Miền Tây cạn kiệt Trước đây, vũng nước trên ruộng lúa sắp thu hoạch sẽ nhung nhúc cá - những con cá đã sống mấy tháng trời trên mảnh ruộng, lúc người ta xả nước để chuẩn bị thu hoạch lúa, chúng sẽ bị lùa lại trong các vũng nước đọng. Đa phần là cá rô đồng, cá sặc, cá lóc; móc sâu xuống bùn một chút là có cá chạch, lươn.Mùa lúa chín cũng là lúc dân miền Tây quê tôi đi bắt cá trên ruộng, tát chừng một vũng là cả nhà ăn không hết. Mà nguyên cánh đồng thì biết bao nhiêu là vũng, bởi vậy bà con khỏi lo chuyện cá mắm trong bữa cơm. Cứ như cá để sẵn ngoài đồng, đến bữa thì xách thùng xách thau ra bắt về ăn. Ếch trong đám lúa cũng thường nhảy xuống vũng, xuống mương kiếm mồi. Chỉ cần đặt mấy cái lọp ếch, sáng ra có thể được vài ký. Ai thuộc thế hệ 7X hay 8X, từng gắn bó với ruộng đồng miền Tây, chắc không xa lạ gì những điều tôi vừa kể.Nhưng đó là vũng nước hồi xưa, còn bây giờ, tôi ghé xem không thấy bóng dáng con cá nào, chỉ vài con ốc bươu vàng nằm lăn lóc. Cái vũng nước nhỏ khiến tôi suy nghĩ rất nhiều, có lẽ nó là một minh chứng về sự biến thiên của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, miền đất Tây Nam Tổ quốc trong những năm qua.Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, suốt 20 năm qua (2000-2020), Đồng bằng sông Cửu Long luôn giữ vị thế "vựa lúa số một", với diện tích và sản lượng luôn đạt trên 50% tổng diện tích và sản lượng cả nước. Đồng bằng sông Cửu Long cũng đóng góp hơn 90% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam, phát triển được giống gạo ST-25 ngon nhất thế giới; đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, tạo công ăn việc làm cho 65% cư dân nông thôn của vùng.Đó là những con số ấn tượng về sự phát triển của một vùng đất. Song, những mất mát trên mảnh đất này chưa được tính toán, thống kê đầy đủ.Một nhiếp ảnh gia ở Hà Nội vào, nhờ tôi chở đi chụp vài bức ảnh về trẻ em miền Tây tắm sông. Tôi chở anh đi cả ngày từ An Giang qua Đồng Tháp rồi trở về, không thấy đứa trẻ nào tắm sông cả. Anh thất vọng vì chuyến đi không như mong muốn. Tôi giải thích bây giờ ít khi người ta tắm sông ở miền Tây, vì những con sông đã ô nhiễm nặng do nguồn nước xả ra từ các công ruộng sử dụng nhiều thuốc trừ sâu. Cá mắm cũng không thể sinh sống nổi, đang cạn kiệt dần. Sông rạch miền Tây bây giờ hầu như chỉ còn cá lau kiếng, một loại cá không có giá trị thương phẩm bao nhiêu nhưng lại là chúa tể hủy hoại môi trường.Trước đây, người miền Tây cũng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nhưng không nhiều. Hàng năm, sau hai mùa lúa sẽ đến mùa nước nổi. Lượng nước lớn làm ngập sâu các cánh đồng trong vài tháng, đủ để rửa sạch ô nhiễm, đồng thời bồi đắp phù sa màu mỡ cho vụ gieo trồng sau khi nước rút. Ngày nay, mùa nước nổi hiếm khi xuất hiện ở miền Tây. Nếu có, lượng nước cũng rất ít, bởi phần lớn đã bị ngăn chặn bởi đập thủy điện của các quốc gia khu vực thượng nguồn Mekong. Lại thêm, hệ thống đê bao thâm canh tăng vụ ở nhiều tỉnh miền Tây ngăn nước tràn vào đồng, để xoay vòng khai thác mảnh ruộng hết vụ này đến vụ khác, từ năm này qua năm khác. Do đó, ruộng không được đào thải chất ô nhiễm, không được bồi đắp phù sa hàng năm. Đất càng ô nhiễm càng cỗi cằn mà muốn duy trì năng suất thì phải tăng cường sử dụng phân bón hóa học, các loại thuốc bảo vệ thực vật độc hại. Đây cũng là lý do chi phí sản xuất ngày càng tăng cao, mà lợi nhuận ngày càng thấp.Việc bao đê khép kín ở các vùng sản xuất thượng nguồn sông Cửu Long còn khiến lượng nước trong mùa mưa lũ không được tích trữ lại lâu trên các cánh đồng rộng lớn, mà theo các con sông trôi nhanh ra biển. Điều này phần nào khiến cho khu vực hạ nguồn thiếu nước vào mùa khô, một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng xâm nhập mặn. Để sản xuất nông nghiệp trong tình hình hạn mặn, người dân các tỉnh hạ nguồn phải tận dụng nguồn nước ngầm triệt để. Các nghiên cứu gần đây cho thấy, việc tận dụng nguồn nước ngầm quá giới hạn đang gây ra hiện tượng sụt lún ở miền Tây, với tốc độ từ 1,0cm-2,5cm mỗi năm. Như vậy, khoảng 50 năm nữa, nhiều vùng đất ở miền Tây sẽ ngập sâu. Tương lai miền Tây rồi sẽ ra sao?Khi vấn đề an ninh lương thực cơ bản được đảm bảo, miền Tây không nên quá đẩy mạnh sản lượng lúa gạo hàng năm. Thay vào đó, vùng này nên chú trọng nâng cao chất lượng, tăng giá trị nông sản. Đây là kiểu sản xuất tạo ra lợi nhuận cao đồng thời bảo dưỡng được tài nguyên. Việc thâm canh ba vụ lúa mỗi năm cần phải được xem xét, điều chỉnh lại để đất có thời gian "nghỉ ngơi"; phải tạo điều kiện cho nguồn nước tự nhiên bồi đắp phù sa đồng ruộng mỗi năm, đó cũng là cách giảm thiểu ô nhiễm môi trường như hiện nay.Tại Hội nghị toàn quốc về thực hiện Nghị quyết phát triển vùng Đồng bằng Sông Cửu Long ngày 22/4, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nói: "Xây dựng và tổ chức thực hiện thật tốt quy hoạch phát triển vùng giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 theo hướng xanh, bền vững và toàn diện; phù hợp với quy hoạch tổng thể quốc gia, bảo đảm tích hợp, đa ngành; gắn kết giữa phát triển nông nghiệp với phát triển công nghiệp và dịch vụ; giữa phát triển đô thị với xây dựng nông thôn mới; giữa phát triển kinh tế với quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường; ứng phó với thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng, xâm nhập mặn; hình thành được các chuỗi giá trị ngành, sản phẩm của vùng...".Người dân miền Tây như tôi hy vọng Nghị quyết sẽ không dừng lại trên văn bản, để cứu lấy một miền Tây đang tổn thương và cạn kiệt.Trương Chí Hùng Bao nhiêu năm miền Tây bị vắt kiệt mà không có chính sách tái đầu tư trở lại thì suy thoái là điều tất yếu. Giờ miền Tây như đang thoi thóp khi nhìn vào lượng dân di cư hàng năm, tăng trưởng dân số âm. Tôi ở thế hệ 7x . Mặc dù ở sài gòn nhưng tôi cũng có vô vàn kỹ niệm về những vũng nước, về những trưa đi bắt cá cạn ...