Lương tâm Ngày Bộ Y tế Singapore nâng cảnh báo về dịch bệnh, hầu hết các chợ, siêu thị bị mua hết hàng nhu yếu phẩm. Hệ thống ứng phó dịch bệnh truyền nhiễm đã được chính phủ nâng lên mức "da cam", cận kề mức cao nhất là "đỏ" vào đầu tháng hai, khi có những bệnh nhân đầu tiên mắc virus corona tại quốc đảo Sư tử. Hàng người trước quầy thu ngân các chuỗi siêu thị lớn như NTUC Fairprice, Sheng Siong, Giant bắt đầu dài thêm. Từ quầy thu ngân, người mua rồng rắn nối qua gian hàng hóa mỹ phẩm, bánh kẹo, tới khu đồ uống, đồ hộp, đồ tươi sống. Ai cũng tỏ vẻ ngao ngán, sốt ruột vì phải đợi lâu, một số người tức tối bỏ đi, để lại vài giỏ hàng chưa tính tiền. Trưa hôm đó, các nhu yếu phẩm như gạo, mì gói, rau quả và cả giấy vệ sinh biến mất trên các kệ.Tới ngày 8/2, tin tức về tình trạng dự trữ lương thực bắt đầu xuất hiện trên mạng xã hội, càng nhiều hơn số người đổ tới các chợ, siêu thị từ nhỏ tới lớn. Báo Straits Times chạy dòng tít "Các siêu thị hết hàng".Sống ở đây bảy năm, tôi và nhiều người đều khó ngờ rằng Singapore, thị trường phát triển bậc nhất Đông Nam Á và thế giới, luôn được ca ngợi vì nền kinh tế và xã hội ổn định, trật tự lại có lúc rơi vào trạng thái bất thường như vậy. Dịch bệnh đã khuấy động nhịp sống hàng ngày. Các công ty bắt đầu chia nhân viên ra các văn phòng nhỏ và xa trung tâm. Một số gia đình phải đưa trẻ đi học gần văn phòng cũ, rồi cha mẹ chạy tới văn phòng mới làm việc, mỗi ngày tốn thêm hai giờ đồng hồ trên đường.Đồng nghiệp tôi, một chị người Singapore phải tất tả ngược xuôi mua khẩu trang giá đắt vì bố cô ấy có bệnh mãn tính, cụ phải vào bệnh viện thường xuyên và cần đeo khẩu trang để tránh bệnh tình chuyển nặng. Khi hàng nghìn người tranh nhau mua và tích trữ cả trăm chiếc khẩu trang, ông cụ 80 tuổi thực sự cần nó lại không có.Kể cả chị trưởng phòng khá giả, hàng ngày chỉ cần nhấp chuột là thực phẩm được giao tới tận nhà, nhiều khi tiền giao hàng còn đắt hơn cả tiền thức ăn, cũng tất tả chạy ra siêu thị vét nốt những gì có thể mua cho sáu người trong nhà. Chị nhắn tin cho tôi chua chát: "Nếu không mua bây giờ thì sợ sẽ chẳng còn gì để mua sau khi bị người khác lấy hết".Tôi nhớ lại, cơn bấn loạn khẩu trang diễn ra trước thực phẩm, bắt đầu khoảng một tuần sau khi những ca bệnh do virus corona được phát hiện ở Singapore. Chưa tới một tuần sau ca bệnh, đảo quốc thiếu nguồn cung khẩu trang, mọi người lại càng sốt sắng mua tích trữ hơn. Tôi đang về Việt Nam ăn Tết cũng được hai ông anh vợ sống ở Singapore nhắn tin nhờ mua cho mỗi người 200 chiếc khẩu trang từ Việt Nam. Lúc đó, toàn bộ Singapore, Kuala Lumpur và Tokyo đã không còn mặt hàng khẩu trang loại ba lớp.