در برآورد جدیدی که در سال ۲۰۱۷ سازمان سیا به صورت پیمایشی انجام داده‌است و از شهروندان دو زبان اول را مورد پرسش قرار داده‌است، به عنوان زبان میانجی و مورد استفادهٔ ۷۷ درصد مردم معرفی شده‌است. همچنین ۴۸ درصد، ۱۱ درصد، ۶ درصد، ۳ درصد، ۳ درصد، ۱ درصد، ۱ درصد، ۱ درصد و ۱ درصد اعلام شده‌است. طبیعی است که مجموع درصدهای ذکر شده از ۱۰۰ بیشتر می‌باشد زیرا مناطق زیادی در افغانستان دو زبانه هستند. 
 از دیرباز گذرگاه و محل برخورد و آمیزش قوم‌های گوناگون بوده‌است. تجمع تشکل‌های نژادی-قومی در این سرزمین، شکل ویژه‌ای به ساختار اجتماعی، فرهنگی و سیاسی آن داده‌است. این اقوام اغلب به زبان‌ها و گویش‌های سخن می‌گویند و اقلیتی نیز به زبان‌های ترکی، مغولی، و صحبت می‌کنند. شماری زیادی از زبان اقلیت‌ها مانند زبان‌های و که در گذشته در افغانستان مورد استفاده برخی از گویشوران بوده، به کلی نابود شده‌است و گویشوران آن‌ها در حال حاضر به زبان‌های دیگر سخن می‌گویند. 
 دو زبان اصلی مردم افغانستان و ، هر دو از شاخهٔ فارسی خانوادهٔ زیرگروه است و در قانون اساسی جدید افغانستان نیز، هر دوی این زبانِ رایج، به عنوان زبان‌های رسمی پذیرفته شده‌است. بیش از نیمی از مردم افغانستان فارسی‌زبان هستند، در حالی‌که کمتر از ۴۲ درصد به زبان پشتو تسلط دارند، ولی همه به زبان فارسی آشنایی دارند. جمعیت به زبان فارسی، از گروه غربی زبان‌های ایرانی سخن می‌گویند. همچنان در ولایت‌هایی که بیش از دوسوم مردم آن گویش‌ور زبانی دیگر باشند، آن زبان به عنوان زبان رسمی سوم تلقی می‌شود. اغلب پشتوزبانان در افغانستان، به خوبی زبان فارسی را می‌دانند ولی برعکس آن صادق نیست. زبان فارسی‌زبان اول یا دوم ۷۷ درصد مردم افغانستان است. 
 در زبان پشتو، بیشتر عناصر بومی واژگان زبان پشتو مربوط به است. با این حال، تعداد قابل توجهی واژگان منحصر به زبان پشتو است. پس از قرن هفتم میلادی زیادی از و گرفته‌است و واژه‌های نیز از راه و وارد آن شده‌است. به آن نیز می‌گویند. آن قوم می‌باشند که در ، و زندگی می‌کنند.
 در دورهٔ محمد نادرشاه و دودمان وی (۱۳۰۸–۱۳۵۷خ. /۱۹۲۹–۱۹۷۸م) گروه‌هایی در درون و بیرون دولت افغانستان کوشش کردند که زبان فارسی‌دری را در اداره، نظام آموزشی و فرهنگی کشور در موقعیت فرودست قرار بدهند. در همین راستا دولت محمد ظاهرشاه (۱۳۱۲–۱۳۵۲خ. / ۱۹۳۳–۱۹۷۳م)، در سال‌های آغازین دههٔ ۱۳۴۰ خورشیدی نام زبان را از فارسی به دری تغییر داد و آن را به همین نام در قانون اساسی ۱۳۴۳خ. / ۱۹۶۴م. کشور درج کرد. گروه‌هایی در پی این تغییر نام، ادعای جدایی و متمایز بودن زبان دری از فارسی را کردند، در حالی‌که فارسی و دری بر پایهٔ متن‌های کهن زبان فارسی و نظریه‌های زبان‌شناسان نام‌های یک زبان واحد است.
