بخشی از یکی از صفحات جالب تاریخ ایران، در روزگار است. بهرام چوبین از سپهبدهای بزرگ ایران بود که سپاه ترکان را به سختی شکست داد. پس از اینکه بهرام شکستی ناچیز در برابر سپاه روم تجربه کرد، هرمز او را خوار شمرده و برای او لباس زنان را فرستاد. آنگاه بهرام شورش کرده و تخت شاهی ساسانی را برای اولین بار در تاریخ غصب می‌کند و شاه مشروع، از پایتخت گریخته و به پناه می‌برد. شاه بیزانس لشگری به او داد و دختر خود مریم را هم به همسری خسرو پرویز درآورد. خسرو به تیسپون بازگشت و بهرام چوبین را شکست داد و خود تاج و تخت شاهی را پس گرفت. بهرام چوبین نزد خاقان ترک گریخت و خسرو با دسیسه‌ای، مقدمات قتل او توسط خاقان را فراهم کرد. خسرو به خاطر کمکی که شاهنشاه روم به او کرده بود، ارمنستان و مناطق دیگری را به او واگذار کرد و رابطه ایران و روم پس از سال‌ها جنگ، برای مدتی صلح‌آمیز شد. این داستان از دیرباز در ادبیات فارسی مورد توجه بوده‌است.
 اواخر سدهٔ پنجم و اوایل سدهٔ ششم میلادی، نهضت ایران ساسانی را به لرزه افکند. این نهضت روزگاری برتری یافت و نیروهای ساسانی را به عقب‌نشینی واداشت و سرانجام موجب بروز برخی اصلاحات در ایران شد.
 پس از مرگ فرزند و جانشینش با دشواری‌های بسیاری مواجه گشت. او با اشراف و بزرگان که از قدرت و نفوذ فراوان برخوردار بودند، مدتی دراز دست به گریبان و به مبارزه پرداخت. نرمش هرمزد با زیردستان و مدارای او با مسیحیان، مایه نگران قشرهای فوقانی جامعه ساسانی شد.
 طبق روایت طبری هرمزد سیزده هزار و ششصد تن از اشراف و بزرگان را به قتل رسانید و گروه کثیری را به زندان افکند و تنزل رتبه داد. شاید هرمز می‌کوشید در میان قشرهای وسیع جامعه پایگاهی بدست آورد.
 هنگامی که بزرگان و موبدان، هرمزد را به سبب ابراز محبت و مهربانی نسبت به مسیحیان سرزنش کردند، وی در پاسخ چنین نوشت، تخت ما به دو پایهٔ پیشین قوام نگیرد (منظور آئین بوده‌است) و دو پایهٔ پسین نیز باید. پادشاهی ما نیز با تباه کردن و پیروان دین‌های دیگر که به دیار ما جای دارند، استوار نشود. از ستم دست بردارید و به کارهای نیک پردازید تا و اهل دین‌های دیگر ببینند و شما را سپاس کنند و به دینتان راغب شوند. 
 هرمز با عدالت خشونت‌آمیز خویش که برخلاف سیاست پدر متمایل به عامه و از احتیاط و تعادل عاری بود، اشراف، بزرگان و موبدان را بشدت از خود مأیوس و ناراضی کرده بود. موبدان و بزرگان به سبب این اعمال حاضر به تحمل پادشاهی هرمزد نبودند. از این رو به هنگام قیام بهرام چوبین، وی را مورد اقبال و پشتیبانی قرار دادند.
 بیان علت قیام براستی کاری است بس دشوار. بظاهر گویا اختلاف میان و بهرام بر سر غنائم گرفته شده از بوده‌است.
 برخی از مورخان از جمله نامه و هدیهٔ خفت‌انگیز هرمز را سبب قیام بهرام دانسته‌اند.
 نوشته‌است، هرمز تمام خدمات بهرام را نادیده گرفت و به سردار با کفایت خویش بدبین گردید و یک غل و زنجیر و کمربند زنانه و دوکی نزد بهرام فرستاد و به او نوشت، همانا بر من مسلم شده‌است که جز مقدار کمی از غنائم که به دستت رسیده‌است به سوی ما نفرستاده‌ای و این گناه من است که ترا مورد تکریم قرار دادم و اینک غل و زنجیر و کمربند زنانه و دوکی برایت فرستادم تا غل و زنجیر را به گردن افکنی و کمربند را به میان بربندی و دوک ریسی را پیشهٔ خود سازی، چه ناسپاسی و حق ناشناسی از اخلاق زنان است.
 همراهان و یاران بهرام از خیر شاه ناامید شده گفتند، هر گاه تو با ما بر خلع هرمزد و خروج بر او همراهی کنی با تو همراه خواهیم بود. 
 بهرام سپاه خویش را بر ضد هرمز برانگیخت و متعاقب آن جنگ آغاز شد. بهرام که بر ترکان پیروزی یافته بود، این بار روانهٔ پایتخت ایران شد. هنگامی که سپاه بهرام به نزدیکی رسید، لشکریان وی به شهر تاختند و فرماندار را به قتل رسانیدند و سرش را نزد هرمز فرستادند.
