Sứ mệnh của người thầy Triết lý giáo dục là vấn đề đã được xới ra từ ít nhất mười năm trở lại đây, và được cho là nguyên nhân của tình trạng bế tắc, đổi mới và cải cách liên miên mà không có kết quả của hệ thống giáo dục hiện thời. Nhưng hơn chục năm đã trôi qua mà bức tranh cũng không sáng sủa gì hơn, khi đúng dịp 20/11 này, câu chuyện về triết lý lại được các đại biểu quốc hội đặt ra và chất vấn, rằng triết lý giáo dục là gì, tìm ở đâu, vì sao không thấy trong dự thảo Luật giáo dục sửa đổi?Những quan sát, và trải nghiệm của tôi và gia đình, trong năm nền giáo dục khác nhau, cả Á lẫn Âu cho thấy, triết lý giáo dục là một trong những vấn đề cốt tủy của giáo dục. Tuy nhiên, với các nước châu Âu nơi tôi đã có trải nghiệm, thì một phần lớn của triết lý giáo dục đã được mã hóa vào trong hiến pháp và luật pháp nói chung, trở thành một phần của tinh thần thời đại. Phần còn lại, có tính cách lý luận và khoa học, được triển khai dưới dạng triết học về giáo dục. Nhưng với Việt Nam, do đặc trưng văn hóa quen với việc khái quát ngắn gọn, xã hội pháp quyền chưa thực sự trưởng thành, triết học về giáo dục cũng chưa có, nên triết lý giáo dục trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Triết lý giáo dục sẽ không chỉ đóng vai trò định hướng cho nền giáo dục, mà còn mang trong mình âm hưởng của xã hội tương lai mà chúng ta muốn hướng tới.  Riêng tôi, sau nhiều lần thảo luận về triết lý giáo dục, đã đi đến kết luận rằng, chỉ có thể tìm thấy triết lý giáo dục ở sản phẩm đầu ra, tức ở hình mẫu con người mà nhà trường muốn đào tạo, hoặc trong cách thức thiết kế các nguyên tắc vận hành hệ thống giáo dục. Dù tiếp cận ở góc nhìn nào đi chăng nữa, thì triết lý giáo dục của một hệ thống sẽ thể hiện ở sản phẩm đầu ra. Một cách ngắn gọn, triết lý giáo dục chính là câu trả lời ngắn gọn cho câu hỏi: Hệ thống giáo dục hướng đến việc đào tạo con người nào?Câu trả lời của tôi: Đó là con người tự do, có khả năng lãnh đạo bản thân, làm chủ cuộc sống.Vì sao lại như thế? Vì tuy chi tiết có nhiều điểm khác nhau, nhưng về đại thể, sản phẩm đầu ra của các hệ thống giáo dục có thể được chia thành hai nhóm lớn: Con người công cụ và con người tự do. Rõ ràng, trở thành con người công cụ không phải là mục đích sống của chúng ta, cũng không có tính nhân văn và bền vững, nên một nền giáo dục lành mạnh không thể chọn mục tiêu đào tạo con người công cụ, vì bản thân điều đó đã phản lại giáo dục. Vì thế, một thế thống giáo dục lành mạnh bắt buộc phải hướng đến việc đào tạo những con người tự do, thay vì con người công cụ. Về mặt nguyên tắc, triết lý giáo dục một khi đã được xác lập, sẽ trở thành kim chỉ Nam cho mọi hoạt động giáo dục, từ xác định mục tiêu, xây dựng chương trình, lựa chọn phương pháp giảng dạy, đào tạo đội ngũ giáo viên, đến xây dựng cơ sở vật chất, kỷ luật và văn hóa học đường. Cơ chế quản trị và vận hành hệ thống giáo dục cũng không ngoại lệ. Tất cả đều chịu sự định hướng và chi phối của triết lý chung. Do đó, triết lý giáo dục, một khi đã được xác lập, sẽ mang trong mình bản chất của sự độc đoán. Đó là một nghịch lý. Về nguyên tắc, để khắc chế sự độc đoán của triết lý giáo dục, thì bản thân nó phải mang trong mình nội hàm của sự tự do. Nếu không, triết lý ấy sẽ thoái hóa trở thành một sự áp chế độc đoán, và chắc chắn sẽ lạc hậu, bị phản đối và bị thay thế. Chỉ khi nào mang trong mình tinh thần của tự do, thì triết lý giáo dục mới đáng tin, mới thực sự là triết lý giáo dục, thay vì một khẩu hiệu để hô hào. Nhưng để tạo ra hai chữ "tự do" này, còn quá nhiều bài toán chưa được giải trong giáo dục nước nhà.Câu chuyện về con người tự do đang trở thành một vấn đề thực tiễn và bức bách, khi sự phát triển của robot và trí tuệ nhân tạo đang ngày càng lấy đi hầu hết những công việc có tính lặp đi lặp lại. Dự báo của Đại học Oxford cho thấy, trong khoảng 20 năm tới, sẽ có khoảng 50% số công việc hiện giờ sẽ biến mất và được thực hiện bởi các robot. Thoạt nghe, 20 năm tưởng chừng là chuyện đường dài, nhưng trên thực tế, nó là khoảng thời gian tương ứng với việc một trẻ em ở tuổi đi học ngày hôm nay rời ghế nhà trường và để bước vào đời. Vì thế, phụ huynh, và cả các em, có quyền đặt ra câu hỏi: Vậy Nhà trường sẽ đào tạo con tôi trở thành người như thế nào, con người công cụ để cạnh tranh với robot, hay con người tự do, có khả năng đối mặt với những thay đổi mà thời đại công nghệ mang tới?Đối mặt với câu hỏi đó, Nhà trường, đặc biệt là các trường công, không dễ gì có câu trả lời, vì nó thuộc về một vấn đề vĩ mô mà Nhà trường không chịu trách nhiệm và không đủ thẩm quyền để giải quyết. Đó là vấn đề của cả hệ thống giáo dục, và rộng hơn, là của quốc gia.Với các trường tư, vì có thêm không gian để xoay xở, vấn đề sẽ đỡ ngột ngạt hơn và giải pháp cũng sẽ nhiều hơn. Nhưng thực hiện việc này cũng không phải dễ. Phải là những trường hiểu rất rõ, nắm rất vững về giáo dục và rất tâm huyết với giáo dục, thì mới có thể xoay chuyển được. Giờ xin trở lại với câu chuyện của ngày hôm nay, câu chuyện của người thầy trong những ngày tháng 11: Trong bối cảnh triết lý giáo dục của chúng ta còn mù mờ như thế, thì các nhà giáo phải làm gì? Cụ thể hơn, khi cả hệ thống giáo dục còn đang bế tắc về triết lý, khi bốn chữ "triết lý giáo dục" không xuất hiện trong Luật giáo dục và Dự thảo sửa đổi, thì nhà giáo phải làm gì, phải dạy như thế nào? Xin thưa, sứ mệnh đích thực của giáo dục là nâng đỡ và phát triển con người. Tương tự như bác sĩ, có thể không chữa được mọi loại bệnh, người thầy cũng không thể dạy cho học sinh mọi điều cần dạy. Nhưng có một điều người thầy có thể làm được, ngay cả khi giáo dục còn chưa có định hướng và triết lý rõ ràng. Đó là: Hãy nâng đỡ và phát triển con người.