(۱۲۴۱-۱۳۲۳ خورشیدی) پزشک، سیاستمدار، نویسنده و مترجم دوره قاجار و یکی از نخستین دانش آموختگان رشته پزشکی جدید در ایران بود. او را از پدرش حاج میرزا عبدالباقی اعتضادالاطباء از پزشکان سنّتی آن دوره، آموخته بود. 
 وی پسر حاج میرزا عبدالباقی اعتضادالاطباء پزشک بنام تهران و برادر بزرگتر نماینده مجلس و مدیر روزنامه بود. وی پس از فراگیری مقدمات ادبیات فارسی و عربی به تحصیلات عالی پرداخت و طب سنتی و حکمت الهی را نزد پدر و و نجوم و علوم ریاضی و طبیعی را نزد میرزا محمدعلی شیرازی فراگرفت. در سال ۱۲۵۹ در رشته طب در مشغول به تحصیل شد و سه سال بعد موفق به دریافت نشان علمی گردید و به عنوان مدرس در دارالفنون به تدریس پرداخت. در ۱۲۶۵ به عنوان پزشک در وزارت امور خارجه استخدام گردید و یکسال بعد با دریافت نشان طلا از دارالفنون فارغ‌التحصیل شد. احتمالاً وی نخستین دانش‌آموخته ایرانی رشته پزشکی در داخل کشور بود که «دکتر» خوانده شد. 
 ثقفی در ۱۲۷۳ به توصیه ، پزشک مخصوص ، برای ادامه تحصیل در رشته پزشکی عازم پاریس شد و تولوزان شخصاً اجازه عزیمت او را از شاه گرفت. وی از ۱۲۷۳ تا ۱۲۷۷ در پاریس و مدتی نیز در وین درس خواند. در ۱۲۷۶ نشان علمی و عنوان را از دولت فرانسه گرفت و در ۱۲۷۷ به ایران بازگشت. ثقفی پس از ورود به ایران به دربار راه یافت و در ۱۲۷۷ به همراه هیئتی برای معالجه شاهزاده ، فرزند مظفرالدین شاه قاجار، به آلمان اعزام شد. او پس از بازگشت از این سفر، به عنوان پزشک مخصوص مظفرالدین شاه برگزیده شد و در اغلب سفرهای شاه همراه او بود در سال ۱۲۸۱ شاه لقب اعلم‌الدوله را به وی اعطا کرد. 
 گفته شده‌است که همزمان با خیزش مردمی در اوایل ، اخبار و وقایع اتفاق افتاده را اعلم الدوله به اطلاع مظفرالدین شاه می‌رسانده و در جهت دهی نظر شاه مؤثر بوده و حتی گفته شده‌است که فرمان مشروطه را ثقفی به شاه دیکته کرده‌است. هرچند از میان نامه‌های این آگاهی‌ها استنباط می‌شود ولی در خاطرات ذکری از نقش ثقفی بمیان نیامده است.
 پس از مرگ مظفرالدین شاه جانشین او برای بی‌اعتبار کردن امضای فرمان مشروطیت دستور داد تا گواهی اختلال مشاعر مظفرالدین شاه را در هنگام امضای فرمان مشروطیت تهیه کنند و به تأیید پزشکان دربار برسانند، اما ثقفی از امضای این گواهینامه امتناع کرد و پس از توقیف اموالش به فرانسه گریخت و در آنجا با ایجاد انجمن به مبارزه و مخالفت با ادامه داد. 
 ثقفی پس از و فرار محمدعلی شاه به تهران مراجعت کرد و اولین رئیس تهران شد. پس از سه سال عازم اروپا گردید و سرکنسول ایران در سوئیس شد. اعلم‌الدوله چهل سال آخر عمر خود را بیشتر مصروف طبابت، تألیف و ترجمه نمود و در ۷ فروردین ۱۳۲۳ در تهران فوت نمود و در دفن گردید. 
 
 
 
 
 
 از مجموع ۴۳ جلد کتاب و رساله می‌توان به موارد زیر اشاره نمود :
 
   ـ نسخۀ خطی.
   ـ 1316ق.
   ـ (ترجمه)، نسخۀ خطی؛ طرز ساختن و موارد استعمال پرگار.
   ـ .
 
  ـ . 
   ـ (ترجمه).
 
   ـ 
   ـ . شامل دو مقاله: 1. در حرکات شبانه­ روزی و شکل زمین و آفتاب و ماه و باقی سیارات؛ 2. در سطح زمین و حرکت آن و چگونگی ثوابت و ناطحات السحاب و ماهیت ثوابت و حرکت انتقالی جهان شمسی.
 
  ـ ، 1308ق.
 
 ـ (ترجمه)، تقریرات درس دکتر آلبو، 1305ق، نسخۀ خطی.
 ـ (ترجمه)، نوشتۀ دکتر آلبو، 1306ق، نسخۀ خطی. 
 ـ (ترجمه)، نوشتۀ دکتر آلبو، 1306ق، نسخۀ خطی.
 ـ (ترجمه)، 1308ق، نسخۀ خطی.
 ـ (ترجمه)، نوشتۀ .
 ـ .
 ـ .
 ـ .
{"title": "خلیل ثقفی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84_%D8%AB%D9%82%D9%81%DB%8C&oldid=28990209", "language": "fa"}