Sự khác biệt giữa giáo dục Việt Nam và Mỹ Sự phát triển của một người phụ thuộc hai yếu tố: di truyền và môi trường. Do các yếu tố di truyền nên người Việt Nam khó có thể ganh đua với người Mỹ trong các môn sức mạnh cơ bắp như chạy, nhảy... Nhưng với các môn thuần túy đầu óc và không cần đầu tư nhiều tiền thì có thể ngang ngửa như cờ, toán...Về lý thuyết thì người Việt Nam cũng có số tế bào não như các dân tộc khác. Kiến thức cơ bản của nhân loại đã tích lũy được qua hàng triệu năm tiến hóa thì chúng ta có điều kiện tiếp cận như Mỹ nhờ có Internet.Tóm lại nếu chỉ thi bằng bút chì và bàn phím, không thi vật tay thì Việt Nam có điều kiện ngang ngửa với Mỹ.Còn môi trường, có lẽ cái này Việt Nam luôn thiếu.Một ví dụ điển hình là việc Việt Nam tham gia thi Toán quốc tế từ năm 1974. Chúng ta tự hào là một nước bị chiến tranh tàn phá 20 năm mà vẫn đạt được huy chương này nọ, chỉ thua Liên Xô, Đông Đức và sau này thua Mỹ...Thực ra là thế nào?Tôi tham dự đội tuyển Việt Nam năm 1975. Đoàn nước ta có 8 học sinh (số lượng tối đa cho một đoàn) giành được một huy chương Bạc, 3 huy chương Đồng và đứng thứ 10.Mỹ cũng tham gia lần thứ hai, có 8 học sinh giành được 3 huy chương Vàng, một huy chương Bạc, 3 huy chương Đồng và chỉ đứng sau Hungary và Đông Đức.Tôi nhờ thầy Phan Đức Chính, Trưởng đoàn Việt Nam hồi đó, hỏi xem Mỹ chọn và dạy học sinh đi thi thế nào?Mỹ làm thế này: Họ thông báo là thế giới tổ chức International Math Olympics. Mỗi nước được cử tối đa 8 học sinh phổ thông, tuổi dưới 19, cùng một Trưởng đoàn tham gia cung cấp bài thi (giới hạn trong kiến thức phổ thông) để hội đồng chọn ra 6 bài cho học sinh làm, và cùng chấm điểm tất cả các bài thi kể cả của đoàn mình. Chi phí đi lại nước dự thi chịu. Chi phí ăn ở trong quá trình thi nước đăng cai trả.Mỹ sẽ cử đoàn đi, chọn các em dưới 19 tuổi, chưa học đại học. Nếu số lượng đăng ký trên 8 thì tổ chức thi loại, dưới 8 thì ai đăng ký đều được đi. Đoàn tự thu xếp kinh phí (gia đình cho tiền, xin tài trợ của tổ chức, cá nhân). Chính phủ Mỹ không cho tiền, cũng chẳng dạy dỗ gì cả. Mặc dù là trò chơi vớ vẩn nhưng Mỹ luôn đứng trong Top 3.Việt Nam và các nước XHCN làm thế này: Từ cấp 2 (lớp 5-7) đã phải thi đấu vào lớp chuyên của trường, tỉnh/thành phố. Đến cấp 3 (lớp 8-10) lại thi đấu vào trường chuyên của Bộ Đại học, của tỉnh. Hình thành một loại "gà nòi" chỉ để thi đấu: Chuyên toán của Bộ Đại học có ĐH Tổng hợp, Sư phạm Hà Nội, Sư phạm Vinh. Chuyên toán của các tỉnh như Chu Văn An (Hà Nội), Lam Sơn (Thanh Hóa), Lê Hồng Phong (Nam Định)...Rồi "bọn gà" này lại qua hàng chục vòng đấu để chọn ra 14 "con" vào đội tuyển toán quốc gia. Từ đó, sau 90 ngày khổ luyện qua 45 bài kiểm tra lấy ra 8 "con gà" để đi thi. Tiền tuy không nhiều nhưng do ngân sách Nhà nước chi trả cả.Trước khi ra nước ngoài, Bộ Tài chính cho mỗi thành viên trong đoàn mượn một bộ comple, 2 áo sơ mi, một đôi giày, về thì phải trả, không có tất.Thủ tướng Phạm Văn Đồng mời cả đoàn vào dinh đãi một bữa phở úy lạo trước khi lên đường và hỏi:- Các cháu có nguyện vọng gì?