(به : ) یا (به : ) یک از شاخه است که از ریشه گرفته‌است. این زبان تنها زبان رسمی ، ، ، ، ، و و یکی از کشور ، و است. از یک فرد یا ملت پرتغالی‌زبان به عنوان « » یا « » ( ) یاد می‌شود. حضور و زبان‌های کریول بر پایه آن نیز به عنوان نتیجه گسترش در زمان ، در سراسر جهان یافت می‌شوند. پرتغالی زبانی از شاخه است که از چندین گویش در پادشاهی قرون وسطایی و تکامل یافته و دارای واژگان و واج‌شناسی قابل توجهی از است. 
 پرتغالی با داشتن تقریباً ۲۱۵ تا ۲۲۰ میلیون گویشور بومی و ۵۰ میلیون نفر گویشور زبان دوم، در کل تقریباً توسط ۲۷۰ میلیون نفر صحبت می‌شود. این زبان از نظر شمار گویشوران بومی به عنوان سومین زبان اروپایی و در کل به‌شمار می‌رود. پرتغالی متداول‌ترین زبان در و تمام ، دومین زبان پر گویشور در پس از و یکی از ۱۰ زبان پرکاربرد در است. این زبان همچنین در ، ، ، ، و (یک سازمان بین‌المللی متشکل از همه ملت‌های پرتغالی‌زبان جهان) رسمی است. یک پژوهش جامع دانشگاهی در سال ۱۹۹۷، پرتغالی، به ویژه آن را به عنوان یکی از ۱۰ زبان تأثیر‌گذار در جهان قرار داد. 
 با اینکه پرتغالی زبان گسترش یافته از پرتغال است اما با توجه به جمعیت کشورهای دیگر پرتغالی‌زبان از جمله برزیل و موزامبیک، بیشتر پرتغالی‌زبان‌ها خارج از کشور پرتغال هستند و فقط ۵٪ از آن‌ها در پرتغال زندگی می‌کنند.
 واژه پرتغال از نام - شهر (Portus Cale) آمده‌است. امروزی در دهانه رود در شمال پرتغال در مکان آن قرار دارد. نام شهر از ترکیب واژه لاتین به معنای و واژه آمده که ریشه آن ناشناخته است. یک توضیح اصلی این است که کاله نام دیگر مردم بود که به نام‌های کالائیسی، گالائیسی یا گالائیسیا نیز شناخته می‌شدند و در شمال غرب ایبری ساکن بودند. نام‌های و ریشه نام‌های در (ویلا نوا د گایا) و هستند. برخی از پژوهشگران فرانسوی نیز معتقدند ممکن است پرتغال از به معنای «بندر گال‌ها یا سلت‌ها» آمده باشد. 
 نویسنده اسپانیایی زمانی پرتغالی را «زبان شیرین و دلپذیر» می‌خواند و شاعر برزیلی نیز آن را به عنوان («واپسین گل ، بی‌تکلف و زیبا») توصیف می‌کرد. به افتخار ، یکی از بزرگ‌ترین چهره‌های ادبی پرتغالی و نویسنده شعر حماسی « »، به پرتغالی «زبان کاموئش» نیز گفته می‌شود.
 مقالهٔ اصلی: هنگامی که در سال ۲۱۶ پیش از میلاد به رسیدند، را که از آن همه زبان‌های رومی ریشه گرفته‌اند، با خود بدانجا آوردند. این زبان توسط سربازان رومی، شهرک‌نشینان و بازرگانان که شهرهایشان را بیشتر در نزدیکی شهرهای تمدن‌های پیشین (مدت‌ها پیش از ورود رومیان تأسیس شده بود) ساخته بودند، گسترش یافت. به همین دلیل، این زبان یک زیرلایه از فرهنگ‌های اروپای اطلسی و را در خود داراست. 
