برای دیگر کاربردها را ببینید. یک نوع در جهان و به ویژه در میان است که در آن آموزش داده می‌شود. اولین حوزه علمیه ویژه شیعیان در سدهٔ چهارم قمری در شهر عراق در کنار (امام اول شیعیان) توسط برپا شد. اکنون مهم‌ترین حوزه‌های علمیه شیعه در شهرهای ، ، ، و قرار دارند.
 در سال ۱۳۴۰ (۱۳۰۱ش) در قم مستقر شد و حوزه علمیه جدید قم را بنا نهاد. حائری در مدت اقامت حدود پانزده ساله خود در قم، با مدیریت قوی خود حوزه علمی نیرومندی را به وجود آورد. هم‌اکنون حوزه‌های علمیه موجود در ، تحت مدیریت اداره می‌شود. این مرکز زیر نظر جمعی به نام اداره می‌شود. مدیر ، با تصویب اعضای شورای عالی حوزه انتخاب می‌شود و همچنین سیاست‌های کلی و بنیادین حوزه نیز با تأیید این شورا اعمال می‌شود. مدیر کنونی مرکز مدیریت حوزه، است. مرکز مدیریت حوزه علمیه قم دربر گیرندهٔ بیش از ده معاونت از جمله آموزش، پژوهش، تبلیغ، تهذیب، امور مدارس، آمار و بررسی است. معاونت آمار و بررسی مرکز مدیریت با طلابی که از «موازین طلبگی» تخطی کنند برخورد می‌کند. حوزه علمیه قم دارای مراکز تخصصی از جمله ، ، تبلیغ، ، و ، حقوق و قضای اسلامی می‌باشد. در حوزه علمیه قم، مباحث عالی و و نیز فلسفه و به سبک‌های متفاوت و ویژه ای عرضه شده‌است. حوزه علمیه قم در دروس عالی دیگر غیر از فقه و اصول، مثل کلام، فلسفه و تفسیر هم در دهه‌های سی تا پنجاه شمسی، که در دیگر حوزه‌ها کمتر مورد توجه بود، شهرت یافت.
 هرسال از حدود ماه بهمن تا فروردین، ثبت نام در آزمون ورودی حوزه، انجام می‌شود. بعد از گرفتن آزمون که معمولاً در دو سطح « » و «زیر دیپلم» انجام می‌شود، توزیع قبول شدگان براساس محل‌های مورد نظر برای تحصیل انجام می‌شود و بعد از این، قبول شدگان برای تحصیل در قم، برای انجام مصاحبه، به مرکز مدیریت فراخوانده می‌شوند و کسانی که برای شهرستان‌ها قبول شده‌اند به حوزه‌های شهرستان. برای کسانی که بعد از گرفتن مدرک از دانشگاه بخواهند به حوزه بروند در گذشته هیچ گونه آزمونی در نظر گرفته نمی‌شد و برای پذیرش فقط مصاحبه می‌کردند، ولی امروزه دانشجویان هم برای مشخص شدن وضعیت هوشی و علمی مورد آزمون و مصاحبه قرار می‌گیرند. ورودی‌های فوق دیپلم به بالا، در مشغول به تحصیل می‌شوند. مدارس موجود در قم، جمعاً حدود ۵۰ مدرسه است که نصف آن مربوط به طلاب دیپلمه و نصف دیگر مدارس هستند. برنامه درسی مدارس سیکل با مدارس دیپلم تفاوت اندکی دارد.
 : تا قبل از ، حوزه‌های علمیه بر پایهٔ همکاری متقابل استاد و شاگرد اداره می‌شد و نظام آموزشی واحد و نظام‌مندی نداشتند.
 : بعد از انقلاب، حوزه‌ها به تابعیت و مدیریت «مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه» تحت شورای عالی حوزه‌ها درآمدند. به دنبال آن ساختارهای سنتی در برخی از بخش‌ها فرو ریخت و حوزه‌های علمیه ساختار جدیدی یافتند.
 حوزه‌های علمیه خواهران دو بخش موازی دارد: مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران سراسر کشور، جامعه الزهراء.
 در میان شیعیان تحصیل علوم دینی میان زنان به صورت منفرد و پراکنده بود. از حدود چهار دهه پیش، مراکز تحصیلی علوم دینی زنان به شکل سامان یافته به تعداد کمی وجود داشت. شورای عالی حوزه علمیه قم در اسفند ۱۳۷۵ مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران را تأسیس کرد تا «با مدیریت واحد، مدارس علمیهٔ خواهران را سازماندهی، هدایت و نظارت کند». 
 حوزه علمیه جامعة الزهراء قم هم به پذیرش و آموزش طلاب خانم اقدام می‌کند. 
 رشته‌های درسی رایج در این مراکز در درجه اول ، ، و در کنار آن‌ها ، ، ، ، ، ، ، و… می‌باشد. دانش‌آموختگان این مراکز و شاغلین به تحصیل نامیده می‌شوند. این طلاب پس از گذراندن دوره سطح یک و سپس دوره آموزشی به وارد می‌شوند که در دوره خارج، طلاب، کتاب خاصی را آموزش نمی‌بینند و امتحان کتاب خاصی را نمی‌دهند بلکه این دوره برای تمرین و کارورزی و تحقیق و آموزش روش نظریه‌پردازی در علوم دینی است که درصورت تکمیل آن می‌شوند. مجتهد کسی است که در فهم علوم دینی متخصص و باشد. مجتهدین تراز اول که شرایط تقلید را داشته باشد و مورد رجوع بسیاری از شیعیان برای شناخت باشند نام دارند. این مراجع علاوه بر ارائه به پرورش طلاب در دروس عالی خارج می‌پردازند. شیوه تحصیل حوزه‌های علمیه از دوران گذشته به ارث رسیده و با اعمال تغییراتی هنوز اعمال می‌شود. در نظام آموزشی حوزه، طلاب هم‌زمان با تحصیل به آموزاندن کتاب‌های پیشین اشتغال دارند. همچنین علاوه بر شرکت در نشست درس استادان، به با دیگر طلاب در موضوعات درسی می‌پردازند. مباحثه که یکی از پایه‌های حوزه‌های علوم دینی است بین دو یا بیش از دو طلبه (معمولاً کمتر از پنج نفر) انجام می‌شود که در ان طلاب به بیان نتیجه درس استاد یا تحقیق خودشان در زمینه شاخه‌های مختلف علوم دینی به هم بحث خودشان می‌پردازند و هم‌بحث(ها) نیز به نقد و بررسی نظر او می‌پردازند و به همین نحو در مورد مسائل مختلف علوم دینی به بحث و تبادل نظر می‌پردازند. انجام مباحثه از همان ابتدای طلبگی مورد تأکید فراوان استادان می‌باشد. مهم‌ترین کتب درسی حوزه شامل شرح ، اصول فقه، (رسائل)، و می‌باشد.
 دوره‌های تحصیلی شامل سطح یک، سطح دو، سطح سه و سطح چهار (خارج) می‌شود. طلاب می‌توانند در کنار نظام آموزشی متداول حوزه در مراکز تخصصی وابسته به حوزه به تحصیل تخصصی‌تر و گسترده‌تر علوم مرتبط به تحصیلات حوزوی بپردازند. همچنین مؤسسات آموزش عالی وابسته به حوزه نیز که مرتبط با هستند امکان تحصیل تخصصی طلاب در رشته‌های مرتبط با تحصیلات حوزوی را فراهم می‌کنند.
 مقاطع تحصیل علوم دینی در حوزه‌های علمیه (چه برای طلابی که مدرک دیپلم را دارند و چه برای طلابی که مدرک زیر دیپلم را دارند) به صورت زیر است:
 
