Vâng lời là ngoan Trong cuộc lựa chọn căng thẳng đó, có một thực tế mới tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh hiện nay, là nhiều bậc phụ huynh cho con cái "tỵ nạn giáo dục tại chỗ". Họ gửi con học ở trường quốc tế, hoặc trường tư có yếu tố quốc tế. Mới thập kỷ trước, trường công trong quan niệm phổ biến nhưng vẫn là biểu tượng cho các chuẩn mực giáo dục. Nhưng giờ nhiều người chấp nhận đứa trẻ có thể đuối hơn về kiến thức sách vở, nhưng ít nhiều được hít thở không khí tự do trong học tập.Cách đây ít lâu, tôi có dự một cuộc tọa đàm về khởi nghiệp dành cho các bạn trẻ. Có lúc, diễn giả phải động viên đến mấy lần để được nghe những câu hỏi, những phản biện, những "ý kiến khác" từ khán giả. Rốt cuộc, rất hiếm cánh tay giơ lên.Những người có mặt hôm ấy rất bình thản trước việc diễn giả phải độc thoại. Tôi cũng chẳng ngạc nhiên. Sẽ là xa xỉ nếu cuộc tọa đàm đó xuất hiện những lời phản biện.Có người bạn kêu ca về việc cậu con phải viết lại bài văn cô cho về nhà. Đề bài yêu cầu tả chiếc cặp mới của em. Cậu bé đã viết năm nay cậu không có cặp mới. Mẹ cậu bảo rằng chiếc cặp cũ vẫn rất tốt. Vậy nên, cậu tả chiếc cặp cũ. Cậu cũng kể thêm, mẹ cậu bảo, số tiền để mua cặp mới được dùng làm quà cho các bạn học sinh nghèo vùng cao. Và cậu rất vui vì điều đó. Bài văn bị đánh giá là lan man. Cô giáo yêu cầu làm lại, với những gạch đầu dòng gợi ý rất rõ ràng phải tả chiếc cặp màu gì, kích thước ra sao, có mấy ngăn, có quai đeo hay không...Hầu như bất cứ ai trong chúng ta đều bắt gặp những câu chuyện như thế. Làm văn, khác thầy cô hướng dẫn, sẽ bị lạc đề. Làm toán, cũng chẳng khá hơn. Lũ trẻ, sẽ rất mau rút ra bài học kinh nghiệm rằng phải làm theo đúng khuôn mẫu định sẵn mới được điểm cao.Văn hoá phương Đông đề cao vai trò người thầy trong giáo dục. Điều đó là chưa bao giờ sai. Người thầy có vai trò quan trọng trong cung cấp kiến thức, hình thành nên nhân cách con người. Nhưng tuyệt đối hoá vai trò người thầy sẽ cản trở sự phát triển tư duy của trẻ. Nền giáo dục Việt Nam lâu nay đi đúng con đường ấy. Cách dạy dỗ "chân lý duy nhất", "thầy cô luôn đúng" và "biết vâng lời là ngoan" tước đi quyền được nghĩ khác, nói khác, tước đi sự sáng tạo, tư duy độc lập của những đứa trẻ. Lâu dần, sự biến mất của cái quyền đó trở thành mặc nhiên.Không chỉ ở bậc mầm non, tiểu học hay trung học. Bạn đừng ngạc nhiên nếu một ngày nào đó bước chân vào giảng đường đại học và thấy cảnh giảng viên liên miên nói, còn sinh viên cắm đầu cắm cổ ghi lại "ý ngọc lời vàng". Những kỳ thi, sau đó, diễn ra đúng nghĩa với hai chữ "trả bài".Nhiều người đã đặt câu hỏi: Vì sao có cô giáo ở TP HCM "không nói một lời" suốt mấy tháng, vì sao hàng loạt nam sinh bị lạm dụng tình dục trong thời gian dài mà không học sinh nào lên tiếng? Vì sao cả lớp đồng loạt tát bạn mà không có bạn nào phản ứng với chỉ đạo của cô giáo? Hay nhiều vụ việc, các em học sinh thường âm thầm chịu đựng và rất lâu sau cha mẹ mới biết? Câu trả lời không nằm ở những học sinh cụ thể. Một nền giáo dục chỉ tập trung dạy trẻ vâng lời, nơi giáo viên luôn đúng thì làm sao học sinh có thể đưa ra những thắc mắc, phản biện, hay chống lại cái sai của thầy cô?Bạn tôi là người ham tìm hiểu các phương pháp giáo dục mới. Bạn tôi dạy cho hai đứa nhỏ tinh thần "phản