«خلخالی» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای افراد دیگری با این نام را ببینید. (۱ مرداد ۱۳۰۵ – ۵ آذر ۱۳۸۲) مشهور به ، و پس از بود. خلخالی سه دوره نماینده مردم قم در و نماینده مردم در نخستین دوره بود. او پس از درگذشت از صحنه سیاسی کنار گذاشته شد و در انتخابات‌ها هم شد. وی سپس به تدریس در مشغول شد.
 در سال‌های آغازین پس از انقلاب ۵۷ ایران افراد زیادی به حکم خلخالی اعدام شدند. محاکمه و اعدام وابستگان و صاحب منصبان در سال‌های ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸ باعث شد خلخالی به چهره‌ای جنجالی تبدیل شود. همچنین او در سال ۵۷ حکم اعدام شماری از مخالفان کرد را صادر کرد. وی همچنین از اردیبهشت تا دی ۱۳۵۹ با حکم رئیس‌جمهور وقت سرپرست کمیته مبارزه با مواد ایران بود. 
 صادق خلخالی در خانواده‌ای در از توابع زاده شد. وی در هفده سالگی وارد قم شد و همدرس و هم مباحثه بود. وی را نزد استادانی چون: میرزا محمد مجاهدی تبریزی، ، ، ، و میرزا عبدالجواد اصفهانی فرا گرفت و نیز سیزده سال شاگرد روح‌الله خمینی بود. خلخالی برای همکاری با به مدّت یک سال از ورود به محروم شد. با اوج‌گیری مبارزات انقلابیون به رهبری روح‌الله خمینی در مبارزات وارد و چندین مرتبه دستگیر شد و در قم و تهران زندانی و مدت چهار سال به نقاط بد آب و هوا در ، ، ، ، ، و شد و تا اواخر دوران دودمان پهلوی در بندر لنگه در تبعید بود. وی سپس به قم و از آن‌جا به نزد روح‌الله خمینی در رفت و دوازده روز پیش از ورود خمینی به ایران به کشور بازگشت. 
 وی که پیشینه دستگیری و زندان در سال‌های پیش از انقلاب را داشته‌است و از روزهای نخست انقلاب در کنار خمینی بوده، در ۲۴ بهمن ۱۳۵۷ با حکم سید روح‌الله خمینی به عنوان حاکم شرع دادگاه‌های انقلاب منصوب شد و پس از انتصاب به ریاست دیوان عالی کشور در اسفند ۱۳۵۸ از این سمت برکنار شد. وی همچنین از اردیبهشت ۱۳۵۹ با حکم رئیس‌جمهور وقت سرپرست کمیته مبارزه با مواد مخدر شد و به محاکمه و اعدام کسانی که در قاچاق و توزیع دست داشتند پرداخت. او که به دلیل قاطعیت فوق‌العاده نسبت به و معروف شده بود در دی همان سال استعفا داد. 
 در این دوره صدها نفر به حکم خلخالی اعدام شدند که بسیاری از آنان وابستگان به دودمان پهلوی بودند. خلخالی در شب پیروزی انقلاب قصد داشت ۲۴ نفر را اعدام کند که در نهایت پس از موافقت خمینی ، ، و اعدام شدند. خمینی به دستور داد که برود و نظارت کند تا این چهار نفر با خانواده‌هایشان تماس بگیرند و اگر مطالبی دارند بنویسند. اما خلخالی به سرعت از به رفت و مهدی عراقی زمانی رسید که اعدام آن چهار نفر صورت گرفته بود. در خاطراتش می‌نویسد: «وقتی من رسیدم، خلخالی و تیم‌اش مشغول گفتگو برای نوشتن ادعانامه علیه اعدام‌شدگان بودند. من بسیار عصبانی شدم و بر سر آنها فریاد زدم که شما چه دینی دارید؟ اول می‌کشید بعد می‌خواهید کیفرخواست بنویسید.» 
 در اعترافات داوطلبانه حسین بروجردی کتاب که در آن زمان ناظر بر عملکرد کمیته‌ها بود آمده که در جریان فرماندهان در پشت بام مدرسه رفاه، پس از تیرباران و پس از آنکه شکر به امامت خمینی خوانده می‌شود خلخالی در هنگام پایین آمدن از پشت بام تکرار می‌کرد: «کَسَک…ها طلبه‌ها را از پشت بام حوزه علمیه به پایین پرتاب کردند ما هم بر خلاف رأی امام (مقصود خمینی) کاری نکردیم. امام در به همه سران ارتش اعلام کرد: اگر می‌خواهید آقایی کنید با ما باشید. آن‌ها (مقصود رژیم پهلوی) به شما می‌گویند که اگر با ما بیایید، اعدام می‌شوید، اما ما اعدام نمی‌کنیم. الان هم من رأی به اعدام ندارم بلکه تیرباران کردم!!!»
