Câu chuyện đồ chơi "Toàn đồ chơi dân gian truyền thống thôi ạ", đấy là đoạn quảng cáo trên một trang bán hàng online qua mạng xã hội. Bạn đọc, xin đừng đọc dòng tiếp theo vội, nếu chỉ đọc nội dung quảng cáo ấy thì bạn có đoán ra món đồ chơi đó là gì không?Tất nhiên là khó rồi. Nó là cái trống bỏi. Nếu tả thế thì thật cũng khó hình dung. Đến người bán cũng còn không biết nó là cái gì. Tôi đã làm một khảo sát nho nhỏ, đưa ảnh chiếc trống bỏi cho nhiều người và hỏi đó là gì. 80% không biết, mà người lớn tuổi nhất đã U40. Dĩ nhiên, trẻ con dưới 10 tuổi thì không biết 100%.Tại sao cái đồ chơi bé xinh đó lại có tên là trống bỏi? Đó là vì trẻ nam khi nhỏ đôi khi bị sưng ở đầu bộ phận sinh dục, dân gian xưa gọi là bệnh tầm bỏi. Cách chữa dân gian, là lấy cọng rơm hoặc sợi lá chuối đo bằng chiều dài chim, rồi gấp làm 7 (theo quan niệm trai 7 vía, nữ 9 vía), sau đó đem đốt hoặc cắt vụn ra, thì khỏi. Bởi vì cái trống nhỏ xinh, chỉ vừa cho trẻ em 5-6 tuổi cầm chơi, nên được gọi là trống bỏi, ý chỉ đồ chơi rất nhỏ dành cho trẻ nít. Cũng bởi vậy, tục ngữ còn có câu "Già chơi trống bỏi", để ám chỉ những người ham chơi những thứ không phù hợp với tuổi của mình, hoặc yêu đương chênh lệch quá nhiều tuổi.Ngần ấy câu chuyện quanh một đồ chơi Trung Thu bé tí. Mà còn những đèn ông sao, đèn cù, đèn kéo quân, còn bánh nướng bánh dẻo, còn tò he ngũ quả, còn chú Tễu chú Cuội chị Hằng... Biết bao nhiêu câu chuyện. Nhà xuất bản Kim Đồng đã ra hẳn một bộ sách Chú Tễu kể chuyện Tết (Trung Thu, Nguyên Đán, Vu Lan, Đoan Ngọ, Thanh Minh), với rất nhiều sự tích, điển cố, mà chắc nhiều bậc phụ huynh cũng không biết chứ đừng nói đến trẻ em.Nếu tìm hiểu rộng ra, từng món đồ chơi truyền thống của Việt Nam, không chỉ riêng Trung Thu, đều có những câu chuyện cực kỳ hấp dẫn. Học giả Nguyễn Đổng Chi từng dày công hoàn thiện công trình "Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam", với phần khảo dị mở rộng đối chiếu với các hệ thống truyện cổ tích dân gian nhiều quốc gia trên toàn thế giới. Đọc tác phẩm này, mới kính phục cha ông xưa, bởi khả năng đúc kết các kinh nghiệm đời sống, cách đối nhân xử thế, cũng như trí tưởng tượng, cơ bản là không thua kém bất cứ dân tộc nào.Nhà văn Tô Hoài, ngoài "Dế mèn phiêu lưu ký" nổi tiếng được trẻ em nhiều thế hệ yêu thích, còn chấp bút viết nên bộ "Một trăm cổ tích", dùng lối văn dung dị và ngôn từ chắt lọc, ghi lại 100 truyện cổ tích hay nhất của Việt Nam.