Bản sắc Hà Nội là gì? Tôi lại hỏi, thế ý anh là Hà Nội vốn không có bản sắc gì để mà giữ? Anh lắc đầu: Không, đấy chính là Hà Nội, một Hà Nội vô ngã và không cần có một ngôn ngữ chung.Những mái nhà xanh đỏ nhấp nhô không quy luật, những lằng nhằng dây điện, những bà bán nước chè ngồi ngay giữa ngõ chắn lối xe qua - ngõ phố Hà Nội từ lâu đã nổi tiếng như một bức tranh linh loạn sắc màu và chi tiết. Anh kiến trúc sư bảo tôi rằng đó là “ugly nice” - “sự xấu xí đáng yêu”. Nhiều người yêu Hà Nội vì sự “ugly nice” ấy. Những ông “Tây ba lô” đến thành phố này sẽ rất sung sướng được chụp ảnh trong khung cảnh ấy.Tôi tự hỏi cái quan điểm về bản sắc kiến trúc ấy có thể mở rộng ra, thành quan điểm về cả Hà Nội? Bản sắc của Hà Nội là gì? Có phải chính là việc không có bản sắc?Nếu chỉ dùng một từ để miêu tả nét đặc trưng của mỗi vùng, có thể nhiều người đồng ý với tôi rằng: Miền Tây chân chất, Sài Gòn phóng khoáng, Miền Trung tằn tiện. Còn Hà Nội? Tôi từng làm một trắc nghiệm nhỏ với những người bạn rằng, đặc tính của người Hà Nội là gì? Câu trả lời không có điểm chung.Quan điểm phổ biến về sự “thanh lịch” hình như đã lỗi thời. Hà Nội từ ngày xưa đã là đất buôn bán, là Kẻ Chợ. Những bà, những mẹ - bây giờ đứng đầu các chuỗi nhà hàng “bún mắng cháo chửi” trên phố cổ đấy - không thể nói rằng họ không phải “người Hà Nội” và cũng không thể trách nếu họ có chút khó chịu về tính cách. Buôn bán ở mảnh đất này - với tất cả bối cảnh kinh tế, xã hội và mệnh lệnh hành chính sai lầm của những thập kỷ trước - đầy khó khăn và vất vả, nên tôi không thể đòi hỏi những người thuộc thế hệ ấy, phải lăn lộn trong cái Chợ Cả ấy, có thể “thanh lịch” được.Ấn tượng về sự thanh lịch có lẽ đã được tạo ra từ một tầng lớp trí thức Pháp học cũ. Nhưng họ có đại diện được cho Hà Nội hay không, hay đó chỉ là một ấn tượng được tô đậm lên, không ai có thể khẳng định được. Bây giờ có nhiều người trách cứ Hà Nội về việc thiếu “thanh lịch”, nhưng thực tế của một Hà Nội đa sắc màu, đa tính cách không còn ủng hộ hướng tư duy ấy.Có lẽ chúng ta nên chấp nhận quan điểm Kẻ Chợ đã và sẽ là một vùng đất vô ngã? Rằng ở đây, thứ gì cũng có. Người Hà Nội qua những biến thiên của thời gian trở nên dễ chấp nhận nhiều giá trị, và đặc tính của Hà Nội là không có đặc tính. Ở đây, có sự thanh lịch, có cả sự xô bồ và bon chen; ở đây, có vẻ đẹp đầy lãng mạn và có những sự xấu xí.Anh kiến trúc sư bảo tôi rằng anh vẫn yêu thành phố này, bởi vì yêu thì không cần lý do cụ thể. Tôi đồng ý. Tôi cũng có tình cảm với những ngõ phố lằng nhằng dây điện, những mái ngói liêu xiêu, thậm chí cả những cột điện nằm ngang giữa lối. Bởi đó là tình yêu.Nói về tinh thần địa phương, tôi nhớ Nguyễn Nhật Ánh với tản văn “Người Quảng đi ăn mì Quảng”. Nhà văn nói đại ý: không người Quảng nào đi ăn mì Quảng mà cảm thấy hài lòng cả. Mì Quảng trên đời trong mắt người Quảng phần lớn đều không nấu đúng cách. “Khách A bảo: Sợi mì không đúng. Khách B phán: Rau sống sai rồi. Cũng có khách khen “ngon”, nhưng quay sang con gái ngồi cạnh, thòng thêm một câu: “Nhưng bà nội mày nấu ngon hơn”.