Không nghiên cứu, làm sao phát triển? Thực tế không hẳn như vậy."Trên thế giới" là thế giới nào? "Ở nhiều nước" cụ thể là những nước nào? "Kinh nghiệm quốc tế" cụ thể là của ai? Nguồn thông tin đâu? Rất ít khi tìm được câu trả lời đầy đủ, thuyết phục cho các câu hỏi này.Hầu hết lĩnh vực của chúng ta đều lạc hậu, hầu hết cách làm, thủ tục của chúng ta kém hiệu quả kinh khủng so với nhiều nước khác trong ASEAN (trừ Lào, Campuchia, Myanmar), chưa nói đến việc so sánh với các nước công nghiệp phát triển ở các khu vực khác. Nhưng các cụm từ yêu thích nêu trên có thể tìm thấy dễ dàng trong các văn bản của bất kỳ lĩnh vực nào. Số đoàn ra nước ngoài khảo sát, học hỏi kinh nghiệm không phải ít. Thế nhưng, chỉ xem cách đào tạo, cấp bằng lái xe, hay hệ thống biển báo giao thông ở Việt Nam đã thấy ngay một sự thật là chúng ta chẳng hề nghiên cứu, tiếp thu tử tế kiến thức nhân loại. Nhiều lĩnh vực ở trong tình trạng như thế. Chúng ta thường nghiên cứu và hiểu biết thế giới hời hợt, phiến diện, nhưng lại tưởng là biết hết, hiểu hết.Nhưng thôi, hãy lướt qua một số con số biết nói về cái gọi là "nghiên cứu" ở nước ta và của các nước khác trong lĩnh vực "Nghiên cứu & Phát triển" ("R&D").Các thước đo chính về tiềm lực R&D của một quốc gia là tổng chi cho R&D và tổng số các bằng sáng chế được đăng ký bảo hộ.Mỹ là nước chi nhiều tiền nhất cho R&D, ở mức 2,8% GDP. Năm ngoái, Mỹ chi 450 tỷ USD, năm nay dự kiến chi 465 tỷ USD cho R&D. Mỹ chiếm nhiều nhất bằng sáng chế PCT (Patent Cooperation Treaty) thuộc Tổ chức sở hữu trí tuệ quốc tế (WIPO), cụ thể là 57.239 trên tổng số 205.300 bằng trong năm 2013.Người Việt Nam chúng ta thường nghĩ là Trung Quốc chỉ giỏi ăn cắp công nghệ và làm hàng nhái chứ tài giỏi gì! Xem ra, cái chúng ta biết là nông thôn Trung Quốc, chứ không phải cả nước Trung Quốc. Trung Quốc chính là nước đang chi nhiều tiền thứ nhì cho R&D (2013: 258 tỷ USD, 2014: khoảng 284 tỷ USD). Theo dự báo, chi R&D của Trung Quốc sẽ vượt Mỹ vào năm 2022. Trung Quốc chiếm thứ ba số bằng sáng chế PCT: 21.516 bằng trong năm 2013, sau Mỹ và Nhật Bản. Năm 2013, Việt Nam ta có 17 bằng PCT (2012 có 13 bằng).Mà thôi, không so số lượng bằng sáng chế PCT với các cường quốc như Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc nữa, so với các nước nhỏ hơn vậy. Hàn Quốc: 12.386, Singapore: 837, Malaysia: 310...Israel là một quốc gia nhỏ trên sa mạc cằn cỗi, nhưng lại là nước xuất khẩu lớn các hàng hóa nông sản. Họ rất mạnh trong các lĩnh vực công nghệ tin học, hàng không, quốc phòng... Mỗi năm Israel chi 4,3% GDP cho R&D. Năm 2014, họ có 1.611 bằng sáng chế PCT.Tóm lại là không nên so sánh chúng ta với các nước về số bằng sáng chế PCT mà bi quan. Chúng ta làm ra chưa bằng con số lẻ của thiên hạ. Nhưng chúng ta có thể tự hào là chúng ta có không ít cơ sở, trung tâm R&D. Theo số liệu cập nhật đến hết năm 2011, cả nước có khoảng 700 đơn vị R&D cấp trung ương (thuộc các Bộ) và hơn 1.000 đơn vị R&D cấp địa phương hoặc doanh nghiệp. Số đơn vị R&D cấp trung ương như vậy là nhiều. Tuy nhiên, rất ít doanh nghiệp Việt Nam có các hoạt động và chi phí R&D.Ngần đấy cơ sở, trung tâm R&D mà mỗi năm chỉ sản sinh được một vài chục sáng chế đăng ký PCT thì lạ nhỉ?Tôi không hiểu