با ، ، یا اشتباه نشود. برای دیگر کاربردها را ببینید. ( ) شهری در جانب شرقی شمال و مرکز و است. گرگان کنونی تا سال ۱۳۱۶ « » یا «اِستارباد» نام داشت. گرگان قدیمی که به عربی خوانده می‌شد شهری آباد و مهم بود که در نزدیکی امروزی قرار داشته و اینک ویرانه‌های آن در حوالی قرار دارد. نام فعلی گرگان که جایگزین نام کهنش، استرآباد شده، در واقع، برگرفته از (جرجان) و گرگان قدیم از شهریور ۱۳۱۶ برای این شهر استفاده شد.
 شهر گرگان و منطقه پیرامونش که از نیمه سال ۱۳۷۶ خورشیدی به صورت رسمی به موسوم شده، از یکم دی ماه ۱۳۱۱ خورشیدی تاکنون به نام «گرگان و دشت» شهرت داشته‌است.
 شهر گرگان تا استرآباد نامیده می‌شد، نامی که پیشتر بر روی آن نهاده بود و در دوران احتمالاً به‌دلیل تعداد زیاد در آنجا به دارالمؤمنین شهرت داشت. طبق سفرنامهٔ سپهبد در سال پس از بازدید از استرآباد این‌گونه می‌گوید: «چون گرگان نام تاریخی و اسم قدیم این ناحیه است، امر دادم به هیئت دولت ابلاغ نمایند که استرآباد را بعد از این، به‌نام قدیمی و تاریخی این ناحیه گرگان بنامند، زیرا مدت‌هاست که این اسم، از این دشت و ناحیه، منتزع و متروک مانده‌است.» 
البته اولین بار در فرمانی به تاریخ نام منطقه استرآباد و صحرا به گرگان و دشت تغییر داده شد. از آن تاریخ به بعد کم‌کم نام استرآباد از میان رفت و عملاً از سال به بعد در نشریات و مطبوعات نام استرآباد دیده نشد. سرانجام در ۲۰ شهریور ۱۳۱۶ به تصویب «استرآباد» به «گرگان» تغییر یافت. 
 گرگان کنونی تا سال ۱۳۱۶ «اَستَرآباد» یا «اِستارباد» یا «اِستِرآباد» نام داشت. در کتاب نوشتهٔ آمده که مرکز شهر استرآباد با نام قدیمی استرک بوده و کم‌کم به استرآباد تغییر نام یافته‌است. به باور اغلب پژوهشگران استرآباد مرکب از استر و آباد است که استر به معنای ستاره و آباد هم به معنای عمارت و آبادی است. برخی معتقدند این شهر را به خاطر همسرش بنا نهاده و آن را استرآباد نامیده‌است. 
محققان همچنین استر در استرآباد را به معنی قاطر نیز می‌دانند. 
 گرگان یا نام شهری قدیمی در قسمت شرقی و شهر فعلی است که به‌دلیل ویران شد. هم‌اکنون ویرانه‌های آن در حوالی قرار دارد. در واقع نام فعلی گرگان برگرفته از گرگان قدیم یا است که در سال ۱۳۱۶ جایگزین استرآباد شد. در کتاب آمده: «جرجان از آن جرجان نامیده شده‌است که جرجان بن لاوذ بن آن را بنا نهاد». معنی نام گرگان را «سرزمین گرگ‌ها» و جرجان را عربی‌شدهٔ آن می‌داند. در نام شهر وَرْکانَه ذکر شده و شکل لاتینی‌شدهٔ آن هیرکانیا است. ورگ و وهرگ در به معنی گرگ و ورکان یا وهرگان به‌معنی «سرزمین گرگ‌ها» هستند. هیرکانیه، وارکانا و بارکانا اشکال دیگر نام «گرگان» هستند. 
 استرآباد و گرگان دو شهر کاملاً مجزا بوده‌اند. 
شهر استرآباد بر جای گرگان امروزی و میان دو شهر و قرار داشت. در کتاب می‌نویسد: استرآباد شهر بزرگ مشهوریست از اعمال طبرستان در میانه ساری و گرگان از اقلیم پنجم. ابوالفدا متوفی در سال ۷۳۲ قمری دربارهٔ استرآباد می‌نویسد: استرآباد میان ساری و جرجان است، تاریخی دربارهٔ آن نوشته‌اند، ابونعیم عبدالملک استرآبادی از سرشناسان آنجاست. از قول مهلبی در تقویم البلدان نیز آمده‌است: استرآباد بر حد طبرستان است و از آن تا آمل که مرکز طبرستان است ۳۹ فرسنگ است. همچنین به گفته مهلبی استرآباد بلده‌ایست از بلاد مازندران. 
 در کتاب می‌نویسد: حد طبرستان از طرف شرقی دیناره‌جاری و از طرف غربی که آن قریه شهر که اکنون به فرضه اشتهارد دارد. حد مازندران از طرف شرقی بیشه انجدان می‌باشد و از طرف غربی می‌باشد. حد حالیا که به استرآباد مشهور است و اصلاً دهستان می‌گفتند شرقی دیناره جاری است که حد شرقی تمام طبرستان است و غربی انجدان که حد شرقی مازندران است. به گفتهٔ مازندران بخشی از طبرستان است و سرزمین طبرستان، هر دو ولایت گرگان و مازندران را در بر می‌گرفت. 
