«ابن منجم» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر کاربردها را ببینید. یا یا نام خاندانی در دربار در سده‌های ۹ و ۱۰ میلادی (سده‌های ۳ و ۴ ) بودند. آنان خود را از نوادگان می‌دانستند و به واسطهٔ ازدواج با عباسیان پیوند داشتند. اعضای این خاندان به (و )، ، ، (به خصوص )، و علاقه داشتند. 
 طبق سخن این خاندان از نوادگان ساسانی بودند. نام آنان نخست هنگامی وارد تاریخ شد که ابومنصور المنجم (ابان حسیس) به عنوان به خدمت دومین خلیفه عباسی درآمد. پسرش «بِزیست» از آئین به درآمد و نام خود را به تغییر داد؛ او در دربار کار می‌کرد. یحیی در زمان خلافت از ۱۹۸ تا ۲۱۷ ه‍.ق منجم دربار او بود. چهار فرزند یحیی با نام‌های علی، عبدالله، حسن و سعید نیز همانند وی برای عباسیان کار کردند. آنان به قدری با خلفا رابطهٔ نزدیکی داشتند که حتی برخی به عنوان نمایندگان خلفا برگزیده شدند. علی بن یحیی (درگذشته در ۲۷۵ ه‍.ق) در دربار بود. یکی از پسران علی به نام هارون فرزندی به نام علی داشت که در زمان سیطرهٔ به خدمت آنان درآمد. 
 خاندان بنو منجم در چند نسل تأثیراتی ماندگار بر علم و ادب مناطق تحت سلطهٔ عباسیون گذاشت؛ در ابتدا این تأثیرات بیشتر در اختربینی و علوم ریاضی بود اما در نسل‌های بعد به ادبیات و موسیقی نیز گسترش یافت. 
 
 
 خاندان بنو منجم در دربار عباسیان به شهرت رسیدند و برای درک زمینهٔ تاریخی به شهرت رسیدن آنان، مروری اجمالی بر تاریخ خلافت عباسیان و حضور ایرانیان در دربار ایشان ضروری است. عباسیان در ۱۳۲ ه‍.ق حکومت را از گرفتند و تا ۶۵۶ ه‍.ق که توسط فتح شد، صاحب قدرت بودند. عباسیان خود از نوادگان و در نتیجه بودند اما در دوران (۱۳۲ تا ۲۳۴ ه‍.ق) خانواده‌های ایرانی نیز نفوذ قابل توجهی بر دربار داشتند. انتقال خلافت از امویان به عباسیان، از چند جهت حائز اهمیت بود. خلافت در زمان امویان صرفاً در اختیار اعراب بود اما در زمان عباسیان، رنگ و بوی جهانی‌تری گرفت. حضور اقوام متمدنی همچون ایرانی‌ها در دربار عباسیان، به شکوفایی جامعهٔ اسلامی و رشد کمک بسیاری کرد چرا که دانشمندان و اصحاب فرهنگ مجال یافتند که آثار علمی و هنری خود را پدیدآورند. 
 افزون بر بنو منجم، مهم‌ترین خاندان‌های ایرانی دیگری که در دربار خلفای اصلی عباسی صاحب منصب شدند عبارت بودند از ، و . ایرانیان همچنین در به قدرت رسیدن عباسیان نقش داشتند و دوام حکومت عباسیان نیز به اتکای آنان بر ایرانیان مرتبط دانسته می‌شود، و به‌طور متقابل، تحقیر اقوام دیگر به ویژه ایرانیان توسط امویان جزو دلایل سقوط خلافت آنان برشمرده می‌شود. رابطهٔ ایرانیان و خلفای عباسی تا زمان حضور برمکیان در دربار مستدام بود اما پس از سقوط برمکیان این رابطه به شدت آسیب دید. پس از آن که به خلافت رسید، وی برای بهبود این رابطه تلاش کرد چنان‌که امور مهم خلافت عباسی را با و دیگر کارگزاران ایرانی واگذار کرد. احتمال داده می‌شود که این که مادر مأمون خود ایرانی بود، در این تصمیم اثرگذار بوده باشد. 
