Hội làng mang đồng phục Vài ngày sau, tôi đưa nó đến làng Ném Thượng chơi một ngày để nó thấy người dân làng ấy cũng hiền lành, mến khách, và đáng yêu như người dân ở nhiều làng quê khác. Sau đó, tôi mới bảo nó đây là ngôi làng có lễ hội chém lợn, và kể cho nó nghe sự tích lễ hội này.Con trai tôi năm nay 13 tuổi. Nó không còn thắc mắc về các lễ hội có vẻ kỳ cục nữa, mà thay vào đó là tìm hiểu về các sự tích. Nhưng tôi rất lo nếu nó hỏi: "Vì sao mỗi một lễ hội có một sự tích mà lễ hội nào cũng na ná như nhau". Đó sẽ là một câu hỏi rất khó trả lời. Bởi tôi không dễ dàng giải thích với một thằng bé 13 tuổi về bi kịch lễ hội trong một xã hội có những đứt gãy văn hóa dài lâu.Lễ hội ở Việt Nam vốn dĩ là các sự kiện dân gian được tổ chức với quy mô làng, xóm, với những sắc thái riêng biệt dựa trên tập tục, thói quen, điều kiện, hoàn cảnh sống của những cộng đồng nhỏ. Mỗi một lễ hội ra đời, và tồn tại, đều có những lý do của nó.Lễ hội có thể chỉ là một dịp để xả những bức bách của cộng đồng sau một vụ mùa làm ăn vất vả, đơn thuần để giải trí.Lễ hội cũng có thể là một cái cớ để người ta quần tụ, để con cháu ly hương về quê gặp tổ. Lễ hội có khi giống như ngày giỗ của một con người, vị thánh, những cá nhân đã để lại dấu ấn trong lịch sử của cộng đồng.Và, cũng có khi chỉ là một ngày kỷ niệm, buồn, vui, thậm chí là sự biến trong lịch sử xóm làng.Bởi thế, lễ hội về bản chất chỉ thực sự có ý nghĩa trong không gian của nó, đối với những con người thuộc cộng đồng liên quan đến sự kiện mà thôi. Và bởi thế, có những nghi thức của lễ hội là linh thiêng với một ngôi làng vài ngàn dân sẽ chẳng có giá trị gì, thậm chí phản cảm đối với những người ngoài cuộc.Với nhiều người, chém lợn là tàn bạo, linh tinh tình phộc là khiêu dâm, nhưng với dân làng Ném Thượng, làng Tứ Xã là linh thiêng. Nó cũng giống như việc đôi lứa yêu nhau có những phút giây riêng tư là bình thường. Nhưng khi ta nhìn một đôi yêu nhau với ý niệm đang can dự vào đó thì thật là đồi trụy.Bởi thế, nếu nhìn nhận lễ hội dân gian đúng với tính chất của nó, là sinh hoạt văn hóa của những cộng đồng riêng biệt, và để nó được tồn tại như nó vốn thế thì đã chẳng có chuyện gì đáng nói. Tôn trọng sắc thái của lễ hội dân gian, tôn trọng sự khác biệt của các cộng đồng, đó là văn hóa lẽ ra phải có.Song, bi kịch của các lễ hội ở Việt Nam chính là mấy chục năm cấm đoán của chính quyền, tạo ra đứt gãy văn hóa khiến sắc thái riêng của các lễ hội đã mai một trong ký ức cộng đồng."Ngày càng lòi ra mấy cái lễ hội phát ớn" - một ai đó đã bình luận phía dưới một bài viết về lễ "linh tinh tình phộc" ở miếu Đụ Đị, Lâm Thao, Phú Thọ trên VnExpress. Sẽ có người coi lễ hội "lòi ra", vì sự cấm đoán trong các thập kỷ trước đã khiến nhiều nét văn hóa trở nên xa lạ với chính dân tộc mình.Khi các hội làng được mở lại, ở quê tôi, các cụ cao tuổi trong ban khánh tiết