Chảy máu chất xám Hoàn thành chương trình thạc sĩ ở Mỹ, tôi nhận được nhiều câu hỏi rằng có về Việt Nam làm việc hay không, khi nào về. Khi tôi ra mắt sách, có độc giả hỏi rằng tôi đã đóng góp được gì cho Việt Nam, có người hàm ý đi nước ngoài suốt như thế thì ở Việt Nam lúc nào đâu mà đóng góp, rồi chuyển sang chuyện người tài đi hết thì để Việt Nam lại cho ai.Khi biết tôi chưa có ý định làm việc tại Việt Nam, không ít người đã lập tức biến tôi trở thành một trong vô vàn ví dụ của của hiện tượng chảy máu chất xám. Có người thể hiện ngay vẻ mặt thất vọng, buông ra vài câu có ý chê trách. Có những bình luận trên mạng nói thẳng, rằng ôi nó cứ ra vẻ tốt đẹp này kia nhưng rồi có cơ hội cũng bỏ ra nước ngoài sống cho sướng thân.Trong buổi giao lưu với học sinh trường THCS Ngôi sao tại TP HCM tuần trước, một phóng viên hỏi tôi: "Liệu em có sợ mọi người sẽ nghĩ em không yêu nước nếu em sống và làm việc ở nước ngoài?". Lúc đó, dù cố giải thích nhưng tôi vẫn cảm thấy chị có vẻ khó chấp nhận lý lẽ tôi đưa ra, rằng cần nhìn nhận lại thế nào là chảy máu chất xám.Trên chuyến bay trở về, tôi không khỏi nghĩ về việc liệu yêu nước và sống ở nước ngoài liệu có mâu thuẫn với nhau như cách nhiều người mặc định hay không. Cụm từ “chảy máu chất xám” từ trước đến nay luôn mang tính tiêu cực là một phần khiến tôi cảm thấy bị coi như “tội đồ” vì quyết định không về Việt Nam làm việc ngay.Thật dễ để nhìn thấy những tác hại của việc người có trình độ, kỹ năng lao động cao ra nước ngoài sinh sống. Điều rõ ràng nhất là họ sẽ không sử dụng trình độ, kỹ năng đó của mình để giải quyết những vấn đề cấp bách tại nước nhà. Họ sẽ không thể truyền bá những kiến thức họ học được đến những người đang rất cần nó ở quê hương. Sống ở nước ngoài đồng nghĩa với việc họ sẽ đóng thuế ở nước ngoài, tiêu tiền ở nước ngoài, thúc đẩy nền kinh tế cho nước ngoài.Tuy nhiên, nhìn nhận việc chảy máu chất xám dựa trên những tác hại này là một cách nhìn đơn giản và phiến diện. Nó dựa trên quan điểm sai lầm rằng cứ ai ở nước ngoài là quê nhà "mất đứt" con người đó, bộ óc đó. Nhiều người coi làm việc ở nước ngoài là quãng thời gian để họ học hỏi từ các chuyên gia hàng đầu, trau dồi kinh nghiệm trên trường quốc tế, đợi đến khi khả năng chín hơn mới quay trở lại quê hương để đóng góp. Dĩ nhiên, không phải lúc nào điều họ mong muốn cũng được hậu thuẫn, điển hình như câu chuyện của GS Trương Nguyện Thành gần đây.Với tôi, một người vừa ra trường với tấm bằng ngành Trí tuệ nhân tạo, Việt Nam không có một phòng nghiên cứu nào có thể giúp tôi tận dụng hết kỹ năng của mình, cũng không có chuyên gia đầu ngành nào để tôi có thể làm việc cùng và học hỏi. Tôi cũng còn quá non để có thể tự làm nghiên cứu. Lựa chọn duy nhất cho tôi tại thời điểm này là làm việc ở một trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới, đóng góp cho nước nhà qua những