یا کاکویان دودمانی از امرای ( ) بودند که در دوره آن‌ها در باختر روی کار آمدند و در برابر قدرت استقلال خویش را از دست دادند و به صورت امرای تابع آن‌ها درآمدند.
 بنیادگزار این دولت، ملقب به علاءالدوله محمد نامدار به ابن کاکویه است. کاکویه واژه‌ای و به معنای دایی است زیرا پدر علاءالدوله، دایی و به گفتاری دایی مادر او بود. نام پدر علاءالدوله در سکه‌ها، «دشمنزار» ثبت شده، ولی تاریخ نویسان آن را «دشمنزیار» نوشته‌اند و به گمان بسیار دشمنزار و کاکویه به یک شخص یعنی همان پدر علاءالدوله اطلاق می‌شده‌است. 
 دربار علاءالدوله محمد، مشوق امرا و دانشمندان بود و فیلسوف نامدار ایرانی، تا هنگام مرگ وزارت او را داشت. نوشتهٔ ابن سینا و نیز نوشتهٔ ، هردو به علاءالدوله تقدیم شده‌است.
تاختن‌های ترکان وضع سیاسی ایران را به کلی دگرگون ساخت و کاکویان را مانند دیگر نیروهای به حالت دفاعی درآورد. هنگامی که ابن‌کاکویه در سال ( ) مرد و پسرش فرامرز در به جای او نشست ولی ناچار شد دستیابی را به رسمیت بشناسد. 
 حکومت آل کاکویه به سه بخش تقسیم می‌شود:
۱. نخست؛ دوران تثبیت که با حکومت شروع و تا سقوط ادامه می‌یابد. در این زمان، علاءالدوله توانست مشروعیت خود را از سمت خلیفه، دریافت کند و پایه‌های حکومت خود را تثبیت کند. علاء الدوله نیز بعد از دریافت منشور، نام خلیفه را بروی سکه‌هایش آورد. طی سال‌های اولیه حکومت وی، صرف جمع‌آوری سپاه برای گسترش فتوحات بود برای مثال می‌توان به همکاری علاءالدوله با فرهاد بن برای تصرف و تسلط بر همدان اشاره کرد.
وی سرانجام با دختر ازدواج کرد که با این اقدام توانست را برای خود تثبیت کند.
بعد از آل بویه و چیرگی غزنویان بر و ( )، ابوالجعفر خود را تابع سلطان اعلام کرد و توانست حکومت اصفهان و ری حفظ کند.
 ۲. دوره دوم؛ دوران حفظ حکومت که بعد از علاءالدوله شروع و تا حکومت ۲ پسرش، و ، ادامه می‌یابد. در سال ۴۲۱ هجری، به کاکویان حمله کرد و توانست ابتدا همدان و سپس اصفهان را تصرف کند.
دلایل این حمله را می‌توان از زمان علاءالدوله بررسی کرد. بعد از مرگ محمود، مسعود به حکومت رسید، در این زمان خلیفه نامه‌ای را به مسعود مبنی بر شفاعت کاکویان فرستاد و مسعود قبول کرد که حکومت کاکویان در قسمت مرکزی ایران حفظ کند ولی علاءالدوله با علیه او شورید و در آخر مجبور شد اصفهان را به صورت اقطاع به مسعود غزنوی دهد. بعد از سقوط و به قدرت رسیدن که هم‌زمان با ابومنصور فرامرز بود، طغرل حکومت وی را تأیید کرد ولی اتحاد ابومنصور با ، پیمان وی را با طغرل از بین برد و هم‌زمان ابوکالیجار با طغرل صلح کرد بنابراین ابومنصور تنها ماند و نتوانست در مقابل حمله به اصفهان کاری انجام دهد، پس اصفهان سقوط کرد و در آخر، از حکومت برکنار شد و به حکومت و رسید.
 ۳. دوره سوم؛ دوران ضعف و در آخر سقوط آل کاکویه. در ابتدای این دوره، ابومنصور فرامرز وارد شده و به آبادانی آن دیار پرداختند از جمله ساخت حصار و بارویی به دور شهر، مسجد، کتابخانه و مدرسه.
بعداز ابومنصور، نوادگان وی به قدرت رسیدند که توانستند در یزد آثاری از خود به جا بگذارند که بسیار ارزنده بودند ولی سرانجام قدرت خود را در سال ۵۱۳ یا ۵۱۹ هجری در برابر در زمان از دست دادند. 
 ابتدا که در سال ۳۹۸ توسط ، دختر عمه خود، به حکومت اصفهان رسید و ۳۵ سال بر اصفهان و همدان حکومت کرد. وی ۵ فرزند داشت؛ فرامرز، گرشاسب، دشمنزیار، ابوصرب و یک دختر داشت. بعد از وی با کش و قوس‌های فراوان به حکومت رسید و به حکومت رسید و بعد از فتح بدست طغرل، حکومت وی به منتقل شد. بعد از ابومنصور، ابوکالیجار گرشاسب به حکومت رسید و بعد از وی، ابومنصور به حکومت رسید و با یکی از دختران خاندان ازدواج کرد ولی سرانجام در جنگی کشته شد.
در وصف وی شعری سروده شده‌است:
 پنجمین حاکم از این دودمان، است که توانست برای مدتی حکومت کند.
این خاندان در آبادانی شهر یزد بسیار کوشیدند و خدمات ارزنده برای این دیار انجام دادند.
{"title": "آل کاکویه", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A2%D9%84_%DA%A9%D8%A7%DA%A9%D9%88%DB%8C%D9%87&oldid=35102512", "language": "fa"}