Lời xin lỗi muộn mằn Cuộc điện thoại đề nghị Trung tâm ứng phó sự cố môi trường Việt Nam (SOS Môi trường) tham gia xử lý sự cố. Sau hơn một tuần cố giải quyết bằng nhiều cách: vớt dầu, tăng lượng clo, súc rửa đường ống, công ty nước mới tìm một đơn vị chuyên nghiệp để giải quyết."Sự lúng túng" là kịch bản chung mà anh Phạm Văn Sơn, Giám đốc SOS Môi trường nhìn thấy mỗi lần tham gia khắc phục sự cố ô nhiễm. "Lúng túng từ cơ quan quản lý cho đến doanh nghiệp. Họ không biết bắt đầu từ đâu, làm như thế nào", anh nói với tôi.Đó là hệ quả của một quá trình ứng phó mang tính hình thức: từ xây dựng quy trình, mua trang thiết bị cho tới diễn tập. Đến nhiều cơ sở, anh thấy lịch bảo dưỡng định kỳ thưa thớt, thiết bị cũ kỹ, thậm chí là mua sai. Anh cũng nhìn thấy những lãnh đạo doanh nghiệp khi diễn tập lên phát biểu dăm câu ba điều cho xong. Rồi khi xảy ra sự cố thật, những vị ấy trở thành chỉ huy hiện trường, quen xử lý theo kiểu hình thức. Đầu tiên là họp hành, phát biểu, ý kiến. Sau đó có thể là hàng loạt quyết định sai làm cho sự cố ngày càng tồi thêm.Sau khi khảo sát và test nhanh vài phương án, tổ xử lý của SOS Môi trường cùng trang thiết bị có mặt tại hiện trường vụ đổ thải tại đầu nguồn nước sông Đà. Nhưng cũng phải chờ lãnh đạo công ty họp xong và đồng ý phương án, chiều 17/10, những tấm màng ngăn dầu dài 15 – 30 mét rộng mới được căng ngang dòng kênh dẫn nước ngược lên các con suối đầu nguồn.Tổ xử lý sự cố làm việc suốt đêm, cơ bản giải quyết xong những nguy cơ với nước đầu nguồn. Nhưng số dầu khuếch tán trước đó có thể bám dính vào bùn cát, phù sa. Ngày 25/10, tức 17 ngày sau sự cố, chúng tôi quay trở lại hiện trường vụ dổ dầu thải. Đất từ khe núi xuống lòng suối Trầm đã được vét sâu xuống vài mét nhưng vẫn nồng nặc mùi khét giống như lốp cao su bị cháy. Các chuyên viên xử lý ô nhiễm ngửi lâu vẫn bị nhức đầu, dù đã mặc quần áo bảo hộ.Cùng ngày, Công ty nước sạch sông Đà đưa ra "lời xin lỗi và cầu mong được lượng thứ" gửi đến người dân, đặc biệt là những người bị ảnh hưởng trực tiếp. Đi kèm là tuyên bố miễn phí tiền nước trong một tháng. Công ty cũng thừa nhận "chưa có kịch bản ứng phó phù hợp với tình huống khẩn cấp do con người cố tình gây ra" nên lúng túng trong xử lý sự cố ban đầu.Những nỗ lực khắc phục đều không giấu được tính chất muộn mằn. Với các chuyên gia của SOS Môi trường, cho dù đã rất nỗ lực, vẫn không tẩy được dầu đã ngấm vào bùn. Từ phía chính quyền, những xe tải nước chống đỡ không làm cho cuộc sống của người dân mất nước đỡ ức chế. Từ phía nhà máy nước, một lời xin lỗi và việc không thu tiền nước không làm cho khách hàng của họ bớt lo lắng.Thực ra, khi phát hiện ra một sự cố môi trường, thì mọi nỗ lực gọi là "xử lý" đều đã muộn. "Nước sông Đà nhiễm dầu thải" khiến chúng ta hoảng loạn này hôm nay là thứ còn nhìn thấy, ngửi thấy được. Có những thứ không nhìn thấy được vẫn đang len lỏi vào nguồn nước hàng ngày.Không chỉ có một Công ty gốm sứ Thanh Hà ở tận Phú Thọ thải ra dầu mỡ trong quá trình kinh doanh. Hà Nội còn khoảng hơn 2.000 cơ sở sửa chữa, bảo dưỡng, rửa xe, kinh doanh xăng dầu.Hàng ngày, dầu mỡ từ những hoạt động này xả ra hệ thống thoát nước. Đây là thủ phạm khiến hàm lượng tổng dầu mỡ trong nước