 هرمزد نیز سپاهی به سوی بهرام گسیل داشت. دو سپاه در نزدیکی با یکدیگر روبرو شدند؛ ولی که فرماندهی سپاه هرمز را برعهده داشت به بهرام چوبین پیوست.
 هرمزد با شتاب در به گرد آوری نیرو پرداخت. در این هنگام دشمنان هرمز، به رهبری و برادرش از ضعف شاه بهره جستند و او را به زندان افکنده، کور کردند. پس در سال ۵۹۰ میلادی پسرش را به شاهی برگزیدند. 
 بهرام خبر یافت که خسرو را مردم به پادشاهی برگزیده‌اند پس با شتاب بسوی شتافت. خسرو پرویز صلاح کار را در ملایمت دید و با و برادر وی و به‌مراهی هزار سوار بدیدن بهرام رفت. دیدار آندو در ساحل رود بود.
 برادر بهرام، ، همراه و مطیع خسرو پرویز بود. بهرام را به خسرو پرویز نشان داده، خسرو سخن آغاز کرد و گفت، بهرام تو ستون مملکت و تکیه‌گاه رعیت مایی و در کار ما نیک کوشیده‌ای ما بر سر آنیم که روزی سپهبدی همهٔ دیار پارسیان را بتو دهیم.
 بهرام گفت، اما من بر سر آنم که روزی مناسب تو را بیاویزم. سخن دراز شد و و بهرام به خسرو ناسزا گفته و با نهایت دل آزردگی از هم جدا شدند.
 (کردیه، گردویه) خواهر بهرام چوبین او را بسبب بدزبانی با شاه سرزنش کرد و از او خواست به اطاعت شاه در آید اما بهرام نپذیرفت. جنگ درگرفت و خسرو شکست خورده و فرار کرد و با وجودیکه سپاهیان بهرام او را تعقیب می‌کردند، از عبور کرده تا شهر رومی رسید. رومیها او را با احترام پذیرفتند و دستور از خواستند.
 بهرام چوبین بعد از پیروزی به رفته و به تخت شاهی نشسته و به نام خود سکه زد. مردم از بیم اطاعت وی کردند.
 برخی از مورخان هم در توالی سلسلهٔ شاهان ساسانی، از او به نام یاد کرده‌اند.
 امپراتور پذیرفت که به وی در بازگشت به سلطنت یاری داده و دختر خویش مریم را به همسری وی درآورد. 
 در عوض خسرو حاضر شد و شهر (شهری نزدیک در ترکیهٔ امروزی) را به واگذار کند.
 در سال ۵۹۱ میلادی، خسرو به همراهی قشون رومی، راهی شده، در طی راه نجبای تیسفون و تعدادی از بزرگان اهل و اهالی شهرها و نیز نیروهای ایرانی که در بودند، از همه سوی به سپاه او ملحق شدند. در نیز که برادرش هم ، بعد از رهایی از بند بهرام به وی پیوسته بود، تعدادی سپاه برای کمک به خسرو فراهم آورد.
 بهرام خبر یافت و از با سپاهش بطرف خسرو حرکت کرد. جنگ سختی در (نزدیکی دریاچهٔ ارومیه) درگرفت که به شکست قطعی بهرام چوبین انجامید. 
 بهرام پس از شکست نزد دشمنان پیشین گریخت و با مهربانی از طرف خان ترک پذیرفته شد. بهرام که خدمات شایسته‌ای به خان ترکان کرده بود، به عنوان مشاور و دوست در کنار او قرار گرفت.
 خسرو از این واقعه پریشان شده، از خان ترکان خواست تا بهرام را بدو باز پس بدهد ولی خان ترک از اجرای این درخواست سرباز زد. سفیر شاهنشاه ساسانی با تقدیم هدایا، خاتون همسر فرمانروای ترکان را فریفت و وی را به سوء قصد برضد بهرام ترغیب و تشویق کرد. در نتیجه یکی از خدمتگزاران خاتون، بهرام را با خنجر زهر آبداده به قتل رسانید. خان که از این واقعه به خشم آمده بود، قاتل بهرام را کشت. 
 
 
 
 رضا، عنایت الله. ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵
 طبری، محمد بن جریر. تاریخ طبری جلد دوم، ترجمه ابولقاسم پاینده. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۲
 طبری، محمد بن حریر. تاریخ طبری جلد دوِم، ترجمه ابولقاسم پاینده، چاپ دوم. تهران: انتشارات اساطیر، ۱۳۶۲
 زرین کوب، عبدالحسین. تاریخ مردم ایران. تهران: انتشارات امیر کبیر، ۱۳۶۴
{"title": "خیزش بهرام چوبین", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%DB%8C%D8%B2%D8%B4_%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85_%DA%86%D9%88%D8%A8%DB%8C%D9%86&oldid=31295144", "language": "fa"}