با (منطقه ای تاریخی و بخشی از ) و (ایران) اشتباه نشود. Place یکی از در شمال شرق به مرکزیّت است. یکی از مهمترین مراکز و خاستگاه‌های ایرانی است. واژهٔ رضوی در نام این ، به مقبرهٔ در مرکز این استان اشاره دارد. مساحت استان ۱۱۸٬۸۵۴ کیلومتر مربع بوده که از این نظر پنجمین استان بزرگ کشور است. استان خراسان رضوی از ۳۳ ، ۷۹ ، ۱۷۵ و ۹۶ تشکیل شده‌است که پس از استان ، پرشهرستان‌ترین استان است.
 مقالهٔ اصلی: ، در طول تاریخ شاهد ظهور و سقوط سلسله‌ها و دولت‌های بسیاری در قلمرو خود بوده‌است. اقوام مختلف ، ، ، ، و زمان به زمان به این منطقه تغییرات را به ارمغان آورده‌اند.
 جغرافی‌دانان باستان، ایران را به هشت بخش تقسیم کرده‌اند که خراسان بزرگ شکوفاترین و بزرگ‌ترین قلمرو بوده‌است.
 برای چندین سال در نزدیکی در مستقر و ( ) یکی از پایتخت‌های اشکانی بوده‌است. در دوران نیز استان توسط یک سپهبد که نامیده می‌شده و چهار (margraves) که هر یک، فرمانده یکی از چهار بخش استان بوده‌اند، حکومت می‌شده‌است.
 در دوران در ایران، خراسان به چهار بخش تقسیم گردید و هر بخش به اسم شهر بزرگ خود یعنی ، ، و نامیده شدند.
 قدیمی‌ترین آثار حیات انسانی در ایران، شامل تعدادی ادوات و دست‌افزارهای سنگی با قدمت تخمینی ۸۰۰ هزار سال قبل، متعلق به دوران ، از بستر رودخانه مشهد به دست آمده‌است. در حالی‌که قدیمی‌ترین مکان‌های استقرار انسان، حداکثر با قدمت ۱۲۰ هزار سال در نواحی دیگر ایران نظیر ، ، ، و غیره شناسایی شده‌اند.
 از آن پس آثار و شواهد زندگی بیشماری از تا آغاز دوران تاریخی در جلگه مشهد، ، ، ، ، ، و غیره شناسایی شده‌اند. این شواهد و آثار به اقوام و ساکنان اولیه و بومی خراسان مربوط می‌شود که بنا به عقیده برخی محققان به عنوان اقوام شهرت یافته‌اند و سراسر از تا و را فرامی گیرد؛ ولی در حقیقت مهم‌ترین مقطع تاریخ خراسان در سرآغاز دوران تاریخی ایران با ورود اقوام به پیوند می‌خورد. در این واقعه که در آغاز هزاره اول ق. م اتفاق افتاد، آریایی‌ها تازه‌وارد از طریق خراسان به سمت مرکز ایران پیش رفتند و بخش اعظم آن‌ها آنچنان که از توصیفات برمی آید، در خراسان و مستقر شدند و شاید به همین دلیل است که عمده حوادث آغاز تاریخ ایرانیان که در دو منبع و ذکر شده‌است در مشرق ایران و در واقع در رخ می‌دهد.
 استان خراسان رضوی، قسمت نسبتاً کوچکی از تاریخی است. سرزمینی که در گذشته نواحی بسیار گسترده‌ای را در بر می‌گرفته و قلمرویی یکپارچه داشته‌است. اما امروزه بخشی از آن شامل سه استان خراسان رضوی، شمالی و جنوبی و قسمت‌هایی از استانهای دیگر، در کشور ایران واقع است و بخش‌های بزرگ‌تری از آن در کشور و جمهوری‌های شمال و شمال شرق ایران قرار دارد. خراسان بزرگ تاریخی، یکی از کانون‌های شکل‌گیری تمدن بشری بوده و چه در دوران‌های کهن و و چه در ، مردمانی هوشمند و سخت کوش در آن می‌زیسته‌اند که در پیدایش و گسترش دانش و فرهنگ و پدیدآوردن عناصر تمدنی نقش بسزایی ایفا کرده‌اند.
