‘Con vua’ Anh kể, đó không phải lần đầu cậu phản ứng như vậy. Chuyện về cha con anh xảy ra vài năm trước, khi tôi còn làm việc tại khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 1, TP HCM. Người cha đăng ký khám tâm lý cho con, nhưng anh đến một mình vì "cháu không đồng ý đi cùng". Con anh được nuông chiều từ nhỏ. Và bây giờ ở tuổi vị thành niên, anh chị không kiểm soát nổi những yêu cầu của con.Con anh sau đó đến cùng dì. Một bé trai 14 tuổi, cao hơn 1,7 m, xấp xỉ 80 kg. Trong suy nghĩ của cháu, những gì con muốn cha mẹ phải thực hiện.Sau ba buổi gặp, cậu bắt đầu thổ lộ nhiều hơn. Cậu bảo "luôn cảm thấy dễ nổi giận với ba mẹ" và thường xuất hiện suy nghĩ, cảm xúc tiêu cực khi đối diện với ba mẹ, nhiều hơn là với người khác. Còn hành vi chống đối của cậu không chỉ xảy ra với cha mẹ mà còn xuất hiện mỗi khi gặp việc trái ý ở trường. Cậu nổi giận khi thầy cô yêu cầu trả bài, vì "sao em phải đi học khi mà em muốn gì được nấy?". Cậu gây sự, đánh nhau với học sinh khác chỉ vì "nhìn mặt nó thấy ghét".Cùng thời gian đó, chúng tôi tiếp nhận bé trai khác 10 tuổi được cả cha và mẹ đưa đến khám. Cháu thường xuyên đánh bạn. Có tuần, cháu đánh ba bạn bầm mắt, chảy máu mũi. Người cha không hiểu và không nghĩ con mình có vấn đề. Anh đi khám chỉ vì hiệu trưởng đề nghị chuyển con sang trường khác nếu tình trạng trên tiếp tục. Tôi nói chuyện riêng với người mẹ, chị kể chồng cũng thường đánh chị và dạy con bằng bạo lực từ nhỏ. Người cha xem hành vi bạo lực của con là bình thường nên không muốn thay đổi.Trẻ em, bên cạnh một số rối loạn về phát triển và hành vi như rối loạn phổ tự kỷ, rối loạn tăng động kém chú ý... còn có rối loạn hành vi gây rối.Rối loạn này thường được biết thông qua hai dạng: Rối loạn thách thức chống đối với biểu hiện đặc trưng là gây rối bằng lời nói như cãi lộn, trêu chọc người khác, chống đối, đổ lỗi cho người khác; Rối loạn cư xử, biểu hiện qua những hành động như bắt nạt, đánh nhau, đập phá đồ đạc, độc ác với người và con vật, lừa dối, trộm cắp. Những trẻ này không nhận thức được những hành vi gây rối là không phù hợp; hoặc nếu nhận ra cũng không có khả năng tự thay đổi.Nhiều nghiên cứu cho thấy 2% - 10% trẻ em trong độ tuổi đi học có rối loạn hành vi gây rối, nếu không được xử trí phù hợp có thể trở thành tội phạm chống đối xã hội khi lớn lên. Một trong những yếu tố liên quan mật thiết đến căn bệnh là cách dạy con không phù hợp.Khi tôi viết bài "Bạo hành con ruột", vẫn có những phụ huynh không tin rằng kỹ thuật dạy con không bạo lực thực sự hiệu quả so với kỷ luật bằng đòn roi. Đòn roi có thể hiệu quả ngay lập tức, nhưng hậu quả lâu dài và rất khó lường. Mức độ lỳ đòn của trẻ sẽ tăng theo năm tháng. Những kiểu mẫu cư xử bạo lực của phụ huynh có thể trở thành bản sao mà trẻ sẽ cư xử với người khác hoặc dạy con mình sau này. Ở khía cạnh khác, cách đối xử bạo lực của cha mẹ cũng để lại những di chứng tâm lý cho con. Nhiều người già rồi vẫn còn mang đau đớn tinh thần bởi bạo hành thời thơ ấu.Nhiều nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy hình thức dạy con khắc nghiệt vẫn khá phổ biến. Một khảo sát của Tổng cục Thống kê năm 2014 trên 10.000 phụ huynh cho biết, chỉ 15% phụ huynh cho rằng cần phải sử dụng la mắng và đòn roi, nhưng gần 70% đã sử dụng những hình thức này trong vòng một tháng trước thời điểm khảo sát. Tôi tự thực