بزرگترین است که در شهر قرار دارد.
مکتب و حوزهٔ حدیثی قم (در کنار کوفه و بغداد) یکی از سه حوزهٔ حدیثی کهن در تاریخ علمی جهان تشیع بود و در قرن اخیر توسط در سال ۱۳۰۱ خورشیدی تجدید حیات شد به گونه ای وی را مؤسس حوزه علمیه قم نامیده‌اند.
 این حوزه در دوران بر اثر تعطیلی و انتقال علمای شیعه به شهر قم تأسیس شد .
 حوزهٔ علمیهٔ قم، با تلاش‌های افرادی همچون ، ، ، ، و چند تن دیگر و در نهایت با استقرار عبدالکریم حائری یزدی (معروف به مجدد حوزهٔ قم) در این شهر، جانی دوباره گرفت. 
 و قم در طول تاریخ‌شان ارتباطات زیادی با یکدیگر داشته‌ و کماکان نیز دارند.
 مقالهٔ اصلی: شهر قم در سال ۲۳ ه‍.ق در آخرین سال زندگی به دست مسلمانان اشغال شد. و طبق نظر بعضی از نویسندگان، آغاز تشیع در میان مردم قم به تاریخ پس از ورود « » به قم (سال ۸۳ ه‍.ق) بازمی‌گردد.
 یکی از فرزندان «مالک بن عامر اشعری» عبدالله نام داشت و عبدالله پسری به نام «سعد» داشت، سعد دارای دوازده پسر بود و آن‌ها از راویان در بودند و فرزندان و نوادگان آن‌ها بیش از صد نفر جزو راویان حدیث از دیگر امامان شیعه بودند که پنج نفر از پسران سعد در زمان حجاج هم‌زمان با شکست ، در برابر سپاه حجاج، وارد قم شدند و نقش به سزایی در گسترش تشیع در قم ایفا نمودند. 
 می‌نویسد: «اغلب مورخین قم نوشته‌اند قم با ورود «اشعری‌ها» دگرگون شده و مرکز علما و محدثان و راویان و فقها گردید…». 
 در نیمهٔ دوّم قرن اوّل زمینه برای پی‌ریزی حوزه علمیه در قم به وجود آمد و شیعیان از چنین حوزه‌ای خبر می‌دادند، از نقل شده‌است که
 
حوزه علمیهٔ قم در سال‌های بعدی در حال شکل‌گیری بود، می‌نویسد: ورود ، امام هشتم شیعیان در سال ۲۰۰ ه‍.ق به قم، و استقبال مردم از او بیانگر وجود زمینه‌های مناسب برای اشاعه فرهنگ تشیع و فقه آل محمد بوده‌است. می‌نویسد: «خانه‌ای که رضا در آن جا میهمان شد در زمان حاضر (سده هفتم) مدرسه‌ای است که محل بحث طلّاب می‌باشد.» 
 در سال ۲۰۱ ه‍.ق به دنبال ورود علی بن موسی به ، ، دختر از به سوی خراسان حرکت کرد و در راه در اثر خوردن سم درگذشت و در شهر قم به خاک سپرده شد. ورود فاطمه معصومه به قم، و مرقد او، و سپس ورود امامزادگان بسیار به قم، موجب تحولات تازه در گسترش تشیع گردید، و در کنار آن نقش به سزایی در گسترش حوزه علمیه و رفت‌وآمد و ارتباط علما و راویان و شاگردان برجستهٔ ، و داشت.
 
