برای دیگر کاربردها را ببینید. در نزد دانشوران اسلامی به معنی دانستن چیزهاست چنان‌که باشند. در لغت به معنی فرزانگی‌است و معمولاً آن را معادل شرقی یا اسلامی، ٔ اروپایی می‌گیرند.
 حکمت را به دو شاخهٔ حکمت نظری و حکمت عملی تقسیم می‌کنند که هر شاخه زیربخش‌های کوچکتر دارد:
 
 به گفتهٔ تقسیم حکمت به عملی و نظری در آثار و نبود، بلکه توسط شاگردان ارسطو که کتاب‌ها را جمع کردند صورت گرفت. 
 افلاطون بر این عقیده بود که حکمت یا فلسفه نظری پذیرای هیچ تقسیمی نیست و کلیه علم‌ها استنتاج‌هایی هستند از مجموعه واحدی از اصول نهایی، و اثبات این اصول کار علم اعلایی است که افلاطون آن را دیالکتیک نامید. 
لیکن حکمت نظری نزد ارسطو و دانشوران اسلامی، در دانستن موجوداتی است که وابسته به حرکات ارادی اشخاص بشر نیستند. با توجه به اقسام موجودات این علم به سه شاخهٔ مابعدالطبیعه، ریاضی و طبیعی تقسیم می‌شود. هر یک از این علم‌ها اصولی دارند و فروعی.
 مابعدالطبیعه در نزد دانشوران اسلامی در شناخت موجوداتی‌است که بودنشان وابسته به آمیختگی با ماده نباشد. که آن را ، یا به تازی می‌خوانند.
 اصول مابعدالطبیعه خود به دو فن تقسیم شدی یکی که شناختن خدا و عقل و نفس و امثال آن است و دیگری . در این دومی بحث از وحدت و کثرت و وجوب و امکان و می‌شود.
 فروع مابعدالطبیعه شامل دانستن نبوت و شریعت و معاد و آنچه بدان مانند است می‌شود.
 در ریاضی بحث از موجوداتی است که تصورکردن آن‌ها نیاز به ماده ندارد. پیشینیان ریاضی را به فارسی می‌گفتند. و آن را یا به تازی هم می‌خواندند.
 اصول علم ریاضی چهار نوع است: یکی ، دوم یا یا ، سوم (احکام تنجیم و ستاره‌بینی بخشی از آن نیست)، چهارم . به سبب آنکه در علم تألیف سخن از نسبت و زمان سکنات در آوازها می‌رود آن را هم می‌خوانند.
 فروع ریاضی شامل ، ، و جز آن می‌شود.
 در علم طبیعی سخن از موجوداتی بود که جز به‌آمیختگی با ماده ممکن نباشند. مر آن را یا به تازی هم می‌خواندند.
 اصول علم طبیعی هشت نوع است. یکی است. در آن سخن از «مبادی متغیرات» است: زمان و مکان و حرکت و سکون و نهایت و بی‌نهایت و جز آن. دوم است. این در شناخت جسم‌های مرکب و احکام اجسام بسیط است چه در آسمان (علوی) و چه در زمین (سفلی). سوم است. این علم در شناختن ارکان، عناصر (چهار آخشیچ) و گونه‌گون شدن صورت‌های ماده‌است. چهارم علم است. در شناختن علت رویدادهای طبیعی‌است چون آذرخش و باران و برف و زلزله و آنچه بدان ماننده‌است. پنجم است. در کیفیت و ترکیب مواد (بیجان) است. ششم یا گیاهشناسی‌است. هفتم یا جانورشناسی‌است. هشتم است که به انسان باز می‌گردد.
 فروع علم طبیعی پرشمار است: پزشکی، و کشاورزی سه نمونه از آنهاست.
 حکمت عملی آن شاخه از حکمت است که به کنش‌های انسانی باز بسته‌است و به اعتقاد دانشوران مسلمان هدفش نظام‌گرفتن و اصلاح معاش انسان (به‌اصطلاحْ یا ) و همچنین نظام‌گرفتن و اصلاح معاد انسان (به‌اصطلاحْ یا ) است. حکمت عملی خود دو گونه‌است یا علم است یا علم تدبیر اجتماعات که باز دو نوع است یا است یا . پس در کل سه نوع است. اولی را هم گفته‌اند و سومی را هم.
{"title": "حکمت", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA&oldid=34839608", "language": "fa"}