Đấy là kho báu vô cùng quý giá, mà chưa cần phải sáng tạo, chỉ cần chịu khó đào sâu, thì từ các bậc phụ huynh, cho đến những người làm công tác giáo dục, bảo tồn và phát triển văn hóa, thậm chí kinh doanh... đều có thể khai thác, thông qua những trò chơi, đồ chơi dân gian.Thế nhưng, đa phần mọi người bỏ qua. Để rồi chép miệng nhìn con trẻ chọn những món đồ chơi nhựa xanh đỏ, những mặt na siêu nhân, những robot biến hình, những súng đạn cung kiếm nhựa, những bộ đồ hóa trang ma quỷ rùng rợn, bắt mắt và hợp trào lưu.30 năm trước, trẻ con từ nông thôn tới thành thị chưa chênh lệch lắm về không gian vui chơi và trò chơi (trẻ ở phố vẫn có thể chơi ở nhiều bãi đất, và đồ chơi thì khan hiếm nên chủ yếu là tự chế). Chúng tôi chơi, và học hỏi qua những trò chơi đó. Hạt bưởi, vỏ bưởi có tinh dầu, nên phơi khô đốt lên thì thơm. Cái thuyền máy cho dầu hỏa vào đốt lên thành sức nóng quay chân vịt thì chạy vòng quanh chậu nước. Con tò he kêu được vì có cái lưỡi gà bằng tre cản luồng hơi thổi vào. Cái trống bỏi kêu liên hồi vì lực đàn hồi của đoạn dây xoắn. Vậy đấy, đó không chỉ là đồ chơi, đó là những phát minh nho nhỏ, chúng thực sự truyền cảm hứng khám phá và sáng tạo – cái lõi đáng giá nhất mà mọi món đồ chơi đều hướng tới, dù chúng được tạo ra ở đâu và vào thời đại nào.Tôi lại nhớ, khi phố đi bộ quanh Hồ Gươm mới hoạt động, ở khu vực đền Bà Kiệu thường có những nhóm thanh niên bày các trò chơi dân gian cho mọi người cùng tham gia. Đó là Rồng rắn lên mây, Ô ăn quan, Nhảy sạp, Nhảy dây, Que chuyền... Những trò chơi miễn phí, có thể chơi đối kháng hoặc tập thể, với luật chơi vừa dễ học vừa biến hóa sinh động đến mức chơi cả buổi không chán. Rất nhiều trẻ em đã háo hức tham gia, rất nhiều phụ huynh đã gật gù, Ừ đấy hồi xưa bố mẹ chơi thế này, chả cần ipad với cả điện thoại cả ngày như chúng mày bây giờ...Thế rồi dần dần, những nhóm chơi dân gian ấy biến mất. Bây giờ ở góc ấy, người ta dựng lên một dãy kiosk san sát, bán toàn đồ lưu niệm xanh đỏ của Tàu. Trẻ con cũng xúm đông xúm đỏ.Một mạch chảy văn hóa nghìn đời (trò Ô ăn quan chẳng hạn, tương truyền đã từng được Trạng nguyên Mạc Hiển Tích bàn về các thuật toán từ thế kỷ 11), đến thời đại của chúng ta, đột nhiên mai một và biến mất. Phải nói là đột nhiên đấy, bởi vì chính thế hệ 8X, thậm chí đầu 9X, vẫn còn biết một vài trò chơi, đồ chơi dân gian, để chơi cùng chúng bạn. Nhưng bây giờ, hỏi một đứa bé chừng 10 tuổi trở xuống về trò chơi, đồ chơi dân gian, e rằng khó hơn nhiều so với thử thách tìm kiếm phim hoạt hình trên Youtube hay gắn hoàn thành mẫu Lego phiên bản Star War hơn 1.000 mảnh.