 میان سال‌های ۴۰۹ و ۷۱۱ میلادی، با فروپاشی در ، شبه‌جزیره ایبری توسط در فتح شد. اشغالگران ، که عمدتاً ، و بودند، به سرعت فرهنگ رومی پسین و گویش‌های شبه‌جزیره را پذیرفتند و طی ۳۰۰ سال آینده کاملاً در جمعیت محلی ادغام شدند. به همین دلیل در فرهنگ واژگان پرتغالی واژگان ژرمنی بسیاری نیز یافت می‌شوند. پس از حمله در سال ۷۱۱، به زبان اداری و رایج در مناطق فتح‌شده تبدیل شد، اما بیشتر جمعیت مسیحی باقی‌مانده همچنان به زبانی معروف به سخن می‌گفتند که تا سه قرن بیشتر در باقی ماند. پرتغالی همانند سایر زبان‌های لاتین نو و اروپایی، شمار قابل توجهی واژه را از گرفته‌است، که عمدتاً شامل اصطلاحات فنی و علمی می‌شوند. این وام‌گیری از طریق لاتین و سپس در دوران قرون وسطی و رنسانس اتفاق افتاده‌است.
 پرتغالی از زبانی قرون وسطایی که امروزه توسط زبان‌شناسان به ، پرتغالی باستان یا گالیسی باستان نامیده می‌شود، تکامل یافت. این زبان، زبان پادشاهی قرون وسطایی و بوده‌است. 
 در اسناد اداری لاتین سده ۹ واژگان و عبارات گالیسی-پرتغالی برای نخستین بار ثبت می‌شوند. این دوره به عنوان نیاپرتغالی شناخته می‌شود و از سده نهم تا سده دوازدهم و استقلال از پادشاهی لئون، که تا آن زمان بر سلطنت کرده بود، ادامه داشت.
 در نخستین بخش دوره (از قرن ۱۲ تا ۱۴)، این زبان به‌طور فزاینده‌ای در اسناد و سایر گونه‌های نوشتاری استفاده می‌شد. این زبان، همانند و شعر در فرانسه، برای مدتی زبان در مسیحی بود. حروف و اکسیتان که در نوشتار کلاسیک آن استفاده می‌شد، توسط نویسندگان پرتغالی، احتمالاً ، راهبی ، که در سال ۱۰۴۷ اسقف در پرتغال شد، بدین زبان وارد شد و با استفاده از هنجارهای نوشتاری کلاسیک اکسیتان در مدرنیزه کردن پرتغالی نقش اصلی را داشت. پرتغال در سال ۱۱۳۹، در زمان پادشاهی به پادشاهی مستقلی تبدیل شد. در سال ۱۲۹۰، پادشاه نخستین دانشگاه پرتغال را در لیسبون ایجاد کرد ( ، که بعداً به نقل مکان کرد) و فرمانی صادر کرد که پرتغالی «زبان مشترک» نامیده شود و به‌طور رسمی مورد استفاده قرار گیرد.
 در دوره دوم پرتغالی باستان، در قرن ۱۵ و ۱۶، با ، این زبان به بسیاری از مناطق آفریقا، آسیا و قاره آمریکا منتقل شد. در اواسط قرن شانزدهم، پرتغالی به در آسیا و آفریقا تبدیل شده بود که نه تنها برای اداره مپستعمره‌ها و تجارت بلکه برای برقراری ارتباط میان مقامات محلی و اروپایی‌ها از هر ملیت دیگری نیز استفاده می‌شد.
 ازدواج میان پرتغالی‌ها و مردم محلی و ارتباط آن با تلاش‌های به گسترش این زبان کمک کرد و منجر به شکل‌گیری زبان‌های مانند (از واژه ، «مسیحی») در بسیاری از مناطق آسیا شد. کریستانگ تا قرن نوزدهم در مناطقی از آسیا رواج داشت. برخی از جوامع مسیحی پرتغالی‌زبان در ، ، و حتی پس از جدا شدن از پرتغال زبان خود را حفظ کردند.
 پایان دوره پرتغالی باستان با انتشار از در سال ۱۵۱۶ انجام شد. پرتغالی نوین، که از قرن ۱۶ تا به امروز ادامه دارد، به دلیل با افزایش وام‌واژگان و همراه است که زبان را بیش از پیش غنی کردند. بیشتر پرتغالی‌های باسواد نیز به لاتین تسلط داشتند و بدین ترتیب به راحتی واژگان لاتین را در نوشتار و سرانجام گفتار پرتغالی وارد می‌کردند. 
 در مارس ۲۰۰۶، در برزیل، بزرگ‌ترین شهر پرتغالی‌زبان جهان، تأسیس شد. این موزه نخستین نمونه از این نوع در جهان است. در سال ۲۰۱۵ موزه به‌طور نسبی در آتش‌سوزی تخریب شد اما در سال ۲۰۲۰ بازسازی و بازگشایی شد.
