(به : )، شهری در و مرکز می‌باشد.
 
شهر بر سر راه ارتباطی دو شهر بزرگ و توریستی استان گیلان یعنی و واقع شده‌است و به عبارتی مسیر بین‌المللی و ترانزیتی مرکز به سمت بزرگ‌ترین بندرِ شمالِ کشور یعنی بندرانزلی، از شهر خمام می‌گذرد و همین امر بزرگ‌راه رشت به خمام را طبق اعلام پلیس راه گیلان به عنوان دوّمین جادهٔ پرتردّد استان در سال ۱۳۹۴ معرّفی نموده‌است.
 شهر خمام مرکز است که در تاریخ یازدهم آبان ۱۳۹۹ طبق مصوّبه هیئت وزیران از بخش به شهرستان ارتقا یافت و از جدا گردید. خمام نزدیک‌ترین شهر به مرکز ، است‌‌. فاصلهٔ شهر خمام تا شهر ۷ کیلومتر و تا شهر ۱۵ کیلومتر می‌باشد. خمام در شمال از طریق ساحل زیبای (به طول ۱/۵ کیلومتر) به متصل است و شهری مرزنشین محسوب می‌شود. خمام در غرب از طریق روستای و روستای توسط رودخانه به شرق متّصل می‌شود. تعداد ۷ روستا از روستاهای حومهٔ خمام جزئی از به‌شمار می‌روند.
 براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر خمام 
و جمعیت است. 
 این آمارها در حالی از درگاه ملی مرکز آمار ایران اعلام شده‌است که ریاست ادارهٔ ثبت احوال خمام طی یک مصاحبهٔ خبری در سال ۹۳ عنوان کرده بود: جمعیت شهرستان خمام در سال ۱۳۹۳ نسبت به سالیان گذشته رشد چشمگیری داشته و به رسیده‌است. همچنین لازم است ذکر شود بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، شهر خمام در بین ۵۲ شهر استان گیلان یازدهمین شهر پرجمعیت استان محسوب می‌شود و این میزان جمعیت شهرنشین، از جمعیت تعدادی از مراکز شهرستان‌های استان گیلان از قبیل رودبار، شفت، ، ماسال و سیاهکل بیشتر است.
 
 با نگاهی گذرا در سرشماری‌های هفت دههٔ اخیر شهر خمام، می‌توان به این نتیجه رسید که میزان جمعیت در شهر خمام، رشد ۱۰ برابر داشته‌است. در اوّلین سرشماری در سال ۱۳۲۵ هجری شمسی، جمعیت این شهر ۲٬۵۱۳ نفر بود، در سال ۱۳۴۵ جمعیت شهر به ۳٬۰۶۷ نفر رسید، در سال ۱۳۵۵ به ۴٬۰۱۴ نفر، در سال ۱۳۶۵ به ۷٬۸۱۴ نفر، در سال ۱۳۷۶ به ۸٬۵۵۸ نفر، در سال ۱۳۸۵ به ۱۳٬۲۸۰ نفر و در سال ۱۳۹۰ جمعیت شهر خمام به ۱۷٬۱۰۶ نفر رسید که البته طبق برآورد جمعیتی، اکنون جمعیت شهر خمام بیش از ۲۵٬۰۰۰ نفر است.
 مردم خمام نیز مانند دیگر نقاط گیلان هستند، و به زبان با گویش با لهجهٔ خمامی صحبت می‌کنند.
 از آنجایی که قدمت خمام به بیش از ۱۰۰۰ سال می‌رسد گفتن نام دقیق آن در قدیم ممکن نیست امّا از قدیم دلایل متعددی برای وجه تسمیه خمام وجود داشته که عبارتند از:
 
 
 
 دارای ۲ بخش است که به مرکزیت شهر و به مرکزیت شهر بوده و هر کدام از بخش‌ها شامل دو دهستان هستند.
 شهر: 
 شهر: 
 مجموعاً دارای ۴۴ است.
 