Đó là bởi, những lõi câu chuyện, lõi văn hóa trong các trò chơi, đồ chơi dân gian của chúng ta đã không còn được lưu truyền. Mà đó thì nào có phải là lỗi của ngành giáo dục hay các cơ quan quản lý văn hóa đâu?Trung Thu đã qua rồi, và hầu hết bọn trẻ đều thừa mứa những bánh kẹo, hoa quả, đồ chơi, thậm chí thừa mứa cả những buổi "phá cỗ trông trăng" được tổ chức liên miên ở cơ quan bố, mẹ, tới trường học, và tổ dân phố. Nhưng chị Hằng nghìn đời vẫn ngóng xuống nhân gian cùng chú Cuội, chờ đợi một kết nối huyền diệu qua những câu chuyện kể từ thuở xa xưa, qua một chiếc mặt nạ chú Tễu bằng giấy bồi nằm buồn thiu trong góc.Gia Hiền Tôi đồng tình và cảm thông với Gia Hiền về sự biến mất của những trò chơi dân gian của thuần Việt. Bản thân tôi cũng đã được hai người bà truyền lại những trò chơi ô ăn quan, nhảy lò cò, bắt dế... tất tần tật những thứ ngộ nghĩnh và ngây thơ của tuổi ấu thời. Trưa trưa tôi còn nghĩ ra trò chơi nuôi kiến hay chọc vào mấy lỗ kiến đen mà chúng nó bò quanh các đường gân nứt ở gần vòi rô mi nê ngoài sân. Lúc ấy tôi không có nhiều máy móc hay trò chơi điện tử (khoảng thời gian 2000) và tôi cũng chẳng đòi hỏi bố mẹ tôi mua cho nên tôi tự nghĩ ra nhiều trò chơi lạ lùng và kích thích trí tưởng tượng với những loài động thực vật xung quanh mình. Cũng đã xa lắm rồi thời điểm ấy, tôi nhớ về nó và bà tôi (hiện giờ còn sống nhưng đã yếu) như một thời thơ ấu đẹp và tinh nguyên. Giờ thì đã xa rồi lại còn xa hơn nữa... Muốn xây cái mới phải dũng cảm đập bỏ cái cũ. Mỗi thời mỗi khác bác đừng tiếc nuối làm gì. Một ý niệm hoài cổ, tôi cũng hay kể cho các con tôi về những trò chơi chúng tôi đã chơi thời nhỏ và hướng dẫn chúng chơi để chúng được vận động nhiều hơn. Nhưng chỉ được một lúc là chúng chán, có lẽ xem Youtube hoặc chơi game trên Ipad hấp dẫn chúng hơn. Ý kiến của tác giả rất đúng khi cần cho trẻ vận động nhiều hơn là ôm màn hình. Thế nên, khi quy hoạch một khu dân cư nào đó, cần có khuân viên hoặc công viên để cho trẻ vui chơi tăng cường thể lực chứ với tình hình là chúng ta toàn sống trong nhà ống cả thì ttrẻ lấy đâu không gian vui chơi. Ghe chuyện của Gia Hiên thấy nhớ da diết tuổi thơ của mình và chạnh buồn cho tuổi thơ hiện tại. CÁI TRỐNG BỎI.PHÁ CỖ TRÔNG TRĂNG. RẤT Ý NGHĨA Đọc đến đoạn nói về những trò chơi xưa như: "Rồng rắn lên mây, Ô ăn quan, Nhảy sạp, Nhảy dây, Que chuyền..." và cả Nhảy lò cò, Thả đỉa ba ba, Nu na nu nống, Bịt mắt bắt dê... lại nhớ về một thời ngày xưa mình với lũ bạn quần áo, mặt mũi lấm lem mực (nhìn là biết học trò), trong cặp sách thì ngoài sách vở, giấy bút còn có cả đống bi, que chuyền, dây thun v.v..Quay đi quay lại mới đó mà gần nửa thế kỷ. Từ một đứa trẻ thích ăn ô mai giờ trở thành bà già đầu hai thứ tóc.Thấy tiếc nhớ tuổi thơ. Người lớn bận rộn hơn, trẻ ít có không gian thời gian chơi cùng bạn nên những trò dân gian chơi nhanh chán. Nếu trẻ ở 1 mình thì chắc chắn nó sẽ xem tivi hoặc điện thoại chứ k lôi ô ăn quan ra tự chơi đâu Xã hội thay đổi, chấp nhận thôi. Hoài cổ cũng được gì đâu. Sau này 0x cũng sẽ hoài cổ youtube hay lego như