Rủi ro tách, nhập "Tách nhập là nghề tổ chức, nếu không thì chúng tôi làm gì", giảng viên trả lời. Giảng viên là một thứ trưởng, cũng là bạn vong niên thân tình của tôi. Hết giờ học, anh túm tôi và nói: "Thế nào cậu, mình trả lời thế được không?". "Xin lẩy đôi câu Kiều với anh: Chém cha cái số hoa đào/ tách ra rồi lại nhập vào như chơi", tôi đành nói vui như vậy.Nhiều người cũng cảm thấy có gì đó không ổn trong câu chuyện cơ quan hành chính các cấp cứ "tách tách, nhập nhập" hoài trong hơn hai chục năm qua. Tôi thấy hình như chúng chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng, thiếu phân tích hiệu quả, rủi ro, không đánh giá tác động vào đời sống đất nước, nhất là tác động vào đời sống của dân lành đang phải chạy ăn từng bữa, doanh nghiệp đang phải kiếm từng đồng.Nếu sự thay đổi bộ máy các cấp mà chỉ như "mang máng" rằng để quản lý dễ hơn thì không nên làm. Bởi quản lý dễ nhưng dân có thể lao đao. Tác động đơn giản và dễ thấy nhất, tôi tin nhiều người từng trải qua kinh nghiệm xương máu này, là hàng loạt giấy tờ của dân như chứng minh nhân dân, hộ khẩu, giấy chứng nhận về đất đai, giấy tờ tùy thân sau đó sẽ phải rất chật vật để sửa đổi nơi sinh, nơi ở, địa chỉ... hay hàng nghìn doanh nghiệp, tổ chức phải khắc lại con dấu, bỏ đi hàng đống phong bì và mẫu văn bản đã in. Luật Đất đai có một điều quy định riêng về hệ thống quản lý phải làm những gì khi có thay đổi về đơn vị hành chính. Nhưng những rủi ro pháp luật và thực thi pháp luật thì luôn cận kề trong muôn vẻ hình hài.Ở các nước tiến bộ, khi quyết định thay đổi bất cứ điều gì, chính quyền đều phải phân tích chi phí, lợi ích mọi mặt, chỉ khi tổng lợi ích nhiều hơn tổng thiệt hại thì họ mới làm. Nói rõ hơn, khi quyết định thay đổi các cấu trúc trong chính quyền, phải đặt lợi ích của dân vào trung tâm. Một quyết định xê dịch bộ máy hành chính phải bảo đảm: trước mắt, nhà nước chi phí toàn bộ cho việc thay đổi kéo theo liên quan đến công dân và doanh nghiệp; lâu dài, mọi chi phí dịch vụ chính thức và phi chính thức sẽ thấp hơn hẳn. Và đời sống của dân sẽ dễ chịu hơn hẳn.Tôi đã đọc khá nhiều tài liệu về việc người Pháp làm gì khi lấy được Đông Dương. Ngay lập tức, họ thành lập Nha Địa dư Đông Dương, đặt tại Đà Lạt. Họ cho chụp ảnh bằng máy bay toàn cõi Đông Dương, lập bản đồ chi tiết, rồi tiến hành khảo sát các nơi dựa trên bản đồ. Từ đó, họ phân định ranh giới các đơn vị hành chính dựa trên ranh giới tự nhiên khả dụng và các yếu tố quan trọng hơn như thổ ngơi, phong tục, tập quán, tính cách, giọng nói, hoàn cảnh, lịch sử của các nhóm dân địa phương; kể cả mối quan hệ yêu, ghét giữa các nhóm. Tạm gác sang một bên yếu tố xâm lược thuộc địa, một lần họ nghiên cứu kỹ lưỡng mà đến nay, sau biết bao thăng trầm lịch sử, thế hệ sau gần như không sắp xếp khác đi được.Đất nước ta cũng đã qua vài lần thay đổi tổng thể bộ máy hành chính. Sau ngày thống nhất, một chủ trương lớn về sắp xếp lại bộ máy hành chính được nhà nước đặt ra dựa trên nguyên tắc "bộ bé, tỉnh to", mỗi huyện phải là một "pháo đài kinh tế" độc lập. Cứ hai ba địa phương cũ ghép lại làm một địa phương mới, một ngành nhỏ cũng thành một bộ cồng kềnh.Thế rồi, "vật đổi, sao dời", "bãi bể, nương dâu" cho thấy triết lý thay đổi dường như dựa trên tư duy hình thức này không ổn. Nhà nước ta lại quyết định ngược lại theo hướng "bộ to, tỉnh bé". Nhiều bộ lại nhập lại với nhau thành siêu bộ, các địa phương lại tách ra gần như ngày xưa. Lại một quyết định thay đổi lớn mà được giải thích chung chung, dựa vào "kinh nghiệm nước ngoài".Trong xu hướng "tỉnh bé", cũng có trường hợp cá biệt là cả tỉnh Hà Tây lại nhập vào Thủ đô. Văn hoá xứ Đoài phải nhập vào văn hoá