در سال ۱۳۲۲ توسط گروهی از جوانان مذهبی به رهبری و و و تأسیس شد که متمایل به غربی، تجدد و بودند. این تشکل، با تلفیق نگرش اسلامی موردنظر رهبران آن با اندیشه‌های مدرن و فعالیت می‌کرد. نظریه‌پردازان این ، و ، معتقد بودند که باید را از قید و را از قید خرافات رها کرد. آن‌ها در پی تحقق اهداف خود با تشکیل جلسات بحث و انتقاد، مبارزات سیاسی و اجتماعی خود را آغاز کردند. از اعضای اولیه خداپرستان سوسیالیست می‌نویسد مهم‌ترین هدف نهضت خداپرستان سوسیالیست مقابله با نبود، بلکه منظور رهایی مردم از ستم، فقر و هر نوع و انسان از انسان و هر نوع وابستگی سیاسی و اقتصادی بوده‌است. 
 نهضت خدا پرستان سوسیالیست بر مبنای ۳ عقیده مشترک‌التزام به عدالت اجتماعی و برابری یا به زعم اعضا سوسیالیسم، احساسات قوی مذهبی و اعتقاد عمیق قلبی به ملی‌گرایی بر مبنای هویت ملی و مذهبی در ایران، پس از شهریور ۱۳۲۰ تشکیل شد. این نهضت به لحاظ فکری و فلسفی، توحید را به عنوان جهان بینی پذیرفته و به لحاظ اقتصادی به گرایش داشت و به لحاظ سیاسی در صدد مبارزه با استبداد و خواهان دخالت مردم در سرنوشت خود بود. روش مبارزه آن‌ها مخفی بود تا بتوانند کادرسازی کنند تا در صورت فعالیت‌های علنی از این نیروها استفاده کنند. نهضت خداپرستان سوسیالیست، اسلام را به عنوان یک ایدئولوژی اجتماعی و انقلابی و طرز تفکر خداپرستی و به عنوان تکیه‌گاه فلسفی و معنوی جهت رهبری مبارزه مردم و تحول اجتماعی و دگرگونی نظام موجود معرفی می‌کردند؛ و در حالی که به اعتقاد داشتند و آن را مظهر حق طلبی و انسان‌ها می‌دانستند، ابعاد و جبرگرایانه را نمی‌پذیرفتند. اینان غرب و شرق را به دلیل انحطاط اخلاقی، سیاست‌های امپریالیستی، نبود ایمان مذهبی، ، و نقد می‌کردند و به نوعی به اعتقاد داشتند که سیاست‌های سوسیالیستی را در پیش بگیرد و تحت رهبری یک انسان والا و زمامدار برتر قرار داشته باشد. از دیدگاه این حزب رهبری اهمیتی بنیادین داشت و انسانی مافوق به‌شمار می‌آمد که از شایستگی هدایت برای نیل به کمال برخوردار بوده و پیروی از آن ضروری دانسته می‌شد که در این حکومت با اجرای اصل شورا، دموکراسی اصیل تحقق می‌یافت. 
 اصطلاح ابداعی متفاوت رهبران برای توصیف یک قالب بیشتر از است. سوسیالیست‌های مسلمان بر این باورند که آموزه‌های و به خصوص ، سازگار با اصول و است. آن‌ها با الهام از ایجاد شده توسط رفتار می‌کنند. سوسیالیست‌های مسلمان ریشه‌های خود را در یافت می‌کنند.
 در نوشته‌های خود به صراحت از منهای ، دفاع کرده و اصطلاحات مختلفی مانند ، انحلال بر ابزار تولید و غیره را در نوشته‌های خود با سهولت به کار می‌برد. به باور نخشب واژه اجتماعی که از این تاریخ در مباحث ایدئولوژیک جای بزرگی خواهد داشت بر پایه طرز تفکر خداپرستی است. 
