Cởi áo trao người Khi tôi xếp hàng trong sân bay, họ chen hàng rất hung hăng. Nhiều khi ở siêu thị, tôi thấy những ánh mắt khinh thường và ngán ngẩm khi một vài người chen ngang để tính tiền trước. Ở nhiều thang máy và thang cuốn, ý thức của một số người rất kém. Họ cười nói ồn ào trong thang máy như ở nhà mình, không nhường cho người đi ra, đi vào khi cửa mở ra.Còn xả rác ngoài đường thì là một hành động thiếu ý thức nghiêm trọng. Thái độ vì cộng đồng của nhiều người còn quá kém. Không cần phải là rác của mình mới nhặt, mình phải giúp đỡ lẫn nhau. Nó còn được gọi là "group intelligence" - sự thông minh xã hội.Một nước nhỏ, lại đông dân như Việt Nam thì càng cần nghiêm khắc với một số nguyên tắc xã hội để giúp mọi người an toàn và thoải mái hơn.Tuần trước, trên đường lái xe về nhà, tôi thấy một người đàn ông Việt Nam phóng ngược trên đường một chiều, rượt cô gái vừa chạy vừa khóc. Tôi dùng còi xe để làm người đàn ông chú ý rằng anh đang vi phạm luật giao thông, đồng thời giải thoát cho cô gái. Cô nhảy qua con lươn và biến mất. Tôi tiếp tục đi thì anh kia đuổi theo, chặn xe tôi lại. Anh bắt đầu chửi tôi thậm tệ. Rồi thêm người đàn ông khác đến, cũng chửi thề và đánh vào mặt tôi. Tôi bị bất ngờ, bèn túm lấy cổ áo kéo cả hai xuống mặt đường. Một người phụ nữ đến can, hét lên và kéo bọn họ ra khỏi tôi. Anh kia đứng dậy và đánh vào đầu cô ấy. Tôi kéo ông ra thật xa người phụ nữ. Anh ta cắn vào lưng tôi như một con quái vật bị điên.Rất may là tôi từng học võ, tôi đá anh ta ba cái thì hắn leo lên xe bỏ chạy. Nhưng chắc vì còn hoảng loạn nên lại gây thêm một tai nạn nhỏ với xe máy khác. Bảo vệ khu vực đến, tịch thu xe, lấy chìa khoá, và yêu cầu anh ta lên vỉa hè giải quyết.Lúc này thì người đàn ông thứ hai đã gây lộn bước đến chỗ tôi và nói lời xin lỗi."Tại sao lại đánh tôi? Anh không thấy nó đánh phụ nữ sao?" - tôi không bực mình, chỉ thấy thất vọng."Đó là bạn tôi", anh ta nói.Anh ta đánh tôi để giúp bạn mình, nhưng không giúp cô gái bị đuổi đánh. Những người trên đường khi thấy người đàn ông rượt theo cô gái cũng đã không làm gì để giúp cô ấy, vì họ sợ dây vào rắc rối. Nhưng ở quê tôi, mọi người luôn giúp đỡ khi thấy ai đó gặp khó khăn ngoài đường, hậu quả tính sau. Có hẳn một luật như vậy, gọi là "good samaritan law" (tạm dịch: luật người tốt). Luật này bảo vệ những người cung cấp hỗ trợ hợp lý cho một người, hoặc những người mà họ tin là đang bị thương, bị bệnh, trong tình trạng nguy hiểm hoặc mất khả năng tự vệ. Luật ra đời nhằm giảm bớt sự do dự, nỗi sợ bị kiện hoặc bị truy tố khi một người muốn giúp ai đó mà có thể gây thương tích không chủ ý hoặc ngộ sát.Tôi hiểu nhiều người ngại giúp người khác vì sợ bị liên lụy, nhưng nếu ai cũng làm ngơ thì càng có nhiều đàn ông hành xử xấu với phụ nữ, sẽ có nhiều người phá luật, nhiều tai nạn trên đường, nhiều người uống rượu khi lái xe, người yếu thế bị đánh đập... Những kẻ sẵn sàng thượng cẳng chân hạ cẳng tay với người yếu hơn mình chỉ chùn lại khi biết rằng lúc nào cũng có ai đó ngoài đường sẵn sàng bảo vệ công lý. Họ sẽ phải suy nghĩ kỹ hơn trước khi phạm tội.Tôi rất quý khoảng thời gian ở Afghanistan. Tôi học được từ văn hoá của họ - một nước cực kỳ nghèo, nhưng mọi người đều luôn sẵn sàng cởi chiếc áo trên lưng đưa cho một người hoàn toàn xa lạ.Tiếng Latin có một từ tôi rất hay dùng cho cuộc sống hằng ngày là "apotheosis". Nó có nghĩa là hãy cố gắng trở thành một ví dụ hoàn hảo, một tấm gương cho những người khác nhìn vào. Ngày càng có nhiều người nước ngoài đến Việt Nam du lịch hoặc ở lại lâu dài. Chỉ có một cách để họ không vi phạm luật giao thông, đó là thấy mọi người đều làm đúng luật. Cảnh sát giao thông cũng cần thật sự thay đổi, không được phép xử phạt bằng cách nhận hối lộ. Khi đó, tất cả sẽ theo trật tự.Vào những ngày cuối năm này, nhiều người Việt nô nức đi từ thiện, nhưng, thực sự có