این مقاله دربارهٔ اسپهبد ساسانی است. برای قهرمان شاهنامه، را ببینید. یا ، اشراف‌زاده‌ای ایرانی از بود که در دوران شاهنشاهی و به عنوان و گماشته شده بود. تاریخ رستم فرخ‌هرمز را به عنوان شخصیتی تاریخی، یکی از قهرمانان و یکی از شخصیت‌های محبوب ایرانی به یاد دارد.
 در منابع گوناگون به دلیل اشتباه گرفتن برادر او (فرخزاد) با پدرشان (فرخ‌هرمز یا فرخ‌هرمزد) به اشتباه این شخصیت را «رستمِ فرخزاد» خوانده اند. رستم فرخ‌هرمز شخصیت برجسته و معتبری در عصر بود و با وجود آنکه در شکست خورد؛ اما از او به عنوان مردی صاحب نیروی فوق‌العاده و مدیری باتدبیر و سرداری دلیر یاد کرده‌اند. بنا به روایت خصوصیات و ویژگی‌های ذاتی وی موجب شد تا از او قهرمانی بی‌نظير بسازد. 
 رستم فرخ‌هرمز یکی از اعضای خاندان اسپهبدان بود. پدر او، ، اسپهبد و آذربایجان بود و پدربزرگش، ، در دوران - که خواهرزادهٔ وندوی بود - به عنوان خزانه‌دار خدمت می‌کرد. وندوی در سال ۵۹۱ یا ۵۹۴ به دست خسرو کشته شد، زیرا او شخص تأثیرگذاری بود و شاهنشاه می‌خواست وی را از چرخهٔ قدرت حذف کند. برادر وندوی، یعنی نیز دیگر کسی بود که خسرو زمینهٔ قتل او را فراهم کرد، اما وی با موفقیت به خراسان گریخت و در آنجا شورشی را علیه تاج و تخت به راه انداخت و احتمالاً این شورش تا سال ۶۰۰ میلادی به طول انجامیده‌است.
 ، برادر رستم، نیز شخص بانفوذی بود و خسرو پرویز به او اعتماد زیادی داشت. از آنجایی که اسپهبدان اصالتاً از خراسان بودند، حضور آنان در آذربایجان (و تولد رستم در آنجا) نشان از قدرت آنان در سپهر سیاسی ایرانشهر بوده‌است. خاندان پهلو مهران حوضه قدرتشان نواحی طبرستان، ری و تا دیلم و آتروپاتن بود. 
 در سال‌های پایانی واپسین ، رستم و در برابر شاهنشاه شورشیدند و بدون مقاومت به امپراتور روم، ، اجازه دادند تا وارد شود و حتی را نیز غارت کند. 
 در سال ۶۲۸ میلادی، دودمان‌های اشرافی ایرانی با یکدیگر همدست شده و از اطاعت از خسرو پرویز امتناع کردند. که پیش از آن در زندان بود، توسط اشراف - از جمله و و خاندان ارمنی - آزاد شد و در ماه فوریه، به کمک وارد شد و پدرش را زندانی کرد. در روز بیست و پنجم فوریه، شیرویه خودش را شاهنشاه نامید و با نام کواد دوم برتخت نشست. کواد پس از آن به وزرگ فرمدار خود، ، دستور داد تا تمام برادرانش - از جمله پسر مورد علاقه خسرو پرویز، - را اعدام کند. سه روز بعد، شیرویه به دستور داد تا خسرو را نیز اعدام کند. با مشورت با خاندان‌های اشرافی، کواد دوم با امپراتوری روم صلح کرد و به جنگی که سه دهه طول کشیده بود، پایان داد. اقدام بعدی شاهنشاه جدید این بود که فرخزاد را بازداشت کرده، تمام اموال و اختیاراتش را صلب کرده و در زندانی‌اش کند. 
