(به : ) ( : ) یکی از زبان‌های رایج در بخش‌های مرکزی و شرقی جزیرهٔ در است. علاوه بر این مناطق، بسیاری از گویشوران این زبان در سواحل شمالی ساکن هستند. زبان جاوه‌ای بیش از ۷۵٬۵۰۰٬۰۰۰ نفر در جهان است. 
 جاوه‌ای یکی از است ولی به هیچ‌یک از این زبان‌ها نزدیک نیست و به همین دلیل دسته‌بندی آن سخت است. نزدیک‌ترین زبان‌ها بدان زبان‌های همسایه یعنی ، و هستند. بیشتر سخنوران جاوه‌ای برای ارتباط با غیرجاوه‌ای‌زبان و اهداف رسمی و تجاری به (گونهٔ رایج در اندونزی) نیز سخن می‌گویند.
 گویشوران جاوه‌ای در (ساحل غربی ایالات و ) و نیز یافت می‌شوند. جاوه‌ای همچنان در میان در ، و نیز تکلم می‌شود. 
 تاریخ زبان جاوه‌ای را می‌توان به دو دوره مجزا تقسیم کرد: جاوه‌ای باستان و جاوه‌ای نوین.
 مقالهٔ اصلی: نخستین اثر مکتوب به جاوه‌ای باستان مربوط به کتیبه سوکابومی مربوط به سال ۸۰۴ پس از میلاد می‌شود. این زبان بین قرن ۹ تا ۱۵ در جاوه رایج بود و گاه بدان (Kawi) نیز اطلاق می‌شود که به معنای «شعری» و «ادبی» است؛ زیرا این زبان بیشتر به صورت شعر نوشته می‌شد.
 سامانه نوشتاری این زبان مشتق از هند بود. نزدیک به نیمی از واژگان یافت‌شده در ادبیات جاوه‌ای باستان دارای ریشه هستند و همچنین این زبان دارای حجم زیادی از وام‌واژگان زبان‌های همسایه در است.
 گاه به نوشته‌های جاوه‌ای باستان از قرن ۱۴ به بعد در «جاوه‌ای میانه» گفته می‌شود. هر دو گونه جاوه‌ای باستان و میانه از اوایل قرن شانزدهم دیگر به‌طور گسترده در جاوه استفاده نمی‌شوند. با این حال، آثار قدیمی جاوه و سنت شعری همچنان در بالی حفظ می‌شود، و از این گونه برای اهداف مذهبی نیز استفاده می‌شود.
 جاوه‌ای نوین در قرن شانزدهم همزمان با گسترش اسلام در جاوه پدید آمد. در ابتدا، گونهٔ ادبی جاوه‌ای نوین بر پایه گویش ساحل شمالی (نخستین جایی که اسلام رایج شده بود) پدیدار و از نیز برای نوشتن جاوه‌ای استفاده شد.
 با ظهور سلطان‌نشین مارتارام در قرن هفدهم، گویش سرزمینی جاوه‌ای به صورت گونهٔ ادبی درآمد. گونه‌های رایج در و پایه این گویش را تشکیل دادند و این گویش بعدها نیز پایهٔ جاوه‌ای نوین معیار را تشکیل داد. ویژگی دیگری که در دوران مارتارام پدید آمد ظهور سطح‌های زبانی و بود که در جاوه‌ای باستان ناشناخته بودند.
 نخستین کتاب‌های به زبان جاوه‌ای در دهه ۱۸۳۰ به چاپ شدند و بعدها برای جاوه‌ای معرفی شد. از اواسط قرن نوزدهم، جاوه‌ای در روزنامه‌ها و سفرنامه‌ها و بعداً نیز رمان‌ها، داستان‌های کوتاه و همچنین شعرهای آزاد مورد استفاده قرار گرفت. امروزه از جاوه‌ای در بسیاری از رسانه‌ها و کتاب‌ها استفاده می‌شود و همچنین این زبان در مدارس مناطق جاوه‌ای‌نشین تدریس می‌شود. از گونه‌های جاوه‌ای نوین که از قرن ۲۰ به بعد استفاده می‌شود، گاهی اوقات به عنوان «جاوه‌ای امروزی» یاد می‌شود.
