Văn mẫu Ngày mới ra trường, khi chấm bài kiểm tra tập làm văn lớp sáu với đề bài "kể lại một việc tốt em đã làm", tôi đã ngạc nhiên khi hầu như cả lớp chỉ làm có hai việc tốt, một là dẫn bà cụ qua đường, hai là nhặt được chiếc ví và trả lại người mất.Điều khiến tôi không biết nên cười hay nên khóc là bà cụ trong bài nào cũng đứng ở ngã tư, cũng "tóc bạc phơ, dáng người gầy gầy, lưng cong cong, đôi mắt hiền từ". Chiếc ví nào cũng nhặt được trên đường đi học về, cũng "màu nâu đậm, hình vuông, bên trong có chứa nhiều giấy tờ quan trọng và một số tiền lớn".Chẳng lẽ cả lớp 40 em lại gặp đúng một bà cụ, nhặt được cùng một chiếc ví? Tất nhiên ai cũng biết là không thể. Đó là một minh chứng cho việc học sinh bị lệ thuộc vào văn mẫu.Thực trạng trên ở các lớp nhỏ, lên đến các lớp lớn hơn, khi chuyển sang các dạng văn khó hơn như nghị luận xã hội, nghị luận văn học, đề bài cũng phong phú hơn. Các em không thể chỉ học thuộc một vài bài văn mẫu tả cha mẹ, thầy cô, việc tốt, kỷ niệm vui buồn nữa mà phải phân tích, trình bày quan điểm của mình về các sự việc, hiện tượng trong xã hội hoặc các tư tưởng, đạo lý, tác phẩm văn học.Tưởng chừng văn mẫu sẽ không còn đất dụng võ ở các khối lớp lớn cấp hai, cấp ba, nhưng chúng vẫn chi phối rất nhiều khi học sinh học thuộc những mở bài với cấu trúc giới thiệu tác giả, tác phẩm, vấn đề nghị luận... Đối với đoạn thơ đó, câu chuyện đó, nhiều em biết cần phải thuộc được những câu văn phân tích có sẵn để dễ lấy điểm hơn.Tôi từng đọc được bình luận của học trò: "Đề thi thì ghi nêu cảm nhận của em, nhưng đáp án lại chấm theo ý của thầy cô". Thực ra, không phải chúng tôi chấm theo ý của thầy cô mà là chấm theo khung đáp án của Bộ, và để có điểm, ý tứ trong bài văn của các em phải phù hợp với đáp án. Đa số học sinh đều lựa chọn cách nhanh nhất để làm được điều đó, đó là học từ văn mẫu.Không phải đến thế hệ giáo viên chúng tôi, văn mẫu mới trở thành đề tài gây nhiều tranh cãi trong việc dạy và học. Văn mẫu có cả "công" và "tội".Văn mẫu trước hết là những bài văn hay. Đọc một bài văn hay, con người có thể nâng tầm nhận thức và thẩm mĩ, có thể nảy sinh những cảm xúc bồi đắp tâm hồn, được gợi cảm hứng để làm điều tốt đẹp. Học sinh có thể nhìn vào đó học hỏi được cách triển khai bài của mình, cách dẫn dắt ý, dùng từ ngữ, gạn lọc ý tâm đắc hoặc diễn đạt sáng tạo. Nó giúp ích rất nhiều cho khả năng viết của các em.Tuy nhiên, thực trạng đáng buồn là văn mẫu đã không dừng lại ở việc dùng để tham khảo mà bị lạm dụng quá đà. Ai cũng biết, khi học sinh học thuộc văn mẫu, sự sáng tạo sẽ bị triệt tiêu, cảm xúc chân thật cũng không còn. Vậy thì môn văn đâu còn có thể nuôi dưỡng tâm hồn như sứ mệnh ban đầu của nó? Hơn nữa, nếu việc dạy học văn còn phụ thuộc vào văn mẫu sẽ dẫn đến tình trạng em nào thuộc bài tốt hơn sẽ được điểm cao hơn. Điều này rất nguy hiểm vì người dạy khó đánh giá được năng lực thực chất của người học.Trả lời chất vấn trước Quốc hội sáng hôm qua, 11/11, Bộ trưởng Giáo dục Nguyễn Kim Sơn khẳng định sẽ "ngăn chặn, chấm