Đủ gạo ăn Mâm cơm nhà Minh, bạn thân hồi tôi 9 tuổi, luôn nhiều màu sắc. Tý rau muống luộc xanh, đậu phộng rang đỏ, thỉnh thoảng có được tý thịt kho. Do Minh là con một nên tôi với nó thường ăn hết phần thịt kho, ba má nó chỉ ăn nước thịt. Hôm thì cơm nhà nó độn khoai mì khô, hôm thì có bắp ăn cùng với gạo, có hôm còn có hạt bo bo.Minh là thằng nhóc hiền khô và tốt bụng. Hai đứa có cái gì cũng chia nhau, ngày nào cũng chạy qua nhà nhau ăn ngủ. Nhà nó là nhà cán bộ. Ba mẹ nó cũng hiền khô tuy hơi khắc khổ. Mỗi lần thấy tôi qua chơi đều luôn tươi cười, có cái gì cũng lấy ra chia cho tụi tôi.Ăn cơm bên nhà bạn miết, tôi hay về nhà cằn nhằn với mẹ sao cơm nhà kia ngon mà nhà mình thì dở. Mẹ chỉ mỉm cười, bảo "lớn lên con sẽ hiểu". Sau đó, mỗi khi Minh qua chơi, mẹ tôi thường giữ cậu ở lại ăn cơm. Mẹ cũng dặn tôi ít qua nhà bạn ăn chực thôi, vì sợ tôi ăn hết thức ăn của người ta.Mãi tới khi lớn lên, tôi mới biết mình may mắn không phải ăn độn trong giai đoạn khó khăn nhất sau ngày miền Nam thống nhất. Thuở đấy, gạo không đủ cho mọi người. Nước ta phải thường xuyên nhận viện trợ từ các nước khối Xã hội chủ nghĩa. Chuyện thiếu gạo, đói ăn hay ăn độn là vô cùng bình thường với tất cả mọi người.Thế nhưng sau vài thập niên mở cửa, Việt Nam trở thành cường quốc sản xuất và xuất khẩu gạo có lúc đứng đầu thế giới. Tôi luôn thích thú nhấn nhá chữ "cường quốc" trong xuất khẩu gạo khi đi làm việc với cảm giác tự hào về những nông dân Việt Nam giỏi giang. Chỉ một thời gian ngắn, thông qua lao động cần mẫn, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, Việt Nam từ quốc gia thiếu đói trở thành quốc gia góp phần bảo đảm an ninh lương thực cho thế giới.Nhưng sản lượng gạo Việt Nam hiện khoảng 42,84 triệu tấn một năm, theo Tổng cục Thống kê, tương đương với 26,78 tấn gạo đã xay xát. Trong đó, chúng ta xuất khẩu trung bình khoảng 5,8 đến 6 triệu tấn hàng năm, chiếm khoảng 9% sản lượng gạo xuất khẩu trên thế giới. Mỗi người Việt tiêu thụ khoảng 285 kg gạo mỗi năm, theo tổ chức chuyên nghiên cứu thị trường toàn cầu Index Box, tức nhu cầu tiêu thụ hàng năm của chúng ta chiếm khoảng 27,42 triệu tấn cho 96,2 triệu dân.Con số này cho thấy chúng ta có thể chỉ đang đảm bảo được nhu cầu tiêu thụ gạo trong nước. Song song đó, Việt Nam cũng nhập khẩu không ít gạo từ nước ngoài, phần lớn thông qua đường tiểu ngạch từ Thái Lan, Campuchia và cả Nhật bản. Sẽ không khó nếu bạn dạo quanh siêu thị, thấy những bao gạo Thái, Nhật được đóng gói rất chuyên nghiệp.Giá gạo Việt Nam còn bị thấp khi xuất khẩu vì nhiều lý do, trong đó lý do chính vẫn luôn là chất lượng. Giá gạo bình quân của Việt Nam khi xuất khẩu là 425 USD mỗi tấn trong khi giá gạo được cấp chứng nhận dao động khoảng 600 đến 1.120 USD mỗi tấn. Trong khi tư vấn  cho các doanh nghiệp đưa nông phẩm ra thế giới, tôi chứng kiến nhiều công ty tiếp cận chứng chỉ "Thương mại công bằng" - một tấm vé giúp gạo đi ra thế giới - để hỏi việc cấp chứng nhận này cho gạo Việt Nam, cuối cùng đều không thể được vì cách tổ chức sản xuất, việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và thậm chí không thể tìm được khách hàng mua gạo có chứng nhận của Việt Nam.Câu chuyện cường quốc gạo và nỗi đau thương hiệu luôn ám ảnh những người làm nông nghiệp, trong đó có tôi. Thế nhưng, để tổ chức sản xuất bền vững như các ngành hàng cà phê, chè..., để được cấp chứng nhận bền vững nhằm tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm lúa gạo thì chúng ta vẫn chưa tìm ra lối.Chính phủ đang trình lên Quốc hội đề xuất giảm dần diện tích đất sản xuất lúa quốc gia khoảng 0,5 triệu hecta. Đây là một thách thức cần cân nhắc trong việc đảm bảo lợi ích kinh tế và đảm bảo an ninh lương thực cũng như đảm bảo mục tiêu không còn người bị đói như chỉ tiêu số 2 trong "Mục tiêu phát triển bền vững" của Liên hiệp quốc (SDGs) đến năm 2030.Trong đó, cần tính đến tác động của việc Việt Nam là một trong những nước bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu. Đừng quên kịch bản nếu  mực nước biển dâng cao lên thêm một mét thì vùng đồng bằng sông Cửu long có thể mất đến 40% diện tích sản xuất lúa. Điều này sẽ tác động không nhỏ đến việc đảm bảo an ninh lương thực của Việt Nam. Dĩ nhiên là chúng ta vẫn còn những cây lương thực khác như ngô, khoai. Thế nhưng tôi bây giờ không giống như cậu bé ngày xưa tí nào, không còn thích độn thêm sắn, ngô vào chén cơm trên tay. Tôi tin phần lớn người Việt cũng vậy.Để phát triển thương hiệu gạo Việt Nam, tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo, ngoài ý tưởng giảm diện tích trồng lúa và đầu tư một số giống thành sản phẩm lúa gạo dược phẩm như Bộ trưởng Nông nghiệp Nguyễn Xuân Cường vừa trình bày trước Quốc hội, hay chuyển đổi các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn cây lúa, nhà nước cần nghiên cứu cả các phương án tổ chức lại sản xuất theo hướng bền vững, nâng chất lượng hạt lúa lên thay vì chạy theo số lượng, nghiên cứu các giống lúa chịu mặn hay sống trong điều kiện ngập nước.Chỉ điều này mới đảm bảo cho an ninh lương thực quốc gia; đồng thời đảm bảo dẫu kịch bản nào của biến đổi khí hậu xảy ra, người Việt vẫn sẽ luôn có bát cơm trắng như ngàn đời cha ông ta ao ước.Trần Ban Hùng Nghĩ đi nghĩ lại, thấy quả thật nước Việt mình rất giỏi trồng lúa. Không có lý do gì để lãng phí một nội lực sẵn có như vậy. Như bác Nguyễn Lân Dũng đã có lần phân tích, đất trồng lúa là đất 'bờ xôi ruộng mật', rất hiếm. Trong khi còn rất nhiều đất hoang, đất sa mạc có thể dùng cho các ngành công nghiệp khác. Giờ đây muốn biến đất ruộng dọc các đường quốc lộ thành đất thổ cư để chia lô nữa hay sao? Hồi nhỏ tôi cũng giống vậy. Nhà tôi ở vùng trồng lúa nên đủ gạo để ăn. Khi lên nhà bác ruột ở vùng cao hơn, không trồng được lúa, thì thấy nhà bác phải "ghế" thêm khoai lang, khoai mì vào cơm. Lúc đó tôi ngạc nhiên sao nhà bác lại không cho