biện", tư duy độc lập. Hai thằng bé đã "rước họa" khi đem tinh thần ấy vào học tập. Sau nhiều đắn đó cân nhắc, bạn tôi chấp nhận "hy sinh đời bố", cắt giảm chi tiêu để chuyển con sang trường quốc tế.Tôi tin rằng những đứa trẻ như thế, nếu trường học xảy ra chuyện thầy cô im lặng không giảng bài, thầy cô đánh đập học sinh, lạm dụng, hay quấy rối tình dục... chúng sẽ rất mau mắn lên tiếng.Sau mỗi vụ việc tiêu cực trong ngành giáo dục "bị lộ", lại có những chỉ đạo nọ, quyết tâm kia, hoặc hô hào nâng cao đạo đức nhà giáo... Cũng có hiệu quả nhất định. Nhưng đó thực sự là phương pháp chữa cơn đau bụng bằng bôi dầu. Kỹ năng sống, tư duy phản biện, dám nói không, dám đấu tranh với điều sai trái... cũng không thể hình thành qua vài buổi tập huấn vội vã. Cũng không thể kêu gọi đạo đức nhà giáo suông. Nó phải bắt đầu từ thay đổi triết lý giáo dục.Nền giáo dục "vâng lời là ngoan", "thầy giáo luôn đúng" để lại hậu quả trên diện rộng, và gây tác hại lâu dài ở sự triệt tiêu cá tính, triệt tiêu phản biện và thui chột sáng tạo. Điều đó không dễ nhận ra khi chúng ta đóng cửa. Nhưng khi hội nhập, giao lưu với thế giới hiện đại, chiếc mặt nạ sẽ bị lột ra.Cuộc tọa đàm tôi kể ở trên không phải cuộc tọa đàm về khởi nghiệp thông thường, mà là khởi nghiệp sáng tạo trong thời đại 4.0... Ở thời đại này, lớp trẻ đối mặt với những thách thức lớn hơn, khác hẳn những gì cha anh chúng từng gặp. Giáo dục "tuân phục" và "cúi đầu" là tấm phiếu bảo hành giá trị cho sự tụt lùi và thất bại trong một thế giới mà sự sáng tạo mới là yếu tố then chốt cho những thành công.Giang Nam Cảm ơn tác giả nói rất hay. Nhưng có một ý nhỏ là Nhật, Hàn thì văn hóa cúi đầu được xem trọng. Còn giáo dục cho con trẻ vênh mặt thì tôi không đồng ý. Con trẻ được quyền đưa ra ý kiến và phải được tôn trọng nhưng không vì được tự do quá mà làm càn. Văn hóa của một nước đã được kết tinh nhiều đời nay, nó có chút lệch lạc và lạc hậu ta chỉ cần điều chỉnh sao cho phù hợp với thời đại. Tránh việc đập cũ xây mới và cổ súy văn hóa hưởng thụ. Không phải chỉ trong nhà trường đâu ạ. Văn hoá đề cao sự vâng lời này bắt đầu từ gia đình và xã hội đấy. Cám ơn anh. Bài viết rất hay. Tôi cũng thích khuyến khích con cái mình sáng táo và tinh thần phản biện. Nhưng nền giáo giục công lập hiện nay ngoài vấn đề triết lí của nền tảng giáo dục như anh đã nêu thì còn một vấn đề nữa về chất lượng giáo dục: chất lượng giáo viên ngày càng đi xuống. Tôi chưa nói về vấn đề đạo đức, chỉ nói về chuyên môn thôi. Phần đa những sinh viên bây giờ thi vào sư phạm là vì không thể thi được ngành nào, học lực kém, người ta hay nói câu chuột chạy cùng sào mới vào sư phạm. Những người học lực tốt chẳng mấy ai thi sư phạm cả vì lý do khó xin việc. Những bạn cùng khóa học cùng tôi ngày xưa, nhưng người mà bạn bè nghĩ thi tốt nghiệp còn khó huống chi là thi đại học lại đỗ sư phạm, mà tôi theo dõi thấy điểm đầu vào nhiều trường sư phạm top dưới cực thấp, nhất là cao đẳng. Tôi nghĩ, mình sẽ không cho con mình học những thầy cô như thế này đâu. Bây giờ tôi rất sợ con cái học trường công vì cái thực tế mà tôi nhìn thấy, không như mấy chục năm trước những người thi vào sư phạm toàn là những người giỏi. Tôi nghĩ, dạy trẻ đặt câu hỏi chứ ko phải dạy trẻ lếu láo hoặc không vâng lời. Học sinh