Đàn cừu trên thảo nguyên Họ đang sơ chế dứa và dưa chuột để xuất khẩu. "Công nhân" mặc quần áo như thể vừa đi làm đồng về, ngồi trên nền xi măng đen sì. Ai gọt xong phần của mình, tự đem rửa trong mấy cái thau và bể nước xi măng trông không có vẻ gì sạch sẽ rồi tự đóng hộp. Dứa đóng hộp kẽm như thời bao cấp. Dưa chuột muối đóng trong lọ thủy tinh. Nhãn mác ghi tiếng Nga nhưng được in thủ công, nhìn không hề bắt mắt. Tôi thấy hóa chất xử lý thực phẩm đựng trong các can nhựa không nhãn mác cạnh đó. Phể phẩm chất đống bốc mùi ngay cạnh xưởng từ nhiều ngày.Đây là một doanh nghiệp xuất khẩu dứa và dưa chuột đóng hộp sang Nga và Mông Cổ. Chủ doanh nghiệp là một bác đã 73 tuổi, trước kia làm ở Sở Công thương Vĩnh Phúc. Nhờ quan hệ từ thời làm cán bộ nhà nước khi Việt Nam xuất khẩu một số nông sản sang các nước Đông Âu và Mông cổ, bác có hai bạn hàng này.Doanh nghiệp không có quy trình và công đoạn sản xuất, nhìn trực quan cũng dễ nhận thấy khó có thể đảm bảo điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm, chưa nói đến chất thải gây ô nhiễm không được xử lý mà xả thẳng ra hệ thống rãnh nước của làng. Bác bảo, doanh nghiệp mỗi năm chỉ xuất khẩu khoảng 40 container dứa và dưa chuột khi mùa vụ đến. Hết vụ, các "công nhân" trở lại với đồng áng.Tôi hỏi tại sao bác không mở rộng sản xuất và thị trường sang các nước Tây Âu. "Sản phẩm của tôi đã tham dự hội chợ ở Đức, nhưng tôi không biết ngoại ngữ, không hiểu về các quy định, quy trình xin cấp chứng nhận đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, các luật lệ liên quan của EU cũng như thiếu mặt bằng sản xuất và vốn. Điều đó là bất khả thi", bác nói.Năm 2018, viện chúng tôi nhận được khoản tài trợ từ tổ chức USAID cho dự án thí điểm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ xuất khẩu. Mục tiêu của dự án nhằm kết nối doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam với các nhà nhập khẩu nước ngoài. Tôi có dịp được tiếp xúc sâu hơn với các doanh nghiệp xuất khẩu trong lĩnh vực dệt may, nông sản và thủ công mỹ nghệ. Doanh nghiệp thứ hai chúng tôi tới thăm trong dự án là một công ty may gia công cho hai đối tác Hàn Quốc và Nhật Bản. Hơn 10 năm qua, xưởng may hoạt động trên chính mảnh đất của gia đình với khoảng 40 công nhân.Trong tiếng ồn của máy may, tôi hỏi chủ doanh nghiệp khoảng 40 tuổi: "Anh có kế hoạch mở rộng sản xuất và tìm thêm khách hàng không?". Anh trả lời " Không, vì thiếu mặt bằng, vốn và tôi không biết ngoại ngữ, sử dụng Internet, cách thức tìm khách hàng, làm hợp đồng hay mở L/C". Hai đối tác khi đó của doanh nghiệp là những người tự tìm đến để đặt hàng. Xưởng may chỉ biết sản xuất theo đúng mẫu đã nhận, còn các thủ tục khác khách hàng phải tự thực hiện. Khâu đảm bảo và kiểm soát chất lượng (QA và QC) cho mỗi lần đặt hàng cũng như các thủ tục liên quan đến nhập khẩu nguyên liệu, xuất khẩu thành phẩm đều đi thuê ngoài.Con số hơn một trăm nghìn doanh nghiệp đã đóng cửa bởi dịch Covid-19 được công bố khiến tôi tự hỏi, hai doanh nghiệp trên sẽ thế nào nếu các đối tác của họ không bán được hàng, bị phá sản, những lao động trong làng sẽ ra sao. Tôi băn khoăn còn bởi cách thức làm ăn ấy cũng có thể đại diện cho rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam. Đó là mô hình kinh doanh thiếu bền vững: chủ doanh nghiệp tự làm toàn bộ các công việc từ quản lý, giám sát, tuyển nhân công, ký hợp đồng, quản lý tài chính, kế toán đến quan hệ với khách hàng.Họ có rất ít khách hàng và thường là khách quen, không thể mở rộng được sản xuất cũng