Quyền được sai Có những sự lung lay, thay đổi đó là bởi người trẻ chưa thể có tất cả trải nghiệm để trả lời đúng câu hỏi họ muốn gì. Hơn nữa, việc định hướng nghề nghiệp có thể lạc hậu nhanh chóng trước sự chuyển biến cực kỳ nhanh của thế giới bên ngoài.Câu chuyện gần đây tôi gặp minh chứng cho điều này. Arthur, một trong những sinh viên giỏi nhất của tôi, vừa gọi điện nhờ tôi viết thư giới thiệu để đi học lại.Arthur đang làm việc tại một trong ba ngân hàng đầu tư lớn nhất thế giới và vừa tham gia vào một thương vụ lên trang nhất của nhiều tờ báo tài chính hàng đầu vài tháng trước. Sếp của Arthur - cũng là người quen của tôi - nhận xét cậu ấy có tương lai xán lạn, và có thể là một trong những người trẻ nhất được thăng tiến trong nhóm của mình. Nhưng Arthur muốn đổi nghề.Arthur nộp hồ sơ học công nghệ phần mềm tại một trường hàng đầu lĩnh vực này ở Anh nên cần thư giới thiệu.Khi tôi hỏi vì sao muốn đổi nghề, cậu bảo, vì cảm thấy ngành đầu tư tài chính, quỹ đầu tư mạo hiểm... đều đang không theo kịp những thay đổi của công nghệ. Có nhiều bài toán thú vị mới cậu muốn giải quyết và cậu không còn cảm thấy thích hợp với môi trường của ngân hàng đầu tư.Đây chỉ là một trong rất nhiều sinh viên làm trái ngành hoặc muốn đổi ngành, đổi nghề mà tôi nhìn thấy. Trong thế giới thay đổi hiện nay, ngày càng có nhiều loại việc làm mới xuất hiện, và các việc làm cũ mất đi. Những gì một người trẻ muốn hôm nay có thể không còn là thứ họ muốn nữa ngày mai.Covid-19 góp phần làm cho sự thay đổi còn nhanh hơn và phức tạp hơn. Không ai có thể tưởng tượng một nền kinh tế thương mại điện tử trên nền Tiktok đang hình thành và tăng trưởng doanh thu cực nhanh. Nhiều văn phòng đang được rao bán ở Anh để chuyển đổi mục đích sử dụng sang làm nhà kho cho các công ty bán hàng qua mạng. Nhiều ngân hàng đang trả hàng trăm nghìn USD một năm để thuê vài Tiktoker hoặc Youtuber giới thiệu sản phẩm đầu tư. Vài người họ mang lại doanh thu cao hơn cả đội ngũ tư vấn tài chính ngồi tại một chi nhánh.Làm việc trái ngành, vì vậy, không còn hệ trọng. Thậm chí làm đúng ngành rồi vẫn muốn đổi nghề cũng trở nên bình thường. Không có chuẩn mực chung nào để đánh giá những thay đổi đó là xấu hay tốt. Chọn sai, thậm chí chọn đúng, rồi chọn lại là một phần của tiến trình sắp trở nên bình thường mới.Tuy nhiên, có một rào cản đối với giới trẻ Việt Nam. Đó là chi phí cho "quyền chọn lại" rất đắt. Học phí đại học ở Việt Nam hiện là cao so với thu nhập bình quân. Các trường kinh tế tầm trung áp dụng mức thu 4-5 triệu đồng/ tháng; khối ngành y, dược 7-10 triệu đồng/ tháng. Trong khi, khảo sát của Tổng cục Thống kê cho thấy thu nhập bình quân năm 2020 của người Việt đạt khoảng 4,25 triệu đồng/người/tháng. Như vậy, một hộ gia đình, gồm hai vợ chồng, đi làm cả tháng chỉ đủ dồn sức nuôi một sinh viên đại học top giữa (bao gồm học phí và sinh hoạt phí), và không thể kham nổi chi phí đại học top đầu.