(زاده ۱۲۴۰ – درگذشته ۱۳۱۲) از رجال سیاسی بود، که پس از وقوع در ادوار مختلف حکومت ولایات ، ، ، و مازندران را برعهده داشت. وی فرزند و برادر کوچکتر و بود. 
 خسرو خان سردار ظفر در سال ۱۲۷۸ هجری قمری، مقارن با ۱۲۴۰ خورشیدی، در روستای ، در یکی از بانفوذترین خانواده‌های ایل بختیاری، زاده شد. وی فرزند کوچک و بی‌بی مهری جان بود. پدر وی، حسین‌قلی‌خان، به‌مدت ۳۰ سال، حاکم ایل بختیاری بود. (در گذشته کسی که این منصب را در ایل بختیاری برعهده داشت ایلخان نامیده می‌شد) سردار ظفر در عهد جوانی در ، و در مأموریت‌های شرکت داشت.
 حسینقلی‌خان پدر وی، در سال ۱۲۵۹ به همراه دو برادر بزرگتر سردار ظفر؛ یعنی علی‌قلی‌خان و ، به احضار شدند و به دیدن رفتند. در این ملاقات تصمیماتی اتخاذ شد، از جمله اینکه این دو برادر با یکصد سوار بختیاری، عضو کشیک‌خانه سلطنتی شدند، ولی اقدامات و علیقلی‌خان در تهران طولانی شد و به تقاضای ؛ حکمران ، شاه موافقت کرد که دو برادر به اصفهان برگردند. برای ؛ حکمران ، تحمل قدرت خطرناک بود. همچنین که بر اثر دسایس از حکومت بر کنار شده بود، ذهن شاه را نسبت به مشوش نمود و برای خراب کردن ظل‌السلطان و از بین بردن قدرت ایلخانی، امکان طغیان او را مطرح کرد. به همین مناسبت، ظل‌السلطان به احضار شد و دستور قتل ایلخانی را از گرفت و به بازگشت. در ۲۲ خرداد ۱۲۶۱ ظل‌السلطان، و دو پسرش را برای شرکت در یک رژه نظامی به اصفهان دعوت کرد. پس از مراسم در از آن‌ها پذیرایی شد. در این پذیرایی، یک فنجان قهوه آمیخته با زهر، به داده شد، سپس وی را روانه زندان ساختند. او پس از ۲ روز در زندان درگذشت و و علی‌قلی‌خان نیز به دستور به زندان افتادند. سردار ظفر در مجموع از خوانین زبده بختیاری به‌شمار می‌آمد و بر خلاف حکام و خوانین گذشته، یادداشت‌های روزانه تهیه می‌کرد و کتابی نیز دربارهٔ بختیاری و تاریخ آن، در سیصد صفحه نوشته‌است.
 در خلال انقلاب مشروطه، خسروخان همراه با برادر بزرگترش؛ علیقلی‌خان سردار اسعد، به مشروطه‌خواهان پیوست و در زمان ، از فرماندهان ارشد سواران بختیاری مشروطه‌خواه محسوب می‌شد. 
 هنوز مدت زیادی از نگذشته بود، که با ورود به کشور، با باقی‌مانده پولی که از بانک روسیه قرض گرفته بود و در عوض آن مقداری از جواهرات سلطنتی را به امانت نزد بانک استقراضی روسیه گذاشته بود، سپاهی منظم به فرماندهی ، روانه پایتخت نمود. در این میان، به همراه خسرو خان سردار ظفر، مأمور جبهه غرب شدند و تحت فرماندهی از پیشروی قوای بسمت پایتخت جلوگیری نمودند.
 خسروخان در طول حیاتش، که مقارن با حکومت ۴ شاه از و نیز است، در مناصب مختلفی حضور داشت. در جریان در زمان ، خسروخان از فرماندهان ارشد قوای به‌شمار می‌آمد و در حوادث پس از آن در زمان ، در جنگ‌های و و ، بطور مستقیم و غیر مستقیم حضور داشت. وی سال‌ها والی‌گری ولایات ، ، و و مازندران را برعهده داشت، به رسید. 
 با دخالت مستمر دولت انگلیس در ادارهٔ مناطق جنوبی و نیز خوزستان، از ایلخانی کناره گرفت و معاون کنسول بریتانیا در اهواز (کاپیتان نوئل) به پشتیبانی‌ از سردار ظفر، او را به ایلخانی بختیاری رساند. سردار ظفر تا پایان ، ماهانه ۱۵۰۰ تومان از انگلیس، برای حفاظت از منافع آن‌ها حقوق می‌گرفت. 
