شبکه‌ای از دژها، دیوارها و گودال‌هایی بودند که در بخش‌هایی از مرز ایران ساخته شده بودند. این استحکامات بخشی از تاکتیک و استراتژی نظامی ساسانی‌ها به‌شمار می‌آمدند. این خطوط دفاعی امروزه بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی شناخته شده‌اند. 
 در اوایل برپایی ، تعدادی میان پادشاهی ساسانی و قرار داشتند و نقش مهمی در روابط بین این دو امپراتوری داشتند. هردو امپراتوری به تدریج این کشورهای حائل را جذب کردند و آن‌ها را با ای جایگزین کردند که مستقیماً توسط دولت مرکزی اداره می‌شدند. از جمله این شهرهای مرزی ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و بودند.
 باور دارد گسترش استحکامات دفاعی ساسانی به دستور ، تقلیدی از ساخت خطوط دفاعی رومی در سوریه و بین‌النهرین در دهه‌های پیشین توسط بوده‌است. خطوط دفاعی رومی در مرز زمین‌های کشاورزی در مقابل قرار داشتند. 
 در امتداد رود استحکامات دفاعی سنگینی قرار داشت. 
 در نخستین سال‌های پادشاهی شاپور دوم، قبایل غارتگر عرب به بخش‌های جنوبی ایران حمله کردند. شاپور دوم پس از و ایمن کردن مرزهای جنوبی ایران، سیستم دفاعی‌ای را در پایه‌گذاری کرد کرد تا مانع از اینگونه حملات در آینده شود. این خط دفاعی در و در عربی خندق سابور نام داشت (وَر به هر دو معنی دیوار و دریاچه است) . این خط دفاعی بین امروزی و قرار داشت و احتمالاً شامل خندقی بزرگ و دیواری در سمت ایران بوده‌است. 
 این ناحیه و خط دفاعی آن به احتمال زیاد توسط یک ادره می‌شده‌است. در نیمه دوم فرمانروایی ساسانی‌ها، اداره این ناحیه را در دست گرفتند. وظیفه آن‌ها محافظت از این ناحیه در مقابل حملات رومی‌ها و و نیز مراقبت از زمین‌های کشاورزی از غارتگری‌های اعراب بود.
 ساسانی‌ها در نهایت نگهداری از این خط دفاعی را متوقف کردند، زیرا در آن زمان مشغول جنگ در دیگر مرزهای ایران بودند. اگرچه بعدها تازیان از همین نقطه به ایران حمله کردن و را رقم زدند. 
 در هنگام پادشاهی و در واکنش به فشارهای مردم شمال کشور مانند ، استحکامات نظامی گسترده‌ای در مرز مستقر شده بود. تنها نقاط قابل عبور این سیستم دفاعی، گذرگاه‌های و بودند. نظام جدید حکومتی‌ای نیز در این ناحیه توسط خسرو انوشیروان پایه‌گذاری شد که به موجب آن حاکمان محلی مسئول نگهداری از این استحکامات می‌شدند. این حاکمان محلی با عناوینی مانند ، ، الان‌شاه/اران‌شاه و لیازشاه شناخته می‌شدند. 
 باریکه‌ای سه کیلومتری در در میان و کوه‌های قفقاز بود. این گذرگاه پس از پیروزی بر ، تحت تسلط ساسانی‌ها قرار گرفت. در هنگامی که ساسانی‌ها مشغول و بودند، قبیله‌های شمالی موفق ب پیشروی در شمال شدند.
 ساخت دیواری (حداکثر ضخامت ۸ متر و ارتفاع ۱۶ متر) به نسبت داده شده‌است. هدف ساخت این دیوار بستن گذرگاه دربند بود. این دیوار در شورش‌هایی در سال ۴۵۰ نابود شد.