Điều đó khiến cho việc "chọn sai thì chọn lại" trở thành đặc quyền của một số bạn trẻ trong gia đình có điều kiện. Những người khác loay hoay với lựa chọn không đúng của mình, và có thể sẽ vật vờ với công việc không yêu thích suốt thời gian còn lại.Arthur vay tiền của chính phủ để đi học và thấy sai, cậu lại vay tiền học lại. Arthur tất nhiên phải gánh những khoản nợ lớn hơn, nhưng cậu chỉ bắt đầu phải trả khi thu nhập vượt qua một ngưỡng nào đó. Trong số các quốc gia EU, Anh chi mạnh nhất cho các khoản vay sinh viên. Theo số liệu mới nhất từ Quốc hội, có tới 20 tỷ bảng chi cho 1,5 triệu sinh viên mỗi năm. Nợ xấu từ chính sách tín dụng sinh viên ở Anh cũng cao hàng đầu châu Âu. Chính phủ phải gánh những khoản đó và xóa nợ sau 25 hay 30 năm, tùy vào khoản vay.Xã hội chấp nhận gánh lấy một phần chi phí cho người trẻ đi học, chính phủ làm mọi cách trong khả năng để duy trì cho người trẻ quyền được chọn lại. Lập luận của người Anh là, để có khoảng một phần ba đến một nửa dân số tiếp cận giáo dục đại học, số dư nợ tín dụng này là khoản không hề nhỏ. Nhưng toàn xã hội sẽ được hưởng lợi từ một dân số được giáo dục tốt. Người dân được hưởng lợi từ những bác sĩ giỏi, yêu nghề; những chính trị gia sáng suốt và tâm huyết; những nghệ sĩ tài năng, có thể nâng cao thị hiếu thẩm mỹ và giá trị văn hóa cho số đông...Chương trình Tín dụng sinh viên ở Việt Nam được triển khai từ năm 2007. Theo quan sát của tôi, chính sách này chưa hấp dẫn. Các số liệu cũng nói như vậy. Theo báo cáo của Ngân hàng Chính sách xã hội TP HCM, đến tháng 3/2022, tỷ lệ cho vay sinh viên chỉ chiếm 4,8% tổng dư nợ của ngân hàng. Tỷ lệ này so với năm 2021 không tăng, dù các gia đình vừa trải qua đại dịch, khó khăn hơn về tài chính.Có một số lý do. Thứ nhất là mức trần cho vay thấp, không đủ để sinh viên trang trải học phí. Từ 19/5, mức vay tối đa là 4 triệu đồng mỗi tháng, sau khi đã điều chỉnh tăng so với mức 2,5 triệu duy trì nhiều năm. Theo thống kê của Bộ Giáo dục, chi phí học tập (gồm học phí và sinh hoạt phí) của một sinh viên hiện khoảng 6,5-9,5 triệu đồng một tháng. Mức 4 triệu chỉ đáp ứng được 61% mức chi tối thiểu và 42% mức chi tối đa.Thời hạn vay của chương trình cũng quá ngắn - tối đa 10 năm, so với Brazil (12 năm), Nhật Bản (18 năm), Malaysia và Hàn Quốc (20 năm), Trung Quốc (23 năm).Điều bất cập thứ ba là mức lãi suất - thời điểm năm 2021 là 6,6%/năm - khá cao so với các đối tượng ưu đãi khác của ngân hàng chính sách xã hội, như cho vay trồng rừng 1,2%/năm, cho vay nhà ở 3-4,8%/năm.Điểm thứ tư là chương trình này khá hẹp về đối tượng thụ hưởng, chủ yếu dành cho các sinh viên mồ côi, gia đình khó khăn hoặc gặp rủi ro về bệnh tật, thiên tai... nên nó mang tính chất của một chính sách bảo trợ xã hội hơn là một chính sách đầu tư cho giáo dục.Với những lý do trên, nhiều người trẻ thậm chí không đủ yên tâm vay để "chọn đi", chưa nói đến "chọn lại".Ai có thể chọn sai, và có quyền được sai trong một thế giới đầy thay đổi ngày nay. Điều quan trọng là làm sao để người trẻ được tự do tiếp cận giáo dục đại học và được sử dụng quyền chọn lại ít tốn kém nhất.Hồ Quốc Tuấn Học là một cách để tận hưởng cuộc đời. Chúng ta có thể học để thấy cái hay/ cái đẹp