Dân số già Đó là khi người chủ của nó đã cận kề ngày lìa bỏ thế giới và không có một ai để kế thừa. Ông buộc phải đóng cửa tâm huyết của cuộc đời mình lại. Tôi đã thăm một xưởng mộc như thế, ở Vũ Thư, Thái Bình. Ông chủ xưởng mộc, một người đã 65 tuổi, quyết định đóng cửa sau khi không thể tìm được người nối dõi cho nghề gia truyền. Giống như hầu hết thanh niên trong làng, những đứa con ông đều đã lên thành phố làm việc. Không đứa nào chịu ở lại, cả làng toàn người già, ông nói.Tỉnh Thái Bình, một trong những tỉnh nổi tiếng về di dân, có số người trên 60 tuổi chiếm đến 18% dân số. Hơn 90% trong số đó sống ở nông thôn, như vợ chồng người thợ mộc.Bạn có thể dễ dàng bắt gặp câu chuyện của ông tại bất kỳ làng quê nào ở Bắc bộ, duyên hải miền Trung, hay miền Tây Nam bộ. Có những ngôi làng nổi tiếng trên báo chí vì chỉ còn người già và trẻ em, còn “người lớn” biệt xứ làm ăn, một năm chỉ trở về vào dịp Tết. Họ sống trong những ngôi nhà mà thuật ngữ chuyên môn gọi là “khuyết thế hệ” - nơi cấu trúc gia đình mất đi mảnh ghép ở giữa, để lại hai đoạn đầu và cuối cuộc đời quanh quẩn với nhau.Nhưng dẫu sao, những gia đình “khuyết thế hệ” vẫn có thể coi là may mắn với người già, bởi theo số liệu từ Tổng điều tra Dân số giữa kỳ của Tổng cục Thống kê, có đến 16,4% người trên 80 tuổi đang phải sống một mình. Con số này sẽ đáng sợ hơn nếu biết rằng 1/3 trong số họ có “điều kiện sống thấp”.Theo Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), với phương án trung bình, số phần trăm của nhóm dân số 65 tuổi trở lên tăng từ 7,1% năm 2014 lên 18,1% năm 2049. Tỷ số dân số phụ thuộc là người già của Việt Nam đã cao thứ ba trong nhóm nước ASEAN, khoảng 10% vào năm 2015 và dự kiến tăng gấp đôi trong vòng 20 năm nữa.Thông điệp quan trọng nhất đọng lại sau tất cả những con số phức tạp trên, là Việt Nam đã bắt đầu già, thậm chí già rất nhanh. Sẽ có nhiều ý kiến đồng tình với quan điểm của Bộ trưởng Lao động Thương Binh Xã hội rằng Việt Nam là một trong những nước có tốc độ già hoá nhanh nhất thế giới. Và không lâu nữa, chúng ta sẽ không thể tự hào quảng bá là quốc gia có dân số trẻ và lực lượng lao động dồi dào. Chúng ta sẽ phải chuẩn bị cho tuổi già.Với những gì đang có, sự sẵn sàng của hệ thống là đáng lo ngại. Ngay hiện tại, số người già được hưởng lương hưu hoặc trợ cấp chỉ chiếm 30%, tức phần đông còn lại, như những cụ già ở những ngôi làng không có thanh niên nói trên, phải nhờ cậy vào con cháu hoặc tự bươn chải kiếm sống.Hệ thống bảo hiểm xã hội, công cụ được coi là tấm lưới bảo vệ cuối cùng cho người cao tuổi, luôn trong tình trạng căng như dây đàn thời gian qua. Bộ Lao động còn cho rằng đến năm 2034, lúc chúng ta chính thức “già”, quỹ BHXH sẽ không đủ chi trả nếu không có nguồn đóng góp của ngân sách nhà nước.Tình trạng thất nghiệp đáng báo động của “lao động tuổi 35”, những công nhân nhà máy bị đào thải ra khỏi các khu công nghiệp, sẽ càng làm trầm trọng thêm vấn đề. Họ sẽ phải tham gia vào khu vực kinh tế phi chính thức với thu nhập thấp hơn, trong khi gánh nặng “trẻ cậy cha, già cậy con” từ gia đình tăng lên.   