، (Нивхгу диф) ، ، یا یک و کوچک متشکل از از دو یا سه زبان غیرقابل درک متقابل است که در بیرونی، حوضه رود (شاخه )، در امتداد پایین دست و در نیمه شمالی بدان سخن می‌گویند. «گیلیاک» اصطلاحی روسی است که برای اقوام منطقه به کار می‌رود و اصولاً با نیوخ در ادبیات غربی یکسان است.
 جمعیت مردم نیوخ در طول سدهٔ گذشته ثابت بوده‌است و در سال ۱۸۹۷، ۴٬۵۴۹ نفر و در سال ۱۹۸۹، ۴٬۶۷۳ نفر گزارش شده‌است. با این وجود، تعداد گویشوران نیوخ در میان این مردم از ۱۰۰٪ به ۲۳٫۳٪ در همین دوره کاهش یافت و در سرشماری ۱۹۸۹ فقط ۱۰۷۹ گویشور زبان اول باقی مانده بود. در سرشماری سال ۲۰۱۰ نیز فقط ۱۹۸ نیوخ را به عنوان زبان مادری خود معرفی کردند که کمتر از ۴ درصد از جمعیت قوم نیوخ بود. 
 نیانیوخ که نیای زبان‌های امروزی است، در سال ۲۰۱۶ توسط دانشمندان بازسازی شد. 
 نیوخ یک است. در استفاده از نیوخ درجه تنوع زیادی بسته به روستا، طایفه و حتی فرد گوینده، وجود دارد. گونه‌های نیوخ به‌طور سنتی در چهار خوشه جغرافیایی آمور پایین، ساخالین شمالی، ساخالین شرقی و ساخالین جنوبی دسته‌بندی می‌شوند. تفاوت واژگانی و واجی بین این گونه‌ها به اندازه‌ای زیاد است که متخصصان آن‌ها را به دو یا سه زبان تقسیم می‌کنند، اگرچه به دلیل تلاش برای احیای زبان در میان این جمعیت کوچک و ترس از عواقب تقسیم بیشتر، عمدتاً نیوخ به عنوان یک زبان معرفی می‌شود. گروزدوا (۱۹۹۸) نیوخ به دو زبان (شامل گونه‌های آمور پایین و ساخالین شمالی) و (شامل گونه‌های ساخالین شرقی و جنوبی) تقسیم کرد. فورتسکو (۲۰۱۶) نیز بیان می‌کند گونه‌های آمور، ساخالین شرقی و ساخالین جنوبی نسبت به یکدیگر قابل درک نیستند و هر یک را زبان جداگانه ای می‌خواند.
 همخوان‌های نیوخ بدین شرحند:
 این ۶ در نیوخ وجود دارند.
 نیوخ بیشتر به نوشته می‌شود و دارای ۴۶ حرف است که سه حرف Ё، Щ و Ь فقط در وام‌واژه‌های روسی یافت می‌شوند.
 به نظر می‌رسد تماس‌های زبانی فشرده‌ای با در طول دوره از تاریخ خود تجربه کرده‌اند و دارای اشتراکات زبانی بسیاری هستند. مشخص نیست که این موضوع تا چه اندازه بر زبان نیوخ تأثیر گذاشته‌است ولی زبان‌شناسان معتقدند که واژگان مشترک بین و نیوخ به دلیل است.
{"title": "زبان‌های نیوخ", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%86%DB%8C%D9%88%D8%AE&oldid=30793527", "language": "fa"}