Đối tác chính quyền Mươi ngày qua, nhiều phóng viên gọi điện muốn phỏng vấn tôi chỉ mỗi chuyện sao nhiều lãnh đạo các cấp ngã ngựa vì đất đai đến thế, từ lãnh đạo cấp bộ, thành phố lớn đến các địa phương. Mấy anh bạn và tôi có công việc với nhau, chuyện trò một hồi rồi cũng quay lại câu hỏi: tại sao nhiều cán bộ cấp cao rơi vào vòng lao lý vì đất công đến thế.Tôi cho rằng có ba nguyên nhân lớn. Thứ nhất, giá trị đất đai ở Việt Nam rất cao, doanh nghiệp nào cũng cần đất, mà muốn có đất thì chỉ có cách xin người nhà nước có thẩm quyền. Thứ hai là tư duy bao cấp kiểu xin - cho vẫn tồn tại trong quan niệm của các cán bộ. Họ ít chịu thay đổi sang tư duy pháp quyền, vẫn quen dùng thẩm quyền là chính. Thứ ba, bộ máy giúp việc cũng vô tình hoặc hữu ý không đủ thông thạo pháp luật nên các đề xuất trình lên rồi dở dang khá nhiều. Giá trị đất đai đã làm hư hỏng nhiều cán bộ.Một anh bạn gặng hỏi thêm rằng, liệu những nguyên do trên chỉ gây hại cho các cán bộ dùng sai thẩm quyền hay còn gây hại cho đất nước. Tôi nói rằng thiệt hại cán bộ là chuyện nhỏ, gây hại cho phát triển đất nước mới là chuyện lớn, nhất là nước ta đang hội nhập quốc tế sâu và rộng, càng bị thất bát nhiều hơn trong quá trình thực hiện các hiệp định thương mại tự do kiểu mới.Để hội nhập mang lại nhiều lợi ích, Việt Nam trước hết cần hoàn chỉnh lại hệ thống luật pháp sao cho phù hợp quốc tế. Một mặt, đây là hệ quy chiếu về quy tắc hoạt động chung, không thể mỗi nhóm lại có hệ quy chiếu khác của riêng mình. Mặt khác, chỉ dựa vào pháp luật rõ ràng, cụ thể, phù hợp mới có cơ hội tạo dựng được nhà nước pháp quyền mạnh. Bên cạnh đó, việc thực thi thẩm quyền trong khuôn khổ pháp luật cũng chưa trở thành tư duy nhất quán cao của bộ máy hành chính. Trên thực tế, các quốc gia Âu - Mỹ là đối tác kinh tế với Việt Nam đều có kinh nghiệm lâu đời về vận hành một nhà nước pháp quyền. Khi ký kết Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ, phía Mỹ đã yêu cầu Việt Nam phải sửa đổi Luật Khiếu nại, tố cáo 1998. Mặc dù Luật này đã được sửa đổi vào năm 2004, nhưng ta vẫn phải tiếp tục sửa theo yêu cầu của phía Mỹ vào năm 2005. Khi ký Hiệp định thương mại tự do EV-FTA với châu Âu, họ cũng yêu cầu phải ký song hành Hiệp định bảo vệ đầu tư EV-IPA. Các nước phát triển bao giờ cũng quan tâm trước hết tới khung pháp luật nơi họ đầu tư và cũng là để giải quyết công bằng các tranh chấp có thể phát sinh.Mới đây, Công ty Daelim Hàn Quốc, đơn vị thi công xây lắp đoạn trên cao của tuyến đường sắt đô thị Nhổn - Ga Hà Nội yêu cầu bồi thường 400 tỷ đồng do nhà nước giao mặt bằng thi công chậm một năm rưỡi so với cam kết. UBND Hà Nội đã tham vấn và đề xuất bổ sung 145 tỷ đồng do làm chậm tiến độ thi công. Hiện chưa có con số cuối cùng được hai bên thống nhất. Sự thực, nếu không thể thống nhất theo cơ chế hòa giải, Daelim có thể kiện nhà nước ta ra Trọng tài quốc tế. Lúc đó, Việt Nam chỉ còn một cách duy nhất là thực hiện theo phán quyết của Trọng tài.Cơ quan nhà nước ta hay cậy quyền lực mà ít quan tâm tới thiệt hại của bên doanh nghiệp do mình gây ra. Nhiều doanh nghiệp trong nước thi công các dự án có vốn đầu tư công đành ngậm đắng nuốt cay chịu đựng, không ít doanh nghiệp bị phá sản. Tiến độ chậm mấy cũng phải chịu, xong việc vài năm mà chưa được thanh toán cũng phải chịu. Học trò của tôi có rất nhiều người làm doanh nghiệp thực hiện đo đạc lập bản đồ địa chính, làm