( : ) یک دولت مستقل بلوچ‌های براهویی بود که در سال ۱۶۶۶ میلادی بنیاد گذاشته شده بود و تا سال ۱۹۵۵ میلادی دوام کرد. 
 در سده هفدهم میلادی، و با تشکیل اتحادیه ، حکومتی را در کلات تشکیل داده شد و میر احمد خان را حکمفرمای آزاد آن سامان تلقی کردند. او با گشودن نواحی مستونگ، سبی، کچی، شلکوت ( کنونی)حکمرانی خود را گسترش داده بود. جانشین وی میر عبداللّه خان خانات کلات را گسترش بیشتری داد. او حکام کلهاری سند را شکست داده و و شوروک را تحت سلطهٔ خود آورد.
 در سال ۱۸۷۱ به موجب بخش غربی خانات کلات به ایران واگذار شد و بخش باقی مانده زیر نظر انگلیس به حکومت خود ادامه داد.
 در سال ۱۹۴۷ بعد از این که دولت بریتانوی هند تقسیم شد، هم اعلان استقلال کردند، ، آزادی کامل را اعلان کرد و تا ۲۷ مارچ سال ۱۹۴۸ بلوچستان بشکل یک دولت آزاد بود و در ۲۷ مارس ۱۹۴۸ توسط کشور تازه تاسیس اشغال شد. خانات کلات پیش از ۱۶۶۶ جز امپراتوری هند به رهبری بود. زبان رسمی خانات کلات، و بوده‌اند.
 راجع به اینکه در بلوچستان حکومتهای مستقلی وجود داشته‌اند بسیار سخن گفته می‌شود. اولین شکل حکومتی را که در بلوچستان تشکیل شد، می‌توان بدوران نسبت داد که قبل از آن و بسال ۱۷۱۶ میلادی خان وقت کلات را به قتل رسانید و چون مردی دلیر و شجاع بود اکثر سران قبایل حاکمیت وی را پذیرفتند. براهویی‌ها در دوره‌ای نسبتاً طولانی - از اواخر تا اواخر - یکی از قدرتمندترین گروه‌های حکومت‌گر بلوچستان بوده‌اند. آنان در زمان با بستن مسیر فرار لشکر افغان به فرماندهی ( افغان ) به سوی قندهار و شکست دادن او که منجر به قتل اشرف و انقراض سلسله هوتکیان گردید و ارسال سر وی به نزد نادر و همراهی با او در جنگ‌هایی که به فتح هندوستان منجر شد و همچنین با تشکیل اتحادیه‌ای از طوایف مختلف، حکومت قسمت عمدهٔ بلوچستان را در دست گرفتند و قدرت بسیار یافتند. در زمان سلطنت حکومتی منسجم و قوی با عنوان خان‌نشین کلات ظهور کرد که اقتدار آن برپایهٔ نظام پیچیدهٔ اتحادیهٔ براهویی (شامل طایفه‌های مینگل ، ممسنی براهوئی، بلوچ‌های ممسنی و ممسنی‌های سیستانی و طوایف کمبرانی یا قنبرانی، میرواری، ایلتازیی) و بلوچهای رَند و لاشاری و دهواری‌های کشاورز استوار بود. نخستین رهبر این حکومت شخصی به نام میرواری میراحمدخان یکم بود که قلمرو خود را گسترش داد و به خودمختاری دست یافت. جانشین او میرعبدالله‌خان قهار (عقاب کوهستان ) بر وسعت قلمرو و تثبیت نفوذ براهویی‌ها افزود.
 پاتینجر مؤسس دولت براهویی را قنبر، نیای طایفه یا تیرهٔ قنبرانی می‌داند و قنبر را سرکردهٔ شبانان براهویی دانسته که در اواسط سدهٔ ۱۷ میلادی، به دعوت یکی از راجه‌های هندوستان با افاغنهٔ مهاجم به بلوچستان جنگیدند و پس از شکست افغان‌ها بر منطقه تسلط یافتند و حتی راجه را از حکومت برداشتند و خود مستقلاً زمام امور را در دست گرفتند. مقارن لشکرکشی‌های نادرشاه، عبدالله خان نوادهٔ قنبر در کلات حکومت داشت. نادر حکومت او، و سپس حکومت پسران او امیر محبت خان و امیر محمدنصیر خان را تأیید کرد و به آنها لقب بیگلربیگی ( خان خانات) داد. با این‌همه، او بعد از مرگ نادر ادعای استقلال کرد و با احمدخان درّانی حاکم افغانستان به جنگ برخاست، ولی توفیق نیافت و بعد از او محمودخان و سپس مهراب خان حاکم شدند. مهراب خان نخست با نمایندهٔ انگلیس قرارداد همکاری بست، ولی پس از مدتی از تعهد شانه خالی کرد و از کسانی بود که با نیروهایش در ۱۲۵۴ قمری/۱۸۳۹ میلادی در گردنهٔ بولان، همراه با افغانان از پیشروی ارتش انگلیس جلوگیری کرد. انگلیسی‌ها اردویی برای تنبیه او به کلات فرستادند و در جنگی که بین آن‌ها درگرفت، مهراب خان با اتباعش کشته شدند و کلات به تصرف قوای انگلیس درآمد. انگلیسی‌ها ناصرخان دوم را جانشین او کردند و یک نفر انگلیسی را به عنوان مشاور او در نظر گرفتند. وقتی در ۱۲۷۲ قمری/۱۸۵۶ میلادی بین دو کشور ایران و انگلیس جنگ درگرفت، مشاور انگلیسی او به مأموریت رفت و ناصرخان توسط مخالفانش مسموم شد و خدادادخان جای او را گرفت. او نیز با انگلیس پیمان مودت بست و ۲۰ سال بر ناحیه‌ای که تا امتداد داشت، فرمانروایی کرد، تا آنکه بلوچستان تجزیه شد و دولت بریتانیا کلات را جزو امپراتوری هند درآورد و قسمتی از بلوچستان به پاکستان ملحق شد.
 *در این بین خوانینی بوده‌اند که مدت چندان طولانی حکومت نکردند و ما اسامای آن‌ها را در این بخش ذکر می‌کنیم:
 امیربهرام خان احمدزایی (فرزند میرحاجی ولد امیرمحبت خان احمدزایی بیگلربیگی)
 
 ۴. تاریخ بلوچستان نوشته رائی بهادر لاله هتورام چاپ کویٹه
{"title": "خانات کلات", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA_%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA&oldid=35021324", "language": "fa"}