Thị trường thất bại Do đặc thù công việc thường xuyên tiếp xúc với nông dân, tôi có thể thấu hiểu sự nhọc nhằn của những người trực tiếp làm ra hạt lúa, củ khoai. Những ngày này, giá lúa ở đồng bằng sông Cửu Long đang rớt thê thảm, giá cá tra cũng tụt dần từ sau Tết, tôi khá bất bình khi có ý kiến cho rằng, đó là tại nông dân không tìm hiểu thông tin thị trường trước khi sản xuất, khiến nguồn cung dư thừa.Đó không phải lập luận chính xác. Nông dân giờ đây hiện đại hơn nhiều so với thập niên trước. Một trong những người như vậy là anh Bùi Văn Hoa. Hơn 40 tuổi, thâm niên 20 năm trong nghề nuôi cá lóc ở Tam Nông, anh luôn tìm hiểu kỹ xu hướng thị trường qua các kênh truyền thông như báo chí, internet trước khi bắt đầu vụ nuôi mới. "Nuôi những đối tượng mới, chọn thời điểm trái vụ để thu hoạch, khi đó giá bán thường sẽ cao", anh cho tôi biết kinh nghiệm của mình. Trong vụ cá lóc năm 2016, với diện tích khoảng 2 hecta, giá bán trung bình 38.000 đồng mỗi ký cá, anh Hoa lời hơn một tỷ đồng.Không riêng anh Hoa, nhiều nông dân Đồng Tháp cũng vậy. Họ không chỉ biết cập nhật thông tin online từ nhiều nguồn mà còn tập hợp offline thành những hội quán để cùng tìm hiểu thị trường. Đây là một mô hình mới, được hình thành trên tinh thần tự nguyện của nhiều nông dân sản xuất chung một sản phẩm. Hàng tuần, các thành viên gặp nhau ít nhất một lần, chia sẻ thông tin, phân tích, định hướng thị trường và kế hoạch của mình. Thực sự, tôi gần như không còn gặp nhiều nông dân lười nhác và không chịu tìm hiểu thông tin ở những vùng đồng bằng nơi tôi đi qua nữa.Nhưng có một điều không thể phủ nhận: tình trạng nông dân thất bại, thua lỗ vẫn cứ diễn ra ở khắp nơi. Giá cả nông sản vẫn thường xuyên vuột khỏi cái đầu dự đoán và tầm tay thu hái của nông dân. Anh Hoa cũng không phải là "siêu nhân", khoản lợi nhuận thu được từ vụ 2016 không đủ bù đắp cho phần thua lỗ năm 2017, khi giá cá lóc giảm chỉ còn 28.000 đồng mỗi cân.Có vài nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên. Thứ nhất, toàn bộ thông tin về nghề nuôi, trồng đã không được chia sẻ rộng rãi, đầy đủ và chính xác. Những người như anh Hoa dù lọ mọ cả ngày trên mạng cũng chỉ có thể đọc được một phần đặc tính và xu hướng của thị trường rộng lớn, đó là còn chưa nói đến thông tin bị thiên lệch bởi những nguồn không chính thống. Thứ hai, những biến cố bất thường như thiên tai, dịch bệnh - vốn ngày càng khó dự báo - nhưng lại luôn quyết định cán cân cung - cầu. Và cuối cùng là do sự cấu kết đâu đó của một số đầu mối giao dịch với nông dân, có cả thương lái hoặc doanh nghiệp, để làm sai lệch giá thị trường.Nếu thị trường cạnh tranh hoàn hảo, giá cả sẽ ở mức cân bằng dựa trên tương tác giữa cung và cầu. Lập luận rất cơ bản của kinh tế học này có nghĩa: giá đúng được xác định khi lượng cung bằng với lượng cầu. Từ đó, quy luật cung cầu từ lâu được "gán ghép" là nguyên nhân chính gây ra tình trạng rớt giá nông sản tại Việt Nam. Khắp nơi trong cả nước, từ các diễn đàn, hội thảo đến các buổi uống trà của bà con đều có cụm từ này. Đó là một nhận định không sai, tuy nhiên, là chưa đủ để giải thích cho việc giá nông sản không dễ dàng dự đoán. Lý do quan trọng: chưa tồn tại một thị trường nông sản hoàn hảo tại Việt Nam.Trong thực tế, xuất hiện nhiều dạng "thất bại" làm cho cơ chế thị trường không hoạt động, giá cả bị kéo lệch khỏi điểm cân bằng - nơi tạo ra giá đúng, một trong số đó chính là "bất cân xứng thông tin". Đó là tình trạng mà một bên sẽ có nhiều thông tin hơn bên còn lại trong một giao dịch. Áp dụng lý thuyết này vào trường hợp nông dân chặt bỏ thanh long cuối năm ngoái để kiểm chứng, trong khi các doanh nghiệp trong nước không tìm được nguồn nguyên liệu thì nông dân phải chấp nhận bán thanh long cho thương