Những vết sẹo oan ức Trí nhớ của tôi luôn nhắc lại câu nói này vào mỗi kỳ thi đại học. Sự "đầu tư" của bố ở đây là dùng chiếc Simson này chở tôi đi thi ở một địa điểm xa nhà. Suốt nhiều năm đi học, tôi hiếm khi nhận được sự quan tâm chân thành và chủ động của bố.Tôi không nói gì, lặng lẽ vào nhà học lại những gì dự đoán có thể xuất hiện trong đề thi ngày hôm sau. Năm ấy, tôi là một trong số ít người trong xã đỗ đại học. Nhiều bạn bè tôi trốn ở nhà hoặc lao ra đồng làm việc để quên đi nỗi buồn thi trượt. Dù biết kết quả sớm, tôi vờ như chưa có thông tin khi hàng xóm hỏi thăm. Tôi không muốn hoan hỉ khi các bạn mình đang rất buồn. Nhưng bố tôi không giữ được niềm vui đó, ông đi khoe với nhiều người trong xóm.Trong suy nghĩ của một đứa trẻ mới lớn, tôi đã cho rằng, bố muốn tôi đỗ đại học chỉ để hãnh diện với làng nước. Khi trưởng thành hơn, tôi hiểu, chuyện không hẳn như mình nghĩ. Đó là phản ứng của phần lớn phụ huynh khi thấy con cái đỗ đạt như mình kỳ vọng.Nhiều đứa trẻ ngày nay vẫn đang được đo lường sự thành công bởi các yếu tố bên ngoài. Một trẻ mẫu giáo có thể nhận sự "quy kết" từ người lớn "chắc con hư nên cô mới không phát phiếu bé ngoan". Lớn hơn một chút, điểm số và giấy khen sẽ là thước đo. Nếu không như kỳ vọng, trẻ có thể bị buộc phải chịu trách nhiệm cho sự thất bại học tập hoặc một loại thất bại nào đó mà người lớn gán cho. Cuối cùng những người lớn được coi là thành công khi họ mang nhiều tiền về cho gia đình hoặc chiếm được một vị trí quan trọng trong xã hội. Chúng ta không thường xuyên đo thành công bằng các yếu tố bên trong như sự hạnh phúc, vì đôi khi nó vô hình, cần nhiều thời gian, công sức và khả năng nhận thức.Một cá nhân có thể học bất kỳ điều gì ở lĩnh vực nào, nhưng sự thành công phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Chúng bao gồm cả gia đình (mức độ giáo dục, quan tâm của bố mẹ với việc học, tình hình tài chính...), trường học (quy mô lớp học, phương pháp giảng dạy, sự chú ý của giáo viên, các tiện ích, cách thức tính điểm...) đặc điểm vùng miền hoặc quản trị (mức độ kinh tế - xã hội, chính sách giáo dục...). Điều đó nghĩa là thành tích học tập của đứa trẻ không chỉ phụ thuộc vào khả năng và quyết định của chúng, đồng thời cũng không hoàn toàn đại diện cho năng lực cá nhân hoặc bộ mặt gia đình.Lời khen không phải lúc nào cũng gây hiệu ứng như nhau. Một lời khen chân thành, nhanh chóng và trực tiếp sẽ có ảnh hưởng tích cực tới cá nhân. Tôi ước mình nhận được lời khen trực tiếp từ bố trong sự nhân từ, thay vì biết chúng qua phản ánh của hàng xóm hoặc nghe lỏm được. Trước khi mất, bố nói rằng tôi bị vứt vào hoàn cảnh nào cũng có thể sống sót được. Tôi coi đó là một lời khen đến muộn.Trẻ sẽ chú ý vào điều mà bố mẹ chúng quan tâm và học hỏi cách giải quyết vấn đề từ người nuôi dưỡng. Nếu người lớn chỉ chú ý vào điểm