Doanh nghiệp cần gì? Hơn 20 năm làm việc với các doanh nghiệp, tôi đã chứng kiến nhiều cái khó của họ. Vài tháng trước, tôi có trao đổi với lãnh đạo sở một số tỉnh phía Nam nhằm nắm bắt nhu cầu doanh nghiệp. Các anh chị cho biết, bên cạnh nguồn vốn, doanh nghiệp đề xuất làm thế nào để các quy định pháp luật trở nên đơn giản, dễ nắm bắt, tạo thuận lợi cho họ trong việc tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ. Doanh nghiệp cũng mong muốn được hỗ trợ kịp thời khi có khó khăn, vướng mắc. Một số doanh nghiệp từng gặp phải các vấn đề bất cập của chính sách và đã nỗ lực phản ánh với địa phương hoặc cơ quan chức năng. Nhưng thời gian chờ đợi giải quyết quá lâu, đến khi được triển khai hoạt động hỗ trợ, doanh nghiệp đã vụt mất cơ hội kinh doanh, tệ hơn là đã phá sản.Một doanh nghiệp ở Bà Rịa - Vũng Tàu nhập loại bình chứa gas có thể tái sử dụng nhiều lần để tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, cơ quan hải quan gặp khó khăn trong việc áp đúng mức thuế với bình chứa vì loại hàng hoá này không nằm trong danh mục quy định. Trong khi chờ đợi đơn vị hải quan tham vấn các cấp liên quan, doanh nghiệp không nhập được hàng, chấp nhận tồn đọng vốn rất lâu.Trong quá trình xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, chúng tôi nhận được hai loại câu hỏi. Loại thứ nhất có thể đến từ bất cứ doanh nghiệp nào, hỏi về cơ quan sẽ hỗ trợ họ khi gặp khó khăn. Để trả lời câu hỏi này, chúng tôi cố gắng đưa vào luật, văn bản dưới luật những hình thức hỗ trợ nhắm đến số đông hoặc tất cả doanh nghiệp, liên quan đến tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, giảm thiểu chi phí tuân thủ về tài chính và thời gian cho doanh nghiệp; hoặc liên quan đến việc cung cấp thông tin cần thiết cho doanh nghiệp.Câu hỏi thứ hai thường đến từ nhà quản lý, hoặc các cơ quan quốc hội, rằng, ngân sách nhà nước có hạn, làm sao có thể hỗ trợ tất cả doanh nghiệp. Với câu hỏi này, chúng tôi cố gắng xây dựng các chương trình, dự án có trọng tâm, liên quan đến các đối tượng doanh nghiệp cụ thể, để ngân sách bỏ ra đem lại hiệu quả cao nhất. Vì không một quốc gia nào, dù đông dân, giàu có đến đâu, đủ nhân lực, ngân sách để hỗ trợ trực tiếp tất cả doanh nghiệp.Có hai câu chuyện về cách thức hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ ở nước ngoài tôi được học đã lâu nhưng đến giờ vẫn thấy khó quên. Năm 2006, khi tổ chức một đoàn học tập kinh nghiệm ở một số nước châu Âu, chúng tôi biết Đan Mạch có một quỹ từ nguồn ngân sách nhà nước, hỗ trợ doanh nghiệp thông qua việc xem xét các phương án kinh doanh khả thi để qua đó có thể tài trợ tối đa một triệu euro. Nội dung này không quá mới. Điểm mới xuất hiện khi trong đoàn có người hỏi rằng nếu để thua lỗ, mất tiền hỗ trợ của quỹ, doanh nghiệp có phải chịu hậu quả gì không. Câu trả lời từ phía Đan Mạch là không phải chịu hậu quả gì, nếu họ nhận tiền và thực thi đúng phương án kinh doanh được phê duyệt. "Kinh doanh có nhiều rủi ro, nên khi thua lỗ xảy ra, chúng tôi hiểu đây đơn thuần là không may mắn thôi".Câu chuyện thứ hai xảy ra năm 2009 khi tôi dẫn đại diện một số địa phương đến Nhật Bản học về mô hình shindanshi (chẩn đoán viên), nôm na là hình thức chuyên gia tư vấn sâu, được thuê đến đánh giá toàn diện thực trạng doanh nghiệp, trên cơ sở đó đưa ra khuyến nghị để cải thiện hoạt động. Chi phí, tùy lĩnh vực, năng lực và kinh nghiệm của chuyên gia, tương đương 500-1.000 USD/ngày, một kỳ làm việc có thể kéo dài hàng chục ngày. Doanh nghiệp tự tìm chuyên gia phù hợp trên cơ sở dữ liệu do Hiệp hội Shindanshi toàn quốc hoặc thành phố xây dựng và công bố trên web; tự trao đổi, thỏa thuận để ký hợp đồng.Đoàn Việt Nam hỏi các bạn Nhật "Khi các chuyên gia ký được hợp đồng, họ có nghĩa vụ ‘phải làm gì không’ đối với hiệp hội?", phải mất một lúc giải thích "phải làm gì không" nghĩa là "hoa hồng, lại quả", các bạn Nhật mỉm cười cho biết ngoài phí hội viên hàng năm khoảng vài trăm USD, các chuyên gia không phải đóng góp bất cứ chi phí gì dưới bất cứ hình thức nào, và bản thân việc trở thành chuyên gia Shindanshi cũng nhận được sự tôn trọng lớn của xã hội Nhật.Không chỉ khác biệt về tư duy quản lý hay vận hành xã hội, mà sự khác biệt về văn hóa, điều kiện kinh tế cũng làm chúng ta khó áp dụng ngay các bài học của nước ngoài. Nhưng đã đến lúc cần thay đổi để hỗ trợ các doanh nghiệp, doanh nhân một cách sâu sát, hiệu quả hơn.Khi xây dựng báo cáo thực hiện Nghị quyết 10 của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, chúng tôi nhận ra, các doanh nghiệp tư nhân đã đạt những bước tiến mạnh mẽ, không chỉ quy mô quốc gia mà còn ở khu vực, phần nào đó ở quy mô thế giới. Việt Nam có những khách sạn hay khu nghỉ dưỡng được trao giải thưởng đẹp nhất thế giới, đẹp nhất châu Á, lãng mạn nhất thế giới, top 10 điểm đến mới. Doanh nghiệp tư nhân cũng tham gia đầu tư sân bay, đường cao tốc... Đầu tư tư nhân trong một số ngành như xây dựng, phát triển bất động sản được báo chí nước ngoài đánh giá là có sự quản lý hiệu quả, tạo chuyển biến mạnh mẽ so với thời gian trước đó.Gần đây nhất, nỗ lực của các bạn trẻ khởi nghiệp đã thu hút mối quan tâm ngày càng lớn của các quỹ đầu tư và Việt Nam ghi được tên mình trong bản đồ kỳ lân công nghệ (doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được định giá trên một tỷ USD) của thế giới với bốn start-up, trong đó start-up mới nhất chỉ mất ba năm để đạt được mức vốn này.Với bối cảnh môi trường đầu tư kinh doanh vẫn còn những rào cản và ngân sách nhà nước dành cho công tác hỗ trợ doanh nghiệp chưa nhiều như kỳ vọng, rõ ràng các doanh nghiệp, doanh nhân Việt Nam đã nỗ lực phi thường để đóng góp cho xã hội và đất nước. Câu hỏi đặt ra là các doanh nghiệp có thể tăng trưởng thêm đến đâu, nền kinh tế có thể tiến xa thêm đến