Hỗn loạn giá trị Tôi đã chứng kiến nhiều cuộc đua vô lý như vậy khi sống ở Hà Nội trước năm 2010, nhưng lần này "trò chơi" có vẻ hoang dã hơn. Tôi vô cùng kinh ngạc, những tay đua bây giờ bao gồm cả những cô gái trẻ, hai người trên một xe máy, hành xử nguy hiểm như những gã trai và không ai đội mũ bảo hiểm. Với tốc độ điên cuồng và những màn nhào lộn để đeo bám đội bị truy đuổi, nguy cơ chết ngay tại chỗ là rất cao.Đám đông trong nháy mắt biến vào bóng tối của màn đêm, nhanh như khi nó xuất hiện. Khi con phố yên tĩnh trở lại, tôi bắt đầu tư lự. Những người trẻ tuổi này được tận hưởng những cơ hội mà cha mẹ họ không có thậm chí cả trong mơ. Các thế hệ trước đã đi qua bao khó khăn của hai cuộc chiến và thời kỳ bao cấp, thế hệ mới có thể học tập, thành công, giao lưu, du lịch... tại sao họ lại mạo hiểm cuộc sống của mình một cách vô cớ như vậy?Tôi không thể không nghĩ về một người bạn Việt Nam thân thiết, gần với tuổi của tôi. Khi bà còn là một đứa trẻ, các vụ đánh bom của Mỹ leo thang, trường học của bà đã bị sơ tán khỏi Hà Nội. Đó cũng là một chuyến đi đêm nguy hiểm trên xe hai bánh, nhưng ở dạng khác.  Bà và các bạn cùng lớp đã sống một thời gian dài với nông dân, vài tuần một lần đạp xe trở về thành phố cùng giáo viên của họ, chỉ để được ở cùng cha mẹ trong vài giờ. Họ đã đạp xe trong đêm tối để có thể trở lại nơi sơ tán vào lúc bình minh.Nhớ đến câu chuyện này, tôi cảm thấy hoang mang: làm thế nào mà một cuộc sống dễ dàng hơn nhiều lại dẫn đến những giá trị rối bời như vậy? Tôi cũng nghĩ về nhiều dấu hiệu của đổ vỡ xã hội khác mà tôi thường nghe: sự bùng nổ về số vụ ly hôn, sự gia tăng theo cấp số nhân của những vấn đề phù phiếm, chủ nghĩa tiêu dùng nhằm gây ấn tượng với người khác, sự phụ thuộc vào nợ nần hơn là lao động. Chắc chắn những vấn đề này đã tồn tại trong mọi thời đại, nhưng chúng dường như trở nên trầm trọng hơn trong giới trẻ ở thời kỳ kinh tế tăng trưởng nóng.Đây không chỉ là vấn đề của riêng người Việt. Vào những năm 1950, bộ phim Nổi loạn vô cớ (Rebel without a cause) cho thấy những thanh niên giàu có đã mạo hiểm cuộc sống của họ như thế nào với trò "chicken game". Trong một "chicken game",  hai tay đua lao thẳng về phía nhau trên một cung đường khốc liệt cho đến khi một hoặc cả hai có thể chết. Những chiếc xe đắt tiền mà những thanh niên giàu có này dùng để mạo hiểm cuộc sống nằm ngoài tầm với của một người lao động Mỹ trung bình bấy giờ.Bộ phim rất thành công này đã mô tả sự suy đồi đạo đức của một nhóm rất giàu có trong xã hội. Nhưng người ta nói rằng James Dean, diễn viên ngôi sao thủ vai nam chính đã chết trong một tai nạn trên đường ở tuổi 24, trước khi phim được phát hành. Anh cũng đã bị mê hoặc bởi những chiếc xe hơi đặc sắc và tăng tốc vô thức.Vào những năm 1980, đến lượt Tây Ban Nha trải qua một thời kỳ hỗn loạn xã hội. Trong nhiều thập kỷ, dưới thời nhà độc tài phát xít Francisco Franco, đất nước này đã nằm dưới vỏ bọc đạo đức của tư tưởng Công giáo bảo thủ và gia trưởng. Nhưng sau cái chết của Franco vào năm 1975, với sự chuyển đổi sang chế độ dân chủ, đã xuất hiện một sự "khám phá". Những người trẻ tuổi đã đột nhiên tham gia vào một cuộc đua vô nghĩa để tăng lên số lượng và sự phức tạp của các cuộc quan hệ tình dục.