Hột lúa long đong Tôi muốn dùng từ "hột" lúa thay vì "hạt" lúa bởi cách đây nhiều năm, Giáo sư Phạm Hoàng Hộ, vị Viện trưởng đầu tiên của Viện đại học Cần Thơ, tác giả của nhiều sách nổi tiếng về thực vật học đã đề nghị sinh viên ngành thực vật học và nông nghiệp phân biệt "hột" và "hạt". "Hột" là sản phẩm của thực vật, có thể nảy mầm thành cây mới, như hột lúa, hột đậu, hột bắp... "Hạt" là hột được bóc tách vỏ hoặc một phần phôi, không thể nảy mầm, ví dụ hạt gạo là hột lúa đã bị bóc tách phần trấu, vỏ cám và hạt tấm.Trước mặt là sông, giữa là nhà, sau lưng là ruộng. Các vùng "lúa ma" là nơi cung cấp hột lúa có thể ăn được, chỉ có thể thu hoạch vào cuối năm, khoảng thời gian nửa đêm rạng sáng. Vì khi nắng lên, hột lúa sẽ tự rụng. Loại lúa này tự sinh theo con nước, tự lớn, tự gieo hạt. Hột lúa nhỏ, nấu cơm cứng hạt, râu lúa dài gấp nhiều lần chiều dài hột lúa. Ruộng lúa lúc đầu chỉ là những thảo điền (ruộng đầy cỏ), sau dần dần được khai phá, chỉnh trang thành đất chuyên trồng lúa. Nông dân ban đầu vẫn sống trong cảnh "nửa năm đi trên mặt nước, sáu tháng đạp trên đất đồng khô".Chẳng biết chính xác tự lúc nào, cây lúa đã gắn với người dân vùng châu thổ như một số phận kéo dài nhiều thế hệ. Người thành thị vẫn gọi nông dân đồng bằng bằng cái tên "Hai lúa". Suốt mấy ngàn năm lịch sử đầy biến động của Việt Nam, chén cơm hàng ngày vẫn là một ám ảnh. Theo học giả Nguyễn Hiến Lê, đầu thế kỷ trước, nhà văn Vũ Trọng Phụng đã thốt lên: "Ôi, làm người mà được ăn cơm thì sướng quá!". Vậy mà, một thế kỷ sau, câu hỏi thăm của người Việt khi gặp nhau vẫn là: "Ăn cơm chưa?"Người Việt xưa, khi còn nhỏ, ngoài sữa mẹ, còn có chén nước cơm pha thêm tí đường, và lúc nhắm mắt lìa đời, trên bàn thờ vẫn là chén cơm cúng. Khi vua Gia Long lên ngôi từ nửa đầu thế kỷ thứ 19, nước Việt bắt đầu có những quy định pháp lý về đo lường gạo, tiếp đến vua Minh Mạng đã bắt buộc các quan lại phải báo cáo định kỳ lên triều đình về sản lượng gạo và giá gạo ở địa phương. Chính tư duy về tầm quan trọng của lúa gạo từ xưa như vậy nên ngày nay, nhiều chính sách vẫn đeo bám cây lúa và các loại lương thực khác như một chiến lược quan trọng trong an ninh quốc gia. Từ một nước phải ăn độn, hạt gạo Việt Nam đã có mặt trên 130 nước.Năm 1972, trong buổi điền dã ở xã Thới Thạnh, quận Phong Phú, tỉnh Phong Dinh - bây giờ là quận Ô Môn, Cần Thơ - đến nhà một bác nông dân, tôi thắc mắc khi thấy bên hông bàn thờ tổ tiên giữa nhà có treo câu "Thần nông chi bảo". Tôi hỏi "Thưa Bác, câu đó nghĩa là sao?". Chủ nhà cười nói: "Bác là nông dân thì thờ ông Thần Nông. Thần bảo sao thì mình theo vậy mà sống". Ba tôi lúc đó mới giải thích thêm, là nhà bác này làm ruộng khấm khá lên là nhờ giống lúa cải tiến IR8 (Improvement Rice-IR), mà dân mình gọi là giống lúa Thần Nông, xem như đấy là giống lúa quý, ngắn ngày, dễ trồng, cứng cây, cho năng suất cao. Từ hình ảnh đó, tôi hay suy nghĩ về sự gắn chặt giữa cây lúa và người nông dân như một số phận. Nó đã đi theo một phần cuộc đời nghiên cứu của tôi nhiều năm sau này, trong các mối quan hệ giữa đất, nước và cây trồng.Niên vụ 2020, Việt Nam đứng trước thử thách lớn ảnh hưởng đến các quyết sách lương thực. Đại dịch toàn cầu Covid-19 đang hoành hành. Nhiều nước tìm cách gia tăng mua lương thực dự trữ khiến giá gạo nhích dần lên. Giá gạo xuất cảng cao hơn là một tín hiệu tốt cho nông dân có thể có nguồn thu nhập cao hơn.  