واژه‌ای به معنای و است که پس از سخنرانی رئیس جمهور سابق ایران در جشن پیروزی خود در به یک اصطلاح سیاسی در اشاره به تبدیل شد. احمدی‌نژاد در این سخنرانی گفته بود: «در ایران در انتخابات ۴۰ میلیون نفر خودشون بازیگر اصلی و تعیین‌کنندهٔ اصلی بودند حالا ۴ تا «خس و خاشاک» در این گوشه‌ها یک کاری می‌کنند…» 
 در جریان جشنی که به مناسبت پیروز اعلام شدن در در یکشنبه برگزار کرد و گفت: «ملت ایران یکپارچه‌است در یک مسابقه فوتبال ۵۰ هزار، ۷۰ هزار تماشاچی می‌روند آن کسی که تیمش باخته عصبانی است و به هر دری می‌زند، در ایران در انتخابات ۴۰ میلیون نفر خودشان بازیگر اصلی و تعیین‌کننده اصلی بودند حالا ۴ تا در این گوشه‌ها یک کاری می‌کنند. بدانید که این رودخانه زلال ملت جایی برای خودنمایی آن‌ها نخواهد گذاشت.» 
 احمدی‌نژاد در همان روز و قبل از جشن پیروزی اش در گفتگو با خبرنگاران دربارهٔ معترضین گفته بود: «این افرادی که آمده‌اند در خیابان‌ها حتی به اندازه شرکت کنندگان در یک شعبه اخذ رای نبودند چرا که شعبه اخذ رای ۵ هزار نفری در تهران داشته‌ایم. حالا ۲–۳ هزار نفر می‌آیند مثل مسابقات فوتبال شلوغ می‌کنند اینکه دلیل نمی‌شود.» 
 بسیاری این اظهارات را تشبیه معترضان به «خس و خاشاک» و «هواداران تیم بازنده فوتبال» دانستند و یک روز پس از اظهارات احمدی‌نژاد، به دعوت موسوی (و با وجود عدم صدور مجوز از سوی دولت) صدها هزار نفر از معترضان در تهران تظاهرات کردند. 
 در تاریخ ۲۸ خرداد ۱۳۸۸ دفتر احمدی‌نژاد با انتشار بیانه‌ای اعلام کرد «رئیس‌جمهور حساب اغتشاش‌گران را از ملت بزرگ ایران جدا می‌داند.» خبرگزاری دولت هم نوشت که اظهارات وی را تحریف کرده‌اند. در ریاست جمهوری احمدی‌نژاد این تجمع‌ها را کاریکاتور خواند و گفت: «دشمنان در این خیال نباشند که با تقلید مغلوط از حضور عظیم مردم در انقلاب پرشکوه ۱۳۵۷ و در یک کاریکاتور از آن حرکت عظیم، می‌توانند به نظام اسلامی ضربه بزند چرا که این نظام مقتدر و ریشه دار با این کارها شکست نخواهد خورد.» 
سرتیپ (فرمانده که مسئولیت سرکوب معترضان از هفته دوم را بر عهده داشت) تمام فعالیت‌های انتخاباتی هوادارن از ابتدای خرداد و پیش از انتخابات را اغتشاش گری و آشوب نامید و گفت: «پایه اغتشاشات از روز ۲ خرداد ماه بود که ۱۲ هزار نفر را آشوبگران در مجموعه ۱۲ هزار نفری آزادی جمع کردند…» 
در ادامه اعتراضات و نیز توسط و مدیر مسئول متهم به خیانت و جنایت شده و اعتراضات «پروژه دیکته شده غرب» نامیده شد. 
 در پی اظهارات احمدی‌نژاد شعر کوتاهی که سراینده آن نامشخص بود به سرعت میان مردم فراگیر شد و در تظاهرات‌ها و تجمعات معترضان مورد استفاده قرار گرفت. این شعر در رسانه‌های خارج از کشور هم انعکاس یافت ازجمله در مقاله‌ای با عنوان «انقلاب خس و خاشاک» به ترجمه جمله‌ای از آن پرداخته‌است. 
 در مصاحبه‌ای با در مورد نامه‌اش به که در آن «تقاضا» کرده بود که از پخش آثارش در خودداری شود، گفت:
 شجریان در مصاحبه خود گفت هربار که صدای خود را از این رسانه می‌شنود احساس شرم می‌کند و بدنش می‌لرزد. 
 موسوی در شانزدهمین بیانیه خود بعد از دهمین انتخابات ریاست جمهوری و وقایع بعد از آن که به مناسبت شانزدهم آذر روز دانشجو نگارش شده بود، به صورت تلویحی به بکاربردن اصطلاح «خس و خاشاک» به احمدی‌نژاد انتقاد کرد. موسوی در این بیانیه گفت:
 