quy hoạch sử dụng đất cho các địa phương. Họ thường phàn nàn rằng phải chịu đựng mọi ý tứ, áp đặt của chính quyền. Bởi chỉ cần "tỏ ý" là lần sau mất việc.Một lần sau ngày về hưu, tôi được mời ăn tối với mấy bạn học đang làm doanh nghiệp trong và nước ngoài. Một anh rất phấn khởi thông báo rằng đã hoàn thành mục tiêu làm doanh nghiệp sân sau của một lãnh đạo cấp tỉnh, không phải lo tìm việc cho nhân viên nữa. Một anh khác mặt buồn thiu nói rằng doanh nghiệp mình đã từng làm sân sau rồi, nhưng cực lắm, các bác ấy "nhậu" ở đâu xong lại gọi điện đến trả tiền, rồi còn nhiều yêu sách nhiều tiền hơn "nhậu" nữa. Chỉ anh bạn đang làm cho doanh nghiệp nước ngoài tủm tỉm cười, nói rằng mình chỉ cực về việc làm sao thoả mãn khách hàng như thượng đế thôi, còn công ty là khách hàng của chính quyền nước họ rồi nên cứ làm việc tốt thì chẳng sao cả, rất dễ chịu và văn minh.Về lý thuyết, doanh nghiệp và chính quyền đều bình đẳng khi là hai phía ký tên trong các hợp đồng kinh tế, nhưng vì sao mà doanh nghiệp trong nước lại phải chịu đựng như vậy? Và cũng về lý thuyết, doanh nghiệp trong nước cũng có thể kiện chính quyền ra trọng tài thương mại hoặc tòa án, nhưng không doanh nghiệp nào dám làm vì nắm chắc phần thua và luôn sợ mất cửa làm ăn. Ngược lại, các doanh nghiệp nước ngoài ở tâm thế khác, hoạt động theo quy tắc khác nên họ không sợ, họ sẵn sàng khởi kiện khi bị thiệt hại do chính quyền gây ra. Đơn giản, chính quyền cũng là một bên cam kết và chịu trách nhiệm thực hiện mọi khế ước.Trong cơ chế thị trường, chính quyền cũng là một bên tham gia vào các hoạt động kinh tế liên quan đến mua sắm công bằng vốn ngân sách. Tổng vốn đầu tư công nước ta năm nay lên tới gần 700 nghìn tỷ đồng. Đến giữa năm, chính quyền mới tiêu hết 26%, còn lại 570 nghìn tỷ đồng tồn đọng. Tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công chủ yếu do chậm giải phóng mặt bằng và khả năng thực hiện yếu. Chậm giải phóng mặt bằng là do chính sách đất đai thiếu phù hợp. Khả năng thực thi yếu là do mong muốn có tiền từ ngân sách nhiều hơn nhu cầu thực.Cần lưu ý, trong thực thi các hiệp định thương mại tự do kiểu mới Việt Nam đã ký, các đối tác nước ngoài đều có quyền tham gia cung cấp hàng hóa trong mua sắm công ở nước ta, cũng như doanh nghiệp Việt có quyền tham gia vào mua sắm công của các nước đối tác. Trong bối cảnh này, liệu chính quyền các cấp đã nắm bắt đầy đủ câu chuyện, đã tư duy lại cách sử dụng quyền quản lý của mình theo nghĩa: chính quyền dù cấp nào cũng chỉ là một bên tham gia vào thị trường, bình đẳng với các doanh nghiệp trong một hệ quy chiếu pháp luật dựa trên thông lệ quốc tế? Chỉ khi đó, chính quyền mới cải thiện được hình ảnh và tính chuyên nghiệp của mình trong mắt thị trường.Đặng Hùng Võ QUÁ HAY VÀ QUÁ CHUẨN. LÂU NAY TƯ TƯỞNG CỦA KHÔNG ÍT CÁN BỘ TRONG HỆ THỐNG CHÍNH QUYỀN LÀM VIỆC CHƯA HIỆU QUẢ VÌ ĐƯỢC " BẢO HỘ". Nếu chính quyền là đối tác thực sự của Doanh Nghiệp chỉ 10 năm chúng ta sẽ sánh ngang Sing, Nhật.... phải làm sao để khắc phục được mâu thuẫn này để đất nước có thể cất cánh, phát triển nhanh và nhất là loại bỏ được những phần tử đang góp phần ăn mòn và cản trở sự phát triển của đất nước. Rất thật, cảm ơn cái tâm và tầm của giáo sư dành cho đất nước Quá hay. Nhưng có những cái hay chỉ để mơ ước thôi bác ạ! Việt Nam mình muốn đạt tới cảnh giới này có lẽ còn lâu hơn đi World Cup nữa. Đành phấn đấu vậy! Tôi