«خوارزمی» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها را ببینید. (۷۸۰–۸۵۰ م) ، ، ، و و که بیشتر عمر خود را در بعنوان یکی از اعضای گذراند. شهرت وی در ، به‌ویژه است. ، در کتاب نیمه اول سده ۹ میلادی را «عصر خوارزمی» می‌نامد. 
 ترجمه کتاب توسط رابرت چستر در ۱۱۴۵ میلادی انجام شد و تا قرن ۱۶ میلادی کتاب درسی دانشگاه‌های اروپا بود. 
 کتاب چندین بار به لاتین ترجمه و باعث شد دستگاه عددی اروپا از به تغییر یابد. خوارزمی کارهای را در رشته جبر دنبال کرد و به بحث آن پرداخت. وی یک جدول نجومی و جداول دقیقتر سینوس و کسینوس را تهیه کرد و اولین جدول تانژانت زوایا را تهیه کرد.
 و اصالت او را از خوارزم می‌دانند. لقب وی معمولاً اشاره به شهر خوارزم دارد که همان کنونی واقع در جنوب مرکزی و بخشی از جمهوری کنونی است. 
 از شرح زندگانی وی کمتر آگاهی‌های قابل اعتمادی یافت می‌شود و عمده مطالعات براساس زندگی علمی وی و بیشتر توجه به آثار او بدون در نظر گرفتن شخص مؤلف معطوف بوده‌است. تولد وی را از حدود ۱۶۴ هجری قمری تا ۱۸۴ هجری قمری – به اختلاف – ذکر کرده‌اند و مرگ وی به سال ۲۳۲ هجری قمری قابل اعتمادتر است. همان‌طور که از نام وی بر می‌آید، باید در شهر به دنیا آمده باشد، اما به گفته که در پسوند نام محمدبن موسی الخوارزمی عنوان را نیز افزوده، بعید نیست در جایی میان و زاده شده باشد و به واسطه پدران و اجداد خویش به خوارزم منتسب است.
 طبری به وی لقب «المجوسی» می‌دهد که نسبت او را به می‌رساند. با این حال از آوردن وی هم یقین حاصل شده چرا که در مقدمه کتاب جبرش از خویش تصویر مردی معتقد و متعصب به دین اسلام را معرفی می‌کند. وی در رساله خود آورده‌است: 
 
 از این کلام بر می‌آید که وی هنگام تألیف این کتاب بوده‌است.
 