Kẻ chợ. Nhiều người yêu xứ Đoài cứ ngồi tiếc ngẩn tiếc ngơ. Xứ Đoài ven "Hà Nội cũ" thì phát triển mạnh hơn, nhưng trung tâm xứ Đoài ngoài xa kia vẫn giậm chân tại chỗ.Tiếp theo, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 1211/2016 về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính và phân loại đơn vị hành chính; Nghị quyết số 653/2019 về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, xã trong giai đoạn 2019 - 2021. Đây là bước tiến mới về tiêu chuẩn hoá hệ thống hành chính địa phương, chuyển sang được tư duy định lượng với các tiêu chí cụ thể về diện tích, dân số và số lượng đơn vị hành chính trực thuộc đối với nông thôn và thêm cơ cấu về trình độ phát triển kinh tế - xã hội đối với đô thị.Nhưng nhiều chuyên gia cho rằng các tiêu chí hoàn thiện hệ thống hành chính địa phương vẫn dựa chủ yếu vào hình thức, thiếu nội dung sinh động về con người như bản sắc, tập tục, đặc tính, thói quen, dân tộc, tôn giáo... Cái thiếu nữa là không có quy định rằng ngân sách phải chi trả cho việc thay đổi mọi giấy tờ, con dấu mà công dân và doanh nghiệp phải làm. Nhiều nơi, dân nghèo và doanh nghiệp lại nháo nhác.Ngày nay, thế giới đang thay đổi cấu trúc đô thị theo xu thế gắn với triết lý xanh, triết lý thông minh nhằm giảm chi phí, tăng lợi ích cho dân. Hệ sinh thái đô thị bền vững dựa trên tính cộng sinh của mọi chủ thể hoạt động trong đô thị đó. Chính quyền đô thị khi ấy trở thành một cấp do dân bầu ra người đứng đầu và hội đồng đô thị đại diện cho dân làm nhiệm vụ kiểm soát.Chính quyền ở cấp cao hơn, ví dụ nếu một thành phố bao gồm nhiều thành phố có hệ sinh thái đô thị độc lập, chỉ còn làm nhiệm vụ quản lý liên kết vùng nhằm tăng hiệu suất phát triển. Những đại đô thị như Hà Nội hay TP HCM nếu được tổ chức theo mô hình này sẽ giúp giảm chi phí quản lý, giảm ô nhiễm môi trường và công dân được thụ hưởng nhiều hơn, nhất là khi đưa được công nghệ cao vào tạo dựng đô thị thông minh.TP HCM đang đề xuất ghép một số đơn vị quận, huyện trở thành Thành phố Thủ Đức trong khi nhiều câu hỏi của dân còn để ngỏ. Xét về địa kinh tế, TP HCM hoàn toàn đủ điều kiện trở thành một đại đô thị như một mắt xích trọng yếu trong chuỗi đô thị biển toàn cầu trên tuyến hàng hải liên đại dương, tại đoạn nối Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương. Tôi vẫn lại thấy thấp thoáng tư duy hình thức. Nhà nước có thể cho phép TP HCM lập đề án tổng thể tái cấu trúc toàn bộ hệ thống chính quyền đô thị kiểu mới với các nghiên cứu khoa học tích hợp kinh tế chia sẻ, kinh tế tuần hoàn... và bảo đảm tính khả thi.Còn nếu đề án mới chỉ ghép một khu vực lớn phía Đông với nhiều quận, huyện nhỏ ở phần còn lại, e rằng rủi ro "tách tách, nhập nhập" lại hiển hiện.Đặng Hùng Võ Cảm ơn bài viết của giáo sư. Tôi đọc cũng thấy sáng ra nhiều điều. Bài viết hay quá. Xin cảm ơn giáo sư, cháu đọc và ngẫm nghĩ được nhiều điều. Giá mà ý kiến này được xem xét khi quy hoạch hay làm bất cứ công việc gì thì tốt biết bao. Mong sao bớt việc tách nhập, nhập tách để dân đi làm các thủ tục hành chính đỡ vất vả. Mong sao như lời giáo sư, khi một quyết định đưa ra thì đầu tiên phải tính đến lợi ích của dân. Đặt lợi ích của dân ở trung tâm chứ không phải vì dễ cho nhà quản lý. Nhìn nhận của Giáo sư rất đúng, tôi nằm trong một phường chuẩn bị sát nhập phường khác, sẽ phải đổi mấy chục loại giấy tờ, nghĩ lại cảnh đi chờ đợi ở rất nhiều cơ quan thật ngán ngẩm. Lúc này tôi ước chi không thường trú ở phường phường hiện tại. Mỗi bài của bác lại cho người đọc nhiều thông tin bổ ích. Từ dữ liệu quá khứ tới phân tích thực tại đến đề xuất hướng giải pháp tổng quan! Cháu rất ngưỡng mộ bác! Địa phương tôi đã nhiều lần