Lịch sử trong phận người Một ngày sau, họ được tiếp kiến Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tại Hà Nội. Sau cuộc gặp, Vị Xuyên bắt đầu được nhắc đến nhiều, như một từ khoá, gợi ý cho thêm nhiều người tìm kiếm thông tin về chiến tranh biên giới Việt - Trung.Nghe các cựu binh kể về những trận đánh giữ cao điểm, tôi đã sốc. Khi đó tôi mới biết cuối thập kỷ 1980, chiến tranh còn khốc liệt đến vậy. Còn họ chỉ đáp: “Sau khi chúng tôi trở về, nhiều người nghe chuyện cũng không tin còn đánh nhau dữ dội thế”.Thế hệ 8X đời cuối như tôi biết đến chiến tranh biên giới phía Bắc qua vài dòng trong sách giáo khoa. Dù có muốn nhiều hơn cũng khó mà tìm thấy trong một cuốn chính sử được thừa nhận nào đó.Thời còn đi học, tôi nhớ nằm lòng những năm tháng, con số trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, nhưng hầu như không biết, hoặc rất mù mờ về cuộc chiến 20 ngày dọc sáu tỉnh biên giới tháng 2/1979, về cuộc chiến dai dẳng ở Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Tuyên… suốt 10 năm, nhất là Vị Xuyên. Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy, nguyên tham mưu trưởng mặt trận Vị Xuyên thời kỳ 1985 - 1989, có lần nói với tôi: “Có đại tá quân đội còn hỏi tôi Vị Xuyên là ở đâu?”.Tôi thấy thế hệ mình thiệt thòi, khi không được sớm biết những thông tin đó.Nhưng tôi không tin rằng người Việt trẻ không quan tâm đến lịch sử nước nhà. Trong chặng đường làm báo, tôi biết nhiều câu chuyện về những người trẻ muốn tìm hiểu kỹ những năm tháng cha mẹ họ đã sống, những năm tháng họ chưa hoặc mới chỉ sắp ra đời. Ví dụ, cô học trò Hà Nội-Amsterdam Trần Ngọc Phương Minh cùng sáu bạn học lớp 11 từng dành tiền ăn sáng mua vé tàu vào Quảng Trị. Bảy cô cậu đến gặp 27 nạn nhân chiến tranh và gia đình, chụp 1.000 bức ảnh về cuộc sống và những khó khăn họ gặp phải, để rồi cuối năm 2014 cho ra đời triển lãm Đi qua chiến tranh.Tôi biết rất nhiều người trẻ tha thiết với lịch sử, với định danh của dân tộc. Vấn đề cốt yếu của họ, là tiếp cận bằng cách nào và thông tin được minh bạch ra sao.Khi thông tin chưa được công khai, chưa minh bạch, thì họ có thể tìm đến nguồn kiến thức vô tận chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội. Có người chọn được thông tin chất lượng, nhưng cũng có nhiều thứ xuyên tạc sự thật. Khi ấy, đúng - sai là rất khó phân biệt.Đi, gặp và trò chuyện với những con người trên mảnh đất từng nóng hổi bom mìn, tôi nhận ra rằng có một phần “sử sách” đồ sộ nằm trong đầu những người lính cũ. Đó là những con người mà dù sách giáo khoa chưa nhắc, chính sử chưa ghi một dòng, thì nhiều năm qua họ vẫn về Vị Xuyên vào tháng 7. Năm nay, mưa rừng không ngớt nhắc họ nhớ đến ngày đau thương đã đóng đinh trong ký ức: 12/7 - ngày mở màn chiến dịch giành lại cao điểm, cũng là giỗ chung của hơn một nghìn người.Họ sống thay phần người nằm xuống, góp tiền xây đài tưởng niệm trên nền đất xưa kia đặt sở chỉ huy tiền phương, mua dê tặng người dân nơi này làm kế sinh nhai, chia sẻ khi đồng đội vướng vòng lao