hay đơn giản là nhặt cộng rác trên đường các bạn có làm dc chưa? hay sợ người ta cười vì bạn trông sang trọng thế kia mà đi làm cái việc cỏn con đó?! Sau khi đọc bài viết của chị Huyền và toàn bộ comments, tôi nhận thấy rằng tư duy của chúng ta đang đi từ sự cực đoan này sang sự cực đoan khác. Thứ nhất, nếu cho rằng bằng cấp chỉ là tờ giấy thông hành và cái quan trọng là kinh nghiệm làm việc, vậy thì câu hỏi đặt ra là: Ta có cần thiết phải học Đại học hay không nếu như việc học Đại học, Thạc sĩ, thậm chí là Tiến sĩ chẳng giúp ích gì cho công việc thực tế sau này? Thứ hai, ở đây dường như có sự bất nhất giữa nói và làm. Người viết bài là một nghiên cứu sinh Tiến sĩ và trực tiếp tham gia giảng dạy. Tuy nhiên, chị lại hạ thấp giáo dục Đại học và đề cao thực hành. Vậy thì cái bằng Tiến sĩ của chị sẽ giúp ích được gì trong việc giảng dạy sinh viên khi mà những kiến thức chị học được và thực tế luôn luôn có một khoảng cách? Thứ ba, chị Huyền đã không phân định rạch ròi giữa giáo dục Đại học và Học nghề (Cao đẳng, Trung cấp dạy nghề). Nếu như chị đã học đến trình độ nghiên cứu sinh tiến sĩ thì chị hẳn phải hiểu rất rõ rằng trường Đại học không có chức năng như một trường trung cấp dạy nghề. Nếu muốn học các kỹ năng nghề nghiệp, học sinh nên đăng ký học các trường trung cấp nghề. Môi trường sau Đại học (với kinh nghiệm du học bằng học bổng của chính phủ Úc và Liên minh châu Âu như tôi đang có) là nơi dạy chúng ta cách TƯ DUY và cách ĐẶT VẤN ĐỀ. Còn áp dụng vào thực tiễn những lý thuyết học được ra sao là do khả năng, sự nhạy bén của từng người. Vì thế, trong cùng một lớp học mới có người giỏi, người kém, người trung bình, chứ đâu phải ai ra trường rồi cũng làm được việc như nhau. Bản thân tôi là người tốt nghiệp thủ khoa Đại học ở Việt Nam. Khi ra trường đi làm, tôi luôn tự hiểu rằng kiến thức mình học được là rất nhỏ bé và phải luôn tự đào tạo, tự làm mới mình. Tuy nhiên, có nhiều bạn ỷ lại và đổ lỗi cho hệ thống giáo dục trước khi đổ lỗi cho chính bản thân mình. Kiến thức Đại học hoặc sau Đại học không phải là thứ 'ăn sẵn' hay là thứ 'bất di bất dịch' cho những kẻ lười biếng, há miệng chờ sung. Việc đào tạo lại khi đi làm thực tế là hoàn toàn dễ hiểu bởi vì như tôi đã nói, giữa lý thuyết và thực tế luôn luôn có một khoảng cách. Tuy nhiên, cũng không nên quá độc tôn thứ kinh nghiệm chủ nghĩa. Nếu chúng ta nhìn sâu xa một chút thì thậm chí có những lý thuyết (toán học, vật lý học, hóa học, triết học) hoàn toàn chưa thể áp dụng được một cách trực tiếp vào thực tế hoặc không thể áp dụng được trong ít nhất 20, 30 năm nữa. Vậy thì chúng ta có nên đóng cửa các ngành nghiên cứu cơ bản đó với lý do là sinh viên học xong, ra trường không biết làm gì? Hãy nhìn vào trường hợp của Ngô Bảo Châu. Lý thuyết mà ông Châu nghiên cứu hoàn toàn không phải là lý thuyết có thể 'dùng ngay được' cho các công ty, cho thị trường lao động. Vậy nếu ông Châu ra làm việc ở các công ty kinh doanh, liệu có phải đào tạo lại? Chị nói đúng , quan trọng không phải là bằng gì mà là làm được việc hay không ? . Trả tiền phải dựa trên sản phẩm tạo ra chứ không thể dựa vào bằng cấp Ở Việt Nam còn nặng nề tư duy trọng bằng cấp, bằng cấp là thể hiện trình độ, đẳng cấp. Không đi học đại học là bị chê cười vì kém cỏi. Học trường nào cũng là một đẳng cấp khác nhau. Lúc học đại học thì mặt vênh váo, lúc ra trường thì thất nghiệp, chê công việc lao động chân tay, có tiền có quan hệ thì chạy chọt, không có thì lại ăn bám. Một nghịch lý là người học ít nuôi người học nhiều học nhiều. Thời nay người ta chỉ quan tâm là học đại học, học gì cũng được miễn là đại học, còn ra làm gì thì tính sau.