، ، ، یا ، کسی است که می‌خواهد چشم‌انداز و دریچه‌ای جدید بر روی بگشاید. به عبارت دیگر، یک متفکر یا اندیشمند، کسی است که در ، ، و (Human self-reflection) در خصوص درگیر است و هدفش ارائه راه کارهایی برای رفع و حل مشکلات هنجاری جامعه توسط در و کسب از می‌باشد.
 در زبان انگلیسی برای «اندیشمند» اصطلاح man of letters و واژه Intellectual استفاده می‌گردد. انتلکتوئل اصطلاحی است که در اصل به‌معنی تفکیک دو چیز از همدیگر است؛ به همین دلیل، به‌عنوان روح انتقادگرا و ممیز شناخته می‌شود.
 با جمع‌بندی تعریف‌های متعارض ارائه شده در رابطه با روشن‌فکری، نمی‌توان گزاره یا گزاره‌هایی جامع و مانع را برای تعریف مفهوم روشنفکری ارائه داد؛ اما، به‌طور کلی، می‌توان گفت که روشنفکری Intellectualism، به معنی مکتب تفکیک دو امر از همدیگر است. به‌همین دلیل، روشنفکری، به عنوان روح ممیز و انتقادی، شناخته می‌شود. همچنین، از روشنفکری، به اصالت و قریحه یاد می‌گردد. این فلسفه، معتقد است که ناشی از است یا ساده‌تر اینکه علم را فقط، به‌وسیله قریحه یا هوش می‌توان به‌دست‌آورد. به‌طور کلی، اگر بخواهیم که واژه روشنفکر را تفسیر کنیم، گفته می‌شود که روشنفکران، کسانی هستند که اهل عقلی و سنجش‌گرانه در امور هستند. به‌طور خلاصه، روشنفکری غربی، مکتبی است بر اساس سه اصل ( و )، و خوشبختی ( ) و فایده انگاری (بنتام). 
 به‌طور کلی با ارائه ترکیبی از تمام تعاریف متعارض در رابطه با روشنفکر می‌توان آن را چنین بیان داشت: روشنفکر از طبقه تحصیل کردگانی در جامعه‌است که با دغدغه‌های انسانی، اجتماعی، ارزشی، فرهنگی و سیاسی اقدام به موضع‌گیری در مباحث و مسائل حساس و مهم جامعه خویش و جامعه جهانی می‌کنند. 
روشنفکر نسبت به مسائل جامعه خودی و جامعه جهانی و نیز نسبت به آرمان‌ها و بایسته‌ها احساس مسئولیت و تعهد می‌کند. 
 جریان روشنفکری، در ( ) پا گرفت. دانشگاه‌های آن دوره، محل تحصیل کسانی بوده که به‌طور نسبی، از طبقهٔ حاکم فئودال، مستقل بودند.
 قرون دوازدهم و سیزدهم میلادی که از سده‌های آخر به‌شمار می‌روند، مهبط پیدایش و مهد پرورش روشنفکری در غرب می‌باشند. بی‌تردید، روشنفکر غربی، در و جوامع مدنی غرب متولد شد و روشنفکری، از شهرها نشات یافت. تاریخ نگاران، قرن دهم و یازدهم میلادی را مبدأ شکل‌گیری کامل زندگی شهری برشمرده‌اند. با این وجود، روشنفکری، به‌طور سنتی، در قرن دوازدهم میلادی، قابل تشخیص گردید. قرن سیزدهم میلادی که در غرب از آن، به‌عنوان قرن اتحادیه‌های حرفه‌ای، علمی و یاد می‌شود، سرآغاز تشکل‌های دانشگاهی و بود. در این قرن بود که به‌تدریج، دانشجویان با تشکیل اتحادیه‌ها و اجتماعات خویش، رفته رفته، از توان و قدرت زائد الوصفی برخوردار گردیدند. قرون پانزده و شانزده میلادی، سرآغاز رشد علوم و فنون و تحولات فکری و اجتماعی در است. در چنین شرایطی بود که ، در سال ۱۵۱۶ میلادی، در کتاب خود، بنام ، خود را که ایست در ، با ، بر پایه رفاه و خوشبختی عموم، ترسیم کرد. سال ۱۶۲۰ میلادی، با انتشار کتاب ارغنون نوین، توسط ، فیلسوف بزرگ انگلیسی که به شهرت دارد و همچنین، با انتشار کتاب ، توسط متفکر و فیلسوف شهیر فرانسوی، فلسفه جدید مبتی بر و ، رونق گرفت. بدین ترتیب، روشنفکری در غرب، یک نهضت آزاداندیشی بود، برای رهایی از حاکمیت افکار . به بیان ساده‌تر، دانشمندان غربی، بعد از یا مدتی قبل از آن، به این نتیجه رسیده بودند که دانش، فکر و فهم آن‌ها از صاحبان کلیسا بیشتر است. فایده انگاری (یوتیلیتیتاریانیسم) که در آرای بنتام، به روشنی، به‌عنوان فلسفه‌ای کارآمد و مورد اقبال مطرح شد، یکی از ارکان نظم و سیاسی روشنفکران روزگار ما است. در یک‌صد سال گذشته، حوزه در کشور ما، شاهد تکرار، تکرار و بازهم تکرار بوده‌است. چارچوب اندیشه‌ای نویی توسط هیچ متفکر، نواندیش، روشنفکر و دگراندیشی عرضه نگشته‌است. 