 از نام خراسان بر تمام ایالات اسلامی در شرق تا به استثنای و در جنوب اطلاق می‌گردیده‌است. پس از در سال ۱۲۴۹ ه‍.ش خراسان به دو قسمت تجزیه شد و قسمتی که در غرب رودخانه هریرود واقع بود جزو ایران و شرق آن ضمیمه افغانستان گردید. در سال ۱۲۸۵ه‍.ش ایران به چهار ایالت بزرگ تقسیم شد که عبارت بودند از ، و ، فارس و بنادر و خراسان و سیستان.
 از آن زمان تا سال ۱۳۱۶ ه‍.ش که اولین قانون تقسیمات کشوری در مجلس شورای ملی تصویب گردیده بود. بر هر ایالت یک والی و در هر ولایت یک حاکم حکومت می‌کرده‌است. والی خراسان نیز در سال‌های ابتدایی تقسیمات ایالتی ایران، بوده‌است. 
 در سال ۱۳۱۶ بر اساس قانون مصوب ، کشور به ۱۰ و ۴۹ تقسیم گردید که هر شهرستان شامل چند و هر بخش شامل چند می‌گردید. خراسان نیز تحت عنوان به ۷شهرستان ، ، ، ، ، و تقسیم شد.
 در سال ۱۳۲۳ شهرستان‌های ، و نیز تشکیل شد؛ و شهرستان‌های استان به ۱۱ شهرستان ارتقاء یافت. در سال ۱۳۳۵ ضمیمه گردید و به شهرستان ارتقاء یافت. در سال ۱۳۳۹ مجدداً درگز به شهرستان تبدیل شد، و نیز ایجاد شدند در همان سال بخش طبس از جدا تبدیل به شد. 
در سال ۱۳۵۴ بخش تربت جام به مرکزیت شهر از بخش به شهرستان تبدیل شد. در سال ۱۳۵۹ نام آن به تغییر یافت.
همچنین در سال ۱۳۵۹ بخش به تبدیل شد و تا سال ۱۳۶۲ شامل ۱۷ شهرستان و ۵۳ بخش و ۲۱۱دهستان بوده‌است.
 با پایان یافتن اجرای مرحله اول این قانون، تشکیل شهرستان‌های ، و در تاریخ ۱۴/۵/۱۳۶۸ و در ۱۴/۱/۶۹ هم‌زمان با بخش‌های ، ، ، و به تصویب رسید. ایجاد بخش‌های باخرز در شهرستان تایباد، در بیرجند، در شیروان، و رودآب و خوشاب در سبزوار، میان جلگه در نیشابور، زیر کوه در قائنات، فاروج در قوچان و جلگه زاوه در تربت حیدریه نیز به تدریج به تصویب رسید و در پی آن تابعیت دهستانهای استان در شهرستان‌های استان به ۲۱و تعداد بخش‌ها به ۶۷رسید.
 ایجاد نیز در سال ۱۳۷۲ همراه با بخش مورد تصویب واقع شد و بخش‌های همراه در شهرستان خواف و در قائنات، همراه در تربت جام، با در شهرستان بجنورد، با در تربت حیدریه، در گناباد و و در شهرستان مشهد، به‌تدریج تصویب و ابلاغ شد.
 در تاریخ ۷۴/۳/۲۱ ایجاد همراه با و آن مورد تصویب قرار گرفت. ایجاد نیز در تاریخ ۴/۲/۷۶ به تصویب رسید. در سال ۱۳۸۰ از منتزع و به الحاق گردید. در سال ۱۳۸۱ و در سال۱۳۸۲ ایجاد شهرستان‌های و به تصویب رسید. در سال ۱۳۸۳ قانون تصویب شد؛ طبق این قانون به سه استان به شرح ذیل تقسیم گردید:
 
 
 درسال۱۳۸۴ تشکیل شد. در اسفند سال ۱۳۸۵ از خراسان رضوی منتزع و به الحاق شد. شهرستان‌های ( ) و (فیروزه)، در سال ۱۳۸۶ به تصویب رسید. در سال ۱۳۸۷ شهرستان‌های ، ، ، به تصویب هیئت دولت رسید. در سال ۱۳۸۹ نیز ایجاد شهرستان‌های و به تصویب رسید. در سال ۱۳۹۱ از تصویب هیئت دولت گذشت که در روز ۲۲ بهمن سال ۱۳۹۱ فرمانداری آن افتتاح و آغاز به کار کرد.
