(زادهٔ ۱۵۰۴ – درگذشتهٔ ۱۵ آوریل ۱۵۵۸) با نام اصلی یا ، همسر اصلی و قانونی سلطان عثمانی بود. وی به یکی از قدرتمندترین و تأثیرگذارترین زنان تاریخ عثمانی و شخصیت برجسته و جنجالی در دوره‌ای معروف شد که به معروف شد.
 خرم متولد روتنیا (در آن زمان ناحیه شرقی ) ، خرم در طی یورش برده توسط تاتارهای کریمه اسیر شد و سرانجام به استانبول، پایتخت عثمانی منتقل شد. او وارد حرم امپراتوری شد و از میان کنیزان قدم برد تا مورد علاقه سلطان سلیمان قرار بگیرد. با شکست سنت عثمانی، سلیمان با خرم ازدواج کرد و او را همسر قانونی خود کرد. او اولین همسر امپراتوری بود که عنوان را دریافت کرد. خرم تا آخر عمر در دربار سلطان ماند و شش فرزند با سلیمان داشت، از جمله سلطان آینده سلطان . او همچنین مادربزرگ بود.
 خرم سلطان در نهایت به قدرتی رسید که برای زنان پیش از خود غیر عادی و بی سابقه بود، و از پشت پرده و به واسطه شوهرش حضور چشمگیری بر سیاست‌های امپراتوری عثمانی داشته و بسیار تأثیر گذاشت و در بیشتر دوره سلطنت سلیمان به ویژه در اواخر تا هنگام مرگ خود در امور امپراتوری نقش فعالی داشت. او به عنوان مشاور ارشد سلطان در مورد امور داخلی دولت عمل کرد، و همچنین در روابط خارجی و بین‌المللی با پادشاه سیگسموند دوم آگوستوس لهستان (سلطنت: ۱۵۴۸ - ۱۵۷۲) مکاتبات داشت، هم‌چنین حمایت از کارهای عمومی و خیریه (که شامل مجتمع های خاصگی سلطان و حمام خرم سلطان) بود و بذل و بخشش های بسیار به فقیران و نیازمندان و کارهای فعال عمومی مانند ساخت خانه ها و در راه و ساخت بندرهای تجاری در سواحل عربستان در (مکه و مدینه) مشهور بود. وی در سال ۱۵۵۸ در استانبول درگذشت و در آرامگاهی در مجتمع به خاک سپرده شد. 
 با استناد به برخی تاریخ نگاران خرم با عنوان یا متولد شده و نام مستعار وی در دوران کودکی بوده‌است. در میان عثمانیان، او بیشتر با نام خاصگی خرم سلطان شناخته می‌شد. در زبان‌های اروپایی به نام روکسلِانا، روکسولانا، روکسلین، روزا، و رزیکا، در ترکی حورّم (به : )، که از واژهٔ ایرانیِ «خرّم» گرفته شده و در عربی هم با نام کَریمَة شناخته می‌شد. روکسِلانا احتمالاً یک نام واقعی نیست بلکه نامی مستعار است که به اصالت روسینی وی اشاره دارد. روکسولانی یا روکسِلانی از اسامی تا سدهٔ پانزدهم میلادی و برگرفته از باستانی بودند؛ بنابراین نام مستعار وی از نظر ادبی به معنای شخص روتنیایی است. 
 منابع امروزی اطلاعاتی دربارهٔ کودکی خرم به دست نمی‌دهند و تنها به اصلیت ، و وی اشاره می‌کنند و را به عنوان مکان تولد وی ذکر می‌کنند. در میانه سده شانزدهم میلادی، میخالون لیتوین، سفیر در ، در قطعه هنری ۱۵۴۸–۱۵۵۱ با عنوان «دربارهٔ عادات تاتارها، لیتوانیان و مسکو» (به : ) در هنگام توضیح مسائل مربوط به تجارت اینطور عنوان می‌کند که «[...] محبوبترین همسر امپراتور فعلی عثمانی و مادر پسر ارشدش که بعد از وی حکمرانی خواهد کرد از سرزمین ما ربوده شد». 