số, trẻ có thể tìm mọi cách để có điểm tốt, kể cả gian dối. Dưới góc độ dịch vụ, nhà cung cấp sẽ luôn tìm cách thỏa mãn nhu cầu khách hàng. Các giáo viên có thể sẽ ngừng thao túng điểm của học sinh nếu những người trả học phí chỉ chú ý đến việc con họ học được gì từ trường chứ không phải bảng điểm. Tôi ước bố ít khoe khoang đi và chú ý hơn đến những khó khăn và những việc tôi đã làm để thấy tôi đã nỗ lực thế nào trước thách thức. Bởi như thế, tôi sẽ tiếp tục nỗ lực vượt qua khó khăn lớn hơn sẽ đến trong đời; để khi còn nhỏ, tôi sẽ không nghĩ rằng với bố trượt đại học là bằng 0 và đỗ đại học thì bằng 10.Trong luận án nghiên cứu tâm lý của tôi, công bố năm 2022 tại Trường Đại học Giáo dục - Đại học quốc gia Hà Nội, khảo sát học sinh THPT tại Hà Nội và Hưng Yên, cho thấy 84,3% học sinh trải qua ít nhất một trong 13 loại trải nghiệm thơ ấu tiêu cực. Lạm dụng tình cảm bởi cha mẹ hoặc những người giám hộ có số lượng học sinh báo cáo đông nhất 51,2%. Cha mẹ bỏ bê tình cảm (thể hiện tình cảm xa cách, không hiểu con) là 34%. So với kết quả khảo sát cùng thang đo, thực hiện trên sinh viên y khoa công bố năm 2015, lạm dụng tình cảm có xu hướng tăng mạnh nhất. Có lẽ do lạm dụng tình cảm vẫn được nhiều người ủng hộ và ít nhận được trừng phạt của pháp luật nên có xu hướng phổ biến hơn. Cha mẹ lạm dụng tình cảm như la mắng, quát nạt, chửi bới... với con cái cũng liên quan đến mức độ căng thẳng mà họ đang phải chịu đựng trong cuộc sống. Các nghiên cứu của tôi và nhiều đồng nghiệp cho thấy, tích lũy càng nhiều sự kiện gây căng thẳng cao độ và kéo dài trong thời thơ ấu thì dự báo về việc hung hăng và khả năng ý tưởng tự sát càng lớn.Cả một thời gian dài tôi và bố đã thất bại trong việc hiểu nhau cần gì và tạo ra những khoảnh khắc hạnh phúc bên nhau. Vì thế, chúng tôi đã gây những áp lực lên nhau một cách không cần thiết, khiến cả hai phải chịu đựng những vết sẹo oan ức và làm suy giảm tình thân. Hình ảnh của chúng tôi có thể thấp thoáng trong nhiều gia đình khác.Nhưng tôi tin tưởng sẽ có những thay đổi lớn trong quan hệ cha mẹ và con cái, bởi phụ huynh đang dần nhận ra điều gì mới thực sự tốt cho con họ bằng cách học hỏi cả những thành công và thất bại từ chính trải nghiệm của họ và những người khác.Lê Thị Huyền Trang con cái bây giờ hay bắt lỗi cha mẹ. họ luôn nghĩ và bắt buộc cha mẹ phải đẹp như tranh vẽ, như hình tượng trong sách vở. họ quên rằng cha mẹ cũng là người, có những đức tính tốt, xấu. có những ý đẹp và cũng có những lời thô thiển khi bất chợt nói ra. có hy sinh, có công lao sanh thành dưỡng dục, cũng có những kỳ vọng, mong mỏi tương lai tốt đẹp cho con mình. họ quên rằng nếu mình thành tài, tương lai tươi sáng thì cha mẹ cũng đã ra đi rồi, đâu có còn mãi mà hưởng thành quả của mình. cũng chưa chắc con đã có hiếu, biết phụng dưỡng cha mẹ hay chỉ chăm chăm lo cho bản