luôn dao động từ 0,5 đến 2,5 mg/ lít, cao hơn quy định cho phép từ 2 đến 3 lần. Số dầu mỡ này đều không được xử lý, xả trực tiếp ra sông, hồ, chảy về các trạm bơm và bơm ra sông Hồng, sông Đáy về hạ lưu, khiến các nhà máy xử lý nước sạch ở các tỉnh thuộc hạ lưu sông Hồng có thể bị ô nhiễm nguồn nước.Dầu mỡ vô cơ thải ra môi trường có chứa Styren. Cơ thể người nhiễm chất này với hàm lượng cao, trong thời gian dài sẽ gây giảm thị lực, tổn thương hệ thần kinh, tăng nguy cơ ung thư thực quản, tuyến tụy. Dầu mỡ khoáng còn chứa Toluen, một chất lỏng không màu làm dung môi hoà tan các loại vật liệu như sơn, chất hoá học, cao su, tiếp xúc trong thời gian dài có thể bị ung thư. Trong dầu còn có Benzen mùi thơm nhẹ, nhưng mùi thơm này lại có thể là tác nhân gây bệnh bạch cầu; hít nhiều có thể gây vô sinh; để rơi vào da gây bỏng rát. Những người tiếp xúc thường xuyên với dầu mỡ công nghiệp có thể mắc các bệnh đường hô hấp, nguy cơ ung thư cao.Việt Nam chưa có quy định bắt buộc các cơ sở kinh doanh phải có hệ thống tách dầu mỡ trước khi thải ra môi trường. Hà Nội đã giao cho Công ty thoát nước áp dụng công nghệ tách dầu mỡ tại các cơ sở kinh doanh. Nhưng không có chế tài, không có quy định bắt buộc, đành trông chờ vào sự "tự giác" của chủ kinh doanh. Đến giờ, sự tự nguyện ấy mới dừng lại ở con số 100 cơ sở.Nếu không có sự phòng ngừa, thì tất cả những việc được làm theo quy trình, từ ứng cứu, đền bù, xin lỗi, thậm chí miễn phí nước đều là vô nghĩa.Điện thoại từ Công ty nước sạch sông Đà là cuộc gọi số 96 trong tổng số 97 sự cố môi trường mà trung tâm tiếp nhận từ năm 2006 đến nay. 80% liên quan đến tràn dầu, ô nhiễm xăng dầu trong đất, nước. Anh Sơn gọi những lần nhận điện thoại như thế là "cực chẳng đã". Nghĩa là mọi sự đã rồi.Nếu vẫn không có chế tài để kiểm soát dầu thải nói riêng và chất thải nói chung từ nơi sinh ra nó, thì việc ô nhiễm nguồn nước luôn là sự đã rồi, bất kể bạn có ngửi thấy chúng hay không.Hoàng Phương Thật khủng khiếp, "nước sạch" mà ko sạch. Nói là hướng tới hời đại 4.0 mà chúng ta vẫn còn lúng túng ở khâu ăn,uống và thở sạch. BÀI VIẾT CỦA.HOÀNG PHƯƠNG . NHỮNG LO ÂU QUÁ THỰC TẾ .. NHIỀU TƯ NHÂN VÀ DOANH NGHIỆP XẢ CHẤT THẢI QUÁ NGUY HIỂM CHO XÃ HỘI. CẦN CÓ BIỆN PHÁP CAO MỚI HẠ NHIỆT ĐƯỢC. Bài viết rất hay và đúng! Hãy nhìn vào thực tế để nhận thức sự quan trọng của vấn đề! Đừng kêu gào và tiêu cực, chẳng đi đến đâu cả! Trách nhiệm trước hết thuộc các doanh nghiệp và hộ kinh doanh nhỏ lẻ xả thải có các chất hóa học, dầu xăng.... Nhưng ai sẽ bảo vệ người dân bằng cách hướng dẫn cũng như xử phạt nếu các d.nghiệp - người kinh doanh không thực hiện ? Trách nhiệm của nhà quản lý lớn nhất. Để giải quyết tình trạng này, lại phải họp thôi! Không đủ chuyên môn thì hành xử lúng túng, không đủ tự trọng thì xin lỗi vu vơ. Lúng túng khiến dân kéo dài khổ sở, vu vơ chỉ tổ người thêm nghi ngờ... LÚNG TÚNG & THÓI QUEN - theo tôi "sự lúng túng" có nguyên nhân chủ yếu do cách làm việc, hành xử....theo thói quen (hình thức, chiếu lệ)!Thói quen có thể giúp chúng ta đưa ra quyết định nhanh nhất (tốn ít chất xám nhất!) nhưng nó cũng "nguy hiểm nhất" vì khi thói quen có mặt thì ba thứ cực kỳ quan trọng gồm sự trong sáng, tỉnh táo và cẩn trọng