از ۶۳۸/۹ تا ۶۵۰/۱ میلادی صورت گرفت و با مطیع‌سازی استان مهم به پایان یافت. بیشتر فتوحات در پارس در دوران رخ داد. بیشتر شهرها پس از فتح دست به شورش زدند و همگی سرکوب شدند. خونین‌ترین سرکوب مربوط به بود که طی آن ۴۰٬۰۰۰ ایرانی 
 فتح این منطقه برای اعراب بسیار سخت بود؛ به اندازه‌ای که عمر به مردم می‌گفت سواد و از آن شما باشد اما ای کاش بین ما و فارس(در روایتی:جبال) کوهی از آتش قرار داشت که نه ما به آنان برسیم و نه آن‌ها به ما برسند. 
 همچنین ببینید: پارس از جهت تاریخ سیاسی در دوره ساسانی و اوایل دوره اسلامی یک استان بوده و شامل استان‌های ، ، ، و حتی و از امروزی بوده‌است. پارس در این دوره به پنج خوره (کوره) تقسیم شده‌بود (برای کوره معانی مختلفی ذکر شده از جمله روشنایی، شهر، ولایت و استان). این پنج کوره که در دوره بعد از اسلام نیز برقرار بودند، عبارتند از:
 
 
 
 
 از شهرهای مهم استان پارس ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و را می‌توان نام برد.
 در زمان والی بود. او در سال ۱۳ قمری را بدون اجازه عمر راهی فارس کرد و او توانست جزیره لارو (احتمالا جزیره ) را در فتح کند. عمر به پیروی از با جنگ‌های دریایی موافق نبود و وقتی خبر این فتح به او رسید علاء را سرزنش کرد و در عین حال آن را آغاز فتح فارس دانست. 
 علاء در سال ۱۷ قمری برای دومین بار بدون اجازه عمر سپاهی را به جنگ پارس فرستاد. علاء سپاه خود را به سه دسته تقسیم کرد؛ یکی تحت فرماندهی ، گروهی دیگر تحت فرماندهی و گروه دیگر تحت فرماندهی . گروه اول با ورود به پارس مورد حمله ایرانیان قرار گرفتند و به سرعت شکست خوردند. جرود نیز در همین جنگ کشته شد. به زودی همین اتفاق برای گروه دوم نیز رخ داد.
 اقبال گروه سوم با وجود شکست دو گروه پیشین بیشتر بود. خولید موفق به پیشروی تا شد. او قصد داشت استخر را پیش از اینکه سایر ایرانیان باخبر شوند، محاصره کنند و با فتح آن شهر دیگر شهرهای میان آن تا دریا را تصرف نمایند. ولی هربد، سپهسالار فارس، از آمدن اعراب و قصد آن‌ها خبردار شد و با سپاهی بزرگ در کرانه دریای فارس به تعقیب آنان شتافت. در نهایت جنگ سختی میان ایرانیان و اعراب درگرفت و سپاه عرب سرانجام شکست خورد و وادار به رهاسازی محاصره استخر شد. این جنگ در تاریخ به مشهور است. بازماندگان سپاه عرب نتوانستند به بحرین بازگردند چرا که ایرانیان راه دریا را بسته بودند. آن‌ها به ناچار در همان پارس اردو زدند و به پایداری پرداختند. 
 عمر، با اطلاع از حمله علاء به پارس و گرفتاری سپاه عرب، را به عنوان فرماندار بحرین جایگزین کرد و به ، فرماندار ، دستور داد تا برای خولید نیروی کمکی بفرستد. عتبه سپاهی دوازده هزار نفری را به فرماندهی ابوسبره راهی فارس کرد. خولید در سال ۱۸ قمری با کمک آن سپاه توانست از محاصره ایرانیان خارج شود و با برخی از افرادش به بحرین عقب‌نشینی کرد. گروهی دیگر از سپاهیان او نیز به بصره بازگشتند. در این جنگ بیش از همه مردم استخر، به فرماندهی ، در برابر اعراب مقاومت کردند. این جنگ در دشواری و کثرت نعمتی که به دست مسلمانان افتاد مانند بود. 
 عمر پس از تعیین فرماندار جدید بحرین، تمام لشکریان عرب را از بصره، بحرین و بسیج کرد و هر امیر را مأمور فتح یکی از کوره‌های فارس نمود. او را مأمور فتح استخر، را مأمور فتح اردشیرخوره و شاپورخوره و را مأمور فتح دارابگرد کرد. عثمان در سال ۱۹ با سپاهی دو هزار نفره از قبایل عرب راهی فارس شد. این سپاه در راه جزیره ابرکاوان (جزیره امروزی) را تصرف کرد و سپس رهسپار (در امروزی) شد و آن جا را نیز گشود. آن قبایل عرب سپس در توج ساکن شدند و پایگاهی نظامی را در آنجا بنا کردند. برخی منابع، برادر عثمان به نام حکم را فاتح توج می‌دانند. 