 استرآباد، نام شهری تاریخی است که در منطقه‌ای که اینک شهر گرگان قرار دارد واقع بوده‌است. از این شهر امروزه تنها تپه‌ای تاریخی درون شهر گرگان، به نام که احتمالاً استرآباد در حدود ۳۰۰۰ سال پیش بوده باقی‌مانده و باقی قسمت‌های شهر در اثر سیلاب‌های مکرر و توسعهٔ گرگان در طول تاریخ به کلی از میان رفته‌است. تاریخ استرآباد پیش از اسلام مبهم است و وجود این شهر در آن دوره قطعی نیست؛ گرچه ممکن است با نام باستانی زادراکارتا قابل شناسایی باشد. استرآباد را در کنار –واقع در محل تلاقی خرمارود و گرگان‌رود– بندر و از چهار شهر بزرگ ایالت گرگان می‌داند. آثار بدست آمده از (۱۹ کیلومتری شرق گرگان فعلی) و (۱۶ کیلومتری غرب گرگان فعلی) نشان از حضور و توقف انسان در حدود ۵۰۰۰ سال قبل و در دوره نوسنگی دارد. در دورهٔ دیوار تدافعی بزرگی در این منطقه به نام ساخته شد که توسط باستان‌شناسان انگلیسی به شهرت یافته‌است. این دیوار بزرگ در سدهٔ ۵ میلادی تکمیل شد و بیانگر صنعت پیشرفته تدافعی آن دوران است. 
 به‌گفتهٔ نخستین بار اعراب در زمان عمر بن خطاب در سال ۱۸ ه‍.ق در حضور یافتند؛ چنان‌که پس از فتح و در اردو زد، سپس برای حاکم گرگان –رزبان صول– نامه نوشت و به سمت گرگان حرکت کرد. رزبان صول صلح را پذیرفت و بین او و سوید پیمانی منعقد شد. در سال ۲۹ یا ۳۰ ه‍.ق که برای جلوگیری از نفوذ شورش به گرگان مأمور شده بود و از حاکم محلی ۲۰۰ هزار درهم گرفت و با او صلح کرد. در این باره می‌گوید:
 یورش دیگری نیز در زمان توسط سعید بن عاص انجام شد؛ اما تسلط واقعی بر منطقه گرگان در زمان عمر دوم توسط در سال ۹۸ ه‍.ق/۷۱۶–۱۷ م. به‌وقوع پیوست. وی با دریافت بیش از ۳۰۰ هزار درهم صلح کرد، اما هنگامی که برای تصرف رفته بود، مردم گرگان شورش کرده و اعراب را کشتند. یزید با شنیدن این خبر در قبال ۷۰۰ هزار درهم با حاکم طبرستان صلح کرد و به گرگان بازگشت و عهد کرد اگر بر مردم گرگان پیروز شود، شمشیر از آن‌ها برندارد تا از خونشان گندم آسیاب کند، با آن نان بپزد و بخورد. وی در گرگان ۴۰ هزار نفر را کشت. طبق باوری عمومی بنا نهادن شهر استرآباد در کنار روستایی به نام استرک را به یزید نسبت می‌دهند. 
 با توجه به میل مردم سرزمین‌های کاسپینی به آیین و سبک زندگی ایرانی و هم‌چنین شورش‌های آن‌ها بر ضد سلطهٔ اعراب، در این شهر و منطقه آهسته بود. با این حال بعدها به‌شکل قدرتمندی در استرآباد ظاهر شد. از اینکه چگونه در آنجا رو به زوال رفت، اطلاعی نیست. در گزارش‌های متون سال‌های ، ۴۹۹ و میلادی از گرگان به عنوان اسقف‌نشین یاد شده‌است. در اوایل نام استرآباد به‌شکل پراکنده در کتب تاریخی ذکر شده‌است. آمده‌است که در ه‍.ق/۸۸۸–۸۹ م. که شورشی بود را دو سال در استرآباد در محاصره قرار داد تا اینکه مجبورش کرد کاملاً از فرار کند ( ه‍.ق/۸۹۰ م)؛ وی همچنین حاکم محلی به نام رستم بن قارن را تسلیم خود کرد. ولایت گرگان در آن زمان تحت مشاجرهٔ و چند حکومت دیگر بود. در اوایل هجری قمری (مصادف با سدهٔ دهم میلادی) نیز و رهبران کاسپینی و بر سر آن مشاجره داشتند. در ه‍.ق/۹۲۲–۲۳ م. دیلمی –که توسط ابوالحسین بن حسن بن اطروش علوی منصوب شده بود– حکومت استرآباد را برعهده داشت؛ در آن زمان دو سردار سامانی به نام‌های سیمجور و محمد بن عبیدالله بلعمی به شهر حمله کرده و آن را موقتاً اشغال کردند. بعدها استرآباد تحت سلطهٔ درآمد. چنان‌که در ه‍.ق/۹۸۱ م. نیروهای به گرگان حمله کردند و برادر وی – – حاکم محلی – – را به خراسان راند. پس از مؤیدالدوله ولایت به دست امیر ری – – افتاد. در آن زمان بود که ژنرال سامانی ابوالعباس حاجب تاش پس از شکست از حزب مخالفش در پایتخت سامانیان، در ۳۷۳ ه‍.ق/۹۸۳–۸۴ م. به فخرالدوله پناهنده شد. فخرالدوله ، استرآباد و را به او به عنوان برای او و لشکریانش اهداء کرد. تاش در سال ه‍.ق/۹۸۷–۸۸ م. بر اثر درگذشت. 