lý làm cháu bé thiệt mạng vì tấm tôn… Với họ, cuộc chiến trong lòng chưa bao giờ kết thúc.Những người còn sống ấy vẫn dặn tôi rằng, có một phần gương mặt của lịch sử in hằn trên những nghĩa trang. Trên cung đường đi qua nghĩa trang ấy, nếu từ thành phố Hà Giang rẽ theo Quốc lộ 2 hơn 20 cây số sẽ vào đến chiến trường ác liệt năm xưa; chạy xe qua Phương Thiện, Phương Độ, Phương Tiến, qua ngã ba Thanh Thủy sẽ thấy đài tưởng niệm; lên cao điểm 468 sẽ thấy một đài hương - nơi hội quân của người còn sống, và cả những người nằm xuống.Đứng ở đó trông ra xa, sẽ thấy các cao điểm 685, 772, 1509, thung lũng Nậm Ngặt... phủ một màu xanh ngắt như không còn dấu tích gì của những trận chiến, xung đột suốt 10 năm. Dưới màu xanh ấy, những vết sẹo chiến tranh còn hằn rất rõ, chằng chịt như vết dao ngang dọc trên mặt người.Ngày 27/7 này, ở bất kỳ đâu, bạn sẽ gặp một người lính cũ. Mỗi con người ấy là một pho chính sử, cho dù phần chính sử ấy chỉ có được bao nhiêu dòng trong sách giáo khoa. Chuông chiều bất chợt vương niềm nhớLướt mạng_hồn ta tâm thẫn thờNhớ thuở chiến trường ôm bồng súngMong ngày gặp lại thỏa niềm vuiNgười đi_xương trắng hồn vất vưởngKẻ sống còn đây nuốt lệ nhòaGửi gió đôi dòng đang viết dởTrao mây mấy sợi gửi hồn thiêng!viết cho những người bạn nằm xuống trong cuộc chiến tranh biên giới Tây-Nam 1978 Cuộc chiến tranh ở biên giới phía Bắc chống xâm lược đã có biết bao người con đã đổ máu , hy sinh cho tổ quốc . Không ai được lãng quên ,lịch sử cần ghi lại chi tiết và dạy trong trường học để cho thế hệ hôm nay và mai sau hiểu và sẵn sàng chiến đấu hy sinh để bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ,biển trời,hải đảo Việt Nam . Ba tôi cũng từng là người lính từng kinh qua đời lính,trực tiếp tham gia ở Thành cổ Quảng Trị những ngày tháng 8 năm 1972. Những hồi ức,nhọc nhằn và ranh giới mà những người lính thế hệ như ông thấm đẫm qua những câu chuyện ông kể. Có khi sôi nổi,có khi rời rạc nhưng luôn khiến ba anh em tôi không thể kìm nước mắt! Lịch sử khi ấy chẳng hề khô khan mà lay động vô ngần! Lịch sử luôn là sự thật, nếu bị lãng quên thì đời sau sẽ nhớ tới, nếu bị chôn vùi thì đời sau sẽ khai quật. Dù cho phải "gác lại quá khứ, hướng tới tương lai", người ta không bao giờ quên và luôn đi tìm sự thật của quá khứ lịch sử, để người có công không bao giờ bị lãng quên, và những kẻ có tội không bao giờ thoát khỏi phán quyết. Tại sao ngày 17/2, ngày 12/7 không được ghi trong sách giáo khoa, chính sử? Xương máu những người anh trong dòng họ tôi đã đổ trên mảnh đất biên cương những ngày tháng ác liệt đó. Lịch sử như bàn thờ tổ tiên, lẽ nào cứ phải âm thầm truyền tai nhau như thế này, rồi thế hệ sau sẽ hỏi ai đây? Rasul Gamzatov đã nói: "Nếu anh bắn quá khứ bằng súng lục thì tương lai sẽ bắn anh bằng đại bác!". TÔI KHÔNG MUỐN NHƯ THẾ. Cơ may được gặp một người lính của chế độ cũ trước 1975. Qua những lời kể và cảm xúc của bác ấy về những trận đánh lớn như An Lộc, Quảng Trị, mới cảm nhận được sự tàn khoốc của chiến tranh. Trong