در نگاه این نوع از سوسیالیسم که می‌بایست در یک جامعه خداپرست و اخلاقی تحقق یابد، نام گرفته بود که در برابر و علمی اروپایی‌ها و بود.
 این گفتمان نوگرایانه موجب تبرئه اسلام از ، ، انحطاط و تنگ نظری گردید. سوسیالیست‌های خداپرست می‌کوشیدند خود را به عنوان پیشگامان جریان فکری تازه و مستقل معرفی کنند. اکثر اعضای جوان به تدریج به نهضت خداپرستان پیوستند. اکثر اعضای نهضت نسبت به روحانیون و نهاد روحانیت بی‌توجه بوده و مدعی بودند روحانیون به‌جای تعلیم و القای افکار مترقی و فداکاری‌های شجاعانه ائمه از آن‌ها تصویر افرادی ضعیف ارائه می‌دهند. البته خداپرستان سوسیالیست برخلاف جریان که را رد می‌کرد خود را پیشگامان انقلابی و اصیل تشیع مترقی و آزادیبخش می‌خواندند.
 نگرش دینی نهضت را با گرایش نزدیک کردن دین به علم، را در کتاب خود چنین تبیین کند: انسان در راه کمال به سوی حق در حرکت است، برداشت او نیز از قرآن، کتاب حق در حال تکامل است و به همین دلیل است که دیده می‌شود با تکامل علم و دانش و فهم و وسعت دید بشر، درک از نیز تکامل یافته و متغیر می‌گردد تا جایی که دربرداشت از اصول نیز دید و بینش نوینی می‌یابد، حتی مفهوم توحید که اصل اساسی ادیان حقه است، پیوسته یکسان نبوده و بسته به درک افراد متفاوت است. 
 مهم‌ترین تشکیلات جریان در قالب تجلّی یافته‌است. جبهه ملی در سال ۱۳۲۸ ش. به رهبری تشکیل شد. ملی گرایان هدف از تأسیس جبهه ملی را بنیان نهادن از گذر آزادی انتخابات و افکار اعلام کردند. ، به رهبری با مشی و گرایش به و ، یکی از احزاب جزو جبهه ملی بود. 
 معتقد بود که نه عدالت بدون و تحقق پذیر است و نه آزادی و دموکراسی، بدون برابری و از روی کاغذ به عمل می‌آید. جریان فکری خداپرستان سوسیالیست قائل بر شورایی شدن همه امور اجرایی بود و بر آن تأکید نیز داشتند. 
 در اواسط ۱۳۲۹ش پس از ائتلاف با حزب ایران فعالیت‌های خود را در زمینه ملی شدن صنعت نفت گسترش دادند. بروز اختلاف بین جوانان نهضت خداپرستان سوسیالیست و گردانندگان منجر به انشعاب جوانان از حزب ایران شد و تشکیل شد. هدف جمعیت ارتقاء سطح آگاهی مردم دربارهٔ خطر توطئه‌های دربار و عوامل ضد ملی بود. این گروه با انتشار روزنامه مردم ایران در ۱۳۳۳ش را پایه‌گذاری کردند. 
بعد از کودتای نظامی ۲۸ مرداد با انتشار روزنامه راه مصدق و برگزاری تظاهرات سهم مؤثری در مبارزات ملی داشتند. پس از برقراری و تشکیل کابینه موقت تعدادی از اعضای این کابینه از اعضای قبلی این حزب بودند. 
 کتاب‌های منتشره توسط نهضت در جهت تعلیمات اعضای خود عبارت بودند از: «مکتب واسطه» توسط شکیب نیا و کتابی بنا م «ایده‌آل بشر» از و کتاب‌هایی به نام‌های " بشر مادی و نزاع کلیسا و ماتریالیسم و فرهنگ واژه‌های اجتماعی وایران درآستانه یک انقلاب اجتماعی از محمد نخشب.
