'Chạy' thanh tra Cách đây không lâu, một doanh nhân nói với tôi về những khoản hối lộ mà họ phải bỏ ra để yên ổn làm ăn. Cứ mỗi năm, có những cơ quan nhà nước lại lên một danh sách dự kiến kế hoạch thanh tra cho năm tới, rồi bằng cách nào đó, những doanh nghiệp có tên trong danh sách đều phong thanh biết kế hoạch.Không doanh nghiệp nào thích bị thanh tra, nên không ít đơn vị tìm cách "chạy" để không phải nằm trong danh sách chính thức.Cách "làm ăn" này khá an toàn vì cái "dự kiến kế hoạch thanh tra" kia chỉ là một tờ giấy vu vơ, khi chưa có văn bản chính thức có dấu hay chữ ký nào ban ra. Sau này, cấp trên có kiểm tra công vụ thì cũng không ai chỉ ra được sai phạm. Những phản ánh như vậy từ phía doanh nghiệp với các chuyên gia pháp chế của VCCI như chúng tôi, là không hiếm. Tôi chia sẻ với anh, thực ra, có một cách để chống lại tình trạng này, là áp dụng quản lý rủi ro.Cơ quan quản lý nhà nước sẽ đưa tất cả thông tin về các doanh nghiệp mình đang quản lý vào một bảng dữ liệu, mỗi doanh nghiệp là một hàng. Các cột là thông tin của doanh nghiệp như quy mô, ngành nghề, địa điểm, ngày đi vào hoạt động, các lần gửi báo cáo trước đây, lịch sử vi phạm, lịch sử thanh kiểm tra, và bất kỳ thông tin nào khác phục vụ mục tiêu đánh giá rủi ro.Các thông tin đó được quy thành điểm số để chấm mức độ rủi ro của doanh nghiệp. Ví dụ, đối với cơ quan quản lý môi trường, doanh nghiệp thuộc ngành nghề nguy cơ cao như sản xuất hoá chất sẽ có điểm rủi ro cao hơn doanh nghiệp sản xuất đồ gỗ. Doanh nghiệp quy mô lớn có điểm rủi ro về môi trường cao hơn. Doanh nghiệp có lịch sử vi phạm thì điểm rủi ro cao hơn doanh nghiệp chưa từng vi phạm...Những doanh nghiệp vừa mới bị thanh tra, nếu không có vi phạm, điểm rủi ro ngay lập tức về không, và thời gian tới đợt thanh tra tiếp theo có thể sẽ xa hơn.Tất cả điểm số thành phần được tổng hợp lại thành điểm rủi ro cuối cùng. Mỗi năm, cơ quan nhà nước chỉ việc quyết định trên dữ liệu có sẵn. Ví dụ, năm tới họ có đủ nguồn lực để thanh tra 20% số doanh nghiệp, phần mềm máy tính sẽ tự động chọn ra 20% doanh nghiệp rủi ro cao nhất để đưa vào danh sách.Như vậy, việc chọn ai để thanh tra là hoàn toàn khách quan. Cán bộ cố tình đưa thêm hoặc rút bớt doanh nghiệp khỏi danh sách vì động cơ cá nhân sẽ bị lộ.Không chỉ giúp giảm tham nhũng, quản lý rủi ro cũng giúp cơ quan nhà nước tiết kiệm thời gian, nhân lực đồng thời tăng hiệu quả thanh tra, kiểm tra. Biện pháp này còn khiến các doanh nghiệp có thêm động lực tuân thủ pháp luật tốt hơn. Tuân thủ tốt những lần trước, doanh nghiệp sẽ được hưởng tần suất kiểm tra thấp hơn, phạm vi kiểm tra ít hơn và làm các thủ tục nhanh chóng, thuận lợi hơn.Tôi từng được nghe phó giám đốc cơ quan phòng cháy chữa cháy của New York chia sẻ, việc áp dụng quản lý rủi ro giúp họ giảm đến 80% thiệt hại từ các vụ cháy, với một nửa số nhân lực. Cách đây gần 20 năm, họ thường