 پارسیان سپس در نزدیکی توج گرد آمدند تا آن را بازپس بگیرند. دو فرمانده دیگر با دریافتن خبر پیروزی اعراب و گردآمدن پارسیان، راهی شهرهایی که مأمور فتح آن بودند شدند. پارسیان نیز پراکنده شدند تا در نواحی مختلف به دفاع بپردازند. از اینجا بود که سستی و شکست به اتحادشان راه یافت. مجاشع مأمور فتح شاپور و اردشیرخوره، در نزدیکی توج با سپاه پارس برخورد نمود و جنگی بزرگ میان دو لشکر درگرفت. سرانجام پارسیان شکست خوردند و توج فتح شد. با این حال، اهالی توج حاضر شدند دهند و به دین خود باقی بمانند. مجاشع نیز مژده پیروزی و غنایم را به نزد عمر فرستاد. 
 زمانی که عثمان بن ابی‌العاص توج را گشود، شهرگ با لشکری به سوی ( امروزی) رفت. در اینجا نیز جنگی درگرفت و لشکر پارسیان شکست خوردند و شهرگ نیز کشته شد. پس از فتح ریشهر، فارس به‌طور کلی ضعیف شد و تا زمان تمامی آن به تصرف اعراب درآمد. عمر پس از فتح توج در نامه‌ای از عثمان خواست تا برادرش را به عمان و بحرین گمارد و خود در پارس پیشروی کند. خلیفه نامه‌ای هم به فرستاد تا به کمک عثمان بشتابد.
 عثمان که مأمور فتح استخر بود راهی آن شهر شد. او با اهالی استخر در صحرای در نزدیکی شهر ( امروزی) روبرو شد و با آنان پیکار نمود. پارسیان دوباره شکست خوردند و به سوی استخر عقب‌نشینی کردند. عثمان سپس گور را تصرف کرد و بر اهالی آنجا جزیه مقرر داشت. سپس به سوی استخر شتافت و در راه بلوک ، ، و را در میانه راه قتل و غارت نمود. او با رسیدن به استخر کشتار بزرگی را به راه انداخت تا اینکه هربد فرماندار استخر با قبول جزیه و گرفتن امان‌نامه، اهل آنجا را آسوده کرد و فراریان بازگشتند. عثمان اهالی بلوک ، و را نیز به دادن جزیه و سرشماری واگذاشت و از این طریق غنایم همه شهرها را جمع کرد و خمس آن‌ها را نزد عمر فرستاد و بقیه را میان مردم تقسیم کرد. 
 اعراب در گشایش شاپور با جنگ به کامیابی نرسیدند. عثمان در نهایت با صلح و دریافت مال‌المسالمه و جزیه ، و را گشود. عثمان کمی بعد در اواخر حکومت عمر با کمک ابوموسی اشعری ( کنونی) را فتح کرد. دیگر شهرهای کوره قبادخوره همه به صلح گشوده شد و مردمانش با جزیه در امان ماندند. 
 عثمان یک نومسلمان را به نام هرمز بن حیان العبدی برای حمله به شهر معروف به در ساحل پارس فرستاد. عثمان همچنین با سپاه عرب، (گناوه) را که در آن زمان بندری آباد بود تسخیر کرد و مقدار زیادی طلا و نقره را از آنان جزیه گرفت. در آن زمان لشکر ، ، و ( امروزی) در شهر جمع شده بودند و عثمان به قصد جنگ با آنان و فتح جهرم از گناوه راهی این مناطق شد. او در راهش ، و را گشود و از مردم آن جزیه گرفت. سپاه فارس در نزدیکی جهرم با لشکر عثمان درگیر شد که در نتیجه پارسیان شکست خوردند و جهرم فتح شد. تعداد کشته‌ها در این جنگ آنقدر زیاد بوده که کوهی در غرب جهرم در محل این درگیری به کوه شهدا و دره‌ای نیز به نام دره لاشه (جسد) معروف گردیده‌است. 
 در سال ۲۳ قمری پس از به قدرت رسیدن به عنوان جدید، ساکنان شاپور به رهبری برادر شهرگ شورش کردند. آنان نیز که دریافتند کاری از پیش نمی‌برند، پس از اندکی پایداری از عثمان امان خواستند و با پرداخت جزیره صلح نمودند. اهالی شاپور برای سومین بار در سال ۲۶ پیمان خود را شکستند و عثمان با ابوموسی اشعری شهر را دوباره به جنگ فتح کرد. 