mình bây giờ thôi. Tôi là 8x đời đầu, đọc bài này tôi bồi hồi nhớ lại Trung Thu xưa với những ông tiến sĩ giấy tự tay bọn trẻ chúng tôi làm từ những cây Điền Thanh, nhớ những chiếc đèn kéo quân bác hàng xóm khéo tay hay làm... Âu cũng là do thời thế thay đổi,không chỉ là công nghệ mà các mối quan hệ xã hội cả của người lớn lẫn trẻ em giờ đây đã đổi khác . Vẫn biết rằng có rất nhiều các lợi ích mà các trò chơi dân gian ( Ô ăn quan, đánh chuyền,nhảy dây,nhảy lò cò của bé gái hay đánh khăng, đánh đáo của bé trai v.v...) đem lại như giao lưu bạn bè, hoạt bát năng động, tuổi thơ vui vẻ và hơn nữa những trò chơi đó còn giúp cơ thể con người tăng sức đề kháng chống chọi với bệnh tật trong tương lai v.v.v...Nhưng thời gian đâu khi bọn trẻ bù đầu vào học, không gian đâu khi mà các sân chơi chỉ còn trong hồi ức . Vẫn biết là vô cùng đáng tiếc nhưng những trò chơi dân gian sẽ chỉ còn là kỷ niệm và chỉ còn lại trong các câu chuyện ngày xửa ngày xưa... Khó có thể quy trách nhiệm này cho ai được khi văn hóa là sự giao thoa của toàn cầu thì việc hòa nhập là không thể tránh khỏi. Nhưng làm sao để không hòa tan thì đây là trách nhiệm của chính mỗi con người Việt Nam. Làm sao để trẻ hiểu được giá trị của văn hóa dân tộc thì đây là trách nhiệm của mỗi phụ huynh! Chúng ta không thể bắt buộc trẻ đọc câu chuyện "Bánh chưng, bánh dày" thay vì cả bộ sách Doremon trong khi chúng ta không ngừng xem những bộ phim ướt át và quá sến tình cảm của Hàn Quốc, Ấn Độ...mà thay vì đó là "Sự tích Loa Thành". Trống bỏi, lồng đèn... sẽ trở nên gần gũi với trẻ hơn nếu chúng ta hãy cùng trẻ chơi những đồ chơi này. Và lúc đó, chúng ta sẽ giữ được nét văn hóa truyền thống của dân tộc! "Câu chuyện đồ chơi" 1 biến thể của Chuyện Ngày Xưa ở Hollywood (Once Upon a Time in Hollywood). Thời đại bây giờ trống bỏi, đèn kéo quân.....biến mất là điều tất yếu. Thời phải thế, mọi việc bây giờ cả về thời gian, không gian không còn đủ cho con người duy trì tỷ mẫn trình diễn như ngày xưa nữa, nó gấp gáp gọi là làm cho có chuyện thôi, cũng chẳng ai quan tâm đi sâu vào bản chất của từng sự việc nữa, đúng là mọi việc đều theo quy luật phát sinh, phát triển và tàn lụi, cái cũ mất đi,cái mới lại xuất hiện cho hợp với thời đại mới là như vậy. trẻ em thôn quê thì có nhiều điều kiện chơi trò trơi dân gian hơn là trẻ em sống ở TP. Trước kia dân số ở TP còn ít, ít công trình nhà cửa thì trẻ em cũng có điều kiện chơi, tầm thế hệ 6x,7x,8x là còn được chơi đá gà (không phải mang gà ra đá như trò của người lớn nhé!), chichi chành chành, bị mắt bắt dê, năm mười, tạt lon, cò cò, nhảy dây, banh đũa, ô quan, bông dụ, thảy cắc, bắn bi, đá cầu, đá banh mủ...bây giờ trẻ em chỉ có chơi Android và IOS !