 جاوه‌ای در ، و و همچنین ساحل شمالی و تکلم می‌شود. این زبان همچنین توسط مردم مهاجر جاوه‌ای در سرتاسر اندونزی، به ویژه در استان‌های ، و ، صحبت می‌شود. در سورینام، جاوه‌ای زبان است که در دوران استعمار هلند در قرن نوزدهم بدانجا مهاجرت کرده‌اند. این زبان همچنین نقش را در مادورا، بالی، لومبوک، و منطقه سوندای جاوه غربی نیز ایفا می‌کرده‌است. جاوه‌ای همچنین زبان اداری و تا زمان جایگزینی آن با هلندی در اواخر قرن هجدهم نیز بوده‌است.
 جاوه‌ای و است. حدود ۱۰۰ میلیون نفر جاوه‌ای را می‌فهمند و بدان صحبت می‌کنند. حداقل ۴۵٪ از جمعیت اندونزی یا اصالتا جاوه‌ای هستند یا در ماطقی با بیشینه جمعیت جاوه‌ای‌زبان زندگی می‌کنند. از سال ۱۹۴۵ همه رئیس‌جمهورهای اندونزیایی دارای ریشه جاوه‌ای بوده‌اند. به همین دلیل زبان جاوه‌ای نفوذ عمیقی روی اندونزیایی، زبان رسمی کشور، دارد.
 جاوه‌ای، همچون بیشتر زبان‌های آسترونزیایی یک است که در آن کلمات پایه با استفاده گسترده از تغییر پیدا می‌کنند.
 ترتیب اجزای جمله در جاوه‌ای به صورت است با این حال در جاوه‌ای باستان گاهی و نیز کاربرد داشته‌است. حتی در جاوه‌ای نوین نیز می‌توان جمله‌های کهن را با استفاده از ساختار فعل-نهاد-مفعول ساخت.
 فعل‌ها در جاوه‌ای برای شخص یا شمار جمع بسته نمی‌شوند. در این زبان هیچ زمان دستوری وجود ندارد و زمان با کلمات کمکی همچون «دیروز»، «قبلاً» و غیره بیان می‌شود. در جاوه‌ای یک سامانه پیچیده از شناسه‌های فعلی برای بیان تفاوت فاعل و مفعول وجود دارد. در جاوه‌ای نوین، حرف تعریف از بین می‌رود و در صورت لزوم معرفه بودن اسم با روش‌های دیگر بیان می‌شود.
 جاوه‌ای واژگانی گوناگون و بسیاری دارد و بسیاری از وام‌واژه‌های آن دارای برابرهای اصیل آسترونزیایی هستند. تأثیر عمیق و ماندگاری بر جاوه‌ای گذاشته‌است. فرهنگ لغت شامل تقریباً ۲۵٬۵۰۰ مدخل است که بیش از ۱۲٬۶۰۰ مورد آن از زبان سانسکریت وام گرفته شده‌اند. اگرچه این تعداد واژه سانسکریت در زبان روزمره کاربرد ندارند، اما نشان می‌دهند که وام‌واژه‌های سانسکریت در متون رسمی تا چه حد پذیرفته شده‌است. در یک اثر ادبی معمولی جاوه‌ای باستان، حدود ۲۵٪ از واژگان از سانسکریت است. در بسیاری از نام‌های شخصی جاوه‌ای نیز ریشه‌های سانسکریت را به وضوح قابل تشخیص هستند.
 هنوز هم واژگان سانسکریت بسیار کاربرد دارند. گویشوران امروزی به واژگان جاوه‌ای باستان و سانسکریت (به معنای "ادبی") می‌گوبند؛ اما واژگان از نیز هستند. زبان‌های و نیز در آن مؤثر هستند ولی هیچ‌یک در جاوه‌ای به اندازه سانسکریت تأثیرگذار نبوده‌اند.
 جاوه‌ای امروزی سه گویش اصلی به نام‌های جاوه‌ای مرکزی، جاوه‌ای شرقی و جاوه‌ای غربی دارد. این سه گویش یک را از شمال در غربی‌ترین نقطه جاوه تا در شرقی‌ترین نقشه جزیره می‌سازند. همه گویش‌های جاوه‌ای کمابیش دارای نسبت به هم هستند. تفاوت گویش‌ها در درجه اول در تلفظ است، ولی در واژگان نیز تفاوت‌هایی وجود دارد.
 جاوه‌ای سورینامی تا حدودی متفاوت با جاوه‌ای اندونزیایی است. در این گویش بین گفتار رسمی و غیررسمی تفاوت‌های زیادی وجود دارد. جاوه‌ای سورینامی واژه‌های بسیاری را از زبان‌های هلندی، ، و اندونزیایی وام گرفته‌است. تأثیر اندونزیایی را که در سورینام صحبت نمی‌شود می‌توان به سفارت اندونزی و معلمان اسلامی اندونزی حاضر در سورینام و همچنین محبوبیت فیلم‌های اندونزیایی نسبت داد.
