Đâu rồi tiếng dạ, thưa? Cái tiếng dạ, thưa ngọt ngào, ngoan ngoãn, tài tình vẽ nên cả một dáng con gái mềm mại, nhẹ nhàng, lễ độ, biết ăn biết ở, "hai thương ăn nói mặn mà có duyên", "bảy thương nết ở khôn ngoan" (Lý mười thương)...Nhưng đâu phải chỉ trước mặt anh chàng ý trung nhân, người con gái mới cần dạ, thưa? Khi tôi còn nhỏ, ngay đi chợ cũng nói như vậy. Người bán hàng cỡ dì, hay chị, hay ngoại thì cứ vậy mà xưng hô: Dạ dì ơi mắc quá bớt cho con đi. Dạ em gởi tiền. Dạ con đi nghen. Dạ dì chờ con thối tiền. Dạ chờ em chút, em chạy qua đổi cái áo vừa size cho chị. Là ở chợ đó, ở cái nơi người ta tới chỉ để dùng tiền mua bán và phần đông người bán đều lam lũ, tảo tần, không có chi để mà cầu cạnh, vâng dạ lấy lòng. Ở chợ, mọi người dạ thưa với nhau không phân sang hèn, chỉ để tỏ lòng lễ độ.Còn ở nhà, ở trường, ở ngoài đường, trong rạp xi nê, trong thư viện... dĩ nhiên, con nít không biết dạ thưa ấy à, nhỏ thì ăn đòn quắn đít, lớn thì lập tức nhận ngay cái trừng mắt, bắt sửa của cha mẹ.Thành ra lớn lên chúng tôi vẫn dạ thưa với người khác và dạy trẻ em học tiếng dạ thưa làm đầu. Đó không phải đãi bôi mà là văn hóa giao tiếp tối thiểu, là sự tôn trọng bắt buộc trong bất cứ môi trường nào. Vậy nhưng tiếng xưng hô đó bây giờ hình như dần dần mất. Người ta nói năng với nhau chao chát, trống không, chỏng lỏn. Không ít lần tôi chứng kiến cảnh một phụ nữ ngồi trước nhà quẳng ra độc một tiếng "rau". Chị gánh rau tong tả chạy tới. Người phụ nữ nọ sùng sục bới lộn từ trên xuống dưới cả thúng rau xanh om chỉ để chọn ra một bó. Cô bán rau nhăn nhó nhưng chỉ dám nhẹ nhàng "Bá nhẹ tay giúp em, dập rau em không bán được, rau em mới hái bó nào cũng tươi hết". Chị kia bĩu dài cái môi: "Ối giời cái bọn nhà quê nhà mày bố ai mà tin được". Rồi vứt toẹt vài đồng tiền lẻ lên cái thúng, cầm bó rau đứng dậy.Không chỉ với những người buôn gánh bán bưng lam lũ mà người ta nói năng cộc lốc, chỏng lỏn ở khắp mọi nơi. Vào tiệm mua hàng thì "Cái này bao tiền? (Bắc)" hoặc "Cái kia giá nhiêu? (Nam), "Lấy cái xanh mực ấy, ừ, không, cái bên cạnh", " Lấy cái này nhá, gói lại". Hất hàm, xỉa tiền, nghênh ngang đi ra, khinh người rất mực! Thậm chí trong gia đình vợ chồng cũng vậy bao nhiêu vâng ạ, dạ thưa, em ơi, anh hỡi... từng làm họ ngọt đến tận tim gan khi đang yêu nhau rụng đâu sạch bách.Vài ngày nay trên mạng xã hội chia sẻ một video bé gái chỉ khoảng 6, 7 tuổi ngồi một mình trước mâm cơm, chân chống chân xếp, vừa bê chén lên húp thức ăn vừa trừng mắt "dạy dỗ" ông bố: "Này, đi chơi là phải đàng hoàng, không được đi rông, đi làm xong phải về nhà ngay. Con cấm chỉ bố không được tán gái". Cả tư thế, giọng điệu và biểu cảm gương mặt của bé đều khiến tôi rởn cả da gà. Ngạc