Đáng lẽ phải nói là quyết tâm mang vinh quang về cho tổ quốc Việt Nam anh hùng thì tôi lại bảo:- Chúng cháu được cho mượn giày nhưng không có tất, đau chân lắm, cháu sẽ đi dép lê.Dưới gầm bàn, thầy Chính đá tôi một phát khá đau.Thủ tướng chảy nước mắt nói với ông Tạ Quang Bửu, khi đó là Bộ trưởng Bộ Đại học:- Nước nhà vừa trải qua chiến tranh, còn nghèo lắm, nhưng một đôi tất sao không lo được cho các cháu?Khi đó chỉ có đúng một loại tất của Trung Quốc bày bán ở cửa hàng Bách hóa Bờ Hồ giá 7 đồng một đôi.Ngay lập tức, một núi công văn, điện thoại giữa Bộ Đại học, Bộ Tài chính và Văn phòng Chính phủ được trao đổi và kết quả đến chiều có văn bản cấp cho mỗi cháu 3 đồng để mua tất. 4 đồng thiếu thì bảo bố mẹ cho, bố mẹ không có thì bác Bửu bù. Có lẽ đấy là vụ PPP đầu tiên của Việt Nam.Mặc dù thuần túy chuyên môn nhưng ngay từ năm 1975 đã có vô số yếu tố phi chuyên môn len vào quá trình lựa chọn:- Phải có đủ thành phần nam, nữ.- Phải cân đối số lượng giữa các trung tâm "gà" (hồi đó là ĐH Tổng hợp và ĐH Sư phạm).- Các thầy từ lò Sư phạm rỉ tai cho "gà" của trung tâm mình đáp án trước các vòng kiểm tra.- Thêm cả yếu tố đạo đức, lý lịch, thành phần giai cấp nữa. Trong đội tuyển năm 1975 có một bạn rất giỏi bị loại vì đã tố cáo các thầy Sư phạm "gà" bài cho học sinh trường mình. Lý do: "Thiếu ý thức kỷ luật, có vấn đề về đạo đức". Có lẽ cũng là vụ "Đồi Ngô" đầu tiên của ngành giáo dục Việt Nam.Duy nhất cậu này trong số mấy ngàn "con gà" khóa 1975 cho đến bây giờ còn làm toán và sống bằng nghề giảng dạy toán cao cấp tại một trường đại học danh tiếng của Mỹ.Theo tôi biết thì hàng chục ngàn "con gà" đó sau này không làm nên cơm cháo gì trừ Ngô Bảo Châu đã làm rạng danh nền toán học Pháp và đang cống hiến cho một trường đại học ở Mỹ.Thế khác nhau chỗ nào?Khác nhau ở chỗ Chính phủ Mỹ dứt khoát không dùng tiền ngân sách tài trợ cho Khoa học, Văn hóa, Thể thao.Nhà nghiên cứu khoa học, nhà văn, diễn viên, cầu thủ tự sống bằng tiền nghiên cứu theo hợp đồng với cơ quan Chính phủ hay với các công ty, giảng dạy, bán sách, bán phim, thi đấu. Thích thì tự hội họp với nhau mà trao giải Field, Oscar... phong nhau làm Giáo sư, Viện sĩ...Còn Việt Nam thì suốt ngày cãi nhau về chuyện Nhà giáo Nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú và xin Nhà nước tài trợ từ hát xẩm đến cầu lông.Lê Quang Tiến Rất hay, anh Tiến. Tôi đọc bài của anh mà cứ cười ra nước mắt anh tiến ạ ! Em thấy giáo dục Việt Nam "bình thường", nhưng đánh giá chung tầm hệ thống thì Mỹ phải hơn vì hệ thống thể chế xã hội nó hơn mình, anh ạ! Chúng em quần quật cả đời, cho cả 2 đứa con đi học Mỹ xót tiền lắm anh! Một vài con én thì chẳng làm nên mùa Xuân, nhưng cơ mà, chả lẽ mùa Xuân lại không có con én nào? Hy vọng 10 năm nữa, tụi nhỏ quay về thì giáo dục cũng sẽ tốt hơn... 1 chút! Bài rất hay, anh viết thêm đi ạ! Rất hay, lâu nay chúng ta cứ nói về bệnh thành tích nhưng các bác sĩ bắt mạch không chuẩn, cái căn chính là cái này đây, hai chữ thành tích nó giúp cho nhiều người tạo đc cái vòng hào quang mà cả đời có khi dùng không hết, mấy năm trước tôi đi làm phiên dịch cho đội tuyển wushu Úc, lúc đó tôi rất ngạc nhiên khi các bạn tham dự đều phải tự lo chi phí đi lại mua trang thiết bị ...... Bây giờ ngẫm