 بنا بر منابعِ اواخر سدهٔ شانزدهم و اوایل سدهٔ هفدهم، همچون ، لهستانی، که دربارهٔ خرم سلطان در ترکیه به تحقیق و پژوهش پرداخته‌است، خرم احتمالاً دختر از اوکراین بود. او در ، در ۶۸ کیلومتری جنوب شرقی زاده شد. در دههٔ ۱۵۲۰، در یکی از یورش‌های مکرر به آن منطقه، اسیر و برده شد. احتمالاً ابتدا به بازار برده‌فروشان و سپس به منتقل شد و از آنجا برای سلطان انتخاب شد. 
 روکسلانا، که توسط عثمانی ها به نام خرم سلطان خوانده می شد، احتمالاً در حدود پانزده سالگی وارد حرمسرا شد. سال دقیقی که وی وارد حرمسرا شد، ناشناخته است، اما محققان معتقدند که او در حدود زمانی سلیمان به سلطان عثمانی در سال ۱۵۲۰ تبدیل شد، صیغه سلیمان شد.
 ظهور بی سابقه خرم از برده حرمسرا به همسر قانونی سلیمان و "ملکه امپراتوری عثمانی" نه تنها از رقبای او در حرمسرا بلکه از عوام عمومی حسادت و ناامیدی را به خود جلب کرد. او به زودی برجسته ترین سوگلی و همسر سلیمان در کنار شد (هم‌چنین به عنوان گلبهار نیز شناخته می شود). در حالی که تاریخ دقیق تولد فرزندان وی مورد اختلاف است، اجماع آکادمیک وجود دارد که تولد پنج فرزندش، ، ، ، و به سرعت در طی پنج سال آینده اتفاق افتاد. آخرین فرزند سلیمان و خرم، در شکارگاه متولد شد هر چند کمی ناقص بود، اما تا آن زمان خرم پسران سالم به اندازه کافی برای تأمین آینده سلسله عثمانی به دنیا آورد.
 روح و نشاط شاد او و خلق و خوی بازیگوشی اش، او را به نام جدید به ترکی "هورم" از فارسی خرم "شاد" به دست آورد. در حرمسرای استانبول، خرم با ماهی دوران رقیب شد و نفوذ او بر سلطان به زودی افسانه ای شد. به خرم اجازه داده شد تا بیش از یک فرزند به دنیا بیاورد که این نقض آشکار اصل حرم امپراتوری قدیمی، "یک مادر مقارب - یک پسر" بود که به منظور جلوگیری از نفوذ مادر بر سلطان و ضعف خون طراحی شده است.و جلوگیری برادران برای جنگ بین تاج و تخت. او قرار بود اکثر فرزندان سلیمان را تحمل کند. خرم فرزند اول خود را محمد در سال ۱۵۲۱ به دنیا آورد (که در سال ۱۵۴۳ درگذشت) و سپس چهار پسر دیگر نیز صورت گرفت و وضعیت و قدرت ماهی دروان را به عنوان مادر تنها پسر سلطان به طور کامل از بین برد. مادر سلیمان، ، تا حدی رقابت بین این دو زن را سرکوب کرد. براساس گزارش برناردو ناوگانو، در نتیجه رقابت تلخ، درگیری بین این دو زن رخ داد که ماهی دروان خرم را کتک زد که باعث عصبانیت سلیمان شد. به گفته نکدت ساکائلو، مورخ ترکیه، این اتهامات صدق نمی کرد.
 در سال ۱۵۳۲ یا ۱۵۳۳ (تاریخ دقیق آن مشخص نیست) ، سلیمان در یک مراسم رسمی و باشکوه با خرم ازدواج قانونی کرد و او را به عنوان اولین سلطان عثمانی که از زمان ارهان قاضی (سلطنت ۱۳۲۶ - ۱۳۶۲) ازدواج کرد و نقض عرف ۲۰۰ ساله این حرمت کرد. خانه امپراتوری عثمانی که طبق آن سلاطین قرار نیست با کنیزان خود ازدواج کنند. هرگز قبلاً برده سابق به مقام همسر قانونی سلطان ارتقاء نیافته، و این کار سلیمان حیرت درباریان و کلیه کاخ و شهر را برانداخت. خرم همچنین عنوان را دریافت کرد و اولین همسر سلطان بود که این عنوان را در اختیار داشت. این عنوان که به مدت یک قرن مورد استفاده قرار می گرفت، قدرت عظیمی را به همسران سلاطین امپراتوری (که اکثر آنها برده های سابق بودند) در دربار عثمانی منعکس کرد و وضعیت آنها را بالاتر از شاهزاده های عثمانی بالا برد و آنها را به عنوان قدرت برتر در خانواده در اروپا معرفی کرد. در این مورد، سلیمان نه تنها آداب و رسوم قدیمی را زیر پا گذاشت، بلکه سنت جدیدی را برای سلاطین آینده عثمانی ایجاد کرد تا با یک مراسم رسمی ازدواج کنند و کنیزان توانستند دولت را تحت تاثیر قرار دهند، به ویژه در مورد جانشینی، تأثیر چشمگیری در دربار دارند. دستمزد خرم روزانه ۲،۰۰۰ سکه طلا بود که او را به یکی از پردرآمدترین خاصگی ها تبدیل کرد. ازدواج آنها عواقب بعدی داشت از جمله ایجاد یک باور عمومی که سلطان با این ازدواج استقلال خود را محدود کرده بود و تحت سلطه و کنترل همسرش بود. علاوه بر این ، نقش مادر در آموزش و راهنمایی فرزندانش در طول زندگی برجسته تر شد. . 
 بعداً، خرم اولین زنی شد که به مدت عمر خود را در دربار سلطان گذراند. در سنت خانوادگی امپراتوری عثمانی، همسر سلطان فقط تا زمان تولد پسرش (حدوداً ۱۶ یا ۱۷ سالگی) در حرمسرا باقی می ماند و پس از آن وی را برای پایتخت به استان دوردست اعزام می کرد. دنبالش این سنت را سانکاک بیلیشی می نامیدند. این کنیزان هرگز به بازگشت به استانبول مگر اینکه پسرانشان به تخت سلطنت رسیدند. با مخالفت از این رسم قدیمی، خرم حتی پس از رفتن پسرانش به استان های دوردست امپراتوری، در حرمسرا ماند.
 علاوه بر این، علاوه بر ماندن در استانبول، وی همچنین از حرمسرا که در کاخ قدیم (ایسکودار) مستقر شده بود و هیچ دسترسی به منابع قدرت دربار و اطلاعات جزئی و کلی سیاسی نداشت حرکت کرد و پس از آتش سوزی کاخ، توانست حرم قدیمی را برای همیشه به جایی که محل حکمرانی و اداره دولت بود و فقط سلطان حاکم و نه هیچ کس دیگر از خانواده سلطان که حق نزدیک شدن به کاخ را بدون اجازه نداشتن زندگی می کرد منتقل کرد. برخی منابع می گویند که او نه به دلیل آتش سوزی بلکه به دلیل ازدواج خود با سلیمان به توپکاپی منتقل شده است و این کار یک اقدام موثر برای دخالت در امورات روزمره امپراتوری بود. در هر صورت، این یکی دیگر از شکافهای بسیار مهم آداب و رسوم تأسیس شده بود، زیرا سلطان شخصاً به طور خاص و موثر فرمانی را صادر کرده بود مبنی بر این که به هیچ زنی اجازه نخواهد داد در کاخ محل کار خود که مرکز قدرت بود، سکونت داشته باشد. بعداً با انتقال حرمسرا به کاخ توپقاپی به سرای جدید معروف شد و به طور ویژه حرم امپراتوری به یک نقطه مهم دولت در آینده تبدیل شد، (زیرا سلاطین بعدی ترجیح دادند محل کار خود را به حرمسرا بکشانند نه به دیوان امپراتوری (کابینه دولت) و این کار به طور آشکار دخالت روزافزون همسران، به ویژه مادران سلاطین را فراهم کرد).