thân. có chăng một chút dư thừa nào đó dành cho cha mẹ. trong một trăm người, bao nhiêu người tròn hiếu đạo? họ cũng đầy rẫy sai lầm khiến cha mẹ buồn lòng. họ có thấy lỗi lầm của họ khg? Con nhỏ như 1 cái cây ngoài tự nhiên. Cha mẹ giống như những người chăm sóc. Khi cây còn nhỏ, có thể sẽ mọc lung tung, đi sai hướng. Hoặc gặp điều kiện bất lợi có thể sẽ chết. Những cây còn sống sót tất nhiên là rất khỏe mạnh. Làm cha mẹ phải định hướng và theo dõi sát sao là bắt buộc. Để con đi đúng hướng, đúng đường.Bản chất con người ai cũng thích việc dễ, lười biếng, dễ nản lòng. Cha mẹ chính là người quản lý chuyện này. Giúp con kiên định, siêng năng, và hiểu biết các quy luật của xã hội. Lằn ranh khá mong manh. Vì vậy mới nói cả cha mẹ và con cái đều đang học hỏi.Cha mẹ thì học cách làm cha mẹ đúng đắn, con cái thì học cách làm con. Những đứa trẻ thời nay khá ích kỉ, đòi hỏi nhiều, muốn tự do nhưng thả ra đời thì không tìm được miếng ăn, thu nhập. Khi thất bại thì thường đổ lỗi cho cha mẹ và hoàn cảnh. Làm cha mẹ áp lực hơn con rất nhiều. Chính áp lực và sự vượt khó sẽ trui rèn lên 1 con người bản lĩnh.Mình là cha mẹ. Không ép con thành công phải giỏi nhưng tập cho con sự kiên định và vượt khó. Sự kiên định, siêng năng đã tạo ra sự thành công cho con. Theo mình không ủng hộ phong trào nuôi dạy con theo hướng mở, lắng nghe và đáp ứng yêu cầu của con trẻ. Cũng không theo quan điểm bố mẹ hổ, ép buộc con cái theo khuôn khổ. Mình theo hướng trung dung cả 2. Luôn lắng nghe con, nhưng cũng kiên định với đường lối của mình. Tác giả bài viết có vẻ còn giận cha mẹ mình, chính sự kì vọng và thúc ép từ cha, tác giả mới có ngày hôm nay. Hầu hêt cha mẹ nào cũng kỳ vọng vào một kết quả tốt đẹp cho con cái của mình. Nói thật nếu không áp lực thì có được mấy đứa chăm chỉ học tập đâu. Mình cho rằng đây là một vấn đề kinh niên rồi, hết năm này qua năm khác, có những sự vui mừng và cũng kèm theo nước mắt, buồn bã của các học sinh lớp 9 sau khi thi cấp 3. Trong đó điều khủng khiếp nhất chính là những học sinh bị trượt bởi hết bố mẹ, rồi họ hàng, bạn bè,... nói năng này nọ, so sánh này kia, nói quá lên,... Mình thật sự không hiểu nổi các cha mẹ bây giờ nữa, suốt ngày nói là "Tôi sống theo kiểu mới, không so sánh con với người khác đâu" nhưng thật chất vẫn so sánh con mình với "con nhà người ta" bằng đủ kiểu, từ bóng gió tới trực tiếp. Và rốt cuộc mục đích của cha mẹ khi sinh con ra là gì vậy? Để cho con được sống hạnh phúc, hay để mang con ra làm "trang sức" cho mình? Và mình thấy nhiều cha mẹ nước ta có mắc cùng một tật, đó là sợ bị người đời nói này nói nọ, rồi làm tổn hại tới sĩ diện của mình. Con của mình có làm sao không lo, mà lo người ngoài nói gì, bảo gì, muốn gì rồi lại bảo con mình làm theo. "Trong suy nghĩ của một đứa trẻ mới lớn, tôi đã cho rằng, bố muốn tôi đỗ đại học chỉ để hãnh diện với làng nước. Khi trưởng thành hơn, tôi hiểu, chuyện không hẳn như mình nghĩ. Đó là phản ứng của phần lớn phụ huynh khi thấy con cái đỗ đạt như mình kỳ vọng...""Chúng ta không thường xuyên đo thành công bằng các yếu tố bên trong như sự hạnh phúc, vì đôi khi nó vô hình, cần nhiều thời gian, công sức và khả năng nhận thức...""Trước khi mất, bố nói rằng tôi bị vứt vào hoàn cảnh nào cũng có thể sống sót được. Tôi coi đó là một lời khen đến muộn..."Tôi không trách những ông bố bà mẹ hãnh diện vì sự thành công của con cái vì đó là phần thưởng họ đáng được nhận một cách trân trọng sau nhiều năm chăm bón cho con của họ được khôn lớn, thành công và ra đời độc lập... Như chúng tôi có hai cậu con, 21 năm đầu của họ, chúng tôi cố gắng làm mọi thứ để mong các con ra trường với tấm bằng có thể tự kiểm được một công việc cho mình và gia đình họ trong tương lai... Cảm động thay mỗi khi các con vượt qua một thử thách mới của cuộc đời, chúng tôi hạnh phúc và celebrated với nhau chỉ trong một phạm vi khiêm nhường vi "có cấy ắt có gặt hái...," nhưng may thay không như một môi trường quá chung đụng và khắt khe như ở Vietnam...Mong một ngày nào đó chúng ta sẽ có cái nhìn nhẹ nhàng hạnh phúc hơn mỗi khi cảm nhận một cái mốc thành công của con cái vì những cố gắng mình chăm bón... Bổn phận đã xong, tôi đi rủ bà xã đạp xe dưỡng già đây, good day.!.!... Xin cám ơn chị Trang.Chúc mừng chị đã vượt lên bao khó khăn, thách thức đặc biệt là 2 năm qua khi cả nước chúng ta trải qua dịch Covid để hoàn thành luận văn tiến sĩ của chị.Bài viết rất hay. Nhiều góc nhìn mà trước nay vì cơm, áo, gạo, tiền tôi và những người thân đã không nhận thức được.Xin cám ơn chị, chúc chị và gia đình luôn dồi dào sức khoẻ, an lành.N.B: Làm sao tôi có thể đọc được trọn nghiên cứu tiến sĩ của chị. Tôi tin là tôi có thể học được nhiều hơn từ luận văn của chị. Xin cám ơn. Bố tôi là công nhân, ông ko có điều kiện dạy chị em tôi học bài. Ông đi họp phụ huynh cho là quý lắm rồi (thời khó khăn, nhà nào cũng 7-8 người con, lo ăn mặc cho con cái cũng hết hơi rồi). Nhưng ông chỉ nói với tôi 1 câu "nếu trượt đại học, bố sắm cho cái bơm ra đầu phố bơm xe. tương lai con phụ thuộc vào việc học, tùy con chọn". Vậy mà câu nói đó như khắc vào tim tôi, tạo động lực để chị em tôi đỗ đại học, nhiều người có bằng thạc sỹ, tiến sỹ.Bây giờ tôi tuần dạy con 2 buổi, thuê gia sư kèm thêm, rao giảng triết lý suốt ngày. Nhưng ko hiểu sao cứ buông tay là tình hình học tập của con như cái xe mất phanh, trôi tuột xuống dốc. Giáo dục, tạo động lực cho trẻ bây giờ quả là khó khăn! Sau nhiều năm làm việc trong môi trường châu Âu, cũng đã trải qua sự cạnh tranh để thăng tiến, tôi nhận ra cái thiếu của mình, (tôi nghĩ cũng là của nhiều người Việt khác) đó là ko biết nói lời động viên và bày tỏ sự quan tâm chân thành, trái lại hay