dứt dạy theo văn mẫu", rằng ngành sẽ có hàng loạt biện pháp để điều chỉnh, chấm dứt văn mẫu - cũng là yếu tố chuyên môn để chấm dứt dạy thêm, học thêm.Quan điểm này đã thể hiện quyết tâm muốn khắc phục hạn chế trong giáo dục, xây dựng nền giáo dục tiến bộ. Là giáo viên dạy văn, tôi cho rằng chấm dứt tình trạng học theo văn mẫu, bài mẫu cần cả quá trình chứ không phải một sớm một chiều. Và chấm dứt không có nghĩa là hoàn toàn triệt tiêu văn mẫu.Chúng ta khó mà xóa hoàn toàn văn mẫu, bởi nhu cầu thưởng thức cái hay, cái đẹp của con người rất chính đáng. Cũng như việc ngắm bức tranh đẹp, nghe bản nhạc hay, việc đọc một bài văn đầy rung cảm và sâu sắc chắc chắn sẽ mang lại nhiều ích lợi cho tâm hồn. Văn mẫu vẫn sẽ tồn tại như đã từng, nhưng cách sử dụng trong nhà trường cần thay đổi. Lợi hay hại còn do mục đích và cách áp dụng, và ai là người làm được điều đó?Trước hết là giáo viên dạy văn, người trực tiếp giảng dạy và đánh giá năng lực học tập của học sinh. Người thầy dạy như thế nào để học sinh hiểu được văn mẫu chỉ là phương tiện tham khảo, không phải là mục đích. Nếu giáo viên nào cũng hiểu sâu sắc rằng, việc lệ thuộc vào văn mẫu sẽ làm giảm năng lực tư duy và diễn đạt bằng ngôn ngữ của học sinh, có thể các em sẽ đạt điểm cao trong các kỳ thi, nhưng sẽ làm giảm đi sự năng động và sáng tạo trong cuộc sống, họ sẽ biết điều chỉnh cách dạy.Ngoài giáo viên, để thực sự đổi thay, ngành giáo dục cũng cần thay đổi cách kiểm tra, đánh giá, ra đề, chấm điểm môn ngữ văn. Thực tế, đề thi môn văn dành cho các cấp học vẫn chưa có sự đột phá lớn, đa số vẫn xoay quanh các đề tài quen thuộc. Và cũng luôn sẵn có một kho văn mẫu phong phú trên Internet, học sinh chỉ cần gõ là ra.Những năm gần đây, đề thi môn văn đã theo hướng gợi mở nhiều hơn, đã tạo không gian lớn hơn cho học sinh bày tỏ quan điểm của mình. Đáp án đưa ra cũng ghi rõ rằng, giám khảo cần tôn trọng quan điểm của học sinh và khuyến khích sự sáng tạo. Tuy nhiên, có lẽ người học trông chờ nhiều hơn thế, đó có thể là những đề văn hay, lạ, thậm chí là ngoài sách giáo khoa để phát huy vai trò tự học, tự nghiên cứu, mạnh dạn trình bày quan điểm và sự sáng tạo của các em.Đâu phải riêng Việt Nam có văn mẫu. Tôi đã đọc các đề thi văn và bài làm đạt điểm cao trong các kỳ thi của nước khác, được công khai để tham khảo như văn mẫu. Chúng hầu hết là những đề thi không có trong sách giáo khoa, yêu cầu tư duy khác biệt của mỗi thí sinh, và vì thế bài làm không ai giống ai. Rất nhiều học sinh đã thích thú, có em còn thử giải đề văn của nước ngoài hoặc tranh luận rất hăng say. Điều đó chứng tỏ rằng học sinh của chúng ta vẫn rất thích học văn, vẫn rất hứng thú khi được trình bày quan điểm và lập luận của bản thân.Và việc ngưỡng mộ những bài văn đó cũng chứng tỏ rằng, nhu cầu thưởng thức cái hay từ văn mẫu sẽ còn tồn tại mãi. Điều ta cần thay đổi chính là quy cách sử dụng văn mẫu trong giáo dục để chúng sẽ chỉ góp công chứ không còn là tội đồ.Phạm Minh Phương Hằng Con tôi đang học online, tham gia tiết học Văn với con, được nghe các con đọc văn mình "viết" mới thấy được thảm cảnh văn mẫu như thế nào. Học lớp 4, đề bài của cô là viết thư hỏi thăm người thân bị ốm mà trên 50% học sinh viết cho bà ngoại. 