Thói ghen tị Tôi ngạc nhiên vô cùng vì nghĩ cô ấy sẽ chia sẻ niềm vui với tôi và anh kia. Hoá ra, trong đợt đề bạt vừa qua, cô đã không được đề bạt giáo sư.Những thành bại trong sự nghiệp và thanh danh như thế rất dễ dẫn đến một thái độ độc hại như ghen tị. Trong giới nghiên cứu, tình trạng này khá phổ biến, nhưng nó thường diễn ra ngấm ngầm.Giới học thuật có văn hoá "publish or perish" (tạm dịch "xuất bản hay là chết"). Bạn phải có công bố khoa học trên những tập san uy tín thì mới được biết đến và tồn tại. Để có tên trên các tập san, mức độ cạnh tranh rất ác liệt, vì tỷ lệ bị từ chối có khi lên đến 90%. Ghen tị trong khoa học thường thể hiện qua bình duyệt các công trình đó. Bởi không dám nói xấu công khai nên một số người lợi dụng sự nặc danh trong cơ chế bình duyệt để hạ thấp và trút giận lên đồng nghiệp. Họ nghĩ rằng với sự nặc danh, người bị chỉ trích không biết họ là ai. Nhưng, trong vai trò biên tập viên, tôi biết họ và tác giả là ai.Tôi đã đọc được những lời bình luận về đồng nghiệp rất ư nặng nề và xúc phạm. Ví dụ: "Những kết quả này yếu ớt như cọng mì ướt", hay "Anh viết cho học trò đọc hay cho đồng nghiệp tham khảo?"...Đề bạt các chức vụ, danh hiệu chuyên môn cũng là yếu tố dẫn đến ghen tị. Người ghen tị đối đầu với một "đối thủ" cùng nghề nhưng có tố chất, tri thức, khả năng chuyên môn tốt hơn mình. Và thường kẻ ghen tị chỉ nhắm đến đối tượng cùng giai tầng với mình. Người ăn xin ghen tị với ăn xin khác "thành công" hơn chứ không ghen tị với triệu phú hay tỷ phú.Có lẽ trong chúng ta, ai cũng từng là nạn nhân của thói ghen tị, hay nhìn ra những người ghen tị chung quanh mình. Nếu may mắn, đôi khi ta còn nhận ra cảm giác ghen tị của chính mình. Nhưng ta vẫn xem đó là một khía cạnh tiêu cực trong cuộc sống chứ ít ai nghĩ đến ghen tị như một vấn đề khoa học.Có lần tôi đi nghe báo cáo nghiên cứu về ghen tị của một diễn giả thuộc Đại học Công nghệ Sydney. Báo cáo rất hay, nhiều ví dụ minh họa và có nhiều điều mở mang cho tôi.Từ xa xưa, thói ghen tị, hay đố kỵ, được xem là một trong những cảm tính xã hội nguy hiểm nhất của con người. Lịch sử đã xảy ra bao nhiêu cuộc chiến tranh chỉ vì thói ghen tị giữa người với người. Phật giáo coi ghen ghét là một trong 16 "vết nhơ của tâm trí". Người đố kỵ sẽ không thể nào giác ngộ và lúc nào cũng tự làm khổ mình. Trong Công giáo, Thánh Thomas d'Aquino xem ghen tị là một trong những tội chết người của nhân loại.Tôi không biết chữ "ghen tị" trong tiếng Việt xuất phát từ đâu, nhưng nó tương đương với từ "envy" trong tiếng Anh, bắt nguồn từ chữ Latin "invidia", tạm hiểu là "mù quáng". Ghen tị tạo cạnh tranh, bè phái, dẫn đến những phản ứng mang tính phòng vệ như mỉa mai, miệt thị, hợm hĩnh và ái kỷ. Những hình thức phản ứng này có mẫu số chung là dùng sự khinh miệt để tối thiểu hóa mối đe dọa từ người khác. Người có thói ghen tị hay nói về người khác với sắc thái thấp kém hơn để tự nâng cao tầm vóc của mình. Ta cũng thấy những biểu hiện này trên mạng xã hội.Diễn giả trên là một nhà xã hội học với sở trường nghiên cứu về tiến hóa. Theo quan điểm của bà, ghen tị có nguồn gốc từ sinh học. Nó có thể giúp con người khẳng định mình trong cuộc cạnh tranh tìm kiếm tài nguyên. Một nghiên cứu