همچنین در سال ۱۳۹۷ و در سال ۱۳۹۸ ( ) تشکیل شد.
در اردیبهشت سال۱۳۹۹ با تصویب هیئت وزیران ( ) و ایجاد شد و در آبان همان سال به تصویب هیئت دولت رسید و فرمانداری آن شروع به کار کرد.
 مساحت استان خراسان رضوی ۱۱۷٬۷۶۹ کیلومتر مربع است که ۷٪ کل مساحت ایران را در بر می‌گیرد. ۴۹٫۲٪ سطح استان را مناطق کوهستانی و ۵۰٫۸٪ آن را دشت‌ها تشکیل می‌دهند. این استان شامل ۴ حوزهٔ آبریز اترک، قره‌قوم، کویر مرکزی و شرق ایران است. 
 استان خراسان رضوی به سبب وسعت زیاد ازنظر شرایط طبیعی بسیار متنوع و هر یک از نواحی مختلف آن دارای ویژگی‌های خاصی است. این استان از شمال و شمال شرق به طول تقریبی ۶/۵۳۱ کیلومتر دارای مرز مشترک با کشور ترکمنستان و از شرق به طول حدود ۳۰۲کیلومتر مرز مشترک با کشور افغانستان دارد ارتفاعات استان رامی توان به ارتفاعات شمالی و جنوبی تفکیک کرد. ارتفاعات شمال خراسان عموماً شرقی – غربی هستند حال آنکه ارتفاعات جنوب استان، امتداد شمالی – جنوبی دارند.
بلندترین نقطه استان در ۳۶۱۵ متری و پست‌ترین نقطه استان در دشت با ارتفاع ۲۹۹متر از سطح دریا واقع شده‌است.
 این استان از نظر و دارای بارندگی نسبی و متوسط می‌باشد. در سال ۱۳۸۹ با ۲۹۶ میلی‌متر بالاترین میزان بارندگی سالیانه و با ۷۱ میلی‌متر کمترین میزان بارندگی سالیانه را در بین مراکز شهرستان‌های دارای ایستگاه هواشناسی دارا بوده‌است. 
 استان خراسان رضوی از لحاظ تقسیمات رویشی گیاهی جزء ناحیهٔ ایران تورانی به‌شمار می‌رود. مساحت کل جنگل‌های استان در سال ۱۳۹۵، ۹۹۶۲٫۵۷ کیلومتر مربع (حدود ۷٫۵٪ مساحت استان) است که شامل جنگل‌های نیمه‌خشک تا نیمه مرطوب و جنگل‌های خشک و بیابانی است. 
 مقالهٔ اصلی: براساس آخرین تقسیمات کشوری، استان خراسان رضوی دارای ۳۳ ، ۷۹ ، ۱۷۵ و ۸۱ به شرح زیر است: 
 جمعیت خراسان رضوی بر اساس آمار ، برابر ۶٬۴۳۴٬۵۰۱ نفر است که دومین استان ایران از نظر جمعیت محسوب می‌شود.
 همچنین بر اساس نتایج سرشماری ۱۳۹۵ از کل جمعیت استان تعداد ۲۱۹٬۴۴۲ نفر با تابعیت ساکن استان هستند.
 بر اساس آمار سرشماری ۱۳۸۵ و ۱۳۹۰ خراسان رضوی ۱٫۶۸٪ است که اندکی بالاتر از نرخ رشد جمعیت ایران در این مدت (۱٫۶۴٪) می‌باشد. 