 از نظر فلسفی معتقد بود که ماده‌گرایی و اجتماع‌گرایی ( ) ناسازگارند زیرا ایجاد یک سامان اجتماعی دادگرانه به فداکاری و دیگرخواهی نیاز دارد که این با ناسازگار است. فعالیت‌های آرمانی و فداکارانه مورد نیاز برای ایجاد جهان دلخواه باید بر پایه باور یا ایمان به چیزی فراتر از جهان مادی استوار باشد وگرنه شخص دلیلی برای از خودگذشتگی، ایثار و جانفشانی در راه آرمان‌ها نخواهد یافت. از نظر نخشب و یارانش عدالت اجتماعی بدون و و دموکراسی بدون و این هر دو، بدون اخلاق، ناقص و ناکارآمد هستند نهضت در نوشته‌های خود خواستار اتحاد کارگران و دهقانان و براندازی نظام اقتصادی بود که به گمان نهضت منشأ عقب ماندگی‌های ایران محسوب می‌شد. 
 برخی از اعضای این حزب عبارت بودند از: ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و ، ، ، ، . 
 حزب خداپرستان سوسیالیست، در اواسط ۱۳۲۸ با و در پی مذاکرات تنی چند از فعالین حزب، برای مدتی به لحاظ تشکیلاتی به (به رهبری ) پیوستند. ائتلاف کردند و در این حزب فعالیت‌های دامنه‌داری در جهت شکل‌دادن به مبارزات آغاز نمودند؛ ولی، به علت تضادی که بین نحوهٔ تفکر این جوانان با گردانندگان بود باعث جدایی زود هنگام آن‌ها در اواخر سال ۱۳۳۱ شد. از سال ۱۳۲۹ پس از آن با رأی شرکت کنندگان در کنگره چهارم حزب ایران به سمت عضویت شورای مرکزی انتخاب شد. به دلیل برخی از تفاوت‌ها در نوع عملکرد اعضای نهضت خداپرستان سوسیالیست در ۱۳۳۱ از استعفا داده و را تشکیل دادند. نشریهٔ ارگان این تشکل جدید بود. یک سال پس از جمیعت آزادی مردم ایران ( )نام خود را به تغییر داد و در نهضت مقاومت ملی و پس از آن در تا به امروز فعال می‌باشد.
 نهضت خداپرستان سوسیالیست در پاییز سال ۱۳۲۷ به هنگام جنگ اعراب و صهیونیست‌ها و تشکیل دولت اسرائیل، همراه با ، ، ، و ، اولین را علیه و در حمایت از و برپا کردند. 
 در مقدمه ای که در سال ۱۳۳۴ تحت عنوان نوشت تأکید می‌کند از میان مکتب‌های و ، اسلام روش مختص به خود را دارد و آن را می‌توان نامید. رژیم اجتماعی و اقتصادی اسلام عملی است که بر طرز فکر خداپرستی استوار و حد وسط میان دو رژیم فاسد و است.
 به عنوان یکی از کسانی که به اصول و عقاید متعهد بود، اثر تندروی مصری را از به ترجمه کرد و در بچاپ رساند؛ و با انتخاب عنوان خداپرست سوسیالیست کوشید ابوذر را به عنوان الگوی کامل خداپرستان سوسیالیست معرفی کند. در مقدمه این کتاب از به عنوان یک انسان کامل، فوق سوسیالیست، مبارز در راه اشتراکیت اسلامی و یکی از منتخبان که امروز بشریت آرزو می‌کند یاد نمود. وی بعدها به صراحت اذعان کرده بود که اسلامش، تشیع اش و نیز خواستش و خشمش و آرمانش، مکتب ابوذر، اسلام ابوذر و تشیع ابوذر است.
علی شریعتی، سرشناس‌ترین همراه خداپرستان سوسیالیست بود که در صدها ساعت سخنرانی و هزاران صفحه مکتوب، در اواخر دهه ۴۰ و اوایل دهه ۵۰ در و دیگر مجامع علنی و مخفی مثلث و را مطرح کرد و در این مقوله اثربخش که به انجامید، بسیار گفت و نوشت که کماکان قابل طرح و استناد هستند. 
