Phán xét lễ hội Họ được đưa lên thùng một chiếc xe tải cũ kỹ, bắt đầu một cuộc leo đèo lên đỉnh núi, nơi có ngôi chùa với tảng đá vàng huyền thoại. Đó là phương tiện khả dĩ nhất để lên được đỉnh núi Bago.Trong một ngày mưa lạnh, khi chiếc xe của vị tài xế thạo đường liên tục bẻ lái trên con đèo cheo leo, quanh tôi là những tiếng hét sợ hãi lẫn phấn khích của những bạn đồng hành. Hầu hết họ chuẩn bị tinh thần cho một cuộc hành hương, chứ không phải là một chuyến du lịch mạo hiểm.Nhưng sự sững sờ không nằm ở đó. Trên đỉnh núi Bago, sau hành trình sóng gió, là tảng đá dát vàng bám cheo leo trên bờ vực. Một kỳ quan trứ danh của đất nước này. Và cách kỳ quan đó vài chục mét, họ đặt một tấm biển: cấm phụ nữ chạm vào tảng đá.Tôi đứng cạnh vợ trước tấm biển đó trong một chốc, rồi cả hai quyết định quay ngược trở lại, trong một cảm xúc lẫn lộn. Choáng váng có, tức giận có, thú vị có, buồn cười có. Chúng tôi trải qua một chuyến leo đèo đầy hứa hẹn, gần như kiệt sức, để rồi quay trở về mà không hề muốn lại gần cái kỳ quan đó nữa.Trong truyền thống, người Myanmar tin rằng phụ nữ không “sạch sẽ” để chạm vào tảng đá thiêng, vốn đã ở một trạng thái cân bằng hoàn hảo. Rất dễ dàng viết một bài phê bình trầm bổng về quan niệm cũ này, với đầy đủ các trích dẫn nữ quyền từ Liên Hiệp Quốc cho đến các danh nhân. Rất dễ, nhưng tôi đã suy nghĩ rất nhiều, để đi đến một quyết định khó khăn hơn, rằng mình sẽ không phán xét điều đó.Quốc gia này, với tư cách một cộng đồng, có rất nhiều điều đáng khâm phục. Họ đã bền bỉ đấu tranh để thay đổi vận mệnh của mình trong nhiều năm qua. Con đường tôi đi từ Bago về cố đô Yangon năm ấy, tràn ngập sắc đỏ của đảng bà Aung San Syu Kyi, đầy những người đội mưa ca hát, gõ trống phất cờ, vì lần đầu tiên trong hàng chục năm, được tự bỏ lá phiếu dân chủ của đời mình. Họ đã đoàn kết, đã vất vả đắng cay để có điều đó.Trong một cộng đồng đầy các mâu thuẫn chính trị, kinh tế và quân sự, nếu có điều gì có thể giữ họ lại như một tập thể để đấu tranh cho vận mệnh của mình, thì thứ đầu tiên cần kể là văn hóa truyền thống.Tôi không ở tư thế phán xét dù chỉ một khía cạnh nhỏ của cộng đồng lớn đó. Nếu một ngày nào đó, quốc gia này, tự điều chỉnh quan điểm về phụ nữ trong tôn giáo, tôi sẽ vui trong lòng. Nhưng điều đó nên được diễn ra một cách tự nhiên bởi chính nhu cầu nội tại, chứ không phải là bởi các phê bình ngoại lai nào đó. Tôi không biết có bao nhiêu nhà báo quốc tế đã đứng trên đỉnh Bago, trước tấm biển “truyền thống” kia. Nhưng tôi tin chắc rằng phần lớn họ đã quay trở lại Yangon, và viết bài về các vấn đề kinh tế chính trị lớn hơn mà Myanmar, trong tư cách một quốc gia, đang đối phó.Một cộng đồng có tính cách và đời sống riêng của nó. Sự gắn kết bằng văn hóa truyền thống tạo ra sức mạnh duy trì hình thái một cộng đồng. Nỗ lực điều chỉnh đột ngột văn