 از دیگر محکومین این دادگاه‌ها دودمان پهلوی بود. در روز ۱۸ فروردین ۱۳۵۸ خلخالی با سیزده مأمور فدائی خود وارد تهران شد و تلفن‌های آن را قطع کرد تا از اعمال نفوذها جلوگیری کند و به دنبال محاکمه‌ای کوتاه وی را محکوم به اعدام کرد. 
 خلخالی در تابستان ۱۳۵۸ به عنوان حاکم شرع راهی کردستان شد که با اعتراض دولت موقت نهایتاً منجر به دخالت هیئت حسن نیت شد. وی سپس برای سرکوب ناآرامی‌ها راهی شد و حکم اعدام ۹۴ نفر را در آنجا صادر کرد. بنا به گزارش ۴۳۸ نفر تا اسفند ۱۳۵۸ (طی یکسال) در ایران اعدام شدند. به منظور گرفتن اعتراف از طرف خلخالی مجاز عنوان شده بود. همچنین برای زنان محکوم پیش از اعدام صیغه ( ) اجباری با به منظور بدون گناه در نظر گرفته بود و در این مورد گاهی حتی بودن زن زندانی نیز مانع نمی‌شد. 
 سید مصطفی میرسلیم در سال ۱۳۹۸ در جواب سؤال «آیا این جمله برای آقای خلخالی است که حالا اعدام می‌کنیم اگر بی گناه بود می‌رود بهشت؟» گفت:«بله از این حرف‌ها می‌گفتند. حتی بدتر از این کارها هم انجام می‌دادند. من خبر داشتم که برخی از همراهان ایشان برای اینکه مجوز ورود به یک خانه را بگیرند برخی از مواد مخدر یا موارد دیگر را به داخل منزل پرتاب می‌کردند و بعد به اهالی خانه می‌گفتند ما آمده‌ایم برای تفتیش و … بالاخره این قبیل کارها زیاده روی‌هایی بود که اوایل انقلاب صورت می‌گرفت» 
 
 
 از نخستین کارهای در آغاز ریاستش به عنوان رئیس در اسفند ۱۳۵۸ برکناری خلخالی بود. او با عملکرد خلخالی مخالف بود و دربارهٔ وی می‌گفت: من بساط اینگونه دادگاه‌ها را جمع خواهم کرد. 
 هرچند خلخالی از سمت ریاست برکنار شد ولی همچنان با حکم بنی صدر در سمت ریاست کمیته مبارزه با مواد مخدر بود. تا اینکه به دلیل اعتراضات و انتقادات زیاد نسبت به عملکرد او در اسفند ۱۳۵۹ خلخالی را از این سمت برکنار کرد. البته این اتفاق پنهانی بود و رسانه ای نشد. بعد از آن روح الله خمینی دستور بررسی مجدد همه پرونده هایی را که توسط خلخالی منجر به صدور حکم شده بود داد. 
 وی در خاطراتش در مورد نحوه انتخابش به عنوان حاکم شرع می‌نویسد: «خدا شاهد است که ما برای تصدی این مقام کوچکترین تلاشی نکردیم و حتی تا زمانی که به من ابلاغ شد از آن اطلاعی نداشتم. آقا سید روح‌الله خمینی با شناختی که از روحیه انقلابی من داشتند عصر روز ۲۴ بهمن ۵۷ مرا به دفترشان احضار کردند و فرمودند: این حکم را به نام شما نوشته‌ام. حقیر پس از دیدن حکم به حضورشان عرض کردم: آقا این حکم سنگین است. فرمودند: برای شما سنگین نیست. گفتم مخالفین و وابستگان به طاغوتیان علیه من تبلیغ می‌کنند. آقا فرمود: من پشتیبان شما هستم و بالاخره این حکم را به کسی بدهم که به او اطمینان داشته باشم.»
 
خلخالی در پاسخ مخالفان به اعدام‌ها، آن‌ها را به خمینی ارجاع می‌داد: اما ابراهیم یزدی از اعضای معتقد است که خمینی گرچه اعدام چند نفر از سران ارتش را تأیید کرد، اما نه شکل اعدام و نه برخی دیگر از رفتارهای خلخالی را قبول نداشت. 