 (الف). این دهستان دارای ۱۷ روستا به شرح زیر است و مرکز آن می‌باشد. 
 ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، 
 (ب). این دهستان دارای ۱۳ روستا به شرح زیر است و مرکز آن روستای می‌باشد. 
 ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، 
 (پ). این دهستان ۵ روستا دارد. 
 ، ، ، ، 
 (ت). این دهستان ۷ روستا دارد. 
 ، ، ، ، ، ، 
 در طول جغرافیایی ۴۹ درجه و ۳۹ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۷ درجه و ۲۳ دقیقه واقع شده‌است و ارتفاع آن از سطح دریا منهای ۱۷ متر می‌باشد. خمام از شمال به ، از شمال شرق به ، از جنوب به ، از غرب به ، از شرق به بخش شهرستان رشت، و از جنوب شرقی به بخش شهرستان رشت محدود شده است. خمام در ناحیه‌ای کاملاً جلگه‌ای در کرانهٔ ساحلی و ساحل شرقی واقع شده و دارای آب‌وهوای معتدل مرطوب می‌باشد. بخشی از محیط‌زیست طبیعی خمام را دریا (۱٫۵ کیلومتر نوار ساحلی) و بخش مهم دیگر را ارزشمند تشکیل می‌دهد. یکی از بکرترین جنگل‌های کنارهٔ دریای خزر است که در فتاتوی خمام واقع شده‌است، و (هر دو متصل به تالاب انزلی) از زیستگاه‌های طبیعی پرندگان، جانوران آبزی و ماهیان در خمام هستند. همچنین به عنوان یکی از بزرگ‌ترین چراگاه‌های چهارپایان ناحیهٔ جلگه‌ای استان در خمام وجود دارد دهکدهٔ سبزی که در مرکزیتِ خمام، خشکبیجار، کوچصفهان قرار دارد و به دلیل قدمت بسیار بالا این روستا مکان مناسبی برای سرمایه‌گذاری‌های ایرانیان از خارج از استان گیلان شده است.
 .
 برای اولین بار اینترنت در خمام از طریق انتقال پهنای باند از بستر فیبر نوری رشت به خمام با پهنای باند آن ۵۱۲ کیلو بایت توسط شرکت به مدیریت در سال ۱۳۸۶ با استفاده از بستر dialup برقرار گردید بعدها با تلاش و کوشش پرسنل این شرکت و همکاری با شرکت اندیشهٔ سبز خزر با حمایت مسئولین شهر، بستر اینترنت پرسرعت اولین بار در شهر خمام و در دفتر شرکت ثمین ارتباط واقع در خمام خیابان امام روبه‌روی تعاونی فرهنگیان خمام با حدود ۳۰۰ مشترک تلفن ثابت شهر خمام آغاز به کار نمود.
 خمام بر سر راه به در شمال خاوری رشت و جنوب باختری انزلی قرار دارد. تا پیش از آنکه رشت در قسمت‌هایی از حومه‌های پیرامون خود گسترش پیدا کند فاصله‌اش از این شهر ۱۳ کیلومتر و از بندرانزلی ۲۰ کیلومتر محاسبه می‌گردید. خمام از آبادی‌هایی است که در نوشته‌های گذشتگان از آن با نام یاد گردیده‌است. رودخانهٔ خمام که سابقاً پرآب‌تر و وسیع‌تر بوده، با اتصال به راه‌های آبیِ رودخانه‌ای به گسکر راه داشته و محل لنگرگاه بزرگ کشتی‌های بادبانی بوده‌است. از تاریخ ۴ ذیقعده ۱۲۷۱ خورشیدی در سال‌های پایانی حکومت که قرارداد شرکتی ایرانی و روسی برای دایر کردن راه ارّابه رو از انزلی به رشت بسته شد، رفت و آمد مأموران در این منطقه روزبه‌روز افزایش یافت و به سبب موقعیت خمام بود که در اینجا راهدارخانه‌ای که روس‌ها به آن می‌گفتند برپا گردید.
 لازم است ذکر شود که بگوییم شهر خمام در دوران و از آنچه که در نوشته‌ها و تاریخ آمده، از آن به عنوان یک شهر نظامی یاد شده‌است و این شهر استراحتگاه لشکریان جنگل و شاهد جنگ‌های بسیاری در آن زمان بوده‌است.