hiện một khảo sát riêng năm 2019 với 365 người và thấy, 90% phụ huynh đã la mắng, 80% đánh con ít nhất một lần.Ngược lại, vẫn có những phụ huynh nhầm lẫn giữa cách dạy con không bạo lực và sự nuông chiều. Làm theo ý muốn của trẻ mà không đặt ra giới hạn cũng có thể tạo ra những đứa trẻ có hành vi gây rối, gọi là "hội chứng con vua".Dạy con bằng kỹ thuật không bạo lực được hình thành trên lập luận của ngành tâm lý và bằng chứng khoa học. Các chương trình huấn luyện cho phụ huynh những kỹ thuật này như Positive Parenting Program - Triple P (tạm dịch: Chương trình dạy con tích cực - ba chữ P) của Australia, Incredible Years (Những năm diệu kỳ), Parent Management Training - Oregon Model (Huấn luyện kỹ năng quản lý cho phụ huynh - Mô hình Oregon), Parent-child Interaction Therapy (Trị liệu tương tác phụ huynh và con) của Mỹ đã được chứng minh có hiệu quả trong việc giảm hành vi gây rối ở trẻ, cải thiện kỹ năng dạy con không bạo lực, sự tự tin và sức khỏe tinh thần của phụ huynh.Con cái, dù ở bất kỳ tuổi nào, vẫn cần giáo dục nếu chưa biết thế nào là hành vi phù hợp. Dù được khen khi hành xử đúng, trẻ vẫn cần bị phạt khi có hành vi không mong đợi. Nhưng thay vì đánh đòn hay la hét, việc phạt con sẽ tập trung vào cách lấy đi hoặc giảm bớt những nhu cầu trẻ đang có. Mục tiêu ưu tiên của phương pháp này là tạo cho trẻ nhiều hành vi tốt; từ đó, chuỗi hành vi không mong đợi tự mất đi.Vô số "bí kíp" dạy con đang được quảng bá nhiều nơi nhưng khó kiểm chứng. Ta cũng dễ dàng mua các loại sách về cách dạy con của người Nhật, người Do Thái... nhưng câu hỏi là có thích hợp và hiệu quả thực sự với văn hóa Việt? Tôi nghĩ rằng, không bao giờ thừa khi duy trì nền tảng "Nhân - Lễ - Nghĩa - Trí - Tín" trong văn hóa Việt Nam với "nghề" dạy con. Bên cạnh đó, ta tôn trọng và chấp nhận suy nghĩ khác biệt, từ đó khơi gợi sự tự tư duy và chọn làm điều đúng ở trẻ.Dạy con cũng là hành trình tự sửa mình của người lớn.Phạm Minh Triết Nhận định con trẻ là "tấm gương" phản ánh cha mẹ cũng không quá! Bởi thực tế giáo dục gia đình luôn là nền tảng đầu tiên, xuyên suốt chi phối tới sự trưởng thành và hình thành nhân cách mỗi người; kế đó mới xét tới nhà trường & xã hội.Hội chứng "con vua" xét đến cùng là hệ quả của việc nuông chiều con thái quá, thương con sai cách, thậm chí từ quan điểm giáo dục sai lạc mà thành.Không ít bậc cha mẹ trải qua ấu thơ khó khăn, thiếu hụt về vật chất; khi có điều kiện không muốn con "cơ cực" chịu "vết xe đổ" như mình ngày trước, ngỡ tưởng rằng vật chất có thể bù đắp cho trẻ tất cả.Lại có phụ huynh nghĩ, mình bận rộn, để con không "làm phiền", cứ giúi vào tay con Ipad hay thiết bị thông minh nào đó, vậy là mình thoải mái lo việc khác.Lại có người đề cao cảm xúc của trẻ thái quá, đến mức khi cái Tôi con quá lớn, cảm xúc tiêu cực lấn át cũng không hay.Những tác nhân nghe nhìn, qua mạng xã hội, các kênh truyền thông thiếu sự định hướng cũng vô hình làm lệch đi hành xử - nhân cách trẻ khi không được định hướng đúng đắn...