همچنین ببینید: همچنین ببینید: (به و : inquisition)، به معنی سرکوب، آزار رساندن و جلوگیری از آزادی بیان افراد به دلیل باورهایشان است، در تعبیری دقیق تر به اعمال سرکوب گرایانه‌ای گفته می‌شود که یک موضع صاحب‌قدرت، مردم را به دلیل باورهایی که دارند، مورد شکنجه و سرکوب قرار می دهد. مشهورترین آن، تفتیش عقاید در اروپای مسیحی است.
 این نام از دوران به یادگار مانده‌است و در برابر و یا آزادی عقیده است. تفتیش عقاید، به بیان دقیق‌تر عبارت بود از هیئت‌های داوری بسیار مجهز که می‌کوشید از طریق آن‌ها به یکپارچگی دینی موردنظر خود نائل شود و آن را مبارزه با فرقه‌گرایی دینی می‌نامید. شروع روند تفتیش عقاید، و در بود. این کار توسط دستگاه کلیسا انجام می‌شد و متهمان بسیاری در دادگاه‌های تفتیش عقاید متهم به ، و می‌شدند. این افراد ابتدا برای اعتراف‌گیری می‌شدند. در صورت عدم اعتراف سرنوشت معلومی برای آن‌ها متصوَّر نبود، اگرچه اکثر مردم تاب شکنجه‌ها را نداشتند و اعتراف به اَعمالِ کرده و ناکردهٔ خود می‌کردند. سپس آن‌ها را محکوم به مجازات‌های گوناگون و در بسیاری از مواقع به صورت‌های غیرانسانی می‌کرد. 
 در دوران سده‌های میانه، همواره کلیسا در صدد تثبیت استیلای سیاسی خود بر اروپا بود؛ ولی تفتیش عقاید به شکل سازمان یافته متاخرتر پدید آمد. دستگاه پاپ همواره از به چالش کشیده شدن اقتدارش وحشت داشته و در قرون وسطای پسین به علت افزایش فساد کلیسا و رشد سواد، جنبش‌های بدعت‌گذارانه شدیدتر شد. تا آن‌که نخستین نشانه‌های مقاومت شدید کلیسا در اواخر قرن دوازدهم هنگامی نمایان شد که در ناحیه‌ای در جنوب فرانسه به اسم ، جنبش بدعت‌گذارانهٔ عظیمی به وجود آمد که پیروانش خود را (به معنی پاک و خالص) و در جنوب فرانسه و شمال ایتالیا می‌نامیدند. فرقه والدوسیان مخالفت‌های خود را از سال‌های ۱۱۷۰ میلادی آغاز کردند.
 که مدعی عمل به مسیحیت راستین بودند، معتقد به بسیاری از آیین‌ها و اعتقادهای کلیسایی نبودند؛ مثلاً را به جا نمی‌آوردند و معتقد به این نبودند که پسر خداوند است. آن‌ها همچنین به و اعتقاد نداشتند و معتقد بودند که آدمیان پس از مرگ، یا به بهشت می‌روند یا اگر گناهکار باشند، به زندگی در کالبد حیوانات پست‌تر محکوم می‌شوند. 
 این مسئله به خودی خود خطری جدی برای کلیسا نبود، ولی در جذب نوکیشان مهارت بسیار ویژه‌ای داشتند. رهبران کاتار که در میان پیروانشان به «الگوی کامل» معروف بودند، بسیار زندگی سختگیرانه و زهدآمیزی داشتند که باعث می‌شد اسقف‌های کلیسا در مقابلشان موجوداتی حریص به چشم آیند. به‌تدریج، فلسفهٔ کاتارها در میان مردم بسیاری از شهرها ازجمله ، ، و پیروان گسترده‌ای یافت؛ به‌طوری‌که در برخی از منطقه‌ها، رهبران غیردینی نیز به حمایت از این آیین روی آوردند؛ مثلاً کنت تولوز.
