(به : ) هفتمین بود که در سال ۴۲۴ پیش از میلاد، تنها به‌مدت ۴۵ روز حکومت کرد و توسط برادر ناتنی‌اش کشته شد. وی تنها پسر از ملکه بود و در دوران پادشاهی اردشیر، ولیعهد رسمی او بود که پس از مرگ پدر برای مدتی کوتاه به تخت پادشاهی رسید.
 نام خشایارشا از دو بخش به معنای «فرمان‌روا» و به معنای «قهرمان‌مرد» پدید آمده‌است. معنای این نام می‌تواند «کسی که در میان شاهان پهلوان است» یا «فرمانروای قهرمانان» باشد.
 خشایارشا در به‌صورت Xérxēs و در x-š-y-a-r-š-a تلفظ می‌شده‌است که صورت فارسی باستان آن از دو بخش «خشای» به معنای « » و «آرشا» به‌معنای « » پدید آمده‌است. معنای این نام می‌تواند «کسی که در میان شاهان پهلوان است» یا «فرمانروای قهرمانان» باشد. 
 در نام خشایارشای دوم را به‌صورت «خسرو الثانی» ذکر کرده‌است و از آن‌جایی که نام را نیز به‌صورت «اخشورش» و «خسرو الأول» ضبط کرده‌است، مشخص می‌شود که منظور وی از «خسرو الثانی»، خشایارشا دوم بوده‌است؛ نیز از وی تحت نام «اَخشیرُش الثانی» یاد کرده‌است. 
 خشایارشا تنها فرزند اردشیر یکم و ملکه داماسپیا بود و در دوران پادشاهی اردشیر، ولیعهد وی محسوب می‌شد. وی ۱۶ برادر دیگر هم داشت که همگی از همسران غیررسمی اردشیر به دنیا آمده‌بودند. مهم‌ترین این همسران آلوگونه، مادر سغدیانوس؛ کوسمارتیدن، مادر داریوش دوم؛ و آندریا، مادر باگاپائوس و شاهزاده پاریساتیس بودند. یکی از خواهران ناتنی وی به‌نام شاهزاده نیز در دربار دو تن از شاهان هخامنشی، داریوش دوم و ، از قدرت و نفوذ بسیاری برخوردار بود. 
 دلیل اینکه خشایارشا تنها فرزند اردشیر و داماسپیا بوده را احتمالاً مرگ فرزندان دیگر در سنین کودکی می‌داند، همانگونه که ۱۳ تن از فرزندان داریوش دوم در کودکی مرده بودند. 
 نام همسر خشایارشا نامشخص است. وی دارای دختری بوده که بعدها با شخصی به‌نام هیرامنس ازدواج کرد ولی نام این دختر نیز در منابع ذکر نشده‌است. 
 مدت پادشاهی خشایارشا را ۴۵ روز می‌داند ولی معتقد است که وی ۱ سال پادشاهی کرد؛ هرچند که می‌گوید برخی اعتقاد دارند مدت حکومت وی ۲ ماه بوده‌است. امروزه همهٔ پژوهشگران دیدگاه کتزیاس را پذیرفته‌اند و مدت پادشاهی وی را ۴۵ روز می‌دانند.
 خشایارشا پس از پدرش اردشیر یکم به پادشاهی رسید. وی که تنها پسر قانونی اردشیر بود، در دوران پادشاهی پدرش ولیعهد او بود و پس از رسیدن به پادشاهی، حکومتش توسط سغدیان تهدید شد. سغدیان به‌همراه فرناکواس، منوستانس و چند تن دیگر، توطئه‌ای علیه خشایارشا ترتیب داد و «هنگامی که وی در کاخ خود مست و مدهوش آرمیده‌بود» به قتل رسید. براساس الواح بابلی فاصلهٔ بین مرگ اردشیر یکم تا به پادشاهی رسیدن داریوش دوم، از پایان دسامبر ۴۲۴ پیش از میلاد تا فوریهٔ ۴۲۳ پیش از میلاد تاریخ‌گذاری می‌شود و می‌توان مشخص کرد که حوادث مربوط به پادشاهی خشایارشای دوم و سغدیان، در این تاریخ‌ها روی داده‌است. 
 پیر بریان عقیده دارد که پس از به پادشاهی رسیدن خشایارشا، سغدیان و اُخُس همزمان علیه وی شوریدند و اشرافیان نیز هرکدام به طرفداری از یک شاهزاده برخاستند و دلیل پیروزی اخس بر آن دوی دیگر، این بود که وی توانسته بود اشرافیان قدرت‌مندتر و مهمتری را در اردوی خویش جذب کند. 
 کتزیاس می‌گوید که جنازهٔ خشایارشا را همراه با جنازهٔ پدر و مادرش، در یک روز در دفن کردند. اردشیر و همسرش داماسپیا در یک روز درگذشتند و در در دفن شدند و احتمالاً خشایارشا نیز در کنار در آن‌ها دفن شده‌باشد.
 مقالهٔ اصلی: به‌دلیل کوتاه بودن دوران پادشاهی خشایارشا، هیچگونه منبع مستقیمی به زندگی و دوران پادشاهی وی نپرداخته‌است و گزارش‌های تاریخی دربارهٔ او، به‌صورتی کوتاه و گذرا و در خلال گزارش‌های دیگر شاهان هخامنشی آمده‌اند. در میان اسناد بابلی نیز هیچگونه اشاره‌ای از خشایارشا دوم وجود ندارد و در این اسناد، نام وی به‌عنوان شاه هخامنشی ثبت نشده‌است.
{"title": "خشایارشای دوم", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%DB%8C_%D8%AF%D9%88%D9%85&oldid=34560019", "language": "fa"}