 بدین ترتیب گروه‌هایی که در پی پاره‌پاره و محدود کردن و به انزوا کشیدن زبان فارسی‌دری هستند، در گام نخست مدعی می‌شوند که زبان فارسی، دری و تاجیکی زبان‌های جدا و متمایز از هم هستند. این گروه‌ها فارسی را از آن ایران و دری را از آن افغانستان و تاجیکی را از آن تاجیکستان می‌دانند و کوشش می‌کنند که این «نگرش» را با اندیشه‌پردازی‌های سیاسی «تئوریزه» کنند. در گام دوم این گروه‌ها مدعی می‌شوند که این واژه دری است و آن واژه فارسی است و بیگانه. با این ترفند واژه‌های غیرفارسی را بر زبان فارسی‌دری تحمیل می‌کنند. به‌گونهٔ نمونه: به نظر این گروه‌ها واژه‌های «دانشگاه»، «دانشکده» و «دانشجو» دری نیستند، بلکه فارسی هستند و شناسنامه‌ای ایرانی دارند، بنابرین کاربرد آن در زبان دری (افغانستان) «مجاز» نیست.
 «پشتون» ها از نظر جمعیت، از برخی دیگر از اقوام افغانستان پرشمارتر هستند، اما از نظر زبانی در اقلیت مطلق به سر می‌برند و اقوام اصلی «هزاره»، «تاجیک» و «ایماق» در این کشور به زبان فارسی حرف می‌زنند و اغلب «ازبک» های افغانستان هم با وجود ترک‌تبار بودن، به فارسی‌دری سخن می‌گویند، اما سرود ملی این کشور به زبان «پشتو» است. 
 در اصل جزیی از است. قواعد آواشناسی نشان می‌دهد که واژهٔ پشتو شکل دیگرگون‌شده‌ای از همان واژهٔ پَرْسَوا (به معنی ) است. 
 نخستین دولت مستقل افغانی یعنی در سال ۱۷۴۷ تشکیل گردید، اما زبان افغانی (پشتو) فقط درسال ۱۹۳۶ حیثیت زبان رسمی دولتی را کسب کرد. قواعد نوشتاری و ادبی زبان افغانی در میانهٔ سدهٔ شانزدهم بنیانگذاری شد ولی به علل گوناگون روند ایجاد قواعد ادبی زبان پشتو تا هم‌اکنون تکمیل نشده‌است. در سال ۱۹۶۴ وقتی زبان فارسی به تغییر نام یافت، زبان پشتو به عنوان زبان رسمی دوباره مورد تأکید قرار گرفت. 
 نخبگان افغان از هر دو زبان فارسی و پشتو استفاده می‌کنند و زبان فارسی را نمادی از تربیت فرهنگی و تکامل می‌دانند. (شاه افغانستان طی سال‌های ۱۹۳۳ تا ۱۹۷۳) بعد از پدرش و همانند او تصمیم گرفت که مقامات باید هر دو زبان فارسی و پشتو را مطالعه و مورد استفاده قرار دهند. در سال ۱۹۳۶ یعنی سه سال بعد از آغاز سلطنت خود، طی یک سلطنتی زبان پشتو را افغانستان اعلام کرد با وجود این که اغلب و بوروکرات‌ها که اغلب پشتون بودند، فارسی صحبت می‌کردند. جو ضدایرانی و ضدشیعی القا شده توسط به حاکمان وقت افغانستان، سبب این تصمیم بود. 
 گویشوران ، مردمان ، ، ، ، ، عرب، و جوگی هستند که عمدتاً در مناطق شرقی، شمالی، غربی، و مرکزی کشور زیست می‌کنند. زبان فارسی در نگارش‌های رسمی دولتی با نام « » یاد می‌شود، ولی مردم افغانستان در زبان گفتاری، زبان خود را با نام «فارسی» می‌شناسند. مختلفی از متداول است، از جمله ، ، و … گویش فارسی متداول در ، و که تحت نام شناخته می‌شوند، به گویش فارسی‌زبانان شمال‌شرق شباهت زیادی دارد و با گویش مرزنشینان ایران تقریباً یکی است. این گویش با گویش‌های رایج در استان‌های ایران در یک رده‌بندی قرار می‌گیرند. لهجه‌های شرق افغانستان از جمله با لهجه‌های شباهت دارد.