trận An Lộc, Bác ấy nói sống chỉ là may mắn khi trên đầu mình là cả ngàn trái pháo mỗi ngày, chỉ nghe âm thanh ré lên là phán đoán và tìm chỗ núp, mà nó tiếp diễn tới mấy ngày như vậy. Xung quanh toàn là thấy xác người, tinh thần căng thẳng cực độ, không biết chỉ một giây tiếp theo mình có còn sống hay không. Tôi đồng ý với quan điểm khép lại quá khứ để hướng tới tương lai mặc dù gia đình tôi có khá nhiều liệt sĩ thuộc về bên nội và ngoại. Nhưng lịch sử phải lột tả sự thật bất kể nó có xấu xí hay tốt đẹp. Giống như một con người sẽ đi tìm đấng sinh thành của nó để biết về gốc gác, cội nguồn của mình nếu vào một thời điểm nào đó trong đời nó nghi ngờ về gia đình hiện tại. Trong sách giáo khoa không ghi nhiều, nhưng các nhà văn, nhà báo cũng viết về những điều này, vì cần lưu giữ cho thế hệ tương lai, cho họ biết những hy sinh mất mát của thế hệ trc để dành cho họ cuộc sống độc lập tự do. Thời nay có một cách đi tìm lịch sử công khai minh bạch, là cách của mấy cô học trò Hà Nội-Amsterdam Trần Ngọc Phương Minh. Thật trân trọng với việc làm của các cháu. Đúng, mỗi người lính còn sống là một pho sử sống. Cứ để họ tự truyện với các cháu, sử đúng là đây. Tôi thật cảm phục chị! tôi lớn nên hay nghe mẹ tôi kể năm 1979 mẹ chửa chị thứ hai tôi thì bố đi " tái ngũ" nhung may mắn cho bố là khi tới nơi thì cuộc chiến tranh đã kết thúc bố trở về và sinh thêm 3 chị e tôi ! xin cúi đầu tạ ơn các anh hùng liệt sỹ! Đúng vậy, ngày còn bé tôi chỉ thích nghe bố kể chuyện những ngày đi chiến đấu từ Bắc vào Nam, kể về những gian khổ của thời chiến, những khoảnh khắc mà cái chết cận kề... nhưng họ vẫn giữ niềm tin vào chiến thắng và ngày trở về.... Tháng 2/ 1979 chúng tôi là những học sinh phổ thông cuối cấp 3, khi quân bành trướng Trung Quốc đánh phá biên giới phía Bắc nước ta, lớp học của chúng tôi buồn lắm, kẻ ở lại học hành, người nhập ngũ, tâm trạng khó tả lắm của cái tuổi 17, 18. Nhìn thầy, cô, nhìn bố mẹ khuân mặt rầu rĩ, chắc là lo cho đất nước, thương chúng tôi, căm thù kẻ xâm lược, khi ấy sao tình yêu thương sống động thế, triết lý cuộc sống đơn giản và rõ ràng thế! Tại sao ! Có nhũng người đã được đóng đinh trong ký ức..... Có rất nhiều người chẳng biết gì cả.... Đau đớn thay. Hy vọng sẽ có một ngày ngày Ấy. có lễ Chiêu hồn ( cầu siêu bạt độ ) cho tất cả nhũng người lính và người dân .... Đã hy sinh ở mặt trận Vị Xuyên . / Đã hết sắc màu chinh chiến cũ / Ngày Ấy thanh bình chắc nở hoa..... ( Quang Dũng ) "Tiếng súng đã vang trên bầu trời biên giới...đoàn quân ta vào trận chiến đấu mới,quân xâm lược bành trướng dã man,đã giày xéo mảnh đất tiền phương,lửa đã cháy và máu đã đổ trên khắp dải biên cương.."Tôi được biết có chiến tranh biên giới qua bài hát này, chú tôi đã hát khi vừa trở về từ chốt tiền tiêu,nhưng sự khốc liệt của chiến sự thì mãi sau này chú mới kể. Hôm nay ngày 27/7 bố tôi đi dự lễ kỷ niệm được phát quà là mấy gói kẹo hết hạn sử dụng.Vẫn biết kẹo bánh bây giờ thì chẳng mấy ai ăn ai thích.Nhưng nghĩ đến lại chảy nước mắt !