Tiếng nước ta Ngay từ nhỏ tôi đã thuộc lòng lời ca của nhạc sĩ Phạm Duy: "Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời... mẹ hiền ru những câu xa vời".  Bao năm qua, tiếng Việt đã phát triển nhanh chóng. Và không như nhiều nước thuộc địa cũ, chúng ta tự hào vì tiếng Việt đã được sử dụng đầy đủ ở mọi trường học, kể cả bậc học đại học và sau đại học. Tiếng Việt đã đủ sức chuyển tải mọi kiến thức cao siêu nhất như các ngành Vật lý nano, Toán học cao cấp, Sinh học phân tử, Hóa học lượng tử. Các bộ từ điển từ phổ thông đến từng chuyên ngành khoa học đã lần lượt được xuất bản.Rất nhiều tác phẩm văn học, triết học kinh điển của thế giới đã được dịch ra tiếng Việt. Ngược lại, không ít tác phẩm tiếng Việt, kể cả những tác phẩm rất khó như Truyện Kiều, cũng đã được dịch ra tiếng nước ngoài.Tôi làm khoa học và hiểu rõ giá trị của các thuật ngữ khoa học đã được Việt hóa. Đặc biệt khi so sánh với tiếng Trung Quốc. Họ có dân số đông nhất thế giới, có lịch sử hơn 5.000 năm, nhưng thực sự là thua kém hẳn chúng ta khi phải dịch tên người nước ngoài và nhất là dịch các thuật ngữ hóa học sang chữ Hán. Là một người tự học nhưng chịu khó nghiên cứu nên tôi đã từng phải giúp các bạn trẻ, dù học nhiều năm ở Trung Quốc, khi chuyển tên hóa chất sang các thuật ngữ phổ biến.Với các hóa chất đơn giản như acid sulfuric (lưu toan), acid chlohydric (diêm toan) thì không khó, nhưng với những hợp chất hữu cơ chẳng hạn như 2-dimethylaminobenzenecarbonal, hầu như các bạn ấy đều "chịu chết". Ngay tên các danh nhân cũng cực kỳ khó hiểu. Có những tên phiên âm gần đúng như Tư Đại Lâm (Stalin) hay Liệt Ninh (Lê Nin) còn dễ, nhưng vô số các tên khác thì đúng là đọc lên chả hiểu là ai. Người Nhật thì khác, họ có cả một thứ chữ Nhật chuyên dùng để phiên âm hóa chất và tên các danh nhân nước ngoài.Vậy mà buồn thay, với người lớn việc viết sai chính tả còn rất phổ biến. Nhiều cơ quan treo khẩu hiệu còn viết "năng xuất" thay cho "năng suất", "đoạn đường thường sẩy ra tai nạn" thay vì "xảy ra", "bánh trưng" thay vì "bánh chưng", "sử lý nghiêm minh" thay vì "xử lý", và còn vô số ví dụ tức cười khác.Đặc biệt nghiêm trọng và rất phổ biến là tùy tiện viết hoa. Không chỉ các bảng hiệu mà ngay trên truyền hình nhiều khi người ta cũng tùy tiện viết hoa, chêm tiếng nước ngoài bừa bãi. Chúng ta dạy học sinh là chỉ viết hoa trong hai trường hợp: sau dấu chấm hay là tên riêng. Trong chuyện này, tôi phải xin góp ý thẳng là ngay cả tên các tờ báo và cơ quan lớn đã không gương mẫu. Viết hoa không thể biện minh là để cho nó đẹp hay vì "đã quen rồi". Nếu mình thiếu gương mẫu, làm sao phê phán được sự viết hoa tùy tiện ở chỗ khác?Câu chuyện viết hoa tùy tiện ta thấy đầy rẫy trên phố phường, trên báo chí, trên mạng... Đã đến lúc cần nghiêm túc chấn chỉnh, nếu không làm sao ta dạy được thế hệ trẻ viết cho đúng, yêu tiếng nước mình?Gần đây nhất có một chuyện rất đáng đau lòng, đó là phổ điểm môn Ngữ văn trong kỳ thi quốc gia tốt nghiệp trung học phổ thông. Có tất cả 867.937 em tham gia môn thi này. Vậy mà có tới 241.615 em điểm dưới trung bình, chiếm tỷ lệ tới 27,84%. Văn đâu phải là Toán mà phải "cắn bút, rứt tóc"? vậy mà có tới 1.265 em không vượt quá được điểm 1. Thậm chí, có đến 9 bài 0 điểm, 106 bài 0,25 điểm, 443 bài 0,5 điểm, 368 bài 0,75 điểm. Tôi không thể hình dung nổi những con số này. Chẳng nhẽ ngần ấy em không yêu tiếng Việt?Thế hệ chúng tôi trước đây chưa bao giờ có đến 27,84% bị điểm dưới trung bình khi làm bài kiểm tra hay bài thi môn Văn. Điều đó phản ánh các học sinh ấy hoàn toàn lười đọc sách, lười suy nghĩ và không hề có niềm yêu văn chương. Điều ấy còn phản ánh việc dạy Ngữ văn ở