برای اشخص دیگر با لقب مهدعلیا را ببینید. یا (تولد حدود ۱۵۴۸ در ، – درگذشته ۲۷ ژوئیه ۱۵۷۹ در ، ) ، و همچنین مادر در دوران بود. او به مدت دو سال شخصاً به نام خود امپراتوری صفوی را اداره می‌کرد و در تمام مجالس و جلسات حکومتی حضور و فرمان رسمی شاهی داشت.
 خیرالنساء بیگم در سال ۱۵۴۸ در به‌دنیا آمد، پدر او و مادرش فخرالنسا بیگم بود. وی در سال ۱۵۶۲ با ، پسر ارشد ازدواج کرد، دلیل این ازدواج سیاسی و برای ارتباط بیشتر میان با بود. 
 پس از کشته شدن ، برادرش خدابنده به پادشاهی رسید. خدابنده مبتلا به ضعف بینایی شدید بود و در صلاحیتش برای پادشاهی تردید جدی وجود داشت اما با کمک و حمایت خواهرش به این مقام دست یافت. پری خان خانم متحدانی از داشت و بر این باور بود که با به قدرت رسیدن خدابنده قدرت اصلی در دستان خود او خواهد بود. با قدرت گرفتن پری خان خانم و حمایت قزلباشان از او وزیراعظم، میرزا سلمان جابری اصفهانی که بوسیله بر سرکار آمده بود و چندان مورد عنایت شاهزاده خانم نبود، به بهانه احترام به شاه جدید و در واقع از ترس جانش پایتخت، ، را ترک گفت. هنگامیکه وزیر اعظم وارد شد، مهدعلیا او را مردی آگاه به امور و وقایع پایتخت و متحدی بالقوه برای رسیدن به اهدافش یافت چراکه میرزا سلمان جابری اصفهانی نیز همچون ملکه به یک خانواده اشرافی ایرانی متعلق بود و ارج و قربی در میان قزلباشان نداشت.
 با اتحاد وزیر اعظم و ملکه، بار دیگر مقام برتر خود را در زمان شاه جدید نیز به دست آورد و شاهد تنزل موقعیت دشمن خویش پری‌خان خانم گردید. پری‌خان خانم در مدتی بسیار زیاد کوتاه بعد از ورود شاه و ملکه جدید به دربار قزوین اقتدار و نفوذ بیش از حدش را از دست داد و در همان شب، به سرعت به قتل رسید. با این همه میرزا سلمان جابری اصفهانی نیز به تدریج قدرت و نفوذی که پریخان خانم روزی صاحبش بود را به ملکه واگذار کرد. خیرالنساء بیگم پذیرای نفوذ کم و بیش غیرمستقیم در جریان امور نبود و به جای آن علناً همه مسئولیت‌های اساسی را خود برعهده گرفت که مخصوصاً شامل انتصاب و عزل افسران عالی‌رتبه و بالاترین مقامات امپراتوری می‌شد. این افسران و مقامات بجای حضور در دربار عام سلطنتی، هر روز از صبح تا شب به در حرمسرا می‌آمدند تا عریضه‌ها و نامه‌های مهم از سراسر امپراتوری را به ملکه برسانند و فرامین ملکه را دریافت کنند و در آنجا احکام درباری صادر و مهر می‌شد. به مدت بیش از یکسال امور حکومتی بر این روال رتق و فتق می‌شد و این امر باعث بروز اختلافات شدید بین او و سران قزلباش شد. 
 در خلال ، خیرالنساء بیگم، فرمان گردآوری سپاه داد و به همراه پسر ارشد خود (ولیعهد) و گروهی از سران دولت و امرای قزلباش به قصد سد کردن راه قشون عثمانی، مسیر آذربایجان را پیش گرفتند و در قره‌باغ توقف کردند و نهایتاً شروان را تصرف کردند. در جنگ چلدر، به دلیل عدم هماهنگی و وجود اختلاف بین مهدعلیا و سران قزلباش، امرای قزلباش کم‌کم نسبت به فرامین همسر شاه ناخرسند و خشگمین شدند. اقدامات خیرالنساء بیگم قزلباش‌ها را برآشفت، و آنان با ارسال طوماری تهدیدآمیز برای شاه خواهان برکناری او شدند. خدابنده از خیرالنساء خواست تا پایتخت را ترک نماید اما با مقاومت او روبرو شد. سرانجام دسته‌ای از قزلباشان توطئه‌ای ساختند و بدو تهمت زدند که با عادل خان برادر خان کریمه (بخشی از قلمرو عثمانی) که در آن زمان به اسارت در دربار صفویان بود رابطه عاشقانه دارد. بدین تهمت و بعد از ، در تاریخ ۱ جمادی‌الاول ۹۸۷ قمری برابر با ۲۶ ژوئن ۱۵۷۹ به همراه و چند تن از اقوام نزدیک شاه محمد خدابنده، وارد حرمسرای شاه شدند و مهدعلیا را در هنگامی که در آغوش شاه پناه برده بود خفه کردند. آنها مادر مهدعلیا را نیز در این توطئه به قتل رساندند. 
 پس از به قدرت رسیدن وی با این بهانه که جانشین مقتدری در میان شاهزادگان مرعشی وجود ندارد خود را به عنوان شاهنشاه و وارث قلمرو دانست. سپس بسیاری از شهرهای آن دیار را آباد کرد و دو شهر و را پایتخت تفریحی و تابستانی خویش قرار داد. 
همچنین زمانیکه در اقامت داشت، به این بهانه که به قلمرو نیاکانش ( ) تجاوز و نفوذ نموده وی و خویشاوندانش و همهٔ طرفدارانش را قتل‌عام کرد و یک تن را زنده نگذاشت. سپس به بهانه خویشاوندی وی با شاخهٔ دیگر (ملکان کجور) این سلسله را پس از ۹۸۴ سال به کلی منقرض کرد. 
 خیرالنساء به علت علاقهٔ زیاد به ملک‌الشعرای دربار خویش را همیشه پر از خوانندگان و شاعران می‌کرد. مهم‌ترین شاعر دربار در زمان وی، نام داشته که اشعاری عرفانی، عاشقانه و علل‌الخصوص در وصف داشته‌است و بنیان‌گذار سبک امیری در می‌باشد.
{"title": "خیرالنساء بیگم", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1_%D8%A8%DB%8C%DA%AF%D9%85&oldid=35122612", "language": "fa"}