mới đây công bố trên tạp chí Science phát hiện ra vùng não được kích hoạt khi có suy nghĩ ghen tị chính là nơi kích hoạt nỗi đau thể xác. Cái đau của người ghen tị và cái đau thể xác xuất phát từ một chỗ.Ngoài ghen tị giữa những người thường, còn một loại gọi là "ghen tị nghề nghiệp" giữa những người trong một chuyên ngành, lĩnh vực hẹp, thậm chí trong cùng nhóm, tổ chức, cơ quan. Loại ghen tị này có thể gây hại cho hiệu quả hoạt động của tập thể, làm gãy vỡ các mối liên hệ xã hội. Nó biến kẻ ghen tị không chỉ thành xấu xí mà còn nguy hiểm.Ngành nghề nào có mức độ ghen tị nặng nề nhất? Triết gia người Ý Signor Ferriani được xem là một trong những chuyên gia có nhiều nghiên cứu về tâm lý nghề nghiệp cho rằng, các ngành nghề sau đây có mức độ ghen tị từ thấp đến cao: kiến trúc sư; tu sĩ; luật sư; sĩ quan trong quân đội; giáo sư về khoa học và văn học; nhà báo; nhà văn; bác sĩ; và ghen tị ở giới diễn viên là cao nhất.Theo nhận định của các nhà văn hóa, người Việt cũng có thói ghen tị khá lớn, và thói này gây ảnh hưởng tiêu cực đến tất cả các lĩnh vực xã hội. Tiến sĩ Trần Phương, chuyên gia xã hội học, nhận định rằng thói đố kị của người Việt là do tính tò mò và so đo. Theo ông, người Việt hay để ý nhau nên mới biết nhà kia có gì hay, có gì hơn mình. Nếu thấy người ta mua được con xe đắt tiền thì cũng cố để mua được con xe đắt tiền hơn. Ngược lại, nếu mình không được như hàng xóm thì sinh ra ganh ghét, so bì, thậm chí còn tự an ủi bằng những suy nghĩ kiểu: "chắc nó lại được bố mẹ, anh em cho", "chắc gì tiền để làm những thứ ấy là trong sạch".Đối diện với một người thành công và tài giỏi hơn, người ta thường có hai phản ứng trái ngược nhau: ngưỡng mộ và ghen tị. Ngưỡng mộ giúp cho ta phấn đấu để trở nên giỏi hơn, biết tri ân và cống hiến tốt hơn. Nhưng ghen tị thì ngược lại. Nó làm gãy vỡ các mối liên hệ xã hội, làm cho kẻ ghen tị trở nên ích kỷ trong suy nghĩ và việc làm, triệt tiêu năng suất của cá nhân và xã hội, tác động xấu đến chất lượng sống và làm việc của những ai liên quan.Ghen tị về bản chất là một đặc tính nguy hiểm của con người, nên việc hiểu nó giúp ta cải thiện thái độ sống và nhân sinh quan. Thay vì tị hiềm với người khác, sẽ tốt hơn nếu ta biết khiếm khuyết để tự sửa mình.Nguyễn Văn Tuấn Một trong các bất hạnh lớn nhất của loài người luôn khởi sinh từ lòng ghen tị, thói so bì, hay so sánh với người khác.Bạn có thể lý lẽ rằng không biết so bì, so sánh với người khác sao ta có được sự cạnh tranh hay tiến bộ? Thực tế, luôn có một sự khác biệt lớn giữa sự ghen tị và lòng ngưỡng mộ. Việc bạn ngưỡng mộ một người luôn bao hàm sự tôn trọng, sự khâm phục chân thành cũng như một động lực lớn từ nội tại giúp ta học hỏi và hướng thiện, hướng thiện. Ngược lại, sự ghen tị là một cảm xúc tiêu cực khi người mang cảm giác này luôn ở thế thấp hơn, thấy thua thiệt hay kém cạnh hơn (về tài năng, thành công, sự đề bạt...) người khác hay sợ mất đi quyền lực hay tầm ảnh hưởng mà vốn dĩ (họ cho rằng) chỉ thuộc về mình.Vậy nên, vượt lên thói ghen tị luôn cần đến sự tu dưỡng về đạo đức, ai kìm chế được điều này đã đứng ở một cảnh giới rất khác về lòng hướng thượng, hướng thiện và bao dung vậy! Giàu họ ghét đói rét họ khinhQuan tâm dư