Ở thời đại mà điều gì từ người lớn cũng thái quá (quá ít thời gian để làm bạn với con, quá xem trọng vật chất, quá nhấn mạnh thể diện hay cái Tôi...) thì hội chứng "con vua" song hành cùng "hội chứng con một" ắt là điều không khó để lý giải. Để con trẻ đi đúng hướng, mỗi người lớn chúng ta nên tự sửa mình trước hết. Mọi lời giáo huấn không thể như "thân giáo" - qua hành xử, lời nói mà ngấm sang con trẻ vậy! Dạy con cũng là hành trình tự sửa mình của người lớn. Triệu like! Tôi cũng thừa nhận dạy con bằng bạo lực khó đạt kết quả mong muốn, nó được thấy ngay tại GĐ tôi. Nói thực khi tôi còn trẻ thuộc dạng ''trèo me, trèo sấu'' dĩ nhiên nhận được nhiều đòn roi của cả cha lẫn mẹ dù tôi luôn có thành tích học tập đáng khen. Nhiều năm sau, khi con tôi đến tuổi đị học hai năm đầu tôi thường đánh mắng cháu khi cháu không hoàn thành bài tập cũng do lúc ấy tôi bị áp lực thành tích học tập của con và thiếu kỹ năng sống , khi nhận thấy sai lầm từ lớp 3 tôi không bao giờ đánh mắng chỉ khuyên nhủ cháu cố gắng nhất có thể. Cho đên nay mỗi khi nhớ đến những lần dùng đòn roi tôi thấy ân hận vô cùng , thú thực nhiều lúc muốn xin lỗi con nhưng vẫn chưa đủ can đảm. Nay cả 2 cháu đều du học Châu Âu điều đó an ủi tôi rất nhiều. Tôi muốn nói rằng xin các bậc làm cha, làm mẹ phải hết sức bình tĩnh khi con trẻ học tập không được như ý chỉ nên động viên các cháu cố gắng học tập chứ không nên ép quá đáng vì không phải đứa trẻ nào cũng có trí tuệ như kỹ sư, bác sĩ được. Thường thì ko mấy ai giữ được bình tĩnh để dạy con sau 1 ngày làm việc mệt nhọc.Chồng phó mặc cho vợ,vợ phó mặc cho điện thoại rồi đến nhà trường.Vậy nên tôi rất phản đối việc đẻ nhiều,sẽ vô cùng khó để dạy tất cả nên người ngay cả với nhà giàuVấn đề này sẽ ko đi đến hồi kết nên chúng ta chỉ có thể làm tốt việc của mình,tôi thấy ngoài chuyên gia tâm lý thì môi trường quân đội là tốt nhất cho bọn trẻ Các cụ ta có câu : "Sinh con rồi mới sinh cha". Từ khi có con tôi mới hiểu hết ý nghĩa của câu nói đó. Hành trình dạy con cũng là hành trình tôi tự hoàn thiện bản thân để có thể trở thành người cha tốt, để con tôi phát triển khỏe mạnh về cả thể chất lẫn tinh thần. Trước đây tôi rất dễ nổi nóng, quát tháo nhưng từ khi có con, tôi tự nhận thấy mình đã học được tính nhẫn nại. Theo tôi quá trình học hỏi để làm cha mẹ tốt không phải là một quãng thời gian mà kéo dài suốt đời, theo từng giai đoạn phát triển của con. Cha mẹ mải làm nên ít chơi với con, ở nhà cho coi TV, điện thoại để làm nên càng khó dạy khi muốn dạy vì tính kiên trì để chơi với trẻ thật khó với nhiều người. Cha mẹ bạo lực , nóng tính gây ảnh hưởng rất nhiều đến con cái. Trong gia đình tôi bố tôi là một người rất gia trưởng và độc đoán luôn mắng chửi mẹ con tôi như con ở chỉ vì những lý do vớ vẩn. Dần dần lớn lên tôi mới ý thức được tính tình của hai chị e tôi bị ảnh hưởng qua nhiều bởi bố, luôn nóng giận mất kiểm soát, thực sự nhiều lúc do ức chế mà cãi nhau lại với bố hay khồng kiềm chế được chỉ nghĩ muốn tự tử. Giờ đã ngoài 30 tuổi mà tôi không muốn lập gia đình vì sợ lấy phải người như bố, sợ xấu hổ với thông gia vì cách cư xử của ông. Thật sự những đứa trẻ có vấn đề tâm lý điều đầu tiên và quan trọng nhất là bố mẹ chúng nên xem lại bản thân và cách dạy con của mình. Dạy được con trước hết phải dạy được bản thân mình. Khi bắt đầu suy nghĩ tới việc có con tôi nghĩ mình sẽ phải từ bỏ rất nhiều thói quen sinh hoạt, vui chơi giải trí của mình, hy sinh nhiều niềm vui trong cuộc sống, các mối quan hệ, thời gian... Để nuôi dạy con được tốt. Thế nên tôi đã bỏ cuộc. Mình không có con nên coi cháu ruột như con mình, cháu mình rất được cưng chiều từ nhỏ, khi cháu mới 6 tuổi đi học lấy tiền mẹ 100k vnd, cô