Đó là bởi vì mì Quảng là món ăn chỉ đúng với ký ức, với trải nghiệm của từng người. Vốn bản thân nó, một món ăn bình dân tùy biến theo hoàn cảnh, đã không có công thức chung. Nó là khái niệm của ký ức. Hà Nội có lẽ cũng thế.Mảnh đất này, đã làm đầu tàu của đất nước đi qua bao nhiêu biến động, đổi thay, đón bao nhiêu kẻ đến, tiễn bao nhiêu người đi, hứng bao nhiêu bom đạn và nở bao nhiêu hoa hồng. Nó đã và sẽ mang nhiều hình hài. Có lẽ, cuộc tranh luận “thế nào là Hà Nội” sẽ còn tiếp diễn, bởi vì thế nào là một Hà Nội “chuẩn” chỉ là thứ tồn tại trong tâm niệm của từng con người đã gắn bó với thủ đô.Đức Hoàng Hà Nội một lần ghé và nhớ mãi. Nhớ để không quay lại chứ không nhớ để mong có dịp ghé thăm tiếp. Năm 87 khi từ SG lần đầu ra HN và thăm lăng Bác, vì còn bé nên cảm giác HN không khác với SG mấy, ngoại trừ những chiếc nón cối khá nhiều ngoài đường. Năm 95 ra HN lần thứ 2 có nhiều đổi thay, đã xuất hiện taxi hãng nhưng đã tính tiền mắc cho tôi lúc đó 4-5 lần so với người HN. Từ năm 2002 cho tới nay năm nào tôi cũng ra HN ít nhất 1-2 lần, có lúc ở ngoài đó cả tháng, cảm nhận HN thay đổi rất nhiều trừ những di tích cấp quốc gia như hồ gươm, hồ Tây, nhà thờ, bốt cửa Nam, bốt chợ Gạo, phố cổ, các hồ 3 mẫu, 7 mẫu, văn miếu, quốc tử giám, ô quan chưởng....v.v.....có nhiều cây cối hơn, đường xá người cũng đông hơn. Tôi nghĩ bản thân HN đáng để được yêu mến, điều tôi không được hài lòng ở đây chính là 1 bộ phận những người đang sống ở HN. Bộ phận này cũng khá nhiều, đó là khi nói chuyện họ rất hay chêm những từ " tục tĩu" vào, bạn có thể dễ dàng nghe thấy kiểu nói chuyện này ở ngoài đường, hàng quán bất cứ đâu ở HN của nhân viên văn phòng cổ thắt caravát, người già, phụ nữ, công nhân, lao động, nhất là các bà các cô làm buôn bán cửa hàng, hàng quán, dịch vụ bình dân thì thôi rồi. Tôi cũng hiểu đó là "văn hoá" nói chuyện của họ chứ không có ý chửi ai, kiểu như nói cho sướng miệng. Những đứa trẻ sống trong môi trường hàng ngày nghe người lớn nói như vậy nên chúng đến trường cũng nói như vậy và bởi những người lớn này lúc bé và còn trẻ đã bị tiêm nhiễm như vậy.Người sống ở HN ít có khuynh hướng " phục vụ " người khác nhất là từ nơi khác đến, tất nhiên cũng có không ít người trong số họ đối xử rất tử tế với người khác nếu người khác tử tế với họ trước.Vì