 جاوه‌ای معیار در زمان سلطان‌نشین‌های و بر پایه گویش جاوه‌ای مرکزی ایجاد شد و به عنوان پایهٔ نوشتار جاوه‌ای نوین درآمد. در جاوه‌ای معیار دو سطح برای احترام وجود دارد، سطح پایین به نام و سطح بالا به نام . دیگر گویش‌های جاوه‌ای دارای دو سطح نیستند. 
 تمایز این‌ دو سطح‌ بیشتر واژگانی‌ است‌ و شامل‌ واژه‌های‌ کامل‌ و برخی‌ وندها می‌شود. تنها تمایز نحوی‌ آن‌ است‌ که‌ جمله‌های امری فقط‌ در سطح‌ پایین دیده‌ می‌شود و در موارد دیگر، جملات‌ امری‌ به‌ صورت‌ جملات‌ درخواستی‌ هستند. هرچه‌ روابط‌ گویندگان‌ رسمی‌تر باشد، صورت‌ کرامای‌ بیشتری‌ به‌کار می‌رود و رفتارهای‌ غیرزبانی‌ آنها نیز تعریف‌شده‌تر می‌باشد. نگوکو بنیادی‌ترین‌ و خودمانی‌ترین‌ سطح‌ زبان‌ است‌ که‌ برای‌ سخن‌ گفتن‌ با خود، گفتگو در هنگام‌ خشم‌، یا به‌ هنگام‌ صحبت‌ با دوستان‌ صمیمی‌ یا کسانی‌ در هر رتبه اجتماعی‌ پایین‌تر به‌کار می‌رود. هر کدام از این سطح‌ها خود دارای سه زیرگروه هستند و علاوه بر آن‌ها، سطحی میانه به نام نیز وجود دارد. 
 واج‌های جاوه‌ای نوین معیار در زیر نشان داده شده‌اند: 
 جاوه‌ای امروزه با ، و نوشته می‌شود. جاوه‌ای به‌طور سنتی به خط جاوه‌ای نوشته می‌شود هرچند امروزه الفبای لاتین در نوشتار غالب است. با این حال خط جاوه‌ای به عنوان بخشی از درس اجباری جاوه‌ای در مقاطع ابتدایی تا دبیرستان در یوگیاکارتا، جاوه مرکزی و شرقی تدریس می‌شود. خط جاوه‌ای یک است و بیست حرف دارد. کهن‌ترین نوشتار به خط جاوه‌ای مربوط به یک سند حقوقی در سال ۸۰۴ میلادی است. نام دیگر این خط است.
 الفبای لاتین جاوه‌ای در سال ۱۹۲۶ بر پایه معرفی شد و در سال ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۳ اصلاحاتی روی آن انجام شد شد. این الفبا تا حد زیادی جایگزین خط جاوه‌ای شده‌است. استفاده از الفبای عربی موسوم به از قرن پانزدهم برای شعر و متون مذهبی (اسلامی) به ویژه برای تفسیر آغاز شد. امروزه این خط دیگر کاربرد چندانی ندارد.
 حروف الفبای جاوه‌ای به شرح زیرند:
 حروف الفبای لاتین جاوه‌ای به شرح زیرند:
 جاوه‌ای در سرتاسر اندونزی، کشورهای همسایه در ، ، ، و سایر کشورها سخن گفته می‌شود. بیشتر تمرکز گویشوران در خود جزیره جاوه، و در استان همسایه در است.
 طبق سرشماری سال ۱۹۸۰، از جمعیت ۱۴۷٬۴۹۰٬۲۹۸ نفری اندونزی، جاوه‌ای تقریباً در ۴۳٪ از خانوارهای به‌طور روزانه استفاده می‌شد. با این حساب در آن زمان بیش از ۶۰ میلیون نفر به زبان جاوه‌ای صحبت می‌کردند. حداقل یک سوم جمعیت از نژاد جاوه‌ای هستند و بنابرین یا به جاوه‌ای سخن می‌گویند یا بدان آشنایی دارند.
 در سورینام (مستعمره سابق هلند) در آمریکای جنوبی، تقریباً ۱۵٪ از جمعیت حدود ۵۰۰٬۰۰۰ نفر از نژاد جاوه‌ای هستند، در این میان ۷۵٬۰۰۰ نفر نیز به زبان جاوه ای صحبت می‌کنند.
{"title": "زبان جاوه‌ای", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C&oldid=33356237", "language": "fa"}