 به گواهی تاریخ جنگی به نام جنگ شاندرمن و خمام که همزمان باهم به وقوع پیوست، از اردیبهشت تا آخر مرداد سال ۱۲۹۵ شمسی یعنی حدود سه ماه ادامه یافت.
 در سی‌ام مرداد سال ۱۲۹۹ قوای دولت بر اثر ضعف جبهه‌ها کم‌کم به رشت نزدیک شد چون نیروی سرخ ایستادگی جدی نمی‌کرد شهر را تخلیه و به سمت شهر خمام عقب نشست و قوای دولت به مجرد ورود به رشت، سمت خمام پیشروی نمود، لیکن این پیشروی فوری را از نظر فنون نظامی می‌باید عملی خلاف احتیاط نامید، زیرا بر اثر عکس‌العمل شدید انقلابیون مجبور به عقب‌نشینی شدند و حتی از شهر رشت خارج گردیدند، در این ماجرا دو گلوله توپ به شهر رشت اصابت کرد اما دو مرتبه حمله آغاز شد و رشت به تصرف قوای دولت درآمد
پیشروی قوای دولت تا شهر خمام با موفقیت به انجام رسید و بدین سبب صدای توپ و مسلسل طرفین از همه جا شنیده می‌شد.
 در تاریخ خمام، رفت‌وآمدهایی که در آن صورت می‌گرفت عامل بزرگ راه یافتن فرهنگ به این دیار بود بدین صورت که ابتدا با ایجاد مکتب‌خانه‌ها در خمام و روستاهای پیرامون آن مانند که شاید تا هفتاد و چند سال پیش ای در آن دایر بوده و سپس تبدیل به مدرسه شده‌است.
 نخستین مدرسه‌ای که در خمام تأسیس شد بود که در سال ۱۳۱۲ دایر گردید. این مدرسه در یک کلاس و در خانهٔ حاجی محمد تقی جنت مکان تشکیل شد و با مدیریت آقای مهدی ایرانپور اصلی و دو معلم که هر یک عهده‌دار تدریس در دو کلاس بودند به صورت ۴ کلاسه کار می‌کرد. ورود دختران به مدرسه به سبب برخورداری مردم منطقه از بینش درست با هیچ نوع مخالفتی روبه‌رو نشد و بدین ترتیب بعد از ۲ یا ۳ سال دختران هم در همان مدرسه به تحصیل پرداختند و تعداد دانش‌آموزان در این موقع به ۱۰۰ نفر رسیده بود. بارها مکان مدرسه در خیابان‌های بوعلی و فرهنگ جابه‌جا گردید و زمانی هم آن را به زاستاو یا راهدارخانه‌ای که در محلی به «ساختمان» معروف شده بود انتقال دادند.
 در سال ۱۳۲۳ مدرسهٔ اتفاق به نام در دو نوبت صبح و عصر برای پسران به کار ادامه داد و به صورت مدرسه‌ای ۶کلاسه درآمد. دبستان دخترانه‌ای هم به نام در زمانی که آقای فریدون فرحبد ریاست فرهنگ خمام را داشت تأسیس شده بود که پس از پیروزی در سال ۱۳۵۸ نام آن به «شهید صادقی» برگردانده شد که امروزه در ۲ نوبت با حدود ۴۰۰ دانش آموز فعالیت آن ادامه دارد. سال ۱۳۳۱ این منطقه شاهد باز شدن کلاس اول دبیرستان بود که امروزه نیز با کامل‌تر شدن دبیرستان مورداستفادهٔ دانش‌آموزان قرار دارد. 
 روز سه‌شنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۴ خورشیدی، خمام که در آن زمان هنوز از بخش به شهرستان ارتقاء نیافته بود و یکی از بخش‌های تابعهٔ شهرستان رشت محسوب می‌شد به عنوان اولین استان گیلان تبدیل شد.
 با تلاش و پیگیری مستمر بخشدار وقت خمام (حسین ذاکر استقامتی) بعد از سال‌ها انتظار، تدوین سند توسعهٔ خمام انجام پذیرفت و مقرر گردید احداث در یکی از مراتع حومه خمام پیگیری شود. همچنین در شورای معاونین دانشگاه علوم پزشکی گیلان ساخت و احداث خمام و دهکدهٔ سلامت با اختصاص ۱۰ دستگاه دیالیز به خمام مصوب گردید. 
 