dành phần lớn thời gian để cãi nhau xem thế nào mới "đúng". Hội làng lần cuối trước khi bị bỏ, phần lớn các cụ vẫn còn là trẻ con.Những năm cuối thập niên 90 của thế kỷ trước, khi còn là một phóng viên trẻ theo dõi mảng văn hóa, tôi thường được các cụ ở nhiều làng quê nhờ mang thần phả của làng đi tìm người dịch. Sau nửa thế kỷ bị cấm, đến lúc được tổ chức lễ hội trở lại thì chẳng ai còn biết lễ hội ra sao. Những cuốn thần phả, những bản sao văn bia vốn chỉ là lớp vỏ văn hóa của làng quê đã được diễn dịch bằng con mắt của một số ít các "nhà văn hóa" vốn đứng ngoài ký ức làng, để từ đó những lễ hội được phục dựng.8.000 lễ hội trên khắp đất nước có hàng chục vạn ngôi làng không phải là quá nhiều. Song 8.000 lễ hội na ná nhau, được phục dựng bởi kiến thức của đôi ba "nhà văn hóa" thì lại trở thành thảm họa. Dù câu chuyện khác nhau, nhưng qua lăng kính tri thức của một vài "nhà văn hóa", đó sẽ là những kịch bản giống nhau. Cùng với đó, không gian các làng quê đã thay đổi, ngày càng giống nhau trong một thế giới ngày một phẳng hơn có thể khoác cho tất cả các hội làng một tấm áo đồng phục. Trong những tấm áo đồng phục ấy, các hội làng nếu còn khác nhau, có chăng chỉ còn ở khả năng quảng cáo của các nhà tổ chức.Phạm Trung Tuyến Bài viết rất đúng. Một lễ hội có thể có ý nghĩa với cộng đồng nay nhưng là vô nghĩa và kì cục với người ngoài cuộc. Khi mà xung quanh thông tin được đưa lên không hề có chắt lọc, người đọc cũng không tìm hiểu mà chỉ nhìn hình ảnh, đọc ngôn từ rồi kết luận hùa theo. Hệ quả là gạch đá từ những người a dua, phê phán một chiều là dĩ nhiên. Bất cứ Lễ hội nào với những người không hiểu đúng về ý nghĩa, văn hóa, tích sử của nó, thì họ sẽ đều lên án cả thôi. Đánh mất dần ý nghĩa lễ hội, là đánh mất dần truyền thống văn hóa, lịch sử. Mà truyền thống văn hóa và lịch sử không bao giờ có thể được quyết định bằng số đông ở thì hiện tại. Rất chính xác những gì nhà báo nói. Bản gốc của lễ hội không sai mà còn nét đặc trưng văn hóa vùng, miền, hoặc cả dân tộc, nhưng ngày nay nhiều lễ hội đã nhuộm màu tiền do đó phát sinh nhiều biến dị ! Hãy để hội làng là của dân làng, đừng thổi phồng nó, đánh bóng nó, thần thánh hóa nó vì mục đích khác. "Nhà văn hóa", "nhà từ thiện", "huấn luyện viên online"..., đây mới là những thứ càng ngày càng "lòi" ra trong thời đại số, hàng trăm ngàn những bình luận đánh giá nặc danh từ những con người không có trách nhiệm, không liên quan và nhất là không đủ hiểu biết đến vấn đề đang được xem xét. Lễ hội làng thì chỉ có ý nghĩa với làng đó, dân nơi khác không hiểu thì thôi xin đừng tham gia vào chuyện của họ. Lễ hội làng tôi là linh hồn, cốt cảnh, văn hóa của dân làng tôi, không thể giống lẽ hội các làng khác được, nếu giống các làng khác thì không còn là lễ hội của làng tôi nữa. Mong mọi người hiểu cho. Tác giả có nhận thức thật sâu sắc. Cảm ơn anh