، نام یکی از بخش‌های چهارگانه که در حوزه جنوب و جنوب شرقی دشت شهر کنونی قرار داشته و به خاطر و معروف بوده‌است. نام دیگر این ناحیه، تکاب (تک‌آب) است و گروهی از عالمان، محدثان و ادیبان از آنجا برخواسته‌اند. ، زادگاه از توابع ربع شامات بوده‌است.
 واژه شامات، واژه‌ای عربی است که جمع شامَة است. شامه؛ خال بدن، اثر و نشان سیاه بر روی زمین؛ لکه‌های ماه و چون اینها را گویند دهخدا، همچنین به نقل از و ، شامات را جمع «شامه» و به معنی «خال‌های زیبایی» آورده و به نقل از «انساب» ، شاماتی را منسوب به شامات، یکی از ارباع (ربع‌های) نیشابور، ضبط کرده‌است. یاقوت حموی در وجه تسمیه ربع شامات نوشته‌است هنگامی که از این ناحیه می‌گذشت چون منطقه (احتمالاً بخشی از آن) را بایر و بدون‌کشت دید گفت: «ما هذه الشامات؟» (این خال‌های زیبایی چیست؟). از آن پس، این منطقه، شامات نامیده شد. 
 شامات، نام یکی از رَبع (بخش)های چهارگانه نیشابور قدیم است. که از چهار سو، شهر نیشابور را در میان گرفته بودند و آن‌ها عبارتند از: شامات، ، ، . ربع‌ها نیشابور، از مرکز شهر (مسجد جامع)، در جهت صحرا و کوه، به چهار طرف، تا انتهای حدود و مرزهای ولایت (شهرستان) کشیده می‌شد. آنچه پیوسته به شهر بود « » و آنچه در صحرا و کوه بود «ربع» نامیده می‌شد. 
 طول ربع شامات، از مسجد جامع بود تا حدود (= پُشت، بُست، ترشیز، کاشمر کنونی) و عرض آن، از مرز تا کشیده می‌شد. طول این ناحیه، شانزده فرسنگ و عرض، آن چارده فرسنگ بود و بیش از سیصد روستا را در خود، جای داده بود. و راه به و ، از سمت ، از این ربع می‌گذشت. 
 ، شامات را بخشی پهناور با روستاهای نیکو و پُر از کشتزار توصیف نموده و یادآور شده‌است که آن را تک آب نیز می‌نامند؛ زیرا پایین‌ترین روستاها است و آب‌ها به سویش روان هستند، پایان کاریزها بدان سوی است و به این خاطر، در همه قصبه (شهرستان) مشهور است. همچنین در تاریخ الحاکم، از چند وادی (کاریز) نام برده شده که یکی از آنها «وادی شامات» است. به گفته مقدسی؛ این ربع، شهرکی ندارد، میوه بسیار نیز ندارد و همه کشتزار است. 
 در نوشته‌است که گروهی از عالمان، محدثان و ادیبان از ربع شامات برخواسته‌اند و شرح حال محدثی به نام جعفر بن محمد بن عبدالرحمن شاماتی نیشابوری (متوفی ۳۹۲هجری) را یادکرده است. در تاریخ نیشابور الحاکم نیز نام سه تن آمده‌است که منسوب به شامات می‌باشند: عمرو بن بشر (ابوحفص شاماتی نیشابوری)، محمد بن حامد بن محمود القطان (ابوالعباس شاماتی نیشابوری) و محمد بن عبدالله بن بالویه (ابوجعفر شاماتی نیشابوری). شیخ فریدالدین عطار نیشابوری، زاده از توابع ربع شامات، سرشناس‌ترین مشاهیر این ربع است.
{"title": "شامات (ربع)", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_(%D8%B1%D8%A8%D8%B9)&oldid=34577478", "language": "fa"}