Đó là sứ mệnh đích thực của giáo dục, cũng chính là sứ mệnh của người thầy. Giáp Văn Dương Bài viết ngỡ đơn giản nhưng nói đúng vấn đề cốt lõi. Tôi cũng là giáo viên bao năm nay vẫn chạy theo nhồi nhét kiến thức cho học sinh rồi thấp thỏm chờ xem có trúng tủ không. Mệt mỏi và căng thẳng lại nhàm chán. Nhiều lúc xấu hổ với học sinh và chính mình mà không thể thay đổi vì áp lực thi cử, thành tích. Bao giờ có nền giáo dục hướng đến sự khai phóng, tự do, tôn trọng cá tính của cả thầy và trò. Cá nhân một người thầy cũng là sản phẩm của một nền giáo dục. Khác biệt duy nhất ở nghề nghiệp của họ là "đầu vào", "đầu ra" sản phẩm của họ đều là con người, với ý nghĩa đầy đủ nhất cả về nhân cách, tài năng lẫn định hướng sống. Sẽ có nhiều quan niệm khác nhau về phẩm hạnh người thầy, nhưng chí ít chúng sẽ xoay quanh vài khía cạnh như sau:1- Sự tôn trọng cá nhân của người Thầy dành cho học sinh của mình. Sự tôn trọng sẽ không chỉ dừng ở lời lẽ, sự giao tiếp xã hội chung chung, rộng hơn là sự tiếp thu tinh thần độc lập, tư duy phản biện trong quá trình học tập. Học tập không đơn thuần là truyền đạt một chiều, mà phải là quá trình trao đổi, phản biện để tiếp cận chân lý.2- Cá tính, ưu điểm mỗi cá nhân sẽ là khác nhau. Thay vì bao đồng, áp đặt mọi học sinh vào một "khuôn" chung; một người Thầy tâm huyết, tài năng còn cần cả "Đôi mắt" tinh tế, sắc sảo để sớm nhìn ra "cái tôi", ưu điểm của học trò. Từ đó có sự định hướng, tư vấn để các em có thể phát huy tối đa, phát triển được thế mạnh mà mình sở hữu. Con người có nhiều loại thông minh khác nhau, cần có hướng đi không giống nhau là vì vậy!3 - Ở thời đại nào cũng vậy, cái Đẹp, vẻ Thiện và Tinh hoa luôn cần được nâng niu, trân trọng. Một nền giáo dục tiến bộ là nền giáo dục không chỉ tạo ra sự biết, mà hơn hết, là nền giáo dục sản sinh ra những con người biết nhận thức chính bản thân mình, làm chủ cuộc đời mình.Cảm ơn những chia sẻ của anh Dương, bài viết ý nghĩa và rất cần thiết cho sự thay đổi của giáo dục nước nhà thời điểm này. Muốn giáo dục được trẻ em thì người lớn phải nêu gương trước. Muốn giáo dục được người dân thì quan chức cũng phải nêu gương trước. Nếu không thì mãi vẫn loay hoay rồi thất bại. Tôi ủng hộ bài viết của anh Duơng. Anh đã nói đúng vào sự bế tắc của giáo dục nước nhà. Người thầy không chỉ dạy kiến thức hàn lâm mà phải là người truyền cảm hứng cho học sinh, không chỉ dạy các em học mà còn phải dạy các em làm người! Cảm ơn tác giả đã có bài viết hay Rất cảm ơn tác giả - một người yêu nước, tâm huyết với nền giáo dục nước nhà! Những bất cập mà nền giáo dục bộc lộ ra hiện nay là kết quả từ tầm nhìn ngắn hạn trong quá khứ đặt ra yêu cầu phải thay đổi ngay. Càng loay hoay, chậm trễ thì càng bỏ lỡ nhiều thời cơ phát triển đất nước, xây dựng xã hội phồn vinh. Mong sao trong hệ thống giáo dục ngày càng có nhiều "con người tự do", mọi người dân cùng chung sức, đồng lòng vào sự nghiệp chung. Chỉ cần mỗi người tự đứng vào vị trí "người thầy cũng là học trò" của chính mình để suy nghĩ và hành động thì chắc chắn sẽ tạo nên được sự thay đổi to ngoài mong đợi! Thực sự cám ơn Thầy về những chia sẻ thực tế và trách nhiệm liên quan tới Triết lý giáo dục của Việt Nam. Lâu lắm rồi, nói cách khác thì những tâm tư của thầy hoàn toàn giống với em về việc đi tìm triết lý giáo dục cho