زبان باستان در منطقهٔ جنوبی (بخشی از عراق کنونی) بود.
 زبان سومری بوده‌است، بدین معنی که با هیچ زبان دیگری بستگی یا هم‌ریشگی ندارد .
 سومری از هزارهٔ چهارم پیش از میلاد به عنوان به‌کار می‌رفت تا این‌که در اوایل هزارهٔ دوم پ.م. رفته‌رفته که از خانواده است، به عنوان زبان گفتاری جانشین آن شد. از نظر گونه شناختی این زبان با فرق دارد.
 با این حال استفاده از سومری برای نوشتار (امور تشریفاتی و مذهبی) تا سدهٔ نخست پ.م. ادامه یافت. از آن پس تا سدهٔ ۱۹ میلادی و کشف رمز به دست زبانشناسان و دانشمندان غربی این زبان و یادگار آن به دست فراموشی سپرده شد. روابط دستوری در این زبان با «وند»هایی که به فعل اضافه می‌شوند تعیین می‌گردد و قیدها نیز به صورت « » در جمله می‌آیند. این پی‌بست‌ها به وسیلهٔ پیشوندهای متصل به فعل ارجاع داده می‌شوند. همچنین روابط دستوری در این زبان، (ارگاتیو) و گسسته است و از این جهت، در ساختارهای کنایی بهترین بازدهی را دارد و در ساختارهای فاعلی- مفعولی بازدهی کمتری دارد .
 سومری امروزه یک زبان ایزوله محسوب می‌شود . سومری است و از زمان رمزگشایی آن موضوع وابستگی زبان سومری به طیف گسترده‌ای از و غیرپیوندی دیگر بسیار بحث‌برانگیز بوده‌است؛ ولی به‌طورکلی پذیرفته شده‌است که زبانی جدا از دیگر زبان‌ها بوده‌است. سومری، به‌عنوان کهن‌ترین ، اعتبار ویژه‌ای دارد و به همین دلیل گاهی یک پیش‌زمینهٔ ملی و ناسیونالیستی و لذت اثبات دارد که به‌دلیل اثبات‌ناپذیری تقریباً درمیان زبان‌شناسان هیچ پشتوانه‌ای ندارد . برخی از خانواده زبان‌هایی که جهت خویشاوندی با سومری تاکنون مطرح شده‌اند:
 
 
 
 
 
 
 
 همچنین پیشنهاد شده که سومری از اواخر دوران ریشه گرفته‌است. 
 فرضیهٔ گسترده‌تری نیز وجود دارد که یک زبان پیش از سومری در میان‌رودان وجود داشته و برروی سومری تأثیرگذار بوده‌است. 
 کلید خواندن از به دست آمد، یک سنگ‌نبشته سه‌زبانه میخی که به زبان‌های ، ، و نوشته شده‌است. (به شیوه‌ای مشابه، کلید فهم از دوزبانه و رونوشت [یا آوانوشت؟] در 1882 میلادی به دست آمد.)
 آغاز کتیبه انتمنای لاگاش 
 خود جمله‌ها:
 
 
 ترجمه: 
 I.1-7: پادشاه تمام سرزمین‌ها، پدر همه خدایان، با فرمان استوار خویش، مرز بین نینگیرسو و شارا را ثابت نمود.
 ۸–۱۲:مسلیم شاه کیش، به دستور ایشتاران، این زمین را اندازه می‌گیرد و یک سنگ (مرز) در اینجا بنا می‌کند.
 ۱۳–۱۷:اوش، فرمانروای اوما، مغرورانه عمل کرد.
 ۱۸–۱۹:او از سنگ (مرز) تجاوز کرد
 ۲۰–۲۱:و به سمت دشت لاگاش رژه رفتند.
 ۲۲–۲۷:نینگیرسو، جنگجوی انلیل، در دستور عادلانه خود، با اوما جنگ کرد.
 ۲۸–۲۹:به دستور انلیل او میدان نبرد خویش را به بیشتر از این گسترش داد.
 ۳۰–۳۱:و انباشته شد تپه‌های تدفین برای این در دشت
 ۳۲–۴۲:اناتوم فرمانده لاگاش، عموی انتمنا، فرمانده لاگاش، مرز را با انکاله ثابت کرد، فرمانده اوما.
 II.1-3a:کانال (مرز) را از کانال نن به گودنا گسترش داد.
 3b: و ۱۲۹۰ متر از از جبهه نیگورسو به سمت اوما رفت.
 3c:و آن را به عنوان یک منطقه بی صاحب بنیان گذاشت.
 ۴–۵:در کانال او سنگ (مرز جدید) محاط کرد.
 ۶–۸:او تعمیر کرد سنگ (مرز) را در مسیلیم.
 ۹–۱۰:او از دشت اوما رد نشد.
 ۱۱–۱۸:در کناره نینگیرسو او، او زیارتگاهی برای انلی ساخت، یک زیارتگاه نینهورساگ، یک زیارگاه نینگیرسو و یک زیارتگاه اوت.
 فهرست برخی از واژه‌های سومری :
 
 
 
 
 
 
 
 مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، « »، ویکی‌پدیای انگلیسی، . (بازیابی در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۸).
{"title": "زبان سومری", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%88%D9%85%D8%B1%DB%8C&oldid=34833097", "language": "fa"}