 ، به دلیل آماده شدن سریع مسکن مهر، دارای رتبهٔ نخست در کشور است که باعث قدردانی وزیر کشور از استاندار وقت (مهندس محسن قهرمانی چابک) شد، همچنین خمام تنها شهرستان استان گیلان است که در آن دو فاز جداگانهٔ وجود دارد. لازم به ذکر است که فاز دوّم مسکن مهر خمام با حضور رئیس‌جمهور وقت یعنی دکتر و با سخنرانی ایشان در محوطهٔ ورودی مسکن مهر افتتاح شد. به یادبود حضور رئیس‌جمهور در مسکن مهر خمام، سنگ نوشته‌ای با ذکر تاریخ و توضیحات بر روی یک سکّو در فضای سبز ورودی شهرک، جانمایی گردید. 
 خمام در عرصهٔ ورزش استان و کشور همواره فعال بوده و قهرمانان و ملی‌پوشان زیادی را چه در گروه مردان و چه در گروه بانوان تحویل تیم‌های ملّی کشور داده‌است، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و از ورزش‌های فعال همیشگی در شهر خمام بوده و در پنج سال اخیر ورزش‌های ، ، و نیز در خمام شروع به آموزش آکادمیک ورزشکاران این رشته‌ها کردند.
 
 ملّی‌پوش بوکس ایران و قهرمان آسیا که در حضور داشت، یکی از اسطوره‌های ورزش خمام در سال‌های پیش از انقلاب بود، مرحوم علی بحری در سال ۱۳۵۷ بر اثر تصادف درگذشت. در سال‌های اول انقلاب، به درخواست مردم ورزش‌دوست و ورزشکاران، استادیوم ورزشی و زمین فوتبال خمام به پاس افتخارآفرینی‌های بحری به نام این قهرمان خمامی نامگذاری شد.
 فوتبال در شهر خمام از سالیان دور فعالیت باشگاهی خود را آغاز کرده، همواره بازیکن‌ساز بوده و بازیکنان مطرح زیادی را به باشگاه‌های فوتبال رشت و انزلی معرفی کرده‌است، در سال ۱۳۵۴ پروانهٔ به عنوان اولین باشگاه رسمی فوتبال در شهر خمام ثبت شد.
 ، ، ، و نام‌آوران فوتبال خمام، در سال‌های آغازین انقلاب، عمر فوتبالی خود را در باشگاه فوتبال و سپری کردند و با بازی‌های درخشان خود، خاطرات شیرینی در ذهن هواداران سپیدرود و ملوان به جا گذاشتند. « نیز یکی از بزرگان فوتبال خمام بود که با پایان دوران بازیگری به جرگهٔ مربیان پیوست و در سنین میان‌سالی بر اثر بیماری درگذشت.
 (ملوان - استقلال رشت - سپاهان - پیکان)
 (استقلال رشت - پگاه گیلان - استقلال تهران - مس کرمان - سایپا - داماش گیلان)
 (ملوان - استقلال اهواز - پگاه - مس کرمان - نفت آبادان - شهرداری اراک)
 (ملوان - پگاه - سایپا - استیل آذین - داماش)
 (پگاه - داماش - مس کرمان)
 (پگاه - ملوان - گسترش فولاد تبریز - تراکتورسازی - گسترش فولاد تبریز - استقلال تهران - سیاه جامگان مشهد - راه‌آهن تهران - تراکتورسازی)
 (ملوان - گسترش فولاد - داماش)
 (ملوان - نساجی مازندران - آلومینیوم هرمزگان - نفت مسجدسلیمان - مس کرمان - صنعت نفت آبادان)
 «حسام» (ملوان - گهردورود - ملوان - پیکان تهران)
 (داماش گیلان - سپیدرود رشت)
 همچنین در و نیز در لیگ برتر ردهٔ سنی امیدها، بازیکنانی از این شهر در مسابقات شرکت داشتند که اسامی آن‌ها به‌شرح زیر است:
 (شیرین فراز کرمانشاه - سپیدرود رشت - چوکا)
 (سپیدرود رشت)
 (نساجی قائمشهر)
 (ملوان بندرانزلی)
 (داماش گیلان)
 (پگاه گیلان - سپاهان اصفهان - شهرداری هشتگرد - ملوان بندرکیاشهر)
 (سپیدرود رشت)
 
 بانوی فوتبالیست ملّی پوش خمامی که در تیم بانوان پنج دوره به عنوان بهترین گل‌زن کشور دست یافت. سارا قمی هم‌اکنون به تیم بانوان پیوسته‌است.
 بانوی والیبالیست خمامی عضو تیم ملی والیبال بانوان ایران.
{"title": "خمام", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AE%D9%85%D8%A7%D9%85&oldid=34759753", "language": "fa"}