hóa truyền thống bằng áp lực thô bạo từ bên ngoài, có thể tạo ra những phân rã đáng sợ. Bạn đã đọc được điều này, nếu quan tâm đến các vấn đề của Trung Đông và Bắc Phi trong thập kỷ qua.Truyền thống đúng hay sai là sự tự lựa chọn của cộng đồng đó trong quá trình vươn tới cái tốt hơn cho bản thân họ.Khi một bô lão nói rằng lễ hội truyền thống của làng ông, là chỉ để phục vụ cho dân làng, khả năng cao là ông đang nói thật: phần lớn các hoạt động tế lễ truyền thống ở Việt Nam đều đã ra đời để duy trì sự gắn kết của cộng đồng làng xã. Nó ngay từ đầu không phải là một show diễn phục vụ cho truyền thông đại chúng. Nó không phải là Idol hay Got Talent, một ngôi làng nguyên sơ không có ý định mở chuỗi nhượng quyền cướp phết, chém lợn, bắt lợn, rước kiệu, cờ người,… và thuyết phục làng bên cạnh làm theo.Ống kính máy quay và máy ảnh, bình luận của người lạ xem báo đài là điều đến sau, là hậu tố ngoài khả năng chịu trách nhiệm của phần lớn những người tổ chức lễ hội làng xã.Trong một bối cảnh mà không gian làng xã đang đối mặt với nhiều nguy cơ phân rã về mặt kinh tế, tạo ra nhiều hệ lụy xã hội lâu dài, thì việc giữ sự gắn kết của các cộng đồng này bằng văn hóa vô cùng quan trọng. Ai cũng có thể bình luận với tư cách một kẻ đứng xem, như tôi đã làm ở phần đầu bài viết này với Bago. Nhưng giữa bình luận và phán xét, chỉ trích, gây áp lực là rất khác nhau.Ai cũng có quyền bình luận. Nhưng tấn công để gây áp lực thay đổi, nhân danh những giá trị định tính để áp đặt văn hóa của một cộng đồng, là điều rất cần cân nhắc.Giới hạn để cân nhắc nằm ở đâu? Chúng ta chỉ có quyền phản kháng bằng áp lực, tấn công cá nhân và thậm chí đập tan mọi thứ bằng quyền lực ban hành chính sách, nếu nó gây hại cho lợi ích công.Nếu ai đó muốn truyền bá tư tưởng phân biệt phụ nữ đến các ngôi chùa khắp Đông Nam Á, họ xứng đáng nhận một cuộc tổng công kích. Nếu một lễ hội mở cửa cho hàng vạn con người, gây nguy hiểm đến sức khỏe tinh thần và thể chất của người tham dự, nếu sự thương mại hóa diễn ra và bóp méo hành vi truyền thống, chúng cần được điều chỉnh bằng chính sách. Đó là những khi “lợi ích công” bị xâm phạm.Còn nếu đó là điều mà họ tự thỏa thuận để giữ cộng đồng của mình, diễn ra đằng sau mái đình và những con ngõ, phù hợp luật pháp chung, tự cảm thấy đó là việc riêng, không có nhu cầu quảng bá, thì sự tấn công hòng can thiệp của người ngoài chỉ tạo ra sự phản kháng.Truyền thống được điều chỉnh bởi các quan hệ phức tạp của dòng chảy kinh tế, văn hóa, giáo dục và nhận thức, theo sức vận động tự thân của một cộng đồng, chứ không nên bằng các “bình luận”. Cho dù trong cách mạng truyền thông, “bình luận” thực sự có quyền lực ghê gớm để làm điều đó.