nhiều cách để làm "từ thiện", là những hành động nhỏ bé song mang điều tốt đẹp cho cả thế giới. Đó là loại "từ thiện" nhặt rác ngoài đường, không "bẻ gãy" luật giao thông, sẵn sàng giúp đỡ người lạ, nói không với tham nhũng vặt, xếp hàng và trật tự chờ tới lượt mình.Jesse Peterson(Nguyên tác tiếng Việt) Bài viết của bạn rất đúng với hiện trạng Việt Nam bây giờ. Đáng suy nghĩ và vần thay đổi. Cám ơn bạn vì đã học tiếng Việt và có thể viết được một bài viết bằng tiếng Việt hay đến thế. Cám ơn ông Peterson, ông phản ảnh trong bài viết quá đúng và chính xác với hiện trạng xã hội hôm nay. Là một người Việt Nam bình thường, không đánh phụ nữ, không vứt rác lung tung, không chen ngang khi xếp hàng, không uống rượu trước khi lái xe, giúp người khác khi có thể, vậy mà sau khi đọc bài của bạn, tôi cảm thấy xấu hổ thay cho những đồng bào đó của tôi "... nói không với tham nhũng vặt"Thế còn tham nhũng "thật" thì sao?! Bài viết của anh rất hay. Thực tế bây giờ như vậy, mọi người sợ và không muốn liên lụy với những rắc rối. Bản thân tôi cũng rất băn khoăn khi dạy con mình về những việc này, dạy cháu bênh vực và giúp đỡ mọi người thì sợ cháu sẽ bị thiệt (tôi không sợ bị thiệt về vật chất, tôi sợ nó thiệt mạng - vì trẻ con bây giờ cũng có những cách hành xử rất thô bạo). Cảm ơn Jesse Peterson. Trước đây, trẻ em ra đường biết sợ người lớn khi mắc nỗi, người sai phạm biết sợ người xung quanh phê phán có khi chỉ bằng một cái nhìn không thiện cảm. khi ra đường gặp chuyện chẳng lành có nhiều người đến giúp với tinh thương đồng loại, bây giờ, những hình đó đã bị mai một nhiều, thậm chí còn ngược lại, người lớn sợ trẻ con, người ngay sợ kẻ gian vv.Chúng ta có đủ trường học để dạy trẻ em từ mẫu giáo đến đại học, có đủ luật để quản lý xã hội vv nhưng trẻ em ngày càng hư hơn trước, con người đối với con người nhiều khi không bằng con vật. Bài viết rất hay, tôi thật sự phẫn nộ cho hành vi của những kẻ côn đồ mà ông đề cập đến trong bài. Rõ ràng ông là người đúng nhưng có những người cái tôi quá lớn đến mức không chịu chấp nhận sự thật dẫn tới hành vi cư xử kém văn minh. Ra đường rất muốn giúp, nhưng luật pháp có bảo vệ dc những người muốn giúp như tôi không hay là tự chuốt rắc rối vào bản thân bỏ công việc do bị mời lên lấy lời khai, tường trình, làm chứng..... Tôi thích đoạn " rất may tôi có học võ, và đá cho hắn 3 cái.." của anh. Ở VN anh cứ nên hành xử văn minh lịch sự, nhưng vẫn cần phải ra tay khi cần thiết. À, anh lại nói đúng và quá đúng, nhưng Jesse ơi, đây là vấn đề cực kỳ lớn mà có lẽ vài trăm năm nữa người Việt Nam chúng tôi chưa chắc làm được. Vậy nên bài viết này tôi cũng chỉ biết đọc xong và để đấy. Chúc anh nhiều sức khỏe ! Cám ơn anh! Bài viết hay, cảm ơn bạn! Người Việt giờ không dám ra tay bảo vệ kẻ yếu vì nhiều người ko tin rằng pháp luật sẽ bảo vệ cho mình dù mình đúng. Họ bớt niềm tin vào cái gọi là công lý và tìm cách bảo vệ chính mình, cũng khó trách được. Có quá nhiều hậu quả khi làm người tốt, nên người tốt ngày càng ít thể hiện lòng tốt của mình, trừ khi, đó là một người tốt có nắm đấm to.Anh giúp người bị nạn, thân nhân người bị nạn đánh anh.Anh giúp người "nhìn như bị nạn", có đồng bọn tới bắt đền, trấn lột anh.Anh dừng đèn đỏ, có người đằng sau la ó, bấm còi, chửi bới anh.Anh giúp đỡ người "có hoàn cảnh khó khắn" rồi lại thấy anh ta đi uống rượu, đánh bạc.Nhiều, nhiều trường hợp nữa mà báo đài vẫn nhan nhản cảnh bảo những người tốt rằng, hãy cẩn trọng khi làm việc tốt. Còn nếu nắm đấm không to, hay không có khả năng tự vệ, thì đừng nên làm việc tốt....Thiết nghĩ, những kẻ lừa đảo làm mất lòng tin xã hội nên được xét xử như tội phạm hình sự, chứ không phải là răn đe, phạt hành chính. Có lẽ, trong chúng ta có nhiều người tốt, nhưng, gần như toàn bộ trong đó, đều là những người tốt không có khả năng tự vệ, nên, lại không dám làm việc tốt.