یکی از بلند‌ترین رودخانه‌های است که از کوه‌های میان و در سرچشمه گرفته و بعد از پیوستن رودهای شهرچایی و قارانقو چایی و آیدوغموش و چندین رودخانه فصلی دیگر در شهر در و همچنین پس از پیوستن ، و به آن به می‌ریزد. قزل‌اوزن در جنوب در درون آب دریاچه به رودخانه بزرگ پیوسته و تشکیل رودخانه‌ای به نام می‌دهد.‌
 رود از مسیر غرب، شمال غرب و شمال می‌گذرد، که در بخش‌هایی با استانهای ، ، ، و حدود مرزی پدید آورده است که حاشیه این رود یادآور تمدن باستانی است که یکی از تمدن‌های آغاز هزارهٔ اول پیش از میلاد می باشد. 
 نامی است و از دو جزء و تشکیل شده‌است.
 به معنای سرخ میباشد و البته به معنی طلا و طلایی هم ذکر شده است. به‌طور کلی در زبان ترکی چهار کلمه آق، قرا، گوی و قزل صفت مطلق رنگهای سفید و سیاه و آبی و سرخ می‌باشند ولی معنی اصطلاحی آن‌ها متفاوت است. در زبان ترکی صفت بر موصوف مقدم است و هرگاه هر یک از صفت‌های آغ، قرا، گوی و قزل با اسماء عام و عادی بکار روند رنگ آن اسم را بیان می‌کند؛ ولی هرگاه هر یک از صفت‌های مذکور مفهوم اسم عام را تغییر داده و از آن اسم خاص و اعلام درک شود آنگاه صفت مزبور به معانی بزرگ، عظیم، ارزشمند، شکوهمند، نیرومند، شریف، مقدس و پر شمار بوده و اسم مزبور را متمایز می‌نماید. 
 به معنای دره است. برابر تحقیقات لهستانی، (Tadeusz Jan Kowalski) تادئوش یان کوالسکی، کلمه در ترکی قدیم بمعنی آب فراوان یا رود بکار می‌رفته‌است. 
 بنابر توضیحات فوق کلمه به معنی می‌باشد.
 خانم در صفحه ۷۲ از کتاب خود به نام ( : ‎) نام دره‌ای که این رودخانه از رشته کوه عبور می‌کند 
 بخشی از این رود که از تا قرار دارد نامیده می‌شود. نام را برای تمام این رود مقرر کرد ولی هنوز از سرچشمه تا به قزل اوزن نامیده می‌شود.
 توسط مورخ رومی Ammianus Marcellinus به نام آماردوس ذکر شده‌است که با نام قوم ارتباط دارد و در منابع اسلامی آن را نهرالابیض خوانده‌اند.
 این رودخانه از ارتفاعات استان کردستان (شهرهای سقز و دیواندره) سرچشمه گرفته و پس از عبور از منطقه افشار و جذب رودخانه‌های متعدد وارد جلگه زنگان شده و رودخانه‌های و را ضمیمه خود ساخته و به مسیر خود ادامه داده و در حدود وارد تنگه کوهستانی قافلانکوه شده و از کنار این کوهستان گذشته و نرسیده به شهر میانه رودخانه‌های ، و هشترود را که بالاخره به می‌پیوندند و از غرب به شرق جریان دارند ضمیمه خود ساخته و در محل در عرض جغرافیائی ۳۷ درجه و ۳۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۰۵ دقیقه طول شرقی بعد از روستای کوهبنان در شهرستان ، وارد شهرستان می‌شود. در حوزهٔ خلخال عمدهٔ رودهایی که جاری هستند پس از پیوستن به رودخانهٔ در محل دربند مشکول که حد شهرستان و کوثر می‌باشد؛ به رودخانهٔ قزل اوزن می‌پیوندند. از مهم‌ترین رودخانه‌هایی که جزء شعبات محسوب می‌گردند، رودخانه‌های نورعلی رود، دختربین رود، کالار رود، چلنبر رود و و همچنین رودخانهٔ مهم شاهرود است که پس از طی مسیر در بخش شاهرود شهرستان خلخال و خروج از حوزهٔ شهرستان خلخال در محل روستای سرخ‌آباد واقع در شهرستان استان به قزل اوزن می‌پیوندد. آب دریافتی رودخانهٔ قزل اوزن از حوزهٔ شهرستان خلخال در حدود ۵۰۰ میلیون متر مکعب در سال تخمین زده شده‌است
. پس از خروج از شهرستان خلخال مسیر قزل اوزن در دلتای طارم استان زنجان پس از سیراب نمودن باغات زیتون و شالیزارهای برنج در محل شهرستان در استان با رودخانهٔ قزوین تلاقی یافته و را شکل می‌دهند.
{"title": "قزل‌اوزن", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%82%D8%B2%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%88%D8%B2%D9%86&oldid=35042229", "language": "fa"}