 در حال ‌حاضر اصل کتاب سردار ظفر در دست نیست. یادداشت‌های وی مربوط به سفرش به است، که روز ۱۹ صفر ۱۳۳۱ هجری قمری شروع شده و در شوال همان سال پایان یافته‌است. وقایع این ایام، قریب ۵۰ صفحه ‌است و بقیه یادداشت‌ها مربوط به حکومت یزد، اصفهان، کرمان و بختیاری، همچنین جنگ با غنجعلی‌خان، در کرمان است، که جمعاً قریب ۲۵۰ صفحه می‌شود. سردار ظفر در یادداشت‌های خود از اغلب خوانین بختیاری گله و انتقاد کرده و گاهی نیز به آن‌ها ناسزا گفته‌است. آخرین سال انتشار معلوم نیست، زیرا در شناسنامه و پشت جلد کتاب، هیچگونه تاریخی قید نشده‌است. وی گاه به برخی از آداب و رسوم اشاره دارد، که اکنون دیگر اثری از این آداب دیده نمی‌شود. خود این مسئله، به مرور زمان به تاریخی بودن کتاب می‌افزاید و ارزش مردم‌شناسی و قوم‌شناسی بیشتری می‌یابد.
 کتاب دارای فصل‌های مختلفی است، که برخی از سرفصل‌های کتاب عبارت‌اند از: «تفصیل کشته شدن جدم جعفرقلی‌خان، رمضان ۱۲۵۲ جنگ منار»، «داستان جنگ مشهور به جنگ نُه هزار»، «داستان کشته شدن علاءالدین‌وندها و عده دیگر در سرآستان، بدست جعفر قلی‌خانِ اسدخان».
 وی در ارتباط با قتل پدرش؛ می‌نویسد:
 همچنین در بخش دیگری از کتاب که مربوط به خاطرات روزهای قبل از و می‌باشد و در این زمان سردار ظفر در و در قشون حضور داشته است.
 از مطالعه «یادداشت‌ها و خاطرات سردار ظفر بختیاری» و اثر و همچنین یادداشت‌های چنین بر می‌آید، که بسیاری از مطالب ذکر شده توسط این سه تن، تا حدود زیادی مشابه به هم است و گویی آنان مطالب خود را از روی دست هم نوشته‌اند. به عنوان نمونه مطالبی که سردار ظفر در این کتاب دربارهٔ باور می‌نویسد، در آثار سردار اسعد و لایارد نیز آمده‌است یا مثلاً نقل داستان‌هایی دربارهٔ خرس در بین لرها و غیره.
 سردار ظفر دارای ۱۴ پسر و ۱۲ دختر بود. پدرش ؛ مقتدرترین ایلخان در تاریخ بختیاری محسوب می‌شود. وی برادر کوچکتر ؛ از رهبران جنبش مشروطه و نیز برادر کوچکتر ؛ رئیس‌الوزرای دولت مشروطه بود. برادران و عموزادگان سردار ظفر و در مجموع خانواده وی، از قدرتمندترین خانواده‌های سیاسی و نظامی دوران قاجار محسوب می‌شدند.
 اولین لقب خسروخان بختیاری، بهادرالدوله بود. وی سپس به سالار ارفع و در نهایت به سردار ظفر ملقب گشت.
 سردار ظفر در طول حیات 8 بار ازدواج کرد. همسر اول بی‌بی سکینه، دختر امامقلی خان حاجی ایلخانی بود و صاحب شش فرزند به نام‌های علی نقی خان، مهدی قلی خان (سالار مسعود)، الیاس خان (صارم الملک)، اسکندرخان، علی مراد خان و بی‌بی شاهزاده بیگم شد. همسر دوم وی بی‌بی فرنگیس از طایفه بود و صاحب هشت فرزند به نام‌های امیرحسین خان، قباد خان، سلطان حسین، فروغ ظفر، بی‌بی شوکت، بی‌بی بلقیس، بی‌بی نوری جان، و بی‌بی شمس‌الملوک شد. همسر سوم او بی‌بی بیگم جان نام داشت و صاحب سه فرزند به نام‌های نصرالله خان، بی‌بی خدیجه و بی‌بی هاجر گردید. همسر چهارم سردار ظفر بی‌بی حیات بود و صاحب دو پسر به نام‌های علی صالح خان و محمد خان شد. همسر پنجم او حبیب سلطان نام داشت و صاحب چهار فرزند به نام‌های حمید خان، مجید خان، بی‌بی مهین و بی‌بی ایران گردید. همسر ششم وی بی‌بی آغا بیگم بود و فرزندشان بی‌بی توران نام داشت. همسر هفتم او بی‌بی ملک و فرزندشان خداداد بود.همسر هشتم او نصرت نام داشت و فرزندانش :عبدالله خان ،مریم، موسی،فاطمه ،عیسی،شهربانو
{"title": "خسروخان سردار ظفر", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%D8%B8%D9%81%D8%B1&oldid=34610806", "language": "fa"}