 جغرافی‌دانان ه‍.ق/۱۰ م. اطلاعات زیادی دربارهٔ استرآباد ثبت نکرده‌اند. استرآباد را مرکزی مهم برای تجارت خام می‌دانست؛ و به‌نقل از منسوجات ابریشمی از انواع مبرم و زعفوری نیز در آن تولید می‌شده‌است. در همین منبع آمده‌است که مردم استرآباد به دو زبان سخن می‌گفتند، یکی زبان استرآباد و دیگری زبان فارسی مرسوم ولایت گرگان؛ اشاره کرده‌است که تا ه‍.ق/۱۵ م. توسط اعضای برای مذهبی کاربرد داشته‌است. با ذکر مسجد جمعه که کمی پس از فتح اعراب ساخته شد، به شهر اشتیاق نشان می‌دهد؛ البته دژ استرآباد تا زمان وی ( ه‍.ق/۹۸۰ م) به‌دلیل جنگ‌های و مخروبه شده بود و دفاعی شهر نیز پر شده بود. زمین‌لرزه شدیدی که تاریخ‌نگاران در ه‍.ق/۹۵۶–۵۷ م. ثبت کرده‌اند نیز می‌تواند یکی از دلایل احتمالی تخریب باشد. 
 از سلطهٔ بر استرآباد زیاد شنیده نشده اما در ه‍.ق/۱۲ م. تحت سلطهٔ حاکم ، بوده‌است. در ه‍.ق/۱۱۵۹ م. درگیری شدیدی در شهر پیش آمد که در نتیجهٔ آن علویان محلی و پارتیزان‌های شیعهٔ آن‌ها، را شکست داده و قاضی آن‌ها را کتک زدند. شاه غازی رستم در این درگیری میانجی‌گری کرد و با آن که شیعه بود، به علویان سخت‌گیری کرد و قاضی آزاردیده را به مقامش بازگرداند. در اواخر زمان ، چین تیمور –نایب – محلی به نام نصرت الدین اهل را به عنوان حاکم تمام ولایت منصوب کرد. در اواسط قرن ۷ ه‍.ق/۱۳ م. از تاخت و تازهای از دژهای به استرآباد و کبودجامه نیز سخن آمده‌است. 
 از این زمان به بعد استرآباد جای گرگان ( ) را به عنوان مهم‌ترین شهر ولایت گرفت و نفوذ عناصر مهم ترکمان در بخش شرقی ولایت نیز بیشتر شد. از این رو منطقه ناامنی بسیار زیادی متحمل شد که باعث تخریب لحظه به لحظهٔ آن شد؛ در سال ه‍.ق / ۱۵۱۰–۱۱ م. لشکر خود را به حرکت داد و فرماندار را از استرآباد بیرون کرد. در اواخر ه‍.ق/۱۷ م. استرآباد مرکز اصلی تمرکز قبیلهٔ ترکمان قاجار شامل قویونلو (گوسفندبانان) و دِوِلو (شتربانان) بود. هنگامی که قبیله قاجار در دهه‌های مغشوش قرن ۱۲ ه‍.ق/۱۸ م. در نتیجهٔ سقوط ، در حال یکپارچه‌سازی قدرتش بود، پایگاه آن در استرآباد قرار داشت. ، پدر در سال ه‍.ق/ م. فرماندار استرآباد و جرجان بود و تقریباً خود را در آنجا مستقل کرده بود. نخستین پادشاه سلسله نیز در استرآباد به دنیا آمد. استرآباد در زمان قاجاریه به دلیل سکونت تعداد زیادی در آن، دارالمؤمنین خوانده می‌شد. 
 در سال‌های نخستین که به استرآباد سفر کرد، هنوز دیوارها و برج‌های خشتی حدود ۴ مایل به دور شهر کشیده شده بود و شهر دارای پنج دروازه بود اما آنها نیازمند تعمیر بودند و برای غارتگران ترکمان مانعی ایجاد نمی‌کردند. اهمیت استرآباد به عنوان یکی از مراکز از تعداد قابل‌توجه و تکیه‌ها (۴۰)، حرم‌ها (۱۱) و مدارس علوم دینی (۸) آن مشخص بود. در زمان رضاشاه نام شهر از استرآباد به گرگان تغییر داده شد که نام قدیم ولایت و بود. استان گلستان در خرداد ماه سال ۱۳۷۶ به مرکزیت شهر گرگان تأسیس شد. 
 شهر گرگان در موقعیت جغرافیایی ۳۶ درجه و ۵۰ دقیقه عرض شمالی و ۵۴ درجه و ۲۵ دقیقه طول شرقی، در شمال و جنوب شرقی قرار دارد. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۷۶ متر است. گرگان از غرب با شهر ، از شرق با و از جنوب با شهرهای و همسایه است. 
 شهر گرگان آب و هوای معتدل دارد، هر چند در تابستان نسبتاً گرم و شرجی است. میانگین بیشینه دمای سالانه در گرگان ۲۲٫۹ درجهٔ سلسیوس و کمینهٔ آن ۱۲٫۷ درجهٔ سلسیوس است. سردترین ماه سال ژانویه و گرمترین آن ژوئیه است. میانگین بارش سالانه در شهر گرگان ۵۸۳٫۸ میلی‌متر است. میانگین بیشینه رطوبت نسبی ۸۵٪ و کمینه رطوبت نسبی ۵۳٪ است. باد در گرگان غالباً از غرب و جنوب‌غرب می‌وزد و میانگین سرعت آن ۲٫۴ نات است. شهر گرگان سالانه به‌طور میانگین ۱۴٫۴ روز یخبندان دارد. 