 سلیمان با تخلص «محبی» شعر زیر را برای خرم سرود: 
 خرم نه تنها در خانه و خانواده سلطان بلکه در امور حکومتی هم شریک سلیمان شد، (هر چند او هیچ سمت و نقش رسمی در دید عمومی و دربار و دولت سلیمان نداشت و تنها از طریق سلطان حاکم (یعنی سلیمان) و از پشت پرده در برخی از تصمیمات سرنوشت ساز و سیاست‌های مهم روزمره دولت تاثیر عظیمی گذاشت). به لطف اطلاعات، توانایی و هوش بالایی که داشت، وی به عنوان مشاور اصلی سلیمان در امور امپراتوری عمل کرد و به نظر می رسد در سیاست خارجی و سیاست بین‌المللی تأثیر داشته است. خرم غالباً سلیمان را به عنوان یک مشاور سیاسی در دیوان (دادگاه امپراتوری) از پشت پرده در مکانی خارج از حضور مردان همراهی می کرد. تأثیر خرم بر سلیمان به حدی قابل توجه بود که شایعاتی در اطراف دربار عثمانی به گوش می رسید که سلطان توسط خرم سلطان جادو شده است.
 تأثیر خرم بر سلیمان، وی را بدون شک به یکی از قدرتمندترین و تاثیرگذارترین زنان تاریخ عثمانی و جهان در آن زمان تبدیل کرد. حتی به عنوان یک همسر سلطان، قدرت او با قدرتمندترین زن حرم امپراتوری، که طبق سنت، مادر سلطان یا بود، کاملاً برابر و قابل مقایسه است. به همین دلیل، وی به شخصیتی بحث انگیز در تاریخ عثمانی تبدیل شده است - مشروط بر ادعای مورخان و تاریخ‌نگارهای زمان خودش برای توطئه علیه دشمانش و دستکاری در برابر رقبای سیاسیش هم بسیار مشهور شده بود، بخصوص برای جابجایی وزیران اعظم تا جانشینان سلطان نقش مستقیم را ایفا کرد.
 تأثیر خرم در امور امپراتوری نه تنها او را به عنوان یکی از مهم‌ترین زنان رقم زد، بلکه چهره ای جنجالی در تاریخ عثمانی به ویژه در رقابت او با و پسرش ، و بود.
 خرم و شش فرزنده سلیمان (شاهزاده های عثمانی) را به دست سلیمان داده بودند که چهار نفر از آنها از دهه ۱۵۵۰ جان سالم به در بردند: مصطفی ، سلیم ، بایزید و جهانگیر. از این میان ، فرزند ماهی دوران مصطفی بزرگتر بود و به ترتیب جانشینی فرزندان خرم را مقدم دانست. به طور سنتی، هنگامی که سلطان جدید به قدرت رسید، همه برادرانش به منظور اطمینان از ثبات امپراتوری کشته شدند. این عمل را "قتل عام خانواده" می نامند.
 مصطفی از ابراهیم پاشا پشتیبانی شد بود، که در سال ۱۵۲۳ به وزیر بزرگ و مقتدر سلیمان تبدیل شد. خرم معمولاً حداقل تا حدودی مسئولیت فتنه ها را در مسیولیت نامزدی جانشینی عهده دار بود. گرچه همسر رسمی و محبوب سلیمان بود اما به هیچ عنوان نقش رسمی سیاسی و عمومی در دربار و دولت عثمانی ایفا نمی کرد. با این وجود، این مانع از نفوذ قدرتمند سیاسی و عمومی خرم از طریق سلطان و دیگر متحدانش نشد. از آنجا که امپراتوری فاقد این بود، تا زمان سلطنت (۱۶۰۳ - ۱۶۱۷)، هر وسیله رسمی برای معرفی جانشین داشت، معمولاً منجر به مرگ شاهزاده های رقیب به منظور جلوگیری از ناآرامی های داخلی و شورش ها بود. خرم در تلاش برای جلوگیری از اعدام پسرانش، از نفوذ خود برای از بین بردن کسانی که طرفدار پیوستن مصطفی به تخت بودند، استفاده کرد و در آن موفق شد.