 جنگ‌های طولانی در مرزهای شرقی و غربی، شاهنشاهی ساسانی را تضعیف کرده بود، با این حال مرگ ناگهانی کواد دوم، درست شش ماه پس از به تخت‌نشینی‌اش، ایرانشهر را در جنگ داخلی نیز فرو برد. ، به همراه فرزندانش و رستم، در بخش‌های شمالی شاهنشاهی ساسانی اعلام استقلال کردند. نیز در جنوب کشور اعلام استقلال کرد. جناح و جناح نام‌هایی است که به ترتیب به شورش‌هایی که در شمال و جنوب برای براندازی ساسانیان و روی کار آوردن یک سلسله جدید داده‌اند. این اتفاق، در کنار سه دهه جنگ و یک طاعون بزرگ که باعث مرگ نیمی از جمعیت شده بود، را وارد بزرگترین بحران تاریخ خود کرد. 
 پس از یک سری کشمکش‌های طولانی، ، دختر خسرو پرویز، در تیسفون به تخت نشست. فرخ هرمز برای یکپارچه کردن شاهنشاهی و وجهه قانونی بخشیدن به فعالیت‌هایش، از او خواستگاری کرد. آزرمی‌دخت که نمی‌توانست به صورت مستقیم خواستگاری او را رد کند، به - نوه - دستور داد تا مخفیانه او را به قتل برساند. با مرگ فرخ‌هرمز، رستم فرخ‌هرمز به اسپهبد جدید خراسان و آذربایجان تبدیل شد. او که در زمان به قتل رسیدن پدرش در خراسان بود، با شنیدن این خبر به سوی تیسفون به راه افتاد، آزرمی‌دخت را به قتل رساند و را به تخت شاهنشاهی ایرانشهر بازگرداند. این اتفاق، به انجمن پهلوی و انجمن پارسیگ پایان داد و شاهنشاهی بار دیگر یکپارچه شد. اما پیروز خسرو بر پوران شورید و این بار دیگر باعث درگیری میان انجمن پهلوی و پارسیگ شد. با این‌حال، رستم و پیروز با یکدیگر به توافق رسیدند و ، نوه خسرو پرویز را به عنوان شاهنشاه ایران و به رسمیت شناختند.
 در آخرین روز ، طوفان شن شدیدی به سمت سپاه ایران وزیدن گرفت. رستم برای در امان ماندن از طوفان شن، در پشت یک شتر که بارش اسلحه بود، پناه گرفت. با این باور که بار شتر طلاست، بند آن را برید و سلاح‌ها بر روی رستم سقوط کردند و او نیمه جان بر روی زمین افتاد. هلال پس از آن سر از تن او جدا کرد و فریاد زد "به قسم که من رستم را کشتم". با دیدن سر بریده رستم فرخ زاد، روحیه خود را از دست داد و اسپهبدان کنترل نیروها را از دست دادند. بخش بزرگی از سپاه در هرج و مرج پیش آمده کشته شدند و پس از قطعی شدن شکست، سایرین نیز تسلیم گردیدند.
 خبر مرگ رستم بار دیگر باعث هرج و مرج در شاهنشاهی ایران شد. بسیاری از کهنه سربازان ساسانی مانند پیروز خسرو، ، ، سیاوخش و نیز یکی پس از دیگری در جریان اتفاقات گوناگون کشته شدند. ، آخرین شاهنشاه به رسمیت شناخته شده ساسانی نیز در سال ۶۵۱ به دست به قتل رسید و چندی بعد مسلمانان خراسان را نیز تصرف کردند. شاهنشاهی ساسانی پس از چهارصد و سی و یک سال به پایان رسید. 
 در شاهنامه از سه نامهٔ رستم فرخ‌هرمز یاد شده است:
 
 
 حکیم در وصف خصوصیات رستم فرخ‌هرمز می‌نویسد:
 
در ادامه داستان آمده‌است: همچنین در بخشی از داستان رستم به برادرش می‌گوید:
{"title": "رستم فرخ‌هرمز", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%AE%E2%80%8C%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2&oldid=35067340", "language": "fa"}