با نام کامل و در متون عربی 
(زادهٔ سال ۱۲۱۴ قمری – درگذشتهٔ سال ۱۲۸۱ قمری) معروف به و ملقب به و از و معروف بود. وی در نسخه خطی کتاب فرائدالاصول خود را (به فارسی: مرتضی انصاری شوشتری) نامیده‌است. وی بعد از درگذشت (مشهور به صاحب جواهر) مرجعیت عامه شیعیان را بر عهده گرفت. 
مرتضی انصاری را به‌دلیل آثار وی در زمینهٔ علوم و «خاتم الفقهاء و المجتهدین» (به معنی پایان‌دهنده و تکمیل‌کننده فقاهت) لقب داده‌اند. 
 انصاری از اساتید سرشناس، دروس حوزوی را فراگرفت و شاگردان وی نیز از روحانیون معروف دوران خود بوده‌اند که از آن‌ها می‌توان به (صاحب ) و نام برد. منزل او در دزفول که محل تولد و سپری کردن دوران کودکی‌اش بوده‌است، قرار بود به موزه تبدیل شود اگرچه به گفته یکی از نوادگانش، انجام این امر با بی اعتنایی مسئولین مواجه شده‌است. 
 
 او در سال ، در ، در به دنیا آمد. والدینش به مناسبت روز تولد، او را مرتضی نامیدند. از دوران کودکی و معارف را فراگرفت. پس از خواندن و به خواندن و پرداخت و در این دو رشته، در جوانی به درجه رسید. 
 نسب مرتضی انصاری به ، از صحابه ، پیامبر اسلام می‌رسد. نذیر پسر جابر بن عبدالله انصاری در شرکت داشت و پس از این جنگ در ساکن شده بود. مرتضی فرزند محمد امین بن شمس الدین بن احمد بن نورالدین بن محمد صادق شوشتری است. 
 پدرش محمد امین (درگذشته ) از مبلغین اسلام و مادرش (درگذشته ) دختر یکی از علمای عصر خود بوده‌است. ادعا شده مادر مرتضی انصاری قبل از تولد وی، شبی ، امام ششم را در عالم رؤیا می‌بیند که قرآنی طلاکاری شده به او داد. معبرین خوابش را و عطای قرآن را به فرزندی صالح و بلندمرتبه تعبیر کردند. 
 مرتضی و مقدمات را نزد پدرش و دانشوران دزفول گذراند و فقه و اصول و دوره سطح را نزد آموخت. او در سال در بیست سالگی به همراه پدرش به ( و ) سفر کرد. شیخ مرتضی چهار سال از درس و و دیگران استفاده کرد. وی هنگام محاصرهٔ کربلا توسط دولت عثمانی به و سپس به رفت. او پس از دو سال مجدداً به عراق رفت و در سکنی گزید. 
 مرتضی انصاری هنگام محاصرهٔ کربلا توسط دولت عثمانی به بازگشت. اما پس از دو سال مجدداً به عراق رفت و در سکنی گزید. در سال عازم شد. او در این مسافرت، از حوزه‌های علمیه ، و نیز دیدن کرد و در برخی از آن حوزه‌ها مدتی اقامت گزید و در حدود ۴ سال نزد درس آموخت. مرتضی پس از ۴ سال اقامت در کاشان به اتفاق برادرش به مشهد رفت. پس از زیارت و ۴ ماه اقامت در آنجا، به تهران رفت و مدتی نیز در آنجا مقیم بود. پس از شش سال مسافرت به دزفول بازگشت و چند سالی در آنجا اقامت گزید. 
 پس از مدتی در سال عازم نجف شد و به تدریس در حوزه آن دیار مشغول شد. 
 
از سال مرجعیت عامه به معروف به منتقل شد. در سال او در لحظات آخر عمرش در جمع علمای شیعه خطاب به مرتضی انصاری گفت: و پس از درگذشتش، مرتضی انصاری مرجعیت عام شیعه را یافت.
 انصاری پس از علی کاشف الغطا، برادرش حسن کاشف الغطا و همچنین ، ریاست و اداره را از سال تا به مدت ۱۵ سال به عهده داشت و شیعیان جهان از وی تقلید می‌کردند.
 مرتضی انصاری به همراهی ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، علی لنکرانی، حسن آقا مجتهد تبریزی، محمد خمامی رشتی، رستم‌آبادی، سید احمد طباطبایی، قربانعلی زنجانی، محمد آملی، عبدالنبی نوری، ، سید حسین قاضی طباطبایی تبریزی، سید علی اکبر فال اسیری، محمد بروجردی، میرزا لطف‌الله، نورالله مجتهد عراقی، علی اکبر مجتهد، سید علی قطب نخجوانی، محمد علی پیشنماز، جمال الدین لافجه‌ای، ، علی اکبر طالقانی و برخی دیگر از بنیانگذاران عصر اول احیای روشنفکری، نواندیشی و خردگرایی مذهب شیعه و شکل دهندگان جنبش در قرن ۱۲ هجری-قمری بودند. 
 انصاری از درس استادان متعددی بهره جسته‌است که نام چند تن از آنان چنین است:
 
 
 
 
 
 
 
 
 نزد او شاگردان زیادی که شمار آن‌ها را از ۵۰۰ نفر تا ۳۰۰۰ نفر در کتب رجالی و تاریخی ثبت کرده‌اند، تربیت یافتند. در میان آنان اشخاص سرشناسی قرار داشتند که از آن جمله‌اند:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 مرتضی انصاری از نخستین فقیهانی است که به بحث پیرامون ولایت سیاسی فقیه می‌پردازد. او این بحث را در کتاب خود مطرح کرده و منصب فقیه جامع‌الشرایط را در سه منصب ، و شرح می‌دهد. او ولایت فقیه در افتا و قضاوت را می‌پذیرد ولی در گسترش آن به حوزه امور سیاسی تردید جدی دارد. مرتضی انصاری را می توان از مخالفان ولایت سیاسی فقیه دانست.او باورش این است «استقلال فقیه در تصرف اموال و انفس، جز آنچه از اخبار وارده در شأن علما تخیل می‌شود، به عموم ثابت نشده‌است.» و «اقامه دلیل بر وجوب اطاعت فقیه همانند امام جز آنچه با دلیل خاص خارج می‌شود، خار در خرمن کوبیدن است» با این وجود مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم، انصاری را از معماران و نظریه‌پردازان مبحث می داند. 
 شیخ مرتضی انصاری شوشتری فرزند محمدامین بود و دو عمو به نامهای محمود و احمد داشت. وی دارای سه همسر و سه دختر بود. از هر همسر شیخ انصاری یک فرزند دختر به دنیا آمد. اولین همسر او دختر شیخ حسین انصاری بود. دومین همسرش دختر میرزا مرتضی مطیعی دزفولی و همسر سومش از اهالی رشت یا اصفهان بوده‌است. از دامادها و دختران شیخ انصاری فرزندانی در شهرهای مختلف به جای مانده‌است.
 ارتباط شیخ انصاری و آیت الله آن چنان تنگاتنگ بوده‌است که عده‌ای نوشته‌اند که این دو در سفر و حضر هرگز از هم جدا نمی‌شده‌اند. از آنجایی که شیخ انصاری فرزند پسر نداشت، سید علی شوشتری را وصی خود قرار داد. 
شیخ انصاری در سال در ۶۷ سالگی در درگذشت و در حجره ای متصل به باب قبله حرم دفن شد و بر پیکر وی اقامه نماز نمود
{"title": "مرتضی انصاری", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C_%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%B1%DB%8C&oldid=35144696", "language": "fa"}