یا یا یا نام دودمانی بود که در میان سده‌های تا بر و و فرمان‌ می‌راندند.
 خاستگاه نخستینشان بود و در سده‌های و به سوی شمال ، ، و کوچیدند. آنان در آغاز کیش بت‌پرستی داشتند، سپس شدند و پس از چیرگی مسلمانان دین را پذیرفتند. لخمی‌ها پیرو بودند و دشمن آن‌ها یا بنی غسان، پیرو بیزانس ( ) بودند.
 ویرانه‌های امروزه در ۳ کیلومتری جنوب و در کرانهٔ باختری جای‌دارد.
 طایفهٔ لخم از مشتق شده‌بود. آن‌ها تبار خود را از سوی مادری به پادشاه افسانه‌ای جذیمه ابرش می‌رساندند. رهبر نخستین لخمیان امرو قیس نام داشت و او نیز فرزند عمرو بن عدی بود. این عمرو قیس که در آرزوی برپایی پادشاهی‌ای مستقل بود بسیاری از آبادی‌های عرب را به چنگ آورد و به فراهم آوردن نیروی دریایی تا کرانه‌های پیشروی نمود. در آن زمان ایران در گیرودار جنگ درونی بود. پس عمرو قیس از این فرصت بهره برد و به کرانه‌های جنوبی تاخت.
 در شاه ساسانی برای سرکوب آن‌ها با لشکری به حیره تاخت. عمروقیس از امپراتور روم یاری خواست ولی درخواستش پذیرفته نشد و ایرانیان بر حیره دست‌یازیدند. شاپور دستور داد به مجازات تازش به پارس شانهٔ شورشیان را سوراخ کنند و از آن ریسمانی بگذرانند، این کار سبب شد تا عرب‌ها شاپور را ذوالاکتاف یا شانه‌سُنب بخوانند.
 شاپور را بر حیره نشاند و دولت حیره را تابع ایران کرد و سدی میان ایران و تازیان گذارد تا از تازش‌های آیندهٔ این قوم به درون ایران پیش‌گیری کند. در ۳۳۰ میلادی اوس بن قلام در شورشی کشته شد و عمرو پسر عمرو قیس جای او را گرفت ولی لخمیان پیرو ساسانیان و در مقابل، پیرو روم و دشمن لخمیان باقی ماندند.
 پادشاهی لخمی‌ها مرکز مهم مذهب بود و ساسانیان در ستیز با مسیحیت رومی، پشتیبان این مذهب بودند. لخمی‌ها بارها با غسانیان زد و خورد داشتند و بازتاب این درگیری‌ها در شعرهای دورهٔ جاهلی عرب بازتاب یافته‌است.
 شاه لخمی در روزگار می‌زیسته‌است. ساخت کاخ را از او می‌دانند. او مسیحی نبود ولی با مسیحیان به پیروی از یزدگرد به نرمی رفتار می‌کرده‌است. پسر او نعمان از پشتیبانان در رسیدن به شاهی بود. او که پادشاهی نیرومند بود در جنگ‌های میان ایران و روم نیز به سود ایرانیان بسیار کوشید. منذر سوم دیگر شاه لخمی نیز پادشاهی شکوهمندی داشته و هم روزگار با قباد بوده‌است اما چون او دین را نپذیرفت، قباد، حارث بن عمرو کندی را که آیین را پذیرفته بود به پادشاهی رسانید. او به پشتیبانی شاهنشاه ایران تا پیش‌روی کرد و هر یک از پسرانش را به سالاری طایفه‌ای از عرب رساند. ولی در روزگار دوباره طایفه لخمی بر سر کار حیره نشانده شدند.
 با مرگ منذر سوم پسرش عمرو به پادشاهی رسید. او را فردی خودپسند و درشت‌خوی خوانده‌اند که سرانجام به دست کسی به نام عمرو بن کلثوم کشته شد. پس از او برادرانش قابوس و منذر، هر یک چندی به پادشاهی رسیدند.
 لخمی‌ها تا به‌طور تقریبی تا سال (سال دقیق زندانی شدن و قتل به‌درستی مشخص نیست) بر سر کار بودند. در این زمان بر پسر منذر و ملقب به ابوقابوس واپسین شاه این دودمان بدگمان شد و او را کشت و به روایتی در زیر پای فیل افکند. دلیل این بدگمانی را برخی این نوشته‌اند که او شکست خود از را قصور نعمان می‌دانست. برخی نیز پیروی نعمان از آیین که مخالف با کیش همسر رومی خسرو بوده را موجب دسیسه برای کشتنش دانسته‌اند. از آن پس سرزمین زیر فرمان لخمی‌ها، به‌طور مستقیم زیر نظر شاهنشاهی ایران کنترل می‌شد.
 بعد از کشتن ، ایاس بن طائی را به جای وی والی و تمامی ولایاتی کرد که به دست نعمان بود. ایاس قریب ۹ سال نظر به روایات با نظارت و همدستی یک نمایندهٔ ایرانی به نام حکومت می‌کرد. 
 در سال پس از ایاس یک حاکم ایرانی به اسم قریب به ۱۷ سال تا سال در آن خطه حکومت داشت. پسر که منذر نام داشت و به منذر پنجم و غرور معروف شد، باز پس از چندی در سال ۱۱ هجری در موقع ارتداد قبائل عرب در سری بلند کرده و به ریاست عرب‌های مرتد انتخاب شد و چند ماهی امارت کرد ولی در یا یکی از جنگ‌های مقارن آن به دست مسلمین کشته شد و تسلطی در نداشت. 
 در سرانجام عرب‌های مسلمان بر حیره دست یازیدند و شهر را در نزدیکی حیره برپا داشتند که به زودی جای آن شهر را گرفت. تاریخ‌دانان یکی از دلیل‌های سرنگونی ساسانیان را به دست عرب‌ها از میان برداشتن دولت حیره می‌دانند.
{"title": "لخمیان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%84%D8%AE%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86&oldid=34945740", "language": "fa"}