 اوج نفوذ و استیلای ایرانیان، در زمان خلافت بود. از دوران خلافت (۲۱۸ ه‍.ق)، نقش ایرانیان در دربار عباسی رو به افول نهاد و این بودند که قدرت گرفتند. در برهه‌هایی ایرانیان علیه عباسیان نیز قیام کردند، که از آن جمله می‌توان به قیام در سال ۲۰۰ ه‍. ق، و قیام از حوالی ۲۲۴ ه‍.ق اشاره کرد. با این حال خاندان بنو منجم تا ابتدای حکومت آل بویه کماکان در دربار عباسیان حضور داشتند. 
 
 
 
 نام او (که زرتشتی بود) «ابان حسیس» بود و به «فیروزان» نیز مشهور بود. او منجم بود و بعدها به «ابومنصور» شهرت داشت (با استفاده از واژهٔ «منصور» به عنوان ترجمه‌ای برای واژهٔ «فیروز» یا «پیروز»). 
 مقالهٔ اصلی: نام زرتشتی او «بِزیست» بود. یحیی که در دربار صاحب منصب بود، از آیین زرتشتی به اسلام گروید و نامش را نیز به «یحیی بن ابی‌منصور» تغییر داد (ترجمهٔ «بزیست پسر فروزان») و به ندیمان مأمون عباسی پیوست. یحیی سرپرست «شَمّاسیّه» در شد و کتابخانهٔ «بیت الحکمه» که توسط مأمون تأسیس شده بود نیز کار می‌کرد. او چهار پسر داشت (سعید، حسن، محمد و علی)؛ محمد در ، نجوم و موسیقی چیره‌دست بود و آثار همچون از خود بر جای گذشت؛ علی نیز در این علوم زبانزد بود و همهٔ افرادی که بعدها از این خاندان نامی شدند از فرزندان علی بن یحیی بودند. یحیی بن ابی‌منصور در لشکرکشی به مأمون رو همراه کرد و نهایتاً در همین دوره در سال ۲۱۷ ه‍.ق درگذشت و در قبرستان قریش در شهر به خاک سپرده شد. 
 ابوالحسن علی بن یحیی بن ابی منصور (زادهٔ ۲۰۱ ه‍. ق، درگذشتهٔ ۲۷۵ ه‍.ق در ) مشهور به سرشناس‌ترین عضو خاندان بنو منجم بود. او ابتدا از نزدیکان محمد بن اسحاق بن ابراهیم مُصعَبی حکمران فارس بود، و بعداً به خدمت (از وزیران ) درآمد. سپس از ندیمان خاص متوکل شد و محرم اسرار او نیز شد. او همچنین با خلفای بعدی عباسی شامل ، و رابطهٔ نزدیکی داشت. علی بن یحیی بیشتر عمرش را در بغداد و سامرا گذراند. او با موسیقی‌دانان برجستهٔ زمان خود از جمله نشست و برخاست داشت و رساله‌ای با نام را دربارهٔ او تألیف کرد؛ این رساله یکی از منابع مهمی است که در نگارش از آن استفاده کرد. او همچنین صاحب کتابخانه‌ای گرانقدر با نام بود (یا بنا بر روایت دیگری، این کتابخانه متعلق به فتح بن خاقان بود و علی بن یحیی بر آن سرپرستی می‌کرد)؛ در این کتابخانه به کسانی که از راه دور آمده بودند مکانی برای اسکان داده می‌شد و گفته شده که ستاره‌شناس نامی ایرانی از جمله کسانی بود که از این کتابخانه بهره برد. 
 به جز دو اثر دیگر نیز از او یاد شده‌است: و . علی بن یحیی شاعری ستایش‌شده بود و بسیاری از ادبای پس از او وی را از این بابت ستوده‌اند، از جمله وزیر آل‌بویه که از وی به عنوان یکی از زبردست‌ترین و ظریف‌ترین شاعران یاد کرده‌است. 
 یحیی همچنین بر ترجمهٔ آثار یونانی اهتمام ورزید و از او در کنار برادران به عنوان یکی از مهم‌ترین مترجمان زمان خودش یاد شده‌است. وی همچنین را گماشت تا برای او رساله‌ای دربارهٔ موسیقی تدوین کند ( ) و نیز کتاب از را نیز به عربی ترجمه کند ( ). 