lái với giá rất thấp để xuất sang Trung Quốc. Rõ ràng "cầu" vẫn rất cao, nhưng "cung" lại dư thừa. Thương lái với vai trò bên mua biết nhiều thông tin hơn về thị trường, các đầu mối phân phối, họ thiết lập một mạng lưới tiêu thụ rộng khắp và vững chắc. Nông dân thì ngược lại, mặc dù rất cố gắng cập nhật thông tin, nhưng vẫn là bên yếu thế.Lúc này, vai trò của nhà nước cần được thể hiện. Với con mắt bao quát toàn cảnh, kèm công cụ chính sách trong tay, nhà nước hoàn toàn có thể xử lý cơn tụt huyết áp của thị trường nông sản. Thiết lập những trung tâm phân tích thị trường độc lập tại các địa phương để đối trọng với thực trạng bất cân xứng thông tin là một lối ra. Trung tâm này vận hành trên cơ sở thống kê và phân tích dữ liệu thu thập trong và ngoài nước, đưa ra dự báo về xu hướng thị trường nông phẩm trong ngắn và trung hạn. Các dự báo được diễn giải cô đọng, dể hiểu và dễ tiếp cận qua các kênh thông tin phổ thông tới nông dân địa phương. Một trong những mô hình này là tổ thông tin và phân tích thị trường nông sản ra đời giữa năm 2018 tại Đồng Tháp. Nhóm này bước đầu đã hỗ trợ thông tin cho nông dân địa phương, được bà con hưởng ứng. Điều này cũng cho thấy tư duy quản lý nông nghiệp tại địa phương có thể thay đổi tích cực, và có thể can thiệp vào thất bại của thị trường.Mặc dù hình ảnh "được mùa ngồi khóc" có thể còn tái diễn vì thị trường nông sản không thể hoàn hảo ngay lập tức. Song, những giải pháp giúp hình thành một thị trường tiệm cận hoàn hảo hoàn toàn trong tầm tay của các cơ quan liên đới. Thị trường sẽ không còn thất bại khi nông dân bớt đơn độc và tự tin quyết định số phận mớ rau, con cá của mình.Lâm Trọng Nghĩa Tôi thấy bài viết này rất là hay. Không thể đòi hỏi một thị trường cạnh tranh hoàn hảo hay một thị trường nông sản hoàn hảo tại Việt Nam. Ngày nay, thông tin và dữ liệu cũng là một loại tài sản, vì vậy thông tin không thể chia sẽ miễn phí được, tình trạng “bất cân xứng thông tin” là điều đương nhiên.Rất khó để giá cả cân bằng dựa trên tương tác giữa cung và cầu. Thị trường gần như luôn trong trình trạng dư cung hoặc dư cầu, và phát triển theo mô hình Bùng - Vỡ (vì con người ngày càng thông minh trong việc xử lý thông tin thị trường): giá tăng dần theo mức độ khan hiếm, rồi đột ngột giảm mạnh do dư thừa nguồn cung quá mức. Với tính chất của một thị trường như vậy, Nông dân luôn luôn là người thu thiệt.Giải pháp cho người nông dân là trở thành Nhà Gia công cho nhà máy, hãng sản xuất (Nhà phân phối). Người nông dân không cần bỏ vốn và chịu rủi ro về thị trường, chỉ cần có cơ sở hạ tầng đáp ứng được yêu cầu của Hãng và công sức để nuôi, trồng. Hãng cung cấp giống, vật tư, yêu cầu tiêu chuẩn kỹ thuật. Sau khi thu hoạch người nông dân được Hãng trả công theo hiệu quả dựa trên định mức theo hợp đồng. Thực tế, mô hình này đã từng được áp dụng, ban đầu rất tốt, đảm bảo cho người nông dân, là người thiếu vốn, kiến thức và kinh nghiệm thị trường, có thu nhập ổn định và bền vững.Nhưng sau một thời gian, với mức thu nhập ổn định và tích lũy được một số vốn, người nông dân lại muốn hơn thế. Lúc đầu, họ tìm cách thay đổi định mức kỹ thuật (ví dụ giảm lượng cám cho ăn hàng ngày trong nuôi lợn…) để thu lợi lớn hơn, mua chuộc kỹ thuật của Hãng…, sau đó với sự tự tin và lòng tham của mình, họ đứng ra độc lập, không phụ thuộc vào Hãng, từ con giống, vật tư đầu vào…đây là lúc họ bắt đầu bước vào con đường phá sản và trắng tay. Tôi đã từng tham gia các dự án nông nghiệp và có thể nói tác giả chỉ đúng 1 phần. Vẫn có chuyện nông dân không tham khảo thông tin. Ví dụ như hồ tiêu, người dân đã bỏ qua mọi khuyến cáo để trồng ồ ạt khi hồ tiêu lên giá và kết quả là gì thì đã rõ. Đã có những bác nông dân gặp tôi và trách: Ngày đó sao chú không