nhiều trường có lẽ chưa đạt yêu cầu cơ bản.Chúng tôi may mắn được học Văn với thầy Hoàng Như Mai ngay từ khi học lớp 7, lớp 8. Thầy đã thổi vào lòng chúng tôi niềm yêu văn chương, niềm tự hào về tiếng Việt. Vì vậy nên lớp học trò chúng tôi đều đã không phụ công ơn Thầy, mới có được các bạn như Ma Văn Kháng, như Hoàng Tiến và nhiều nhà văn, nhà báo khác. Ngữ văn là môn học chiếm số giờ không nhỏ trong suốt chương trình giáo dục từ cấp I đến hết cấp III. Sách báo văn học trong và ngoài nước chúng ta không thiếu. Đọc sách văn chương làm mỗi người lớn lên về tri thức và nhận thức về cuộc sống, về đạo lý làm người. Tôi đã rất cố gắng góp phần duy trì mục "Đọc giùm bạn" trên một báo điện tử.Mỗi tuần, tôi tóm tắt những lời hay, ý đẹp của một cuốn sách viết về kỹ năng sống. Tôi đã in được 74 bài và còn tiếp tục viết nữa trước khi in thành sách. Ít nhất tôi cũng hy vọng chuyên mục sẽ giúp các bạn không chịu mua sách và không thích đọc sách.Nhiệm vụ rèn luyện lời ăn, tiếng nói và chữ viết không thể giao phó hoàn toàn cho các thầy cô giáo. Vai trò của các bậc phụ huynh cũng hết sức quan trọng. Dù nghèo đến đâu các bậc cha mẹ cũng nên tạo cho con em mình một tủ sách nhỏ. Bố mẹ đọc trước và khuyến khích các em đọc sau. Rất nhiều em đến hôm nay vẫn chưa biết đến cuốn Dế mèn phiêu lưu ký của Tô Hoài, trong khi tác phẩm này đã nổi tiếng khắp thế giới. Ngày nay, sách của các tác gỉa như Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Ngọc Tư cũng đã cuốn hút biết bao bạn trẻ, chưa kể vô số tác phẩm danh tiếng nước ngoài cũng đã được dịch sang tiếng Việt.Viết bài này, tôi chỉ mong sao người lớn đừng viết sai tiếng Việt, đừng dùng chữ hoa một cách tùy tiện, và mong sao các bậc phụ huynh hãy tạo cho con cái mình hứng thú đọc sách. Học giả Phạm Quỳnh đã từng tuyên bố: "Truyện Kiều còn, tiếng ta còn; Tiếng ta còn, nước ta còn". Tiếng của dân tộc chính là di sản không gì thay thế được.Nguyễn Lân Dũng Ngôn ngữ hay tiếng nói của một dân tộc không chỉ chuyển tải tri thức, sâu xa hơn còn chất chứa cả lịch sử, sức sống của dân tộc đó.Viết sai chính tả, viết hoa tùy tiện, thậm chí nhầm lẫn nói ngọng với phương ngữ...có nhiều nguyên nhân, nhưng rõ ràng sự chuẩn hóa, cẩn trọng khi sử dụng ngôn ngữ (kể cả trong văn viết, văn nói) đã không được xem trọng đúng mức. Đọc các sách cũ ngày trước, trong cuốn nào cũng có một mảnh giấy hay trang đính chính (ghi chú rõ chữ nào, dòng nào, trang bao nhiêu...sắp sai chữ hay in nhầm, in sai chính tả), sách in bây giờ hầu như không có mục đính chính đó nữa; lỗi in nhầm, sai chính tả thậm chí có thể gặp ở cả sách giáo khoa, từ điển...Định hướng, nếp nghĩ của ba mẹ đến định hình thói quen tốt cho con trẻ về việc đọc sách cũng rất quan trọng. Ngay từ bé đã rất nhiều bé "được" tiếp cận với điện thoại thông minh (smart phone), thay vì cùng con chơi, đọc truyện cho con tạo thói quen đọc sách thì ba mẹ cũng chăm chăm điện thoại, lướt mạng. Không thể mong con trẻ yêu sách, trân trọng tiếng Việt khi ba mẹ không cẩn trọng lời ăn, tiếng nói hàng ngày cũng như bản thân các phụ huynh "lười" hay không đọc sách. Yêu một đất nước, một dân tộc ta có thể lí giải một người ngoại quốc mới có thể đọc truyền cảm hay viết chuẩn tắc một ngôn ngữ. Rất nhiều người nước ngoài đã làm được điều đó với tiếng Việt. Lẽ nào là người Việt, ta lại không đủ trân trọng với ngôn ngữ Mẹ đẻ của mình? Xin cảm ơn giáo sư Nguyễn Lân Dũng vì bài viết đáng suy nghĩ, nhiều trăn trở. Cám ơn Giáo sư Nguyễn Lân Dũng. Tiếng mẹ đẻ có thể rất khác một ngoại ngữ nào đó, nhưng vẫn có điểm chung là (tiếng nào cũng vậy) phải có tư duy ngôn ngữ mới sử dụng giỏi được. Vậy muốn học giỏi một ngoại ngữ thì trước hết phải giỏi tiếng mẹ đẻ. Khi đã giỏi cả hai ngôn ngữ thì việc chuyển từ tiếng nọ sang tiếng kia trở nên dễ dàng, không phải đang nói tiếng này thì đá vài từ tiếng kia cho ra vẻ sành điệu, mà thực chất là để che giấu lỗ hồng kiến thức của mình. Dạ, em xin được gọi giáo sư là thầy dù chưa được học thầy bao giờ ạ. Thầy viết hay, các chủ đề lớn mà lại dễ hiểu và gần gũi quá. Em cảm ơn thầy ạ, em xin chúc thầy sức khỏe ạ. Bài nào của bác Nguyễn Lân Dũng cũng hay,hấp dẫn vậy.Thể hiện tầm nhìn tổng quát nhưng chi tiết của người viết. Tôi thấy nên xem lại sách giáo khoa Tiếng Việt và cách dạy môn ngữ văn trong trường, từ cấp 1 tới cấp 3. Đọc các comment của thanh niên trên mạng, tiến sĩ sẽ hiểu tại sao điểm văn lại thấp đến thế. Từ lóng, từ lai, từ viết tắt và cả những từ không thể chấp nhận được . Khi nào nhiều người lớn còn cảm thấy bình thường và cả sử dụng nó thì không thể giáo dục con cháu được. Ai gửi mail hay nhắn tin cho tôi mà theo kiểu như vậy thì đừng mong tôi hồi đáp, xin việc thì miễn luôn. Một nhà khoa học yêu văn học. Cảm ơn ông. Ngày nay, tiếng Việt đang bị biến thể bởi các bạn trẻ, đặc biệt trên mạng xã hội.... cứ lung tung phèng lên cả. Thầy nói rất đúng. Từ kinh nghiệm hơn 20 năm làm việc ở Nhật, tôi thấy là càng các bạn trẻ vừa sang, tiếng càng yếu thì lại càng thích chêm tiếng Nhật trong khi nói chuyện. Nếu đó là các thuật ngữ chuyên ngành khó tìm từ tương đương trong tiếng Việt thì cũng đành, nhưng không hiểu sao cả những từ đơn giản như xác nhận, liên lạc,thực tập,... họ cũng phải dùng tiếng Nhật. Trong đó những người mà bọn tôi hay nói đùa là nói tiếng Nhật hay hơn người Nhật thì lại rất rạch ròi nói tiếng gì ra tiếng đó. Cám ơn giáo sư về bài viết tâm huyết này.Càng lớn tuổi tôi lại càng thấy tiếng Việt thật đẹp. Tôi đã làm với người Nhật, Hàn và thấy rằng ngôn từ chuyên ngành của họ không phong phú như của ta. Họ luôn phải dùng từ tiếng Anh đi cùng với ngôn ngữ mẹ đẻ để diễn đạt trong công việc.Tôi hy vọng sẽ có nhiều người đọc được bài viết này và ý thức được tầm quan trọng của việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt. Bác Lân Dũng viết quá hay. Hồi xưa em học văn cũng không giỏi, nhưng cũng thích đọc và nghe các tác phẩm văn học của nước nhà. Em bảo các con, cháu "Văn" là "Nhân", là "Người" không biết có đúng không. Tôi nghĩ tác giả cũng nên viết thêm về cách đặt dấu chấm (.), dấy phẩy (,), dấu chấm phẩy (;), chấm than (!), dấu hỏi (?) hoặc ba chấm (...) cho thật đúng chỗ. Bây giờ đọc một bài tiếng Việt, nhiều người mắc lỗi. Trong khi đó đọc một bài báo, bài viết, truyện của Tây, tôi thấy hầu như không có những lỗi này. Không hiểu sao cứ thấy ai đó nói hoặc viết tiếng Việt không chuẩn thì cho dù người đó có bằng cấp gì cũng khó gây được ấn tượng là người thông thái, hiểu biết, có trình độ thật sự. Một chủ đề tưởng như bình thường nhưng thực chất rất quan trọng, nó là cốt cách của mỗi cá nhân. Nếu như nghe ai đó nói hoặc viết sai chính tả, cá nhân tôi đã phần nào giảm thiện cảm rồi. Cá nhân tôi muốn Việt Nam chuyển hết sang dùng tiếng Anh để việc đọc tài liệu về công nghệ thông tin được thuận tiện vì các hệ điều hành và phần mềm lập trình đều không có phần trợ giúp bằng tiếng Việt. Con trẻ cũng không suốt ngày phải đi học Anh văn với chi phí hàng ngàn USD/tháng mà chất lượng dạy thì sau hàng chục năm học vẫn không soạn nổi 1 bộ chứng từ bình thường dùng trong giao dịch thương mại với những nước dùng Anh ngữ làm ngôn ngữ chính. Các sách dịch sang tiếng Việt về công nghệ thông tin vừa sai nhiều, bỏ qua mục khó không dịch, vừa lạc hậu vì chậm cập nhật có khi lên đến hàng chục năm vẫn sao y bản dịch cũ.