nhiên là chính cha của cháu quay video đó, up lên trang cá nhân với lời bình có vẻ tự hào và nhận được hàng chục bình luận của bạn bè, người thân, của cả mẹ cháu bé. Tất cả đều vui vẻ hỉ hả khen cháu khôn ngoan quá. Một hai lời cảnh tỉnh bố mẹ cháu về cách giáo dục con lọt thỏm trong đám đông đó.Tôi có một đồng nghiệp đồng thời là nhạc sĩ nổi tiếng, năm nay khoảng 60 tuổi. Khi nói chuyện điện thoại với vợ, ông luôn nhẹ nhàng mở đầu: "Anh đây". Và khi kết thúc: "Anh bỏ máy nha". Chỉ qua vài câu nói nhưng tôi thấy ông trân trọng mối quan hệ này, trân trọng người vợ của mình. Và dĩ nhiên, khi chuyện trò với ông không ai dám tỏ ra chỏng lỏn, vô lễ.Cách đây vài năm dư luận rộ lên xung quanh mẩu quảng cáo trong đó cô gái nói chuyện với người lớn tuổi nhưng thiếu kính ngữ. Các nhà phê bình văn hóa phê phán ghê lắm. Trên diễn đàn các bà mẹ, họ cũng phê phán ghê lắm, thế rồi chính không ít người trong số họ vẫn cư xử với nhau như thế hằng ngày.Có câu chuyện thần thoại nước ngoài kể về hai chị em nhà kia, người chị xinh đẹp, hiền hậu, hễ mở miệng nói thì một đóa hoa thơm hoặc viên ngọc rơi ra. Cô em độc ác nanh nọc, mỗi lần mở miệng cóc nhái rắn rết nhảy ra phun phèo phèo. Bạn muốn có hoa và ngọc xung quanh mình hay là rắn rết?Hoàng Xuân Thời ấy nay còn đâu ? Tôi xin kể câu chuyện này ra mong các anh, chị suy nghĩ về cách ứng xử hiện nay của chúng ta. Tôi rất may là còn ông bà nội, mỗi lần có dịp nghỉ lễ là em ưu tiên dành thời gian về thăm ông bà, chính ông bà đã dạy cho tôi những cách ứng xử trong cuộc sống. Có lần ông kể câu chuyện vui nhưng rất thâm thúy: "Hình như ngày nay trong trường học không còn dạy đủ các thanh: sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng nữa mà chỉ còn dạy dấu nặng không", nghe ông nói tới đây tôi thật sự chưa hiểu lắm về câu chuyện ông muốn nói, ông tiếp "bọn trẻ con ngày nay sao nói chuyện nó dùng dấu nặng không à", đến lúc này tôi mới hiểu bài học mà ông thường dạy và nhắc nhở con cháu về cách ứng xử, giao tiếp với mọi người xung quanh. Tôi rất tự hào vì còn ông để mỗi lần đi xa về tôi phải ghé thăm ông để ông còn chỉ dạy cho tôi nhiều điều hay trong cuộc sống. Trước đây tôi làm nhân viên trong cơ quan nhà nước, mỗi lần về thăm ông thường căn dặn tôi "Con làm việc phải thật sự "chí công vô tư", "chuyên chính vô sản", những câu này ông thường nói đi nói lại mỗi khi tôi về thăm nhưng tôi nghe không bao giờ là thừa. Vì cuộc sống mưu sinh, tôi không còn gắn bó với cơ quan nhà nước nữa mà ra ngoài làm tư nhân nhưng những bài học ông dạy vẫn còn nguyên giá trị. Tôi rất thích chủ đề , nội dung của bài viết này, đọc xong tôi như thấy mình trong bài viết. Tôi dù đã ở nước ngoài nhiều năm rồi nhưng tôi vẫn giữ được nề nếp dạ thưa khi nói chuyện với bất cứ ai,qua đây sống thấy trẻ con người Việt mình nói chuyện trống không (có lẽ quen lối sống ở Mỹ) tôi thấy khó chịu lắm ... Cách đây mấy ngày gọi điện thoại về cho mẹ tôi, tôi còn nhận xét với mẹ về mấy đứa cháu của tôi "nói chuyện với các cháu đứa nào cũng biết dạ thưa con mừng lắm, nhà mình vẫn giữ được nề nếp đó rất tốt ... ". Đôi khi tôi tự nghĩ và thầm cảm ơn mẹ tôi vì đã nuôi dạy chúng tôi nên người và vẫn giữ được nề nếp lễ phép trong giao tiếp từ khi còn nhỏ cho đến bây giờ chúng tôi đã là U50 rồi. Giờ mình đi chợ, cũng vẫn giữ thói quen dạ thưa như vậy; cô bán cua hay chọc mình "con làm cô thấy sướng quá, chứ có ai dạ thưa mấy bà chợ búa như cô; mơi mốt ghé cô nghe" Phát triển nhưng không hẳn đã là Văn Minh lịch sự. Cần giáo dục nhiều về ý thức và đạo đức cho con trẻ, muốn vậy Bố Mẹ cần phải có ý thức và tự biết giáo dục mình thì mới được. (( Người tự biết giáo dục mình mới thực sự là người có giáo dục )) Đúng. Trong phim vietnam bây giờ tôi rất bất bình về ứng xử của các nhân vật trẻ, người sống ở đô thị văn minh, người vai nhỏ hơn thường nói "ừ" đối với người lớn, ngay cả với cha mẹ của mình, chỉ có tiếng dạ, thưa còn thấy được ở phim đồng quê? Tại sao lại xảy ra sự việc này ngay cả đối với người làm phim??? Đề nghị mọi người nên cẩn thận lời ăn tiếng nói trong phim, kịch...dễ làm ảnh hưởng tới giới trẻ bây giờ. Rất cảm ơn tác giả, đọc để tự răn mình, từ đó mới có thể răn con cái và những người xung quanh Ước gì ai cũng đọc được những suy nghĩ của chị Hoàng Xuân chia sẻ . Cám ơn bài viết của bạn. Ngày nay việc thưa dạ hiếm lắm. Ngay trên truyền hình những người dẫn chương trình thay vì mở đầu là KÍNH THƯA QUÝ VỊ. Thì họ nói như thế này :QUÝ VỊ ƠI!!!!.Và không ai giáo dục họ chuyện đó cả Khi mới về nước năm 2000 tôi đi ở Hàng Bồ - HN. Trước đầu xe của tôi là một bác gái chừng 70 tuổi rất đẹp lão và lịch sự. Tôi nói :" Bác cho cháu đi nhờ một chút" liền nhận 1 cái nguýt dài kèm theo một giọng kéo dài: "Đi nhờ cơ á , lịch sự nhề...". Nghe mà ngán ngẩm cho Hà Nội " thanh lịch" của mình. Càng sống lâu tôi càng nhận thấy tầng lớp trên 60 ngày càng bị dung tục hóa trong lời ăn tiếng nói và cách ứng xử thì lấy gì dạy dỗ, uốn nắn cho con cháu? Cháu sinh năm 95, có lần cháu được hỏi (khen) "Chắc e là con gái Hà Nội gốc?" Cháu hỏi tại sao người đó nói vậy thì được nghe câu trả lời "Vì em ăn nói lúc nào cũng dạ, vâng, rất dễ thương". Cháu ngạc nhiên, chẳng lẽ tiếng "dạ, thưa" bây giờ hiếm lắm sao? Cháu thấy bạn bè trang lứa với cháu phần nhiều vẫn giữ đc nét đẹp đó, nhưng.. Đúng là bây giờ có rất nhiều người rất xinh đẹp, cho đến khi họ mở miệng ra.. Bài viết hay đấy chị. Nó giúp mỗi một chúng ta