 ابوعیسی احمد بن علی بن یحیی (درگذشتهٔ ۳۲۰ ه‍.ق) چند کتاب نوشت از جمله و که پزشک و ریاضی‌دان مشهور، رساله‌ای در پاسخ به این آخری نوشته‌است. 
 به جهت شباهت نام وی با نام نوهٔ برادرش (احمد بن علی بن هارون) برخی از آثار اولی به اشتباه به دومی نسبت داده شده‌است. 
 ابواحمد یحیی بن علی بن یحیی (۲۴۱ تا ۳۰۰ ه‍.ق) از ندیمان خاص و موفق خلفای بعدی عباسی، به ویژه ، و بود. او از فقهای نیز بود و از شاگردانش بود. از او چند اثر مهم باقی مانده‌است، از جمله که ناتمام ماند و نهایتاً پسرش احمد آن را به پایان رساند، و نیز رساله‌ای در خصوص نظریات اسحاق موصلی راجع به موسیقی و تفاوت آن با نظریات (از خلفای عباسی که نظریات موصلی را بسیار دشوار می‌دانست و معتقد بر ساده‌کردنشان بود). 
 ابوالحسن احمد بن یحیی بن علی (درگذشتهٔ ۳۲۷ ه‍.ق)، ادیب، شاعر و فقیه بود و از پیروان مذهب (موسوم به ) بود. او با خلفای عباسی زمان خودش و به خصوص با رابطهٔ نزدیکی داشت. وی کتابی در مورد خاندان بنو منجم و نسب ایرانی آن‌ها نوشت ( )، کتاب از آثار پدرش را تکمیل کرد، و چند اثر دیگر نیز نوشت از جمله: ، و . 
 ابوالقاسم یوسف بن یحیی بن علی، مانند برادرش احمد بن یحیی از ندیمان خلفای عباسی زمان خود بود. وی بر امور اداری و مالی بیمارستان سیده (که در آن زمان به همت تأسیس شد) نظارت داشت و از او اشعاری نیز بر جا مانده‌است. 
 ابوعبدالله هارون بن علی بن یحیی (زادهٔ ۲۵۱ ه‍. ق، درگذشتهٔ ۲۸۸ یا ۲۸۹ ه‍.ق) دیگر فرزند علی بن یحیی بود. از او چند اثر بر جای مانده که یکی از مهم‌ترینشان (یا است که در آن گزیده‌ای از اشعار حدود ۱۶۰ شاعر آمده‌است. وی به از بر داشتن اشعار بسیار شهرت داشت. از وی اثری دیگر با نام در مورد مسائل مربوط به زنان نیز بر جای مانده‌است. 
 ابوالحسن علی بن هارون بن علی (۲۷۱ تا ۳۵۲ ه‍.ق) از دوستان و شاعری چیره‌دست بود. او نیز مانند پسرعمویش کتابی در خصوص نسب خاندانش نوشت. به جز این چندین اثر دیگر نیز از او باقی مانده از جمله کتابی که در مقابله با نوشت، رساله‌ای که در مقایسهٔ دیدگاه‌های اسحاق موصلی و ابراهیم بن مهدی نوشت، و رسالهٔ که راجع به ماه بود و برای خلیفه آن را نوشت. 
 ابوعبدالله هارون بن علی بن هارون بن علی بن یحیی (۳۰۲ تا ۳۷۶ ه‍.ق) شاعر و ادیب بود. وی کتاب را نوشت. وی همچنین منجم نیز بود. به گفتهٔ وی جداول اختربینی تهیه کرده بود که در زمان خودش بسیار توسط مردم مورد استفاده بود، اما برخی ابداع این جدول را به پدربزرگش (که او هم هارون نام داشت) نسبت می‌دهند و تشابه نام آن‌ها را دلیل این سردرگمی می‌دانند. 
 ابوالفتح احمد بن علی بن هارون بن علی بن یحیی (درگذشته پس از ۳۷۷ ه‍.ق) نیز ادیب و شاعر بود. او از نزدیکان از وزاری بود. تاریخ درگذشت وی مشخص نیست اما از آنجا که او را در سال ۳۷۷ قمری دیده و این دیدار را نقل کرده‌است، احمد بن علی دست کم تا آن زمان زیسته‌است.
{"title": "بنو منجم", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A8%D9%86%D9%88_%D9%85%D9%86%D8%AC%D9%85&oldid=34048615", "language": "fa"}