dự án cá nhân, chờ đến thời điểm thích hợp để quay trở về.Rất nhiều những người đã và đang sống ở nước ngoài đóng góp về Việt Nam theo cách họ có thể. GS Ngô Bảo Châu làm tạp chí toán Pi cho trẻ em, mở vườn ươm với 3.000 cuốn sách ở vịnh Hạ Long, và cũng là một trong những người khởi xướng dự án Cùng đọc sách. VietSeeds, tổ chức phi lợi nhuận cung cấp học bổng, hướng nghiệp cho các bạn sinh viên Việt Nam, được thành lập bởi các cựu du học sinh Việt Nam ở Mỹ. TS Lương Minh Thắng, một nhà nghiên cứu trí tuệ nhân tạo hiện đang làm việc tại Google, khởi xướng VietAI, một tổ chức phi lợi nhuận giúp đào tạo thế hệ chuyên gia trí tuệ nhân tạo tiếp theo tại Việt Nam. Danh sách này còn dài nữa.Hầu hết những người làm việc ở nước ngoài vẫn gửi tiền về Việt Nam, hoặc để giúp gia đình, hoặc đầu tư vào các công ty ở Việt Nam. Theo Ngân hàng Thế giới, ước hơn 13 tỷ USD kiều hối đã đổ về Việt Nam trong năm 2017. Và Việt Nam luôn nằm trong top 10 quốc gia có kiều hối lớn nhất toàn cầu.Hiện tượng "chảy máu chất xám" còn có một lợi ích khó có thể cân đo đong đếm được: truyền cảm hứng. Sự thành công của người Việt trên trường quốc tế là bằng chứng để các bạn trẻ thấy chúng ta đều có thể sánh vai với nhân tài khắp nơi. Họ là động lực để các bạn trẻ Việt Nam chủ động học hỏi, tìm kiếm cơ hội, nhận ra rằng mình không bị giới hạn bởi luỹ tre làng.Thay vì chê trách người tài không chịu về Việt Nam để xây dựng đất nước, chúng ta trước hết cần phải thay đổi định nghĩa về "người tài". Phải làm sao để không phải cứ được giáo dục ở nước ngoài mới là người tài. Chỉ riêng năm 2017, Việt Nam có thêm hơn 200.000 cử nhân thất nghiệp. Công sức dành để lôi kéo du học sinh trở về chẳng phải sẽ tốt hơn nếu được sử dụng để đào tạo cử nhân trong nước có thể làm việc, đóng góp cho đất nước?Chúng ta cũng cần phải thay đổi cái nhìn về “xây dựng đất nước”. Đã qua lâu rồi cái thời cứ phải ở nhà đắp đê, trồng lúa mới là xây dựng đất nước. Giới hạn khả năng di chuyển của bất cứ ai trong thời đại toàn cầu hoá hiện nay không chỉ khó, mà còn là mang tính độc đoán. Thay vì bắt người tài ở nhà, hãy tạo điều kiện để họ ở đâu cũng có thể phát huy hết tiềm năng mà không phải mặc cảm tội lỗi. Một quốc gia đối xử tốt với người dân, thì người dân ở đâu cũng sẽ hướng về quốc gia đó.Nguyễn Thị Khánh Huyền Tôi rất thích câu kết của tác giả "Một quốc gia đối xử tốt với người dân, thì người dân ở đâu cũng sẽ hướng về quốc gia đó". Con cái chúng tôi xin học bổng của nước ngoài bằng học lực của chúng. Sao lại phải quay về Việt Nam để rồi sau đó bỏ ra 500 triệu đến 1 tỉ xin việc? Liệu sếp ở cơ quan trình độ học vấn và ngoại ngữ không được công nhận cấp quốc tế như con chúng tôi có chấp nhận chúng làm việc cùng một môi trường không? vv và vv vậy chúng về nước để thể hiện tình yêu Tổ quốc với cái túi rỗng à? Không bao giờ chúng tôi gọi bọn trẻ về như