Tạm ứng niềm tin Nhiều năm trước, chuyện thương tâm báo đăng khiến tôi động lòng. Bài báo kể về hai đứa trẻ trạc tuổi con tôi bỗng trở thành mồ côi sau khi bố mẹ bất ngờ qua đời bởi tai nạn. Trong ảnh, hai đứa trẻ ngơ ngác ngồi trong căn lều rách nát, gần đó, người bà lâm bệnh nằm thoi thóp.Tôi lập tức chuyển khoản theo số tài khoản báo đăng, kèm theo tin nhắn thông báo về đóng góp của mình. Một ngày, hai ngày, tin nhắn không được hồi âm. Tới ngày thứ ba, tôi thử gọi lại, chỉ có tiếng tò te tí. "Dù thế nào, chắc chủ tài khoản vẫn cần số tiền này hơn mình", tôi tự nhủ.Kể từ đó, tôi chỉ tham gia những chương trình thiện nguyện mà mình biết rõ người khởi xướng. Đó có thể là người bạn lâu năm chủ trì dự án xây nhà cho những gia đình có chồng, con hy sinh trong cuộc chiến bảo vệ đảo Hoàng Sa và Trường Sa hoặc đồng nghiệp thân thiết mong chuyển chút quà về cho họ hàng ở quê mùa bão lũ. Ít ra, tôi cũng biết một chút về họ chứ không chỉ nhìn vào một cái tên.Với trường hợp không quen thân, tôi chọn đặt lòng tin vào thương hiệu cá nhân của họ. Tôi cẩn thận theo dõi cách họ thể hiện trên truyền thông, mạng xã hội, những vấn đề họ quan tâm, cách họ triển khai các hoạt động xã hội. Nói thẳng ra, tôi tạm ứng và và đầu tư niềm tin vào họ. Bởi rất có thể, niềm tin đó nhầm chỗ nếu người tôi gửi gắm không làm tròn phận sự.Năm 2007, Washington Post mời Joshua Bell, nghệ sĩ vĩ cầm hàng đầu thế giới làm một thử nghiệm. Họ để Bell vi hành chơi nhạc ngoài một ga tàu điện ngầm ở thủ đô Washington D.C. Gần đó là tòa nhà Thư viện Quốc hội, nơi đang quảng cáo buổi biểu diễn của anh mà theo định giá, mỗi phút chơi nhạc của Bell đáng giá 1.000 USD.Bell chơi đàn say mê bằng cây vĩ cầm 300 tuổi Stradivarius trị giá bốn triệu USD. Tuy nhiên, trong bộ dạng tuềnh toàng, Bell dường như tàng hình trước đám đông qua lại. Không ai nhận ra Bell và thứ âm nhạc kỳ diệu của anh.Ví dụ kinh điển này cho thấy sức mạnh của thương hiệu cá nhân và giá trị của sản phẩm văn hóa kèm theo. Những cá nhân nổi trội về ngoại hình, tài năng, sự khác biệt... được công chúng chấp nhận sở hữu thương hiệu riêng. Họ dễ dàng lôi kéo đám đông hơn người thường. Người ta khao khát vào nhà hát để được nghe tiếng đàn trứ danh của Joshua Bell, nhưng lại hoàn toàn hờ hững với cũng tiếng đàn ấy phát ra từ một kẻ "vô danh" và có vẻ nghèo.Có thể giống như tôi, nhiều khán giả ngạc nhiên khi gần đây khá nhiều nghệ sĩ có tiếng xuất hiện thường xuyên trên các video quảng cáo, từ thuốc làm trắng da, trị tiểu đường tới chữa rụng tóc, nhức xương. Tôi chưa bao giờ đủ kiên nhẫn xem hết một quảng cáo kiểu này. Tuy nhiên, sẽ có bao nhiêu người tin tưởng đặt mua sản phẩm vì mến mộ nghệ sĩ? Và vì con người thường quyết định dựa trên cảm xúc - cũng giống như tôi xưa kia - lật đật chuyển khoản từ thiện không hề suy tính.Người nổi tiếng sở hữu quyền lực với đám đông. Công chúng theo dõi họ vì ngưỡng mộ tài năng, yêu mến, tin cậy, và đôi khi có cả "nhu cầu thơm lây". Khi quen biết một người có vị thế, nổi tiếng, người ta đôi khi cảm thấy mình cũng trở nên quan trọng.Có lẽ những người nổi tiếng hiểu rõ điều này. Họ phát triển một cộng đồng thân