Người tốt Hồi mới về làm tại một doanh nghiệp lớn, tôi chứng kiến hầu hết các cuộc họp đều im phăng phắc, chỉ có âm thanh của quạt kêu và tiếng vị lãnh đạo vang vang. Vài nhóm nhân viên khom lưng cúi gối tìm góc nào kín nhất phòng, ngồi nép vào nhau để khuất tầm mắt của sếp. Họ hy vọng không bị sếp "sờ" đến.Có lần tôi lon ton đến ngồi hàng ghế trên. Sếp phát biểu xong, hỏi: "Ý kiến cô thế nào?". Là nhân viên mới, tôi vô tư nói tuột ra hết suy nghĩ của mình. "Cô nên nói ít đi thì hơn", một bác trưởng phòng nói nhỏ với tôi lúc ra về. Từ đó, tôi cẩn trọng và bớt lời hơn trong các cuộc họp. Đồng nghiệp tôi bảo, "giấu mình" là để "giữ mình" được yên, tránh điều tiếng, tránh bị chú ý là tránh được phiền toái. Mọi người nửa đùa nửa thật nhắc nhau phải học thuộc lòng hai điều. Điều 1: sếp luôn đúng; điều 2: khi sếp sai, xem lại điều 1."Những người đúng không dám bảo vệ, sai không dám đấu tranh, mũ ni che tai, giữ mình là chính, cứ bo bo vào, người ấy chưa chắc đã tốt", trong cuộc họp Thường trực Ban chỉ đạo Trung ương vừa qua, tôi thấy báo chí tường thuật phát biểu của người đứng đầu. Có lẽ chúng ta đều thấy văn hóa mũ ni che tai trở nên bình thường ở bất cứ môi trường nào: trong các cơ quan công sở, trong các lớp học, gia đình.Là giảng viên, tôi và nhiều đồng nghiệp nhận thấy dường như càng lớn, người học càng trở nên ngại phát biểu chứ không "tranh nhau" nói như hồi tiểu học. Khi thầy cô đặt câu hỏi, đa phần sinh viên cúi đầu, ngoảnh mặt hoặc nhìn nhau thăm dò. Khi có thắc mắc muốn hỏi, nhiều bạn ngần ngại, tặc lưỡi bỏ qua.Quanh ta, nhiều gia đình vẫn coi trọng việc trẻ con phải nghe lời người lớn, dù cha mẹ không phải khi nào cũng đúng. "Con cãi cha mẹ trăm đường con hư", làm con thì phải vâng lời, nói nhiều, hỏi nhiều chỉ gây mệt mỏi phiền toái, cấm phản đối, "vặc" lại ý kiến của cha mẹ. Hàng xóm nhà tôi có cậu con trai 9 tuổi thường xuyên đặt câu hỏi cho mẹ và đôi khi dùng lý lẽ bắt bẻ lại người lớn. Tôi nghe cô quát: "Học bài không học toàn đi hỏi những câu linh tinh vớ vẩn, học đâu cái thói lý sự cãi mẹ. Thế là hư".Cô ấy làm tôi nhớ hồi còn học trung học, tôi thường xuyên giơ tay phát biểu. Khi có điều thắc mắc, kiểu như: tại sao trong tiếng Anh số nhiều lại thêm "s" chứ không phải là x, y, z; tại sao tiếng Pháp lại có giống đực và giống cái,... tôi đứng lên hỏi cô.  Nhưng câu trả lời tôi nhận được là: "Em sang Anh mà hỏi"; "Cái này thì có Tây mới biết". Cùng với nụ cười bí hiểm của cô, tràng cười của cả lớp khiến tôi ngượng ngùng ngồi xuống. Một lần, đứa bạn rỉ tai tôi: "Mọi người nói mày thích nổi hay sao mà phát biểu và hỏi nhiều thế?". Lên đại học, tôi ít phát biểu hơn. Càng lớn tôi càng trở nên nhút nhát và e ngại nhiều thứ. Tôi thấy xung quanh mình mọi người đều như vậy. Có lẽ "được" giống cộng đồng, hoà hợp với số đông luôn dễ sống hơn, an toàn hơn.Biết bao đứa trẻ như chúng tôi, từ bé đến lớn được cha mẹ, thầy cô và sếp "dạy" đi dạy lại bài học rằng: nếu muốn được yêu quý, được khen ngợi thì hãy vâng lời, chấp nhận và ngoan ngoãn làm theo. Rằng nếu muốn được yên thân, không bị hiềm khích, không bị ghẻ lạnh thì hãy trật tự, chỉ đâu đánh đấy, đừng cố cãi, đừng đấu tranh kẻo không có chỗ mà tránh đâu. Đó cũng là cách hành xử của văn hoá phong kiến còn rơi rớt lại - nơi coi trọng "tôn ti trật tự", thứ bậc. Lời của người "bề trên" luôn là khuôn vàng thước ngọc hay mệnh lệnh bất di bất dịch, nếu kẻ dưới không tuân theo là bất trung, bất hiếu, bất nghĩa.