 های گرگان که اغلب در دامنه‌های جنوبی آن قرار دارند، ادامه گسل دریای خزر و بهشهر هستند. آخرین زلزلهٔ بزرگ گرگان در عصر صفویان بوده و ۵۲۰ سال است که زلزلهٔ بزرگی در گرگان رخ نداده‌است. اگر گسل گرگان تکان بخورد احتمال زلزلهٔ ۵ تا ۷ ریشتری وجود دارد که خسارات بسیاری در پی خواهد داشت. 
 در شهر گرگان اقوام متعددی زندگی می‌کنند. گرگانی‌ها، سادات استرآبادی، ، ، ، ترک‌ها ( و )، ، و مهاجرانی از دیگر استان‌های کشور همچون و از ساکنان گرگان هستند. در فاصله سال‌های ۱۳۰۹ تا ۱۳۱۱ شماری از قزاق‌ها از به ایران مهاجرت کرده و در ، و گرگان ساکن شدند و محل سکونتشان در هر سه شهر قزاق‌محله نام گرفت. برخی از قزاق‌ها در سال ۱۳۷۰ هنگام تشکیل کشور به آنجا برگشتند. بعضی ترکمن‌ها نیز در دهه‌های اخیر از شهرهای اطراف به گرگان مهاجرت کرده‌اند. در سال ۱۳۸۳ جمعیت ترکمن‌ها در گرگان ۲۵۱۹ نفر بود. 
مردم گرگان از نظر آداب و رسوم و سنن و بویژه زبان در پیوند با استان همجوار هستند. اگر بخواهیم دربارهٔ فرهنگ عامه شهر گرگان کار و بررسی کنیم ناگزیریم آن را با فرهنگ عامه ( یا ) در نظر بگیریم که نسخه اصلی آن در بوده و فرهنگ عامه گرگان یک برداشتی از فرهنگ طبرستان می‌باشد که در بخش‌هایی با فرهنگ خراسان آمیخته شده و اقوامی که به گرگان مهاجرت کرده‌اند مسلماً تأثیر و تأثراتی داشته‌اند، اما آن چیزی که غالب هست و در یک نگاه می‌شود دریافت اینست اکه کاملاً تحت تأثیر می‌باشد .
 مردم بومی شهرستان گرگان به چهار گویش ، ، و صحبت می‌کنند که سه گویش طبری گرگانی، گویش کتولی و گویش زیارتی زیرمجموعه می‌باشد و گویش فارسی گرگانی زیر مجموعه می‌باشد که تحت تأثیر زبان مازندرانی قرار دارد.
 
 
 
 گویش گرگانی را همان می‌داند. با خویشاوندی نزدیک دارد. 
 جغرافی‌دان قرن چهارم هجری در کتاب 
آورده‌است: لِسانٌ قومِس و جُرجان مُتَقارِبانِ یَستَمِعونَ اِلها یَقولونَ هاده و هاکِن و لهٌ حَلاوَةٌ و لِسانُ اَهلِ طبرستانَ مُقارِبٌ لَها الّی فی عَجَلِهِ یعنی زبان و بهم نزدیک است و می‌گویند هاده و هاکِن [«بِده» و «بِکُن»] و آن را حلاوتیست و زبان مردم بدانها نزدیک است تفاوت ندارد مگر در شتاب نیز را نزدیک به و دانسته و تصریح کرده‌است که هنوز هم در روستاهای اطراف گرگان گویشوران زندگی می‌کنند. هرچند که خود از دیدگاه تاریخی به همراه چند زبان دیگر، گویشی وابسته به (زبان پهلوی اشکانی) می‌باشد. نمونه‌هایی از گویش قدیم گرگانی در نوشتارهای فرقهٔ به‌جا مانده‌است. در سدهٔ دهم میلادی که منطقه گرگان از مراکز بازرگانی و فرهنگی منطقه شد نفوذ زبان فارسی به‌ویژه از سوی در گرگان افزایش یافت و در همین سده در شهر گرگان (نزدیک گنبد کاووس امروزی) جای را گرفت. استرآباد زبان گرگانی را حفظ کرد تا این‌که در دورهٔ بین سده‌های ۱۵ تا پیش از آغاز سدهٔ ۱۹ میلادی این زبان در این منطقه به‌طور کل منقرض شد و جای خود را در استرآباد و پیرامون نیز به فارسی و در بخشی از گنبد کاووس و به ترکمنی داد. 
گویش استرآبادی (گرگانی) در در فهرست آثار فرهنگی ناملموس کشور ثبت شد. 
 اکثریت شهر گرگان را تشکیل می‌دهند. ترکمن‌ها غالباً پیرو مذهب هستند. از اقلیت‌های مذهبی موجود در گرگان می‌توان به اشاره کرد. 
 طبق سرشماری ۱۳۹۵ شهر گرگان با جمعیت ۳۵۰٬۶۷۶ نفر شامل ۱۷۴٬۷۹۷ مرد و ۱۷۵٬۸۷۹ زن ۲۴امین شهر پرجمعیت ایران است. رشد جمعیت گرگان در بین سال‌های ۷۵ تا ۸۵ ۲٫۲ و در بین سال‌های ۸۵ تا ۹۰ ۲٫۸ درصد بوده‌است؛ از این منظر گرگان در بین شهرهای «با نرخ رشد جمعیت زیاد» در ایران طبقه‌بندی می‌شود. مهاجرت‌های درون‌استانی و برون‌استانی از دلایل افزایش جمعیت گرگان هستند. تراکم جمعیت در ۲۷۲ نفر در هر کیلومترمربع است. 
