Bắt nạt trên đường “Hôm 13/6/2018, tôi đi xe đạp từ tòa soạn về nhà thì gặp một chiếc xe tải của công ty Petrolimex ở đường Nguyễn Lương Bằng, biển số ở đuôi xe tải là 51C 41xxx.Xe này dùng còi gần như là liên tục và rất to tiếng để bắt những xe nhỏ và xe đạp của tôi tránh đường. Nó đi rất nguy hiểm và rất nhanh, gần như tông vào xe đạp của tôi. Còi xe chỉ để dùng để báo cho người ta biết có điều gì nguy hiểm, phải tránh nhanh, không phải dùng để bắt nạt người khác. Nếu tài xế lạm dụng còi xe hoài sẽ không còn ý nghĩa đến khi mình cần dùng còi thực sự trong tình thế cấp bách, mọi người sẽ kệ vì vẫn nghĩ anh ta bắt nạt. Rồi một người qua đời.Trong cùng ngày, tôi chứng kiến hai chiếc xe tải của Petrolimex đều đi nguy hiểm như nhau. Tôi nghĩ công ty của các bạn có vấn đề về an toàn và kỷ luật.Xin thông cảm tiếng Việt của tôi!”Văn hóa của tôi là khi thấy ai làm điều gì xấu thì mình nói liền. Nhiều năm ở Canada tôi vẫn làm và nghĩ thế. Thấy cái gì không đúng thì mình nói thôi. Và nó luôn có ảnh hưởng tốt. Bởi nếu mình không nói gì họ sẽ cứ làm điều xấu, cứ kệ mọi người. Không ai phản ứng, rồi một ngày, một chiếc xe chen ngang sẽ gây nên bao nhiêu tai nạn.Vậy mà sau chín năm ở Việt Nam tôi đã thay đổi giống người Việt hơn. Thấy người ta làm điều gì xấu: vượt đèn đỏ, không xếp hàng, chen ngang, tham nhũng… tôi hay im lặng. Tôi đi xe ôm, người lái xe vượt đèn đỏ, tôi không nói gì. Nhưng tôi biết gần như chắc chắn một người phương tây mới đến Việt Nam sẽ mắng ngay ông lái xe đó.VTV mới mời tôi đi Hà Nội tham gia một chương trình và nói chuyện về những bài tôi viết trên Góc nhìn. Nhưng tôi rất ngại đi, không phải vì ngại diễn thuyết trên tivi, mà ngại ra sân bay. Vì mỗi lần đến sân bay, tôi hay bị bắt nạt.Lúc tôi xếp hàng ở chỗ an ninh sân bay từ Hà Nội về TP HCM, mọi người cứ cố chen ngang qua mặt tôi và bạn tôi, đến khi tôi phải nói: “Bạn xếp hàng đi, tôi ở đây trước mà”. Rồi người đó lùi lại nhưng mặt rất nhăn nhó, mọi người xung quanh bị khó chịu theo.Tiếp viên thường gọi mọi người chuẩn bị lên máy bay trước 10-15 phút. Ngay lập tức mọi người đứng lên rất là nhanh để xếp hàng, rồi chen ngang nhau và đứng đợi cả chục phút. Tôi không hiểu vì sao họ phải vội vã thế, máy bay vẫn ở đó đợi họ mà. Không xếp hàng là điều người nước ngoài khó chịu nhất khi ở Việt Nam. Sự thiếu văn hóa xếp hàng một cách văn minh gây ảnh hưởng lớn đến xã hội, từ việc đi ngoài đường, lái xe, đi thang cuốn và thang máy, làm việc, giao lưu và chơi đẹp trong thể thao hay cuộc sống bình thường, cho đến cam kết không phá hợp đồng trong làm ăn… Tất cả đều cần trật tự.Chúng tôi được học xếp hàng từ rất nhỏ. Học sinh lớp một, hai, ba được học một bài hát ở trường: “Butter butter peanut butter!”. Từ “butter” có hai ý nghĩa, một là bơ, thứ hai là người chen ngang. Ai vi phạm sẽ bị mọi người kêu “butter butter peanut butter!” và sẽ cảm thấy xấu hổ lắm lắm. Nó là một trong những bài hát giúp “lập trình” một xã hội có ý thức.Nhật Bản cũng dùng việc “làm xấu hổ” để lập trình một xã hội tốt.  