sinh viên giỏi là học sinh ngoan, nghe lời và, được giữ lại trường, và, chính họ sau này cũng mang tư duy như vậy. Còn học sinh hay cãi, hay phản biện thì cơ chế cho ra khỏi vòng giữ xe rồi Bài viết hay quá. Phải thay đổi từ gốc đó là từ bỏ ảnh hưởng của Nho Giáo. Càng đọc càng thấy bản thân sinh ra, lớn lên, đi học qua mấy cấp... hầu như sự phản biện rất yếu. Thậm chí mọi thứ được đúc rút đều thấy là chân lý. Đến khi ra trường, không phải thấy kiến thức mh học được là sai, chỉ là thấy bản thân thiếu đi một kỹ năng. :( Anh nói rất đúng, con người với những phẩm chất như tư duy độc lập, sáng tạo và tinh thần phản biện là yếu tố sống còn để xây dựng xã hội tiến bộ, theo kịp thời đại..nhưng tiếc là những phẩm chất này không hề được quan tâm trong sản phẩm của ngành giáo dục VN.. Bài viết quá chuẩn mực về khía cạnh giáo dục tư duy cho học sinh. Một quốc gia chỉ toàn người có năng lực: Nghe lời -> Cúi đầu -> Làm theo thì làm sao thúc đẩy đc xã hội, trong khi năng lực: Phản biện, Tư duy logic, Sáng tạo là gốc rễ cho thúc đẩy vật chất, tiện ích xã hội lại ko được ưu tiên phát triển? Sẽ là cơn ác mộng nếu xã hội chỉ như một đàn vịt mà chủ lùa đi đâu thì theo đó. Một cộng đồng vững mạnh sẽ gồm những cá thể có tư duy vẹn toàn, vì nơi đó, xã hội được xây dựng bởi những khối óc của trăm ngàn người, chứ ko phải của một “ông chủ lùa vịt” !!! Biết rồi nói mãi. Nhưng chẳng ai thực hiện! giống như khẩu hiệu chống bệnh thành tích trong giáo dục nhưng đến nay vẫn vậy có khác gì đâu . Quá chính xác, cảm ơn Giang Nam đã dám nói lên sự thật của nền giáo dục hiện nay, nhưng có thể sẽ bị đánh giá lạc đề không đúng quan điểm giáo dục hiện nay của đất nước đó. Đúng là từ một vấn đề nhỏ là câu chuyện của sự vâng lời tuyệt đối cho ta thấy nó là phần căn cốt, bám sâu vào tư duy lười - ngại - không dám phản biện trong chính bản thân mình. "Con ngoan quá" cũng là điều mà ta thường khen, nhận xét về một đứa trẻ. Có lẽ đã đến lúc cần thay đổi, mạnh dạn thay đổi... Cháu đi du học một thời gian rồi về nhà tiếp tục học đại học trong nước. hồi đầu cháu về thì cháu cũng nhiệt tình giơ tay trả lời khi cô giáo hỏi, ngây thơ hỏi cô những chỗ còn chưa rõ.Nhưng các bạn lại nhìn cháu như kiểu thích thể hiện, cô thì có vẻ như không nhiệt tình trả lời thắc mắc của cháu lắm còn có ý mắng em phải tìm hiểu kĩ trước khi đặt câu hỏi.Không muốn bị khác biệt với đám đông nên dần dần sự nhiệt tình và sự tò mò ham thích về kiến thức của cháu cũng biến mất, lại hoà nhịp cùng các bạn cô giảng gì nghe đấy. Và giờ cháu chỉ muốn ra trường thật nhanh vì việc học ở trường đã không còn làm cháu hứng thú. Nhớ một bài đăng trên báo vài năm trước, đề bà của học sinh cấp một: Kể về con chó nhà em, một học sinh trả bài viết: Nhà em không nuôi chó nên em không kể được, chừng nào nhà em nuôi chó em sẽ kể. Bài này bị giáo viên cho điểm 0 kèm theo bắt viết lại. Từ tí tẹo đã bị ép theo khuôn như thế, lớn lên đâu dám phản biện. Lại có bài làm văn lớp 12 đạt điểm cao nhất, ngành giáo dục phổ biến cả nước, toàn thị các câu khuôn mẫu, nuột nà. Cứ thế thì ... thôi. Người lớn còn phải vâng,dạ và ngoan với sếp. Văn hoá nghe lời và tuân lệnh,thậm trí nịnh bợ dù biết là sai đã tồn tại hàng chục năm nay thì đừng nói gì đến con trẻ. Người lớn là tấm gương thôi.