 دربارهٔ سوسیالیست‌های خداپرست زیر عنوان تبارشناسی مسلمان در تاریخ مسلمان ایران می‌گوید تبارشناسی جناح عدالتخواه و آزادی طلب و مدافعان آزادی و سوسیالیسم با تکیه بر دین بسیار قدیمی تر از دهه ۲۰ و پس از تأسیس حزب توده است؛ و از دوران شروع می‌شود. در صدر مشروطیت سوسیال دموکرات‌های مسلمان فعال بودند. چهره شاخص دوره دوم و چهره شاخص دوره سوم است. بر اخلاق و معنویت تأکید داشت و معتقد بود انسان آزاد در کارخانه ساخته نمی‌شود. برای ساختن شخصیت اخلاقی نیازمند دین، معنویت و خداپرستی هستیم. زیربنای مادی قادر نیست که جامعه اخلاقی را شکل دهد. 
 در مورد این نهضت می‌گوید اندیشه‌های در فوران کرد و بر دوش نخشب ایستاد. نخشب بر آگاهی مردم از ریشه‌های انحطاط تأکید داشت و وجدان اخلاقی را لازمه جامعه می‌دانست. او نیروی محرکه تاریخ را نیروی معنوی ایمان، ایده‌آل بشر و معنای او برای زندگی خود می‌دانست. نخشب نشان داد کسانی که به عدالت و آزادی ایمان ندارند در موقعیت‌های سخت نمی‌توانند به آن وفادار بمانند. وی معتقد بود این ایمان نیازمند فلسفه و جهان بینی خداپرستی است. 
 نهضت خداپرستان سوسیالیست، به رهبری و در سال ۱۳۲۹ و در پی مذاکراتی با در جهت ایجاد یک حزب ملی سوسیال دموکرات در راستای کمک به و ادغام می‌شوند. (به رهبری ) حزبی مبتنی بر پایه سکولاریسم، ملی‌گرایی و بود ولی در مقابل نهضت خداپرستان بر پایه‌ای بودن احکام اسلامی و جاری بودن آنان در شئون زندگی تأکید می‌کردند. در عین حال رهبران آن از جمله نخشب کوشیدند تا عقاید اسلامی خود را در درون آن حفظ کنند. پس از پیوستن اعضای نهضت خداپرستان به حزب ایران به عضویت در شورای مرکزی انتخاب گردید. اعضای نهضت که اینک در حزب ایران فعال بودند در این دوره فعالیت‌های خود را گسترش داده و در شهر شیراز، از رهبران جدید ، از سوی مسوول راه اندازی شعبه در و مبارزه با نفوذ و عمال انگلیس به سرکردگی رهبر می‌گردد. کاری که در ان دوره با توجه به نفوذ سنتی در و بسیار دشوار می‌نمود. و اعضای حزبش در شیراز با ایجاد جلسات مکرر و فعالیت بسیار توانستند که نیروهای ملی را در این شهر مترکز و متحد نمایند نقطه اوج موفقیت حزب آزادی مردم ایران راهپیمایی روزهای و بود که طرفداران تنها با بستن پارچه‌ای سیاه یا کراوات سیاه به صورت بسیار گسترده در شهر راه‌پیمایی نمودند بگونه‌ای که دیگر گروه‌ها نتوانستند هیچگونه فعالیت دارای نمود بیرونی در این روز داشته باشند این تظاهرات وجهه نوینی از دیدگاه‌های روشنفکری مذهبی را در آن زمان بروز داد که هرگز تکرارش برای گروه‌های ملی میسر نشد. اما اختلافات پیش آمده در روش‌های اجرایی که بین اعضای نهضت و اعضای پیش آمد باعث گردید که این دو حزب ائتلافشان دوامی نداشته باشد.
{"title": "نهضت خداپرستان سوسیالیست", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%86%D9%87%D8%B6%D8%AA_%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA&oldid=34731595", "language": "fa"}