nhìn lại mình một tí, ít nhất là cách ăn, cách nói, cách gói, cách đùm .... Người xưa có câu: "Vóc trong miệng, Gấm trong lòng". Hãy để những đóa hoa thơm và những viên ngọc rơi ra từ miệng của chính bạn. Đọc bài viết này của cô, con cũng muốn chia sẻ một quan sát nho nhỏ. Con mới ngoài 20 tuổi, nhưng cũng có cơ hội đi học và làm việc ở Mỹ. Được tiếp xúc nhiều với thế hệ thứ 2, thứ 3 con em người Việt bên này, con nhận ra một điều rất thú vị. Mặc dù được sinh ra và lớn lên bên Mỹ, nhưng mỗi khi nói tiếng Việt là mấy đứa rất hay dạ thưa, nói có đại từ chủ ngữ rõ ràng. Nói gì cũng "dạ" ở đầu. Rồi như khi quên thêm chủ ngữ ở đầu câu thì luôn nhớ ra để lòn thêm đại từ xưng hô cuối câu: Hôm nay ăn gì vậy...ba? Mặc dù không chau chuốt chỉnh chu như "Ba ơi, hôm nay ăn gì vậy ạ?", nhưng cũng đủ thấy trong quá trình dạy tiếng Việt cho trẻ con bên này, những người lớn tuổi luôn chú trọng đến phép tắc lễ nghĩa trong giao tiếp. Có thể là vì khi sinh sống một thời gian dài ở nước ngoài, các cô chú đi trước nhận thức rõ ràng rằng đây là điểm nổi bật tách biệt ngôn ngữ Việt ra khỏi các ngôn ngữ nước bạn, nên họ cố gắng gìn giữ và phát triển qua các thế hệ con cháu. Còn ở Việt Nam thì thời đại phát triển quá nhanh kéo theo sự cố gắng hội nhập dẫn đến mất dần truyền thống. Rồi chưa kể phong cách sống, nhịp sống, mức sống ngày càng khác, càng nhanh làm con người ta vô tình hơn trong cách đối nhân xử thế. Sống ở Hà Nội bây giờ chào hỏi chỉ có ở những gia đình có ông bà, còn ở gần nhà tôi. Lớp trẻ mới đến ở toàn người ngoại tỉnh, đến bố mẹ còn ít chào hàng xóm người già nói chi con họ. Cũng phải thôi, vì họ khi vào đại học 18 tuổi tự lo bản thân, sống tự phát, xa gia đình, không được chỉ bảo cách đối nhân xử thế trong xã hội qua bố mẹ , họ hàng.. Khi ra trường thì tìm mọi cách để sống ở thành phố. Sống bon chen, tự do, thiếu ý thức, nhất là trong sinh hoạt vệ sinh, ý thức văn hóa. Bố mẹ chơi với con khi hàng xóm là người già không nhắc con chào bà, chào bác.. Đó là nét giáo dục con của họ đó.. Hồi mới giải phóng, ở miền Nam, và vài năm sau đó, chuyện dạ, thưa là câu nói thương xuyên cho mọi lứa tuổi..... Rồi dần dà cái này còn ít lắm, ngay cả ở vùng quê, nơi mà nề nếp được cha, mẹ, ông, bà dạy bảo thường xuyên. Vì đâu ngày nay, cái lễ nghĩa hàng trăm năm đó bị mất dần đi vậy. Một nền giáo dục ? Một thứ dân chủ, hay tự do cá nhân du nhập không sàng lọc đã tàn phá truyền thống ? Ai chịu trách nhiệm cho việc mất đi cái đẹp của dân tộc ? Khẩu hiệu Tiên học lễ, hậu học văn, ai thực hành ? Nay các trường Đại học đang đưa ra tiêu chuẩn mặc đẹp, lịch sự đến trường. Đó là dấu hiệu tốt. Cái đẹp sẽ chiến đấu quyết liệt với xu hướng hạ cấp. Chỉ cần mọi người đồng tâm.