Việt Nam, mặc dù em chưa được trải nghiệm thực tế ở một quốc gia có nền triết lý giáo dục rõ ràng nhưng qua những gì em đã và đang tìm hiểu thì luôn luôn nó chỉ nằm ở trong tư tưởng và núp dưới dạng một câu hỏi không có câu trả lời rõ ràng. Hôm nay, khi đọc bài viết của Thầy em ao ước sẽ có thêm nhiều, nhiều hơn nữa những khao khát như thế này để cho nền giáo dục đi đúng với sứ mệnh và vai trò của nó, em mến chúc thầy bình an, mạnh khỏe. Tôi thiết nghĩ sứ mệnh của người thầy chính là hãy tìm ra cách hiệu quả nhất để tự nâng đỡ bản thân mình và phát triển chính bản thân " Mỗi Ngày" trước khi tìm cách giúp đỡ học trò và đó mới đích thực là sứ mệnh của giáo dục và sứ mệnh của người thày.Vô cùng cám ơn Dương rất nhiều,bạn là một người có suy nghĩ lớn, tâm hồn lớn và trái tim lớn. Trân trọng. Có triết lý giáo dục đấy! Chỉ đơn giản nó không được phát biểu một cách tường minh thôi. Và sản phẩm của triết lý giáo dục đó chính là nền giáo dục hiện nay. Không dám phản bác ý kiến của tác giả (ý kiến của tác giả là đúng đắn). Chỉ nêu ra thực chất "Sự khác nhau giữa xã hội và môi trường Giáo dục của Việt Nam" còn quá xa rời nhau Thì cho dù có Triết lý Giáo Dục đi chăng nữa mà giữa "hành động" và "lời nói" còn chưa đi đôi với nhau thì cũng chỉ là "khẩu hiệu hô hào" mà thôi. "Đầu ra" của việc học cuối cùng chỉ gói gọn là "Học để làm cho ai?" (sự tự do hay là công cụ mà tác giả nói đến) và "Học để làm gì?" (môi trường xã hội để bạn có cơ hội vận dụng sự học đang "méo mó" và "bị điều khiển" bởi "nhóm lợi ích"). Tôi đồ rằng bất cứ ai cũng rất mong mõi vận dụng sự học của mình để phục vụ đất nước/quốc gia nhưng thực tế lại "quá phũ phàng". Triết lý Giáo dục cũng quan trọng đấy! Tuy nhiên Triết lý Quản trị Quốc Gia còn quan trọng hơn và có thể gây ảnh hưởng lên Triết lý Giáo dục (vì Giáo dục chỉ là tạo ra con người cho Quản trị trong việc "dùng người"). Chỉ có số ít (thực sự xuất chúng) thì mới là lãnh đạo (sự tự do) còn số đông vẫn là "làm cho ai?" (công cụ), đó là thực tế! Triết lý giáo dục là trồng người, để làm người. Hết thảy giá trị của triết lý giáo dục, suy cho cùng là tạo nên con người tốt đẹp cho xã hội và cho chính mình. Không làm được điều đó, những định hướng cao siêu đến mấy cũng đều hóa ra rỗng tuếch và vô tác dụng. Sự thật nước ta vẫn là nước đang phát triển, nên không chỉ giáo dục mà tất cả các lĩnh vực khác đều qua loa tạm bợ. Chúng ta cố gắng cải cách nhưng đầu tư cho giáo dục, tiền lương và ý thức con người chậm thay đổi thì chất lượng nó cũng đến vậy thôi. bên cạnh đó nếu giáo dục gia đình không được chú trọng, cứ đổ dồn cho nhà trường&xã hội thì không có một nền giáo dục mong đợi. Chẳng nói đâu xa, ngay một đứa bé 3 tuổi, khi tôi về lấy đất của gia đình để làm nhà thờ thì bà nó đang ở nhờ trong vườn nhà tôi lại bảo tôi về lấy đất của nhà nó, rồi nó cứ ôm lấy chân bố không cho đi tiễn tôi, thì lớn lên không một nhà trường nào dạy nổi; cuối cùng chỉ tin vào những điều người lớn trong nhà vô tình rót vào tai nó thôi!