luận chuốc bực mìnhThấy bạn thành công lòng ganh ghétNhìn người lên chức phán linh tinhXe máy ra đường không ai ngóÔtô về xóm lắm người nhìnHơn thua rồi cũng về cát bụiTị hiềm đố kị mất nghĩa tình. "Ngưỡng mộ và ghen tị. Ngưỡng mộ giúp cho ta phấn đấu để trở nên giỏi hơn, biết tri ân và cống hiến tốt hơn. Nhưng ghen tị thì ngược lại."Tôi không biết mọi người thế nào chứ với những gì mà tôi đã gặp và chứng kiến ở người Việt mình thì phần ngưỡng mộ thường rất là ít, thay vào đó là không phải sự ghen tị mà là sự ganh ghét, đố kị. Để có một tình bạn thực sự và sự chân thành bây giờ gần như không có. GS nói hoàn toàn đúng về thói ghen tị. Tuy nhiên phải nói rằng chúng ta đang sống trong một thời đại mà thói ghen tị trong con người dễ trổi dậy nhất. Đó là vì khắp nơi trên các mạng xã hội người người khoe khoang đủ thành tích, đủ lý do, rồi tung hô nhau dễ làm cho ai đó cảm thấy mình tài năng hơn và đáng được như thế hơn sinh ra ghanh tị. Ghen tị như một phần trong bản năng đấu tranh sinh tồn tự nhiên. Biết sử dụng trạng thái tâm lý này thì con người ta biết tiến bộ và cố gắng, còn nếu không biết sử dụng mà để chìm đắm cuốn theo thì như là thuốc độc hại chính mình. Đó là lý do tôi chả bao giờ up cái gì lên facebook cả, để tránh người khác nhìn thấy sinh lòng đố kị. Không chỉ là ghen tỵ trước thành công của người khác, thật ra còn một thói xấu khác tồn tại trong rất nhiều số đông, ấy là khi thấy người khác thất bại, gặp rủi ro, bên ngoài tỏ ra cảm thông sâu sắc, nhưng khi túm năm tụm ba lại thì thành đàm tiếu, thành chuyện vui, thành hả hê cho lòng đố kỵ cố hữu của thói đời Cũng nhờ cái thói ghen tị của hàng xóm mà gia đình tôi có động lực để đổi đời: Có một anh hàng xóm, hễ nhà tôi mua cái gì là hôm ba bửa sau anh ta đều mua bằng được cái ấy, nhà tôi sửa hay làm thêm cái gì anh ta cũng làm y chang như vậy; thấy con tôi học môn gì anh ta đều bảo con lấy bài ra học y vậy. Nhiều lúc tôi ngẫm nghĩ mà cười trong bụng: " Thành ra mình trở thành động lực cho anh ta phát triển". Và họ thấy tôi khấm khá cứ chắc nghĩ do ăn hối lộ hay làm ăn bất chính chư ko hiểu v/c chúng tôi phải bươn chải, tiết kiệm mới có. Chán ghét thói ganh tị và những tật xấu của họ, v/v tôi mới bàn nhau bán nhà đi chỗ khác ở. Và nhờ thế chúng tôi đã làm liều và bước sang một cuộc sống mới, tốt hơn và nhất là không bị làm phiên bởi những người hàng xóm "tốt bụng" kia. Cảm ơn thầy đã viết về đề tài này. Trong công việc hay cuộc sống, tôi vẫn luôn nhắc nhở mình bằng câu: "ghen tị là một con dao, đâm vào chính mình chứ không phải người khác". Nhờ đó cuộc sống đỡ mệt mỏi và stress hơn. Chỉ cần mỗi ngày mình vượt qua chính mình là được. "người Việt cũng có thói ghen tị khá lớn". Điều này đã được dân gian tổng kết nhiều :Con gà tức nhau tiếng gáy.