tách, nhập. Cứ nhập vào là xảy ra mâu thuẫn nặng nề trong cơ quan hành chính chỉ vì một điều đơn giản là không ai để ý đến mặt văn hóa là tính cộng đồng của dân cư địa phương. Thật tình khi hết bài của bác, con chỉ có thể nhớ đến câu nói "Tách nhập là nghề tổ chức, nếu không thì chúng tôi làm gì". Thời ông nội tôi thì 1 xã được tách ra thành 3 xã nhỏ, đến giờ lại sát nhập 2 xã nhỏ thành 1 xã to hơn. Nhưng vấn đề đáng nói ở đây là trước đó 5 năm thì 2 xã nhỏ này ra sức xây dựng, xin kinh phí, chuyển đổi đất nông nghiệp thành đất ở để lấy tiền xây dựng trụ sở mới, sân vận động, nhà văn hóa... để được công nhận xã nông thôn mới. Sau khi được công nhận xã nông thôn mới rồi thì lại sát nhập 2 xã thành 1, lại xây dựng trụ sở mới ( không trên nền của 1 trong 2 trụ sở cũ) và các công trình vừa được đầu tư xây dựng cách đây vài năm lại bị bỏ không. Kèm theo đó là một loạt các thủ tục hành chính phải thay đổi, sổ hộ khẩu, thẻ căn cước... đều phải làm mới lại hết. Các công trình do chính quyền cũ đang xây dựng dở dang giờ bị bỏ không. Tôi thấy một sự lãng phí rất lớn, và không biết đến bao giờ thì cái lợi mới bù đắp được so với những thiệt hại do sự sát nhập này! Tôi sống ở quận 2, như bao người dân khác ở khu vực này vẫn chưa hiểu tại sao lại nảy ra sáng kiến sáp nhập 3 quận để thành một thành phối mới.Trong khi biết bao vấn đề tồn tại ở các quận này chưa được giải quyết thì tại sao không tập trung giải quyết cho xong, lại dồn nguồn lực đi làm một việc khác, vốn có thể sẽ phát sinh vô số vấn đề mới. Nhìn gần, tôi thấy câu trả lời của ông giảng viên thứ trưởng là hay, là chính xác:"Tách nhập là nghề tổ chức, nếu không thì chúng tôi làm gì"... Nhìn xa, tôi nhớ lại chuyện cổ tích "cây tre trăm đốt". Muốn dài hay muốn ngắn chỉ cần một tiếng hô. Nhưng dù khắc nhập hay khắc xuất thì cây tre vẫn cứ là cây tre... Truyện vẫn còn rất hay và chính xác... Giống, hay khác nhau chỉ mỗi nghĩa và ý. Xưa là truyện ngụ ngôn, còn nay là ...chuyện thường ngày ở huyện! Tách và nhập!Quê tôi để thỏa mãn các tiêu chí về diện tích, dân số..v.v. thì việc sát nhập các đơn vị cấp thôn, cấp xã được thực hiện ồ ạt. Xã tôi từ 8 xóm nay chuyển thành 4 thôn, Huyện tôi vừa sát nhập đơn vị cấp xã giai đoạn 1 cũng giảm được mấy đơn vị xã liền. Cái lợi đâu dân chưa thấy chỉ thấy những xáo trộn tên làng, tên xã mất đi rồi hàng trăm cơ sở vật chất như nhà văn hoá, khu thể thao, hội trường nhân dân xã, trường học... đầu tư mới hàng mấy tỷ đồng nay làm chỗ trú mưa cho bò.Dân không ngại thay đổi nhưng hãy chỉ rõ lợi ích sự thay đổi cho dân. không hiểu sao chứ cháu đọc tin tức bữa giờ cảm giác hợp tách ở Tp.hcm nó cứ cập rập kiểu gì á, kiểu như giờ phải chạy nước rút chứ ko có đi từng bước được. Bác viết rất hay, việc tách nhập cần phải nghiên cứu cẩn trọng. Ở xứ ta nhiều lúc nhập, tách, rồi lại nhập có cảm giác như là ngẫu hứng. Bộ này được phân công làm nhiệm vụ này, họp rồi quyết chuyển cho Bộ khác làm, rồi lại họp, lại quyết chuyển về lại như cũ ( ví dụ như GPLX), các trường hợp tách, nhập, tách, chuyển nhiệm vụ, rồi lại không chuyển...thì các chi phí cho các công việc này là bao nhiêu, không biết họ đã tính đúng , tính đủ chưa và ai chịu. Giảng viên thứ trưởng nói : "Tách nhập là nghề tổ chức, nếu không thì chúng tôi làm gì", ông này rất trung thực. Góc nhìn là nơi có nhiều bài viết hay rất hay chúng ta đã đọc, nếu các sếp sáng nào cũng đọc thì hay quá và nếu hành động nữa thì đất nước thật tuyệt vời ! Cám ơn các tác giả. Bài nào của tác giả đọc xong cũng thấy mở mang được tầm nhìn và suy nghĩ của bản thân được chút. Cám ơn tác giả! hay quá Bác Đặng Hùng Võ. Đây là bài toán lớn cho cấp quản lý của Đất nước.