Việt Nam hoàn toàn không lo thiếu ăn trong điều kiện hiện nay. Không có đồng bằng nào trên thế giới có khả năng chỉ trong vòng 100 ngày có thể tạo ra xấp xỉ 7 triệu tấn lúa như châu thổ sông Cửu Long. Việc quyết bán gạo vào thời điểm nào, bán bao nhiêu không phải chuyện quan trọng nhất. Chuyện những "Hai lúa" đang mong mỏi là Chính phủ chỉ đạo tăng giá mua gạo trong nông dân cao hơn để họ đỡ khổ, Nhà nước có thêm dự trữ trong kho và xuất cảng. Đồng thời, việc xuất cảng gạo phải minh bạch về thông tin và thủ tục, kể cả năng lực trữ gạo.Hình ảnh tiền nhân thu hoạch "lúa ma" lúc nửa đêm hơn 300 năm trước không hề giống việc mở thủ tục Hải quan để xuất gạo cũng từ nửa đêm như hôm nay. Cho dù phía Hải quan biện minh do "hệ thống tự động kích hoạt", nhưng vấn đề là cách làm này không được thông tin rộng rãi và công bằng với tất cả về thời gian kích hoạt hệ thống. Nhiều doanh nhân có gạo để xuất phải "canh me" trên mạng chờ nộp tờ khai, nhưng vẫn không tới lượt.Vùng châu thổ Cửu Long từ lâu được mệnh danh là "vựa lúa" của cả nước. Chữ "vựa" là một phương ngữ duy nhất chỉ có miền Nam. "Vựa" được hiểu là kho thu mua, kho tập trung, kho chứa, kho trung chuyển, đôi khi là nơi chế biến và cả bán sỉ, bán lẻ. Nhiều "chủ vựa" hiện nay nhận luôn khâu logistic gồm cả các dịch vụ đóng gói, bao bì, bốc xếp, vận chuyển, làm thủ tục kiểm tra chất lượng, mở vận đơn xuất nhập khẩu, thanh toán, chuyển khoản... Nhiều năm nay, nông dân là người làm ra hột lúa và hạt gạo, chịu nhiều hy sinh vất vả, chịu sự ô nhiễm môi trường đất, nước và cả không khí, chịu mất mát do sự biến dạng văn hoá, nhưng thu nhập chính của nông dân vẫn bấp bênh theo các chủ trương từ các cấp trên cao và các công ty kinh doanh lương thực.Dù Hội Nông dân Việt Nam có mặt đến từng xã, từng huyện, nhưng thực tế, nông dân chưa được có ý kiến tham gia vào các quyết sách liên quan đến nông sản của họ. Nông dân vùng châu thổ vẫn loay hoay trong vòng nghèo khổ, mong muốn tiền lời 30% từ trồng lúa vẫn xa vời. Gần như nông dân không được gì ngoài một vòng nguyệt quế ảo về trọng trách "bảo đảm an ninh lương thực" mà một số cán bộ tuyên truyền khoác cho họ.Đến khi nào, chính sách xuất khẩu gạo hết giật cục, cách nhìn nhận và quyết sách lương thực của Việt Nam có tiếng nói của nông dân như một bên liên quan? Tôi, cũng như nhiều nông dân, cho rằng cần thiết phải có một nhóm cố vấn về chính sách lương thực quốc gia, thành phần gồm đại diện nông dân trực tiếp sản xuất và có hiểu biết. Nhóm cố vấn cho Chính phủ này sẽ xem xét các quyền lợi chính đáng của nông dân trong các chủ trương đầu tư cho nông nghiệp và xuất cảng nông sản. Song song đó, nếu các ý kiến của chuyên gia kinh tế nông nghiệp và nông dân được Chính phủ lắng nghe nhiều hơn, các quyết sách vĩ mô liên quan đến hột lúa của quốc gia sẽ tâm phục khẩu phục hơn.Lê Anh Tuấn Nông dân mần lúa cực trăm bề, thất 1 vụ coi như phải trúng ít nhất 3 vụ mới lấy lại vốn. Lời chẳng có, chỉ toàn đủ ăn. Rốt cuộc người giàu là thương lái, buôn bán vật tư nông nghiệp. Quê tôi, một xã cù lao nghèo nằm trên sông Tiền, giữa hai thị xã là Tân Châu-An Giang và Hồng Ngự-Đồng Tháp, dân ở đó chủ yếu sống bằng làm nông, ai cũng nghèo, chỉ có những thương lái, vật tư nông nghiệp họ đều có nhà lầu, xe hơi, đi du lịch nước ngoài hàng năm. Có một lần tôi có ý kiến là _ Việc mua gạo là một việc " CỰC