Cây xanh và máy lạnh Nhìn từ trong nhà ra đường bê tông, ta có thể thấy hơi nóng như ngọn lửa xanh bốc lên. "Bây giờ đang nắng xanh con ạ. Hôm qua xóm ta có người phải đi cấp cứu vì say nắng", bố tôi mới miêu tả thời tiết ở nhà qua điện thoại. Tôi thấy chính quyền tỉnh vừa công bố tình trạng thiên tai do nắng nóng.Quê tôi, một làng thuộc bắc miền trung đang trải qua những ngày nắng nóng kỷ lục. Nắng như thiêu đốt, như hất lửa vào cơ thể con người, động vật, cây cối. Tôi nhớ những ngày người lớn từ ba, bốn giờ sáng đã phải dậy rọi đèn đi làm đồng để tránh nắng. Nhà nào khá mới có điều hòa, quạt hơi nước. Nhà nào không có điều kiện phải phun nước lên mái nhà, tưới nước ra nền nhà hoặc tìm những gốc cây to để nấp phía dưới, ăn uống, nghỉ ngơi, sinh hoạt. Có những gia đình tránh ở quê những ngày này bằng cách đi thăm người thân ở miền Nam, chờ qua mùa nắng nóng mới về. Nông dân lo lắng tìm nước cứu lúa, cứu đồng. Nhiều người phát ốm đúng nghĩa đen, gầy rộc, mệt mỏi, ngất xỉu. Không ít người bị chết trong mùa nắng nóng.Tôi thoát ly mấy chục năm rồi, dự tính sau này nghỉ hưu sẽ về quê sinh sống. Nhưng thời tiết đôi khi trở thành vật chướng ngại dù tôi đã sinh ra, lớn lên ở đó và năm nào cũng về quê vài lần.Tôi thử tìm nguyên nhân để lý giải tình trạng nắng nóng kinh hoàng đang gia tăng mỗi độ hè về. Ai cũng bảo, so với trước đây, nắng đã "biến thể" và "hung dữ" hơn rất nhiều. Biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ toàn cầu tăng lên là điều chúng ta đã biết. Nhưng một lý do nữa, theo tôi là nguyên nhân cốt yếu và trực tiếp: diện tích, mật độ cây xanh và mặt nước ở nhiều nơi bị giảm sút trầm trọng so với năm, bảy năm trước trong khi quy mô bê tông hóa ngày càng dày đặc.Trước kia, quê tôi nhiều cây lắm, đi đâu cũng thấy màu xanh và rất nhiều cây cổ thụ to cao. Cây xanh trong không gian sinh hoạt của con người có thể chia thành ba nhóm chính: các loài cây tâm linh mọc ở chùa, đình, đền, miếu; các loài cây phòng hộ dọc bờ sông, hồ, dọc đường làng, ngoài cánh đồng, ven đê nhằm chống bão lụt, che mưa nắng; và các loài cây gia dụng chủ yếu để ăn trái trồng bởi các gia đình. Cùng với cây cối um tùm, con sông quê, các ao, đầm, hồ luôn ăm ắp nước quanh năm.Cây cổ thụ và những cây to giờ đây gần như đã bị triệt hạ hoàn toàn. Một phần do người dân có xu hướng chặt cây gia dụng và cây ăn trái ít hiệu quả kinh tế để trồng các loại năng suất hơn như cam, nhãn, vải. Phần khác, phong trào chơi cây cảnh như lộc vừng, lan, dừa, hoa... khiến phạm vi cây xanh trong vườn bị thu hẹp. Nhưng lượng cây bị triệt hạ nhiều nhất là do các đợt phát quang, dọn dẹp của chương trình "nông thôn mới". Không thể phủ nhận chủ trương "nông thôn mới" đã thay đổi hình ảnh những vùng quê, khiến đường sá thuận lợi, khang trang hơn. Nhưng cũng chính từ đây, hàng loạt cây xanh lâu đời đã bị chặt phá.Chính quyền lập lộ giới đường và lấy đó làm căn cứ, cây nào có rễ, gốc, thân hay tán lá chạm vào lộ giới thì gần như bị đốn hạ hết. Người ta dựng sào từ dưới đất lên theo chiều thẳng đứng, ngắm nghía và phạt, chặt thẳng tay. Nhiều địa phương quyết liệt đến mức, sau mỗi đợt ra quân phát quang, dọn dẹp, lãnh đạo về kiểm tra từng khúc đường, ngắm từng mép cây, chỗ nào chưa thẳng thì cán bộ địa phương phải giải thích và "khắc phục ngay". Không biết bao nhiêu cơ man cây xanh, trong đó có nhiều hàng cổ thụ gắn với hồn cốt làng xóm cũng bị triệt hạ không thương tiếc dưới những cây thước ngắm theo đúng "chủ trương". Ở quê tôi, các lần phát quang luôn phát sinh cãi cự, xung đột qua lại