Đó là lúc tôi bàn với vợ về việc nhanh tay vun vén cho gia đình. Nhưng cô - một phụ nữ Singapore - gạt đi, vì thế giới không cần thêm "kẻ ác". Cô bảo nhà mình có đủ thực phẩm cho hơn một tuần. Tới lúc đó thị trường sẽ bình ổn được nguồn cung. Mình không cần tạo thêm sức ép cho các nhân viên siêu thị và vận chuyển phải gồng mình để phục vụ nhu cầu bất chợt của đám đông. Tôi cảm thấy áy náy sau lời cô ấy nói. Chúng ta luôn chăm chăm vào việc vun vén mọi thứ tốt hơn về cho mình, còn người khác thì thế nào, chẳng lẽ họ không cần khẩu trang, không cần phòng bệnh, đồ ăn thức uống? Nhưng chúng ta vốn bận rộn với ham muốn của mình quá, trí óc ta làm sao còn chỗ nghĩ cho những người khác, dù chỉ là hàng xóm ngay bên kia bức tường.Tôi biết vợ tôi đúng, nếu ai cũng muốn mặc kệ người khác để tồn tại thì chẳng mấy chốc xã hội sẽ thế nào? Chẳng khó gì hình dung ra cảnh đến lúc nào đó, vì quá sợ người khác chiếm mất nguồn sống, chúng ta phải hành xử không ra con người đôi khi chỉ để có thêm một chiếc khẩu trang hay vài đồng tiền, một cân thịt.Nếu ai từng sống ở Nhật Bản, có thể từng thấy cảnh không cần phải báo chí tuyên truyền, chính phủ nhắc nhở hay kêu gọi, người dân trong các tình huống eo hẹp luôn lựa chọn chỉ mua, nhận, lấy đủ phần nhỏ thức ăn, nhu yếu phẩm cho mình, còn lại để phần người đến sau. Nếu bạn muốn mua quá nhiều để tích trữ, người bán cũng không bán mà nhắc nhở, hãy mua tạm đủ dùng bởi còn phải san sẻ. Một khi họ phải thốt ra lời nhắc đó, tình huống trở nên rất đáng xấu hổ với người nghe. Nhưng ta cũng biết, rất hiếm quốc gia có được văn hóa đó. Đạo đức tiêu dùng, cũng như đạo đức bán hàng của từng cá nhân trong xã hội, nhiều khi đến từ nền giáo dục và hệ giá trị họ được hưởng từ khi còn là đứa trẻ.Khi không thể kêu gọi lương tâm và sự tự giác của người bán, mua trong những tình huống thị trường đổi chiều, giới hạn số lượng hàng bán cho mỗi cá nhân, đơn vị cũng là một biện pháp bình ổn thị trường của chính phủ. Singapore đã làm như thế. Chính phủ ngay sau cơn khan hiếm thực phẩm đã áp đặt hạn mức được mua của dân chúng. Thông báo được đăng trên báo chính thống và các siêu thị. Mỗi người chỉ được mua không quá hai bao gạo (mỗi bao có thể lên tới 15 kg), bốn bịch mì ăn liền (từ 20 tới 24 gói) và số lượng rau củ tương đương 50 SGD (khoảng 800.000 đồng) mỗi ngày.Lượng "quota" này được tính toán cao hơn nhu cầu thông thường một chút và vẫn đảm bảo đủ nguồn cung trong trung hạn. Có ai cần mua hai bao gạo mỗi ngày trong bảy ngày đâu cơ chứ. Vì vậy, có lẽ sau đó ai cũng hiểu họ đã mua đủ những thứ mình cần và chẳng nên cực nhọc đi mua đồ tích trữ ở 10 siêu thị khác nhau làm gì, thị trường Singapore sau ba ngày đã yên ổn trở lại.Tôi thấy những bài học từ dịch bệnh không vô ích nếu ta chịu nhìn và suy ngẫm về cách chúng ta sống, hành xử, vận hành các nền kinh tế hôm nay. Đó là bài học của cả chính quyền lẫn người dân về việc