Khi tôi mới tới Nhật, tôi đã bỏ tất cả các loại rác đồ ăn, đồ nhựa lẫn với nhau. Ngày hôm sau, hàng xóm đã phân loại nó ra và báo cáo cho công ty tôi. Tôi bị “làm xấu hổ” nhưng sau đó luôn chú ý phân loại rác đúng cách và bỏ nó gọn gàng, tham gia xã hội của họ trơn tru hơn, “mượt mà” hơn. Một lần khác, bạn tôi dùng điện thoại trong xe buýt. Người tài xế dừng xe lại và mắng bạn tôi rằng “không được nói trên điện thoại trong xe vì nó phiền mọi người”.Tôi nghĩ mọi người đều nên bỏ lối suy nghĩ là phớt lờ, mặc kệ những điều xấu và giả vờ mình không thấy nó. Nó không giúp ai thay đổi. Nó tạo ra một cái ao tù, không được lưu thông, trì trệ và nâu bẩn.Hơn nữa, sau một thời gian quên đi thói quen nhắc nhở những điều sai, mọi người trở nên lười thay đổi. Tôi mới đến một quán cafe ở sân bay cùng với bạn. Phục vụ ở đây không lịch sự lắm, dùng đại từ “nó” với bạn tôi, tôi thấy bực mình. Nhưng tôi không chửi, không nói gì, chỉ viết email. Tôi thấy họ đọc mà không trả lời. Ở Canada, nếu tôi viết email hay thư tay cho một công ty phản ánh rằng cách làm việc của họ chưa tốt, nguy hiểm, hay bất lịch sự thì họ sẽ cố gắng xử lý vấn đề đó và gửi thư xin lỗi tôi. Điều đó giúp công ty phát triển và giúp cả bản thân tôi nữa.Còn cách của người Việt Nam là “để trong bụng” khi thấy mọi người đang bước lên đầu nhau để tiến lên phía trước. Không nói gì cả khi thấy ai đó sai  không phải là một phẩm chất tốt.Tâm lý học có khái niệm “ảnh hưởng xã hội”, chỉ việc cá nhân bị bắt chước theo hành vi của nhóm mà quên mất việc đó có đúng và có logic hay không. Họ làm ví dụ, vài người giả đứng lên trong một văn phòng có ghế sofa. Những người khác đi vào cũng không dám ngồi xuống ghế, cứ đứng theo số đông.Tôi không có ý khuyến khích bạn nên chửi hay đánh ai nếu họ vi phạm thói quen văn minh, trật tự của xã hội, vì hành động đó cũng xấu. Chỉ cần bạn nói đơn giản “Bạn có thể xếp hàng được không?”. Tôi đã dùng câu đó chín năm ở Việt Nam mà chưa bị ai đánh hay chửi.Sau khi đã viết xong bài này và gửi cho VnExpress, hôm qua tôi nhận được email phản hồi của công ty Petrolimex. Họ hứa “sẽ nhắc nhở tài xế”. Tôi ngạc nhiên sửng sốt, nhưng vui lắm vì cuối cùng cách này đã có hiệu quả. Đó là lý do để người Việt Nam nên tăng cường lên tiếng khi nhìn thấy điều sai trái.Nếu tiếp tục không ai nói gì, sẽ không có gì thay đổi. Phát triển là phép cộng của phản hồi và thay đổi. Như Albert Einstein đã nói: Thế giới này nguy hiểm không phải vì người ta làm những điều ác, mà vì những người thấy nó đã không làm gì. Jesse Peterson(Nguyên tác tiếng Việt) Có thể hiểu đơn giản là "Thờ ơ với cái xấu cũng là làm điều xấu". rất cần rất nhiều bài viết như bạn cũng như những con người dám lên tiếng như bạn. Thanks Jesse ! Ai trong chúng ta cũng từng gặp những tình huống như anh Jesse viết,để đổi thay chúng cần tổng hòa từ nhiều điều,nhiều phía.Một cá nhân tốt không chỉ dừng ở mức nhìn nhận ra điều xấu,cao hơn là có đủ dũng cảm để lên tiếng và đấu tranh cho điều tốt đẹp đã được thừa nhận.Người nhận được "góp ý" chính đáng từ người khác về hạn chế,lỗi lầm của mình cũng cần thái độ thực sự cầu thị,nghiêm túc sửa chữa để hoàn thiện mình tốt hơn.Muốn làm được vậy mỗi con người lại cần nền tảng từ chính sự tu dưỡng,đức khiêm tốn và cẩn trọng từ những việc tưởng chừng như nhỏ bé nhất. Giáo dục ở đây phải được nhấn mạnh nhất cho quá trình này, Luật hay chế tài chỉ là những công cụ hỗ trợ mà thôi. Thay đổi thói quen là điều không dễ,nhưng không phải không thể thực hiện được- Nhất là khi những việc (tưởng như nhỏ bé,nhưng lại cho thấy tính kỷ luật và