، مشهور به و ، ، قاضی و عالم در اواخر سدهٔ سه و نیمهٔ نخست سدهٔ چهار هجری قمری بود. او از پیروان و شاگردان ابومنصور ماتریدی بود و در بخارا به فرمان رسالهٔ (قاهره، ۱۲۵۳ق) را در اصول عقاید و به عربی نوشت. به خواست امیر اسماعیل سامانی این کتاب به فارسی نیز ترجمه می‌شود. ترجمهٔ این اثر از کهن‌ترین متون کلامی و نثر فارسی به‌شمار می‌رود. حکیم سمرقندی در شکل‌گیری عقاید و تعالیم زاهدانهٔ حنفیان نقطهٔ عطفی به‌شمار می‌آید و اعتقادنامهٔ او با عنوان السواد الاعظم تا مدتها تبیین کنندهٔ اعتقادات بسیاری از حنفیان بود. با وجود این از زندگینامهٔ او مطالب بسیار کمی در دسترس است. او احتمالاً در تولد و رشد یافت. در جوانی به رفت و به شاگردی ابوبکر وراق ترمذی درآمد و علوم متداول نقلی، عقلی، کلام و و را که از عرفای برجستهٔ زمان خود از وی آموخت و در آنها چیره‌دست شد. حکیم سمرقندی به حدیث و روایت نیز تسلط داشت. او در نیمهٔ دوم عمر خود به سمرقند بازگشت و شاگردانی را در کلام و طریقت تربیت کرد. او به عنوان حکیمی اهل طریقت و در عین حال متکلم و فقیهی صاحبنظر در دیار خود شناخته می‌شد. از مواردی که می‌توان به عنوان اختلاف نظر میان باورهای حکیم سمرقندی و استادش ماتریدی برشمرد، مسئلهٔ مخلوق بودن یا نبودن ایمان است. ماتریدی به مخلوق بودن ایمان نظر داشته‌است درصورتی حکیم سمرقندی ایمان را غیر مخلوق می‌دانست و به صراحت مخالفان این عقیده را اهل بدعت می‌شمرد. 
 از او تألیفاتی بر جای مانده‌است از جمله کتاب و که رساله‌ای در تأیید حنفی است و به حکیم سمرقندی نسبت داده شده‌است.
{"title": "حکیم سمرقندی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85_%D8%B3%D9%85%D8%B1%D9%82%D9%86%D8%AF%DB%8C&oldid=33364930", "language": "fa"}