giáo gọi điện về báo phụ huynh. Lúc đó, mình nói với cháu, nếu con tái phạm lần nữa cô hai sẽ phạt con, con muốn bao nhiêu roi, cháu mình nói 14 roi, Lần thứ 2 cháu tái phạm, mình nói con có nhớ con nói gì không? Nó nói nhớ và mình đánh 14 roi vô tay. Sau đó mình vẫn thấy chưa ổn, và lên kế hoạch dạy cháu. Mình đưa cháu ra ngoài đường chỉ những cụ già ăn xin, ngồi co ro dưới mưa.Mình hỏi cháu biết vì sao không? Cháu nói không biết. Mình nói vì họ không có tiền đó. Bây giờ cô hai cho con tìm những người già ăn xin, con lại nói vơi họ là cháu và cô hai sẽ tặng thức ăn cho bà. Và cháu đã làm điều đó, mình lại đưa cháu tới trung tâm trẻ mồ côi, hai cô cháu cùng phát quà. Và mình giải thích tại sao họ như vậy. Sau đó, mình hỏi cháu mình con có thấy con may mắn sống trong gia đình này không? Nó nói có. Và từ đó trở đi, không lấy một xu của mẹ nó. Điều đó đã để lại ấn tượng rất mạnh trong đầu một đứa trẻ. Sau này, mỗi lần về nước là cháu mình dặn mình chở em vô trại trẻ mồ côi, thả cá phóng sanh. Không hề đòi hỏi bất cứ cái gì mắc tiền.Dạy một đứa trẻ thật ra không khó nếu bạn suy nghĩ ra những phương cách tốt nhất để dạy một đứa trẻ. Đừng đánh đồng dạy con bằng roi là bạo lực. Thủa nhỏ tôi bị đánh đòn có 2 lần, mỗi lần chỉ 2 roi nhưng tôi luôn cảm ơn ba tôi đã làm vậy. Cái chính là cha mẹ có biết dùng roi để dạy con hay không thôi. Nếu dùng đúng thời điểm, đúng liều lượng thì hiệu quả sẽ rất cao. Nếu cha mẹ bất lực trong dạy con thì dùng gì cũng vô ích Một lý do đơn giản là chúng ta có một quan niệm rất cổ là cứ sinh và dưỡng là chính, vấn đề giáo lại gửi ra ngoài xã hội mà ít xem xét khía cạnh làm người cho con cái ta.Trước đây theo truyền thống thì có cái gọi là gia pháp...nghĩa là phép nhà...cho dù là con quan lại giàu có, người phục dịch lớn nhỏ. Nhưng gia pháp có truyền đời, mẹ già nhưng nếu muốn trị con (con có thể làm ông bà rồi) thì vẫn phải chịu trận công khai ...trước mặt con cháu.Chứ không thể nhờn.Con cái hiện nay gần như bị cha mẹ và ông bà không quan tâm lắm đến phép tắc sinh hoạt cũng như mọi thứ trong nhà.Con tôi dạy không như thế, kể cả con trai con gái, phải tự lập và không được hỗn, đến đời cháu thì không dám nói, tôi chỉ làm bạn với cháu, nhưng không chiều. Dù cháu tôi đang bé tí. Không bao giờ thừa khi duy trì nền tảng "Nhân - Lễ - Nghĩa - Trí - Tín" trong văn hóa Việt Nam với "nghề" dạy con. Bên cạnh đó, ta tôn trọng và chấp nhận suy nghĩ khác biệt, từ đó khơi gợi sự tự tư duy và chọn làm điều đúng ở trẻ.Một bài học hay dạy con, cảm ơn bác sĩ! Khi người ta dạy người khác một cách nghiêm túc về bất cứ thứ gì thì có nghĩa là người ta đang hoàn thiện mình thêm về thứ đó. Từ 1 đến 6 tuổi là thời gian kim cương để dạy con hình thành tính cách, 7 tuổi -11 tuổi là thời gian vàng để dạy con quy tắc, thói quen học tập, sau 12 tuổi con đã hình thành tính cách riêng, rất khó để điều chỉnh. Tôi không tán dương dạy con bằng đòn roi nhưng cũng không cho rằng bạo lực con cái là thất bại. Tôi nay tuổi cũng đã gọi là già nhưng mỗi khi đứng trước bàn thờ bố mẹ tôi vẫn khấn thầm ghi ơn công lao nuôi dưỡng dạy dỗ của bố mẹ dù rằng tuổi ấu thơ của tôi cũng thường xuyên nhận lãnh đòn roi của bố. Sử dụng đòn roi với lý trí kiểm soát sau khi đã suy xét cẩn thận cùng lời lẽ trầm tĩnh phân tích sự sai trái đúng sai cho con hiểu vẫn là tốt trong chuyện dạy con.