(۶۳۳–۷۲۵ ) یا معروف به ، ، ، و از قرن هشتم هجری و اعاظم و بزرگان طریقت است. او چهارمین جانشین معنوی یا «خلیفه» بود. او همچنین به «بحاث» و «محفل شکن» شهرت داشت و به «نظام» و «نرگسی» می‌کرد.
 پدر وی اهل بود که به مهاجرت کرد و در اقامت گزید و پس از چندی از لاهور به قصبهٔ در در شرق رفت و در آنجا ساکن شدند. نظام‌الدین در آنجا چشم به جهان گشود. او در سن پنج سالگی پدر را از دست داد و مادرش بی‌بی زلیخا تربیتش را به عهده گرفت. او زنی پارسا و زاهد بود و در تربیت فرزندش بسیار کوشش کرد. در بدایون به تحصیل پرداخت و مقدمات علوم را در آنجا فرا گرفت و پس از چندی همراه مادر به دهلی رفت.
 زندگینامه او در ، کتابی که در سده ۱۶ نوشته شده توسط وزیر پراقتدار نوشته شده‌است. 
 گفته می‌شود که شبی در بر اثر شنیدن آیه‌ای از دهان مؤذن، شوق طلب در او پدید آمد و نزد شیخ رفت و مدتها از او و دیگر چون و درس‌ها آموخت همچنین گفته شده از تعالیم کسانی چون و و استفاده کرد تا خود به مرحلهٔ ارشاد رسید و مریدان و پیروان بسیار یافت.
 نظام‌الدین اولیا در ابتدا بسیار تنگدست و پریشان حال بود و از کسی چیزی قبول نمی‌کرد. پس از چندی که در هند بلندآوازه شد، بزرگان و امرای مسلمان از هر سو به طرف او روی آوردند و پادشاهان اسلامی از جمله سلطان از او تقاضای ملاقات می‌کردند.
 نظام‌الدین اولیا، مانند استادان خود، به عشق به عنوان ابزاری برای شناخت خداوند تأکید می‌کرد. برای او عشق به خدا عشق غیر مستقیم به انسانیت است. دیدگاه او به جهان با حسی بسیار تکامل یافته از و محبت به دیگران همراه بود. به ادعای مورخ سده ۱۴ میلادی، نفوذ نظام‌الدین اولیا در مردم دهلی موجب تغییری در دیدگاه‌های مسلمانان آن دیار شد که از توجه به امور دنیوی به سمت عرفان، عبادت و امور معنوی متمایل شوند. 
 نظام‌الدین در بسط و نشر معارف و تلاش فراوانی کرد و به‌طور کلی نشر معارف اسلامی و در مناطق مختلف هند از حسن عنایت و توجه نظام‌الدین اولیا و شاگردان و خلفای وی می‌باشد. در بسیاری به او نسبت داده‌است.
 از خواجه نظام الدین اولیا کتاب‌های زیادی برجای مانده از جمله «فوائد الفواد»، «راحه المحبین»، «افضل الفواد» و «سیرالاولیا». کتاب «فوائد الفواد» که ملفوظات نظام‌الدین اولیا است توسط عارف بزرگ که به « هند» نیز اشتهار داشته جمع‌آوری گردید که اطلاعات دقیقی در معرفی مشایخ را ارائه داده‌است.
 و - دو شاعر پارسی گوی بزرگ هند - از مریدان وی بوده‌اند که اشعاری در مدح وی سروده‌اند. نظام‌الدین نیز در وصف مرید خویش امیرخسرو دهلوی گفته‌است:
 شاگردان و خلیفه‌های او هر کدام در منطقه‌ای از هندوستان به فعالیت پرداختند یکی از شاگردان وی به نام خواجه نصیرالدین در ، و اثرات مذهبی و روحانی از خود به یادگار گذارد. شاگرد دیگرش سراج الدین در و و تعلیمات اسلامی و تصوف را منتشر ساخت و دیگری به نام در منطقه و نواحی مرکزی هندوستان مردم را ارشاد می‌کرد.
 شاه نظام‌الدین اولیا در ه‍.ق در دیده از جهان فروبست و در همان‌جا دفن شد. نخست مقبره‌ای برای او توسط از پادشاهان مقتدر ساخته شد که بعدها چندین بار مرمت و بازسازی شد. بیشتر مقبره حاضر قدمت آن به میلادی برمی‌گردد. 
 آرامگاه یا درگاه نظام‌الدین اولیا در غرب یکی از محله‌های شلوغ و پرتراکم دهلی که بنام خود او معروف است و نزدیک به ایستگاه به نام و در نزدیکی قرار دارد و پیوسته میزبان جمع کثیری از مردم و زیارتگاه مسلمانان و اهل تصوف است. هر سال یک روز برای وی مجلس یادبودی تشکیل می‌شود و هزاران مسلمان در آنجا اجتماع می‌کنند و از طرف خطبا خوانده می‌شود.
 در مجموعهٔ حضرت نظام‌الدین اولیا آرامگاه‌ها و بناهای تاریخی دیگری نیز قرار دارد از جمله آرامگاه که همواره بخشی از پیروان او در آن محل گردآمده‌اند و همچنین آرامگاه بانوی شاعر پارسی‌گوی و دختر و آرامگاه از بزرگان نیز در همان نزدیکی واقع است.
{"title": "نظام‌الدین اولیا", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A7&oldid=33272877", "language": "fa"}