(به : )؛ به معنای «دارنده جلال و شکوه و فروغ»؛ نام شهر (یا قریه‌ای) است که در جبهه شمالی قرار داشته و به خاطر معدن فیروزه دارای شهرت بوده و نیز به عنوان یکی از مکان‌های احتمالی مورد توجه پژوهشگران است. 
 شهر (یا قریه کبیره) ریوند، در شمال غربی ، که در مسیر راه نیشابور به مهرجان (یا مهرگان) و واقع بوده و بر اساس مسافت‌شمار قدیم، از شهر نیشابور، یک ، فاصله داشته است. در «صورةالارض» ، از ریوند در شمار شهرهای بیست‌گانه قرن چهارم هجری نام برده شده و به موقعیت این شهر (قریه کبیره) در نزدیک نیشابور و میان ولایت‌های و و همراستای راونج اشاره شده است. 
 شهر (یا قریه کبیره= روستای بزرگ) ریوند، مرکز ربع یا بخش بوده است. ربع ریوند، یکی از بخش‌های چهارگانه نیشابور قدیم است که گستره آن از یک سو به مسجد جامع در مرکز شهر نیشابور و از سه سوی دیگر به مرزهای ولایت‌های ، و می‌رسیده. شهر ریوند در دوره اسلامی، مسجد جامعی بزرگ و خانقاهای بسیار داشته است. «معدن فیروزه نیشابور» نیز در ناحیه ریوند قرار داشته و از شناسه‌های این ناحیه به شمار می‌آید. 
 در به دو تن از دانشورزان ریوند اشاره شده است؛ یکی، أبوسعید سهیل بن أحمد بن سهل الریوندی النیسابوری (دانشمند علوم حدیث، متوفی ۳۵۰ق) و دیگری، محمد بن الحسن بن علی بن عبدالرحمن ابن التیلویه أبوالفضائل المعینی الریوندی الفجکشی (دانشمند لغت‌شناس و ادیب، متوفی ۵۳۷ق) است. در «تاریخ نیشابور» نیز از سه تن مشایخ مؤلف اهل حدیث به نام‌های ابراهیم بن احمد بن محمد بن عبدالله ریوندی، سهل بن احمد بن سهل ریوندی -ابوسعید مزکّی- و محمد بن احمد بن هارون ریوندی -ابوبکر شافعی نیشابوری- یاد شده است. همچنین حاکم، سه تن دیگر از اهالی سرشناس ریوند را بدین شرح یاد می‌کند: «در اولِ اسلام، حکّام ، سه برادر بودند: محمد و عطریف و مسیّب، هر سه از ریوند. هر یک، در آن مملکت، درم و دینار بسیار زدند و آثار آن پیداست.» 
 ناحیه‌ای که این شهر (یا قریه کبیره) در آن واقع شده؛ به عنوان یکی از مکان‌های احتمالی آتشکده معروف مورد توجه پژوهشگران است. و جایگاه آذربرزین مهر را در روستای ریوند نیشابور، بر فراز به همین نام نشان می‌دهند لازار فارپی، تاریخنگار سده پنجم و ششم میلادی، ریوند را «قریه مغان» ( زرتشتی) دانسته و در «دانشنامه مزدیسنا» نیز از این محل به عنوان یکی از زیارتگاه‌های مشهور ایران دوره مزدیسنایی یاد شده است. 
 ، اوستاشناس، دربارهٔ ریوند و پیوند آن با برزین‌مهر چنین نوشته است: «ریوند یکی از شهرهای معروف یا بوده؛ می‌نویسد: ابرشهر دارای ۱۳ رستاق (معرب از روستاک ) و چهار طسّوج (معرب از تسوک پهلوی؛ در فارسی: تسو) یعنی محل است. ریوند یکی از آن است. این شهر بخصوصه بواسطه آذر برزین‌مهر که یکی از سه معروف ایران قدیم بوده شهرت داشت. مانند شیز (در آذربایجان) و کاریان (در فارس)، بسیار متبرک و زیارتگاه بود.» شهر ریوند با جای‌نام‌های دیگر یاد شده در متون مزدیسنایی و تاریخی همچون: ، و دارای ارتباط و پیوستگی جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی است.
{"title": "ریوند (شهر باستانی)", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF_(%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C)&oldid=33079781", "language": "fa"}