vậy!!! Cám ơn chị Khánh Huyền. Tôi thực sự rất tâm đắc với những chia sẻ của chị trong bài viết. Bản thân tôi cũng rất nhiều học trò xuất sắc đi du học nước ngoài, đặc biệt là du học sau Đại học và ở diện có học bổng. Nhiều người trong số họ và đặc biệt là người thân, bạn bè, những người xung quanh họ cũng trăn trở với câu hỏi "ở hay về", và "chảy máu chất xám".Tôi cho rằng trong một thế giới kết nối có tính toàn cầu, ngoài việc phương tiện liên lạc và phương tiện giao thông giữa các quốc gia trở nên thuận lợi hơn thì thế giới cũng đang "phẳng" hơn, có những khía cạnh không còn ranh giới nữa.Câu chuyện ở lại nước ngoài làm việc của du học sinh, về bản chất, chẳng khác gì câu chuyện hàng trăm ngàn Cử nhân mỗi năm sau khi ra trường quyết tâm bám trụ lại các thành phố lớn để tìm kiếm cơ hội. Liệu một anh Kỹ sư CNTT xuất sắc sẽ đóng góp được gì cho quê hương nếu quay trở về vùng đồng ruộng chiêm trũng hoặc nơi vùng sâu, vùng xa, ... Có thể có, nhưng không thể nào bằng ở Hà Nội, HCM và đầu quân cho 1 Tập đoàn Công nghệ lớn. Anh ta vẫn sẽ đóng góp cho quê hương theo cách nào đó: gửi tiền về quê cho bố mẹ, hỗ trợ nuôi dạy các em, xúc tiến việc mang khoa học - kỹ thuật về hỗ trợ cho quê hương ngay khi điều kiện chín muồi, ... hoặc đơn giản hơn là tấm gương, truyền cảm hứng cho lũ trẻ ở quê.Cũng như vậy, nếu như GS Ngô Bảo Châu hoặc những người giống như ông về Việt Nam, liệu họ có được những có công trình tầm vóc thế giới không? Và những công trình đó - nếu có, liệu có lại bị xếp vào kho lưu trữ của một Viện nghiên cứu cũ nát, lạc hậu nào đó? Kiều hối của Việt Nam nhiều năm qua luôn nằm trong Top 10 của thế giới, gấp nhiều lần giá trị xuất khẩu gạo, hay thủy sản, dầu thô, ... Con số thực sự ấn tượng!Phần lớn chúng ta nói về việc "chảy máu chất xám" như một phong trào mà chưa bao giờ ghi nhận đầy đủ những đóng góp của những người con xa xứ cho quê hương. Du học có 2 dạng, một dạng tự túc (đa số không thi đậu đại học trong nước - (các trường top trên) và học dốt) đi du học để tìm kiếm cơ hội khác tốt hơn, một dạng là học sinh, sinh viên xuất sắc cũng ra nước ngoài tu nghiệp, tìm kiếm cơ hội theo dạng học bổng. Người Việt chi nhiều tiền cho du học thực ra là việc đáng tự hào, vì người Việt có thể đi khắp mọi nơi trên thế giới để làm việc, để học tập là sự tự hào về năng lực làm việc và học tập của mình, đương nhiên cũng có chút buồn là vì nền giáo dục trong nước không đáp ứng được nên phải ra nước ngoài học tập. Một du học sinh khi mà trở về nước làm việc ngay thì cũng chẳng khá gì, còn nếu làm việc ở nước ngoài 20 - 30 năm sau khi có vốn, có tiền về quê khởi nghiệp thì lại tạo thêm công ăn việc làm cho người khác, ấy chưa kể họ luôn gởi tiền về cho người thân. Nó cũng giảm tải sự cạnh tranh lao động với các vị trí trong nước. Các công ty, tổ chức sử dụng lao động trong nước muốn có nhân tài về làm