یا یا ( : Chionitae؛ برگرفته‌شده از پهلوی: Xyōn/Hyōn؛ : X’iiaona [Hyaona] ) طایفه‌ای ایرانی‌تبار که در اواخر در سرزمین‌های و (ماوراءالنهر) ظهور کردند.
 معمای خاستگاه تباری خیون‌ها بسیار مبهم است، به‌ویژه اینکه این نام به نام‌های X’iiaona، پهلوی Xyōn، و /خیون بسیار نزدیک است و اینکه این مردمان باشندهٔ تقریباً همان منطقهٔ جغرافیایی بودند. در حقیقت، خیون‌ها یکی از امواج مهاجرت‌های شرقی بسوی در اواخر روزگار باستان بودند. اما اینکه آنها دقیقاً چه کسانی بودند، جای بحث دارد.
 دیدگاه برخی از پژوهشگران در بارهٔ خاستگاه خیون‌ها:
 که افراد آن از جمله ، رقیب بودند. قبیله‌های دانو و خوَئیون که در پهلوی و حماسهٔ خیون گفته شده، دو قبیله تورانی ( قبل از ترکیب با ترکان ) بوده‌اند که در زمان کیانی، ایرانیان با این گروه جنگهای فراوانی کردند که بسیار مشهور و به جنگهای مذهبی معروف می‌باشد. در ، ، خیَ اُنی خوانده شده و آشکار است که این نام هم اسم قبیله و هم نام اسکان این قبیله بوده‌است. به موجب نوزدهم و رسالهٔ مذکور پهلوی، همهٔ پهلوانانی که در جنگهای مذهبی با و و و سایر پهلوانان ایرانی رقیب و هم نبرد بودند، خیونی خوانده شده‌اند. در روایات ساسانی برخی از قبایل زردپوست شمالی خیون نامیده می‌شدند و پادشاهان ساسانی با خیونان نبردهای بسیار داشتند. مورخ رومی که در سدهٔ چهارم میلادی می‌زیست، از خیونان و شاه آنان که منازعات و جنگهایی با داشت، یاد می‌کند. 
 (Ammianus Marcellinus)، تاریخ‌نگار سدهٔ چهارم میلادی، نخستین نویسنده‌ای است که از خیون‌ها یاد کرده. او مقام ارشدی بود که وقایع تاریخ نخستین خیون‌ها را ثبت کرده، دوره‌ای که با فرمانروایی ، امپراتور (۳۷۹–۳۰۹ م) هم‌عصر بوده‌است. خیون‌ها در اواسط دورهٔ ساسانی ساکن دشت‌های (واقع در کشور کنونی) بوده‌اند. نام آنها در جزء افواجی که به یاری آمده بودند، دیده می‌شود اما این طایفه در دوستی ایران وفادار نماندند و بعد از مرگ شاپور دوم مکرر به هجوم آوردند و در این سرحدات دشمن عمدهٔ ایران به شمار می‌رفتند. 
 هیونگ نوها، نیاکان «هون» های بعدی هستند که در کتاب پهلوی، که تفسیر اوستا باشد، آنها را خیونان می‌نویسد. اما در خود کتاب مقدس زردشتیان صفت هیائونا (Hyaona) یعنی خیونی نگاشته آمده است.
{"title": "خیونان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86&oldid=34436058", "language": "fa"}