Có nhiều giải pháp từng được khuyến nghị. Trong báo cáo về “Già hóa dân số” tại Việt Nam năm 2017 của Quỹ dân số LHQ (UNFPA), nêu ra khá nhiều biện pháp. Trong đó, có cải cách hệ thống bảo hiểm, cải thiện hệ thống chăm sóc sức khỏe cho người già, hay là tạo điều kiện phù hợp cho người già tiếp tục tham gia vào hệ thống kinh tế...Trong lĩnh vực này, chúng ta có thể học hỏi từ một quốc gia vốn rất nổi tiếng bởi già hoá: Nhật Bản. Đây là quốc gia hiện có tỷ lệ người trên 65 tuổi đạt 25% dân số, và đang trên đường tiến đến mốc 40%. Nhật Bản đã chuẩn bị cho tuổi già từ lâu, và vào năm 2000 đã cho ra đời hệ thống bảo hiểm dài hạn cho người già, giảm bớt rất nhiều gánh nặng cho họ và gia đình. Cùng với đó, những chương trình gắn kết người già ở địa phương, như tham gia các chương trình tình nguyện, hoặc thậm chí là làm các công việc phù hợp với sức khoẻ, giúp họ gắn kết hơn vào đời sống xã hội.Làm được điều đó, nói như một chuyên gia về già hoá của Việt Nam, chúng ta sẽ tận dụng được “Dư lợi dân số lần thứ hai”, thu hút nguồn lực của người cao tuổi để phát triển kinh tế - xã hội sau thời kì “dân số vàng”.Nhưng quan trọng nhất, trong số các khuyến nghị của UNFPA, là việc phải nhận thức được rằng xã hội chúng ta đang già; phải có nghiên cứu và cơ sở dữ liệu về người già. Nếu không, sẽ chẳng có thay đổi nào.Trong một bộ phim Việt Nam mà tôi xem đã lâu, có hình ảnh một cụ già tự xây ngôi mộ rất đẹp bằng bê tông cho mình. Cụ thích nó lắm, những lúc đi chăn trâu thường nằm nghỉ trong ngôi mộ nhìn lên trời xanh, tưởng tượng đến lúc mình lìa đời thật thì sẽ thấy thoải mái ra sao. Tuổi già, và cả cái chết, là điều không ai muốn, nhưng là những thứ tất yếu phải đến. Để quá trình đó diễn ra với ít ảnh hưởng tiêu cực nhất, hay nói như các nhà nghiên cứu là “già hoá thành công”, sự chuẩn bị phải bắt đầu từ hôm nay. Mỗi người có những lựa chọn riêng, như cụ già trong phim nói trên. Nhưng một quốc gia thì không thể chuẩn bị cho tương lai theo cách đó.Khắc Giang Hãy nói gần hơn: thử tưởng tượng một quốc gia là một con người. Con người đang dần già nua đi mà cơ ngơi sự nghiệp hầu như không có. Nhớ tới thuở thanh xuân hơn 40 năm về trước, chàng trai trẻ đầy nhiệt huyết và háo thắng tuyên bố:" Ta là vô địch, kẻ thù nào cũng đánh thắng. Ta sẽ xây dựng cơ đồ phồn thịnh gấp trăm ngàn lần ......" Và rồi tới ngày hôm nay khi vẫn khó nghèo và chợt nhìn thấy màu tóc điểm sương trong gương mà không khỏi thẹn lòng đã mất đi một thời son trẻ hồ đồ non nớt. Không cần phải có những con số thống kê, những công trình nghiên cứu thì cũng rất dễ thấy: phần lớn những người trẻ tuổi và cả trung niên VN hoặc đang vật lộn mưu sinh hoặc chỉ có một cuộc sống tàm tạm với chiếc xe máy, căn hộ đi thuê và một gia đình nho nhỏ, và hầu như không có tích luỹ tài chính đáng kể để yên tâm sau khi nghỉ hưu hoặc lúc trong nhà có người ốm đau. Chỉ vài ba chục năm nữa lớp người này (nay đang là lực lượng lao động chủ yếu) sẽ già trước khi giàu và trở thành "người nghèo cao tuổi". Không những già mà bệnh tật ngày càng trẻ hoá, giới trẻ bây giờ thụ động, ham hưởng thụ, không thiết nghĩ tới tương lai. Nhà tôi có 3 anh em đều phải đi tha hương, đều đã gần 40 tuổi kinh tế cũng chỉ đủ ăn không tích luỹ được. Bố mẹ đều gần 70 mà chỉ 2 ông bà chăm nhau, nghĩ cũng buồn mà chẳng biết làm thế nào. Đất nước nghèo mà dân số đã già rồi, như nhà mình vậy. Chưa kịp làm giầu thì đã già rồi. Buồn thật. Áp lực mưu sinh và vấn đề việc làm bế tắc,nan giải là nhân tố chính dẫn tới vấn đề dân số già đáng suy ngẫm và đầy trăn trở như anh đề cập! Có những ngôi làng ở nông thôn giờ chỉ đa số người già và trẻ em do thanh niên phần lớn phải "tha hương". Buồn thay! Bài viết hay,nhưng người đọc thấy buồn. Chất lượng của dân số quan trọng hơn nhiều so với số lượng dân số. Cả làng toàn người già trẻ em phản ánh tình