یا (به معنی آزمایش و محاکمه در مورد خلق ) فرایند بود که توسط در ربیع‌الاول سال /آوریل ، چهار ماه پیش از مرگش، برای قبولاندن دیدگاه خلق‌شده بودن قرآن (حادث‌بودن در برابر قدیم‌بودن قرآن) شروع شد و طی آن بسیاری از علمای مذهبی تنبیه، زندانی و حتی کشته شدند. این سیاست پانزده سال ادامه یافت و در زمان جانشینان مأمون، و عباسی پیگیری شد تا اینکه پس از دو سال از حکومت ، او این سیاست را در سال / پایان داد. 
 در سده دوم و سوم هجری قمری مجادلات کلامی افزایش یافت و یکی از مهم‌ترین آن‌ها مسئله خَلق قرآن بود که نتیجه آن دخالت حکومت عباسی و اتخاذ سیاست محنه از سوی مأمون عباسی بود و این سیاست توسط و نیز ادامه یافت. 
 واقعه محنه در ربیع‌الاول سال /آوریل ، چهار ماه پیش از مرگ مأمون، شروع شد و مأمون از نماینده‌اش در بغداد، اسحاق بن ابراهیم، خواست تا عقاید قاضی‌ها را در مورد مسئله خلق قرآن بیازماید و آنانی که موافق خلق نیستند را برکنار کرده و بر آنان سخت گرفته شود. بسیاری از علما به خلق قرآن اعتراف کردند اما افرادی مانند حاضر به اعتراف نشده و در نتیجه با غل و زنجیر به پیش خلیفه فرستاده شدند و به زندان افتادند و حتی به او شلاق زد. 
 سه فرضیه در توجیه دلیل اتخاذ این سیاست مطرح است:
 
 
 به نظر می‌رسد دلیل سوم دلیل بهتری برای شروع محنة توسط مأمون باشد. 
 حادث یعنی جدید و قدیم یعنی کهنه و ازلی. در فلسفه و کلام هر موجودی که از ازل وجود نداشته باشد و بعداً به وجود آمده باشد را حادث می‌گویند و هر موجودی که همیشه بوده را قدیم می‌نامند. بحث حادث و قدیم در سه مورد مطرح بوده: «خدا»، «جهان»، و «کلام خدا». همهٔ متکلمان و فیلسوفان خدا را قدیم دانسته‌اند اما در مورد جهان فیلسوفان آن را قدیم اما متکلمان و اهل حدیث آن را حادث دانسته‌اند. 
 در مورد کلام خدا، نظرات مختلف در میان متفکران مسلمان وجود داشت:
 
 
 
 پایان محنة واقعهٔ مهمی است از دو نظر: اولاً پایانی بود بر ادعای خلفای عباسی در تعیین اصول مذهبی و ثانیاً، محنة یکی از معدود موارد تفتیش عقاید در دوران اولیه اسلام است.
{"title": "فتنه خلق قرآن", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D8%AA%D9%86%D9%87_%D8%AE%D9%84%D9%82_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86&oldid=34614306", "language": "fa"}