KHÓ " . Nếu nhà bạn ở tp thì chắc chắn có đọc những tờ rơi quảng cáo gạo và danh sách rất dài và rất nhiều giá. Và nếu đúng như vậy hệ thống kho phải lớn cỡ nào mới đủ phân loại và.... nhưng cửa hàng chỉ vài chục m2 . Nhưng thực tế có quá loại gạo như vậy không? Chắc là không (?) Nhưng lại quá nhiều giá và khuyến mãi kèm theo. Qua dây tôi muốn anh chị nào làm nghề xay sát gạo và buôn bán sỉ ( Vì bán sỉ chắc chắn biết nguồn gốc gạo thực sự) truyền cho chúng tôi _ Những người mua gạo ĐỂ ĂN " sáng " hơn trong việc mua gạo . Gạo ST 25 mới được giải mà hàng giả đã đầy tràn làm bất ngờ ngay cả với tác giả. Khi nào chất lượng gạo không có CHUẨN MỰC nhất định thì uy tín , giá cả GẠO VIỆT còn khó tiến lên được.Tôi cũng xuất phát từ quê lúa nên tôi có chút kinh nghiệm như thế này:_ Độ dẻo và thơm của gạo lúc vừa gặt giảm dần theo thời gian. Nếu để lâu quá thì cũng khó cho việc đánh giá và như vậy, việc đầu tiên để MINH BẠCH chất lượng là gắn ngày thu hoạch, ngày xay sát lên bao bì với các nhà máy xay sát ( Bắt buộc) với bao bì đóng gói 20 kg như các hãng sx nước ngọt, bia hay bánh kẹo. Dần dần nhưng người làm ăn không minh bạch sẻ tự đào thải. Nông dân làm ba vụ, chỉ mong vào vụ đông xuân là được lãi nhiều nhất. 100 ngày gieo trồng hạt lúa là cả 1 quá trình chăm bẵm, tưới tiêu, nhiều người còn ví von mảnh ruộng như đứa con tinh thần của bác nông dân. Thế nhưng hạt lúa ây được bán ra cho thương lái với giá quá thấp, không chỉ người trồng lúa mà cả những người trồng rau cải, hoa màu. Nông dân bán nông sản không tính thuế, nhưng khi tham gia vào tiêu dùng thì cái gì họ cũng phải chịu thuế. Mong rằng nhà nước mình có nhiều chính sách để người nông dân có được cuộc sống no ấm hơn. Tôi cũng là nông dân làm lúa ở miền Tây nên cũng hiểu phần nào nỗi cực khổ của người làm nông. Chi phí cho một công lúa (1.296m2) trồng giống lúa IR504 cơ bản như sau: tiền giống lúa loại xác nhận khoảng 300.000đ (25kg/1 công); tiền thuê máy xới, người làm đất trước khi xạ lúa khoảng 350.000đ/1 công; tiền thuê mướn gieo xạ: 40.000đ; tiền vật tư phân, thuốc trung bình khoảng 1.500.000đ/1 công; đến thu hoạch tiền thuê máy cắt lúa 250.000đ/ 1 công (lúa không bị ngã) nếu lúa ngã 300.000đ/1 công; chưa kể tiền thuê bơm nước chống úng cho chủ đầu tư; chi phí xịt thuốc, bón phân không thuê mà tự mình làm. Đến lúc thu hoạch năng suất trung bình 800 kg/ 1 công với giá bán vụ đông xuân năm 2020 được 5.000đ/ 1kg lúa thì được 4.000.000đ. Sau khi trừ các khoảng chi phí cơ bản nêu trên người nông dân còn lại được khoảng 1.500.000đ cho một vụ lúa 3 tháng. Nếu tính kỹ ra thì người nông dân 1 tháng được 500.000đ. Vậy một ngày người nông dân chỉ thu được khoảng 17.000đ. Đó là đối với những vụ lúa được mùa có giá 5.000đ/1kg. Nếu trồng lúa lãi như vậy thì nông dân sau mà làm giàu được!!! Trên tất cả là hiểu và thương người nông dân như Anh. Cảm ơn tác giả về bài viết này. An ninh lương thực thì cái chính nhất vẫn là những quyết sách giúp cho nông dân trồng lúa không bỏ ruộng hoang hay phải chuyển đổi cơ cấu sang loại cây trồng. Người dân trồng lúa mà có lãi tương xứng sẽ an tâm canh tác.Lúa gạo thì chưa bao giờ phải giải cứu nhưng ồ ạt chuyển sang cây trồng khác thì có lúc chúng ta phải giải cứu khoai, xoài, dứa hấu... Cảm ơn tác giả. Bài viết rất sát với thực tế. Qua bài viết Tôi hiểu ra rằng học giả không bằng hành giả. Làm cái chi nên