vậy con người được sống ở HN hãy tỏ ra mình xứng đáng được sống ở đó. Cứ giữ lại đám dây điện lằng nhằng, đường xá cứ đào lên lấp xuống đi để giữ bản sắc Sáng mùng 1 Tết đi bộ trên những con phố Hà Nội đó mới là Hà Nội của tôi Chúng ta vốn không có bản sắc riêng, chứ riêng gì Hà Nội! Có một sự khác biệt lớn là người Sài Gòn chưa bao giờ đổ lỗi tệ nạn cướp giật, mất an ninh trật tự... hay bất cứ vấn đề gì cho dân tứ xứ hết dù dân " tỉnh lẻ, dân sau lũy tre làng, dân ngoại tỉnh" ở Sài Gòn nhiều gấp mấy lần dân Hà Nội. Vì vậy bạn nào cứ đổ lỗi lên dân tứ xứ, dân tỉnh là xấu hình ảnh của Hà Nội chính bạn đó góp phần làm tăng thêm nét đặc trưng của Hà Nội nữa là : sĩ diện và không thật lòng. Bản sắc là sự xuống cấp văn hóa trầm trọng! Đọc bài xong, suy ngẫm những gì trải nghiệm qua 50 năm ở HN,... bất chợt trước mắt tôi hiện ra cái ...lẩu thập cẩm.... không hình hài, không hương vị đặc thù,....ai thích thêm ớt, thêm tỏi, thêm ...cả trứng vịt lộn .....tùy thích, ... Chẳng ai cấm và cũng chẳng sai !!! Hà Nội vẫn vậy, lảng vảng mà mơ hồ mà khó gọi tên. Nhưng để nhìn về tương lai thì Hà nội đang gặp rất nhiều thách thức, vì Hà Nội luôn hoài niệm về những điều tốt đẹp đã xa đôi khi chỉ rõ ràng ở những trang sách mà rất ít ngoài đời. Sự phát triển luôn đòi hỏi cao về tính thực tiễn, tính ứng dung, tính công nghiệp, sự năng suất ... Rất tiếc Hà Nội đang thiếu những điều đó. Hà Nội nên lựa chọn quá khứ hay hiện tại? Sự phát triển lại không đợi ai bao giờ kể cả Hà Nội của tôi!!! Lần ấy, tôi đến rửa ảnh ở ngã tư Sở - Hà nội - , tôi thấy người phụ nữ dựng xe máy, nhưng xe đổ, Tôi vội giúp chị ấy dựng xe lên. Không một lời cám ơn! Hôm khác, đang chạy xe máy trên đường về Hà đông, một ông trung niên đội phũ phớt cũng chạy xe máy, đến ngang tôi, hất hàm:"Mấy giờ rồi"? Tôi cũng trả lời và ông ta chạy thẳng, không cám ơn! Hình ảnh khác: Bên đường Giải phóng, một phụ nữ ngồi với bát tiết canh đỏ chói... Khi đưa nhỏ cháu họ vào Cần thơ chơi, lúc qua phà Bắc Mỹ thuận, tôi gò lưng đẩy chiếc xe máy lên phà, mấy anh chạy xe ôm liền ào tới đẩy dùm. Tôi cám ơn, các anh ấy cười: "Không có chi!" Băng qua đường ở Hà nội rất khó, vì người Hà nội luôn chạy xe chận đầu người đang băng qua đường! Còn người Sài gòn thì ngược lại, có thói quen chạy xe phía sau người đang băng qua đường, nên băng qua đường ở Sài gòn dễ hơn, dù đường Sài gòn thường rộng hơn. Nhắc đến 2 chữ HN là thấy ngán ngẩm toàn tập , nếu ai đã 1 lần đến nơi này ! Xin được tổng hợp nội dung của bài viết & các ý kiến đã bình luận trên : "Thăng Long nghìn năm văn hiến, người Hà Nội thanh tao, nhã nhặn, lịch sự, điêu ngoa, đanh đá"! Chính xác, bản sắc của Hà nội là sự tổng hòa của cả cái