đâu, nếu môi trường kinh doanh ở trung ương và địa phương được cải cách mạnh mẽ hơn, nếu các cơ quan quản lý thật sự đặt doanh nghiệp là trọng tâm hỗ trợ thay vì cái gì không quản được thì cấm hoặc đặt ra các điều kiện khó dễ.Nhiều năm trước, một sở của Thanh Hóa làm được một việc tuy nhỏ, nhưng rất có ích với doanh nghiệp, đấy là đảm bảo rằng doanh nghiệp đến làm thủ tục hành chính sẽ được hướng dẫn đầy đủ, dễ hiểu để chỉ phải bổ sung thông tin, chỉnh sửa hồ sơ, văn bản... không quá một lần. Không có hiện tượng doanh nghiệp phải đi lại lần này đến lần khác, mỗi lần chỉ để thực hiện một yêu cầu khác nhau. Việc này nếu được thực hiện đồng loạt ở tất cả địa phương, sẽ tiết kiệm rất nhiều thời gian và chi phí cho xã hội.Và nếu nhiều việc nhỏ như vậy cùng đồng loạt được thực hiện, doanh nghiệp có cơ hội thoát khỏi khả năng "chết trước khi được cứu".Khi ra về cùng vị doanh nhân cựu thứ trưởng sau cuộc họp, chúng tôi nói về giá trị của việc trải nghiệm "làm doanh nghiệp khó như thế nào". Nếu cơ quan quản lý đặt mình vào vai chủ doanh nghiệp, đừng tạo thêm rào cản hay chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp, nền kinh tế đất nước chắc chắn sẽ phát triển nhanh hơn, mạnh hơn.Nguyễn Hoa Cương Ý này đã nói lên tất cả: "Nếu cơ quan quản lý đặt mình vào vai chủ doanh nghiệp, đừng tạo thêm rào cản hay chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp, nền kinh tế đất nước chắc chắn sẽ phát triển nhanh hơn, mạnh hơn." Muốn dân giàu nước mạnh thì các Cơ quan, Bộ chủ quản phải gắn bó với doanh nghiệp. Doanh nghiệp muốn làm đúng theo quy định cũng không dễ dàng gì vì có những quy định muốn hiểu sao cũng được. Sợ nhất là anh Thuế và Hải quan, đáng lẽ phải hướng dẫn tường tận, cụ thể cho DN biết và thực hiện nhưng hình như một số cá nhân lại rất muốn DN làm sai để còn biết điều. Khi yêu cầu biết điều vượt quá khả năng của DN thì tranh chấp xảy ra. Câu chuyện ở đây là khó với người khó và rất dễ với người dễ , đơn cử một chuyện xin giấy tờ XD hay xác nhận từ địa phương . Phải nói ông hàng xóm của tôi làm rất dễ và thường tư vấn cho mọi người cách làm . Ai cũng biết cả nhưng mối "quan hệ" đã có mới dễ dàng được . DN thì cũng vậy . NẾU CHINH SÁCH, QUY ĐỊNH ĐỒNG BỘ, RÕ RÀNG; CÙNG VỚI CÁN BỘ CÁC CƠ QUAN CHỨC NĂNG TẬN TÂM DIỆT BỎ RÀO CẢN THÌ DOANH NGHIỆP SẼ PHÁT TRIỂN NHANH VÀ MẠNH. Bài viết rất hay! Cứ thấy khó quản lý là thêm rào cản, làm tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. Nếu ai đó là chủ doanh nghiệp sẽ thấy rất rõ điều này. Chúng tôi cứ "tán dóc" với nhau hoài: muốn bất kỳ 1 chính sách nào được trở nên thiết thực với đời sống, thì cứ cho chính sách ấy tác động thực tế lên môi trường sống của quan chức là hiệu quả ngay. Chẳng hạn đường xá lầy lội lâu ngày không được sửa chữa, hãy để quan chức (chính quyền hay ngành liên quan) đi qua đó nhiều lần, gần như đoạn đường đó sẽ được