Hành nhau vì việc học Nhiều người có xu hướng cho rằng, học ở nước ngoài nhẹ nhàng và ít áp lực, nhưng thực tế, chương trình học của Australia nặng gần gấp đôi của Việt Nam. Ví dụ cụ thể là môn Toán. Theo hướng dẫn kiểm tra của Bộ Giáo dục và sách giáo khoa lớp 6 mới của Việt Nam, tôi bóc tách được 48 kỹ năng, tính cả 11 kỹ năng phát triển thêm từ lớp 5. Tuy nhiên chương trình khung của bang Queensland (tương tự các bang khác) bao phủ tới 89 kỹ năng, với 15 kỹ năng phát triển thêm từ lớp 5.Nghịch lý này thực ra lại vô cùng hợp lý. Giáo dục phổ thông trang bị kiến thức làm hành trang cuộc sống. Cuộc sống càng hiện đại phức tạp, con người càng phải giải quyết nhiều vấn đề, và vì thế, càng phải được trang bị nhiều kỹ năng. Nếu nhìn vào sự khác biệt giữa hai chương trình học, không khó để nhận ra các kỹ năng của Việt Nam chủ yếu tập trung vào giải toán, ví dụ các loại phép tính với phân số. Tuy nhiên, chương trình của Australia còn phủ thêm kỹ năng giải quyết vấn đề cụ thể, như chuyển đổi tiền tệ. Về nguyên tắc toán học, nếu biết làm phép tính với phân số thì có thể chuyển đổi tiền tệ, nhưng về lý thuyết sư phạm, đây có thể là khác biệt mấu chốt tạo nên áp lực học tập.Thứ nhất, mọi người đều dễ nhận thấy, học không gắn với thực hành khiến người học không hiểu vì sao phải học, chỉ như cái máy lặp lại các kỹ năng. Trẻ em mất hứng thú và đến trường với tâm lý nặng nề, chối bỏ. Ngược lại, nếu được hướng dẫn để ứng dụng lý thuyết vào cuộc sống, trẻ sẽ cảm thấy tự tin và ham học, muốn đến trường để biết thêm những điều bổ ích, những chân trời mới lạ.Yếu tố thứ hai, có thể cũng nhiều người nhận ra, là việc có ít kỹ năng hơn khiến nội dung các bài kiểm tra có xu hướng đào sâu và chú trọng vào sự thành thạo. Điều này tạo áp lực rất lớn cho học sinh Việt Nam. Theo lý thuyết sư phạm, để đạt tới 95% độ thành thạo một kỹ năng, các em cần nỗ lực gấp bốn lần so với đạt 70%. Nội dung học của Việt Nam ít hơn nhưng học sinh phải "cày ải" nhiều hơn, đặc biệt là những thứ chưa hiểu dùng để làm gì. Trong khi đó, Australia chú trọng vào việc hiểu và áp dụng vấn đề. Bài kiểm tra không có độ khúc khuỷu, biết/ hiểu là làm được; việc học không phải "cưỡi ngựa xem hoa", mà có áp dụng cụ thể. Vì thế nội dung học của Australia rộng hơn, mà áp lực nhẹ nhàng và nhiều hứng thú hơn.Điều thứ ba, có thể ít người nhận ra hoặc coi như đương nhiên, là sự khuyết thiếu yêu cầu làm việc nhóm. Do tính chất đào sâu, việc học và kiểm tra hầu hết các môn học đều là điểm cá nhân. Học là mỗi người tự học, thi là mỗi người tự thi. Thậm chí một số môn đòi hỏi phối hợp như bóng rổ cũng thi bằng cách mỗi người tự ném bóng vào rổ.Tâm lý chung của trẻ là sợ cô đơn và ngại đối diện với vấn đề một mình, không có điểm nương tựa. Quá trình này kéo dài sẽ gây trầm cảm. Đây cũng là một trong các lý do khiến tỷ lệ tự tử ở học sinh các nước Nhật, Hàn lại cao. Các nước này đề cao tự lập và cho rằng việc không thể tự làm là đáng thất vọng. Giáo dục Australia cho học sinh nhiều quyền quyết định và đề cao tự chủ, nhưng không quên