 ، یکی از رقیبان اصلاح‌طلب احمدی‌نژاد در این انتخابات و رهبران در بخشی از سخنان‌اش در دیدار با اعضای سایت‌های خبری حامی خود و جوانان ستادهای انتخاباتی‌اش گفت: «... اکنون دیگر تاریخ مصرف چنین گفتمان‌هایی گذشته‌است و ربط دادن عناوینی همچون اراذل و اوباش، خس و خاشاک و ارتباط با بیگانگان به مردم سخنانی سنجیده نیست.» 
 اظهارات احمدی‌نژاد در میان طیف‌های غیر اصلاح‌طلب نیز واکنش منفی برانگیخت و برخی از چهره‌های برجسته اظهارات او را تقبیح کردند.
 از چهره‌های شاخص و نماینده در مصاحبه با صداوسیما گفت: «باید بپذیریم ۱۴میلیون به آقای احمدی‌نژاد رای نداده‌اند و اینها الان درست یا نادرست سؤال دارند و احساس اهانت می‌کنند، اینها نه خس و خاشاک هستند و نه اراذل و اوباش، بلکه اراذل و اوباش و خس و خاشاک کسانی هستند که به و دانشجویان حمله می‌کنند و آن جنایات را مرتکب می‌شوند.» 
 ، سابق و دبیرکل نیز گفت: «هرکس که بگوید سلیقه ما و اطرافیان ما حق‌اند و دیگران باطل و مثل خس و خاشاک به آن‌ها نگاه کنند، در هر مقامی که باشد از بندگی خدا خارج شده‌است.» 
 هنرمندان و اهالی فرهنگ در ایران در واکنش به این اظهارات احمدی‌نژاد، دو بیانیه منتشر ساختند. در نخستین بیانیه که ۳۵۰ تن از هنرمندان به انتشار آن پرداختند، آمده‌است: «جمعه بیست و دوم خرداد روز با شکوهی بود. همه بودند. آن‌ها که همیشه می‌آمدند و آن‌ها که هرگز نیامده بودند. همه محترم بودند. هیچ‌کس خس نبود، خاشاک نبود.» بیانیه دوم از سوی ۳۰ تن از سرشناس‌ترین سینماگران ایرانی خطاب به دولتمردان ایرانی منتشر شد. در بخشی از این بیانیه در اعتراض به اظهارات احمدی‌نژاد و برخورد خشونت‌آمیز حکومت، چنین نوشته شد: «آیا مردم تا لحظه‌ای که رای دادند شریف و قهرمان و حماسه آفرین بودند و به محض اینکه در نتیجه رای اعلام شده شک کردند آشوب‌گر اوباش و بیگانه پرست و خاشاک‌اند و سزاوار توهین و یورش و خون‌ریزی و قتل؟» 
 نیز در پاسخ به احمدی‌نژاد شعری با این مطلع سرود : 
 
 
 
 «خس و خاشاک» تعبیر ست از «قماشات دغا» در سخن :
 مردم نبود صورت مردم حکمااند /
دیگر خس و خارند و قماشات دغااند
{"title": "خس و خاشاک", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D8%B3_%D9%88_%D8%AE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DA%A9&oldid=33424159", "language": "fa"}