trong một lĩnh vực, để thấy sự sâu sắc và đồ sộ của một ngành học, để thấy sự phong phú và đa dạng của cuộc đời... Nhờ đó mà có tầm nhìn rộng mở hơn, có tâm thế bao dung hơn, có những lựa chọn đúng đắn hơn, và có những đóng góp hiệu quả hơn cho công việc, cho xã hội.Với mục đích của sự học là như thế, thì không còn có khái niệm "học trái/ làm trái nữa", cũng không có khái niệm "chọn sai/ làm sai" nữa. Vấn đề chỉ là các sự Trải nghiệm khác nhau, và càng về sau thì con người càng biết lựa chọn những trải nghiệm đúng đắn/ phù hợp/ đẹp đẽ hơn cho bản thân mình và cho xã hội thôi. vậy mà có một số bộ phận người lớn phán xét những "người vừa mới lớn" học đại học làm gì, học cho cố rồi ra làm trái ngành Việc chọn sai ngành hay làm trái ngành nói chung cũng là khá bình thường, mỗi người đều có quyền làm lại, không ai ngăn cấm hết. Nhưng yêu cầu xã hội hỗ trợ cho việc đó thì nói chung là khó, tiền bạc thì có hạn và chúng ta không thể cùng lúc ưu tiên tất cả mọi thứ được. Bài viết hay quá VN không nên áp dụng giống như Anh, nếu nhiều người tài quá không sử dụng hết lại đi nước ngoài thì phí. Hoàn toàn đồng ý với việc chọn lại. Tôi năm nay 36 tuổi cũng đã chọn lại 2 lần. Tuy nhiên, tôi không đồng ý với nhận xét rằng chi phí học đại học ở VN quá đắt, và việc vay học đại học là tối ưu. Rất nhiều người Mỹ vẫn đang vật lộn với khoản vay sinh viên. Theo tôi nghĩ học đại học nên là quyền và trách nhiệm của từng người, là bài toán kinh tế mà họ phải tự lựa chọn. Ngoài ra, là một chủ doanh nghiệp gia đình, tôi cũng thường xuyên tài trợ cho nhân viên học lên đại học (từ cao đẳng hoặc trung học) nếu thấy họ có khả năng và thái độ làm việc tốt. Mọi người nên chứng minh năng lực thực tế của mình trước khi lẩn quẩn trong vòng lặp bằng cấp. Mình thấy nên áp dụng hình thức vào học đại cương trước, chọn ngành học sau như ở bên Mỹ vậy. Cứ thi vào sau đó tham gia các lớp học đại cương trong trường, nếu thấy thích các môn đại cương của ngành nào thì sang năm 2 đăng kí vào ngành đó, thay vì chọn luôn khi vào trường. Hơn nữa cũng nên linh động cho phép chuyển đổi ngành học trong trường, miễn sao đảm bảo sinh viên không theo học ngành có điểm chuẩn cao hơn điểm thi của mình là được. Cộng thêm, các trường nên suy nghĩ có thêm hệ thống minor, nghĩa là ngành học phụ. Các trường ở Việt Nam thường chỉ có học song ngành, học 2 ngành rất nặng, vì bạn phải học nhiều môn hơn, nhiều sinh viên không sắp xếp được thời gian. Minor thì lại khác, bạn chỉ cần đăng kí một vài một môn, thường chỉ 8 - 10 thay vì đến 20 - 30 môn nếu học song ngành nên bạn vừa có kiến thức ở ngành 2 mà không cần phải học full tất cả các môn ở ngành 2. Em thấy bài viết mới so sánh được về mặt chính sách xã hội tại EU và VN trong việc vay tiền đi học. Và thực ra khi so sánh khía cạnh này thì còn phải xét đến yếu tố văn hoá của người Việt và người châu Âu trong hoạt động tín dụng rất khác nhau. Còn về mức thu của các trường một tháng so với mức thu nhập một tháng thì chỉ có số liệu ở VN chứ cũng không có số liệu để đối chiếu với ở EU. Con