 پس از روی کار آمدن ، ایرانیان که در پیروزی عباسیان نقش اصلی را داشتند برای نخستین بار مناصب مهم را در دستگاه خلافت به دست گرفتند. توجه خاص ایرانیان به ، ، ، و دیگر شاخه‌های علوم عقلی موجب شد که خلفای عباسی نیز تحت نفوذ وزیران و کارگزاران ایرانی خود، اندک اندک به حمایت از دانشمندان علاقه‌مند گردند.
 نخستین خلیفهٔ عباسی (۱۳۲ تا ۱۳۶ ه‍.ق) توجهی به علوم نداشت و فعالیت‌های علمی و بنای شهر از زمان شروع و با تأسیس وارد مرحله جدیدی شد.
 منصور به نجوم، طب و علاقه داشت و بدون مشورت با ستاره‌شناسان به کاری دست نمی‌زد. بدین گونه بود که اخترشناس ایرانی و به همراه وزیر منصور ّشهر بغداد را طراحی کردند. هارون موقعی به خلافت نشست که در اوج بود و مسلمانان با آثار یونانیان و هندیان آشنا شده بودند و مترجمان بسیاری را در مأمور ترجمه کتب کرده بودند. 
 در زمان هارون به قدرت دست یافتند و از امکانات خود برای ترجمهٔ آثار علمی از زبان‌های یا فارسی میانه یونانی و (زبان کهن مردم ) بهره بردند. کوشش‌های موجب شد گام‌های بلندی را در زمینهٔ علوم مختلف بردارند. اما افزایش روز به روز شهرت و قدرت برمکیان، نگرانی هارون و دیگر بزرگان خاندان عباسی را برانگیخت و در نتیجه هارون در اواخر دورهٔ خلافت خود (سال ۱۸۷ قمری) برخی افراد این خاندان را کشت و بقیه را زندانی کرد. ۶ سال بعد هارون درگذشت و فرزندش به خلافت رسید. دوران کوتاه خلافت امین نیز سراسر به جنگ و خون‌ریزی گذشت. نابودی برمکیان، مرگ هارون و ناآرامی‌های دورهٔ خلافت توقفی کوتاه در روند پیشرفت علمی مسلمین ایجاد کرد. اما در سال ۱۹۸ قمری، با به خلافت رسیدن که در محیطی ایرانی رشد کرده بود و تأثیر بسیاری بر او گذارده بود، توجه به پژِوهش‌های علمی به مراتب بیشتر از روزگار هارون شد. روند ترجمه میراث ایرانی، یونانی، هندی و بین‌النهرینی که در زمان هارون پیش گرفته شده بود در زمان مأمون سرعت بیشتری گرفت. دارالحکمه از یک کتابخانه به یک مرکزی برای ترجمه آثار علمی و محلی برای تحقیق و پژوهش تبدیل شده بود. 
 گویند قبل از اینکه خوارزمی در مستقر شود او را به فرستادند تا حساب را بیاموزد. وی پس از بازگشت دو اثر « » و دیگری « » را نگاشت. وی نتایجی را که و به دست آورده بودند را تلفیق و سبب انتقال مجموعه‌ای از معلومات و حسابی شد که در ریاضیات تأثیر عمیقی گذاشت. 
 گویند بخش‌های مربوط به هند را بدو واگذار کرده بود که این نشان از آشنایی وی به علوم و سرزمین‌های هند دارد. وی همچنین مسئول تهیه اطلسی از نقشه‌های آسمان و زمین بود. شاید وی از جمله کسانی بوده که در اندازه‌گیری طول کره زمین در دشت سنجار شرکت داشته‌است. 
 واثق خلیفه از قراری که حکایت می‌کند تحت تأثیر ذوق کنجکاوی، خوارزمی منجم را با عده‌ای به فرستاد تا دربارهٔ محل غاری که می‌گویند در آنجا مدفون شده‌اند تحقیق کند. 
 خوارزمی با تصحیح ترجمه گروه از کتاب سدهانت هندی و سپس نوشتن کتاب در سال ۸۲۵ میلادی در واقع اولین دانشمند اسلامی بود که مستقلاً کتابی در مورد حساب و سیستم اعداد نوشت و بهمراه و تنی دیگر از دانشمندان نقش مهمی در بهینه کردن اعداد هندی و حساب هندی و رساندن آن به تمدن اسلامی و اروپا بازی کرد. 
 خوارزمی علمی را برای نخستین بار و جدا از هندسه صورتبندی و تدوین کرد که خود آن را « » نامید.
 وی توانست با این دانش تمام معادلات درجه دوم زمان خود راحل و راه را برای حل معادلات درجه بالاتر هموار کند. او حل هندسی معادلات را (بوسیله شکل‌ها) نیز می‌آورد. 
 جبر خوارزمی نخستین اثر مستقل در موضوع جبر است. واژه‌هایی چون algebra در زبانهای انگلیسی، فرانسه و مانند آن، همگی به‌واسطهٔ زبانهای لاتینی مأخوذ از واژهٔ «الجبر» عربی است که نخستین‌بار در عنوان عربی این اثر به این معنی به کار رفته‌است. فردریک رُزن آنرا در ۱۸۳۱ م آنرا به انگلیسی ترجمه کرد.
 
 بر اساس الواح و آثار برجای‌مانده از محاسبه‌گران در عهد باستان، مردمان و به حل حالات خاصی از موفق شده بودند ، اما آن‌ها راه حل‌های خود را فقط به صورت دستور ارائه کردند؛ این راه حل‌ها، که برای رفع نیازهای روزمره بودند نه به منظور گسترش دانش ریاضی و فاقد براهین علمی بودند.
 ابتکار خوارزمی در آن است که:
 