tổ chức cao nhất) đó hướng tới lợi ích không chỉ cho mỗi cá nhân,mà cho cả cộng đồng và nhiều thế hệ của ta trong tương lai. Cám ơn Jesse. Đầu tiên của ngày hôm nay là đọc bài của Jesse, để báo cho Anh biết là tôi đọc nó. Đồng ý quá tay! Tôi cũng là người tuyệt đối xếp hàng, và ko cho phép ai khác chen ngang, nếu họ ko nói lý do, thí dụ "Xin lỗi, Em gấp đi làm quá, mà bánh mì ở đây ngon quá. " Tôi cũng từng bị chưởi, khi một đàn ông mặc bảnh bao, xách cặp VP, chen trước mặt tôi. Anh nói: Tôi chen thây kệ, còn tùy bà hàng [bánh mì] có bán hay ko. Sau đó tôi hả dạ, vì bà hàng đưa mắt nhìn anh ấy, liếc ngang thôi, rồi bán cho tôi. tôi rời hàng, ko biết dũng tướng đó có mua được bánh mì [bì] mà ăn ko. Tới đó thì tôi thây kệ thật. Cũng cám ơn Jesse vì email cho Petrolimex, cái xe bồn đó, tôi gọi nó là xe đưa tang [sooner or later]. Cái gì cũng có nguyên nhân của nó. Tôi là một người thấy việc xấu cũng lên tiếng nhẹ nhàng ngay.Những ở Việt nam, làm điều tốt đôi khi còn gặp nguy hiểm, nên đối diện với cái xấu cũng cần có "kỹ năng" . Không vớ vẩn là "ăn đòn" ngay. Chuyện là thế. Một trong những bài viết có ý nghĩa. Vì nhìn thấy chính mình trong đó, và là cảm hứng để bản thân thay đổi, để môi trường sống tốt lên. Còn những bài viết khác hầu hết đọc chỉ thở dài. Tôi hiểu ý bạn rồi đấy! Mọi người cứ thờ ơ, bàng quang, mặc kệ...với cái sai, xấu, bất công ...thì tình hình sẽ ngày càng tệ hơn. Đừng thế nữa ! Rất hay! Đọc thấy xấu hổ Bạn nói rất đúng về tâm lý người việt là hay quen theo cái xấu, tôi có cảm giác mọi người (có cả tôi nữa) ít phẳn ứng với cái xấu hơn, điều đó rất nguy hiểm. Tôi cho rằng nó làm cho xã hội chậm phát triển, con người ngày càng kém ý thức cộng đồng. Cám ơn bạn đã lên tiếng, Con người thường chọn việc dễ dàng. Có thế mới tồn tại được. Học ở trường nếu dám nói cái sai nhiều khả năng bị trù dập. Đi làm dám nói cái sai hiều khả năng phải nghỉ việc. Ra đường dám nói cái sai nhiều khả năng sẽ bị đánh, thậm chí đâm chết. Có lẽ không nên tự vấn lương tâm mình nhiều quá Jesse ạ. Có thế ... mới tồn tại được. BÀI VIẾT QUÁ Ý NGHĨA CUỘC SỐNG THỜI HIỆN ĐẠI Tôi ở một thị trấn nhỏ, phân nửa số người ở đây biết nhau. Mổi ngày đi làm tôi phải đi qua 2 ngã tư, ngã tư đầu tiên rất hay bị kẹt xe, là do bên lề có một cô bán xôi - chắc là ngon vì mọi người hay dừng xe ngay lòng đường đề chờ cô bán, vậy là ai cũng phải nhích từng chút, sau đó là ngã tư trong, hẹp hơn và cũng nhiều hàng quán sát lề đường, mặt đường là chổ đậu xe, ngoài ra thì các hàng quán này đổ hàng thau nước bẩn ra mặt đường, nào làm cơm, bún, rau, nó nhầy nhụa giữa dòng xe cộ đông đúc. Tôi có báo cho chính quyền, cả thanh tra giao thông, tuy nhiên là nói miệng thôi, nhưng họ chỉ cười, sau đó không có gì thay đổi, tôi có nghe người khác bảo là họ chỉ làm khi có văn bản chỉ đạo của cấp trên, chắc là tôi phải tìm cấp trên của họ xem có cải thiện gì không !?. Xin cảm ơn Cám ơn Jesse! Người đi bộ, xe đạp...nhỏ yếu, dễ tổn thương nên phải nhường và tránh xe tải, xe ben...; Ở nơi văn minh chắc là ngược lại. Số người NHẬN RA cái xấu, cái thiếu văn minh ở VN hiện còn rất ít. Số ngườii DÁM LÊN TIÊNG đấu tranh với cái xấu lại còn ít hơn nữa rất rất nhiều. Thế là, những điều làm cho cuộc dễ chịu hơn, văn minh hơn đối với chúng ta chỉ là ước mơ vài chục năm nữa.