حاج (زادهٔ ۱۲۷۷ در دهکده شهرستان خمین، درگذشتهٔ ۱۳۶۳ در ) نویسنده، محقق و فیلسوف الهی معاصر بود که بیشتر به سبب تلاش در جهت اتحاد مذاهب اسلامی شناخته می‌شود.
 میرزا خلیل تحصیلات خود را در حوزه‌های علمیه اراک وقم نزد آغاز نمود و در میان سالی به آموزش دروس مختلف اسلامی و فلسفی در قم و سپس در تهران مشغول گشت. معروفترین کتب وی «افق وحی»، «شرح نهج البلاغه (آسمان و جهان)»، «قبله اسلام»، «هفت جلد کتاب عنصر شجاعت یا هفتاد و دو تن و یک تن» و «بیت‌المقدس و تحول قبله» است. پاسخ‌های وی به دوازده سؤال فلسفی به نظم درآمد و به صورت کتابی جداگانه منتشر شد. کمره‌ای به نمایندگی از طرف به عزیمت و از شیخ مفتی اعظم و رئیس مصر بخاطر فتوای تاریخی‌اش مبنی بر جواز پیروی از مذهب شیعه دوازده امامی تشکر نمود. وی بیش از سه دهه امام جماعت در تهران را به عهده داشت و به مدت پنج سال در در مقطع دکتری به تدریس احادیث وحی مشغول بود. 
 خلیل در سال ۱۲۷۷ شمسی در دهکده از توابع در متولد شد. پدرش، مشهدی ابوطالب کشاورز و مادرش بی‌بی خاتون جان خانه‌دار بود. وی در حدود شش سالگی خواندن و نوشتن را نزد عموی خود و سپس در مکتب خانه ده فرا گرفت و در حدود دوازده سالگی برای ادامه تحصیلات به سوی و و سپس رهسپار گردید و علوم ادبی و مقدمات عربی را نزد و سایر استادان فراگرفت. 
خلیل در حدود سال ۱۲۹۶ شمسی برای ادامه تحصیلات به در حوزه علمیه (سلطان آباد) رفت و علوم فقه و اصول، منطق و مقداری حکمت و فلسفه و نیز درس خارج را نزد حاج شیخ و سایر استادان آموخت. در سال ۱۲۹۹ شمسی به قم رفت و تا حدود سال ۱۳۱۴ شمسی در حوزه علمیه قم به تحصیل و تعلیم مشغول بود. استادان عمده وی در قم، حاج شیخ (مؤسس حوزه علمیه قم)، میرزا علی اکبر مدرس یزدی معروف به «حکیم»، میر و بودند. میرزا خلیل پس از تکمیل تحصیلات، به تدریس سطوح، تفسیر، فلسفه (و نیز علوم هیئت قدیم و تشریح الافلاک و و خلاصه الحساب ) پرداخت. از افرادی که در قم در دروس وی شرکت کردند، می‌توان از ، و نام برد. میرزا خلیل به نظریات فلاسفه قدیم یونان ( ، و )، فلسفه الهی و فلسفه شیرازی - صدر المتالهین و مطالعات تطبیقی آن‌ها علاقه‌مند بود. 
 در سال ۱۳۱۴ شمسی در رابطه با مخالفت حاج شیخ با ، میرزا خلیل که رونوشت نسخه‌برداری شده تلگراف استادش به را نزد خود داشت در اراک توقیف و شبانه به تهران منتقل و مستقیماً تحویل بازداشتگاه شهربانی تهران گردید. پس از ۳۱ روز بازداشت انفرادی، با سپردن تعهد و التزام کتبی مبنی بر «عدم خروج از حوزه قضائی تهران (حتی حضرت عبدالعظیم و شمیران)» آزاد شد. 
در سال ۱۳۲۴ شمسی، (دختر قاجار) از وی دعوت نمود که امام جماعت واقع در تهران را بپذیرد که مورد قبول او قرار گرفت.
 در خرداد ۱۳۹۵ ادعا کرد که وی در سال ۱۳۴۲ واسطه انتقال پیام میان روح‌الله خمینی و سفارت آمریکا بوده‌است. این ادعا از سوی منابع مختلفی تکذیب و ترجمه بی‌بی‌سی فارسی نیز مجعول خوانده شد. 
 همچنین ببینید: 
مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی به این موضوع، واکنش شدید نشان داد. حمید انصاری قائم‌مقام این مؤسسه، ادعای را مبنی بر تلاش حضرت امام خمینی برای برقراری رابطه با دولت وقت آمریکا، فاقد وجاهت قانونی و سندیت دانست. وی همچنین اعلام کرد: 
همچنین در خصوص گفت: از سال ۱۳۲۴ تا ۱۳۵۸، میرزا خلیل هر روز در منزل خود در تهران به تدریس کتب علمی، فلسفی و فقهی برای طلاب علوم دینی در سطوح مختلف مشغول بود. در سال‌های ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۲ نیز در دوره احادیث وحی را تدریس نمود. از افرادی که در دروس تفسیر قرآن وی شرکت نمودند می‌توان از سید 
، ، و علی اکبر غفاری و نیز نام برد. از شاگردان وی می‌توان، ، ، و را ذکر کرد.
 تألیفات میرزا خلیل بر حول چهار محور دعوت اسلام یعنی مؤسس دعوت (پیامبر)، کتاب دعوت (قرآن)، خانه دعوت (کعبه) و رهبران دعوت (ائمه) نگاشته شده‌است. معروفترین کتب وی،
افق وحی 
شرح نهج البلاغه (آسمان و جهان) 
قبله اسلام - کعبه یا مسجد الحرام 
علی و الزهراء، سرچشمه آب حیات 
عنصر شجاعت یا هفتاد دو تن و یک تن (درهفت جلد)،
بیت المقدس و تحول قبله 
و فتاوی صحابی کبیر سلمان فارسی است. 
 فعالیت شاخص کمره‌ای تا پایان عمر تلاش در جهت اتحاد مسلمانان جهان و به تعبیر خودش «توحید کلمه برای کلمه توحید» بوده‌است:
 
 
 
 
 
 میرزا خلیل معتقد بود وظیفه اصلی روحانیت، پرداختن به امور معنوی است. از اینرو، وی را نمی‌توان یک سیاستمدار یا فعال سیاسی نامید اگرچه برخی از فعالیت‌هایش جنبه سیاسی و اجتماعی بخود می‌گرفت:
 
 
 
 
 میرزا خلیل در غروب روز پنجشنبه ۱۹ مهرماه ۱۳۶۳ پس از دو سال بیماری، در منزل مسکونیش در تهران درگذشت و در قم در جوار بخاک سپرده شد.
{"title": "خلیل کمره‌ای", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84_%DA%A9%D9%85%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&oldid=34636290", "language": "fa"}