giữa người dân và đại diện chính quyền.Mỗi năm trở về miền trung, tôi thấy quê hương càng trơ trọi, bạc màu, cằn cỗi. Cây cũ bị chặt đi nhưng không thấy cây mới được trồng lên. Không còn cây, khả năng hấp thụ hơi nóng và điều hòa không khí giảm rõ rệt, đồng thời đất không giữ được nước, ao hồ cạn dần khiến con người ngày càng thất thế trong cuộc chiến với nắng nóng, bão lụt.Khoảng giữa thế kỷ trước, độ bao phủ của rừng trên tổng diện tích cả nước ta khoảng 43%, giờ đây chỉ còn trên dưới 30%. Diện tích cây xanh trên đầu người tại các thành phố lớn của Việt Nam chỉ bằng 1/10 so với mức trung bình của thế giới. Tôi không thể tìm thấy con số nào đề cập đến hiện trạng giảm sút cây xanh ở nông thôn - có lẽ không ai làm nghiên cứu về nó. Nhưng tôi tin, chúng không khác nhiều so với thực trạng cây xanh trong rừng và thành phố.Tôi chợt liên tưởng hình ảnh cha mẹ, hàng xóm đang vật lộn vì nắng xanh ở quê mình với các em học sinh phải ngồi trong những phòng học nóng hầm hập, sân trường bê tông khô khốc ở thành phố. Chiến dịch đốn hạ Phượng vĩ không thương tiếc trong sân trường sau sự cố một cây Phượng bật gốc đè học sinh khiến các trường học càng trơ trọi hơn. Một cây Phượng đổ, hàng nghìn trường học liền ra quân chặt hạ cây xanh. Đó là biện pháp nhanh, thuận tiện và dễ dàng nhất, nhưng vô cảm nhất. Trong khi chẳng khó để tham khảo cách làm lâu nay của nhiều nước, chỉ cần tỉa bớt cành, dùng dây chằng hay dùng cột đỡ ở những vị trí cần thiết để đảm bảo chúng không gãy, đổ. Và điều quan trọng hơn, đây là cơ hội để các đơn vị, nhà trường xây dựng quy trình, hướng dẫn chuẩn mực khi trồng cây xanh: chọn loại cây phù hợp và chất lượng từ ban đầu, đào hố đủ sâu, trồng và chăm sóc đúng kỹ thuật.Thống kê tại 15 trường trung học ở Hà Nội chỉ ra rằng, hầu hết các trường chưa đạt các tiêu chuẩn về diện tích trồng cây. Có 14/15 trường nơi diện tích xanh dưới 30%; 12/15 trường có tỷ lệ phủ xanh thấp hơn tiêu chuẩn hai mét vuông trên mỗi học sinh, theo tiêu chuẩn quốc gia.Những ai từng sống ở vùng nắng nóng "như rang" giống quê tôi mới hiểu hết giá trị của một bóng cây xanh, một mặt nước quý thế nào với sinh tồn của con người. Chúng ta sinh ra từ tự nhiên, sống ắt phải nương nhờ, thuận theo và tôn trọng tự nhiên. Chúng ta chắc chắn cần cây xanh hơn máy lạnh dù có dư tiền để trả tiền điện. Những chính quyền, tổ chức, con người từ chối cây xanh là từ chối sự tồn tại của chính cộng đồng mình.Đặng Quỳnh Giang Đồng ý với tác giả.Bây giờ đa số cứ thấy nóng là nghĩ ngay đến điều hòa, họ quên mất (hoặc không biết) rằng muốn được mát mẻ (cảm giác nhiệt dễ chịu) yếu tố đầu tiên phải là giảm bức xạ mặt trời (trồng cây xanh, làm thêm mặt nước), sau đó đến tạo thông gió (xây nhà theo hướng có tính toán, lắp thêm quạt), cuối cùng mới đến việc hạ nhiệt độ (lắp đặt điều hòa). ủng hộ tác giả, chúng ta đang sống ở một nơi ko biết quý trọng cây xanh. Phải xem phá hoại cây xanh là một tội ác, cần đưa vào luật để xử lý Cây xanh ở thành phố hiện nay giống như một thứ xa xỉ và tốn kém. Có lẽ ta đã quên rằng cuộc sống của con người phụ thuộc nhiều vào những cái cây to lớn ở rất là nhiều phương diện hơn là những "con ngựa phà hơi lạnh". Cây xanh, hồ nước...hạ nhiệt nhanh" Điều hoà tự nhiên " đã rõ rànhVì bao lợi ích cho trước mắtThẳng tay đốn hạ hết màu xanhKhí hậu thay đổi - khắc nghiệt nhiềuKhông " làm " mà ta cứ vậy " tiêu "Đến khi cạn kiệt mới sực tỉnhLàm lại - định nghĩa quá là phiêu. CÂY XANH - năng lượng tỏa ra từ mặt trời đa số sẽ được hấp thu và dùng cho các phản ứng sinh tổng