Bài viết rất hay, các lễ hội, và hội làng đã có từ rất lâu và nó đều có ít nhiều nguồn gốc lịch sử và nó thể hiện sự tự trị của làng quê Việt Nam. Theo 1 sách của Phan Kế Bính có nói các lễ hội Việt Nam từ trước đến giờ đều na ná giống nhau, chứ chẳng phải là mới mở lại nó mới giống nhau đâu. Nguồn gốc của lễ hội thường bắt nguồn từ các sự kiện đặc biết liên quan đến làng như: Tưởng nhớ đến các vị anh hùng, các trận đánh ... và có nhiều nơi vì những sự kiện rất bình thường, bởi làng không có lịch sử gì đặc biệt. Nhưng vì các làng đều có nên không có sự kiện gì cũng sẽ phải có hội làng. Hội là thông thường có mô tip phần các nghi lễ rước cờ các kiểu sau đó đến phần hội gồm các chò chơi dân gian như chọi gà đấu vật cờ tướng...Các hội làng để bà con nông dan sau một năm làm việc vất vả có thời gian nghỉ ngơi, bởi nước ta từ trước vốn là nước nông nghiệp quanh năm đầu tắt mặt tối, không có ngày chủ nhật. Những cũng từ xưa cái lệ chè chán chơi bời trong hội làng đã được đề cập và phê phán. Vì vậy với 8000 hội làng đó là tập hợp của khác nhiều những nét văn hóa của dân tộc, nhưng nó cũng ẩn chứa nhiều mặt không tốt, vấn đề các các cấp quản lý là làm sao gìn giữ những nét đẹp văn hóa, những hồn việt trong đó mà loại bỏ những điều không hợp lý đó mới là quan trọng. Cảm ơn anh Trung Tuyến. Anh như nói hộ lòng tôi vậy. Bấy lâu nay các "công dân online có trách nhiệm" nhân danh này nọ ném đá hoặc nói cho sướng miệng chứ họ có hiểu ý nghĩa của các lễ hội đó đâu. Nếu là phản cảm thì có nhiều lễ hội tương tự trên thế giới người ta cũng nên cấm sao, như ở Nhật có lễ hội rước dương vật Kanamara Matsuri có bị coi là phản cảm không, sao họ không cấm ? Nhìn bề ngoài có vẻ đồi trụy, phản cảm nhưng những người không hiểu ý nghĩa của nó thì cười và mỉa mai. Bởi thế, lễ hội về bản chất chỉ thực sự có ý nghĩa trong không gian của nó, đối với những con người thuộc cộng đồng liên quan đến sự kiện mà thôi. "Và bởi thế, có những nghi thức của lễ hội là linh thiêng với một ngôi làng vài ngàn dân sẽ chẳng có giá trị gì, thậm chí phản cảm đối với những người ngoài cuộc". Đứt gãy văn hóa thời gian dài, nghe nản quá Tại sao nói đến Tây Ban Nha người ta liên tưởng của xứ sở bò bót với lễ hội đấu bò, sao tàn độc thế mà vẫn thu hút khách du lịch mà không cần PR?Hàng năm ở Nhật cũng có hàng trăm hàng ngàn lễ hội khác nhau và có những lễ hội kỳ dị mà vẫn được người dân chấp nhận Giữ hội nào cũng được, trừ đâm trâu - giết lợn thì phải cương quyết bỏ! Chính xác Có cần một lễ hội phải dùng đến người nam, người nữ góp phần diễn tả dung tục như “linh tinh tình phộc” hay không ? Tôi nghĩ là không cần. Còn cụm từ "lễ hội" là còn lắm chuyện nhiễu nhương.Ông bà ta xưa không có cụm từ này, lễ là lễ, hội là hội. Hai việc tách rời nhau. Lễ là việc làm thành kính, nhớ ơn người xưa. Hội là chơi, là vui sao lại gộp làm một được.