Ở một chiều nào đó, hoà hợp với cộng đồng mình đang sống và làm việc là tốt. Nhưng "tốt" tới nỗi đúng không dám bảo vệ, sai không dám đấu tranh, mũ ni che tai, giữ mình là chính thì lại thành người không tốt. Chúng ta đều từng chứng kiến những người thấy điều chướng tai gai mắt mà như không thấy, việc trái đạo lý mà không phản ứng - mặc nhiên coi nó như lẽ phải; người học không hiểu bài và hổng kiến thức nhưng làm thinh không dám hỏi; con cái bức xúc với cha mẹ nhưng kìm nén không dám nói, và có đứa trẻ trở thành cô độc ngay trong chính nhà mình.Một trong những lý do khiến người Do Thái trở thành dân tộc xuất chúng tôi đọc được là họ khuyến khích phản biện và không câu nệ cấp bậc trong xã hội. Ông chủ pha cà phê cho nhân viên, cấp dưới đá mông sếp để trêu đùa. Thanh niên 20 tuổi có thể được ra những quyết định đầy hệ trọng trong tổ chức. Còn với Việt Nam, lối tư duy bề trên kẻ dưới vẫn bám sâu gốc rễ vào cách sống, làm việc, kéo lùi sự tiến bộ của mỗi cá nhân và xã hội. Cỗ máy nào đã khuyến khích chúng ta ứng xử như vậy?Ngay cả ở diễn đàn Quốc hội, nơi bàn bạc và quyết định nhiều vấn đề quan trọng nhất của đất nước, của nhân dân, tiếng nói phản biện cũng trở nên quý hiếm. Mỗi khi có đại biểu dám nói thẳng nói thật, các mặt báo đồng loạt tường trình. Tiếc là, sự "bất thường" đó không diễn ra liên tục trên nghị trường. "Đặc biệt coi trọng chất lượng nhân sự" là điều được nhấn mạnh trước thềm Đại hội Đảng và bầu cử Quốc hội khóa mới. Phẩm chất quan trọng của những người có trọng trách tôi cho rằng không gồm văn hóa "mũ ni che tai". Sự thay đổi tư duy cấp bậc trong công việc, ngay bây giờ, bắt đầu từ chính những người "bề trên" chứ không phải kẻ dưới. Lãnh đạo, sếp, cha mẹ, thầy cô, mỗi người lớn nếu khích lệ "bậc dưới" bày tỏ quan điểm, dùng tri thức để bảo vệ cái đúng, phản đối cái sai; đồng thời cởi mở đón nhận những điều không "ngọt tai, ngọt giọng", ấy là bước đầu của đổi thay.Sự tiến bộ của xã hội không chỉ bị cản trở bởi kẻ xấu, mà còn bởi chính những "người tốt", "người hiền" - những người ngại va chạm với cái xấu nên xuề xòa bỏ qua. Không dám vạch trần tiêu cực, cố đóng vai "dĩ hòa vi quý" ở vị trí có trách nhiệm là dung túng cho cái xấu lộng hành.Đỗ Hải "Trung ngôn, nghịch nhĩ" (Lời nói thẳng thì trái tai & "khó nghe"). Xét đến cùng, khó lắng nghe người khác, "bứt rứt" khi người khác nêu ra hay phản biện nhược điểm của mình cũng chỉ bởi cái Tôi quá lớn ở mỗi người mà thôi! Ấy là chưa kể: để củng cố cho lợi ích, địa vị, người ta không muốn "uy tín" của mình bị hạ bệ - dù là những góp ý, phản biện chân thành, mang tính xây dựng cao nhất. Vậy nên, bất cứ ai, làm nghề gì & ở cương vị nào mà vượt qua được cái Tôi đó, trong gia đình dạy được cho con tư duy độc lập, với đồng nghiệp & xã hội khuyến khích được sự phản biện ở người khác, khi đó ta mới có được tiến bộ. Sự bình đẳng của bất cứ cộng đồng nào cũng tỉ lệ thuận với ý thức tự phản tỉnh & phản biện mà họ có được. Giản dị vậy thôi! Bài viết rất hay, muốn thay đổi con người thì quan trọng là cấp trên phải thay đổi tư duy trước rồi cấp dưới mới làm theo chứ không thể kêu gọi phát biểu ý kiến mà ông sếp thì không thích nói nhiều được Chả biết nói sao nữa, chỉ mong thế hệ sau sẽ thay đổi được. Chứ như