 مصمم گشت که علیه بدعت‌گذاران جنوب دست به اقدام جدی بزند. در ابتدا، او از اسقف‌های خود خواست که در منطقه دست به سفرها و ایرادِ موعظه‌های بیشتری بزنند و در پی یافتن شواهدی باشند که نشان‌دهندهٔ حمایت رهبران سیاسی از کاتاریسم باشد. البته این اقدام اینوکنتیوس چیز تازه‌ای نبود و پیشتر، نیز این گونه عملیات را ترغیب می‌کرد. اما این اقدام اینوکنتیوس کافی به نظر نرسید، به‌طوری‌که کار به جایی رسید که سفیر ویژهٔ پاپ در آلبی از سوی طرفداران کنت تولوز پس از ضرب و جرح به قتل رسید. 
 پس از قتل سفیر پاپ در سال ۱۲۰۸، پاپ دست به اقدامی تأثیرگذارتر و شدیدتر زد: وی کنت تولوز را تکفیر کرد خواستار جهادی ضد کاتارها شد که این جهاد به خاطر نام شهر -مقر اصلی کاتارها- به جهاد آلبیگایی معروف شد. جنگاوران و سربازان از تمام اروپا به امید بخشایش گناهان و شهریاری در سرای دیگر و برخی به امید غنائم جنگی، به جنوب فرانسه آمدند. پایگاه‌های کاتارها یکی پس از دیگری سقوط کرد، ولی نابودی کاتاریسم قریب بیست سال به درازا انجامید و به این ترتیب پاپ اینوکنتیوس سوم به فکر سلاحی دیگر افتاد 
 تفتیش عقاید پاپی دستگاه حقوقی تازه‌ای بود که زیر نظر مستقیم پاپ قرار داشت. پاپ مفتشانی را منصوب می‌کرد که وظیفه یافتن بدعت‌گذاران و مجازات آنان را داشتند. اکثر مفتشان دراویشی فقیر بودند که زندگی فقیرانه‌ای داشتند و در تجرد زنگی می‌کرده، از طریق صدقات مردم امرار معاش می‌کردند. فرق اصلی آن‌ها با دیگر زاهدان آن دوره این بود که زیر نظر پاپ بودند و نه رئیس یک صومعه. راهبان دو فرقه فرانسیسکن و دومینیکن نقش مهمی در گسترش تفتیش عقاید پاپی داشتند. در ابتدا آن‌ها به خواست پاپ، " ". اما به زودی آشکار شد که خیل بزرگی از مردم با اقناع و تشویق به راه راست هدایت نمی‌شوند! پس اینوکنتیوس بهترین متفکران کلیسا را در سال ۱۲۱۵ جمع کرد و در چند شورا به این نتیجه رسیدند که تبعید بدعت‌گذاران و مصادره اموالشان مجازات مناسبی است.
در دوران پاپ گریگوریوس نهم، این اختیارات گسترده‌تر شد و سرانجام در سال ۱۲۵۲، کلیسا رسماً اعلام کرد که بدعت‌گذاران غیر نادم را برای اعدام از طریق سوزاندن تحویل مقامات سیاسی خواهد داد. این فتوا ضمناً استفاده از شکنجه برای اعتراف‌گیری را مجاز دانست.
 از معروف‌ترین قربانیان تفتیش عقاید در دوران می‌توان از نام برد که البته به علت بازگشت وی از عقیده‌اش مبتنی بر اعدام نشد. دیگر قربانی معروف تفتیش عقاید که اعدام شد بود که هم به علت داشتن یکی از آیین‌های ابتدایی و هم به علت عدم اعتقاد به نظریه اعدام شد. 