hợp, phần còn lại không nhiều được trả lại môi trường dưới dạng nhiệt - điều hòa nhiệt độ một cách tự nhiên.BÊ TÔNG - hấp thu năng lượng chẳng dùng vào việc gì, chỉ tích tụ để gia tăng nhiệt độ vật liệu và làm môi trường nóng thêm. Đó là lý do vì sao chỉ cần ra ngoại thành một chút, nơi có nhiều cây xanh khí hậu đã khác đáng kể, ít oi bức, ngột ngạt hơn.MÁY LẠNH - là một kiểu đem "rác" nhà mình "quẳng" ra đường cho bà con cùng hưởng cho nó "dui", "tình làng nghĩa xóm". Tôi xin lấy chính gia đình mình làm ví dụ. Nhà tôi ở cạnh Ga Sài Gòn, diện tích khoảng 170m². 40 năm trước, gia đình tôi có ba người, nhà có sân trước sân sau nền đất nện, trồng hai cây mận, một cây nhãn, một cây đu đủ. 30 năm trước, gia đình tôi có 5 người, nhà chỉ còn sân trước và một cây mận to. 20 năm trước, gia đình tôi có 8 người, còn mỗi cái sân xi măng. Bây giờ, trên 170m² nền bê-tông hóa ấy, chúng tôi chẳng còn sân, với 14 người chui trong 4 phòng máy lạnh được bật suốt khi có người ở nhà, vì nếu ko bật thì cả nhà chính thức trở thành cái lò nung, khi mà cái cây gần nhà tôi nhất là trong sân chùa cách đấy 200m, và cái cây gần thứ hai nằm ở siêu thị cách đấy 450m. Tôi ở vùng thị xã Đông Nam Bộ, cây xanh hai bên đường cứ trồng độ 7-8 năm vừa lớn có bóng mát là lại bứng đi đâu hết, trồng lại cây con... Nghĩ mà nó chán! cách đây hơn chục năm quê tôi có cả 1 khu rừng gỗ lim và gỗ xà cừ rộng cỡ trừng vài ha, nhiều cây có tuổi thọ đến cả hơn trăm năm, nhiều cụ 80 tuổi còn bảo khi còn nhỏ ra đây chơi cây đã cao lắm rồi, mùa hè nắng nóng mà chỉ cần bước vào đây thì mát lạnh như điều hòa, vậy nên nhiều người đến buổi trưa thường ra đây mắc võng nằm nói chuyện vui vẻ, trẻ em thì nô đùa dưới tán cây xanh mát, nhưng cách đây hơn chục năm, quá trình đô thị hóa nên cả rừng cây đều bị chặt hạ để mở đường và lấy tiền làm đường xây nhà văn hóa cho làng,.giờ ngồi nhớ lại cũng thấy tiếc cho cánh rừng đó! ko hiểu sao có nhiều người có ác cảm với cây xanh đến thế nhỉ , họ ko hiểu rằng con người ta sẽ dễ chịu tâm tính hiền hòa hơn nếu ở giữa những vùng đất nhiều cây nhiều hoa , còn ở những nơi toàn bê tông nhìn thì hiện đại nhưng làm con người dễ cáu dễ nổi nóng Từ 2 ngàn năm trước Lão Tử đã viết trong Đạo Đức Kinh là:" con người sống thì phải thuận theo tự nhiên". Cho đến bây giờ những lời đó quả thật đáng để chúng ta phải suy ngẫm! Một phần giới trẻ hiện đại lại hiểu sai rằng tảo mới là nguồn tạo ra oxy cho trái đất nên cây xanh hoàn toàn không quan trọng. Nên từ đó phát sinh nhiều hệ luỵ từ lối tư duy chỉ biết một không cần biết hai. Nên chẳng còn ai lên tiếng bảo vệ cây xanh, chẳng còn ai thiết tha, tiết thương cho cháy rừng. Cây xanh bảo vệ ta trong âm thầm. Nhưng ta lại chẳng hiểu hết giá trị của nó và vội trách rằng nó chẳng có tác dụng, giúp ích gì cho đời. Vì thế mà ngày xưa các cụ ta làm các công trình như nhà ở, đình, chùa, đền miếu ... luôn nhỏ nhỏ nấp vào bóng cây cũng là vì để cho cây cối nhiều cho nó mát nhà mát các công trình công cộng. Cây đa bến nước cũng là vì thế, nôm na là để điều hòa không khí. Nước ta thời xưa không có công trình xây dựng nào quá đồ sộ, không phải các cụ không làm được mà làm như vậy rất nóng không có bóng cây xanh xung quanh nên nó không mát vào mùa hè. Nhà tôi có trống cây bàng, phường làm đường chặt cái cây đi, cũng làm những ô để trồng cây mà 10 năm rồi không thấy trồng cái cây nào Ý cuối của tác giả rất chuẩn đó là phải sống thuận theo tự nhiên Ngày trước cây xanh nhiều lắm, nhưng giờ người đông đúc cây xanh không có chỗ mọc luôn rồi. Thật buồn.