các viện, các trung tâm R&D thuộc các cơ quan, doanh nghiệp làm những việc gì và chi bao nhiêu tiền, nhưng mỗi lần bước chân vào các siêu thị điện máy Nguyễn Kim, Phan Khang, các siêu thị ăn uống và đồ gia dụng Maximark, Co-op, tôi không nhìn thấy các sản phẩm của "R&D Việt". Trên thị trường máy móc xây dựng, phương tiện giao thông - vận tải, máy móc nông nghiệp... cũng không thấy.Tôi thấy bảo là trong tương lai Việt Nam sẽ xuất khẩu ôtô. Tôi nghĩ, đây chắc là ôtô với thiết kế, thương hiệu ngoại, lắp ráp tại Việt Nam, có một vài chục phần trăm linh kiện sản xuất tại Việt Nam. Tôi nghĩ thế vì đến cái ấm điện, bếp điện, tủ lạnh, lò nướng, máy giặt, máy hút bụi... ta còn chưa thiết kế, sản xuất được cho ra hồn, thì làm sao thiết kế, sản xuất được ôtô có tính cạnh tranh về chất lượng, giá cả?R&D là điểm khởi đầu của bất kỳ sản phẩm hàng hoá nào có hàm lượng chất xám, dù trong công nghiệp, nông nghiệp, y dược... Từ R&D đến thiết kế, từ thiết kế đến sản xuất, từ sản xuất đến tiêu thụ - đó là chuỗi giá trị các sản phẩm. Ta không chú trọng và làm tốt ở ngay khâu đầu tiên, làm gì có sản phẩm hàng hóa mang thương hiệu Việt Nam đi vào các hệ thống phân phối toàn cầu?Đã đến lúc phải nghiêm túc trả lời câu hỏi: các cơ sở, trung tâm R&D của nước ta có năng lực R&D hay không?Lương Hoài Nam Phòng nghiên cứu, viện nghiên cứu... Hằng ngày họ đang làm cái gì? Có phải sáng pha trà uống - trưa nhâm nhi bia rượu - Chiều cà phê + thể dục thể thao tăng cường sức khỏe. Cuối tháng lãnh đủ lương? Ít nhất có những trung tâm R&D của nước ta cũng có năng lực tiêu tiền ngân sách, đó là điều không thể bàn cãi Tất cả các bài viết của anh Lương Hoài Nam đều rất sâu sắc, chỉ ra đúng thực tế cái yếu và thiếu của Việt Nam, anh Nam là người có kiến thức sâu rộng về ngành HK, nhưng anh cũng rất tâm huyết với các vấn đề xã hội chủa đất nước, để viết được những bài như thế này chắc chắn anh cũng phải nghiên cứu và đọc rất nhiều các tạp chí trên thế giới để có được các con số thống kê. Ủng hộ anh Nam lập trung tâm R&D để nâng tầm Việt Nam. Cảm ơn anh nhiều So sánh với Thái Lan đi cho gần. Đã từ rất lâu Thái Lan không còn là nước nhận viện trợ nước ngoài rồi đó. Thân chào. Cảm ơn tác giả Lương Hoài Nam. Vấn đề vẫn nằm ở tự do học thuật. Một khi các nhà khoa học còn phải "nghe nhạc hiệu, đoán chương trình" thì tất cả sẽ vô ích thôi. Tôi không thể hình dung nổi, một nhà khoa học trong lĩnh vực cơ khí, chế tạo máy lại đang nghiên cứu về thể chế, chính sách. Phải chăng nghiên cứu chính sách, chiến lược dễ hơn làm cái kim, cái máy giặt, cái mãy hút bụi...? Nhưng những câu chuyện này lại đang có ở Việt Nam!!! Hay, từ ngày đi học ở "Thế giới về" 5 năm rồi tôi mới thấy bài báo nó về R&D rõ nét đến thế và kết quả của các viện về Công tác R&D. Bạn nói về các đoàn đi học hỏi kinh nghiệm ở nước ngoài đúng đến 101%, hỏi ai cũng nói vanh vách nhưng chỉ cần hỏi sâu hơn một tí nữa là tịt hoặc là để em trả lời sau. Và về nhà hỏi anh google rồi trả lời hời hợt. Cứ tình trạng như vậy thì lấy đâu ra sáng với lại chả chế. Hời hợt trong từng ngõ ngách từng thành thì tới nông thôn (tôi muốn nói là các cơ quan ban ngành). Thiết nghĩ các lãnh đạo cũng phải ra chỉ tiêu và deadline thực hiện, không