Đức Hoàng Bản thân lễ hội hay một sinh hoạt tập thể khó có thể "độc lập" hay "nằm ngoài" sự tương tác với cộng đồng khác,nhất là trong bối cảnh Thế giới phẳng, truyền thông,du lịch,mạng xã hội phát triển đầy rẫy như hiện nay. Nếu cho rằng hội Lim thuộc làng Lim,chỉ cần dân làng Lim đứng ra cử hành,tham dự hay hội Đền Hùng chỉ người dân quanh núi Nghĩa Lĩnh tham gia...liệu có "hợp lý",hợp tình không? Không phải ở đâu người dân địa phương cũng đủ năng lực điều hành một lễ hội mà qui mô của lễ hội ấy ngày một phình to và xuất hiện các hiện tượng phi lễ hội. Đó là lý do mà tôn trọng lễ hội truyền thống luôn đi kèm sự chọn lọc,điều tiết không chỉ bó hẹp ở bản địa đã sinh ra lễ hội ấy. Một sinh hoạt tập thể,cộng đồng thì hãy cho cho cộng đồng đánh giá,chọn lọc và điều chỉnh. Lễ hội cũng không ngoại lệ. Bây giờ thánh đạo đức trên mạng nhiều lắm anh ạ. Lễ hội truyền thống của họ có từ cả ngàn năm trước giờ tự dưng lên án này nọ rồi đòi bỏ. Họ đã nhượng bộ bằng việc quây kín bạt rồi mà họ cũng đâu có tha. Nếu thế thì các bác đạo đức cứ vào lò mổ mà lên án, ra các quán cháo lòng tiết canh mà rao giảng đạo đức nhé. Tôi không hoàn toàn đồng ý bài viết này của nhà báo Đức Hoàng. Tôi liên tưởng việc bạo hành gia đình và người ngoài không được ý kiến, tác động. Hoặc hủ tục tảo hôn của một cộng đồng. Có những điều vi phạm tính nhân văn, nhân đạo thì chúng ta cần sửa đổi. Vẫn là Đức Hoàng. Rất hay, rất thuyết phục. Những người làm văn hóa nên hiểu điều này đầu tiên.Vì sao một dân tộc như Israel, từng lưu vong trên toàn thế giới, không có quốc gia trong mười mấy thế kỷ lại giữ được tiếng nói, tục lệ,tôn giáo... của mình để rồi khi có cơ hội họ tái lập quốc gia và trở nên hùng mạnhCám ơn Đức Hoàng Tôi trân trọng cách đánh giá của Đức Hoàng về dân tộc Mayanmar trong bài này . Nhưng không hiểu có phải Đức Hoàng chấp nhận hủ tục để giữ bản chất mỗi cộng đồng trong một quốc gia không ? Tập hợp những bài viết của Đức Hoàng lại và phát hành trong tủ sách HỌC LÀM NGƯỜI , VNExpress nhé ? Sự lựa chọn cuối cùng nên thuộc về cộng đồng. Nhưng bản thân những người dân cộng đồng cũng cần được cung cấp thông tin đầy đủ để đưa ra quyết định của họ. Ví dụ như những người dân làng chém lợn cần phải hiểu về ảnh hưởng của bạo lực đối với con trẻ. Hình như nhiều bạn đọc đang hiểu là anh Hoàng ủng hộ giữ lại hủ tục thì phải. Tôi làm những việc mà pháp luật ko cấm trong nhà tôi thì đừng có ai can thiệp vào, có thế thôi. Lễ hội truyền thống là một hoạt động văn hóa truyền thống. khi nói đến văn hóa thì phải xác định ngay hệ quy chiếu. Có hệ quy chiếu cá nhân, hệ quy chiếu làng xã, hệ quy chiếu vùng miền, hệ quy chiếu quốc gia và hệ quy chiếu nhân loại. Điều đó có nghĩa là mỗi lễ hội cần phải được nhìn nhận trên hệ quy chiếu tương ứng. Hội làng nào thì đánh giá trên văn hóa làng đó, vùng nào thì đánh giá trên văn hóa vùng đó và quốc gia nào đánh giá trên quốc gia đó. "Một cộng đồng có tính cách và đời sống riêng của nó........Truyền