ngăn cản tôi quyết liệt hơn ?! tôi cho rằng hệ thống phân phối sản phẩm giữ vai trò cực kỳ quan trọng, tại sao khoai lang ở Lâm đồng cực rẻ trong khi ở các thành phố vẫn loại đó khi đến tay người tiêu dùng vẫn đắt gấp gần 10 lần? Hoan nghênh bài viết với những lập luận xác đáng của anh Lâm Trọng Nghĩa. Hy vọng sẽ có những bài viết về các việc cần làm ngay của cơ quan chức năng và chính quyền các cấp để nông dân sớm được đứng ở "vị trí thăng bằng" về thông tin cung cầu các loại sản phẩm. Bài viết hay. Thích nhất câu trước giờ chưa nghe " chưa tồn tại một thị trường nông sản hoàn hảo tại Việt Nam" Tôi nhớ đến lời phát biểu của 1 phụ nữ từng làm thương lái: thương lái trung quốc đến từng ngóc ngách của việt nam để thu mua, họ biết việt nam có đặc sản gì, mùa nào thu hoạch và chỗ nào là ngon nhất, còn chúng ta chưa làm quản lý đc thị trường nông sản của mình, toàn phụ thuộc vào trung quốc. Chúng ta muốn bán đc hàng, chúng ta phải đến chợ và cái chợ lớn nhất là trung quốc, vậy mà chúng ta vẫn chưa có gian hàng nào ở đó. Không chỉ các loại nông sản mà tất cả sản phẩm nông nghiệp con cá, tôm...Thật đáng buồn những người làm ra của cải vật chất luôn luôn bị o ép , lợi nhuận luôn thuộc về các công ty chế biến, dịch vụ . Đây cũng là một trong các lý do người nông dân bỏ ruộng, vườn tìm đường chen vào thành phố.Vấn đề lớn mang tính hình thái kinh tế quốc gia . Chúng ta đang chuyển động “theo kinh tế thị trường”, chưa hội tụ đầy đủ các yếu tố của một nền kinh tế thị trường. Bởi vậy chúng ta đang phải vận động các nước công nhận chúng ta có “nền kinh tế thị trường”. Hãy tìm hiểu thêm để biết kinh tế thị trường bao gồm những gì, và chúng ta đã có những gì, đang thiếu những gì. Khi chúng ta đã có đủ thì mọi ngành sẽ khác, trong đó cả nông nghiệp, là một ngành mà càng phát triển thì tỷ lệ đóng góp cho GDP càng nhỏ đi, nhưng không thể thiếu, như “một trong 3 chân kiềng” là công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ. Cảm ơn tác giả rất nhiều! Đọc xong thấy người nông dân khổ trăm đường. Chúng ta cứ hô hào nâng đỡ người sản xuất nông nghiêp nhưng năm nào người nông dân cũng phải đổ bỏ nông sản vì không bán được. Cái gốc của vấn đề này năm ở đâu, đến nay vẫn chưa thống nhất được, sư bảo sư phải, vãi bảo vãi hay. Một minh nông dân không thể tự giải quyết được những vấn đề khó khăn của nông nghiệp. Nông dân VN luôn có xu hướng " thấy người ta ăn khoai vác mai đi đào" cộng với " nhân rộng mô hình" mà lãnh đạo thường hay gợi ý, chỉ đạo..Rồi cuối cùng bị rơi vào vòng xoáy thị trường là sản phẩm là ra không biết bán cho ai, bán ở đâu. Thế là thất bại. Đã nhiều năm nay thương lái TQ hoặc chúng thuê người Việt để thao túng thị trường, thậm chí lừa đảo. Nhiều nông dân bị lừa ngay trên mảnh ruông, vườn nhà mình. Vấn đề không chỉ là thông tin thị trường mà cần nhiều hơn thế nữa từ cơ quan chức năng và chính quyền các cấp. Không phải là một người nghiên cứu sâu nên mình qua một góc nhìn tổng quan từ mô hình nêu thêm để cùng thảo luận.Tôi cho rằng câu chuyện chúng ta còn phải nằm ở chỗ quy mô, kênh phân phối và phải hiểu rõ các khâu của một quá trình từ đầu vào đến đầu ra cuối cùng của một sản phẩm, nó đi đến đâu.1. Quy mô thế nào là lớn, hiện nay có tập đoàn đã đầu tư gom rất nhiều khu để đảm bảo sản xuất và nguồn cung cấp. Vậy các hợp tác xã đạt quy mô lớn và tạo ra thị trường vẫn chưa có.2. Về đầu vào và đầu ra là do ai kiểm soát việc này. Nếu không ra chỗ A thì chỗ B là ở đâu.3. Công tác nghiên cứu thống kê, dự báo hay chỉ báo chưa tạo tin cậy và tín hiệu để thực hiện đầu tư phát triển.4. Quốc tế, hội nhập nhưng chúng ta đã hiểu thị trường nước ngoài bao nhiêu để nội lực phát huy hay vẫn những thứ tôi có và tôi đem đi bán, anh có nhu cầu thì anh mua.