 جنگل با مساحت ۳۰۰ هکتار در جنوب و فاصله ۱۰ کیلومتری از مرکز شهر گرگان قرار دارد. سرسبزی، هوای مطبوع و وجود امکانات رفاهی این منطقه باعث شده گردشگران بسیاری به آن جذب شوند. این جنگل ۴۰ میلیون سال قدمت دارد و جزو است. ناهارخوران اقلیمی دارد. طبق منطقه جنگلی ناهارخوران با شیبی تند شروع می‌شود و پس از گذر کوتاهی از مسیر، یکنواخت می‌شود و تا پایان، ادامه می‌یابد. 
 با مساحت ۱۸۵ هکتار در مسیر جاده ناهارخوران در ۵ کیلومتری جنوب غربی شهر واقع شده‌است. وجود امکانات رفاهی، تنوع پوشش گیاهی و هوای خنک‌تر این پارک نسبت به شهر سبب شده که پارک جنگلی شاخص و یکی از ۷ کشور محسوب شود. 
 یا هزارچم یکی از قدیمی‌ترین مکان‌های تفریحی گرگان با مساحت ۳۰۰ تا ۲۵۰ هکتار است. این تپه قبلاً جنگل بوده و در آن بومی می‌روییده‌است؛ اما درختان آن در حال حاضر قطع شده و درختان جدیدی در آن کاشته شده‌اند. تپه هزارپیچ دارای سایت ورزشی است که از آن برای ورزش‌های سبک مانند و استفاده می‌شود. این تپه بر منظره شهر گرگان اشراف دارد و آن را بام گرگان نیز می‌نامند. سوگله یا سروگله نام‌های قدیمی آن بوده‌اند. 
 یکی از آثار بجا مانده از زمان است. این تپه در محدوده شهری و شمال غربی گرگان واقع شده و در سال ثبت ملی شده‌است. نقل است که یک بار یا چهار بار شتر گنج در قلعه‌خندان وجود دارد و این قلعه به راه دارد. در پی کاوش‌ها در این تپه ساختار آجری و تکه سفالی با قدمت ۵۰۰ سال کشف شده‌است. قرار بود نخستین سایت موزه تخصصی زمین‌شناسی کشور در تپه قلعه خندان راه‌اندازی شود که به سرانجام نرسید. 
 در سال به عنوان نخستین بافت تاریخی ایران و وسیع‌ترین بافت تاریخی در شمال کشور ثبت ملی شده‌است. این بافت ۱۶۲ هکتار مساحت دارد. این بافت شامل سه محله اصلی به نام‌های نعلبندان، سبزه‌مشهد و سبزه‌میدان است که هر محله دارای گذرهای فرعی‌تر از جمله محلات میخچه‌گران، سرچشمه، دوشنبه‌ای، شیرپشت، درب‌نو، شاهزاده قاسم و میرکریم و… است. این بافت دارای دو بخش اداری و مسکونی بوده که منازل موجود در بخش مسکونی عمدتاً متعلق به اواخر دوره قاجار و اوایل دوران پهلوی است. از خانه‌های تاریخی ارزشمند و موجود در این بافت می‌توان ، ، ، ، ، و را نام برد. 
 که متعلق به دورهٔ است، در محله درب‌نو در همین بافت قرار دارد. خانه شفیعی و خانه رضاقلی نژاد که اکنون به عنوان بوتیک هتل و رستوران و در غالب «مجموعه تاریخی فرهنگی سرای خان» به شکل زیبایی بازسازی شده‌اند، از مقاصد اصلی گردشگران در قلب بافت قدیم گرگان هستند.
 که در بافت تاریخی گرگان قرار دارد، یکی از شلوغ‌ترین بازارهای شهر است و زمانی بزرگ‌ترین بازار شمال کشور محسوب می‌شد. این بازار به‌روایتی همزمان با دورهٔ قدمت دارد. بخشی از آن در سال ۱۳۱۰ هنگام خیابان‌کشی خیابان امام تخریب شده‌است. 
 که بنای اولیهٔ آن متعلق به دروهٔ است، در کنار بازار اصلی شهر ( ) قرار دارد. این مسجد چندین بار در دوره‌های مختلف تعمیر و بازسازی شده و بیشترین بازسازی‌های آن در دورهٔ و و حال انجام شده‌است. درِ قدیمی منبت‌کاری شده، فرامین و سنگ‌نوشته‌های پادشاهان و از آثار تاریخی موجود در مسجد جامع گرگان هستند. 
 در سال به عنوان موزه سنگ قبر افتتاح شد. این موزه در بهمن با افزودن اشیاء باستانی تبدیل به موزه باستان‌شناسی شد و هم‌اکنون شامل سه بخش سنگ‌نوشته‌ها، باستان‌شناسی و مردم‌شناسی است. در موزه باستان‌شناسی گرگان آثار مربوط به دوره تا نگه‌داری می‌شود. 