có tính thực tiễn và thực tế mới đi vô cuộc sống. Đang được giá thì nên để nông dân trồng lúa hưởng lợi mà xuất đi. Vụ mùa mới cũng sắp vào thu hoạch rồi.chúng ta là quốc gia nằm trong top xuất khẩu lúa gạo mà lại sợ an ninh lương thực không đảm bảo? Kể cả Đồng Bằng Sông Cửu Long có bị hạn hán thì các vùng khác vẫn có thể sản xuất được, chỉ là xuất khẩu ít đi so với mọi năm. Dịch bệnh mọi nơi đều khó khăn, cái chính là lo bữa ăn trước mắt, nông dân cần tiền để chi tiêu trang trải cho phân bón, giống cây. Sao không có nghiên cứu công bố tổng sản lượng lúa hiện nay là bao nhiêu. Sức ăn của 100 triệu dân VN trong 1 năm là bao nhiêu để cân đối xuất khẩu? Hột hay hạt, thế nào cũng được vì tiếng Việt mình phong phú lắm, quê tôi Hà Tĩnh bây giờ vẫn nói hột lúa, hột gạo. Còn văn minh, hay văn hóa Việt Nam thì người ta vẫn nói đó là văn minh lúa nước, gắn với phong tục, tập quán, hình ảnh... của người dân Việt Nam bao đời nay và cả bây giờ. Chỉ mong sao có chính sách hợp lý để khoảng cách giữa sản xuất, chế biến, tiêu thụ giảm, để giá lúa cao thêm, giúp người nông dân đỡ khổ. Cám ơn anh Tuấn. Bài viết hay quá Có 2 vấn đề lớn vẫn tồn tại trong việc sản xuất và xuất khẩu lúa gạo ở Việt nam: giá bán lúa gạo vẫn còn thấp so với các nước chuyên về xuất khẩu lúa gạo như Ấn Độ và Thái Lan, người nông dân vẫn còn quá khó khăn khi kinh tế hoàn toán phụ thuộc vào việc trồng lúa. Chất lương lúa gạo cũng khó kiểm soát khi mà việc thu mua qua quá nhiều thương lái, các khâu trung gian. Cần phải có những công ty lớn đứng lên chịu trách nhiệm thu mua trực tiếp, hợp tác với nông dân cũng như kiểm soát chất lương hạt lúa để nâng cao uy tín lúa gạo Việt nam trên thị trường thế giới. Tạo được những vùng sản xuất lúa hiệu quả, chất lương cao rồi từ từ lan rộng ra toàn khu vực, làm cho việc sản xuất lúa gạo là thế mạnh thực sự, đem lại lợi ích kinh tế, thương hiệu cũng như giúp đỡ người nông dân an tâm với cuộc sống hơn. NÔNG DÂN CỰC KHỔ ĐÃ QUEN. BUỒN QUÁ Ông bà nói "phi thương bất phú" chứ có nói "phi nông bất phú" đâu. Xã, huyện nào cũng đầy đủ ban hỗ trợ nông nghiệp. Nào là hội Nông Dân, nào là Phát Triển Nông Thôn... nhưng người giầu không phải là nông dân người trực tiếp làm ra hạt gạo; mà là các thương lái, những người đầu tư bán vật tư nông nghiệp. Rồi đa số thanh niên bỏ quê lên thành phố công nghiệp làm công nhân với hy vọng có cơ hội đổi đời... đến khi nào vị trí đó được thay đổi? Một câu hỏi thật khó....! Nếu người nông dân cứ mãi thiệt thòi như vậy thì tôi xin đề ra ý kiến như thế này: mỗi năm đều có tuyển nghĩa vụ quân sự là các thanh niên trai tráng, thì mỗi năm cũng phải tuyển ra một lượng người trồng lúa thay cho các bà con nông dân để biết công việc như thế nào, dần dần đa số người trên đất nước VN này đều biết làm nông hết cả, tiền phí thì bình dân theo mức giá thị trường, xem như những người nông dân cũ họ sẽ kiếm việc khác có thu nhập tốt hơn, còn không theo ý kiến này thì bắt buộc các nhà khoa học phải chế tạo ra một cái máy sản xuất được lúa thay cho việc trồng trọt, với nguồn nguyên liệu là cỏ hay rác, không phải gọi là tái chế rác mà theo chuyên môn hóa học và vật lý, nó gọi là sự sắp xếp các liên kết nguyên tử của rác-cỏ cho ra lúa gạo.. đó như vậy công bằng sẽ đến với mỗi người dân hơn... Em cảm ơn thầy nhiều, thương lắm người nông dân làm ra hạt gạo nhưng không thể giàu lên nhờ nó!