 که خلخالی را در سال ۱۹۷۹ ملاقات کرده بود دربارهٔ بذله‌گویی او در دادگاه‌ها می‌نویسد:
 وی در مصاحبه‌ای با خبرنگار از گذشته خویش اظهار رضایت کرده و گفته بود چنانچه هر یک از اعدام شده‌ها به دست وی امروز زنده بودند دوباره آن‌ها را اعدام می‌کرده‌است.
 خلخالی پس از انقلاب بسیاری از مقامات را در کنار خود و بیشتر اعضای خانواده‌اش « » نامیده و به اعدام غیابی محکوم کرد. او برای آنان در خارج از کشور تلاش‌هایی خصوصاً با کمک گروه فدائیان اسلام صورت داد. ۱۶ آذر ۱۳۵۸ پسر و یکی از افرادی که غیاباً توسط وی محکوم به مرگ شده بود در پاریس ترور شد.
 پس از عزیمت به خلخالی اعلام کرد که گروهی از اعضای را برای ترور وی اعزام کرده‌است. او همچنین گفت با (کارلوس شغال) تروریست پرآوازه برای ترور شاه هماهنگی صورت گرفته‌است. وی همچنین گفت که ۱۴۰٬۰۰۰ دلار جایزه برای قتل شاه در نظر گرفته‌است. 
 
 
 در اردیبهشت ۱۳۵۹ با وجود مخالفت جبهه ملی و دولت بنی صدر به دستور حاکم شرع وقت صادق خلخالی توسط نیروهای و حدود دویست نفر به سرپرستی خلخالی طی بیست روز به کلی ویران شد. این اقدام توسط روح‌الله خمینی تأیید شد. زمین آرامگاه رضاشاه در حال حاضر به عنوان یک مدرسه مذهبی اسلامی استفاده می‌شود.
 گزارش‌هایی موجود است که خلخالی سعی در تخریب و (پارسه) هم داشته اما این با مخالفت دولت موقت (از جمله وزیر فرهنگ ، استاندار فارس و و مقاومت مردم و پرسنل تخت جمشید در این امر ناکام ماند. 
 صادق خلخالی معتقد بود که ، جانی بالفطره و دهنده‌ای بی‌مقدار بیش نبود. او می‌گفت ۱۰ سال پیش از انقلاب، رساله‌ای پنجاه و هشت صفحه دربارهٔ کوروش کبیر نوشته بود که مانع از چاپ آن شده بود. خلخالی کتاب مقدس ( ) را کتابی مُهمَل و دروغ‌های شرم‌آور خواند و را «قومی جنایتکار» خواند. 
 وی کتابی با عنوان «کوروش دروغین و جنایتکار» نگاشته و به مناسبت در ۵۷ صفحه منتشر ساخت. در این رساله که برخی آن را خوانده‌اند، کوروش را «سفاک و خونریز» نامید و به و بی‌بندوباری متهم کرد و طرح عظمت او در ایران را سیاستی استعماری و توطئه دانست و از مفسرینی چون که وی را مصداق دانسته بودند انتقاد کرده و دربارهٔ کوروش نوشته بود: «مگر یک‌نفر انسان به تمام معنی جانی و منحط از نظر اخلاق عمومی و خصوصی می‌تواند ذوالقرنین باشد؟ حیف است که ذوالقرنین مقدس و محبوب، کوروش منحوس جاه‌طلب و عیاش و آدمکش باشد… فردی که زن خود را پس از باده‌گساری‌های بی‌حد به مردم عرضه می‌کند و در حالت مستی، فرمان قتل مردمانی را که ضد یهودند صادر می‌کند.» 
 ادعای لواط کار بودن کوروش توسط خلخالی را ناشی از ناتوانی وی در فهم متون تاریخی و حتی خواندن ادبیات فارسی می‌داند:
 
 
 در آغاز انقلاب مخالف سرسخت نیروهای ملی از جمله و بود. وی در نخستین دوره از از حوزه انتخابیه قم، نامزد نمایندگی مجلس شد و با حدنصاب ۷۸/۹٪ آرا به مجلس راه یافت. در این انتخابات صادق خلخالی را به عنوان نامزد خود معرفی کرده بود. او پس از انشعاب در تهران و ایجاد به عضویت این جریان درآمد. وی همچنین در دور دوم و سوم مجلس شورای اسلامی و دور اول مجلس خبرگان رهبری توانست به نمایندگی انتخاب شود اما پس از فوت خمینی او که از یاران نزدیک وی بود منزوی شد. 