70% bà ngoại bị đau bao tử.... Văn mẫu thì vẫn luôn luôn cần thiết và tồn tại nhưng cách dạy phải sáng tạo tránh dập khuôn, cứng nhắc. Như hồi còn học sinh mặc dù tôi cũng yêu thích môn văn nhưng tôi chỉ dám làm theo hướng dẫn khuôn mẫu có sẵn chứ không dám sáng tạo vì sợ bị cho rằng không thuộc bài và không hiểu bài Hồi cấp 3 làm bài văn về Nguyễn Bỉnh Khiêm tôi được 9.5 điểm, một điểm số như là không tưởng ở lớp chuyên toán. Cuối giờ cô giáo hỏi riêng tôi "tại sao em biết những dẫn chứng ngoài SGK?", tôi nói nhà em có cuốn sách về NBK và em đã đọc. Cô khen và nói tôi nên phát huy. Sau này những tác phẩm nào nhà tôi có như tôi đều được điểm cao.Tôi không quá giỏi văn do phải dành thời gian cho toán, nhưng tôi vẫn nhớ rõ là mình cảm "rất kì" nếu viết lại 1 câu nào đó giống cô đã giảng. Tôi sợ cô nhận ra và nghĩ tôi không chịu suy nghĩ. Cho nên lấy ý và viết theo cách của mình đã thành "nếp" từ ngày đó đến tận bây giờ. Chuyện này thường xuyên và có thâm niên khá lâu năm rồi. Nhiều lúc tôi bức xúc khi bài văn của con viết khá tốt. Lẽ ra cô chỉ nên sửa câu từ và chau chuốt cùng học trò để rút kinh nghiệm. Tuy nhiên cô còn tác động cả về nội dung và yêu cầu con học thuộc để chuẩn bị cho bài thi cuối kỳ hoặc giữa kỳ.Thương con vì chính bản thân bạn ấy bị áp lực từ cô giáo, nếu có nhắc cô giáo thì cũng có thể phá vỡ chương trình mà cô thày đã lập trình. Có khi đâu đó lại làm cô giáo bị ảnh hưởng rồi con mình ảnh hưởng theo.Thêm vào đó nội dung giảng dạy, quản lý học sinh, thêm vào đó là một số các hoạt động khác nữa khiến giáo viên không khỏi áp lực. Nên cũng bỏ qua và không biết mình có vô tình hay hữu ý cổ súy cho các hành động của cô và nhà trường làm cho con mình thành thụ động trong tư duy hay không? Không chỉ có môn văn đâu mà các môn khác cũng vậy.Đứa trẻ đang cần phát triển một cách chủ động thì nó cần sự giáo dục chủ động, mong sự vào cuộc của các nhà quản lý để chấm dứt ngay những hành động này. Thời còn đi học, lớp tôi có hai bạn giỏi văn. Bạn đầu tiên giỏi văn "thật", tức là bạn yêu văn, đọc nhiều, nghiên cứu nhiều để tạo cho mình tâm hồn lãng mạn và góc nhìn sắc sảo. Bạn thứ hai là học sinh giỏi toàn diện nhất nhì trường. Bạn phân nhiều tâm sức để giỏi toàn bộ các môn, nên môn văn bạn không thể bỏ nhiều thời gian bằng bạn thứ nhất. Nên bạn tìm đến các bài văn mẫu. Bạn "mượn" ý tưởng một cách khôn khéo và diễn đạt lại bằng văn phong của mình một cách lưu loát. Kết quả là điểm văn hai bạn gần ngang nhau dù thời gian và cách tiếp cận của hai bạn khác nhau. Vì sao bạn thứ hai chọn cách này? Vì bạn không có thời gian. Vì bạn cần điểm. Và vì dùng văn mẫu là cách dễ lấy điểm nhất theo cách chấm điểm bây giờ. Tôi nghĩ vấn đề chỉ nằm ở ba câu hỏi này thôi. THỰC TRẠNG THẬT ĐÁNG BUỒN !Con nhà tôi đi học cứ đến cuối mỗi học kỳ thầy cô lại cho 2 bài văn