Đọc bài viết của bạn tôi thấy đau lòng, rồi đây thế hệ con em chúng ta sẽ không biết đến con cá rô đồng là như thế nào luôn cho coi, nếu có nghe qua cũng chỉ là trên sách báo ,tv, phim ảnh... Chứ còn thực tế thì...đau lòng cho con cá đồng ở miền tây quá. Chuẩn. Tôi quá buồn vì tình hình hiện nay, không chỉ miền tây mà các nơi khác cũng vậy, cá mắm càng ngày càng ít đi, ô nhiễm khắp nơi. Các loại cá nó sống thì phải có nguồn nước có được màu mỡ, môi trường thế nào ?. Bây giờ nguồn nước bị ô nhiễm đủ thứ như thuốc bảo vệ thực vật, thuốc diệt cỏ, ô nhiễm môi trường do nguồn rác thải ra vô tội vạ. Nên không riêng gì miền Tây sông nước bây giờ không có cá sinh sống mà gần như khắp mọi vùng nông thôn có ruộng trồng lúa đều chẳng còn các loại cá sinh sống như ngày xưa. Đã vậy họ còn dùng điện, lưới quét đánh tận diệt thì làm sao còn như ngày xưa được. Tăng năng suất lúa , tăng vụ để đảm bảo an ninh lương thực cho cả nước và xuất khẩu , nhưng cũng đến lúc nghĩ đến phát triển kinh tế bền vững , ko hủy diệt môi trường . ĐBSCL cũng như DALAT ko nên tăng diện tích , sản lượng trồng lúa , rau , hoa... nhắc lại để hoài niệm.khoảng từ năm 76.77 trở về trước,miến Tây cá ê hề,ăn khg hết thì làm mắm đầy lu,khạp.chỉ một vũng nước nhỏ xíu ngoài ruộng cũng vài chục ký cá.miền Tây có lệ tát đìa sau khi cắt lúa xong.một cái đìa nhỏ vài trăm ký cá đủ loại là thường.là cá tự nhiên,lúc đó ít ai nuôi trong ao.về Cà mau,mùa mưa cá rô,lóc nhảy đầy đồng.đi trên con đường xóm nhỏ,cá rô lóc nhảy lên bờ như hội,tha hồ bắt.mưa sa xuống là ốc bươu,ốc lác nổi đầy đồng,đem thùng lớn mà vớt cũng khg hết. nay còn đâu. toàn là cá nuôi ao. thịt ăn dở ẹc. ngoài đồng khg còn đìa,khg còn cá mỗi khi nứơc cạn. cá Linh tự nhiên cũng rất ít. họ làm đập thượng nguồn chận hết thủy sản.mùa nắng khg có đồ ăn, chỉ cần cầm chiếc lưới kéo, kéo vài lưới là đủ tép, cá sặc con,cá nhỏ vào kho tiêu,kho ớt. nay còn đâu...con người tha phương cầu thực, trai tráng bỏ đi miền Đông làm ăn. gái bỏ đi lấy Đài Loan, Hàn quốc theo giới thiệu nhau. xóm làng thưa thớt,vắng hoe.tui khg muốn về chơi nữa... Tôi là thế hệ 60x ở tỉnh miền tây.Trong kí ức ,cá tôm ko chỉ nhiều trong ruộng sau mùa gặt mà có thường xuyên trong sông ,trong ao vườn nhà một cách tự nhiên như minh chứng cho câu rừng vàng biển bạc,ruộng đồng phì nhiêu. Cá trong ao ko nuôi cũng có,có nhiều. Nhớ mỗi khi cơn mưa rào mùa hạ đổ xuống làm mát mẻ khu vườn, nước tràn lầm lấp xấp cả khu vườn thì cá rô,sặc,lóc,lươnvà nhiều loại cá khác lượn lờ theo nước đi dạo khắp vườn. Ếch nhái kêu à uôm rền vang khắp vườn trong buổi chiều mát mẻ,xanh tươi.Giờ thì tổn thương của miền tây là có thật,có một cách đáng ngại.Thiên nhiên lùi bước trước sự can thiệp quá nhiều của con người. Cần lắm sự phát triển bền vững để miền tây xanh tươi trở lại. Để con cháu chúng ta biết thiên nhiên miền tây đã từng trù phú đa dạng như thế nào Sông suối nào giờ cũng như thế cả. Tôi ở Đồng Nai, suối giờ chỉ còn cá lau kiếng và ít cá Rô Phi. Từng tốp vỏ lải chạy tới, chạy lui rà điện suốt ngày nhưng chẳng có chính quyền địa phương ngăn chặn. Báo cũng như không ! Gần công ty tôi làm có rất nhiều công ty nghành gỗ .đa số công nhân là người Kiên Giang ,An Giang .phần lớn là lao động giản đơn nên thu nhập cũng hạn chế , không những thế họ còn dắt cả con theo đứa lớn thì làm việc vặt ,đứa nhỏ thì lang thang ngoài đường .do không có chuyên môn và tác phong công nghiệp thấp nên hầu hết họ làm ở những công ty hạng B là chỗ dân địa phương ít làm.điều này có thể thấy được ở quê họ chẳng có gì để làm Tôi giật mình khi đọc bài viết viết này với suy ngẫm "Loài người thời tiền sử và lịch sử loài người mất hơn 5 triệu năm để đạt đến dân số 1 tỷ người và chỉ cần thêm 200 năm để phát triển thành 7 tỷ người" Mình không làm lúa nên không rõ, nhưng có lẽ có đánh đổi, chú trọng xk gạo thì phải tăng sản lượng, không thì tăng năng suất, cao cấp hơn là tăng giá trị loại gạo xk. So ra chỉ có cái cuối là ổn, còn chọn 2 cái đầu tiên thì đất phải mệt, môi trường phải chịu ảnh hưởng thôi. Gạo ở VN hiện giờ tôi không rõ nhưng gạo Nhật đắt xắt ra miếng, cơm ngon mềm dẻo, để lâu không bị nhanh thiu, cơm nguội vẫn dẻo ngon mềm. Một năm họ làm có 1 vụ, còn lại để ruộng không, có lẽ họ chú trọng đảm bảo an ninh lương thực hơn xk, mà cũng khó có lựa chọn khác hơn do đất nn nước họ ít hơn nước mình nhiều. Cũng như Israel, đất nước sa mạc, đất hẹp, cằn cỗi lại thiếu nước vậy mà là trùm xk nông sản. Nên vấn đề là chọn ưu tiên mục tiêu nào, phát triển bền vững, hay chỉ cần nhiều lúa gạo để xk lấy ngoại tệ. Ở châu âu những nước nghèo như Ucraina mới xuất khẩu lương thực bởi thực tế việc này chẳng lợi lộc gì mà hại dài lâu. Mong sao chúng ta cũng nên thay đổi trong chiến lược cho nông nghiệp. Bên Thái họ cũng đã làm rồi mà ta vẫn say sưa quá cứ như vượt qua TL trong xk gạo là một kỳ tích vậy Bài viết rất hay tôi là dân miền tây trước đây quê tôi cua ốc là chuyện muốn ăn giờ nào cũng có còn giờ bạn tôi nói còn đâu nữa mà ăn nghe xong tôi cảm thấy rất buồn cái hào sản của quê hương cái chất của nhà quê đã không còn nữa , không còn tắm sông , không còn hái rau bắt ốc mà thay vào đó là mọi thứ đều phải mua như người thành thị , hy vọng chính phủ sẽ có chính sách quy hoặch đưa đồng bằng sông cửu long về lại đúng vai trò của nó như ngày xưa vì tài nguyên của đồng bằng đã cạn kiệt lắm rồi Cá tép tự nhiên giờ không nhắc đến nữa, quê tôi rất lâu rồi không nghe tiếng chim. Khoảng một năm trở lại đây mỗi khi về quê nghe tiếng chim bìm bịp kêu lại, thấy vui. 30/04 này các anh chị cũng về, ông anh rể thấy mấy con bìm bịp đậu ngoài vườn liền mang súng ra bắn đem vào 3 4 con. Tôi nói nhà có thiếu đồ ăn đâu, bà chị tôi trả lời "bắn vì đam mê". Cạn lời.Dù vì lí do nào, thiên nhiên bị tận diệt cũng do con người thôi. Gạo ST 25 giá 20 nghìn/kg, các loại gạo khác chỉ hơn mười nghìn. Có thể nâng cao chất lượng và giảm bớt số lượng để đất cũng được nghỉ ngơi ?