mình ăn khoai mà chỉ "bắt" ăn cơm thôi, sau này lớn lên mới hiểu. NGƯỜI DÂN VIỆT NAM KHÔNG THỂ THIẾU GẠO. Nước ta là nước có ưu thế về nông nghiệp. Nếu không hoạch đinh phát triển nông nghiệp thành lợi thế, mà biến đất trồng lúa, đất nông nghiệp thành các khu công nghiệp, sân golf, hay phân lô bán nền là việc làm " ăn xổi ở thì"! Tôi đồng ý là nên nghiên cứu chọn loại lúa có giá thành và lợi nhuận cao. Và nghiên cứu các sp từ gạo như gạo làm bánh mỳ, bánh ngọt, thực phẩm từ gạo. Như nông dân Nhật Bản và nông dân Mỹ thì giầu, ND ta nghèo. Phản đối việc giảm diện tích trồng lúa. Ta đã đang mất rất nhanh các diện tích bờ xôi ruộng mật do đô thị hóa nhanh. Rồi thêm ta sắp tới bị nước biển dâng, diện tích lúa sẽ còn bị thu hẹp thêm, sẽ bị thiếu lúa. Lẽ ra phải trồng lúa thêm ở vùng cao hơn chứ sao lại giảm thêm?. Và đặc biệt phản đối việc thay lúa bằng trồng dừa. Nước biển dâng ngập lên thì dừa cũng chết hết chẳng chống biến đổi khí hậu được. Lúa cứu đói được chứ dừa ăn liên tục 2 hôm là rợn tóc gáy. Mà bao lần hấp tấp để nông dân xô chạy theo phong trào, hớn hở trồng 1 cây tỷ phú nào đó, ở 1 vùng nào đó, rồi lại chặt bỏ. Những người hiện nay ngoài 50 tuổi thì đều được trải qua cái giai đoạn khó khăn của đất nước, cơm chẳng đủ ăn, độn Ngô, khoai, sắn thậm chí còn độn cả cọng rau muống già phơi héo để cho đầy cái bụng, khổ quá đi!Bây giờ Đất nước phát triển, thừa lúa gạo, nhưng cũng rất cần: tích cốc, phòng cơ.Cũng giống như nhân vật chính trong tác phẩm Tình yêu cuộc sống của Nhà văn Jack London, sau khi trải qua các biến cố cuộc đời, Cho đến khi được cứu thoát bởi con tàu gã đã trông thấy, gã vẫn bị ám ảnh bởi cái đói và dự trữ thức ăn đến nỗi Giường được lót bằng bánh quy khô, đệm được nhồi bằng bánh quy khô, mọi xó xỉnh ngóc ngách đều lèn đầy bánh quy khô. Tuy nhiên, gã không loạn trí. Gã lo đề phòng một nạn đói khác có thể xảy ra-có thế thôi. Để đảm bảo chất lượng gạo, nhiều nước chỉ sản xuất một hoặc hai vụ trong năm, bên cạnh đó việc phun thuốc trừ sâu, phân bón phải có hàm lượng cho phép, còn ở ta thì lấy số lượng bù chất lượng, bây giờ lúa gạo được sản xuất quanh năm chứ không có một hai vụ như trước nữa, tình trạng thương lái trộn giống lúa cao sản với giống lúa thường cũng là nguyên nhân gây ra tình trạng chất lượng gạo không đồng đều. Mong ước VN mãi là nước xuất khẩu gạo nhất nhì thế giới, đó là 1 niềm tự hào to lớn của con người VN, đừng vì chút lợi nhuận mà thay đất ruộng thành đất thổ cư, hic cần nâng cao chất lượng gạo của Việt Nam - như thế mới có thể sánh ngang với các nước khác và mọi người VN có thể tự hào người VN xài hàng VN Hiện tại chúng ta cũng đang nhập khẩu gạo chứ không phải xuất khẩu một chiều, tư tưởng sính ngoại, chất lượng cuộc sống tăng, dần dần hàng ngoại được chuộng hơn. Vậy nên việc giữ đất trồng lúa là nên nhưng quan trọng phải chăm lo về chất lượng song song số lượng mới có thể vừa có đủ gạo để ăn và cạnh tranh