 مکان جغرافیایی: . تلاش دوم ساسانی‌ها برای بازسازی استحکامات قفقاز در زمان سلطنت رخ داد (۴۹۸–۵۳۱). در این دوران دیوارهای (که در منابع اسلامی از آن با نام یاد شده‌است) و دیوار (که در منابع از آن با نام سور الطین به معنی حصار گلی یاد شده‌است) همچنین در منابع از آن با نام یاد شده‌است؛ ریشه این نام از در به معنی یا کامکار شدن است. این دیوار از ترکیبی از خشت، سنگ و آجر ساخته شده بود. ساخت این دیوار تا پایان پادشاهش خسرو انوشیروان ادامه داشت اما هرگز کامل نشد. این دیوار از کوه‌های قفقاز در جنوب‌غربی تا ساحل دریای خزر امتداد داشت.
 دیوار دربند با طول ۳٬۶۵۰ متر در بخش شمالی و ۳٬۵۰۰ متر در بخش جنوبی دارای هفت دروازه، سنگرهای خارجی و مستطیلی و دایره‌ای بود. امروزه بخش شمالی و دیوارهای اصلی شهر باقی مانده‌اند؛ اما بیشتر دیوار جنوبی از بین رفته‌است. تکنیک‌های به‌کار رفته در ساخت این دیوار شبیه به تکنیک‌های به‌کار رفته در ساخت است؛ این دوبنا در یک دوره ساخته شده‌اند. دربند همچنین توسط ساسانی اداره می‌شد.
 گذرگاه دربند مهم‌ترین سازه دفاعی ساسانی در قفقاز بود. تاریخ‌دانان عرب تمامی این خط دفاع را به خسرو انوشیروان نسبت دادند و آن را به عنوان یکی از به‌شمار می‌آوردند. در قرون وسطا، بستن گذرگاه دربند برای جلوگیری از یورش ، به نسبت داده می‌شد. گذرگاه دربند با نام‌های و نیز شناخته می‌شود.
 که در پارسی میانه به آن به معنی دروازه می‌گویند در سرزمین واقع شده‌است و در سال‌های ۲۵۲/۲۵۳ به دست ساسانی‌ها افتاد. استحکامات ساخته شده در ین تنگه با نام‌های دروازه اَلان‌ها، دروازه‌های ایبریا و دروازه‌های قفقاز شناخته می‌شدند.
 
		 
		 
		 
 یا یا که در متون قدیمی با نام نیز نامیده شده‌است دیواری تاریخی است که از کنار در ناحیه آغاز شده و تا کوه‌های در شمال شرق ادامه می‌یافته‌است. هم‌اکنون تقریباً تمام این دیوار از میان رفته‌است و تنها بخش‌های کوچکی از آن که در زیر خاک مدفون مانده، باقی است. دیوار تاریخی گرگان پس از (به طول شش هزار کیلومتر)، بزرگترین دیوار دفاعی جهان است. این دیوار عظیم تاریخی که ۲۰۰ کیلومتر طول دارد در ۲۹ تیرماه سال ۱۳۷۸ به ثبت ملی رسیده‌است. 
 بیشتر تاریخ‌نگاران براین باورند این دیوار را بنا نهاده، اما در آغاز بنای آن را به و اتمام آن را به انوشیروان نسبت می‌دهد. نیز در به ساخت این دیوار توسط یزدگرد و بنای شهر توسط و توسط اشاره می‌کند. هم در از تعمیر آن توسط فرمانروای خبر می‌دهد. 
 این دیوار با طول ۱۱ کیلومتر از تا رشته‌کوه‌های امتداد داشت. همچنین درگذشته دیواری به طول ۲۲ کیلومتر موازی با دیوار تمیشه میان شهرهای و قرار داشته‌است. 
 دیوار تمیشه دومین خط دفاعی پس از دیوار بزرگ گرگان بوده‌است.
{"title": "خطوط دفاعی شاهنشاهی ساسانی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7_%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C&oldid=33472366", "language": "fa"}