thống đúng hay sai là sự tự lựa chọn của cộng đồng đó trong quá trình vươn tới cái tốt hơn cho bản thân họ." Đúng thế mỗi cộng đồng hình thành và phát triển qua cả nghìn năm nên mỗi hoạt động đồng có lý do của nó để tồn tại dù có thể bản thân thành viên công dồng không lý giải được lý do đó. Tuy nhiên nó vẫn tồ tại bởi nó đã ăn sâu vào máu thịt từng người dân cộng đồng hay trở thành thói quen bao đời.Bảo tồn các lễ hội truyền thống, giữ cái gì - không giữ cái gì là công việc - là chọn lựa của cộng đồng có lễ hội mà thôi. Có 3 câu hỏi cần đặt ra :Mục đích của lễ hội là gì?Lễ hội dành cho ai?Có hoạt động nào của lễ hội mà pháp luật cấm?Khi trả lời rõ ràng đầy đủ 3 câu hỏi trên thì cứ tổ chức mà không cần quan tâm đến các bình luận hay đánh giá khác. Bài viết quá hay!! Các thánh ko chịu đọc kĩ và suy nghĩ thôi. Còm-men ko đồng ý với Đức Hoàng là sao? Đọc lại Đi. RẤT Ý NGHĨA BÀI VIẾT.CHÚC ĐẠI GIA ĐÌNH ĐỨC HOÀNG LUÔN VUI KHỎE Hãy học người Nhật về sự tồn tại của văn hoá truyền thống trong sự phát triển, sự song hành của tính dân tộc và hiện đại. Qua bài viết "Trần sao âm vậy" và bài viết này, tôi đã có thêm một góc nhìn mới về nhà báo Đức Hoàng. Tôi không biết diễn giải cảm nghĩ của mình thế nào, nên tôi chỉ nói được thế này: tôi rất khâm phục và quý trọng anh! Ở anh vừa có tư duy logic, hiện đại lại vừa thấm đẫm nhân văn, hồn cốt dân tộc. Năm mới, xin chúc anh và gia đình mạnh khoẻ, an khang thịnh vượng! Tuyệt vời anh Đức Hoàng. Những người dân làng Ném Thượng có đầy đủ quyền để thực hiện nghi lễ tín ngưỡng riêng của họ. Trừ khi nó làm ảnh hưởng đến cộng đồng khác còn lại chúng ta không có quyền phán xét nó một cách áp đặt. Bạn có quyền không xem. Bạn có quyền không bằng lòng. Nhưnh bạn không có quyền kết thúc nó. Quan điểm của tôi có hơi khác anh Đức Hoàng. Đúng là mọi sự thay đổi cần phải xuất phát từ nội tại nhưng không thể phủ nhận vai trò của tác động bên ngoài (dẫu các tác động này khá hạn chế về hiệu quả). Nhất là tác động đó có xu hướng là phổ biến. Ví như tục tảo hôn của một số dân tộc thiểu số, dẫu biết rằng để thay đổi cần các yếu tố như kinh tế phát triển, dân trí được nâng cao nhưng nếu cứ chờ đợi những điều đó mà không có ý kiến gì thì hủ tục còn được thừa nhận như một điều đúng đắn. Để thay đổi được hủ tục cần thay đổi từ tư tưởng con người, những ý kiến phản đối hủ tục dẫu chưa có tác dụng trực tiếp nhưng nó góp phần làm tư tưởng chấp nhận hủ tục là đúng đắn ít nhiều có dao động, niềm tin về một điều tuyệt đối đúng không còn chắc chắn 100%. Trong xu hướng thế giới ngày càng phẳng, công nghệ thông tin phát triển thì tác động của các ý kiến phản bác có vai trò rất lớn trong việc "cô lập hủ tục" trước khi nó bị xoá bỏ từ nội tại. Hủ tục có thể không bị xoá bỏ bởi dư luận nhưng nếu không có dư luận thì hủ tục mãi mãi vẫn được coi là đúng đắn