Đối với Việt Nam, câu chuyện về những người trẻ bối rối được Nguyễn Huy Thiệp kể lại một cách mạnh mẽ trong cuốn tiểu thuyết tuyệt vời của ông, Tuổi 20 yêu dấu. Nó kể về những chàng trai trẻ tuổi đang vật lộn với ma túy, say mê đua xe và hoàn toàn không quan tâm đến học tập, làm việc hay chăm sóc gia đình. Giống như các tác phẩm khác của Nguyễn Huy Thiệp, tiểu thuyết này truyền tải một cảm thức về sự hỗn loạn đạo đức sâu sắc.Mỹ vào những năm 1950, Tây Ban Nha vào những năm 1980 và Việt Nam vào những năm 2000 có điểm chung. Ở cả ba quốc gia, đó là thời kỳ thịnh vượng kinh tế chưa từng có và sự chuyển đổi xã hội mạnh mẽ, đứt gãy. Và trong mọi trường hợp, sự rộng rãi đột ngột của những nguồn lợi tức và cơ hội khiến tâm lý kỷ luật và hi sinh của thế hệ cũ dường như vô lý với nhiều người trẻ.Những chuyển đổi kiểu này không kéo dài mãi mãi. Sớm hay muộn, một trạng thái cân bằng mới sẽ được hình thành. Mỹ và Tây Ban Nha ngày nay là những nền kinh tế tiên tiến với xã hội tốt đẹp. Mối quan tâm về những kẻ nổi loạn vô cớ hoặc quan hệ tình dục bừa bãi đã biến mất.Tôi không nghi ngờ rằng một ngày nào đó Việt Nam cũng sẽ trở thành nền kinh tế tiên tiến, và tôi không thực sự lo lắng về sự suy đồi đạo đức kéo dài. Trên thực tế, tôi ấn tượng bởi đạo đức làm việc vững chắc và ý thức trách nhiệm mạnh mẽ của người Việt Nam.Nhưng sự chuyển mình này có thể phải trả giá đắt. Trên đường đi đến xã hội tiến bộ mới, nhiều gia đình bị tổn thương bởi những cái chết trẻ, nghiện ma túy, nợ nần chồng chất và bất hòa. Đối với những gia đình đổ vỡ này, việc biết rằng những vấn đề như của họ sẽ biến mất trong xã hội cũng không giúp an ủi họ.Là một người yêu Hà Nội, tôi thấy một hậu quả tai hại khác từ thời kỳ lẫn lộn giá trị này. Đặc tính độc đáo của một thành phố có thể dễ dàng bị mất đi trong thời kỳ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng. Trên hành trình tìm kiếm lợi nhuận tức thì của mình, nhiều người sẵn sàng phá hủy bất cứ thứ gì, và đẩy bất cứ ai đi. Khi làm như vậy, họ được hậu thuẫn bởi những người mua căn hộ mới và những tín đồ mua sắm trong trung tâm thương mại mới - những người khao khát thể hiện chủ nghĩa tiêu dùng ngay cả khi phải mắc không ít nợ nần.Hà Nội cần sự cam kết từ nhiều bên để duy trì sự quyến rũ và đáng sống của nó.  "Nàng" cần được thấu hiểu và bảo vệ, vì sự hạnh phúc và thịnh vượng của cư dân nơi đây khi tất cả cơn bấn loạn này sẽ kết thúc. Nhưng những nam nữ thanh niên đang được hưởng sự thịnh vượng này đã không quan tâm đến những điều tuyệt vời của thành phố nơi họ lớn lên.Và suy nghĩ này là điều khiến tôi sợ hãi nhất khi đám xe máy gầm rú biến về phía khu phố cổ, trong bóng tối của màn đêm.Martin Rama Đơn giản là rất nhiều con người nơi đây không có nền tảng triết học và đức tin để có thể trả lời câu hỏi: mình là ai, mình đến từ đâu, giá trị của mình là gì, mình sẽ đi về đâu. Vậy tất yếu họ sẽ tạo nên một sự hỗn loạn về giá trị. ​Văn hóa hay bất kỳ giá trị tư tưởng nào khác đều cần có một nền tảng và sự kế thừa. Nhìn vào thị hiếu của một người, nhìn vào những giá trị và xu hướng một cộng đồng đang theo đuổi, ta có thể phán đoán ít nhiều điều gì đang dẫn dắt họ.Khi những giá trị cũ, tích cực không còn được đề cao- duy trì thì sự đứt gãy là tất yếu.Khi những giá trị mới còn đang hình thành, chưa được sàng lọc và thẩm định, khẳng định bởi thời gian thì khủng hoảng giá trị (lâu hay chóng) sẽ là tất yếu.Khi mỗi cá nhân tự trả lời được câu hỏi "Tôi là ai? Xuất phát điểm của tôi từ đâu? Tôi sẽ gắn với con đường nào trong Cuộc đời này?"... Ấy là khi mọi giá trị sẽ được thẩm định và khẳng định rõ nét nhất.Mọi sự tử tế chỉ được gây dựng và bền vững khi người ta có một nền tảng chắc chắn, ấy là qui luật, không thể khác được! "Những người trẻ tuổi này được tận hưởng những cơ hội mà cha mẹ họ không có thậm chí cả trong mơ. Các thế hệ trước đã đi qua bao khó khăn của hai cuộc chiến và thời kỳ bao cấp. thế hệ mới có thể học tập, thành công, giao lưu, du lịch... tại sao họ lại mạo hiểm cuộc sống của mình một cách vô cớ như vậy?"Một câu hỏi của một "Ông Tây"! Nghe mà xót xa quá! Cảm ơn bạn, đó cũng là suy nghĩ của tôi. Một bộ phận không nhỏ người Việt đang tự hủy hoại chính mình và xã hội trong giai đoạn chuyển mình. Đáng buồn lắm! Tôi đã may