lại.....cùng nhau đi vắng! và đặc biệt là khi thói quen "không theo kịp" hay "không phù hợp" với tình hình thực tế! - chúng ta trở nên lúng túng!Luôn cẩn trọng, sáng suốt và tỉnh táo trong mọi công việc, sinh hoạt - là cách tốt nhất, luôn thích nghi với mọi điều kiện thực tế! - đây là cách duy nhất để tránh đi "sự lúng túng" và luôn có cách hành xử phù hợp nhất nhưng cũng không đến nỗi gọi là....chậm!Trong sáng - không để bị "gài bẫy" bởi "sự yêu thích (lợi) hay sự ghét bỏ (hại)" - khách quan nhất có thể!Tỉnh táo - là biết mình đang làm gì, cái gì đang xảy ra - không để bị chi phối bởi thói quen!Cẩn trọng - toàn tâm toàn ý trong với việc mình đang làm, việc nào ra việc đó, không làm cái này mà nghĩ đến cái khác! Đúng là như thế, chúng ta ko được giáo dục về ý thức xử lý chất thải, chất có hại cho môi trường, ngay cả các gia đình còn chưa quan tâm đến xử lý dầu mỡ ăn thừa của gia đình, khi nào tắc thì đổ hoá chất độc hại vào đường ống nữa mà Khen thưởng và xử phạt thường đi chung với nhau.Trong lĩnh vực môi trường thường chỉ thấy khen thưởng những tổ chức cá nhân trồng cây, dọn dẹp rác thải ...(bề nổi) nhưng rất ít khen thưởng những cá nhân, công ty có sáng kiến (hay nhập thiết bị hiện đại) để giảm thiểu chất thải gây ô nhiễm môi trường.Về xử phạt hành vi gây ô nhiễm môi trường thì pháp luật có đầy đủ và chặt chẽ nhưng đưa vào đời sống xã hội lại kém.( nhớt và dầu thải được thải ra ở tất cả các tiệm sửa xe được xử lý như thế nào và đưa đi đâu?). Chỉ thấy xử lý hình sự cá nhân (như anh vừa đổ dầu thải) chứ rất ít xử lý hình sự tổ chức (hay cơ quan) nào. Cảm ơn SOS Môi trường đã ứng cứu, chúng tôi - người dân sử dụng nước máy từ nhà máy nước sông đà hàng ngày. 4.0 nói nhiều nhưng làm phải có nền tảng và quá trình, không theo nổi kịp thì trước mắt nên đảm các vấn đề cơ bản: nước sạch, không khí sạch, an toàn thực phẩm, đạo đức con người. Không đảm bảo được những vấn đề trên thì 4.0 chỉ là hão huyền, giống như muốn lên mặt trăng mà không cần tàu vũ trụ ^_^ Nếu không phải dầu nhớt thải mà là "chất" khác thì sao, sự an toàn người dân bị đe dọa? Sự quanh co, không dám nhìn nhận sự thật, thiếu phương án xử lý ngay từ lúc đầu, nước là an ninh quốc gia. VN lo đủ thứ an ninh, nhưng lại bỏ quên an ninh nguồn nước, đó là dầu thải còn thấy màu và nghe mùi, giả sử đó là chất độc không màu, không mùi thì hậu quả sẽ rất khủng khiếp. Bài viết rất chuẩn, cái gì xem ra cũng có vẻ rất chặt chẽ, có quy trình, có diễn tập, nhưng khi sự cố xảy ra thì thôi rồi, "đỉnh cao" của việc xử lý là họp và họp. Đơn cử như cháy 1 chung cư ở thành phố HCM, đến nay hậu quả chưa khắc phục xong. Mọi cái có vẻ tươm tất trong PCCC lại không hoạt động. Buồn cười nhất là có những trụ nước không có nguồn nước mà không thấy ai phải chịu trách nhiệm? Một khi chúng ta chưa thật sự có được một cơ chế kiểm soát tốt cùng với bộ máy nhân sự thật sự có năng lực cũng như trình độ đủ để đáp ứng yêu cầu thực tế xã hội thì những từ như, nước sạch, rau sạch, thực phẩm sạch,...và kể cả những từ như, thực hiện nghiêm, không có vùng cấm, xử lý nghiêm,...cũng vẫn là những gì đó còn mang tính hình thức và khó đoán định. Và cuối cùng mỗi người luôn tự vấn và chông chờ vào HÊN - XUI thôi.