( : Ἔδεσσα اِدِسا، : Riha یا Urhāy، : Urhai، : الرها) شهری باستانی ( ) شهری تاریخی از عصر باستان بوده، واقع در شمال جزیرهٔ مابین و که آن را اِدِسا می‌نامیدند، بود که در طول توسط پادشاه ، (۳۰۵–۲۸۱ پ. م)، بنیانگذار تأسیس (بازسازی) شد. بعدها پایتخت شد و در ادامه به عنوان پایتخت استان رومی ادامه یافت. در ، به مرکز برجسته و مقر تبدیل شد. در طول ، این شهر پایتخت بود.
 این شهر در کنار ( : ; : ‎)، یکی از شاخه‌های واقع شده بود و توسط ، ارگ مرکزی مرتفع دفاع می‌شد.
 ادسا باستان سلف کنونی ( : ‎; : ؛ : ، ؛ در ، است. نام‌های امروزی این شهر احتمالاً از «اورهای» یا «اورهای» ( : )، نام قبل از تأسیس مجدد شهر توسط ، گرفته شده‌است. پس از شکست سلوکیان در ، ادسا پایتخت شد، با تمدن ترکیبی هلنیستی و سامی. ریشه نام خود احتمالاً مربوط به اورهای است. 
 اعمال نفوذ سیاسی بر پادشاهی اسروئن و پایتخت آن ادسا را از سال ۶۹ پیش از میلاد آغاز کرد. در سال ۲۱۲ یا ۲۱۳ به یک تبدیل شد، اگرچه تا سال ۲۴۳ یا ۲۴۸ پادشاهان محلی اسروئن وجود داشتند. در ، ادسا یک شهر مهم در طول و در دوران روم شهر مهم مرزی با بود. در سومین حمله شاهنشاه ساسانی (۲۴۰–۲۷۰) به قلمروی روم، در برابر حمله شاپور، مقاومت کرد. در در سال ۲۶۰، شاپور، امپراتور روم (۲۵۳–۲۶۰) را شکست داد و او را زنده به اسارت گرفت، که فاجعه‌ای بی‌سابقه برای دولت روم بود.
« » ادسا را به عنوان پایتخت نام می‌برد. سرباز رومی و مورخ لاتین استحکامات مهیب شهر و چگونگی مقاومت آن در سال ۳۵۹ در برابر حمله (۳۰۹–۳۷۹) را توصیف کرد. 
 این شهر مرکز تفکرات الهیاتی و فلسفی یونانی و آشوری (سریانی) بود که میزبان مشهور بود و افرادی چون و و از این شهر برخاستند. ادسا تا زمان تصرف آن توسط ایرانیان در طول در دست روم باقی ماند، رویدادی که توسط مورخ یونانی « » در سال ۶۰۹ ثبت شده‌است. کنترل رومیان بود. با پیروزی‌های ۶۲۷ و ۶۲۸ (۶۱۰–۶۴۱) در جنگ بیزانس و ساسانیان بازسازی شد، اما شهر دوباره در سال ۶۳۸، در جریان در دوران از دست رفت. تا زمانی که به‌طور موقت شهر را در اواسط قرن دهم پس از تعدادی تلاش ناموفق بازپس گرفت، به کنترل رومیان بازنگشت.
 امپراتوری بیزانس در سال ۱۰۳۱ مجدداً کنترل شهر را به دست گرفت، اگرچه مدت زیادی تحت حکومت آنها باقی نماند و قبل از پایان قرن چندین بار دست به دست شد. ، یکی از که پس از موفقیت در ایجاد شد، این شهر مرکز این کنت‌نشین بود، صلیبی‌ها شهر را از گرفتند. این شهرستان تا زمان در سال ۱۱۴۴ دوام آورد، که در آن ، بنیانگذار ، شهر را تصرف کرد و به گفته ، بسیاری از ادسایی‌ها را کشت. سرزمین‌های دودمان زنگی در نهایت در سال ۱۵۱۷ پس از در سال ۱۵۱۴ توسط تصرف شد.
 قدیمی‌ترین نام شهر «ادما» (همچنین «ادمه»، «ادمی»، «ادموم»؛ : ) نوشته شده بود) که به خط در هزاره دوم پ. م ثبت شده‌است. 
در سریانی به صورت ضبط شده‌است.
 این شهر باستانی در (حدود ۳۰۳ پ. م) پیش از میلاد توسط به عنوان یک سکونتگاه نظامی بازسازی شد و به نام ، شاید به دلیل آب فراوان، درست مانند همنام مقدونی آن، نامگذاری شد. بعدها در قرن دوم پیش از میلاد، به «Callirrhoe» یا «Antiochia on the Callirhoe» تغییر نام داد (io {lang-grc | τιντιόχεια ἡ ἐπὶ Καλλιρρόης}}؛ : ) (یافت شده بر روی سکه‌های ادسایی ضرب شده توسط ، ۱۷۵–۱۶۴ پیش از میلاد). 
 پس از سلطنت آنتیوخوس چهارم، نام شهر به یونانی به ادسا برگشت، و همچنین در به صورت «Urha» آمده‌است. یا «اورها» ( )، در آرامی ( ) به صورت «Urhay» یا «Orhay" ( : ، در نوآرامی محلی ( ) به صورت ، در به صورت (الرُّهَا)، در به صورت ، به صورت لاتین «روهایس»، و در نهایت به به عنوان «اورفا» یا ("اورفا باشکوه")، نام فعلی آن پذیرفته شد. نام اصلی آرامی و سریانی این شهر ممکن است از نام 
 در اوایل قرن ششم "Justinopolis" نامگذاری شد. بر اساس برخی روایات یهودی و مسلمانان، این شهر ، زادگاه است.
 بیشتر مردمان آن پیروان بودند. امروزه به معروف است و در جنوب کشور امروزی قرار دارد. افرادی چون و و از این شهر برخاستند.
جغرافی‌نویسان مسلمان اهمیت زیاد به آن نداده‌اند زیرا اکثریت اهالی آنجا به دین نصرانیت باقی بودند و کلیساهای بسیار، که شمارهٔ آنها را سیصد کلیسا نوشته‌است، در آن شهر وجود داشت. مندیل نیز در آن شهر بود و مسلمانان در سال ۳۳۲ هجری برای اینکه شهر را از حمله و غارت رومیان در امان نگهدارند آن را به رومیان دادند. مقدسی در نیمهٔ دوم قرن چهارم به شرح کلیسای باشکوه ادسا که گنبدی موزاییک داشته‌است پرداخته و آن را یکی از عجایب چهارگانه دنیا به‌شمار آورده‌است و گویند را در به سبک این کلیسا ساخته‌اند و اضافه می‌کند که شهریست مستحکم.
{"title": "ادسا", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%B3%D8%A7&oldid=34528041", "language": "fa"}