 در افتتاح شد. بنای این کاخ در سال ۱۳۱۷ به دستور ساخته شده‌است و یکی از ۱۲ کاخ خانواده در ایران است. بنای کاخ‌موزه گرگان در ثبت ملی شده‌است. در طبقه همکف این می‌توان از مجسمه‌های ۳۰ تن از مشاهیر استان گلستان از قرن سوم تا کنون بازدید کرد. در طبقه اول نیز ۱۰۰ قلم از لوازم و اشیای دوره پهلوی و استراحتگاه خانواده پهلوی قرار دارد. کاخ موزه گرگان اولین موزه شمال، چهارمین موزه تخصصی باستان‌شناسی و بیست و چهارمین موزه کشور به‌شمار می‌آید. 
 موزه صنایع دستی گرگان واقع در در است. خانه امیرلطیفی متعلق به دورهٔ قاجار است و ثبت ملی نیز شده‌است؛ و هم‌اکنون در این موزه می‌توان از صنایع دستی ، ، و ، کارگاه‌های مسگری و کرسی خانه، خراطی و و و صنایع دستی و بازدید کرد. 
 در تبدیل به «موزه زن در دفاع مقدس» شد. این کاخ تنها اثر بجا مانده از دارالحکومه آقا محمدخان است و در بهمن ۱۳۸۳ ثبت ملی شده‌است. 
 از جمله مراکز اقامتی شهر گرگان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 
 از غذاهای محلی گرگان می‌توان ، ، ، و را نام برد. 
 (لوزی)، ، ، ، و از نان‌ها و شیرینی‌های سنتی شهر گرگان هستند. 
 گرگان از قدیم در حوزهٔ نمایش زبانزد بوده و نمایش‌ها تا پیش از ساخته شدن تئاتر شهر گرگان در اجرا می‌شد. تالار تئاتر شهر گرگان در با ظرفیت ۱۴۶ نفر در کنار تالار فخرالدین اسعد گرگانی افتتاح شد. 
 مقالهٔ اصلی: ساخت تالار فخرالدین اسعد گرگانی در سال آغاز شد و در توسط افتتاح شد.
کار ساخت این تالار ۴۵۰ نفره ۶ سال طول کشید و طراحی آن به گونه‌ای انجام شد که دومین سن استاندارد تالار کشور بعد از تهران در گرگان باشد. 
 شهر گرگان پیش از چهار سالن سینما داشت. اما پس از انقلاب چندین سال تنها دو سالن سینما وجود داشت و در حال حاضر ۶ سالن سینما دارد. 
 در سال در خیابان مولن‌روژ ( کنونی) ساخته شد. این سینما دو سالن با ظرفیت‌های ۳۹۵ و ۹۵ نفر دارد. نام پیشین این سینما مولن‌روژ بود. پس از مصادرهٔ اموال مالک سینما نام آن ابتدا به رسالت و سپس به عصر جدید تغییر داده شد. مالک این سینما و محمدرضا کاشفی مدیر آن است. 
 در سال در ساخته شد. این سینما دارای دو سالن با ظرفیت‌های ۳۴۸ و ۱۴۴ نفر است. سینما بهمن متعلق به حوزه هنری است و مدیریت آن را مرتضی یوسفی بر عهده دارد. 
 در سال در خیابان شالیکوبی ( کنونی) افتتاح شد. این سینما در جریان انقلاب ۱۳۵۷ به آتش کشیده شد و به‌مدت ۳۰ سال مخروبه بود. در سال ۱۳۸۷ در مکان سینما کاپری مجتمع فرهنگی ساخته شد که در طبقهٔ چهارم آن پردیس سینمایی کاپری با دو سالن و مجموعاً ظرفیت ۴۲۱ نفر قرار دارد. مالک این سینما محمدرضا نجفی و صفایی مدیر آن است. 
 که در خیابان کاخ ( کنونی) قرار داشت، به دلیل مقاومت نکردن مالک آن (رئیس اسبق ) در اواخر دهه ۶۰ تعطیل شد و ساختمانش در اختیار قرار گرفت. 
 گرگان دارای ۵ دانشگاه شامل دانشگاه‌های ، ، ، و است. مؤسسات آموزش عالی ، ، و نیز از دیگر مراکز آموزش عالی شهر گرگان هستند. 
 که در سال ه‍.خ تأسیس شده، از قدیمی‌ترین مدرسه‌های گرگان است. فعالیت این مدرسه در سال ۱۳۹۰ برای بازسازی متوقف شد و از مهر ۱۳۹۵ دوباره آغاز به‌کار کرد. افراد سرشناسی که در این مدرسه تحصیل کرده‌اند (پدر ورزش گرگان) (بنیانگذار ) و (نوازنده تار، نواساز و مدرس، محقق و مؤلف) هستند. 
 هم‌اکنون دارای ۸۰ هزار دانش‌آموز است که ۲۵٫۸ آنها در مدارس غیردولتی درس می‌خوانند. گرگان از حیث دانش‌آموزان مدارس غیردولتی رتبهٔ نخست را در و دارد. فضای آموزشی به ازای هر دانش‌آموز در گرگان ۰٫۷ مترمربع است. 
 که حوزهٔ علمیه‌ای متعلق به دورهٔ است، یکی از قدیمی‌ترین مدارس گرگان و ایران به‌شمار می‌آید. این مدرسه در سال ه‍.ق به‌دست ساخته شده‌است. مدرسه عمادیه تا دوران از سبک رایج آموزشی برای تعلیم و تربیت دانش‌پژوهان بهره می‌برد و هزینهٔ آن توسط متولی و موقوفات بسیار تأمین می‌شد. 