đẹp, cái lộn xộn, cái thanh lịch, cái chợ búa tinh ranh, giỏi thích nghi. Và như thế thì Hà Nội mới cuốn hút một cách chân thật, sống động khiến cho người ta nhớ về Hà Nội. Hình ảnh một chiều về Hà Nội "thanh lịch, tao nhã" chỉ là một khái niệm được tô đậm lên qua văn chương, báo chí, phim ảnh một cách tuyên truyền. Sự thanh lịch, những món ăn hấp dẫn ở Hà Nội thực chất là được người khắp các vùng miền mang đến, tập trung tích tụ lại mà thành và cũng như thế có cả những xô bồ, bon chen, bặm trợn đan xen trong cuộc sống thường ngày. Hiểu và yêu được cả những nét tốt, xấu mà sống động ấy của Hà Nội thì mới là người Hà Nội đích thực (là những người con từ muôn nơi đến lập nghiệp, sinh sống, gắn bó với Hà Nội), chứ không phải là những "người Hà Nội" lúc nào cũng cho rằng mình là số 1 mà đi chê bai các vùng miền khác. Làm thế, khác nào tự bôi xấu hình ảnh của mình ư? Hà Nội vốn dĩ là 1 nơi rất đẹp và thiêng liêng, chỉ có con người mới làm cho Hà Nội xấu đi và ko có bản sắc như bây giờ. Những người trưởng thành đã sinh ra và lớn lên ở Hà Nội mới hiểu rõ sự khác biệt quá lớn giữa Hà Nội xưa và nay. Đa số mọi người đều nói rằng họ yêu Hà Nội, tuy nhiên nhiều việc họ làm đối với Hà Nội và thói quen thường ngày của họ lại cho thấy điều ngược lại: nhiều người chỉ coi Hà Nội như một cái chợ lớn, chỉ là nơi họ tìm đến để kiếm sống, để tồn tại, để bon chen, để tranh thủ khai thác tối đa nhằm kiếm lợi cho bản thân, để mua bán đổi trác những gì có lợi cho mình bằng mọi giá. Ngay cả nhiều người trong số những người được coi là Hà Nội gốc thì cách hành xử của họ cũng làm mất đi nhiều nét đẹp mà người Hà Nội xưa vốn rất tự hào, đó là sự nhẹ nhàng thanh lịch, không quá bon chen. Còn đối với nhiều người sinh ra, lớn lên ở Hà Nội, khi trưởng thành đi xa Hà Nội 1 thời gian dài, khi xa thì rất nhớ, nhưng khi trở về lại muốn ra đi chứ ko định ở lại lâu dài, vẫn quay về vì gia đình người thân mình đang ở đó, chứ ko phải vì tình yêu giành cho Hà Nội bây giờ. Ai cũng giữ bên trong nhà mình vô cùng sạch sẽ, nhưng chỉ mở cửa ra đường là thấy sự lộn xộn, bẩn thỉu, nhớp nháp vì đó là nơi công cộng nên ko cần phải giữ. Khi tham gia giao thông thì chen lấn, vượt ẩu, bóp còi ầm ĩ, cố gắng vượt nhau từng nửa cái bánh xe, có 1 chút sự cố xảy ra là đao to búa lớn, bé xé ra to. Đó ko phải là cách thể hiện tình yêu cho Hà Nội. Chỉ khi nào người ta thực sự yêu Hà Nội và coi đó là nhà thì mới bảo vệ, gìn giữ, nâng niu những điều tốt đẹp của Hà Nội, và khi đó thì Hà Nội mới có bản sắc riêng. Còn bây giờ thì bản sắc của Hà Nội là sự lộn xộn và bát nháo, nhưng dù thể nào thì ta vẫn cứ phải sống thôi, vì người Việt Nam là những người lạc quan nhất thế giới mà.