số mức thu bình quân của các trường mỗi tháng em thấy cũng không rõ nguồn gốc số liệu ở đâu. Ví dụ như tại FTU hoặc tại NEU, 2 trường kinh tế top đầu thì chương trình tiêu chuẩn cũng chỉ từ 10-12tr/kỳ kéo dài 4-5 tháng. Mong giáo sư đưa ra số liệu chứng minh bài viết cụ thể hơn. Đất nước ta còn nghèo, cái gì đụng đến tiền cũng đều phải suy tính kĩ. Giả sử nếu sinh viên mỗi năm cứ nghĩ rằng Ừ thôi cứ vào học thử, rồi hai năm sau chán lại đổi ngành khác thì sẽ vô tình khiến các sinh viên không trân trọng cơ hội được học, rồi chi phí tín chỉ, sinh hoạt phí cùng nhiều khoản chi khác mà chính phủ, gia đình lại phải gánh, như vậy cũng không tốt tí nào. Cái đầu tiên cần phải giáo dục cho giới trẻ là chịu trách nhiệm cho quyết định và hành động của bản thân. Từ việc chọn ngành học cho đến chọn việc làm họ phải chịu trách nhiệm cho bản thân và chịu trả giá cũng như tận hưởng thành quả của những quyết định và hành động đó. Họ có quyền chọn lại nhưng đừng kêu gào nhà nước phải giúp đỡ hay bao cấp cho họ. Cá nhân tôi cho rằng các trường đại học hiện nay thu học phí quá thấp ko thể lấy thu bù chi và nâng cao chất lượng giáo dục, cơ sở vật chất, công nghệ bắt kịp thế giới. Tư nhân hoá và xã hội hoá toàn bộ các trường đại học mới là giải pháp tốt nhất cho tương lai giáo dục VN Khi đến tuổi trên 18, các bạn đã có quyền tự quyết cho bản thân. Bạn bè tôi học cao đẳng xong không thấy ổn tự làm thêm rồi thi lại đại học, ra trường làm chuyên ngành CNTT. Riêng tôi tốt nghiệp CNTT nhưng không thấy mình phù hợp cũng vừa đi làm vừa học thêm chuyên ngành khác và đổi ngành. Đừng bảo dựa vào tài chính gia đình để coi chọn lại là khó khăn. Khi bạn có quyết định thì tự bản thân phải có kế hoạch của bản thân chứ không phải gia đình. Bản thân cậu học sinh của bạn cũng chuyển ngành là từ thu nhập bản thân, sao lại so sánh với dựa dẫm gia đình? Học và hành có thể khác xa nhau. Học chỉ là những kiến thức cơ bản của một chương trình nào đó. Còn làm thì vô cùng còn phải học mãi, học suốt đời mới làm được tốt. Vấn đề ở Việt Nam hiện nay nói riêng học nghề này cũng vậy,có thể chọn đi, và chọn lại. Vấn đề là có bản lĩnh hay không mà thôi. Kinh nghiệm các nước là quý nhưng ko thê dập khuôn.Nước Anh giàu nên cho sinh viên vay vậy chứ vn mà dập khuôn thì lấy đâu ra tiền cho vay vậy đượcCũng như con nhà giàu thì có thể đi học trường học phí cao , xe trang bị tốt , nhà mua sẵn cho ở, học xong rồi lại tiếp tục học lên cao hơn chứ con nhà nghèo thì lấy đâu ra tiền mà được hưởng vậyBên Anh ng mà nước khuyến khích 6-70% học đại học , chứ vn thì như vậy quá lãng phí tiền của xh gia đình , nên mới có khuyến khích cho học nghề cáo đẳngVí dụ như bên Anh xa vời lắm đồng ý với GS về việc chọn ngành, đại đa số xung quanh mình xưa toàn đám gà công nghiệp, cha mẹ đặt đâu, con thi đấy, nhiều đứa còn không biết vô học ra làm cái gì. Còn việc vay thì cơ bản có thể gói trong khối công lập như cách Singapore đang làm, thấy hiệu quả và tránh dàn trãi Con trai tôi nay 23t đã chọn lại 03 lần kể từ lớp 10 kết quả cho tới giờ thấy rất ok