thiên về thắng thua với đồng nghiệp, tỏ ra mình vượt trội về trình độ. Những tính cách đó đều thừa hưởng từ 1 nền tảng gia đình nơi bố mẹ ko bao giờ khen hay động viên con, luôn so sánh con mình với con nhà người ta), một nền giáo dục ko dạy học sinh cách làm việc nhóm. Những đứa trẻ phương tây lớn lên trong lời động viên và học cách quan tâm đến người khác, khi trưởng thành họ có thể ko giỏi kỹ thuật bằng người châu Á, nhưng họ trở thành những lãnh đạo tốt, dễ thu phục lòng người. Không chỉ tạo ra những vết thương lòng cho nhiều thế hệ, nền giáo dục và văn hóa gia đình Việt Nam nếu ko thay đổi sẽ tạo ra nhiều khó khăn cho người Việt khi làm việc trong môi trường quốc tế. "Suốt nhiều năm đi học, tôi hiếm khi nhận được sự quan tâm chân thành và chủ động của bố." khi còn trẻ ta hiếm khi hiểu thế nào là chân thành Từ nhỏ đến giờ đã ra trường, đi làm đc 2 năm, tôi chưa từng đc bố khen hay công nhận những nỗ lực của tôi. Hồi phổ thông, sức học của tôi khoảng top 10 của lớp thì bị chê trách là ko cố gắng để đc top 1. Thi đại học đỗ nguyện vọng 1 thì bị trách vì ko cố để vào trường cao điểm hơn. Đi làm thêm thì chê tôi lương thấp vài ba đồng. Ra trường có việc làm ngay thì kêu tôi biết mỗi làm công ăn lương ko chịu đi đầu tư kinh doanh làm giàu. Nhưng trước mặt bạn bè, hàng xóm thì luôn khoe khoang ra vẻ con tôi giỏi này nọ. Cái này là bệnh kinh niên của ko chỉ cha mẹ Việt Nam mà của cả Châu Á rồi. -Phần Hai và hết, Bài thơ: HỌC CÙNG CON-Ông xưa: Học để hiển vinhMẹ học cách chỉ con nhìn gần xa:Con là Một-giữa-Bao LaHọc là để Sống cho Ta, cùng Người.Đừng lo có kẻ chê cườiNên lo để khỏi tiếc thời khắc qua.Đường dài, vừa bước vừa caĐi cùng bè bạn mới xa, mới bền.Thuộc bài rồi cũng sẽ quênThói quen, cách nghĩ mới bên con hoài.Điểm cao nhờ giải được bàiChí cao nhờ quyết chông gai chẳng lùi.Tiếng cười nhờ được lúc vuiHạnh phúc phải trải ngọt bùi đắng cay.Ai mà chẳng có lúc saiLỗi mình thì nhận, lỗi ai thì nhườngGặp hố để biết nhìn đườngTránh rơi lần nữa, khỏi thương đầy mìnhLỡ như té chỗ bùn sìnhĐứng lên, rửa sạch, lại xinh lại ngời.Không ai mười vẹn đủ mười.Ông xưa lo đủ cá tươi, cơm đầyLại cho học Bạn, học ThầyMẹ nay mới được trông Mây, thấy Trời.Mẹ dù học mãi chưa thôiCó khi tiềm thức chuyển hồi không hay:Những lần quắc mắt, cau màyNhững lần buông tiếng trách sai mắng lầmNhững lần cơn giận ầm ầmNhững lần làm trẻ hiểu nhầm không thươngNhững lần giục trẻ đến trườngQuên điều kiên nhẫn, khiến thường thành căngNhững lần vội nấu bữa ănMà quên nhìn mắt trẻ cần hỏi hanKể ra phải đến mấy trangMẹ sai, mẹ sửa, con càng được vui. Chị vậy là còn khá may mắn hơn nhiều người khác ở thế hệ Simson...Mình thời đó ước mơ có chiếc xe đạp còn chưa có, không ai trong gia đình gây áp lực (Vì có ai rảnh đâu mà nghĩ ra áp lực, suốt ngày chỉ đi kiếm khoai ăn) Chỉ có bản thân mình tự gây áp lực