 مأمور فتح دارابگرد ( امروزی) بود و با لشکر خود به سوی آنجا حرکت کرد. اهالی دارابگرد با (عشایر فارس) لشکر بزرگی را ساختند. اعراب در دشتی به نام دُم دشت که دامنه کوه بنارجان قرار داشت با این سپاه روبرو شدند. آنان برای جلوگیری از محاصره شدن در دشت به کوه پشت سرشان پناه بردند و سرانجام پیروز شدند. هربد با اهدای مال فراوان و تعهد به پرداخت سالیانه دو میلیون درهم به بیت‌المال، برای مردم دارابگرد امان گرفت. بعد از آن نیز با همان شروط مصالحه کرد. فتح این دو شهر به‌طور کلی دو ماه طول کشید. 
 که توسط خلیفه سوم عثمان به حکومت بصره، اهواز و فارس گماشته شده بود، را به عنوان والی روانه پارس کرد. در همین هنگام ، شاهنشاه ایران، پس از عقب‌نشینی از به پارس و استخر آمده بود. او در آنجا مورد استقبال قرارگرفت و اقدام به ضرب سکه کرد. اهالی پارس با خبردار شدن از بازگشت یزدگرد، به هواخواهی او همراه با قبیله شورش کردند. عبیدالله سعی در سرکوب این شورش کرد اما در جنگ با شورشیان کشته شد. 
 یزدگرد سپس حکومت استخر را به دست هربد سپرد و خود با قبیله شبانکاره به دارابگرد رفت. چون این خبر به عبدالله بن عامر رسید از بصره به فارس آمد و استخر را با جنگ بازپس‌گرفت. او سپس با هربد صلح نمود و امور پارس را به او واگذاشت. عبدالله مجاشع بن مسعود را به دنبال یزدگرد فرستاد. یزدگرد در دارابگرد توقف نکرد بلکه به سوی و از آنجا به و سپس رفت و سرانجام در همان‌جا کشته شد. عبدالله نیز به دارابگرد رفت و با شبانکاره مصالحه نمود و اسماعیل رئیس آنان را نائب کارهای هربد قرار داد و بدین ترتیب نواحی شورشی دارابگرد آرام شدند. 
 پس از آرام کردن مردم دارابجرد، خبر شورش دوباره اهل استخر و گور به عبدالله رسید. او به سوی گور پیشروی کرد و آنجا را محاصره نمود. پیش از او نیز گور را محاصره کرده بود ولی نتوانسته بود آن را بگشاید. به گفته اعراب چندین سال با اهل گور در جنگ بودند و کسی یارای فتح آن را نداشت. شبی یکی از اعراب در هنگام نماز کیسهٔ نان و گوشتی در کنار خود نهاده بود. ناگهان سگی آمد و آن را برداشت و فرار کرد و از یک راه زیرزمینی وارد شهر شد. این اتفاق سبب شد که مسلمانان از آن راه پنهانی رسیدن به شهر را کشف کنند و با شمشیر آنجا را فتح نمایند. ابن عامر پس از گور، و را نیز که دوباره شورش کرده بودند تصرف کرد. عبدالله بن عامر سپس به استخر که آن نیز در شورش بود بازگشت. عبدالله برای گشایش شهر از استفاده کرد و پس از فتح آن کشتار زیادی به راه انداخت که آمار آن را بیش از ۴۰٬۰۰۰ نفر ذکر کرده‌اند. 
 اعراب سپس در صدد برآمدند و در سال ۲۹ به مدت یک ماه آن را در محاصره نگه داشتند. روزی آن‌ها پس از جنگ با اهالی شهر به لشکرگاه بازآمدند اما برده‌ای از سپاه عقب افتاد. او امان‌نامه‌ای نوشت و بر تیری نهاد و به سوی پارسیان انداخت. مسلمانان پس از چندی باز به جنگ پارسیان رفتند. پارسیان از حصار خود بیرون آمدند و اعلام کردند که شما خود به ما امان داده‌اید و این امان‌نامه شماست. اعراب به خلیفه در این‌باره نامه نوشتند و او جواب داد که «برده مسلمان از مسلمانان است و پیمان او چون پیمان شماست. امان‌نامه او را معتبر دارید». اعراب نیز فرمان خلیفه را اطاعت کردند. بدین ترتیب فتح پارس توسط مسلمانان پایان یافت و به مرور زمان اهالی پارس مسلمان شدند. ساکنان آن بعداً نیز چندین بار علیه اعراب شورش کردند.
{"title": "حمله اعراب به پارس", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D8%A8_%D8%A8%D9%87_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3&oldid=35100425", "language": "fa"}