như tìm kiếm được đối tác mới vì khó khăn về tiếp cận đất đai, vốn, hạn chế về ngôn ngữ, thiếu hiểu biết về các thủ tục xuất nhập khẩu, hợp đồng quốc tế. Họ không có mối liên kết với các doanh nghiệp cùng ngành và không biết quản lý sản xuất ở quy mô lớn. Và vấn đề là họ cũng không quyết liệt thay đổi hạn chế đó bằng học hỏi, cải tổ cách làm việc; cũng như không ai chỉ cho họ để tự "nâng cấp" mình.Làm việc với các doanh nghiệp hỗ trợ B2B (doanh nghiệp tới doanh nghiệp) của Việt Nam, chúng tôi cũng nhận thấy hầu hết dịch vụ mà họ cung cấp vẫn còn đơn sơ, chỉ là nối giữa khách hàng tiềm năng với doanh nghiệp trong nước khi nhận được yêu cầu từ nhà nhập khẩu. Họ không cung cấp được thêm bất cứ dịch vụ nào khác. Do vậy, các kết nối này thường chẳng đi đến đâu. Điều này lý giải thắc mắc của tôi khi chứng kiến một doanh nhân Mexico hàng năm phải bay nửa vòng trái đất sang tận Việt Nam để đặt hàng và mang về 10 ngàn chiếc áo phông với phí tổn về thời gian và tiền bạc không hề nhỏ. Ông đã không thể tìm được một đối tác cung cấp các dịch vụ hỗ trợ B2B tin cậy ở Việt Nam để giao phó khâu tìm nhà sản xuất đáp ứng được đúng yêu cầu của đơn hàng thay đổi mỗi năm.Vì sao doanh nghiệp hỗ trợ B2B lại quan trọng với nền kinh tế Việt Nam? Vì doanh nghiệp Việt từ xưa tới nay chỉ biết sản xuất nhưng không giỏi trong việc kết nối giao thương với nước ngoài, đàm phán, thông tỏ luật, thủ tục hợp đồng thương mại quốc tế, tìm kiếm khách hàng chất lượng ở các thị trường lớn. Trong thế giới hậu Covid-19, mô hình kinh tế không tiếp xúc sẽ không còn những doanh nhân bay sang Việt Nam trực tiếp ký hợp đồng đặt hàng nên các doanh nghiệp hỗ trợ B2B sẽ đảm nhận hết các dịch vụ trung gian trong mạng lưới thương mại quốc tế.Hiện tại, tôi hình dung các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam như những chú cừu đang lang thang bất định trên thảo nguyên khô cằn. Thảo nguyên rất cần một vài chú chó chăn cừu đủ mạnh và tinh nhanh dẫn dắt và thúc đẩy chúng sang những miền đất mới, nơi có nhiều đồng cỏ tốt tươi, những nguồn nước dồi dào hơn. Đó là một vài doanh nghiệp hỗ trợ dịch vụ B2B đủ lớn có thể coi như "Made in Vietnam". Với sự hỗ trợ của chính phủ và các chính sách hợp lý, họ sẽ không chỉ làm công việc kết nối mà sẽ giúp các doanh nghiệp làm việc với từng khách hàng, soạn thảo và ký kết, bảo lãnh hợp đồng, giúp khách hàng thực hiện QA và QC, thực hiện các thủ tục xuất nhập khẩu, đăng ký và quy trình áp dụng các tiêu chuẩn về hàng hóa. Ngoài ra, họ còn có thể liên kết các doanh nghiệp cùng ngành khi có đơn hàng lớn và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, đặc biệt là quản lý tài chính và quy trình sản xuất. Với một thị trường hơn 700 ngàn doanh nghiệp, chi phí logistic hơn 50 tỷ USD mỗi năm và tổng giá trị xuất nhập khẩu hàng hóa trên 500 tỷ USD, nếu có sự hỗ trợ mạnh mẽ của chính sách, tôi cho rằng sẽ có những doanh nghiệp lớn rất muốn tham gia vào lĩnh vực này. Chỉ như vậy, doanh nghiệp Việt mới có thể tiến ra thị trường nước ngoài và dịch chuyển lên công đoạn cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.Việt Nam mới có thế hệ doanh nhân đầu tiên kể từ khi Luật Doanh nghiệp 1999 ra đời. Sau hơn 20 năm, giờ là lúc đưa ra chiến lược nuôi dưỡng và hình thành các thế hệ doanh nhân mới với nền tảng ngoại ngữ, kỹ năng làm ăn vững chắc hơn. Tôi cho rằng việc công nhận tiếng Anh là ngôn ngữ giao tiếp thứ hai, đưa các kiến thức về quản lý, kinh tế và tài chính cơ bản vào chương trình giáo dục từ bậc phổ thông rất quan