 یهودیان از گروه قربانیان معروف آن بودند به ویژه در اسپانیا گروه‌های یهودیان را زنده زنده سوزاندند که باعث شد یهودیان زیادی از اسپانیا مهاجرت کنند بعد از پایان یافتن تفتیش عقاید پادشاه اسپانیا در سال ۱۹۹۲ از یهودیان مهاجرت کرده درخواست کرد تا به وطن اصلی خود بازگردند 
 از دیگر قربانیان تفتیش عقاید می‌توان به ، ، ، ، اشاره کرد. و از افراد سرشناس قربانی می‌توان به ، ، اشاره کرد 
 زوال این دستگاه در اروپا، به صورت ناگهانی پایان نیافت و حدود یک قرن زمان برد. چشمگیرترین دستگاه عقاید، در فرانسهٔ سال ۱۷۸۹ به اجرا درآمد که مقارن با اندیشه‌های آزادی خواهانهٔ ملت فرانسه بود. در پی پیروزی ، دستگاه تفتیش عقاید مورد حملهٔ مردم قرار می‌گرفت و یکی پس از دیگری نابود می‌شد. سربازان فرانسوی در زمان وقتی که به اسپانیا رسیدند، همین کار را با دستگاه تفتیش عقاید آن کشور انجام دادند. اما وقتی که سپاه ناپلئون پس از چند سال درنوردیده شد و قدرت‌های قدیمی در اسپانیا به کار خود بازگشتند، سیستم تفتیش عقاید نیز به جای خود بازگشت. در ایتالیا نیز وقایع شبیه اسپانیا اتفاق افتاد، اما شکل انجام آن‌ها صورت محدود تری داشت. 
پرتغال هم تا نیمهٔ قرن نوزدهم به کار تفتیش عقاید و آنچه نابودی بدعت گزاران می‌نامید ادامه داد. 
در رم که پایگاه دستگاه پاپ بود با تفتیش عقاید گره خرده بود و تا اواسط قرن نوزده تفتیش عقاید انجام می‌شد. اوضاع در آمریکای لاتین هم تا جدایی از اسپانیا در اوایل قرن نوزده صورت خوبی نداشت که این جدایی باعث نابودی این دستگاه در آن مناطق شد. 
 در قانون اساسی مشروطه و متمم قانون اساسی، تفتیش عقیده به سکوت برگزار شده و حکمی راجع به آن بیان نشده بود. در اصل بیست‌وسوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ممنوعیت تفتیش عقیده و تعرض به افراد یا مؤاخذهٔ ایشان به خاطر صرف داشتن یک عقیده ممنوع اعلام شد. 
 طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی در ایران مذهب رسمی کشور، شیعه دوازده امامی است و سایر مذاهب دارای حقوق و امتیازاتی به مراتب کمتر از شیعیان هستند. مذهب بهایی به رسمیت شناخته نمی‌شود و بهایی بودن جرم محسوب می‌شود و بهاییان نمی‌توانند از حقوق اجتماعی برخوردار باشند. اهل سنت در ایران اگر چه به رسمیت شناخته می‌شوند اما اجازه ساختن عبادتگاه و تبلیغات مذهبی و انجام مناسک دینی را در شهرهای بزرگ ندارند(البته مساجد مخصوص سنی ها به نسبت شیعیان -سنیان هر ۵۰۰ نفر ۱ مسجد و شیعیان هر ۱۰۰۰ نفر شیعه ۱-بیشتر است. 
 و با وجود ممنوعيت تفتيش عقايد در قانون اساسي ايران ولي اين قانون معمولا اجرا نميشود افراد با عقايد مختلف صرف داشتن يك عقيده در زندانهاي مختلف ايران به شكنجه و حبس محكوم ميشوند كه اين امر باعث ايجاد اختلافات اجتماعي شديدي بين افراد جامعه شده است.
به عنوان مثال در كه در منطقه مي باشد بند شماره ٨ به بنده عقيدتي معروف است
افراد به صرف بودن یا بودند و... به مدتها خيلي طولاني و بدون داشتن هيج گونه محاکمه یا روبرویی با قاضی و یا پرونده ای حبس شده اند که این بی تکلیفی افراد باعث بروز خیلی از مشکلات خانوادگی برای این افراد شده است از جمله همسران بخاطر بی تکلیفی شوهرانشان یا بد نامی در جامعه بخاطر تهمت های بی روایی که به آنها زده می‌شود و توسط عوامل امنیتی در جامعه پخش می‌شود.
{"title": "تفتیش عقاید", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AA%D9%81%D8%AA%DB%8C%D8%B4_%D8%B9%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%AF&oldid=35132395", "language": "fa"}