 پرتغالی زبان مادری اکثریت قریب به اتفاق مردم پرتغال، برزیل و سائو تومه و پرنسیپ (۹۵٪) است. تقریباً ۸۵٪ از جمعیت شهری آنگولا به پرتغالی مسلط و احتمالاً ۷۵٪ از آن‌ها گویشور بومی این زبان هستند. این نرخ در حومه شهرها کمتر است. بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۷، بیش از ۵۰٪ جمعیت موزامبیک گویشور بومی زبان پرتغالی هستند و ۷۰٪ بدان مسلط هستند. پرتغالی همچنین زبان مادری ۳۰٪ از جمعیت گینه بیسائو است و گونه‌ای کریول بر پایه آن نیز در همه کشور قابل درک است. هیچ اطلاعاتی برای کیپ ورد در دسترس نیست، اما تقریباً همه جمعیت دوزبانه هستند و آن‌هایی که تک‌زبانه هستند نیز به زبان سخن می‌گویند که بر پایه پرتغالی است. پرتغالی در قانون اساسی به عنوان یکی از زبان‌های رایج در جوامع کشور ذکر شده‌است و هیئت زبان کشور باید برای ارتقای آن بکوشند و احترام به آن را تضمین کنند. 
 جوامع مهاجر پرتغالی‌زبان بزرگی نیز در بسیاری از کشورها از جمله (۱۵٫۴٪)، ، (۴۰۰٬۲۷۵ نفر در سرشماری سال ۲۰۰۶)، (۹۰۰٬۰۰۰ نفر)، (۴۰۰٬۰۰۰ نفر)، ، (حدود ۴–۵٪ از مردم، عمدتاً پناهندگان آنگولایی در شمال کشور)، (۱۰/۷٪ یا ۶۳۶٬۰۰۰ نفر)، (۰٫۶٪ یا ۱۲۰۰۰ نفر)، (۱۹۶۰۰۰ تبعه در سال ۲۰۰۸)، (۵۵۴٬۰۰۰) و ایالات متحده (۰٫۳۵٪ از جمعیت یا ۱٬۲۲۸٬۱۲۶ گویشور طبق نظرسنجی سال ۲۰۰۷) حضور دارند.
 در برخی از مناطق پیشین، یعنی و ، هنوز هم حدود ۱۰٬۰۰۰ نفر به این زبان صحبت می‌کنند. در سال ۲۰۱۴، حدود ۱٬۵۰۰ دانش‌آموز در گوآ در حال یادگیری زبان پرتغالی بودند. 
 (به پرتغالی ، با نام اختصاری CPLP) شامل هشت کشور مستقل است که پرتغالی را به عنوان پذیرفته‌اند: ، ، ، ، ، ، ، و .
 در ژوئن ۲۰۱۰ درخواست رسمی برای عضویت کامل در CPLP را ارائه داد، وضعیتی که فقط به کشورهایی با زبان رسمی پرتغالی داده می‌شود. در سال ۲۰۱۱، پرتغالی سومین زبان رسمی آن پس از و شد و بدین ترتیب در ژوئیه ۲۰۱۴، این کشور به عنوان عضوی از CPLP پذیرفته شد. 
 پرتغالی همچنین یکی از زبان‌های رسمی منطقه ویژه اداری ماکائو در جمهوری خلق چین (در کنار ) و چندین سازمان بین‌المللی، از جمله ، ، ، ، ، ، و است. 
 بر اساس برآورد در سال ۲۰۱۸، جمعیت کشورهای پرتغالی‌زبان به شرح زیر است:
 جمعیت کل منطقه در ژوئیه ۲۰۱۷ حدود ۲۷۹ میلیون نفر برآورد شد. این تعداد پرتغالی‌زبان را شامل نمی‌شود، که تقریباً ۱۰ میلیون نفر تخمین زده شده‌اند (از جمله ۴٫۵ میلیون پرتغالی، ۳ میلیون برزیلی و نیم میلیون کیپ وردی در کنار سایرین)؛ هرچند به دست آوردن شمار دقیق رسمی پرتغالی‌زبان‌های دور از وطن دشوار است زیرا بخش بزرگی از آن‌ها در کشورهای خارج از قلمرو پرتغالی‌زبان زاده شده‌اند یا فرزند مهاجران هستند و ممکن است فقط مقدار اندکی به زبان تسلط داشته باشند.