در سده‌های پنجم و ششم (در دوره ) قم، مرکزی بزرگ برای فقهای شیعه بوده و عدّه‌ای برای تحصیل به این شهر می‌آمدند و مدارس دایری داشت. وضع علمی قم را در قرن ششم شرح داده و می‌گوید: در دوره ، حمایت دولتمردان صفوی از تشیع و علمای شیعه موجب تأسیس و گسترش شد و آن را به بزرگترین و مهم‌ترین حوزه ایران تبدیل کرد، در این میان قم مورد توجه دولتمردان شیعه مذهب آنزمان قرار گرفت و مدارس آن آباد گردید و مدارس دیگری از نو بنا گردید و علمای بزرگ شیعی چون ، ، ، در آن جا مشغول تحصیل و تدریس شدند. قم در آن عصر، دارای حوزه علمیّه فعال، مدارس و بسیار بوده، و علوم مختلف اسلامی تحصیل و تدریس می‌شد. یکی از آثار دوره صفویه می‌باشد.
 در عصر قاجاریه حمایت دولتمردان قاجار از تشیع و علمای شیعه ادامه یافت و موجب تأسیس و گسترش منسجم شد، حوزه قم نیز همچنان در نوسانات مختلف ادامه حیات می‌داد ولی دارای تشکل و انسجامی نبود. پس از آغاز حکومت و تعطیلی حوزه علمیه تهران با ورود که از شاگردان بود، این حوزه تجدید حیات شد و او را «مؤسس حوزه علمیهٔ قم» نامیدند.
 بعد از درگذشت حائری، با ورود به قم و بر اثر توجهات وی رونق یافت، و در اندک زمانی دارای تحولات عظیم گردید. مدارس، کتابخانه‌ها، درس و بحث‌ها، نشریات، و علوم مختلف اسلامی در سطح عمیق و گسترده‌ای فعال شد و در زمان تصدی وی طلاب ساکن در قم بالغ بر شش هزار نفر شد.
 پس از پیروزی حوزه‌های علمیه سراسر ایران به مرحله تازه سیاسی، اقتصادی وارد شدند و گسترش چشم‌گیری یافتند. قم نیز از این قاعده مستثنی نماند و هم‌اکنون بالغ بر چهل هزار نفر از طلاب ایرانی و خارجی در آن به درس و بحث مشغول هستند و تشکیلات حوزه با مجهز بودن به فناوری روز به روند تکاملی خود ادامه می‌دهد. 
 البته با لحاظ غلبه طولانی مدت دروس فقه می‌توان گفت هم اینک تمام علوم اسلامی در حوزه قم درس داده می‌شود. آموزش دروس حوزه علمیه در چهار مرحله سطح ۱، سطح ۲، سطح ۳ و سطح ۴ (خارج) انجام می‌گیرد. در مجموع سه سطح اول ده پایه دارد و با اهداف زیر برگزار می‌گردد:
 
 
 
 نظام آموزشی این دوره به صورت سالی پایه‌ای است. دوره سطح یک به شش پایه درسی تقسیم می‌شود.
 مدت تحصیل در دوره سطح یک حد متوسط ۶ سال و حداقل ۳ سال و حداکثر ۸ سال است. 
 طلاب پس از گذراندن دروس مقدماتی و سطح وارد درس خارج فقه و اصول می‌شوند و همواره فقط تعداد اندک شماری از طلاب می‌توانند به برسند.
 نظام مالی حوزه به مردم متکی است و از طریق بخشی از خمس و اموال وقف شده افراد تأمین می‌شود. این مقدار بنا به رتبه علمی و مجرد و متأهل بودن به طلاب علوم دینی برای حداقل امرار معاش داده می‌شود که به آن گفته می‌شود. البته امروزه طلاب تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرند.
 اما در دهه چهل رسم بر این بود که هر یک از مراجع که از رؤسای حوزه علمیه بودند یک دفتر شهریه یا مُقسِّم داشتند، در دفتر شهریه اسامی طلابی که باید به آنان شهریه داده شود، غالباً به تفکیک شهر زادگاه یا شهرتشان ثبت شده بود.
مُقسِّم در هر ماه در روزی که باید شهریه پرداخت می‌شد به مدارس محل اقامت طلاب می‌رفت و در همان مدرسه از روی دفتر شهریه، مقرری ماهیانه را به آنان می‌پرداخت.
پرداخت شهریه معمولاً چند روز طول می‌کشید و به هر مدرسه روز خاصی تعلق گرفته بود.
به مقسّم شهریه معمولاً چند تن کمک می‌کردند و این افراد روحانی و از افراد مورد اعتماد مراجع بودند. 
در زمان ، و جزو مُقسمان شهریه بودند. 
 سید محمد هاشم غضنفری خوانساری مدرس حوزه علمیه و از ائمه جماعات قم در جلسه ای عنوان کرد، در اوایل شهریه حوزه پنجاه ریال برابر پنج تومان بوده و در اواخر عمر وی مبلغ شهریه به شصت تومان رسیده بوده‌است. 
 
 
 
 
 هم‌اکنون آموزش در کنار دروس اصلی حوزوی یعنی فقه و اصول، روش معمول در نظام آموزشی این حوزه است.
 اسامی به ترتیب الفبایی آمده‌است:
{"title": "حوزه علمیه قم", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%87_%D9%82%D9%85&oldid=35138725", "language": "fa"}