ngồi uống cà phê và nghe câu chuyện của người bàn bên cạnh về việc anh ta nói nếu mở phòng công chứng ở tỉnh anh ta quen thì được ngay, còn ở tỉnh khác thì phải tốn chi phí nhiều hơn. Tôi thấy làm lạ là tại sao mỗi nơi lại áp dụng một kiểu, không có sự thống nhất. Ở các nước phát triển bạn muốn xin giấy phép gì cũng được nếu bạn cung cấp đủ các loại giấy tờ là tự động bạn sẽ nhận được giấy phép, còn ở ta bạn có đủ giấy phép nhưng không quen biết thì cũng không làm được, vì những quy định không rõ ràng, không mang tính định lượng khiến cho doanh nghiệp dễ bị bắt bẻ. Nên áp dụng công nghệ thông tin vào quản lý và nghiên cứu lại các quy trình thật chuẩn và dễ hiểu để cán bộ và doanh nghiệp đều hiểu và thực hiện. Tôi có ông bạn làm giám đốc 1 doanh nghiệp loại nhỏ kể: các quan chức chính quyền ra tiệm ăn nhậu. Lúc gần xong mới mời bạn tôi ra nhậu cùng. Được khỏa 5 phút mấy quan bảo bận ra về trước. Thế là bạn tôi phải thanh toán toàn bộ số tiền ăn nhậu này của mấy quan. Bài viết thì hay đó, Nhưng viết rồi, đọc rồi. Liệu có kết quả gì không? Cấp trên có mở mang được ý nghĩa gì không đó mới là vấn đề, chứ cứ viết ra rồi ngậm đắng nuốt cay khi biết chuyện cũng vậy thôi. Nhưng cảm ơn tác giả đã trải lòng cho bao doanh nghiệp. Tâm và tầm của tác giả rất sâu và rộng; chắc rằng sự đóng góp xây dựng nhưng việc cải thiện hành lang pháp lý và cơ chế thực thi không nhỏ nhưng tôi có nhiều thắc mắc tại sao bao nhiêu năm qua, những hạn chế, những tiêu cực chẳng những không giảm mà còn nhiều và ghê gớm hơn; có phải do quá ít cá nhân; chuyên gia có tâm huyết nên không thể nào gánh vác được việc khắc phục này!? Bác đã nhìn đến tận gốc rễ của vấn đề, những công ty là sân sau của một vị lãnh đạo nào đó và khi công ty đó thực hiện các hợp đồng kinh tế, các dự án thì do được chính quyền chống lưng thì họ có thể lấp liếm, làm sai nguyên tắc, sai thiết kế như trong xây dựng cầu đường. Chung quy lại điều đó không chỉ thiếu công bằng như Bác nói ở mà còn gây ảnh hưởng xấu đến xã hội, chất lượng của các dự án mà có các Sếp chống lưng thường kém hơn nhiều so với doanh nghiệp tự thân làm, chưa kể thời gian và tiền bạc còn tiết kiệm được rất nhiều. Đó thực sự là vấn nạn của xã hội mà mọi công dân Việt Nam đều biết mà rất khó lên tiếng. Tư duy xin cho, tư duy quyền lực đã ăn sâu vào tiềm thức của hầu hết cán bộ, công chức, viên chức của chúng ta rồi. Làm cái gì, kí cái gì, cũng xì xầm... có màu gì không ... Do đó cấp dưới cũng tham mưu theo kiểu xin cho, trao đổi mà không phải thực hiện công việc, thực thi pháp luật. Vì vậy, ngã ngựa là điều đương nhiên. Quá đúng luôn bác ơi, khổ cho doanh nghiệp Việt QUÁ HAY VÀ QUÁ CHUẨN.CẦN PHẢI HÃY BẰNG MỌI GIÁ XÓA BỎ NGAY TƯ TƯỞNG CỦA KHÔNG ÍT CÁN BỘ TRONG HỆ THỐNG CHÍNH QUYỀN TẮC TRÁCH, CỬA QUYỀN HẠCH SÁCH DOANH NGHIỆP NÊU KHÔNG THÌ ĐẤT NƯỚC CÒN KHỔ ẢI NHIỀU. Giáo sư đã chỉ ra các mặt mạnh yếu của đất nước trong quá trình phát triển. Cảm ơn giáo sư. ..."Chính quyền dù cấp nào cũng chỉ là một bên tham gia vào thị trường, bình đẳng với các doanh nghiệp trong một hệ quy chiếu pháp luật dựa trên thông lệ quốc tế?"... Cảm ơn tác giả vì một bài viết rất tâm huyết. Pháp luật có thể thay đổi trong vài năm nhưng để thay đổi tư duy cần phải nhiều năm hơn nữa. Có vậy Việt Nam mới ra biển lớn được. Vấn đề quan trọng nhất là ai và làm thế nào để xây dựng được một chính quyền thực sự vững mạnh và công tâm!?