 پرتغالی یک درس اجباری در برنامه درسی مدارس است. سایر کشورهایی که پرتغالی معمولاً در مدارس آن‌ها آموزش داده می‌شود یا درس اختیاری است عبارتند از ، ، ، ، ، ، ، و . در سال ۲۰۱۷، پروژه‌ای برای معرفی پرتغالی به عنوان یک درس آموزشی در مدارس آغاز شد. همچنین، طبق گفته وزیر امور خارجه پرتغال، این زبان تا سال ۲۰۲۰ بخشی از برنامه درسی مدارس ۳۲ کشور خواهد بود. در کشورهای ذکر شده زیر، پرتغالی توسط اقلیتی به دلیل گذشته استعماری پرتغال یا به عنوان در مناطق مرزی و چندزبانه، مانند مرز بین برزیل و اروگوئه و همچنین آنگولا و نامیبیا رایج است. در ، به دلیل استعمار پرتغالی‌ها، هنوز جامعه‌ای متشکل از هزاران کریول‌زبان پرتغالی وجود دارد.
 بر اساس تخمین‌های ، پرتغالی دارای بیشترین سرعت رشد در میان پس از است و طبق داده‌های روزنامه از یونسکو، این زبان دارای بیشترین توانایی در تبدیل شدن به عنوان یک زبان بین‌المللی در و است. پرتغالی یک زبان جهانی است که به‌طور رسمی در پنج قاره صحبت می‌شود و میلیون‌ها نفر در سراسر جهان نیز آن را به عنوان زبان دوم صحبت می‌کنند.
 از سال ۱۹۹۱، زمانی که برزیل با سایر کشورهای آمریکای جنوبی، برای نمونه آرژانتین، اروگوئه و پاراگوئه، وارد جامعه اقتصادی شد، پرتغالی یا در مدارس این کشورهای آمریکای جنوبی به عنوان درسی اجباری یا اختیاری آموزش داده می‌شود.
 اگرچه در اوایل قرن بیست و یکم با از بازگشت ماکائو به چین و کاهش مهاجرت برزیلی‌ها به ژاپن، استفاده از پرتغالی در آسیا رو به زوال بود، این زبان به دلیل افزایش روابط دیپلماتیک و تجاری با کشورهای پرتغالی‌زبان در جهان (برزیل، آنگولا، موزامبیک و غیره) در حال تبدیل شدن به زبان کاربردی در آنجا است. 
 پرتغالی به شاخه از تعلق دارد و با اعضای زیر از این گروه ارتباط ویژه‌ای دارد:
 
 
 پرتغالی و سایر زبان‌های رومی (همچون و ) برای یکدیگر نسبتاً قابل درک هستند و از لحاظ واژگان و دستور زبان شباهت‌های بسیاری دارند. پرتغالی‌زبانان معمولاً پیش از دستیابی به درک قوی در آن زبان‌ها، و بالعکس، نیاز به مقداری آموزش دارند. با این حال، پرتغالی و گالیسی به‌طور کامل برای هم قابل فهم و اسپانیایی نیز به‌طور قابل توجهی با پرتغالی دارای فهم متقابل است، به ویژه برای گویشوران پرتغالی. در واقع، گویشوران باسواد پرتغالی و اسپانیایی می‌توانند معمولاً هر نوع گفتگویی را با هم به زبان مادری خود داشته باشند و واقعاً یکدیگر را درک کنند. با وجود اینکه پرتغالی موجودی واجی بیشتری نسبت به اسپانیایی دارد، به دلیل رابطه ژنتیکی و تاریخ مشترک، تماس تاریخی بین گویشوران و تأثیر متقابل، ویژگی‌های مشترک منطقه‌ای و همچنین شباهت واژگانی، ساختاری و دستوری (۸۹٪) این دو زبان برای یکدیگر نسبتاً قابل درکند. 
 پرتغالی فراوانی را به بسیاری از زبان‌ها، از جمله ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و فارسی، وارد کرده‌است.
