' (۴۹۶[؟]-۵۷۵ هـ. ق/ ۱۱۰۳-۱۱۷۹ م.) زاده قریه در شش فرسنگی است که از بزرگترین پیران طریقت و از مشایخ نامی است. خواجه عبدالخالق در مبادی حال در بخارا به تحصیل علوم می‌پردازد. از استادانش فقط نام در برخی مآخذ ذکر شده که عدالخالق بر او تفسیر می‌خوانده‌است.
 در سن بیست و دو سالگی به هنگام اقامت (۵۵۳ ـ ۴۴۰ هـ) در بخارا، از او طریقت می‌گیرد و پس از رفتن خواجه یوسف همدانی به ، عبدالخالق به ریاضت و خلوت و مجاهدت می‌نشیند و پس از چندی به ارشاد می‌پردازد. تا آنگاه که در ۵۷۵ هـ وفات می‌یابد و در همان دیه غجدوان به خاکش می‌سپرند. او خود وصیت کرده بوده‌است که قبرش را عمارت نکنند از همین روی است که قبر او فاقد هر نوع بارگاه یا گنبد است. منابع متأخرتر از عمارت مزار حکایت می‌کند و اینکه آنجا زیارتگاهی معتبر بوده و مجاورانی داشته‌است. که در شوال ۹۱۴ هـ به همراه به زیارات آنجا رفته، از این مزار توصیفی کرده‌است. نیز در۱۳۱۶ ق. به غجدوان رفته و مزار خواجه را زیارت کرده‌است.
 سلسلة منسوب بدوست و هشت اصل از اصول یازده گانه طریقه ازوست. خود را پرورده روحانیت غجدوانی می‌دانست و متأثّر از او بود. به همین جهت است که طریقت نقشبند بر اساس تعالیم خواجه عبدالخالق بنیان شده‌است. خواجه عبدالخالق مبنای طریقة خود را بر این هشت اصل نهاده بود: هوش در دم، نظر بر قدم، خلوت در انجمن، سفر در وطن، بازگشت، نگاه‌داشت و یادداشت. بهاءالدّین نقشبند این هشت اصل را گرفت و خود سه اصل دیگر(وقوف قلبی، وقوف عددی، وقوف زمانی) بدانها افزود. و بنای طریقت نقشبندی این یازده کلمه شد.
 
خواجه عبدالخالق به مانند اخلاف نقشبندیش از میانه‌رو و مواظب سنّت و ملازم شریعت بود. در رساله می‌گوید: و نیز ذکر جهر را منکر بود و ذکر را ذکر خفیه می‌دانست. وی کتابی نیز در مقامات استاد خود به نام تألیف کرد و در ۹۷۳ ق نیز خلاصه‌ای از آن را به نام نگاشت. عبدالخالق شعر نیز می‌سروده‌است در متن سه رباعی از او نقل شده و در پایان همین کاتب یک قطعة نه بیتی به نام و یک رباعی به نام او نوشته‌است.
 صاحب می‌نویسد: اتفاق روش ایشان در طریقت حجت است و مقبول همه فرقه‌اند علی‌الدوام در راه صدق و صفا و متابعت شرع و سنت (ص) و مجانبت و مخالفت اهل بدعت و هوی کوشیده‌اند و روش پاک خود را از نظر اغیار پوشیده‌اند. بعد از آنکه شیخ الشیوخ خواجه امام ابویعقوب یوسف همدانی به بخارا آمدند خواجه عبدالخالق صحبت ایشان را دریافتند و تا مدتی که در بخارا بودند همچنان بود و پس از خواجه یوسف به ریاضت مشغول شدند و احوال خود را پوشیده می‌داشتند. خواجه عبدالخالق را سه خلیفه بوده‌است: ، و ، و سلسله نسبت ارادت این جماعت به می‌رسد.. . از که از خلفای خواجه عبدالخالق غجدوانی. . است منقول است که اگر در روی زمین یکی از فرزندان خواجه عبدالخالق بودی هرگز بر سر دار نرفتی . به نقل غجدوانی سال ۶۱۷ هـ. ق درگذشت. 
 در مجموعه‌های خطی چند رسالة کوچک منسوب به غجدوانی موجود است و از آن جمله یکی رساله است که به نامهای و نیز مشهور است. به گفتة ، این رساله را عبدالخالق برای فرزند معنوی خود نوشته‌است. از این رساله نسخی چند در کتابخانه‌های جهان موجود است. و عبدالخالق در آن مریدان را به اتباع سنّت و اجتناب از هوی و بدعت و پرهیز از رذایل اخلاقی و دوری از صوفیان جاهل... سفارش کرده‌است. نسخه چاپ سنگی این وصیت‌نامه در موجود است.
رساله را که برخی اثری جداگانه از او شمرده‌اند ظاهراً همین رساله وصیت‌نامه باشد چه اوّلاً موضوعات و مطالب هردو رساله یکی است و ثانیاً در رسالة آداب نیز، نصایح خطاب به خواجه اولیاء کبیر است.
{"title": "غجدوانی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%BA%D8%AC%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C&oldid=26717765", "language": "fa"}