 ابراهیم پاشا، یک فرمانده ماهر ارتش سلیمان، سرانجام پس از بی احتیاطی که در جریان مبارزات علیه امپراتوری صفوی پارس در جریان جنگ عثمانی و صفوی (۱۵۵۳ - ۱۵۳۳) انجام شد، هنگامی که وی به خود عنوانی از جمله کلمه "سلطان" اعطا کرد ، از فیض سلطان افتاد. درگیری دیگر هنگامی رخ داد که ابراهیم و مربی پیشین وی، اسکندر چلبی ، بارها و بارها بر سر رهبری نظامی و مواضع در طول جنگ صفوی درگیری شدند. این حوادث سلسله حوادثی را آغاز کردند که به دستور سلیمان در اعدام وی در سال ۱۵۳۶ به اوج خود رسید. اعتقاد بر این است که نفوذ خرم در تصمیم سلیمان نقش داشته است. سلیمان پس از سه وزیر بزرگ در عرضه مدت هشت سال، داماد خرم را، با عنوان داماد ، همسر مهرماه سلطان را انتخاب کرد تا وزیر بزرگ شود.
 سال‌ها بعد، تا پایان سلطنت طولانی سلیمان، رقابت بین پسران وی آشکار شد. مصطفی بعداً متهم به ایجاد ناآرامی شد. در جریان مبارزات علیه صفوی در سال ۱۵۵۳، به دلیل ترس از شورش، سلیمان دستور اعدام مصطفی را صادر کرد. به گفته یک منبع، او همان سال به اتهام برنامه ریزی برای کودتا کردن بر زه سلطنت سلیمان متهم شده بور و به دستور پدرش اعدام شد. گناه او به خاطر خیانت که او متهم شده است، اثبات نشده و تأیید نشده است. پس از درگذشت مصطفی، ماه‌دروان به عنوان مادر وارث ظاهری وضعیت خود را در کاخ از دست داد و به بورسا نقل مکان کرد. با وجود اوایل مرگ پسرش او در فقر شدیدی زندگی کرد اما او سالهای آخر عمر خود را در فقر نگذراند، زیرا او، توسط سلیم دوم ، سلطان جدید پس از سال ۱۵۶۶، او را به دستمزد خوبی رسانده بود که ماهانه به وی پرداخت دلیل این کار سلیم بخاطر علاقه اش به برادر بزرگتر خود مصطفی بود. توانبخشی ماه‌دوران پس از مرگ خرم در ۱۵۵۸ امکان پذیر بود. جهانگیر، کوچکترین فرزند خرم، گفته می شود که چند ماه پس از خبر قتل برادر ناتنی خود درگذشت.
 اگرچه داستانهایی درباره نقش خرم در اعدام های ابراهیم، مصطفی و کارا احمد بسیار مشهور است، اما در واقع هیچکدام از آنها بر اساس منابع دست اول نیستند. تمام تصویرهای دیگر خرم ، با اظهار نظر مورخان عثمانی قرن شانزدهم و هفدهم و همچنین ها ، ناظران و مسافران اروپایی، از نظر ماهیت بسیار مشتق و سوداگرانه است. از آنجا که به هیچ یک از این افراد - نه عثمانی و نه بازدید کنندگان خارجی - اجازه ورود به حلقه درونی حرم امپراتوری که توسط دیوارهای متعدد احاطه شده بود، داده نمی شد، آنها تا حد زیادی به شهادت خادمان یا درباریان یا شایعات مشهور که در اطراف استانبول گردش می کردند، اعتماد داشتند. حتی گزارش های سفرای ونیزی (بیلی) دربار سلیمان، گسترده ترین و عینی ترین منبع دست اول غربی در مورد خرم تا به امروز، غالباً با تفسیرهای خود نویسندگان از شایعات حرم پر شده بود. اکثر منابع غربی قرن شانزدهم در مورد خرم، که امروزه بسیار معتبر به حساب می آیند.
 
 
 
 
 
 درکنارِ دخالت‌ها و دسیسه‌های سیاسی‌اش، خرم سلطان در انجام امور خیریه و ساخت بناهای عمومی از تا نیز دستی داشت و احتمالاً ایفای این نقش را به تقلید از ، همسر انجام می‌داد. ساختن مسجد، دو مدرسهٔ قرآنی، فواره، و بیمارستان زنان در نزدیکی بازار برده‌فروشی ازجمله اقدامات خیریهٔ او به‌حساب می‌آیند. او دستور داد تا در نزدیکی ، حمامی بنا کنند تا عبادت‌کنندگان بتوانند از آن استفاده کنند؛ حمامی که امروزه نام دارد. در سال ۱۵۵۲ در ، را بنا کرد تا در میان فقرا و نیازمندان غذای رایگان توزیع کند. 