 روشنفکری به معنی مدرن آن نخستین بار در جریان محاکمه مشاهده شد. این شخص یک افسر ارتشی بوده که به جرم خیانت به تبعید شده بود ولی پس از شش سال مدارکی دال بر بی گناهی وی یافت گردید. در جریان محاکمه مجدد این افسر یهودی و ۳۰۰ تن از هنرمندان و نویسندگان آن دوره نامه‌ای با عنوان به رئیس‌جمهور می‌نویسند که آن نامه به نام مشهور شد. این اقدامات منجر به عقب‌نشینی دادگاه نظامی گردید و نخستین پیروزی روشنفکری به‌شمار آمد.
 جریان‌های روشنفکری نخستین بار در زمان به وقوع پیوستن تلاش نمودند تا اندیشه‌های خود را در جامعه نشر دهند. این قشر که برآمده از جریان آزادی‌های سیاسی آن دوره بودند تلاش نمودند ، افکار و را در جامعه رواج دهند. روشنفکران قرن ۱۸ مانند سخنگویان عمل می‌کردند و سعی در توجیه روابط حاکم بر جامعه آن روز داشتند. در گروه جدید از روشنفکران قوت گرفتند و برعکس روشنفکران نسل پیش علیه بورژوازی تبلیغ می‌کردند. در نیز تأثیرات خود را بر روشنفکران به صورت ملموس تداوم بخشید.
(البته باید در نظر داشت که روشنفکری از باب فلسفی سال‌ها پیش از کل اروپا در روم باستان زمان ارسطو و… پدیدار شد و اول در آسیا گسترش یافت سپس قرن‌ها بعد اروپائیان با آن آشنا شده‌اند)
 مقالهٔ اصلی: در زمان حکومت دودمان و به ویژه در پی شکست از قشر فرهیخته ایران به دنبال کشف علل عقب ماندگی ایران از کشورهای اروپایی بودند. این شکست نظامی سران قاجار را هم برای رفع عقب ماندگی تشویق کرد. یکی از کسانی که در این امر مصر بود بود زیرا وی شاهد شکست خود به علت عقب ماندگی فناوری بوده‌است. وی برای اولین بار دانشجویانی جهت تحصیل به ارسال کرد تا از فناوری آن‌ها بهره‌مند گردند. اولین گروه از تحصیل‌کردگان ایرانی مانند و بیشتر طرفدار حکومت بودند زیرا اولاً از داخل قشر حاکمه بودند و ثانیاً توسط دولت رشد کرده بودند. در دوران امیرکبیر شکاف بیشتری میان اصلاحگرها و محافظه کاران در دربار قاجار شکل گرفت که نهایتاً به پیروزی محافظه کاران انجامید.
 یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های ایرانی مؤثر بر جریان روشن‌فکری ایرانی، (آخوندوف) بود. او که اهل ولی مقیم روسیه بود، با این حال کتاب‌های مهمی به فارسی نوشت که از جمله آن‌ها مکتوبات جلال الدوله است. این کتاب را می‌توان بیانیه‌ای شورانگیز ضد سنت‌های ایران عصر قاجاری دانست. رنسانسی در بازگشت به ارزش‌های ایرانی و اعتراضی بر اندیشه‌های رایج ایران در سنجش با اندیشه‌های اروپایی. 
 در اواخر دوران ناصرالدین شاه روزنامه‌های ممنوعه که در خارج از کشور به چاپ رسیده و در داخل ایران مخفیانه پخش می‌شد نقش مهمی در جریان روشنفکری داشتند. به ویژه سه شخصیت، ، میرزا ملکم خان و طالبوف تبریزی ادبیات مشروطه خواهی ایران را که بر پایه رنسانس ایرانی و روشنفکری بود سامان دادند. از میان این سه آقاخان کرمانی به ویژه با کتاب جنجالی خود و کتاب‌های دیگری که در نقد تاریخ ایران داشت، تلاش کرد فلسفه تاریخ ایرانی را بنیاد بگذارد. آقاخان مقیم بود و در روزنامه‌های آوانگارد آن‌زمان یعنی و قلم می‌زد. او از آثار روشنفکران و فیلسوفان مدرن فرانسوی و انگلیسی به ویژه روسو، ولتر و اسپنسر بهره گرفت. آقاخان نهایتاً به دستور قاجار اعدام شد و شاید بتوان او را نخستین روشنفکر اعدام شده ایران دانست. در این دوران گروه‌های روشنفکر در گروه‌ها و انجمن‌های مخفی متشکل شدند. از جمله این انجمن‌ها می‌توان به متعلق به میرزا ملکم خان، ، و اشاره کرد. این گروه‌ها با پخش اعلامیه‌ها و انتشار روزنامه‌ها افکار خود را منتشر می‌کردند. این گروه به لزوم اصلاحات سیستم ارضی و اداری و کم شدن نقش از جامعه و نیز محدود ساختن حاکمان در چهارچوب تأکید می‌کردند. 
 مهم ترین شخصیت‌های جریان روشنفکری ایرانی پس از مشروطه ، ، ، ، ، و بودند که نخستین بار در و برخی از آنان در با یکدیگر همکاری کردند. این گروه به همراه ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و چهره‌های دیگر روشنفکری آن زمان بودند که مهم‌ترین نقش را در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران از جمله ظهور بر دوش داشتند.
{"title": "روشن‌فکری", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%E2%80%8C%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C&oldid=34997850", "language": "fa"}