trọng. Những chủ doanh nghiệp chân đất kia, họ có thể làm gì với đối tác nước ngoài nếu không hiểu người kia đang nói gì?Rất nhiều người vẫn nói rằng doanh nghiệp Việt Nam không chịu lớn. Tôi lại nghĩ, chẳng phải ai cũng theo thời gian mà lớn, nếu không có những thay đổi về chất ở cả bên trong lẫn các điều kiện chung bên ngoài.Phùng Đức Tùng Cảm ơn tác giả, bài viết của bạn rất sâu sắc, ý nghĩa, những người làm giáo dục, quản lý cần quan tâm về nội dung này. Vấn đề ngoại ngữ rất quan trọng. Cần tiến xa thì không thể không có ngoại ngữ Người Việt chúng ta khá nhanh nhạy trong việc giải quyết tình huống và các vấn đề ngắn hạn, nhưng lại rất hạn chế trong tư duy dài hạn. Tôi có nghề làm miến, bánh phở khô từ VN. Năm 1980 muốn làm miến , bánh phở khô tại Mỹ. Khó khăn về vệ sinh, dây truyền sản xuất quá khắt khe, nên bỏ cuộc vì thiếu vốn.Bài viết này rất quan trọng để các cơ quan chức năng trong ngành nghề hướng dẫn và kiểm soát việc sản xuất. Chúng ta còn luộm thuộm lắm trong sản xuất. Từ bỏ những cái ngoài tầm với của việc làm doanh nghiệp xuất khẩu nông nghiệp bởi sự phức tạp của luật quốc tế cũng như thiếu khả năng tỏ tường tiếng anh, tôi rút về làm nông nghiệp ở khâu cung cấp nguyên liệu, tự định vị lại bản thân tôi thấy ở tầm này tôi có thể làm tốt. Tôi đã đăng ký thành lập trang trại, chuyển đổi mục đích đất để xin giấy phép xây dựng chuồng gà (3200m2) làm đánh giá tác động môi trường với Sở TNMT, cục Thú Y. Kết hợp với phòng NNPTNT được công nhận tiêu chí Kinh tế trang trại để đc nhận các ưu đãi vốn vay. Mọi người bảo tôi làm chăn nuôi mà làm quá lên khi nhọc công xin nhiều giấy phép. Nhưng tôi nghĩ khác "Danh chính thì ngôn thuận" tôi tuân thủ pháp luật để dựa vào đó tôi an tâm phát triển cũng như để đc hỗ trợ. Nông dân giờ cũng phải khác.Viết từ Daklak. Bài viết rất hay. Với hiểu biết của mình không biết tác giả có định lập một doanh nghiệp B&B để giúp đỡ các doanh nghiệp nhỏ của chúng ta không? Đúng là cần thay đổi nhận thức và nâng cao kỹ năng vi mô của nền kinh tế nhưng trong thời kỳ khủng hoảng thì việc doanh nghiệp nhỏ và yếu phá sản hàng loạt là lẽ đương nhiên. Hãy để quy luật thị trường điều tiết nó. Tầm nhìn của tác giả thấy rõ yêu cầu của thị trường VN, thiếu những người có khả năng dẫn dắt và quản lý, để có kỹ năng này cần có một kiến thức kinh tế nhất định. Ôi nghe bác tả mà em choáng làm như vậy thì có mà xuất khẩu sang phi châu chứ sang châu âu thì toi rùi; ngoại ngữ, quản lý không đáng ngại, không làm được thì thuê nhưng kiểu sản xuất mất vệ sinh thế thì khủng khiếp quá... Vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm...Ôi.... đọc bài này thấy buồn quá VCCI đâu rồi ??? Cám ơn tác giả. Tôi thèm có một doanh nghiệp xuất khẩu quá! ở Việt Nam mình nhìn đâu cũng thấy cơ hội mà vốn không có! Phải nói là hiện ra ngoài gặp cò thì nhiều còn đối tác làm việc uy tín thì ít. Cò chỉ thích làm việc qua điện thoại, chộp giật và nhăm nhe cắt ngọn bỏ túi xong chạy kiếm mối khác, việc còn lại là của người mua và bán. Kiếm đâu ra người uy tín mà gửi gắm niềm tin. giám đốc chủ tịch các công ty nhiều nhan nhản, nói hay mà thực sự làm thực ra sao thì chịu vì họ đâu có làm mà lại tìm đơn vị khác thuê lại. Làm thật lại khó sống. Chán lắm Có hiểu biết, cái gì mình kém thì có thể thuê người giỏi hơn. Kém hiểu biết thì dù có cả đống tiền, dù có bằng cấp đụng trần cũng như không. Người kinh doanh cần giỏi tìm người và dùng người hơn là giỏi ngoại ngữ nhé. Vấn đề lớn nhất của doanh nghiệp là tìm thị trường nhất là nông nghiệp.