nhấn mạnh vào tương tác. Điều này làm trẻ hiểu việc có đồng đội và dựa vào đồng đội những lúc nhất định trong cả một chặng đường dài không phải là xấu, miễn sao mỗi người đều có giá trị và đóng góp đúng mực cho sự phát triển của nhóm.Vậy để không tự tạo áp lực, rất cần có lời giải thích hợp lý cho cả ba vấn đề trên. Thứ nhất, chương trình giáo dục của Việt Nam có thể cân nhắc đến việc tăng khía cạnh ứng dụng, giảm tính hàn lâm. Điều này Bộ Giáo dục đang làm, nhưng còn cách rất xa yêu cầu. Giảm sự đòi hỏi về việc thành thạo kỹ năng là điều thứ hai nên tính tới. Mặc dù có câu "nhất nghệ tinh, nhất thân vinh", nhưng giáo dục phổ thông không nhằm bồi dưỡng học sinh giỏi. Các kỹ năng làm việc, giải quyết vấn đề sẽ có giá trị hơn là tinh thông nhiều mẹo tính nhẩm. Thứ ba, khung điểm mười nên được thay bằng cách đánh giá đạt/không đạt với một số môn hoặc nội dung không trọng tâm, đặc biệt với cấp 2, 3. Điều này một mặt giúp giải tỏa áp lực được điểm tối đa; mặt khác, tạo điều kiện áp dụng các nội dung đánh giá tập thể.Tóm lại, việc học ở Việt Nam nặng nề là do chúng ta (bao gồm cả nhà trường và gia đình) đã tự gia tăng cho chính mình áp lực phải thành thạo, đặc biệt là thành thạo những thứ không cần thiết.Trừ đặc thù nghề nghiệp, rất hiếm người phải giải phương trình bậc ba, so sánh tính chất hóa học của kim loại hay đọc thuộc thơ Bà Huyện Thanh Quan khi đi làm. Vậy trẻ phải đọc như thần chú hay tụng kinh tất cả những thứ đó để làm gì?Tô Thức Trong số các môn học, tôi thấy chỉ có môn tiếng Anh và Thể Dục là có tính ứng dụng thực tiễn cao nhất trong tất cả các môn còn lại, nếu môn Toán không phải là môn chính (trong chạy đua thành tích, thi cử) thì có khi tính ứng dụng thực tiễn còn kém hơn cả môn Sử, Địa.Việc dạy tiếng Anh ở VN hiện cũng quá sức hàn lâm, chú trọng giải đề, mẹo, cấu trúc, nhưng khi thực hành giao tiếp thì kiến thức ấy chả giúp được bao nhiêu.Môn Thể Dục được các nước tiên tiến chú trọng rất nhiều tiết trong tuần, trong khi ở VN chỉ có 2 tiết/tuần. Nếu học sinh không có sức khỏe thể chất, dẫn đến sức khỏe tinh thần sẽ đi xuống, mà tinh thần đi xuống gặp áp lực nữa thì mọi người cũng hiểu chuyện gì sẽ xảy ra. Trường hợp của mình là rất khó để nhớ được một thứ mà không biết nó được dùng vào việc gì. Khi học cấp 3 không biết học đạo hàm, nguyên hàm để làm gì và rất sợ môn toán. Mãi gần đây mình mới tiếp cận một trong các ứng dụng phổ biến của đạo hàm khi nghiên cứu sự thay đổi một yếu tố trong mô hình tác động thế nào đến kết quả đầu ra. Giá như được biết sớm hơn mình hẳn đã rất hứng thú với việc học toán. Hơn nữa các bạn không có định hướng làm các công việc liên quan đến các ứng dụng của kiến thức nào đó ko nhất thiết phải ôn luyện nó như khi ôn thi đại học. Trong tương lai liệu có một chương trình giáo dục mà các nhà báo, vận động viên, nhạc sĩ không phải mất ba năm tuổi trẻ để cân bằng phương trình hóa học và giải tích phân? Tại sao những sách giáo khoa về môn toán lý hoá hay, ứng dụng thực tế nhiều ở nước ngoài đã dạy bao nhiêu năm có hiệu quả mà Việt