 همچنین برخی از کارهای او (یا دست‌کم قلاب‌دوزی‌هایی که به سرپرستی او انجام گرفته‌بود) تاکنون باقی مانده‌اند؛ ازجمله قلاب‌دوزی‌هایی که در سال‌های ۱۵۴۷ و ۱۵۴۹ به‌ترتیب به و سیگیسموند دوم اوگوستوس اهدا شد.
 استر هندلی به عنوان مشاور امور مالی خرم در بسیاری از موارد فعالیت داشته‌است.
 خرم سلطان در ۱۵ آوریل ۱۵۵۸ به علت بیماری درگذشت و در آرامگاه گنبدی‌شکل زینت‌شده با نفیس‌ترین کاشی‌های ، که طرحی از باغ‌های بهشت بر روی آن‌ها نقش بسته‌است، دفن شد. این طراحی احتمالاً به طبیعت شاد و خندان وی اشاره دارد. آرامگاه او در نزدیکی آرامگاه مجزا و حزن‌انگیزتر سلطان سلیمان، در قرار دارد.
 خرم سلطان قبل از مرگش به سنبل خان وصیت کرده بود که انگشترش همراه خودش خاک شود ولی نوربانو سلطان همسر شاهزاده سلیم کنیزش را به کنار جسد خرم سلطان فرستاد تا انگشتر را بردارد.
 بایزید، که با مرگ مادرش خرم سلطان در سال ۱۵۵۸ میلادی (۲۶ جمادی‌الاول ۹۶۵ ه‍. ق) نیرومندترین و بانفوذترین پشتیبان خود را از دست داده‌بود، توسط سلیمان از حکومت برکنار و به حکومت منصوب شد، که این برکناری موجب جنگ‌های متعدد میان بایزید و سلطان سلیمان و در نهایت پناهندگی وی به دولت ایران و مرگش توسط برادرش، ، شد.
 خاصگی خرم سلطان یا روکسلانا، هم در منابع امروزی ترکیه و هم در غرب بسیار شناخته شده‌است و موضوع اصلی بسیاری از کارهای هنری قرار گرفته‌است. در سال ۱۵۶۱، سه سال پس از مرگ خرم، نویسندهٔ فرانسوی گابریل بونین یک با عنوان دربارهٔ نقش خرم سلطان در مرگ شاهزاده مصطفی نوشت. این تراژدی اولین نمایشنامه در مورد عثمانیان است که در بر روی صحنه رفت. خرم همچنین الهام بخش بسیاری از نقاشی‌ها، کارهای موسیقایی (شامل سمفونی شماره ۱۳ )، اُپرایی از دنیس سیشینسکی، نمایشنامه‌ها و بسیاری از رمان‌ها به زبان‌های اوکراینی، انگلیسی، فرانسوی و آلمانی می‌باشد.
 در اسپانیا، خرم در کارهای و سایر نویسندگان و همچنین در شماری از نمایشنامه‌های نمایان می‌شود. در یک نمایشنامه با عنوان «اتحادیه مقدس»، در سنای بر روی صحنه می‌رود و عنوان می‌کند که به تازگی از دیدار سلطان بازگشته است و نقاشی خود از سلطانه رُزا یا روکسلانا را به نمایش می‌گذارد. 
 در سال ۲۰۰۷ میلادی، مسلمانان در ، شهری بندری واقع در جنوب شرقی کشور اوکراین، مسجدی را به نشان احترام برای روکسلانا گشودند. 
 در سال ۲۰۰۳ محصول ترکیه با عنوان ، وی توسط بازیگر و خواننده ترک به تصویر کشیده شد. در سریال ۲۰۱۱–۲۰۱۴ ، خرم از فصل یکم تا سوم توسط بازیگر ترکی-آلمانی و در فصل چهارم توسط بازیگر ترک به تصویر کشیده شد.
{"title": "خرم سلطان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D8%B1%D9%85_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86&oldid=35095061", "language": "fa"}