mẫu dạng có thể trùng với đề thi nhất để bắt các con học thuộc và khi thi thì chắc chắn sẽ trúng một trong 2 đề đó và học sinh luôn được điểm cao và thành tích của lớp luôn caoKhi có đoàn thanh kiểm tra đến thì cô giáo chủ nhiệm cho tập dượt từ trước, những bạn nào yếu thì phải sang lớp khác để làm bài tập để những bạn ngoan giỏi ở lại cho đoàn kiểm tra dự giờ và những bạn ở lại cũng được tập dượt là khi cô giáo hỏi thì 100% phải giơ tay nhưng cô sẽ chủ động gọi những bạn đã được chỉ định từ trước và cuối cùng khi đoàn thanh tra về, lớp luôn đạt thành tích giáo viên dạy giỏi, lớp có thành tích xuất sắc.NHƯ VẬY: TỪ KHI CÒN BÉ, HỌC SINH NHƯ LỚP CON TÔI ĐÃ BỊ ÉP VÀO "KHUÔN MẪU" KO THỰC CHẤT TRONG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC.XIN HỎI NHỮNG NHÀ LÀM GIÁO DỤC. VIỆC ĐÓ CÓ NÊN KHÔNG ? Trong dịp Covid vừa rồi, tôi có dành được chút thời gian quan sát con tôi học Văn. Và, tô nhận ra rằng, cách dạy văn của cô giáo con tôi không khác với cô giáo văn tôi cách đây 3 thập kỷ: Cô giải thích từ ngữ --> cô nói về các ý chính --> cô nói về cảm nghĩ, suy nghĩ... Tất cả đều là theo cô. Viết khác đi là trừ điểm.Và khi kiểm tra, các con sẽ phải viết theo đúng cái khuôn ý mà cô định hình cho các cháu.Văn là người. Không lẽ xã hội chúng ta là những người nhân bản giống hệt nhau? 40 cháu trong lớp sẽ giống hệt cô? Bao giờ câu chuyện này mới chấm dứt? Con trai tui không thích học văn, không có năng khiếu văn, lười quan tâm môn văn nhưng năm lớp 3 có bài làm văn được 9 điểm vì tả thật ba và nghề nghiệp của ba, lời văn đơn sơ, bài viết ngắn gọn. Điều tui muốn nhấn mạnh chính là cô giáo năm lớp 3 của con tui không chấm bài theo kiểu "văn mẫu", cô giáo có tâm với nghề và với học trò! Trước tiên xin cảm ơn bài viết của cô giáo. Văn mẫu có công nhưng vẫn là "tệ nạn" của ngành giáo dục. Nó triệt tiêu tính sáng tạo. Nói đúng ra thì, văn mẫu như con dao 2 lưỡi. Dùng đúng thì giúp học sinh có thêm ý tưởng để viết văn, dùng sai thì... học thuộc lòng. Mà đa số học sinh thì chọn học thuộc lòng.Một vấn đề liên quan nữa là Bộ Giáo Dục muốn học sinh trình bày cảm nghĩ về đoạn / bài văn / thơ nhưng lại chấm theo khung điểm của BGD. Đó là chưa tôn trọng ý kiến của học sinh. Học sinh hiểu sai lệch hoàn toàn thì phải dạy cho rõ ràng, chứ học sinh mà có ý kiến riêng, có lập luận rõ ràng dù khác với cách định nghĩa của thầy cô thì cũng nên tôn trọng. Do lo sợ cái gì khác "cái đúng" đều là sai nên học sinh mới phải chép y nguyên văn mẫu! Tôi nói thật: văn mẫu ảnh hưởng tiêu cực tới khả năng sáng tạo của học sinh, thế giới này không có gì hoàn toàn tốt đẹp 100%, nó như 2 mặt đồng xu của như 2 mặt tốt xấu của con người trong xã hội, không ai tốt từ trong trứng & cũng không có ai ác ngay từ khi sinh ra; tất cả đều vì hoàn cảnh. Văn mẫu có thể giúp các e học sinh nhìn đời tươi đẹp & có điểm nhưng còn những học sinh có trí sáng tạo viết văn bay bổng thì sao? Tôi nghĩ bình luận việc đề thi yêu cầu học sinh nêu cảm nghĩ của bản thân nhưng chấm điểm lại theo ý thầy cô - kể cũng đúng, chỉ vì 1 bộ phận không nhỏ các giáo viên cũng mong cầu thành tích "GIÁO VIÊN DẠY GIỎI" Cái này phải hỏi Bộ Giáo dục và Đào tạo! Cô cũng muốn đổi mới, sáng tạo, trò cũng muốn lãng mạn, bay bổng, không rập khuôn theo bài văn mẫu nhưng khi làm bài thi và chấm điểm thì theo khung đáp án của Bộ, cô muốn chấm khác cũng không được! Thông cảm cho thầy cô và học sinh! Bà ngoại em vẫn chưa già, hàng ngày bà phóng xe ga ra đường, mắt bà vẫn rất tinh tường, tóc nhuộm ánh tím soi gương cả ngày... Em tả y hệt bên trên, cô bắt viết lại mắng thêm em rằng: Đã bà là phải rụng răng, tóc phải bạc trắng như trăng trên trời...Thật là bi hài kịch. Bao giờ cho đến ngày xưa, thời mà HS nào năng khiếu văn hẳn hoi là năng khiếu. Chủ nhật vừa rồi, cháu tôi được bố mẹ chúng gửi ở nhà tôi. Cháu mang theo máy tính và đưa ra gõ bài văn để nộp cho cô giáo. Tôi hỏi cháu đề văn là gì. Cháu bảo: đề là tả một cảnh đẹp mà em đã gặp. Tôi hỏi cháu dự định tả cảnh gì. Cháu nói ngay: con tả cảnh biển ạ. Tôi bảo cháu: cháu được đi biển rất ít mà hè cháu hay về quê với ông bà, ở đó có nhiều cảnh đẹp, sao cháu không tả. Cháu điềm nhiên trả lời: cháu tả cảnh biển vì đã được cô giáo hướng dẫn trên lớp học rồi bà ạ.Tôi hiểu rằng chắc cả lớp gần như em nào cũng sẽ tả cảnh biển và cô giáo chắc cũng hài lòng với việc đó chăng. Nếu không thì cô giáo sẽ gợi ý cho các cháu nhiều đề tài khác nhau và yêu cầu cô sẽ rất vui nếu các em sẽ chọn những đề tài khác nhau, tả những cảnh đẹp mà các em đã quen biết hoặc chứng kiến và tạo cho các em cảm xúc thực.Tôi cho rằng người giáo viên dạy văn là nhân tố quan trọng nhất trong việc truyền cảm hứng yêu cuộc sống, sáng tạo và nhân ái cho học trò. Nếu các giáo viên dạy văn không thay đổi cách dạy thì mãi mãi học sinh sẽ chỉ thích làm những bài văn đã được gợi ý hoặc làm theo văn mẫu. Chính vì những bài văn mẫu, cách dạy theo các bài văn mẫu nên dã góp phần tạo nên những thế hệ sau này khi ra làm việc dễ bị rập khuôn, máy móc, thụ động. Tại sao chúng ta không để cho các em tự do suy nghĩ, tự do bày tỏ và sáng tạo. Văn mẫu là văn của các cô, của người viết sẵn ra chứ có phải của các em đâu, sao lại phải bắt các em học thuộc và chép lại nó khi đi thi. Hãy để các em sáng tạo, nói lên cảm xúc thật của mình thì sau này mới tạo nên những con người dám đột phá được. Văn mẫu đúng nghĩa đâu có lỗi gì. Văn mẫu tốt cũng giống như tác phẩm sách/ truyện hay vậy thôi, góp phần quyết định việc nuôi dưỡng thói quen đọc sách, nuôi dưỡng tâm hồn của con người để họ biết cảm thụ vẻ đẹp của văn học và hiện thực của cuộc sống. Vấn đề là chúng ta đã từ lâu lãng quên hoặc không biết cách ứng xử với văn mẫu, cũng như hướng dẫn cho con trẻ và học sinh cách sử dụng văn mẫu. Đây không chỉ là câu chuyện giáo dục đơn thuần mà quan trọng hơn đó nghệ thuật giảng dạy, phương pháp sư phạm vô cùng bài bản. Nhưng trước hết, phải có người giáo viên, có những người lớn biết cách truyền thụ cảm hứng và tình yêu văn chương đến con trẻ, kể từ khi các cháu chập chững bước vào đời.