از جمله آثار شاعر، سیاستمدار و دانشور برجسته ، است. این کتاب – که برخلاف بیشینه آثار امیر علیشیر نوایی نه به ترکی جغتایی بلکه به نگاشته شده است – به یکی از فنون ادبی رایج و مرسوم در میان نامداران عرصه ادب سده‌های نهم و دهم هجری یعنی فن معما یا اختصاص دارد و برابر با آنچه خود مذکور داشته هدف وی از تدوین آن آموزش قواعد و قوانین معماسرایی و یاد دادن چگونگی رمزگشایی معمابه کسانی است که تازه در این راه گام نهاده‌اند.
 امیرعلیشیر نوایی در خمسه المتحیرین دربارهٔ چگونگی و چرایی تألیف رساله مفردات چنین آورده است:
 « ». 
 رساله مفردات با دو بیت شعر زیر آغاز می‌شود:
 و در خاتمه آن نیز دو بیت زیر ذکر شده است:
{"title": "رساله مفردات (در فن معما)", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87_%D9%85%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA_(%D8%AF%D8%B1_%D9%81%D9%86_%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7)&oldid=28548353", "language": "fa"}