phải đi kiểm tra từng công trình với tần suất như nhau, sân vận động cũng giống quán cà phê, khách sạn cũng giống nhà dân. Tới khi áp dụng quản lý rủi ro, nơi nào rủi ro cao bị kiểm tra nhiều, rủi ro thấp thì bị kiểm tra ít, thiệt hại do cháy nổ giảm đi rất nhiều.Quản lý nhà nước dựa trên quản lý rủi ro là một cách làm đúng đắn và trở thành trào lưu quản trị công trên thế giới. Quản lý rủi ro được ứng dụng vào việc thanh tra các báo cáo kiểm toán độc lập, kiểm soát cá nhân xuất nhập cảnh, kiểm toán các hợp đồng mua sắm công, kiểm tra chất lượng công trình xây dựng, giám sát nhà máy có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường...Tại Việt Nam, hai ngành thuế và hải quan đã áp dụng biện pháp quản lý rủi ro từ nhiều năm nay. Mỗi khi doanh nghiệp nộp tờ khai hải quan, hệ thống tự chạy ra container thuộc luồng xanh, luồng đỏ hay luồng vàng. Cán bộ hải quan chỉ cần kiểm tra theo luồng, chứ không thể tuỳ tiện kiểm tra vì yêu ghét hay phong bì dày mỏng. Các doanh nghiệp cũng có động lực tốt hơn để tuân thủ pháp luật hải quan, giúp những lô hàng sau đó được giải phóng nhanh hơn, giảm chi phí lưu kho bãi.Ngành thuế thậm chí còn sử dụng trí tuệ nhân tạo "đào bới" trong cơ sở dữ liệu của người nộp thuế để xem trong những con số mà doanh nghiệp báo cáo, con số nào có nguy cơ bị gian lận cao hơn để từ đó yêu cầu doanh nghiệp giải trình kỹ hơn. Cán bộ thuế đi kiểm tra nhàn hơn nhiều vì không còn phải xem hết tất cả số liệu của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật thuế cũng đỡ áp lực phải tiếp nhiều đoàn kiểm tra.Quốc hội đang sửa đổi Luật Thanh tra và vấn đề áp dụng quản lý rủi ro trong hoạt động thanh tra cũng được nhiều ý kiến đưa ra, nhưng dường như những người làm công tác thanh tra vẫn còn ngần ngại.Cảm nhận của tôi khi làm việc với nhiều cán bộ cấp cục vụ là, số người biết về quản lý rủi ro không nhiều, số người biết cách triển khai một hệ thống như vậy thì rất ít.Nhưng mọi điều chưa biết, không biết đều có thể được đào tạo. Cán bộ cũng đã thuộc nằm lòng lời dạy "Việc gì có lợi cho dân, ta phải hết sức làm". Áp dụng quản lý rủi ro có lợi cho cả dân lẫn nhà nước nhưng tại sao số người thực sự muốn làm như thế gần như không có.Câu hỏi không khó để trả lời.Nguyễn Minh Đức Cách này chưa thể chống được tham nhũng, cũng khó để giảm bớt. Thay vì nhận tiền để loại doanh nghiệp ra khỏi danh sách, nay thanh tra có thể vòi tiền chính doanh nghiệp bất kỳ mà họ nhận được yêu cầu thanh tra. Điều đó làm hỏng tính chính xác của lịch sử thanh tra trên hệ thống, dẫn tới toàn bộ quy trình tưởng chừng cao siêu kia bị ảnh hưởng.Ngành thuế, hải quan có quản lý rủi ro, nhưng chưa hề có dấu hiệu giảm tham nhũng Có câu nói: "Thanh tra, thanh trẻ, thanh gì, khi có phong bì thì nói thanh kiu". Chuyên gia ơi! Đâu phải chỉ có DN chạy thanh tra mà bố mẹ phải lo chạy trường cho con trẻ từ bước đầu cấp sách... Họ đòi tiền doanh nghiệp 1 cách công khai, minh bạch và trắng trợn luôn. Ai làm trong khối DNNN rồi sẽ rõ. Liệu có 1 thực tế: Doanh nghiệp "chạy" thanh tra lại chính là những doanh nghiệp có nhiều sai phạm. Các cụ vẫn nói " Có tật thì giật mình" mà. Chứ "cây ngay" thì ko sợ chết đứng. Tôi làm ở khối DNNN, và hẳn ai từng hoặc đang làm trong khối này đều hiểu các nghị định và thông tư có nhiều điều chồng chéo và những từ ngữ mang tính chung chung như "Chất lượng phù hợp", "tiết kiệm cho ngân sách ...". Và các thanh tra luôn tận dụng những điều gây bất lợi nhất trong luật ra để vặn vẹo doanh nghiệp, doanh nghiệp làm căng thì họ lại bắt bẻ những lỗi vặt vãnh khác, cuối cùng vẫn phong bì cho nhanh Đọc xong bài viết của anh tôi cứ tưởng mình đang ở mỹ. Nên thành lập bộ phận thanh tra những thanh tra. cảm ơn nhà báo vì bài viết. Nhà báo nói vậy thì ai muốn làm cán bộ thanh tra... Là 1 phương án rất tốt trong hoạt động quản lý nhà nước, tuy nhiên phải mất rất nhiều năm để hình thành cơ sở dữ liệu. Tôi thấy hoạt động quản lý nhà nước hiện nay thiếu nhất là cơ sở dữ liệu và việc phân cấp quản lý quá nhiều nên thiếu tính minh bạch và tính chính xác trong các hoạt động quản lý nhà nước. Căn bản nhất là những ai thực sự muốn "doanh nghiệp có thêm động lực tuân thủ pháp luật tốt hơn" ? Nếu không muốn nói thẳng ra là không ít người cứ muốn tình trạng nhập nhèm như vậy tồn tại, cả về phía doanh nghiệp lẫn một số cán bộ thoái hóa biến chất. Các cụ dạy rồi " nước trong quá thì không có cá...." , " đục nước béo cò" . Không doanh nghiệp nào thích bị thanh tra, nên không ít đơn vị tìm cách "chạy" để không phải nằm trong danh sách chính thức.Tại sao không có doanh nghiệp nào thích được thanh tra hả chuyên gia? Quản lý rủi ro là một thông lệ tốt của thế giới, áp dụng được thì rất hiệu quả, nhưng cần có thời gian, giống như thu phí không dừng rất nhiều lợi ích nhưng triển khai rất chậm. Sự chậm chạp đó có nhiều lý do, nhưng lý do chính lại là sự trì hoãn của những bên đang hưởng lợi từ cách thức cũ, công nghệ cũ! Tôi vi phạm luật giao thông và quyết định bị đưa xe về đồn nộp phạt đúng quy định. Tôi đề nghị anh CSGT viết biên bản và hướng dẫn tôi nộp phạt dù số tiền nộp phạt khá lớn đối với người điều khiển xe máy. Ấy vậy mà anh ấy còn có vẻ thắc mắc là tại sao tôi lại làm như vậy, sao không "linh động" như những người khác. Tình trạng "làm đúng luật" mới là lạ ở VN tôi nghĩ còn rất phổ biến, trong lĩnh vực thanh tra cũng là như vậy. Tôi biết thừa anh có sai phạm, anh cũng biết thừa tôi sẽ lơ đi cho anh nếu anh nộp "lệ phí" ngoài luồng. Mọi người đều hiểu vấn đề của nhau nên tình trạng như hiện nay là điều dễ hiểu. Hiệu quả của mọi hành động đều thông qua con người và được quyết định bởi con người. Hoàn thiện, giáo dục, chỉnh đốn con người mà thất bại thì mọi chủ trương đường lối chính sách dù có hay ho đến đâu cũng khó thành công.