cận, và đổi lại, nhận từ cộng đồng đó sự yêu mến, niềm tin, sự ủng hộ tinh thần và cả vật chất - một loại vốn xã hội có thể quy ra thành thu nhập. Ở phía khán giả, "hiệu ứng hào quang" khiến hầu hết chúng ta mặc định rằng một tài năng trên sàn diễn, sân bóng cũng có thể làm tốt các kỳ vọng khác ta trao gửi.Tuy nhiên, một cá nhân có thương hiệu bền vững không chỉ dựa vào tài năng nghề nghiệp. Thương hiệu ấy còn nhờ những giá trị như sứ mệnh cá nhân, trách nhiệm xã hội, lòng nhân ái, cam kết tạo ra thay đổi tích cực cho cộng đồng...Sở hữu một thương hiệu cá nhân "khủng" không dễ. Người nổi tiếng cũng phải chịu nhiều áp lực của riêng mình. Bên cạnh đó, hào quang, tiền bạc, đặc quyền và sự kiêu ngạo có thể làm người ta lạc lối. Việc dễ dàng kêu gọi đám đông hành động theo mình khiến nhiều người tự tin rằng: miễn khán giả thương, mọi việc đều có thể "thể tất".Mọi tranh cãi xung quanh góc nhìn nên thông cảm hay không với những sơ suất của người nổi tiếng chỉ có giá trị khi chúng ta xác định đúng đối tượng bị thiệt hại, và sơ suất đó thuộc phạm trù đạo đức hay phạm trù luật pháp.Ở góc độ luật pháp trong câu chuyện quyên góp thiện nguyện của một số nghệ sĩ, thực ra, Nghị định số 64/2008 đã quy định thời gian phân bổ tiền, hàng cứu trợ chậm nhất không quá 20 ngày sau khi kết thúc quyên góp. Song vì nó còn chung chung, không yêu cầu các cá nhân đứng ra quyên góp giải trình nên Chính phủ đang xây dựng dự thảo nghị định mới. Vấn đề là, theo đại diện cơ quan soạn thảo, nghị định mới cũng chưa quy định rõ về thời gian phải phân phối số tiền hàng cứu trợ vì cho rằng đó là thỏa thuận riêng giữa người tiếp nhận và bên ủng hộ.Ở góc độ công chúng, người dân hoặc rộng hơn là các tổ chức dân sự có quyền lên tiếng nếu niềm tin của họ bị đánh cắp. Và, thật tốt biết bao nếu tiếng nói của họ cũng được luật pháp bảo hộ.Còn từ góc độ quản lý xã hội, chỉ khi ban bố khuôn khổ pháp luật đầy đủ về các hoạt động gây quỹ, quảng bá sản phẩm, nhà nước mới có thể giúp cộng đồng trưởng thành, thúc đẩy tiến bộ xã hội, đồng thời giúp người của công chúng gìn giữ thương hiệu cá nhân của mình.Cẩm Hà Cảm ơn chia sẻ sâu sắc của tác giả. Bản thân tôi khi làm từ thiện, đã chọn 1 nhóm thiện nguyện trong đó có bạn của tôi tham gia trực tiếp, tôi biết bạn ấy và họ làm việc rất chuyên nghiệp và hiệu quả. Tôi yên tâm khi chuyển tiền ủng hộ của tôi thông qua họ. Còn đối với lời kêu gọi của những người nổi tiếng, tôi ko tin, vì tôi biết hầu hết họ vẫn diễn trước mặt khán giả, mấy ai biết đc bản chất thật của họ đâu. Tôi chỉ nghe, nhìn những sản phẩm do nghề nghiệp của họ tạo ra, còn họ nói tôi ko tin. Dù muốn hay không muốn, tôi vẫn thường xuyên phải đóng góp một ngày lương (trung bình 1 năm trên 10 ngày lương) để ủng hộ quỹ này, quỹ kia... và tôi chưa bao giờ được phản hồi về số tiền mà tôi quyên góp. Mình thì nghĩ đơn giản theo đúng câu ngạn ngữ "Charity begins at home". Chúng ta hay quan tâm trước tiên đến những mảnh đời bất hạnh, những hoàn cảnh khó khăn ngay trong phạm vi gia đình, họ hàng, cộng đồng quanh ta trước khi nghĩ đến chuyện làm từ thiện ở những nơi xa xôi, và đã làm từ thiện thì không