cho chính mình rằng phải thi đậu một trường nào đó để được đi học, thoát khỏi lũy tre làng mà đi kiếm cơm ! Cám ơn chị đã nói lên rất đúng những gì mà thời đó hầu hết các gia đình kha khá chút đều có chung suy nghĩ và áp lực vậy lên con cái. Hy vọng rằng bây giờ sẽ bớt đi mấy chuyện như vậy cho mấy nhỏ.... Cảm ơn bài viết rất ý nghĩa, rất cần thiết của Tác giả Lê Thị Huyền Trang.Xin phép chia sẻ cùng bạn đọc bài thơ nhỏ, nhân bàn về quan hệ giữa cha mẹ và con cái. Đây chỉ là câu chuyện riêng và quan điểm cá nhân của tôi, không mang tính đại diện cho các gia đình hay cá nhân khác.-Phần Một, Bài thơ: HỌC CÙNG CON-Ông xưa hay gọi tiếng màyMẹ học cách để gọi hoài tiếng Con.Ông xưa hay phạt bằng đònMẹ học cách chỉ méo tròn ở đâu.Ông xưa nghiêm mặt, không chàoMẹ học cách để sáng nào cũng tươi.Ông xưa mắng bảo mẹ lườiMẹ học cách để cùng chơi, cùng làm.Ông xưa mừng giỗ, lo rằmMẹ học cách để mừng mầm cây vươn.Ông xưa kiệm tỏ niềm thươngMẹ học cách để nói tường lời yêu.Ông xưa không trò chuyện nhiềuMẹ học cách để nghe điều con mơ.Ông xưa: Không học, ra bờ!Mẹ học cách giúp con khờ thành khôn.Ông xưa ít khi ôn tồnMẹ học cách để lời tròn, giọng êm.Ông xưa hiếm lúc ngợi khenMẹ học cách để khêu đèn thắp Tin. Tôi rất tâm đắc với bài viết này. Cách đây 22 năm con trai tôi cũng đã làm điều tương tự như bạn khi biết mình đỗ á khoa vào Bách khoa Hà Nội mặc dầu nó không phải là học sinh trường chuyên nào. Trước khi đi thi nó đã hỏi tôi rằng Nếu con trượt thì sao hả mẹ, tôi trả lời Thì cố gắng năm sau thi lại. Sau này nó bảo tôi Nhờ câu nói của mẹ mà con không bị áp lực khi đi thi, con phục các bạn dám thi lại vì áp lực lắm. Ta có thể ví tâm hồn của một đứa trẻ như một chồi non. Và chồi non này chỉ lớn lên, lấy dưỡng chất từ những lời động viên, dạy bảo, những hành động, cử chỉ yêu thương từ cha mẹ chúng.Việc ta đặt áp lực lên con trẻ giống như ta đặt một viên gạch hay phiến đá lên một mầm cây. Nó sẽ không còn phát triển tự nhiên nữa. Mầm non này sẽ bị chèn ép và với sức lực yếu ớt của nó thì chẳng thể nào mà vươn lên thành một cái cây cao lớn được. Tệ hơn thế nữa là nó sẽ bị tổn thương và mang vết seo đó khi lớn lên.Nếu điều chẳng may xảy ra, mầm non có thể không sống nổi và cuộc đời nó cũng kết thúc.Nhưng nếu ta biết cách nuôi dưỡng chồi non này. Nó như được chăm sóc dưới ánh nắng mặt trời, như được định hướng để phát triển. Qua thời gian, chồi non này sẽ tiếp tục lớn lên nhờ những dưỡng chất mà nó nhận được. Cho đến khi nó trở thành một cái cây cao lớn, cứng cáp, đầy sức sống và có thể chịu được cả phong ba bão táp.Trẻ con cũng thế, chúng cũng cần những "dưỡng chất" này. Nếu có được những lời động viên, răn dạy đúng mực, tâm hồn chúng sẽ nở hoa, tỏa ngát hương thơm. Ngược lại, nếu thiếu đi những "dưỡng chất" này, tâm hồn chúng sẽ còi cọc và héo úa, dễ bị lũ "sâu độc" tấn công.