، یا به : [ ( adāy-Nāmag)] ‏ به معنی «کتاب شاهان») مهم‌ترین اثر تاریخی دورهٔ است که در آن نام پادشاهان دودمان‌های ایرانی و رویدادهای دوران‌های گوناگون را آمیخته با افسانه، ضبط کرده‌بودند. اصل خدای‌نامه به در دست نیست. در دوران اسلامی خدای‌نامه با عنوان‌هایی مانند یا و جز آن به ترجمه شده‌است. ترجمه‌های خدای‌نامه به عربی و البته اصل پارسیگ آن به همراه دیگر کتب تاریخی مورد استفادهٔ نویسندگان و سرایندگان شاهنامه‌ها مانند به پارسی در سده چهارم قرار گرفته‌است. در روزگار کهن، شاهنامه نام عمومی همهٔ کتاب‌هایی است که در موضوع داستان‌های باستانی نوشته یا سروده می‌شدند.
 تدوین‌کنندگان خدای‌نامه از منابع هم (مثلاً در باره ) استفاده کرده‌اند. مضمون این کتاب کُهَن تاریخ ایران، آفرینش جهان و نخستین شهریار تا ساسانی است و در تهیه و تنظیم آن دبیران شاهی، موبدان و خاندان‌های بزرگ ساسانی نقش داشته‌اند.
 تقریر همهٔ حماسه‌های ایرانی از زمان تا ، که در میانه پادشاهی آخرین پادشاه (۶۳۴ تا ۶۴۲)، به وسیلهٔ دهقان دانشور تألیف شد. تکامل نهایی آن را در می‌توان یافت (نیمهٔ اول سدهٔ یازدهم میلادی)؛ اثری به زبان پارسی میانه است. فردوسی از استفاده کرد و شاهنامهٔ ابومنصوری که به نثر بود را به نظم برگرداند و در شاهنامهٔ ابومنصوری که خود را از نژاد اصیل دهقانان می‌دانست منابع خدای نامک و دیگر کتب حماسی و تاریخی ایران استفاده شده‌است.
 در سدهٔ ۸ میلادی این خدای‌نامک را به ترجمه کرد و به صورت گسترده‌ای مورد استفادهٔ تاریخ‌نگاران مسلمان قرار گرفت؛ که هر دو برگردان پارسیگ و عربی آن از دست رفته‌است.
 در دربار شاهان ساسانی دفاتر رسمی وقایع وجود داشته و مورخ سده ششم میلادی که هم‌زمان با بوده، از آن‌ها استفاده کرده‌است. همچنین در دربار ساسانی کسانی بوده‌اند که روایت‌های تاریخی را افسانه‌وار از برداشتند. در کاخ شاهان ساسانی، بایگانی‌هایی ساخته شده بود که در آن‌ها، اسناد رسمی و چگونگی رویدادهای بزرگ کشور در این بایگانی‌ها نگهداری می‌شد. خداینامه‌ها گونه‌ای از رویدادنامه‌های رسمی روزگار بوده‌اند. آورده‌است که در راه شکار داستان‌های و را برای نقل می‌کردند. ظاهراً حتی در زمان بهرام گور نیز وجود داشته‌است که داستان‌های آن را در مجالس بزم می‌خواندند.
 تدوین خدای نامه را باید به زمان منسوب داشت که دوران تألیف و ترجمه و نهضت ادبی بوده‌است. در این زمان بر اساس دفاتر رسمی و نیز با استفاده از سنت‌های شفاهی و رسالات جداگانه‌ای که در مطالب گوناگون مرتبط با تاریخ از قبیل نسب نامه‌ها و فهرست جنگ‌ها یا شهرها و وقایع مربوط با آن‌ها وجود داشته، خدای نامه تدوین شد. در زمان پادشاهان بعدی ساسانی طبعاً مطالبی بر آن افزوده گشت و پس از برافتادن ساسانیان نیز سرنوشت را تا کشته شدنش بدان افزودند. تدوین کنندگان خدای نامه دبیران شاهی و بوده‌اند و احتمالاً خاندان‌های بزرگ ساسانی نیز در تنظیم داستان‌های پهلوانی، نقش داشته‌اند.
 خدای نامه نه تنها رویدادهای زمان پادشاهان را دربرداشته بلکه در آن خطبه‌ها و کلمات قصار و وصایای آنان نیز ذکر شده بود، مثلاً جملاتی را که منقول از عهد به پسرش است به روایت خدای نامه آورده‌است. در سرگذشت هر یک از شاهان قصه‌هایی نیز گنجانده می‌شد، مانند داستان‌های، . تدوین کنندگان خدای نامه همچنین از منابع بیگانه مانند منبعی در مورد استفاده کرده‌اند.
 اصل خدای نامه به زبان پهلوی در دست نیست اما با مطالعهٔ منابع عربی به فارسی مربوط به و می‌توان عناصر تشکیل دهندهٔ آن را تعیین کرد.
 
 
 
 در دوران اسلامی خدای نامه با عنوان‌هایی مانند یا و غیره به عربی ترجمه شده‌است. از روایت‌های و و پیشگفتار قدیم و غیره به وجود ۹ ترجمه و اقتباس از خدای نامه به عربی پی می‌بریم. از کهن‌ترین مترجمان معروف این کتاب، است. ترجمه‌های خدای نامه مأخذ عمدهٔ تاریخ نویسان دورهٔ اسلامی، مانند و و و و و و دیگران قرار گرفت. 
 در سال ۲۰۱۸ یاکو هامین آنتیلا، ایران‌شناس فنلاندی کتابی با نام «خدای‌نامگ: کتاب شاهان در پارسی میانه» منتشر ساخت و در این کتاب مدعی شده است که بر خلاف باور موجود، خدای‌نامگ کتابی عظیم همسنگ شاهنامه فردوسی نبوده‌است. او در کتابش آورده این اثر مجموعه کوچک و فهرست‌واری از رویدادهای تاریخی بوده‌است.
{"title": "خدای‌نامه", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&oldid=33827996", "language": "fa"}