cũng phải thay đổi về chế độ đãi ngộ, đánh giá năng lực mới có thể sử dụng họ lại là thúc đẩy, cải thiện môi trường lao động trong nước. Nền giáo dục Việt rất kém về các kĩ năng mềm, kĩ năng quản lí, kĩ năng lập nghiệp ra nước ngoài có cơ hội trau dồi để rồi về nước phát triển, truyền dạy các kĩ năng này. Chúng ta tự hào về nên giáo dục điểm 9, điểm 10 những những học sinh của chúng ta lại yếu cái quan trọng nhất là sự tự tin, dám dấn thân, dám làm, dám thử thách, kĩ năng phổi hợp, kĩ năng nghĩ lớn, làm lớn. Học vấn dù có cao đến bao nhiêu mà thiếu kĩ năng khởi nghiệp, kĩ năng lạnh đạo, kĩ năng xã hội thì cũng khó mà thành công. Sao lại gọi là chảy máu chất xám ? Chất xám do nước ngoài cấp (đào tạo) cho du học sinh rồi người này ở lại nước đó làm việc. Chất xám vẫn ở nguyên nước ngoài đó, có phải chất xám do VN cấp (đào tạo) đâu mà mất (chảy máu). - Mỗi ngày làm việc bằng haiĐể cho cán bộ mua đài mua xeỖi ngày làm việc bằng baĐể cho cán bộ xây nhà xây sân.......Không có ai chấp nhận đem cái não của mình để làm theo sự chỉ đạo từ cái não của kẻ có năng lực kém hơn chỉ vì danh dự tổ quốc. không có gì là mặc cảm tôi lổi cả tác giả-Tôi hỏi con tôi đang học bằng học bổng ở Canada rằng-con học xong có nghĩ đến việc về nước làm không. Cháu trả lời: Ai không muốn về quê hương làm việc gần cha mẹ-anh em-bạn bè nhưng con sợ những kiến thức con học được không phục vụ cho đất nước Việt Nam mà chỉ phục vụ, cung phụng cho một số người vậy thì tiếc và tức lắm ba à-còn bạn và tác giả -tòa soạn nghĩ làm sao? Việt Nam là môi trường đầy rẫy bất bình đẳng và nhiều tiêu cực. Các bạn trẻ học tập ở nước ngoài nếu ở lại được thì cứ ở, nếu về thỉ phải có đủ 2 điều kiện đó là có bản lĩnh và có "bảo kê", nếu thiếu 1 trong hai đi đâu làm gì cũng rất khó khăn. Nếu cứ suy nghĩ như mấy người bắt bẻ này nọ thì thà im lặng luôn cho khỏe, ở đâu mà làm việc tốt thì khó gì việc đống góp xây dựng từ khi các cháu đến trường bố mẹ các cháu đều phải đổ mồ hôi kiếm tiền chắt chiu từng đồng tiền để lo đóng học phí (HỌC GIÁ ) cho các cháu và họ có quyền hy vọng ,định hướng cho tương lai con em của họ là hợp pháp và chính đáng chưa nói đến sự nỗ lực phấn đấu của các cháu để đạt được thành công vậy các ông bà nghị gật có bao giờ đặt câu hỏi mình đã giúp và làm được gì cho các cháu chưa Hay lắm! Cứ có tâm với tổ quốc là dc còn hơn nhiều kẻ ở lại mà ăn hại, nguy hiểm hơn là phá hoại. Trời ơi! Biết bao nhà lãnh đạo, với đủ các loại bằng cấp, học hàm học vị này nọ, mà để cho một cháu (xin lỗi bác gọi như thế Huyền nhé), mới tốt nghiệp Thạc sỹ, có một bài viết hay với câu kết luận hợp lòng người và ý TRỜI: " Một quốc gia đối xử tốt với người dân, thì người dân ở đâu cũng sẽ hướng về quốc gia đó". Tôi cầu mong lần này cho đăng ý kiến của tôi. Chính xác Tổ quốc ơi khi người cần - tôi sẽ chếtNhưng không thể làm lính cho kẻ dốt - bất tài.