trạng đô thị hóa mất cân đối, không phản ánh tình trạng dân số già. 95% việc làm tập trung về thành phố. Có nguyên nhân khách quan và chủ quan. Nguyên nhân khách quan là nơi đông người tạo ra đủ thứ nhu cầu từ đó tạo ra đủ thứ việc làm. Ở quê ai cần ô sin ? Chỉ có ở thành phố nơi người ta không có thời gian dọn dẹp nhà cửa mới cần ô sin. Ở quê có quán cơm bình dân không ? Có nhà hàng khách sạn không ? Dân cư thưa thớt cần mấy thứ đó làm gì. Nguyên nhân chủ quan là ở quê thường thiếu thông tin. Người quê không nắm bắt được nhu cầu ở thành phố để chủ động tạo ra việc làm cho mình. Các loại nông sản thực phẩm mà người thành phố tiêu dùng là do người ở quê trồng trọt chăn nuôi. Người quê làm ra thực phẩm bẩn thì người thành phố buộc phải nhập khẩu thực phẩm sạch. Nhập khẩu chính là tiền ở thành phố thay vì trả công cho người nông dân VN thì trả công cho nông dân nước ngoài.Về dân số già, không phải cứ lớn tuổi là già. Lớn tuổi mà vẫn còn sức lao động thì không gọi là già. Nói nước Nhật có dân số già, già là già với TG thôi. 100 tuổi mới chết già thì 70 – 75 tuổi còn khỏe lắm. Với công nghệ kỹ thuật cao, làm gì còn công việc cần cơ bắp nữa. 95% công việc toàn đòi hỏi kỹ năng và tư duy. Kỹ năng ai hơn được người già (trăm hay không bằng quen tay) ? Tư duy thì người già không giỏi sáng tạo nhưng (đây mới là cái quan trọng), họ giỏi biến ý tưởng sáng tạo của người khác thành vật chất cụ thể. Vì sao có nhiều người trẻ không có bằng cấp gì cao siêu mà vẫn nhận được công việc lương cao ? Vì họ có cái mà những công ty công nghệ toàn nhân viên già cần – ý tưởng sáng tạo, dù cho cái ý tưởng ấy có điên rồ đến mức nào. Chỉ cần ý tưởng ấy khả thi thì những người già đầy kỹ năng và kinh nghiệm làm việc ấy sẽ biến nó thành vật chất cụ thể ngay. Về quản trị, người già tất nhiên là bảo thủ, sợ mất cái đang có. Người trẻ thiếu kinh nghiệm (hay trải nghiệm) luôn có tư tưởng cấp tiến đầy phiêu lưu. Công ty to do người trẻ quản trị thì khả năng sụp tiệm rất cao. Công ty nhỏ do người già quản trị thì khả năng phát triển thành công ty to rất thấp. Để trung hòa, người già sẽ đứng ở vị trí quản trị cao nhất và người trẻ nắm giữ các chức vụ điều hành cụ thể.Như vậy, dân số già không phải dựa vào % người lớn tuổi mà dựa vào tỷ suất giữa người đang làm việc và người không làm việc hưởng lương hưu. Vì thế mà người Nhật mới có ý kiến nâng độ tuổi về hưu lên 75. Trong xã hội hiện đại, người ta phát hiện ra rằng, người già vẫn làm công việc mà thời trẻ họ hay làm với cường độ lao động thấp hơn thì họ sẽ sống lâu hơn là nghỉ ngơi không làm gì. Rất nhiều người (đặc biệt là người làm việc bằng tư duy) khi nghỉ hưu có cảm giác bị sốc nặng vì họ cảm thấy mình đột nhiên biến thành “người thừa” trong xã hội. Người nào có cảm giác này mới thấm thía câu phương ngôn “SỐNG ĐỂ LÀM VIỆC”. Đọc xong bài này,nhìn lại con người,K.tế của hai VC đang bắt đầu tóc muối tiêu và nhìn vào sâu các mặt của Xã hội mà thấy.......hoang mang... Chưa giàu đã già, lấy đâu ra chuẩn bị cho tương lai, khó khăn, vất vả đấy. Bài viết rất ý nghĩa. Cám ơn tác giả Tỷ lệ sinh sẽ ra sao nếu con em đc miễn phí học hành đến hết PTTH và BHYT Bài viết rất hay và ý nghĩa. Cảm ơn tác giả. Đọc bài viết cảm thấy rất buồn, buồn cho nước ta còn nghèo , buồn cho những con người lao động vất vả nhưng tiền chẳng có được bao nhiêu, không phải họ lười lao động nhưng trình độ dân trí thấp nên cái nghèo cứ mãi đeo bám, thật đáng buồn cho một kiếp người.