، در و و معتقدات ، موجودی و ساکن است که احتمال می‌رود یکی از خدایان پیش باشد. این موجود اساطیری شگفت‌انگیز، را در تقسیم و جمع‌آوری آب‌های دریای فراخکرت یاری می‌کند. 
 خر سه‌پا یا خَرَ یا موجودی بسیار شگفت‌انگیز است که خاستگاه او روشن نیست و این نکته نیز در مورد او آشکار نشده که وی را بر کدامین حیوان اسطوره‌ای می‌توان منطبق نمود. یکی از محققان معتقد است که این اسطوره در اصل بخشی از اسطورهٔ آسمانی است، چراکه در روایاتی همچون روایت زیر، که از نقل شده، از این که او آب‌های کیهانی را به جنبش درمی‌آورد، سخن گفته شده‌است:
 پژوهشگرانی دیگر معتقدند که خر سه‌پا، در اصل خدایی بیگانه یا پیش زرتشتی است که با اعتقادات ایرانیان تلفیق یافته‌است. خاستگاه این حیوان اسطوره‌ای هرچه هست، تنها است که سه ، شش ، نه ، دو و یک دارد. خر سه پا، به اندازهٔ است و گسترهٔ هر پای او، در حد گستره ایست که هزار را در خود جای دهد، وظیفه خر سه پا، نابود کردن بیماری‌ها و بلاهاست. 
 خر سه‌پا در میان بی‌کران به پا ایستاده‌است. وی سه پا، شش چشم، نُه دهان، دو گوش، و یک شاخ دارد و بدنش سفید است. خر سه‌پا از معنویات تغذیه می‌کند و دوستدار راستی و فرزانگی است. دو چشم او در جایگاه معمولی چشمها، دو چشم در بالای سر، و دو چشم در او قرار دارد. خر سه‌پا با این شش چشم تیزبین خویش، بر دشمنان پیروز می‌شود و آنها را نابود می‌سازد.
 از نه دهان او، سه دهان در سر، سه دهان در آبگاه، و سه دهان در قسمت داخلی پهلوها قرار دارد. هر دهان او به حجم یک خانهٔ روستایی است و خود این خانه به فراخی کوه الوند است (یازده هزار پا، بالای سطح دریا).
 هنگامیکه خر سه‌پا، گردن خود را در اقیانوس فرو می‌برد، گوشهایش خوف و رعب بزمی انگیزد و آب اقیانوس فراخ متلاطم می‌گردد. هنگامیکه خر سه پا در دریا می‌ریزد[=به آب دریا می‌شاشد]، تمامی آب دریا تطهیر می‌شود. چراکه در غیراینصورت، آب دریا در نتیجهٔ تماس با زهری که موجودات پلید در آن وارد کرده بودند، تباه می‌شد. 
 این شرح افسانه‌ای، برداشتی است که ، از متن بندهش کرده‌است. در بخش ذیل به اصل متن، به روایت می‌پردازیم.
 متن روایت بندهش (۱۹، ۱–۱۰)، از خر سه پا چنین است:
 «خر سه پا، میان دریای فراخکرد ایستد. او را سه، و شش، و [=بیضه] نه، دو، و یک؛.. او را آن شش چشم، دو تا به چشمگاه [محل طبیعی چشم= حدقه چشم]، و دو تا به بالای سر، دو تا به است. بدان شش چشم، بدترین خطر پرمحنت را برطرف سازد و نابود کند. آن نه گُند، سه تا به سر، سه تا به کوهان، سه تا به درون نیمه پهلو است و هر گُندی به اندازهٔ بزرگی خانه ایست.
 او را بلندا[=قد]، به اندازهٔ است و آن سه پای هریک چون نهاده شود، آن چند زمین را فراگیرد که هزار ، به همنشینی گرد فرونشینند. خوردگ پای به اندازه ایست که هزار مرد با اسب و هزار گردونه بدو درگذرد؛ و آن دو گوش سرزمین را بگرداند. آن یک شاخ ، همانند است و از آن یک هزار شاخ دیگر رسته‌است، که بزرگ و کوچک، به بلندی و به بلندی و به بالای و قامت باشد. بدان شاخ، همهٔ آن بدترین خطرهای کوشنده برطرف سازد و نابود کند.
 چون آن خر در دریا گردن افرازد و گوش خم کند، همهٔ آب دریای فراخکرد به لرزه بلرزد، آب کرانه و ناف برآشوبد. چون بانگ کند، همه آفریدگان مادّهٔ آبزیِ هر فردی شوند و همهٔ آبی آبستن، چون آن بانگ بشنوند، شان افکنده شوند. چون در دریا می‌زد، همهٔ آب دریا مطهر شود که به هفت کشور زمین، بدان سبب همه خران، چون آب بینند، فرو می‌زند.
 چنین گوید که اگر خر سه‌پای، آب را تطهیر نمی‌کرد، پلیدی که برای مرگ آفریدگان هر فردی بر آب برده‌است، همه آبها نابود می‌شدند. تیشتر آب را از دریا به یاری خر سه‌پای بیش ترساند.
 نیز، پیداست که خر سه‌پا است؛ زیرا اگر او خورش است، پس آن نم و فرد هر آب را که به سوراخ به تن وی شود، به صورت و سرگین باز افکند.» 
 دارمستتر معتقد است که خر سه‌پا، همانند برخی دیگر از اساطیر ایران، یکی از نمودهای ابر طوفانزا است. همچنین ایرانشناس دیگری به نام وست، معتقد است که این موجود، از ایزدان خارجی و غیرآریایی است که مورد قبول مغان مزدایی قرار گرفته و در صف ایزدان نیکوکار درآمده‌است.
{"title": "خر سه‌پا", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D8%B1_%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%D9%BE%D8%A7&oldid=34926567", "language": "fa"}