mắn được học về mặt trái của chủ nghĩa tiêu dùng. Và thật sự hốt hoảng nghĩ về hậu quả của nó. Môi trường bị phá hủy trầm trọng với tư tưởng mua sắm làm tăng giá trị con người mình. Mong sao con người sớm thức tỉnh. Đã 2 năm nay tôi không mua sắm quần áo cho cả nhà. Và hầu như không mua sắm gì khác vật dụng gia đình. CON RỐI của CẢM XÚC - Khi một người không tự học cách làm chủ các cảm xúc của mình, họ sẽ bị chính các cảm xúc lôi kéo, dắt dẫn - họ biến thành con rối của các cảm xúc của chính họ. Khi đã trở thành "con rối" họ không còn biết mình đang làm gì! không còn phân biệt được đâu là đúng - sai; cái gì là bất thiện "hại mình hại người hay hại cả hai". và trong ngôn ngữ của tôi họ trở thành những "Zombie" đích thực!Khi thực tập tự quán sát chính mình (trọn vẹn với cuộc sống ngay đây và bây giờ), bạn sẽ thấy các thể loại cảm xúc đều đến và đi theo quy luật của nó. Nó đến không chào hỏi, không quan tâm bạn có cần hay không; tồn tại một khoảng thời gian rồi ra đi không lời tạm biệt, nó biến mất cũng không quan tâm bạn có muốn hay không! đó là quy luật của nó! Nếu không tin thì mỗi lần có một cảm xúc xuất hiện, các bạn cứ theo dõi đồng hồ xem nó tồn tại được bao lâu!Khi thực tập tự quán sát nhuần nhuyễn hơn, bạn sẽ thấy khi bạn vừa thấy một cảm xúc nào đó xuất hiện, nó liền biến mất ngay lập tức. Các cảm xúc không có một quyền uy nào với bạn, trừ khi bạn cho nó cái quyền đó!Ngày xưa có một thanh niên đến hỏi một nhà hiền triết: "Tâm con đầy kích động và bất an, ngài có cách gì giúp con không"Nhà hiền triết: "hãy đem cái kích động và bất an ấy ra đây!"Người thanh niên nhìn lại chính mình một lúc rồi nói: "Những thứ đó biến đâu mất rồi"Nhà hiền triết: "ta đã giúp mi rồi đó"Hai người từ biệt nhau, một khoảng thời gian sau gặp lại nhà hiền triết hỏi:"từ lúc đó đến giờ mi làm cái chi!"Người thanh niên: "luôn tự biết chính mình một cách rõ ràng"Nhà hiền triết:"tốt tốt, đấy là con đường của thánh nhân" And Im sitting here in the USA watching news young people die from using drugs and liquor. There are always bad and good people. They are not actually bad, just too young to understand the value of their life. Cảm ơn bạn, Martin Rama ! người Tây mà có vốn từ tiếng Việt hay đến mức không phải người Việt nào cũng có được. là một công dân Việt Nam tôi rât cám ơn những tư tâm tư mà ngài Martin dành cho người dân Việt Nam. Tôi hy vọng sau những người trẻ tuôi sau khi đọc được bài việt này chúng ta hãy biết trân trọng tính mạng và sâu hơn nữa là văn hóa dân tộc mình - để cuộc sống thât sự đáng sống Một góc nhìn rõ nét từ trên cao, cảm ơn Martin Rama! Đây cũng là hậu quả của việc giáo dục (dạy và học) đang bất cập bây giờ. Tôi thấy giáo dục hiện nay chỉ chủ trọng vào điểm số, vào học thuật, vào kiến thức hàn lâm, chứ chưa chú trọng đến việc dạy (trang bị) cho một con người những giá trị nào cần phải có để đem lại hạnh phúc, thành công, tuân thủ pháp luật, trân quý cuộc sống... Dường như đồng tiền đang là thước đo trên hết. Bài viết tuyệt hay. Đó đúng là những gì mà tôi đang cảm nhận ở đất nước này, đặc biệt là ở các thành phố lớn nơi có nhiều người trẻ sống giàu có nhờ sự sung túc của bố mẹ. Họ sống cuộc sống hết ý tưởng, không cần biết và lo đến ngày mai, và chỉ cần một xúc tác nhỏ cũng làm họ chán chường và có những hành động bột phát không kiềm chế được. Cám ơn ông đã quan tâm đến những tệ trạng nẩy sinh trên đất nước chúng tôi. Cám ơn ông đã trấn an là Tây Ban Nha và Mỹ cũng đã trải qua những giai đoạn xã hội tồi tệ.như Việt Nam hiện nay mà rồi đã thay đổi tiến bộ. Nhưng muốn được như vậy chắc cũng không thể mau, cũng còn tuỳ hoàn cảnh mỗi nước. Một quốc gia chắc không đơn giản như một đội bóng, tìm được HLV giỏi thì đội bóng sẽ giỏi. Bài viết rất hay!