lại mới thấy không chỉ Mỹ mà các nước tiên tiến đều chọn chung một phương pháp, mình chậm thay đổi không phải cái gì khác mà có lẽ là do cách mình chọn. Còn rất nhiều hạn chế trong giáo dục cần được nêu rõ. con em chúng ta sau 12 năm ngồi trên ghế nhà trường trở thành một con vẹt biết nói tiếng người.tại sao giáo dục cứ lấy học sinh ra làm thí nghiệm? Thay đổi xoành xoạch từ nội dung đến phương pháp dạy học mà không đầu tư cho độ ngũ giáo viên, không nâng tầm nhận thức cho các bậc phụ huynh, các em học kém, thiếu đạo đức, có những hành vi không lành mạnh có nguồn gốc rất lớn từ những gia đình buôn bán, họ không biết gì về đặc điểm tâm sinh lý của trẻ và những đứa trẻ của chúng ta lớn lên trong sự khô cằn của vốn kiến thức về tâm sinh lý trong những bầu sữa mẹ dồi dào. Sự thật là như vậy nhưng dể có mấy người hiểu và dám nói ! cám ơn anh về bài viết. Nhìn anh cười rất tươi. Tôi học sau anh 1 năm , tôi học Chu văn An. Chuyện rất hay mà sao anh bây giờ mới nói. Chúc anh khỏe và luôn vui vẻ Bài viết tuyệt vời ! Vui! thú vị và đáng suy ngẫm Phải nói là bài viết rất hay. Nhưng e nghĩ điều khác biệt lớn nhất ko phải là vì chính phủ Mỹ ko đầu tư tài trợ vì giờ đây những cái môn ngành nào đã trở nên phổ biến thì rất dễ kiếm tài trợ - từ thể thao cho đến nghiên cứu, từ kinh doanh cho đến làm từ thiện.E thấy sự khác biệt lớn nhất là sự tự do. Ở các nước phát triễn, chính phủ chẳng thèm để ý nhiều đến dân làm gì. Miễn là ko phạm pháp thì muốn tụ tập tổ chức làm gì thì làm. Còn ở VN, mấy ông lớn, nhất là mấy ông suốt ngày uống bia đầu ốc mụ mẫm thì cứ cho rằng ta đây hiểu biết và cái gì cũng muốn nhúng mỏ vào kiểm duyệt.Vì ở Mỹ như thế nên những người có cùng lý tưởng và đam mê về những điều mới lạ mới có cơ hội tự do gặp gỡ giao lưu và rồi tạo nên kì tích. Khi những nhóm này đã phát triễn và có nhiều thành quả thì chính phủ mới nhảy vào. Và người ta nhảy vào ko phải là để chỉ tay năm ngón cho thấy ai giỏi, mà người ta vào để học hỏi và nếu cần thiết sẽ hổ trợ những tồ chức tư nhân này và thỉnh thoảng lập ra luật để bảo vệ tất cả những người tham gia. Nhờ vậy mới có những thứ như máy tính cá nhân và dtdd như chúng ta dùng ngày nay.Còn ở VN, muốn tổ chức 1 hội nghị để những người trong cùng một lĩnh vực để trao đổi lẫn nhau cũng phải xin phép. Mà nói thật, hầu hết họ làm gì có đủ kiến thức chuyên môn (nhất là những ngành mới) mà bày đặt ra vẻ ta đây mà cho với xin phép. Nhìn họ lại ngẫm đến mình, khi nào VN mới giàu được!? Qua hay va ro rang, anh Tiến, cho em số của anh đi Giáo dục bây giờ thiên về thành tích quá. Con tôi học lớp chọn khối tiểu học, cô giáo toàn bỏ dạy các môn phụ để dạy Toán, Tiếng Việt nâng cao . Tôi mới được đọc bài này mà thấy sao buồn quá! Nhiều người chắc cũng cùng suy nghĩ như vậy, nhưng cứ cố gắng phấn đấu! Mỹ không quan tâm lắm đến các huy chương toán quốc tế vì họ cho đó là toán cấp thấp, nhiều mẹo vặt hơn là sáng tạo. Họ chú trọng đến toán cấp cao vì vậy mặc dù chúng ta có lấy nhiều huy chương hơn Mỹ mỗi năm nhưng chúng ta không đào tạo nổi một Ngô Bảo Châu thứ hai trong khi đó Mỹ đào tạo vài Ngô Bảo Châu mỗi năm trong vài chục năm liên tiếp.