 
شهر که مرکز خراسان رضوی است، بزرگترین شهر این استان نیز به‌شمار می‌رود که جمعیت آن، ۳٬۰۰۱٬۱۸۴ نفر (معادل ۴۶٫۱٪ جمعیت استان) می‌باشد. (برای اطلاعات بیشتر، را ببینید) طی پژوهشی که به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۸۹ انجام شد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در این استان به قرار زیر بود:
 
 
 کشاورزی در دهه‌های گذشته، به دلیل عواملی چون برداشت بی‌رویه آب و خشکسالی، با مشکل جدی مواجه شده‌است. البته در سال‌های اخیر، بخش صنعت استان گسترش قابل توجهی یافته‌است. هتل‌داری و گردشگری در این استان پیشرفت قابل توجهی داشته و امکان گسترش بیش از اینها را دارد. همچنین این استان با داشتن مرزهای طولانی با کشورهای افغانستان و ترکمنستان پتانسیل نفش‌آفرینی بیشتر در مسیر ترانزیت کالا و خدمات را دارد. این استان دارای معادن گوناگون بسیاری از سنگ‌های تزئینی و قیمتی گرفته تا کانی‌های مختلف همچون سنگ آهن، سنگ گچ، آهک، زغال سنگ و… را در خود جای داده‌است. معادن سنگان خواف به عسلویه شرق شهرت یافته که در صورت تأمین مطمئن و پایدار آب می‌تواند این استان را متحول کند. 
 استان خراسان رضوی به واسطه آب و هوای مناسب در تولید انواع محصولات باغی و زراعی رتبه دارد.
این استان در تولید ، ، ، ، و رتبه اول، در تولید رتبه دوم، درتولید و رتبه سوم ودر تولید و رتبه چهارم را دارد.
همچنین این استان محصولات دیگری مانند ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، … تولید می‌کند.
این استان از بزرگترین تولیدکنندگان محصولات کشاورزی کشور شمرده می‌شود.
برابر اعلام رسمی اداره کل جهاد کشاورزی استان خراسان رضوی سطح زیر کشت اراضی زراعی و باغی استان خراسان رضوی حدود یک میلیون هکتار است که از این مقدار بیش از ۶۲۷ هزار هکتار زراعی و حدود ۳۶۲ هزار هکتار باغی است.
همچنین تولید محصولات زراعی و باغی استان نیز بیش از پنج میلیون و ۹۰۲ هزار تن است که از این مقدار بیش از چهار میلیون و ۸۲۸ هزار تن محصولات زراعی و حدود یک میلیون و ۷۳ هزار تن محصولات باغی است
خراسان رضوی دارای یک میلیون هکتار سطح زیر کشت انواع محصولات زراعی و باغی آبی و دیم با هشت میلیون تن انواع محصولات است. این استان مقام نخست کشور در تولید زعفران و زیره، رتبه دوم در تولید پسته، رتبه سوم در تولید انار، مقام چهارم کشور در تولید انگور و رتبه دوم کشور در کشت گلخانه‌ای را در اختیار دارد.
کسب رتبه نخست کشور درتولید گوشت قرمز (با تولید حدود ۸۳ هزار تن)، رتبه دوم در تولید تخم مرغ (با تولید ۱۴۵ هزار و ۷۰۰ تن)، مقام سوم در تولید شیر (با تولید بیش از یک میلیون و ۱۴۰ هزار تن شیر) و مقام چهارم در تولید گوشت مرغ (با تولید ۱۸۳ هزار تن) نیز نشان از جایگاه این استان در حوزه دام و طیور دارد.
بعلاوه داشتن رتبه دوم کشور در تولید پیله تر (بعد از استان گیلان با تولید ۳۳۵ تن) و رتبه نخست کشور با دارا بودن بیش از ۱۴ میلیون واحد دامی از دیگر جایگاه‌های برتر استان در کشور به‌شمار می‌رود.
همچنین استان خراسان رضوی با تشکیل و پوشش ۶۹۲ شرکت تعاونی روستایی با بیش از ۱۲۸ هزار عضو زیر پوشش از این حیث رتبه نخست را در کشور داراست.
 
 
 مقالهٔ اصلی:
{"title": "استان خراسان رضوی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C&oldid=35067688", "language": "fa"}