 پیش از پیروزی اصلاحات در سال ۷۶، وی آشکارا به حمایت از پرداخت. اما در دوران نیز پیشینه‌اش منجر به دوری گزیدن بیشتر احزاب دوم خردادی از وی شد و تنها انگشت شماری از اعضای مجمع روحانیون حمایت‌هایی از وی صورت دادند. از سویی خود او نیز به بی‌بی‌سی گفت از آنجا که قصد تبری جستن از گذشته و اعدامهایش را ندارد، از حمایت اصلاح طلبان صرف نظر می‌کند. او در انتخابات مجلس خبرگان در اعتراض به رد صلاحیت‌های گسترده از شرکت در انتخابات انصراف داد. 
 او در ابتدای دهه شصت خواستار برخورد حذفی با مرجع تقلید منتقد بود و در ماجرای اتهام کودتای در زیر ورقه اعتراض نمایندگان مجلس اول نوشته‌بود: «اصل کار، خود شریعتمداری است که باید اعدام شود». اما در اواخر عمر همگام با اصلاح طلبان، با احترام از شریعتمداری در جلد دوم خاطراتش یاد کرد و اجازه‌نامه‌های خود از شریعتمداری را منتشر کرده. موضع وی نسبت به بازرگان نیز در طول زمان تغییر کرد و در سال‌های آخر عمرش به ثناگویی از مهدی بازرگان پرداخت و در تشییع جنازه وی گریست. 
 صادق خلخالی در سال‌های پایانی عمر، نه می‌توانست با کنار بیاید و نه حمایتش از اصلاح طلبان را علناً نشان دهد. هر بار که سخن می‌گفت ناخودآگاه مجبور به دفاع از اقدامات رادیکال خود در اول انقلاب می‌شد. حتی زمانی که در پیدا و پنهان از مواضع جنجالی در سال‌های نخست حاکمیت اصلاح طلبان انتقاد می‌کرد، ناخواسته آن انتقادات متوجه خود وی نیز می‌شد و باز هم سکوت را شایسته‌تر می‌دید. حمایت‌های بی‌دریغ وی از منتظری نیز سودی به حالش نداشت و شرکت روزانه او در نماز جماعت دفتر منتظری کسی را به او خوش بین نکرد. وی پس از درگذشت اراکی از مردم خواست که مقلد منتظری شوند و خود نیز تا پایان عمر از مدافعان و همراهان منتظری باقی ماند. نامه‌های سرگشاده معترضانه او در دوره انزوایش در قم هیچ انعکاس خاصی نیافت و در تنهایی، انزوا و سکوت از دنیا رفت. به گفته وی تماس‌هایی با نیز داشته‌است. 
 دربارهٔ بازجویش می‌گوید: یک روز قبل از اینکه به کرمان تبعید بشوم منوچهری اومد توی سلولم روی صورتم ادرار کرد و با فحش گفت اگه من توی الاغ را آدم نکنم دکتر نیستم.
 خلخالی در سال ۱۳۵۹ خورشیدی، حکم قتل وی را که در خارج از کشور بود می‌دهد و او کشته می‌شود. برخی معتقدند که چون دربارهٔ پرونده روحانیان زندانی در دوره پهلوی، چیزهای زیادی می‌دانست، ترور شد. 
 دختر وی دانشگاه بوده و در زمینهٔ فعالیت می‌کند. او پیشینه همکاری با را داشته و عضو تحریریه است و مطالبی در دفاع از جنبش فمینیستی در ایران و علیه حجاب اجباری در سال ۱۳۸۷ ارائه کرد. وی از سالها پیش در خارج از ایران بسر می‌‌برد محمد صادقی فرزند دیگر صادق خلخالی است که در اعتراضات ۱ اسفند ۱۳۸۹ توسط نیروهای امنیتی بازداشت و پس از یک روز آزاد شده‌است. با این حال پسر بزرگ وی مهدی صادقی مدافع سرسخت کارهای اوست و در مصاحبه‌های مختلف در دفاع از او صحبت کرده‌است. برادرزن وی است. 
 خلخالی در روز ۵ آذر ۱۳۸۲ بر اثر بیماری به دنبال یک انزوای ده ساله در ۷۷ سالگی درگذشت و در کنار مقبره در یکی از حجره‌های صحن بزرگ آرامگاه در قم به خاک سپرده شد.
{"title": "صادق خلخالی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82_%D8%AE%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C&oldid=35154338", "language": "fa"}