Đứng núi này trông núi nọTrâu buộc thì ghét trâu ăn, Quan võ thì ghét quan văn dài quầnv.v... và mây mây ! :P Ghen tị là một thói xấu mà hầu như ai cũng có ít nhiều. Bản thân tôi nhận thấy mạng xã hội là môi trường độc hại khiến thói xấu này âm ỉ nảy mầm và lớn dần trong mỗi con người. Nhận thức được việc mình ghen tị với người khác là một chuyện và xử lý gốc rễ của nó mới là điều quan trọng. Đại dịch lần này khiến khoảng cách giàu nghèo càng xa nên cá nhân tôi quyết định sàng lọc lại các mối quan hệ và xoá tài khoản mạng xã hội, tập trung vào những thứ tốt cho bản thân để triệt tiêu tính ghen tị của chính mình trong hoàn cảnh có quá nhiều thời gian để nhìn ngó cuộc sống của người khác. Cảm ơn tác giả! Thật sự bản tính con người việt rất xấu tính và tham lam. Đến việc trong gia đình tôi có ông anh tôi suốt ngày ganh tỵ với tôi, tôi đi làm tích góp cũng hơn 1 năm tiền lương tôi đưa mẹ cất giữ nên tôi ko nhớ bao nhiêu. Tôi đi mua chiếc xe máy thôi và số tiền đó mẹ tôi nói tôi phải trả thêm 50 triệu nữa vì chiếc xe đó cũng 50 triệu rồi. Mẹ tôi bảo cho mượn mua xe nhưng lúc đầu tôi mua xe chỉ nghĩ xe số thôi nhưng ông anh đòi mua tay ga nên tôi phải còng lưng đi làm trả lại tiền mẹ tôi. Ổng cứ nghĩ xe đó mẹ tôi mua cho tôi, thực chất tôi nói trả tiền cho đến khi mẹ tôi bảo đủ tiền rồi tôi mới ngưng. Còn việc đất đai nhà cửa tôi không nói gì, cũng không để ý tới bởi tôi cũng có quan niệm cứ tạo ra của cải vật chất bản thân của mình sẽ vui hơn nhận miễn phí của ai đó. Ông anh tôi tự chia đất đai tự giành căn nhà ở sài gòn nói nhà của ổng thế tôi đành phải ra ngoài ở, tôi ra ngoài ở vì bởi tôi không có ý niệm tới của cải đó. Và tôi không bao giờ tranh giành bất cứ ai, tôi muốn tạo riêng bản thân tôi. Cha mẹ tôi làm từ bàn tay trắng để có tất cả cớ gì tôi không làm được, tôi muốn tự chính đôi tay tôi tạo ra. Giờ tôi chia sẻ ở đây là: Khi nào bạn buông bỏ "Ganh tỵ" ra khỏi cái suy nghĩ thì bạn sẽ thấy mọi thứ tích cực hơn, thỏai mái hơn. Nhưng tác giả cũng chỉ nói về 1 chiều hướng đó là những người thực sự tài giỏi thì bị ghen tị, vậy còn những kẻ không có tài năng nhưng thành công nhờ những chiêu trò nâng đỡ thì sao ? Khi những kẻ như vậy được tôi chỉ trích thì fan của họ bảo tôi ghen tị, đây là điều rất khó chịu. Và cũng rất phổ biến trong giới showbiz, những ca sĩ chẳng có kỹ thuật hát, những diễn viên diễn xuất hạng trung bình,... nhưng chỉ cần phô trương và nhận nhiều hợp đồng là họ làm tất mặc kệ dư luận và tôi tự hỏi tại sao những kẻ như vậy lại xứng đáng có được sự giàu có và sung sướng hơn những người có năng lực, thật như một trò đùa. Cảm ơn bài viết của tác giả.Mình có chút trải nghiệm riêng với cảm giác ghen tị: cách đây nhiều năm rồi, mình từng có cảm giác ghen tị như muốn hộc máu với chính bạn thân của mình, cái cảm giác như có giòi bò trong thân mình ấy, vô cùng khó chịu luôn, nhưng thay gì che giấu mình đã nói với bạn thân cảm giác của mình lúc ấy và như một điều kỳ diệu khi nói hết câu: "Tôi ghen tị với bạn" thì cái cảm giác khó chịu đó cũng biến mất.Có những khi đương đầu với thử thách mang lại hiệu quả bất ngờ.Nhưng việc phải làm việc chung cùng ng ghen tị với mình lại là việc vô cùng mệt mỏi, tôi từng ám chỉ với ng đó rằng tôi sẽ ko ở lại công ty quá lâu để giảm bớt căng thẳng nhưng nó chả mang lại được gì. Ai có có thể chia sẻ kinh nghiệm ko ạ? Thói ghen tị xuất phát từ bản ngã của ta: kiêu căng, ngã mạn. Thường làm khổ mình khổ người. Do vô minh làm nổi cơn sân giận, buông ra những lời không ái ngữ. Phật dạy : Các pháp là vô thường, không pháp nào là ta, là của ta, là bản ngã của ta. Phải buông xả thật sạch, tâm không còn phiền não nữa.