vun đắp lương tâm của thị trường, bao gồm đạo đức của cả người tiêu dùng và người bán hàng trong cơn biến động. Thái độ và hành động ứng xử của các bên đúng lúc, với liều lượng thích hợp sẽ khiến "lương tâm" của thị trường nảy nở.Riêng cá nhân mình, tôi biết virus corona nguy hiểm với người có tuổi và có tiền sử bệnh lý, trong khi bản thân lại là thanh niên, dân thể thao, ít khi ốm vặt. Chưa kể, các chuyên gia khuyên không cần đeo khẩu trang mọi lúc. Tôi nhường một phần khẩu trang mua giùm cho hai ông anh vợ tặng người bố 80 tuổi của chị đồng nghiệp, người cần chúng hơn cả. Mua ít và tiêu thụ ít đi, ngay cả khi bạn không thiếu tiền, đơn giản vì đó là điều nên làm.Phạm Minh Quang Đọc bài của anh tôi thấy ấm áp hơn một chút bởi cách đây 15 ngày vợ tôi là người có tham gia bán hang trên mạng. Lúc đó đang còn rất nhiều khẩu trang.vợ tính bán tăng giá lên 120.000 một hộp. Tôi đả la vợ làm người đừng làm vậy trong cõi vô thường này. Hãy chung tay góp phần giúp nhau trong hoạn nạn đó là đạo đức và luân lý chứ đừng vì vô tình hủy diệt lương tâm.vợ đã nghe tôi và quay lại bán giá 70.000 một hộp. Vâng, anh là một người VN và tôi thấy anh còn phải học nhiều từ bà xã ngoại quốc của anh, dù tôi không biết trình độ và công việc của anh! Tôi xin cảm ơn anh vì bài báo gợi lên suy nghĩ về lương tâm con người! Căn nguyên mọi chia rẽ, bất đồng của loài người xét đến cùng vì "cái tôi", "bản ngã" quá lớn đã chi phối họ.Không làm chủ được bản ngã nên chúng ta không phân biệt được đâu là những ham muốn và đâu là điều ta thực sự cần.Để cái tôi được khoả lấp không ít chúng ta đã vô hình làm nô lệ cho chủ nghĩa tiêu dùng, hưởng thụ; chúng ta đánh đồng sự sở hữu của cải, vật chất và sự "giàu có" nơi con người; trong khi ý nghĩa cuộc đời không nằm ở thời gian ta sống hay những gì ta sở hữu, mà ở cách ta sống hay những giá trị tinh thần được lan toả.Một con người càng làm chủ được mình trước cái đói hay sự thiếu thốn càng cho thấy anh đã trau dồi nội lực mạnh mẽ, tạo nên kỷ luật của mình nghiêm khắc ra sao. Thắng được cái "bản năng" là tiền đề tiên quyết để anh kiểm soát mọi thứ khác quanh mình. Một cộng đồng cũng vậy thôi! Người ta có thể tích trữ cho một tháng, nửa năm và một năm. Nhưng mọi sự phòng chống đều không có tác dụng gì nếu nhà hàng xóm đã nhiễm bệnh. Cách tốt nhất là để mỗi người hàng xóm của chúng ta đều có cái ăn, có đồ bảo hộ, họ khỏe mạnh thì ta cũng sẽ an toàn. Từ khi có dịch đến nay tôi chưa từng mua một cái khẩu trang. Trong chổ làm phát miễn phí hai cái mà tôi không lấy. Nhường cho người cần hơn tôi. Họ cần vì họ thấy an toàn. Tâm họ yên ổn thì họ có sức đề kháng tốt hơn. Tôi không cần vì tâm tôi đã yên ổn. Thực phẩm thì cũng chẳng mua dự trự dù 1 bao gạo hay thùng mì. Nói chung tôi chẳng mảy may hoảng sợ . Tôi thấy họ đi vơ vét ở siêu thị và lùng sục mua khẩu trang là một hành động vô cùng ích kỷ. Và tôi là người theo Phật Giáo. Tôi hiểu rất rõ con người được bảo vệ bởi phước báu của chính họ từng gieo. Những người với tâm vì mình như thế thì họ càng dễ gặp họa hơn . Vì họ đã làm tổn đi phước mình vốn có. Tôi cũng đang ở bên Sing. Và chẳng chút sợ hãi . Nếu bị bệnh hoặc chết thì đơn giản là duyên ở trên đời này của tôi tạm kết thúc. Chết thì ai mà chẳng phải một lần trải qua. Chỉ khác là sớm hay muộn. Tôi luôn sống tốt và trọn trách nhiệm của mình từng ngày. Thì cái chết chợt đến với tôi. Tôi cũng chẳng có gì tiếc nuối. Tôi luôn sống với tâm thế nếu ngày mai mình chết thì hôm nay mình sẽ làm gì? Không hứa hẹn những điều có thể làm vào ngày mai. Vì có thể ngày mai mình không còn sống. Cảm ơn tác giả và báo VnExpress, rất đồng tình với tác giả .Thiên tai và dịch bệnh là điều không ai mong muốn ,nhưng khổ vì dịch bệnh thì ít mà mà chính con người làm khổ lẫn nhau mới đau nhiều, những gì đến sẽ phải đến, đến rồi đi,nhưng cần lắm lương tâm một con người, nhất là lúc ta cần tập trung trí tuệ để đối phó với đại dịch nầy. Bài viết không chỉ đáng quan tâm vào thời điểm bệnh dịch hôm nay, mà còn phải ý thức từ xưa, hôm nay cho mãi về sau. Vợ của tác giả có nhận xét rất hay là thế giới không cần thêm kẻ ác. Ở sg siêu thị vẫn đầy hàng, dân tình nhao đi mua 1 tí thôi rồi đâu vẫn vào đó, chỉ thiếu khẩu trang. Dân ta được cái lo xa theo phong trào, lên nhanh xuống cũng nhanh =)))) bài viết thật là hay, cám ơn tác giả, tôi hây tự hỏi thật sự chúng ta đã sử dụng hết cái chúng ta đang có hay chưa hay cứ ôm mọi cái đem về nhà mình trong khi ngững người khác cần lại không có. Hạ tầng bị tàng phá do thiên tai hay con người(chiến tranh) thì có thể xây dựng lại trong 5 hay 10 năm ... Đạo đức văn hóa bị tàn phá thì phải xây dựng lại trong vài thế kỷ! ĐẠO ĐỨC BÁN HÀNG. ĐẠO ĐỨC TIÊU DÙNG . RẤT Ý NGHĨA . CHÚC TÁC GIẢ BÀI VIẾT LUÔN VUI KHỎE Bài viết hay quá Cái kết cuối của bạn nói lên tất cả,dù thế nào cũng mong dịch bệnh sớm kiểm soát,để cuộc sống mọi người trở nên bình yên và bình thường! Ở VN mình mà làm khác theo đám đông là bị soi mói kinh lắm tác giả ạ. Tôi và mấy anh bạn vẫn sinh hoạt, giao lưu như thường mà bị người nhà nói suốt ấy. Thật ra chết ai mà không sợ nhưng số ca nhiễm ở mình quá nhỏ để phải sợ hãi làm đảo lộn mọi thứ. Bản chất virus này nó dai như cúm, mà cúm còn gây chết người gấp nhiều lần, thế mà bao năm nay còn chưa dập tắt được. Hơn nữa, chờ văc xin chắc cũng phải mất cả năm. Nếu cứ sợ nó mãi chắc cả đời phải đeo khẩu trang và ngồi yên một chỗ mất. Cám ơn bài viết của anh. Tôi càng thêm quyết tâm và niềm tin vào một cộng đồng biết quan tâm đến nhau trong tương lai gần, một khi suy nghĩ như anh được lan toả