Nam không học tập, hãy chọn một nước phát triển có bộ sách hay như singapore chẳng hạn để giảng dạy như hàn quốc dùng sách học của Nhật bản vậy! Bài viết hay, mình giảng dạy tiếng Anh cũng thấy vậy. SGK vẫn có những bất hợp lý, vd trong SGK lớp 3, có trò chơi bịt mắt bắt dê. Nhưng học xong chắc cả đời các con không gặp lại từ đó thì học xong chắc chắn quên. Trong khi có bao trò chơi phổ biến và thường gặp hàng ngày lại không dạy các con. Phân tích hay Ý kiến rất chuẩn xác. Một số ví dụ mà tôi thấy qua việc đứa cháu học nhờ máy tính tại nhà trong đợt học online:- Môn KHTN dạy khóa lưỡng phân để phân biệt các loài động vật, nhưng rất sơ sài và không đúng bản chất về sự khác biệt giữa các ngành, lớp động vật. Và tôi không hiểu vì sao lại bắt một đứa trẻ mới 10 tuổi phải học 1 khái niệm mà năm 3 đại học chuyên ngành sư phạm sinh học mới học?- Môn tiếng Anh phần từ vựng rất nặng, có cả những từ khó như "nhà sàn". Phần kỹ năng nói cũng có những kỹ năng khó như phân biệt phát âm đuôi "-ed", "-es". Nhưng học xong chắc cũng để đó, vì điều quan trọng nhất là giao tiếp với nhau thì lại không được thực hành. Chưa kể kỹ năng nghe hầu như bị bỏ không, trong khi đó mới là 1 trong những kỹ năng quan trọng trong giao tiếp.Tương tự nhiều môn khác cũng khiến như một phụ huynh đang con có nhỏ như tôi không hiểu được, trẻ đang học để làm gì, thì những đứa trẻ mới 11 tuổi có thể có hứng thú học được không? Bài phân tích thật sâu sắc và thú vị! Cám ơn tác giả. Bật cười với đoạn kết : "Trừ đặc thù nghề nghiệp................Vậy trẻ phải đọc như thần chú hay tụng kinh tất cả những thứ đó để làm gì?" xD . Thấy hình ảnh của chính mình "khi xưa ta bé", lo lắng đển khổ sở khi phải học thuộc những điều cao xa vời vợi, mà bé con thì làm sao với tới để đạt điểm tốt cho thầy cô và cha mẹ vui lòng (?). Thật quá ám ảnh! Đến bây giờ thỉnh thoảng vẫn bị ác mộng bởi thấy mình sắp trễ hạn nộp bài hay chưa hiểu bài khi ngày kiểm tra, thi cử gần kề. Thật may khi đã qua tuổi ấu thơ với nhiều lo lắng, nhọc nhằn..... :'( Mình đã làm tuyển dụng 1 thời gian, sinh viên ra trường bây giờ rất nhiều vấn đề, ngoại trừ mấy trường hợp khác biệt ra thì đa phần đều kém khả năng làm việc nhóm, không biết tương tác, ngại va chạm. Đọc CV thấy nhiều bạn học rất xuất sắc nhưng thực tế ra kỹ năng cơ bản các bạn lại không có nhiều. Từ cấp 1 cho đến phổ thông rồi đại học, các em không được đào tạo khả năng tư duy xử lý vấn đề, tận dụng các nguồn lực, việc độc lập làm việc thành quen rồi nên bảo làm việc nhóm là cứ ôm hết dẫn đến là mất rất nhiều thời gian để xong 1 việc, cái tôi lớn vì học chuyên nhiều bị chỉ trích là tự ái, nhiều khi cũng không muốn nhận lỗi về mình, khả năng chịu áp lực kém, lắm cái về mặt cư xử đơn giản như việc xin việc xong, training rồi nhưng không sắp xếp được thời gian để làm nhưng cũng không báo nghỉ, cứ thế nghỉ gọi không liên lạc được. Thiết nghĩ thay vì hàn lâm quá, hãy dạy con trẻ đơn giản thôi, những vấn đề kỹ năng sống là vô cùng cần thiết, dạy cho các con yêu thương mọi người, biết đặt mục