 
 جبر از طریق ترجمه‌های لاتینی کتاب خوارزمی به اروپا راه یافت، و تحول بزرگی در علم ریاضیات را موجب شد.
 در قرن شانزدهم میلادی و ، ریاضی‌دانان با ترجمه لاتینی جبر و مقابله، آشنا بودند و آنرا برای حل تعمیم دادند. 
 درقرن ۱۶ میلادی، روش حل معادلات درجه سوم توسط دل‌فرو و معادلات درجه چهارم توسط فراری کشف گردیدند.
 خوارزمی در کتاب خود به جای مجهول درجه اول یعنی (X) از کلمه شیء به معنی چیز نامعلوم استفاده می‌کند. عیسویان اروپا در اسپانیا هنگامی که کتاب‌های مسلمانان را به زبان خود ترجمه کردند، کلمه عربی «شیء» را با اندکی تحریف با تلفظ «Xei» برگرداندند و پس از آنکه نوشتن معادلات به صورت نمادگذاری معمول شد (قرن ۱۶) اروپاییان «X» را به عنوان حرف اول آن واژه به جای مجهول درجه اول اختیار کردند. 
 خوارزمی نخست عدد را به صورت ترکیبی از واحدها توصیف می‌کند، سپس اصطلاحاتی را که در علم جبر به کار می‌روند را تعریف می‌کند. این اصطلاحات عبارتند از «شیء»، «مال»، «عدد» یا «درهم». سپس به تقسیم‌بندی معادلاتی می‌پردازد که از ترکیب‌های مختلف این اصطلاحات با یکدیگر ایجاد می‌شوند. به این ترتیب شش دسته معادله از درجات اول و دوم بدست می‌آید: 
 ۱ شیئ‌هایی مساوی با عددی است ax=b
 ۲ مالی مساوی با عددی است x^۲=b
 ۳ مالی مساوی با شیئ‌هایی است x^۲=ax
 ۴ مالی به اضافهٔ شیئ‌هایی، مساوی عددی است x^۲+ax=b
 ۵ مالی به اضافهٔ عددی، مساوی شیئ‌هایی است x^۲+a=bx
 ۶ مالی مساوی با شیئ‌هایی به اضافه عددی است x^۲=bx+a
 :
 برگرفته از ترجمه لاتینی کتاب خوارزمی که اولی از نام کتاب و دومی اسم « » یعنی الگوریتمی است. واژه «الجبر» نخستین بار در عنوان کتاب وی به کار رفته و پس از آشنایی اروپاییان با این کتاب با مختصر تغییراتی به زبان‌های دیگر راه یافته‌است.
 