cần phải mời đến quay phim, chụp ảnh những con người bất hạnh, nghèo khó để lăng-xê bản thân vì bản thân chúng ta cũng đâu mong muốn ảnh, video clip của mình được đưa lên mạng khi chúng ta đang trong một bộ dạng đáng thương. Trao những cũng cần phải tôn trọng người nhận. Có chuyển tiền từ thiện thì cứ Mặt trận tổ quốc VN chuyển vào là yên tâm vì có thanh tra và kiểm toán hàng năm, còn ở ngoài phải thực sự mắt thấy tai nghe người đi làm từ thiện xướng tên cụ thể nhà hảo tâm trong những việc làm thiện nguyện ở đó thì mới đáng tin, như một số bạn trẻ làm trên vùng cao tôi thấy hiện nay, họ xây 1 cái nhà hay làm 1 cái đường bê tông nói rõ luôn của ai tặng, nên rất thực tế minh bạch. Còn những trường hợp người nổi tiếng ồn ào mấy ngày hôm nay thì không thể chấp nhận được, may năm ngoái mình chuyển tiền cho Thủy Tiên cứu trợ miền trung nên yên tâm, còn nếu mà chuyển cho mấy vụ vừa rồi là mình đòi lại tiền ngay, miễn giải thích nhiều. Rất đúng! Xin cám ơn nhà báo ạ! Bài viết rất hay . khán giả chắc chắn sẽ phải rút kinh nghiêm một cách nghiêm túc , Nhưng ở đời trăm người trăm ý , nên có một cái khổ nhất là Trái Tim lấn át Tri Thức của đa số khán giả bình dân . Tóm lại nên có thói quen thần tượng các nhà Khoa Học , Bác Sĩ , Nhà Giáo , Nhà Văn , những anh hùng chiến sĩ lưu danh muôn đời - Chớ nên quá mức thần tượng "Nghệ Sĩ" hay còn tên gọi khác "Nhà Trò-Con Hát" theo kiểu nói Ông Bà xưa là chỉ để mua vui một vài trống canh ,khán giả cần thì "nghệ sĩ" tới thôi , không anh này thì chị khác . Trong đợt dịch Covid trước mình cũng ủng hộ 1 tấn gạo nhưng trở tận nơi cán bộ chiến sỹ làm nhiệm vụ,kế tiếp là lũ lụt miền trung mình gửi 13 tr tiền mua đồ phù hợp với cảnh ngồi trên giường tầng của các em sinh viên ngập nước ở xa không về nhà được,không thể nấu ăn ,tuy của ít lòng nhiều nhưng mà thấy vui và hạnh phúc khi chia sẻ với đồng bào mình lúc khó khăn .Nay vỡ lở chuyện sao giữ tiền ủng hộ của bao người tới gần 14 tỷ thì giật mình.Nếu làm tốt việc cứu trợ của bao người gửi thì giờ này đâu sảy ra những chuyện đau mà chỉ ng trong cuộc mới hiểu?Những ai mà lý do này nọ để trở che thì chỉ làm cho mọi người càng giận mà thôi nhé!Nhân đây mình cũng xin chia buồn với tất cả những người Việt ở khắp mọi nơi có tấm lòng tương thân tương ái nhưng đã tin tưởng mà lỡ đặt nhầm chỗ và cũng là bài học cho tất cả từ nay về sau . Xin bổ sung với tác giả mấy ý sau:Ở góc độ luật pháp, chỉ cần với Nghị định 64/2008 cũng đã đủ căn cứ để xử lý các vi phạm: chậm giải ngân, giải ngân sai đối tượng, mục đích.Chính xác các căn cứ đó là:"Điều 1. Phạm vi điều chỉnh1. Nghị định này quy định về tổ chức vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước hỗ trợ nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai xảy ra...Điều 2. Nguyên tắc tổ chức vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện1....2.........5.Việc sử dụng tiền, hàng ủng hộ theo đúng mục đích huy động để khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn, sự cố nghiêm trọng; giúp đỡ các bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo; nghiêm cấm sử dụng sai mục đích dưới bất kỳ hình thức nào...."