hoàn thiện nhanh hơn là chờ đợi thái độ thấu hiểu từ...bàn giấy! Không hành doanh nghiệp thì lấy gì mà chia nhau. Chuyện đơn giản chỉ có vậy thôi, sao không ai nói thẳng vậy đi. Các doanh nghiệp cũng không đòi hỏi gì nhiều. Chỉ mong là có cơ chế, luật pháp rõ ràng để mà theo. Hạn chế hoặc bỏ luôn những loại trà, rượu "bôi trơn" là được. Cty tôi là 1 DN-FDI của Hàn Quốc ở Phủ Lý Hà Nam. Mỗi khi làm thủ tục cấp thẻ cư trú cho người Hàn là cả 1 quá trình gian nan mặc dù nhân viên của cty có quá nhiều kinh nghiệm làm việc này, tuy nhiên người Hàn họ không chiu chi tiền không có hóa đơn chứng từ . Vậy nên mỗi 1 cái thẻ cư trú nhân viên phải đi lại rất nhiều lần từ Hà Nam- Hà Nội.mới xong. Cám ơn anh Cương, bài viết đã nói thay nỗi lòng của doanh nghiệp và chủ doanh nghiệp. Câu kết của bài viết rất hay. Chúng tôi là cty XK nhỏ, doanh thu của cty mang ngoại tệ về, tạo việc làm cho người lao động, đóng thuế nghĩa vụ đầy đủ, nhưng thủ tục hoàn thuế vô cùng khó khăn và kéo dài vô thời hạn... Thâm hụt vốn, lãi suất tăng, room tín dụng thu hẹp khiến việc giải ngân khó khăn, trong khi thủ tục hoàn thuế ngoài thanh kiểm tra còn phải chờ xác minh hóa đơn trong nước và xác minh khách hàng ngoài nước... khiến chúng tôi phải nghĩ đến việc ngưng hoạt động, tiến thoái lưỡng nan. Cũng hiểu CQ Thuế cần quản lí DN làm ăn không trung thực, nhưng không phải vì thế mà vơ đũa cả nắm, siết quản lí và tạo nên những rào cản để tất cả các DN khác không thể phát triển. Các DN đã và đang cõng trên lưng rất nhiều khoản chi phí, đặc biệt là các ngành sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội. Thêm 1 thủ tục là thêm 1 khoản chi phí, chưa kể mất rất nhiều thời gian. Nếu không được cải thiện thì đừng mong kinh tế phát triển mạnh Hàng hóa của cty tôi vào luồng đỏ, Hải quan không chấp nhận kết quả thí nghiệm từ đơn vị thứ 3 (quacert) mà kêu sẽ tự đị test tại đơn vị của Hải quan. Giờ đã hơn 1 tháng rồi, DN thì vẫn phải trả chi phí lưu kho ở cảng đều đặn, nhưng gọi điện và lên gặp hỏi có kết quả chưa thì lúc nào cũng bảo là vẫn chưa có kết quả thí nghiệm, vẫn chưa có kết quả thông quan. Trong luật không quy định một mục nào về thời hạn phải trả lời doanh nghiệp, việc có kết quả thí nghiệm chậm cũng là do đơn vị của Hải quan, Vậy những chi phí phát sinh do vấn đề của cơ quan nhà nước DN vẫn phải chịu hằng ngày Ngay cả khi đặt mình vào vai kinh doanh chưa chắc mấy vị lĩnh hội được sự khó khăn của DN, rồi bản ngã hành là chính để có cái gì đó thì tôi nghĩ DN sẽ còn khó mãi mãi Cần số hóa tất cả các thủ tục doanh nghiệp làm với cơ quan nhà nước thì mới quản lý minh bạch và hiệu quả được Không riêng gì doanh nghiệp, ngay đến những người dân bình thường cũng chỉ có nhu cầu vơ bản: bình đẳng trước pháp luật ( bao gồm cả cơ quan, công chức, và toàn bộ hệ thống xã hội hãy thượng tôn luật pháp) trước khi nói tới danh dự hay quyền lợi.