đủ điều kiện thì cho out cho đất nước đỡ tụt hậu. Nói ai nói chả được . Đã có nhà nước lo, ông Nam không phải lo . Không phát triển thì thụt lùi . Chả nhẽ đứng yên . Cảm ơn bài viết của anh Lương Hoài Nam. Đó là điều mà em vẫn thắc mắc bấy lâu. Dưới tầm nhìn của anh nó chi tiết và đầy đủ. Chúng ta lúc nào cũng có khẩu hiệu "Đi tắt đón đầu". Chỉ là vòng luẩn quẩn sản xuất nông sản khai thác tài nguyên rạng thô xuất khẩu rồi nhập khẩu hàng của nước ngoài từ những sản phẩm công nghệ cao. đến nhưng sản phẩm phổ thông. Quanh đi quẩn lại quanh đi quẩn lại. Em xin trả lời luôn câu hỏi cuối bài viết của anh các trung tâm R&D của nước ta có năng lực về mặt hình thức. Bài viết của chú hay quá. Mấy bữa cháu đọc thấy nông dân sáng tạo ra cái máy phát điện từ rác thải để người Nhật sang hỏi mua,rồi tàu ngầm VN sang Malaysia ....thấy buồn quá. Xin lỗi ông Hoài Nam! Tôi làm trong Viện nghiên cứu được 29 năm rồi (đọc thông viết thạo 3 thứ tiếng) - điều ông viết trên những người như chúng tôi ai cũng hiểu và biết rõ hơn, nhưng hỏi ai có gan đứng ra ngoài vòng xoay ....ấy !? Năng lực chắc chắn là có, bởi vì năng lực thuộc về yếu tố con người. Vậy mấu chốt là môi trường, thể hiện ở mấy điểm sau:1. Người có năng lực không có cơ hội để làm hết khả năng của họ. Ai ở trong môi trường nhà nước ắt hiểu rõ điều này2. Có làm được cũng chẳng được hưởng gì3. Chẳng ai hỗ trợ cho cho ý tưởng sáng tạo vì sáng tạo cần vượt ra khỏi cái cũ, mà cái cũ nó nằm trong nghị quyết rồi.Cuối cùng phải đặt ra câu hỏi: thực chất của các rào cản trên là gì? Xét cho cùng nó chính là cơ chế phân bổ nguồn lực bất hợp lý. Tôi nhớ cái thời GS Ngô Bảo Châu được vinh danh trên toàn thế giới. Nhiều người Việt đã tự hào ké, rằng ông ấy là "người Việt Nam" đấy mà quên mất rằng ông ấy là người ngoại quốc "gốc Việt". Tự hào về dòng giống thì nên tự hào, mà cũng cần nên tự hỏi "tại sao trong nước hiếm ai nổi danh thế giới?" Có ai từng đánh giá con người, môi trường và thái độ của người Việt trong nước và người Ngoại gốc Việt để thấy hết những "thiếu sót" chưa? Vấn đề thứ hai nữa, có rất rất nhiều người phản kháng rằng "Ngô Bảo Châu làm khoa học cơ bản, mà khoa học cơ bản thì chẳng có giá trị như khoa học ứng dụng". Ý là người Việt không nên tập trung nhiều cho khoa học cơ bản mà nên tập trung nhiều cho khoa học ứng dụng, cần phải đi tắt đón đầu mới kịp thiên hạ, bắt kịp thế giới. Nghe như là không cần học lớp một lớp hai lớp ba mà muốn vào luôn đại học. Nếu vẫn cứ như thế, thì Việt Nam rồi sẽ ra sao nhỉ? anh Nam à, tôi rất tâm đắc với các bài viết của anh, nó rất sát với thực tế, nhưng hiện tại VẤN ĐÊ LÀ HỌ CỨ THẾ ĐẤY, LÀM GÌ ĐƯỢC NHAU Cảm ơn anh Lương Hoài Nam đã đưa ra câu trả lời rất chính xác trước khi đặt ra câu hỏi ở cuối bài viết. Vấn đề này tôi nghĩ sẽ lại không nằm ngoài những điểm yếu kém : vì thành tích, tư duy chậm đổi mới. Dù có đầu tư R&D nhưng chỉ giao cho các Viện nghiên cứu để lấy thành tích thì vẫn có nghiên cứu nhưng không áp dụng thực tế. Doanh nghiệp nước ta kể cả nhà nước hay tư nhân nếu có tư duy đổi mới, ý thức được khoa học là chìa khóa để phát triển thì tự thân nguồn lực xã hội sẽ đầu tư cho R&D và sự liên kết nhà kinh doanh- nhà khoa học sẽ tự thân phát triển.