Đã là Nghị định thì đương nhiên cần phải nói ngắn gọn, bao hàm các trường hợp chung nhất.Và với 2 nội dung trích dẫn trên tôi nghĩ cũng đã đủ để xử lý các trường hợp vừa qua rồi, chưa kể nói đến các điều khoản khác quy định về thời gian! Rất cảm ơn bài viết rất hay của chị.Tôi chỉ xin góp thêm ý kiến là:1/ Những ai quyên góp làm từ thiện nên công khai các khoản đóng góp. Có thể trên facebook tạo ra trang chỉ để thông tin về những người đã góp tiền cho mình đi làm từ thiện. Như vậy người đóng góp cảm thấy yên tâm.2/ Giới nghệ sĩ có thể chung tay tạo ra quĩ từ thiện chung, hoạt động chuyên nghiệp bài bản, được kiểm toán hàng năm. Quĩ này hoạt động thường xuyên, không những chỉ giúp nạn nhân thiên tai mà có thể cấp học bổng cho các em học sinh/sinh viên nghèo ...3/ Tôi thấy bên nước ngoài nhiều người nổi tiếng tự bỏ tiền lập quĩ từ thiện. VN có nhiều người nổi tiếng nhưng ít thấy quĩ loại này, chỉ thấy đứng ra quyên góp là chính.Nhân đây xin trích thơ cụ Nguyên Du:"Có tài mà cậy chi tài,Chữ Tài liền với chữ Tai một vầnÐã mang lấy Nghiệp vào thânCũng đừng trách lẫn Trời gần, Trời xaThiện căn ở tại lòng ta,Chữ Tâm kia mới bằng ba chữ Tài." Bài hay và mang nhiều ý nghĩa! Bài viết hay.Thêm một ý, đó là khi dân trí được nâng cao thì sẽ bớt đi những câu chuyện quyên góp "từ thiện" kiểu như mấy ngày qua đang nổi như cồn trên các phương tiện thông tin. Một vài "Người của công chúng" đang kinh doanh "niềm tin". Vô tình ta tạm ứng "niềm tin" của mình cho họ và vô tình họ bán phần "niềm tin" mình tạm ứng cho họ dù rằng rõ ràng mình chỉ tạm ứng chứ chẳng nhờ họ bán. Thôi thì ta cũng được một thứ là đã biết được vị nào đang kinh doanh tất tần tật. Tiền và hàng từ thiện phải đến tay người được cứu trợ càng nhanh càng tốt, nếu không thì mất hết ý nghĩa cứu trợ.Liên quan đến lùm xùm chậm cứu trợ của một vài nghệ sỹ, nếu cứ tập trung vào câu hỏi có biển thủ hay không ? thì sẽ đi chệch vấn đề chính, thậm chí là đánh tráo khái niệm.Câu hỏi có biển thủ hay không ? thuộc phạm trù pháp luật, hãy để cơ quan luật pháp lên tiếng.Việc chậm cứu trợ, cho dù không được nêu rõ trong quy định của luật pháp đối với cá nhân, nhưng nó nằm trong phạm trù đạo đức, và đương sự phải có trách nhiệm giải trình đầy đủ, rõ ràng và không chậm trễ.Luật pháp cộng với chuẩn mực đạo đức là nền tảng vững chắc của một xã hội văn minh và nhân văn. Bài báo thật tuyệt vời, nói về vấn đề quyên góp từ thiện đang sôi nổi mấy hôm nay thật nhẹ nhàng mà khái quát, thâm thúy. Còn cụ thể về mấy người (được gọi là) nổi tiếng, nhất là trong giới sâu xiếc gì đó hiện nay, tôi thấy mất hết niềm tin. Họ làm nhiều điều thực tế khác với những gì họ nói trên sân khấu. Cơ quan tôi do tôi phụ trách phần từ thiện mấy năm nay cũng được mấy cơ quan bạn chỉ dẫn, nên đã tuân theo phương châm: người thực việc thực, sờ tận mặt, bắt tận tay, mới đem tiền của CBCNV quyên góp đi làm từ thiện trên một số vùng cao. Như thế mình mới thanh thản được. Tôi hay đọc Góc nhìn. Tôi nhận thấy nhiều bài viết của Cẩm Hà rất hay và nhiều ý nghĩa sâu sắc. Xin chân thành cảm ơn tác giả đã cho tôi nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện hơn.