xuất khẩu được. Có thời kỳ chạy theo số lượng bất chấp việc sản xuất thiếu an toàn dẫn đến chất lượng không tốt giá thành xuất khẩu thấp. "An ninh lương thực" là một cụm từ thường được nhắc đến nhưng phải đặt nó trong những trường hợp đặt biệt như thiên tai rất nghiêm trọng, chiến tranh, quốc gia bị cô lập... Nếu cứ để mãi một diện tích lúa lớn mà người trồng lúa không thể khá giả thì liệu có "bất công" với những người nông dân đó không.? Tổng sản lượng lúa sản xuất được hiện tại vẫn còn kém 7% so với lượng tiêu thụ nội địa. Giảm nửa triệu ha diện tích trồng lúa là ko đảm bảo được an ninh lương thực nếu xảy ra biến cố và ta ko nhập khẩu gạo nữa. Giảm trồng lúa, vì sự thật dân đồng bằng sông Cửu Long trồng lúa nuôi cả nước nhưng không được đầu tư gì, không trồng nữa, chuyển qua cái khác có kinh tế hơn. Trước đây khẩu phần gạo cho mỗi người thời bao cấp chỉ là 13 - 17 kg, bình quân 15 kg/người/tháng, 180 kg/năm đều đủ. Bây giờ thức ăn giàu dinh dưỡng hơn, ai cũng ăn ít cơm đi, 120 kg/người/năm cũng thừa. Vậy dân mình chỉ tiêu thụ tối đa là 11 triệu tấn. Có ba khả năng: 1) Xuất theo tiểu ngạch, 2) Làm thức ăn chăn nuôi, 3) tính sai sản lượng. Ngoài ra cần chú ý: do bắt buộc trồng lúa, ít lãi nên nhiều nông dân miền bắc bỏ ruộng lên thành phố đi làm, rất lãng phí đất. Giảm diện tích trồng lúa, tăng diện tích trồng cây công nghiệp và nuôi thủy sản. Nuôi thủy sản nếu không bị dịch bệnh thì lãi gấp cả 10 lần trồng lúa đó. Ai cũng nói chúng ta đang sản xuất nông nghiệp đang lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật. Rồi đưa ra các mô hình nông nghiệp sinh thái. Hãy nhìn các đồng lúa hiện nay bạn còn thấy con bù nhìn nào không? Gần như không còn vì đâu cần khi thiên địch của sâu bị tận diệt. Giờ các đồng ruộng khó thấy các sinh vật có lợi như: ếch, nhái, chim... Chúng gây hại không bằng cái lợi chúng đem đến. Nhưng người ta vì kế sinh nhai trước mắt đã tận diệt bằng các phương tiện tân tiến. Hệ quả sâu hại không còn thiên địch, không bị kiểm soát... và người ta phun thuốc để diệt đồng thời diệt luôn cả thiên địch. Một hệ sinh thái lệch lạc, sự thích nghi - kháng thuốc nhanh chóng của sinh vật gây hại là hệ quả tất yếu của nông nghiệp không bền vững. Tuy năng xuất tăng bù lại chi phí tăng theo, dư lượng thuốc bảo vệ trong đất cao... Giá trị sản phẩm không tăng người ta càng tìm cách tăng năng xuất bằng hóa học, chi phí càng cao giá trị sản phẩm không tăng thêm thậm chí giảm do dư lượng thuốc cao.Đây không thể trách người nông dân vì bảo vệ thiên địch là cả một chiến lược lâu dài mà những người còn vật lộn mưu sinh hằng ngày kia không thể thấy được. Chưa kể các loại nước thải công nghiệp đang thải ra môi trường không thông qua xử lý, hoặc xử lý cho có đang ảnh hưởng rất lớn đến nông nghiệp. Những dòng sông chết không chỉ giết chết thủy sản mà nó cũng đang từ từ ảnh hưởng đến đất trồng khi người nông dân hằng ngày bơm chúng lên tưới tiêu.