 از ریشه جَبَرَ در عربی گرفته شده که به معنای شکسته بندی و جُبران است، اما خوارزمی آن را بر عملِ افزودن جمله‌های مساوی بر دو سوی یک معادله، برای حذف جمله‌های منفی، اطلاق می‌کند.
 :
 که در عنوان کتاب خوارزمی دیده می‌شود، به معنای حذف مقادیر مساوی از دو طرف معادله است.
 ابوکامل شجاع بن اسلم (نیمه دوم قرن سوم) نیز مشتقات واژه جبر را به همین معنی به کار می‌برد. 
مثلاً برای حل معادله ۸۰ = x ۲۰–۱۰۰ می‌گوید: «صد درهم را با بیست شیء جبر کن و آن را با هشتاد جمع کن. 
 ابوریحان بیرونی عمل جبر را به افزودن مقادیر مساوی به دو کفه ترازو برای حفظ تعادل آن تشبیه می‌کند 
 ، و نیز جبر و مقابله را به همین صورت تعریف کرده‌اند. 
 جبر خوارزمی کتابی مقدماتی در ریاضیات است که هدف آن بنابه گفته وی فراهم آوردن چیزی استکه مردم پیوسته دربارهٔ مسائل و وصیت و تقسیم اموال و املاک و رسیدگی‌های و و در انجام دادن معاملات گوناگون با یکدیگر یا در آن هنگام که پای تقسیم کردن زمین و حفر مجاری آب و محاسبات هندسی و غیره میان می‌آید بدان نیاز دارند. در واقع فقط قسمت اول این کتاب را می‌توان مربوط به جبر و مقابله به معنی کنونی این اصطلاح علمی دانست. قسمت دوم کتاب دربارهٔ اندازه‌گیری‌های علمی است و قسمت سوم آن به مسائل وصیت و تقسیم ارث اختصاص دارد. 
 خوارزمی اولین کسی بود که در کتاب خود توانست را از طریق هندسی حل کند که به آن حل از طریق ایجاد مربعات و رسیدن به مربع واحد اطلاق می‌شود 
 کتاب اولین کتابی بود که توسط ریاضیاتی که مسلمانان تکمیل کردند روشهای حسابداری را تشریح کرد که امروزه استفاده می‌شوند. مخصوصاً برای حل مسائل ارثی که بسیار پیچیده بودند فصل آخر کتاب را به ارثیه تخصیص داد که در آنجا را ابداع کرده‌است 
 دانش پژوهان بر سر این که چه مقدار از محتوای کتاب از منابع و و گرفته شده‌است اختلاف نظر دارند. معمولاً در حل معادلات دو عمل معمول است خوارزمی این دو را تنقیح و تدوین کرد و از این راه به وارد ساختن جبر به مرحله علمی کمک شایانی انجام داد.
 تاریخچهٔ این علم به بیش از ۳۰۰۰ سال پیش در و بابل برمی‌گردد که در آنجا در مورد حل برخی از بحث شده‌است. در و باستان نیز، حدود یک قرن پیش از میلاد از روش‌های هندسی برای حل برخی از معادلات جبری استفاده می‌گردیده‌است. در قرن اول میلادی نیز بحث در مورد برخی از معادلات جبری در آثار یونانی و هندی دیده می‌شود. کتاب جبر و المقابلهٔ خوارزمی، اولین اثر کلاسیک در جبر می‌باشد که که کلمهٔ جبر یا Algebra از آن آمده‌است. دیگر ریاضی‌دان شهیر ایرانی است که در آثار خود جبر را از حساب تمییز داد و گامی بزرگ را در تجرید و پیشرفت این علم برداشت. 
 در طبقه‌بندیهای از علوم، نام علم جزء علوم ریاضی نیامده است. نخستین کسی که را در طبقه‌بندی علوم داخل کرده است که در خود بخشی را به « » یا «علوم الحیل» اختصاص داده‌است. این علوم، که در تعریف آن‌ها می‌گوید:
 
 سپس قسمتی از آن علم را حیل عددی می‌نامد که: «شامل علمی است در میان مردم زمان ما به جبر و مقابله معروف است» از اینکه فارابی جبر را جزء علوم حیل آورده، معلوم می‌شود که از نظر او هنوز جبر نه علمی برهانی بلکه مجموعه‌ای از شگردها برای استخراج ریشه‌های معادلات شمرده می‌شده‌است. این دیدگاه به نحوی در طبقه‌بندی از علوم هم منعکس شده‌است. وی در رسالة فی اقسام العلوم العقلیة (ص ۱۲۲) جبر را جزء «اجزاء فرعی (الاقسام الفرعیة) ریاضیات» آورده و آن را، در کنار «عمل جمع و تفریق بر حَسَب حساب هندی» یکی از «شاخه‌های علم اعداد (من فروع علم العدد)» شمرده‌است. 
 در رسالة جبر و مقابله خود، «صناعت جبر و مقابله» را یکی از «مفاهیم » می‌شمارد «که در بخشی از که به ریاضی معروف است، بدان نیاز می‌افتد». هرچند در این عبارت در صدد به دست دادن تعریفی جامع و مانع از نیست، اما از نوشته او چنین استفاده می‌شود که جبر اولاً «صناعت» است و ثانیاً جزء علوم ریاضی است. نتیجه کلی سخن وی این است که در طبقه‌بندی کلی علوم قرار می‌گیرد، هرچند او جایگاه آن را در میان این علوم مشخص نمی‌کند. وی همچنین در تعریف جبر می‌نویسد که:
 
 بنابراین، در نظر ، مقادیر و مقادیر هر دو می‌توانند ریشه معادلات باشند. او در رسالة دیگر خود به نام نیز تلویحاً با این فکر که جبر مجموعه‌ای از شگردها («حیله»، توجه کنید که در تقسیم‌بندی جزء «علوم الحیل» قرار می‌گیرد) باشد مخالفت می‌کند. خیام می‌نویسد:
 
