؛ یکی از ولایت‌های دوازده‌گانه در ؛ چند تن از اهالی علم ادب از این ولایت برخاسته‌اند. ، ، و از آبادی‌های معروف این ولایتند که از آنها در منابع تاریخی و جغرافیایی قدیم، یاد شده‌است. این ولایت را در جغرافیای امروز، بر در و حدی از مناطق پیرامونی آن، مطابقت داده‌اند.
 خواف، در کتاب تاریخ و ، در شمار ولایت‌های دوازده‌گانه آمده‌است همچنین و ، خواف را از ولایت‌ها یا رستاق‌های نیشابور ضبط کرده‌اند. ابوعبدالله الحاکم، دربارهٔ خواف نوشته‌است: متصل به است و سلومد یکی از روستاهای آن است و در شمار هفت روستایی است که با قهندز (کهندژ) بنا نهاده‌اند. ؛ خواف را قصبه بزرگی از توابع نیشابور در خراسان دانسته که از یک سوی به پیوسته و از سوی دیگر به زوزن. شامل صد قریه، و در آن سه شهر است: سنجان، سیراوند و . ؛ از محصولات خواف، علاوه بر انگور و انار، به خربزه، انجیر و معدن آهن و روناس و ابریشم اشاره کرده‌است. از نوشته‌های چنین مشخص است که در این زمان (قرن نهم هجری)، مدت‌هاست که ولایت خواف، از اعمال نیشابور نبوده و در توابع دیوان هرات قرار گرفته‌است. 
 ابوعبدالله حاکم، سلومد را از توابع ولایت خواف ذکر کرده و نوشته‌است: ابوقابوس، که مدت‌ها مَلِکِ شام بود، از سلومد خواف است. دهخدا، به نقل از ، دربارهٔ این شهر، نوشته‌است: شهرکی است به خراسان، در حدود نیشابور، با کشت و برز و و از وی کرباس خیزد. امروزه سلامه و ، خوانده می‌شود و از روستاهای آباد ناحیه خواف است. کوشکی قدیمی، حدود نیم قرن قبل از این، در آنجا از زیر خاک بیرون آموردند که به همت مالک آن، بازسازی و تکمیل شد. 
 در کتاب ، از دو تن از اهالی علم و ادب ولایت خواف، یاد شده‌است که از این جمله‌اند: ابومظفر احمد بن مظفر خوافی (فقیه شافعی؛ وفات به سال ۵۰۰ هجری در طوس) و ابوالحسن علی بن قاسم بن علی خوافی (ادیب و شاعر). همچنین در کتاب تاریخ الحاکم از ابوالحسن خوافی (علی بن قاسم بن علی نیشابوری؛ ادیب و شاعر) از بزرگان و عالمان منسوب به ولایت خواف یاد شده و در یادداشت‌هایش بر تاریخ نیشابور الحاکم، به نقل از تذکره ؛ محمد مظفر، حاکم مقتدر فارس را، از مردم سلومد معرفی نموده‌است.
{"title": "خواف (ولایت)", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%81_(%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA)&oldid=33736554", "language": "fa"}