 از حوزه‌های علمیه موجود در شهر گرگان می‌توان به حوزه‌های علمیهٔ امام خمینی، دارالشفاء، محسنیه، امام صادق و رضویه و جامعة المصطفی العالمیة (اهل تسنن) اشاره کرد. 
 نخستین کتابخانه در گرگان به عصر (قرن ۱۱ ه‍.ق) بازمی‌گردد که کتابخانه حسین اردبیلی‌نژاد استرآبادی نام داشت. نخستین کتابخانهٔ عمومی گرگان در سال ۴۶–۱۳۴۵ فعالیت خود را با ۹۵۲ جلد کتاب آغاز کرد. این کتابخانه در سال ۱۳۵۸ به محل فعلی آن در منتقل شد و کتابخانه عمومی شماره یک گرگان نام گرفت. کتابخانه عمومی شماره یک گرگان در سال ۱۳۸۴ به کتابخانه میرفندرسکی تغییر نام داد. 
 در شهرستان گرگان ۷ کتابخانه عمومی و ۱۱ کتابخانهٔ مشارکتی وجود دارد. کتابخانه‌های میرداماد، میرفندرسکی، حافظ و بشارت از کتابخانه‌های عمومی گرگان هستند. 
 مرکز آموزشی درمانی ۵ آذر در سال تأسیس شد. این بیمارستان در حال حاضر ۴۰۰ تخت بستری داشته و بیش از ۸۰ پزشک متخصص و فوق تخصص در این مرکز مشغول به کارند. 
 بیمارستان دزیانی در سال با نام زایشگاه زنان و زایمان توسط محمود سیفی - وصی دزیانی - افتتاح شد و به واگذار شد. 
 بیمارستان فلسفی در سال توسط محمود و ابوالقاسم فلسفی با ۲۵ تخت تأسیس شد. هم‌اکنون تعداد تخت مصوب بیمارستان ۱۲۸ عدد است که ۱۰۰تای آن‌ها فعال است. 
 بیمارستان تخصصی کودکان طالقانی در سال با ۱۲۰ تخت تأسیس شد. این بیمارستان اصلی‌ترین مرکز ارجاع بیماران در رشته‌های مختلف تخصصی و فوق تخصصی کودکان و نوزادان در استان گلستان است. 
 این بیمارستان در سال با حضور رئیس‌جمهور با ۳۰۰ تخت افتتاح شد. هم‌اکنون بیمارستان شهید صیاد شیرازی دارای ۳۴۰ تخت فعال و بزرگترین مرکز آموزشی درمانی استان است. 
 در سال تأسیس شد؛ اما پیش از آن بلدیه در نزدیکی وجود داشت. پس از تشکیل شهرداری، به محل جدیدش منتقل شد و از سال نام آن با عنوان شهرداری فراگیر شد. 
 گرگان دارای سه است. شهرداری مرکزی در مرکز شهر گرگان، شهرداری منطقهٔ یک در خیابان مصطفی خمینی (کوی علی‌محمدی)، منطقهٔ دو در در بلوار قدس (خیابان چاله‌باغ) و منطقهٔ سه در خیابان رجایی واقع شده‌اند. 
 همچنین ببینید: گرگان با سه شهر جهان دارای پیوند خواهرخواندگی است.
 همچنین ببینید: ترافیک یکی از معضلات شهری در گرگان به حساب می‌آید و یکی از دلایل آن قرارگیری گرگان در مسیر مسافران است. جاده ناهارخوران از پرترددترین خیابان‌های گرگان است و به‌خصوص آخر هفته‌ها دچار ترافیک شدیدی می‌شود. ساختن ، تعریض معابر، احداث راه جایگزین برای بعضی مسیرها، یک‌طرفه کردن خیابان‌ها و… از اقداماتی است که برای کاهش ترافیک انجام داده یا قصد انجام آن را دارد. البته پروژه‌هایی مانند تقاطع‌های غیرهمسطح در دخانیات و گلشهر شکست خوردند و تأثیری در کاهش ترافیک نداشتند. 
 جمعیت کشور از سال تا دو برابر شده اما جمعیت استان گلستان و گرگان چهار برابر شده‌است. مهاجرت از دلایل این رشد ناگهانی جمعیت است که باعث شده در استان گلستان دو برابر متوسط کشور حاشیه‌نشینی وجود داشته باشد. مناطق اسلام‌آباد، قلعه حسن، کوی افسران و حد فاصل و کاشانی از مناطق حاشیه‌نشین گرگان هستند. سازه‌های نامناسب و غیراستاندارد، بیکاری، افزایش کودکان کار خیابانی، اعتیاد، خرید و فروش مواد، افزایش زنان بی‌سرپرست، افراد و ازدواج‌های بی‌هویت مشکلاتی هستند که حاشیه‌نشینی در پی دارد. 
 فاصله گرگان تا برخی از مناطق شهری ایران: 
 مقالهٔ اصلی: پروازهای داخلی فرودگاه گرگان ، ، ، ، ، و هستند. به‌صورت هفتگی پروازهای نیز دایر است. شرکت‌های هواپیمایی ، ، ، ، و پروازهای این فرودگاه را برعهده دارند. 