 از آنجا که احتمالاً نخستین کسانی بودند که را در اروپا معرفی کردند، در چندین نوین این میوه به نام آن‌ها نامگذاری شده‌است. برخی از نمونه‌ها آلبانیایی، و بوسنیایی портокал بلغاری πορτοκάλι یونانی مقدونی، پرتقال فارسی و رومانیایی. در زبان‌های دیگر، همانند البرتقال عربی ფორთოხალი گرجی ترکی و نیز نام پرتقال ریشه در پرتغال دارد همچنین، در گویش‌های ایتالیایی جنوبی (برای نمونه )، پرتقال یا ، به معنای «پرتغالی» است، در حالی که در پرتقال نام دارد.
 واج‌شناسی پرتغالی مانند زبان‌های (به ویژه گویش کبکی)، ، ، و است و در این زمینه با واج‌شناسی که مشابه گویش‌های و است، متفاوت است. برخی واج‌شناسی پرتغالی را ترکیبی از ، (برای نمونه ) و (به ویژه )، اما با زیرلایه عمیق‌تر، توصیف می‌کنند. 
 در پرتغالی حداکثر ۹ واکه دهانی، ۲ نیمه‌واکه و ۲۱ همخوان وجود دارد. گرچه برخی از گونه‌ها واج‌های کمتری دارند. پنج نیز در این زبان وجود دارند که برخی از زبان‌شناسان آن‌ها را واکه‌های دهانی می‌دانند.
 در زیر نمودارهای واکه‌های پرتغالی لیسبون (پرتغال) و سائو پائولو (برزیل) آمده‌است:
 
		 
		 
 گویش‌های پرتغالی به‌طور کلی به چهار گروه پرتغالی (اروپایی)، برزیلی، آفریقایی و آسیایی تقسیم می‌شوند. برخی از ویژگی‌ها و صداهای موجود در بسیاری از گویش‌های برزیلی مختص آمریکای جنوبی است و در اروپا یافت نمی‌شود. همین امر در گویش‌های سائوتومه‌ای، موزامبیکی، گینه بیسائویی، آنگولایی و کیپ وردی نیز رخ می‌دهد و آن‌ها دارای ویژگی‌هایی منحصر به آفریقا هستند. برخی پژوهشگران تفاوت میان پرتغالی و برزیلی را در حد تفاوت و دانسته‌اند. دلیل عمده این تفاوت‌ها به پیش‌زمینه غیراروپایی شمار زیادی از گویشوران این زبان بازمی‌گردد که واژه‌ها و اصطلاحات بومی خود را به زبان جدید نیز وارد کرده‌اند. تفاوت این دو گویش در نگارش، تلفظ، و حتی در دستور دیده می‌شود.
 پرتغالی معیار یا پرتغالی است که خود دارای دو گونه متمایز پرتغالی و برزیلی است. در این میان پرتغالی پرتغال دارای دو نوع تلفظ و و پرتغالی برزیل دارای دو نوع و است و گویش این چهار شهر تاثیرگذارترین گویش‌های پرتغالی هستند. در مستعمره‌های پیشین پرتغال در آفریقا، پرتغالی معیار اروپایی ترجیح داده می‌شود.
 چند نمونه از واژگان متفاوت در پرتغالی پرتغال، برزیل و آنگولا در زیر آورده شده‌است:
 فعل یک جنبه قابل توجه در دستور زبان پرتغالی است. از نظر صرفی، پرتغالی نسبت به سایر بیشتری را از لاتین کلاسیک حفظ کرده‌است. پرتغالی و اسپانیایی دستور زبان بسیار مشابهی دارند. پرتغالی همچنین دارای نوآوری‌های دستوری است که در دیگر زبان‌های رومی (به جز گالیسی و فالا) یافت نمی‌شود:
 
 
 
 الفبای پرتغالی بر پایه است که در آن از ، ، ، و برای نشان دادن تشدید، درازای واکه، خیشومی‌شدگی و سایر تغییرات صوتی استفاده می‌شود. نیز در گذشته در این دستور خط کاربرد داشت که طی قراردادی در سال ۱۹۹۰ حذف شد. هجی واژگان پرتغالی بسیار واجی است و میان گفتار و نوشتار اختلاف اندکی وجود دارد. الفبای پرتغالی ۲۶ حرف دارد:
{"title": "زبان پرتغالی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84%DB%8C&oldid=34784137", "language": "fa"}