 به این ترتیب، جبر و مقابله، از نظر ، علمی هندسی است و چون هندسی است نیز هست. این اختلاف در جایگاه جبر به دلیل تازگی این علم و دو تصوری است که از آغاز این علم به موازات هم وجود داشته‌است. در طبقه‌بندی‌های متأخر علم و مقابله «از فروع علم » شمرده شده‌است. اما باید توجه داشت که این طبقه‌بندی‌ها به دورانی تعلق دارند که دستاوردهای بزرگ علم دوران اسلامی فراموش شده و از آن تقریباً چیزی جز حل شش دسته معادله خوارزمی باقی نمانده بود. 
 « » نخستین کتابی بود که را (که آن نیز از هند بود) به نحوی اصولی و منظم شرح می‌داد. نسخه منحصربه‌فرد لاتین آن در کتابخانه دانشگاه کمبریج نگهداری می‌شود. خوارزمی در کتاب نشان می‌دهد که چطور می‌توان هر عدد دلخواه را به کمک نه رقم هندسی و صفر نوشت. سپس اعمال مزبور به جمع و تفریق، دو برابر کردن، نصف کردن، ضرب، تقسیم و جذر گرفتن از اعداد صحیح و همچنین عملیات محاسبه‌ای مربوط به کسرهای شصت شصتی را شرح می‌دهد. خوارزمی اعداد را با شیوه ریاضیدان و منجم قرن پنجم « » می‌گرفت که براساس مجذور یک دو جمله‌ای قرار داشت. 
 تلفیق علوم و در جهان اسلام برای نخستین بار توسط وی صورت گرفت.
 کتاب نجومی خوارزمی « » به بوده‌است و توسط بدستور به جهان اسلام انتقال میابد. « » جداول نجومی بود و «السند هند» نیز تحریفی از «سدهانته» اسم اصلی کتاب بود. 
 این ترجمه باعث شد و جداول جدیدی را در اواخر قرن دوم هجری تصنیف کردند. خوارزمی در تهیه خود به سند هند و مجسطی بطلمیوس و آثار منجمان ایرانی نظر داشته و با رأی خود مطالب را اختیار کرده‌است. اولین کسی که از خوارزمی استفاده کرد است که کتابی در تحلیل زیج خوارزمی نوشت.
 در سده دهم هجری این زیج توسط مسلمة بن احمد مجریطی تهذیب شد و در سال ۱۱۲۶ م. توسط آدلار آوباث به لاتین ترجمه شد. جداول خوارزمی علاوه بر «جیب» یا وتر مشتمل بر «ظل» یا سینوس نیز است که اولین بار منجمان هندی در قرن پنجم میلادی وارد ریاضی کردند. 
 ساختار ریاضی و مقادیر بنیادین پارامتر کلیه جدول‌ها در ترجمه لاتین « » خوارزمی عملاً بررسی شده و براساس اطلاعات ریاضی که به دست آمده می‌توان اصل و منشأ این جداول را به تحقیق مشخص نمود، یکی از جدول‌هایی که ساختار ریاضی آن هنوز مشخص نشده، جدول مربوط به « » در زیج خوارزمی می‌باشد. 
 کتاب دربارهٔ چگونگی ساختن اسطرلاب، و کتاب در چگونگی به کار بردن و استفاده از این وسیله اندازه‌گیری نجومی. هیچ اثری نه از متن عربی آن‌ها و نه ترجمه‌ای به زبان دیگر باقی نمانده و فقط گهگاه معاصران وی که به اصل کتاب‌ها دسترسی داشته‌اند. 
 کتاب « » خوارزمی که دربارهٔ ساخت ساعت آفتابی افقی نوشته شده‌است. این کتاب بیشتر برای تعیین اوقات نوشته شده که بعدها اساس و پایه محاسبات کروی قرار گرفت.
 وی از نقشه آسمان و زمین تهیه کرد و نیز نقشه‌های جغرافیایی را اصلاح کرد. 
 کتاب جغرافی خوارزمی با عنوان ، شامل طول‌و عرض جغرافیایی محل‌های مختلف روی ربع مسکون بود و در هر بخش جاها بر حسب تقسیم‌بندی قدیمی «هفت اقلیم» مرتب شده‌است. نام مکانها با کتاب بطلمیوس یکی است و مختصات آنها، گاه یکسان یا بنابر روشی منظم متفاوت است ولی بسیار دور از آن است که ترجمه یا اقتباسی از رساله بطلمیوس بوده باشد و ترتیب نقشه‌ها و کتاب از ریشه متفاوت است.
 این کتاب را «نالینو» به ایتالیایی ترجمه کرده و او نقشه خوارزمی را تهیه شده به امر مأمون می‌داند که از نقشه بطلمیوس دقیق‌تر است. مخصوصاً سرزمین‌هایی که زیر فرمان اسلام قرار داشتند دقیق تر بیان شدند. بهبود دیگر حذف درازی گزاف دریای مدیترانه در نقشه‌های بطلمیوس است. هر چند گاه اشتباهاتی بیش از بطلمیوس هم دارد. 
 بخشهای کتاب: 
 