 
 
 
 حوزه‌های علمیه مطرح شیعه: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 :
 
 
 
 
 :
 
 
 
 
 
 
 
 
 واژه‌ای عربی به معنای محل درس دادن است. مَدرَس یکی از اجزای مدارس سنتی حوزه علمیه است که محل درس دادن یا کتابخانه بوده‌است. در کنار مدرس‌ها، نیز علاوه بر کارکرد اقامتی، فضایی نیز برای تدریس بوده‌است. 
 پس از حوزه‌های علمیه در ایران به صورت قانونمند درآمدند به این صورت که تحصیل در به دو نظام زیر گفته تقسیم شد:
 
 مصوبات دربارهٔ میزان اعتبار مدارک حوزوی
 اطلاق عناوین و القاب گوناگون به طلاب و روحانیون ، اما می‌توان تا حدودی میزان، درجه و رتبهٔ هر عنوانی را در مانند تعریفات ذیل طبقه‌بندی کرد.
 موارد ذیل ، بدون ترتیب و تنها بر اساس نظرات بعضی از خود افراد طلبه و روحانی است و ممکن است در یک نفر ایجاد انگیزه برای ورود به فضای حوزه علمیه و نظام روحانیت ایران معاصر کند.
{"title": "حوزه علمیه", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%87&oldid=35046025", "language": "fa"}