mình, cũng là một người rất thẳng, thật nhưng nói ra cũng chả giải quyết được vấn đề gì, nói ra lại bị nói xấu đâm sau lưng. Mà không nói, cách duy nhất phản kháng lại chắc có lẽ là xin nghỉ việc. (Một thanh niên 30 tuổi, đổi 3 chỗ làm cho hay)... Tôi nghĩ việc không dám phát biểu, nêu ý kiến cá nhân còn có 1 lí do là:. Không tự tin, không tin tưởng vào bản thân và quá để ý người khác nghĩ gì. Muốn đội vương miện thì phải chịu được sức nặng của nó. Muốn được nhiều người khen ngợi thì cũng phải sẵn sàng nhận chê trách, nói xấu,... Thật ra không chỉ Việt Nam đâu các bạn ạ. Hầu hết các nước ảnh hưởng bởi Nho giáo đều có cùng kiểu tư duy trên bảo dưới phải nghe này. Tôi làm việc trong môi trường quốc tế, các bạn Nhật, Hàn cũng thế, sếp nói thì chỉ có đúng, sếp không bao giờ sai, nếu sếp có lỡ sai thì chắc chỉ do nhầm lẫn, cứ sửa lại theo lời sếp là đúng. Đặc điểm chung là nhóm nhân viên Châu Á đến từ nền văn hóa ảnh hưởng bởi Nho giáo luôn rất ít khi đặt câu hỏi hay có ý kiến phản biện trong các giờ thảo luận, giờ họp nhóm. Tôi là người Việt Nam nhưng may mắn được lớn lên, học tập trong môi trường cho phép chúng tôi phản biện, khuyến khích đặt câu hỏi (nói cho rõ cũng chỉ là trường công ở Việt Nam thôi, tôi không du học hay học trường quốc tế) và tôi vẫn duy trì thói quen này đến ngày nay. Trong công việc tôi bị đồng nghiệp Châu Á đánh giá là tham vọng, chơi nổi cũng chính vì thói quen này mặc dù tôi chả tham vọng gì. Ngược lại, đồng nghiệp Âu, Mỹ của tôi thì lại chẳng thấy có gì lạ vì họ cũng hỏi ầm ầm, đùa giỡn ầm ầm với các sếp. Tôi cũng nhận thấy các bạn Ấn (không chịu ảnh hưởng của Nho giáo) cũng có lối tư duy và hành xử như người Âu, Mỹ, thậm chí có phần còn mạnh mẽ hơn. Các bạn Ấn thường giữ quan điểm cá nhân rất mạnh và sẽ đấu tranh cho nó, miễn không ảnh hưởng đến lợi ích toàn cục. Chia sẻ đôi lời để các bạn có thêm cái nhìn toàn diện về vị trí của người Việt Nam trên phương diện đạo đức và tư duy ứng xử. Việc khom lưng, giấu mình phổ biến ở phần lớn các doanh nghiệp Châu Á chứ không cứ VN. Tôi đã làm việc qua các cty, tập đoàn lớn của VN, Hàn Quốc, Nhật Bản và xin khẳng định như vậy. Các bạn trẻ có năng lực hãy đầu quân cho các đơn vị nước ngoài, mà cụ thể là cty Tây nhé. Cũng người Việt với nhau thôi, nhưng môi trường tạo con người, nó khác lắm. Tôi rất biết ơn cty hiện tại (Thụy Sĩ) đã cho tôi một không gian làm việc lành mạnh và chuyên nghiệp đúng nghĩa. Hay lắm Bạn,tôi làm việc trong công ty 10 năm chỉ thấy 1or 2 người dám phản biện lại những cái không đúng or bảo vệ quyền lợi của người khác và tôi đã ra đi nhưng tôi lại thấy mình lớn hơn nữa có thể làm việc cao hơn hiện tại. Bài viết rất thực tế. Đồng tình quan điểm với tác giả. Rất hay. thâm thuý. đáng để ' bề trên' và mọi người suy ngẫm.xin cảm ơn tác giả. DUNG TÚNG CHO CÁI XẤU LỘNG HÀNH SẼ KHÔNG BAO GIỜ PHÁT TRIỂN CẢM ƠN BÀI VIẾT RẤT NHIỀU .CHÚC LUÔN VUI KHỎE bài viết rất hay và đúng với thực trạng việt nam. Bài viết quá hay. Tự thấy bản thân mình trong đó,nhiều lúc làm chỉ để vừa lòng sếp thôi chứ nhiều khi sếp sai lè ra vẫn phải gật đầu cho đỡ phiền toái. Tôi đồng ý với tác giả! Phải có những tư tưởng, những ý kiến sắc bén được thể hiện ở mọi lúc, mọi nơi thì mới vạch trần được cái xấu và sự tiêu cực. Quá chính xác, xin cảm ơn tác giả. Bài viết hay! đúng thực tại xã hội và lối sống con người VN.