 
 
 
 
 کتاب خوارزمی موجود نیست، ولی چند مورخ از او به عنوان «مرجعی معتبر» برای حوادث دوره اسلامی نقل کرده‌اند. امکان دارد که خوارزمی در آن اثر (همچون معاصرش ) علاقه‌ای به این امر بروز داده باشد که تاریخ را همچون وسیله‌ای برای عملی شدن اصول احکام نجوم مورد تفسیر و تعبیر قرار دهد و حتی ممکن است مثل حمزه اصفهانی‌ها به عنوان مثال در مورد زمان زایش رسول‌الله بنابر استنتاجات احکام نجومی مستخرج از حوادث زندگی ایشان، به قول خوارزمی استناد و اعتماد کرده باشند. مورخ مشهور در خوارزمی را در زمره مورخان آورده و چند مورخ به آن کتاب استناد کرده‌اند. 
 خوارزمی مقاله‌ای با نام دارد که در آن از مهارتهای نجومی و جغرافی‌دانی و مورخ بودنش در تنظیم مقاله استفاده کرده‌است. نسخه‌ای خطی از این مقاله در کتابخانه بانکیپور موجود است. آن هم در حوزه‌ای مثل یهود با آن همه حساسیت‌هایی که همواره در جهان اسلام نسبت به این قوم و آیین وجود داشته و چنین حرکتی جای تأمل بیش از پیش در کار وی و هم عصرانش را می‌طلبد. 
 نام یک جشنواره علمی در ایران است که به منظور ارج نهادن به مقام دانش پژوهان و فناوران نوآور به نام این دانشمند بزرگ ایرانی اسلامی «ابوجعفر محمد بن موسی خوارزمی» نام‌گذاری شده‌است. این جشنواره هر سال در دو فرایند مجزا برگزار می‌شود. یکی به عنوان جشنواره جوان خوارزمی برای دانش پژوهان و فناوران کمتر از سی و پنج سال که بخش دانش آموزی نیز دارد و در آذر ماه مراسم تقدیر از برگزیدگان آن انجام می‌شود و یکی جشنواره بین‌المللی خوارزمی که در بهمن ماه مراسم تقدیر از برگزیدگان آن با حضور رئیس‌جمهور ایران برگزار می‌گرددو علاوه بر طرح‌های فنی و مهندسی از داخل کشور، برگزیدگانی از سراسر جهان در زمینه‌های علوم فنی و مهندسی و علوم پایه را معرفی می‌کند. 
 ۲۲ تیرماه، روز میلاد
 محمد بن موسی خوارزمی است که به عنوان « » نامگذاری شده‌است. در هفتصد و پنجاه و سومین جلسه شورای فرهنگ عمومی کشور، پیشنهاد نامگذاری ۲۲ تیرماه، همزمان با زادروز محمد بن موسی خوارزمی، به عنوان «روز فناوری اطلاعات» به تصویب رسید و اعلام شد این مناسبت پس از طرح و تصویب نهایی در جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی، در تقویم رسمی کشور، درج خواهد شد.
 نام دهانه ای است که روی ماه به افتخار این دانشمند بزرگ توسط ناسا نامگذاری شده‌است. این دهانه ۸ دهانه اقماری نیز دارد. 
 
		 
		 
 
 
 
 
 در ویکی‌گفتاورد در ویکی‌انبار
{"title": "محمد بن موسی خوارزمی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C_%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C&oldid=35153291", "language": "fa"}