tiêu, xây dựng kế hoạch nhỏ, làm việc nhóm, tổ chức các sự kiện trong trường, các cách ứng xử sao cho chuyên nghiệp chứ cứ trên mây trên gió nhiều không dùng đâu. Đồng ý với tác giả. Tôi đang làm IT nhưng hơn 10 năm làm việc vẫn chưa dùng đến logarit, căn, đạo hàm, tích phân, vi phân. Thế mà hồi đi học vẫn phải học mờ mắt rồi luyện thi đại học những thứ đó. mình thì thấy môn tích phân , vi phân , đạo hàm , giải tích là vô dụng nhất , ko có ứng dụng trong đời sống , chỉ một số rất ít ngành mới cần cái đó vậy tại sao lại bắt tất cả phải học Kiến thức trong sách giáo khoa là vừa đủ. Vấn đề nằm ở cách kiểm tra của thầy cô. Toàn kiểm tra những kỹ năng nâng cao ngoài sách giáo khoa. Mà những kỹ năng này chỉ học được khi đi học thêm ở nhà thầy cô. Vậy nên đừng cố thay đổi sách giáo khoa làm gì. Hãy thay đổi trong việc học thêm và kiểm tra ấy. Tôi muốn bổ sung thêm cho bài viết là giáo dục nước ta không chỉ lặp lại các kĩ năng, mà các kĩ năng được lặp lại thường "theo dạng", khiến học sinh bị lối mòn tư duy mà không liên hệ được sang các bài tập tương tự, chứ chưa nói đến ứng dụng thực tế.Tôi là giáo viên dạy Hóa, thường gặp các bài tập tính % cơ bản, nhưng rất nhiều học sinh cấp ba không hề nhớ và liên hệ được với khái niệm "phần trăm" đã học từ lớp 6. Trong đầu các em thì bài toán phần trăm ở cấp hai là một dạng, mà phần trăm nguyên tố trong hợp chất hóa học lại là một dạng khác! Mỗi lần như vậy tôi lại cố gắng giúp các em liên hệ được để hiểu rằng tất cả các "phần trăm" đều cùng một biểu thức mà thôi. Vậy nên vẫn chỉ là lặp lại kĩ năng, nhưng nếu cách dạy, các bài tập, các đề thi được mở rộng và đổi mới liên tục dựa trên khái niệm cơ bản (như đề thi Toán vào lớp 10 của TPHCM vài năm gần đây), cũng đã là một cải cách đáng kể rồi. Nên cho những người làm giáo dục đi học lại cùng các em để tự họ thấy cái gì cần thay đổi. Ngoài ra, điểm yếu nhất của giáo dục quê ta là tính đánh đố. Hãy ra những đề bài với các câu hỏi theo từng bước để học sinh trả lời thay vì đưa ra luôn câu hỏi 'trùm cuối'. Ví dụ như môn Hoá chẳng hạn, hãy đưa ra các bước viết phương trình, chất khí bay lên là chất gì, tính số mol của chất khí đó, và rồi cuối cùng tính thể tích. Thấy vì bụp một cái hỏi luôn thể tích chất khí tạo ra là bao nhiêu. Sau này đi làm cũng vậy, sẽ theo từng bước trong quy trình hoặc checklist chứ không có ai bụp một cái hỏi kết quả luôn. Bài phân tích rất đúng. Cần phải áp dụng. Sư phạm là một nghề rất khó (Sự nghiệp trăm năm) vì đối tượng là con người, ngoài các điểm chung thì các cá nhân có vô vàn điểm riêng. Thiết kế chương trình "phổ thông" phải đảm bảo cái chung và có các môn lựa chọn để phát huy cái riêng của mỗi học sinh. Không nên kỳ vọng các thần đồng âm nhạc, hội họa, thể thao... học hỏi các môn khác như toán, lý, hóa...Ai cũng biết học phổ thông xong vài năm thậm chí vài tháng thì kiến thức sẽ bị quên nếu không áp dụng. Do đó chương trình học nên trang bị tư duy thay vì đòi hỏi nhớ thông tin cụ thể và quan trọng hơn là phương pháp học và tự học. Học là việc của cả đời.