 مقالهٔ اصلی: ایستگاه راه‌آهن گرگان در در مسیر خط راه‌آهن بندرترکمن - گرگان افتتاح شد. عملیات اجرایی راه‌آهن گرگان - - در سال ۱۳۹۲ پایان یافت و در سال ۱۳۹۳ به شکل رسمی افتتاح شد. این مسیر بخشی از پروژه ریلی راه‌آهن گرگان – اینچه برون – – در سه کشور ، ترکمنستان و ایران است. طول این خط آهن حدود ۹۰۸ کیلومتر است که ۱۲۰ کیلومتر آن در قزاقستان، ۷۰۰ کیلومتر در ترکمنستان و ۸۸ کیلومتر در ایران قرار دارد. این راه‌آهن بر اثر دچار خرابی شده بود که بازسازی شد. 
قرار است راه‌آهن گرگان - مشهد در ۵ قطعه کارگاهی در مسیرهای گرگان، ، ، و به طول ۵۵۰ کیلومتر ساخته شود. 
 ترمینال گرگان در ، در حاشیهٔ شمال غربی شهر قرار دارد و بزرگترین ترمینال مسافرتی شمال ایران است. 
 طرح پرداخت الکترونیکی کرایه تاکسی در سال ۱۳۹۸ در گرگان اجرا شد. گرگان پس از دومین شهر اجراکنندهٔ این طرح در کشور است. طبق آخرین آمار در فروردین ۱۴۰۰، ۲ هزار و ۹۲۲ دستگاه تاکسی در سطح شهر گرگان در حال فعالیت هستند. 
 رادیو گرگان از سال فعالیت خود را با نام رادیو ارتش آغاز کرد. ساختمان اداری و مرکز تولید و پخش آن در ابتدا در اداره پست و تلگراف گرگان بود و فرستنده آن در کنونی قرار داشت. در سال تولید برنامه‌های رادیو گرگان از ۱ ساعت به ۲ ساعت (۱ ساعت فارسی و ۱ ساعت ) افزایش یافت. رادیو گرگان و رادیو ساری از سال تا از زیرمجموعه‌های مرکز رشت حساب می‌شدند و پس از به‌طور مستقل به فعالیت خود ادامه دادند. ساخت برنامه‌های تلویزیونی را از سال شروع کرد که آثار تولیدی محلی و همچنین به زبان ترکمنی آن از پخش می‌شد. صدا و سیمای مرکز گلستان در نیمه دوم سال افتتاح شد که در هفته ۳۶۰۰ دقیقه برنامه داشت. نیز در با ۲۶۰ دقیقه برنامه در روز راه‌اندازی شد. مجموعه ساختمانی و سیستم رادیویی کنونی این مرکز از ۱۳۶۹ مورد استفاده قرار گرفته و یکی از مدرن‌ترین و مجهزترین مراکز رادیویی ایران است. 
 از نخستین نشریهٔ گرگان اطلاعات موثقی در دست نیست اما به‌گفتهٔ سید محمدکاظم مداح، نخستین نشریه، بولتن یا بدون عنوان چاپخانه گرگان است که در سالگرد تأسیس چاپخانه ریحانی و ۲۴امین سالگرد مصادف با چاپ و توزیع شد. این نشریه در بین مدعوین از طبقات مختلف، شامل معاریف، بزرگان، ، رؤسای ادارات، نظامی و انتظامی که در جشن شرکت داشتند، پخش شد. «نامهٔ قابوس» یکی از نخستین نشریه‌های گرگان است که در سال توسط میرزا محمدعلی خان عبهری منتشر شد. در فاصله سالهای تا به‌علت پایان یافتن دولت و در نتیجه ایجاد فضای باز سیاسی مطبوعات مختلفی از جمله ندای گرگان ( ای به زبان فارسی و مربوط به در گرگان)، آذر گرگان (هفته‌نامه‌ای با روش سیاسی، اجتماعی و خبری)، پیام گرگان (هفته‌نامه دیگری با روش سیاسی، اجتماعی و خبری) و… به چاپ می‌رسیدند. پس از این فضای باز پایان یافت و مطبوعات رونق چندانی نداشتند. منوچهر نوازش یکی از فعال‌ترین چهره‌های مطبوعاتی در دوران پس از کودتا بود که هفته‌نامه «نهضت» را در در و هفته‌نامه «شمال ایران» را در در گرگان منتشر کرد. شمال ایران در قطع روزنامه و در ۴ و گاه ۸ صفحه منتشر می‌شد. این نشریه بعدها به علت نوشتن مقاله‌ای دربارهٔ تصاحب زمین توسط تیمسار مزین توقیف شد. پس از تا سال مطبوعاتی همچون ندای ترکمن، چکلش، ندای مستضعفین، فصل گرگان و… در گرگان فعالیت داشتند. از سال ۱۳۶۰ به علت ایجاد فضای جدید در کشور فعالیت فرهنگی رونقی نداشت و از این سال تا سال نشریات مستقلی برای گرگان و دشت منتشر نمی‌شد. البته «گرگان و دشت» ضمیمه‌ای از هفته‌نامه «اقتصاد خراسان» بود که نخستین شماره آن در ۴ صفحه در و آخرین شمارهٔ آن در همان سال منتشر شد. در سال با تصویب لایحهٔ تأسیس و روی کار آمدن فضای جدیدی ایجاد شد. در این سال‌ها نشریاتی همچون گلشن مهر، گرگان امروز، استرآباد، میرداماد و… منتشر شدند. از سال با روی کار آمدن به علت تفاوت دیدگاه با دولت پیشین فعالیت‌های مطبوعاتی کمرنگ شد و دوران پرتحرک مطبوعاتی ۸۴–۱۳۷۶ از تب و تاب افتاد.
{"title": "گرگان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&oldid=34998189", "language": "fa"}