 ، زبان رسمی دیگر افغانستان از است. گویشوران آن قوم می‌باشند و در و زندگی می‌کنند. زبان پشتو در نواحی جنوبی و شرقی کشور افغانستان و قسمت شمال‌غربی پاکستان متداول است. گروهی از پشتوزبانان در و در و و در کنار مرزهای و سکونت دارند. هر چند زبان‌های و در این زبان نفوذ یافته، پشتو بسیاری از خصوصیات اصیل زبان‌های ایرانی را حفظ کرده و خود لهجه‌های مختلف دارد مانند وزیری، اَفریدی، پیشاوری، قندهاری، غلزایی، بنوچی و غیره. طبق آخرین آمارهای بین‌المللی زبان‌های افغانستان به شرح زیر است؛ «۵۲٪ فارسی‌دری زبان، ۳۷٪ پشتو زبان، ۲٪ ترکمنی، ۹٪ ازبکی، ۲٪ بقیه زبان‌ها».
 زبان‌های ایرانی دیگر افغانستان، هستند که در در مسیر درهٔ پنج (آب پنج)، به خصوص در در جمهوری و نیز در افغانستان رواج دارند. این زبان‌ها به پنج گروه تقسیم می‌شوند: 
 
 
 
 
 بودن در بین مردم افغانستان به نسبت معمول است و پیوستگی زبان به گروه قومی خاص همیشه آشکار نیست. برخی از غیر پشتون‌ها، به عنوان مثال، به پشتو سخن می‌گویند، در حالی که تعداد زیادی از پشتون‌ها، به ویژه در مناطق شهری، یکی از لهجه‌های فارسی را قبول کرده‌اند.
 زبان‌های هندواروپایی دیگر افغانستان، که توسط گروه‌های کوچک‌تر قومی کاربرد می‌شوند، شامل ( )، یا کافری، ، و تعدادی از زبان‌های هستند که گویشوران آن‌ها عمدتاً در دره‌های دورافتاده در شمال‌شرق این کشور زندگی می‌کنند. گویشوران ، که شاخه‌ای از هستند، مردمان و هستند که از آخرین مهاجران تازه‌واردی می‌باشند که از به مناطق شمالی افغانستان مهاجرت کرده‌اند. زبان‌های تُرکی‌تبار شامل زبان‌های ، و است که آخری در نقاط دوردست شمال‌شرقی کاربرد می‌شود. در افغانستان همچنین گروه‌های بسیار کوچک گویشور وجود دارد که در مناطق دوردست جنوبی کشور ساکن هستند. 
 آمار دقیقی از ترکیب و اندازهٔ قومیتی افغانستان به علت انجام نشدن یک سرشماری نظام‌مند در دسترسی نیست. ولی تخمین‌ها از ترکیب قومیتی افغانستان به این گونه است:
 بر پایهٔ نظرسنجی که در سال ۲۰۰۶ از میان ۶٬۲۲۶ نفر از شهروندان افغانستان به صورت تصادفی صورت گرفت، فارسی‌زبان اول ۴۹٪ از پرسش‌شوندگان بود، در حالی‌که ۳۷٪ فارسی را زبان دوم خود می‌دانستند. ۴۲٪ توانایی خواندن فارسی را داشتند. پشتو زبان اول ۴۰٪ از پرسش‌شوندگان بود. همچنین ۲۸٪ می‌توانستند پشتون را به عنوان زبان دوم صحبت کنند. ۳۳٪ نیز توانایی خواندن پشتون را داشتند. ازبکی زبان اول ۹٪ و زبان دوم ۶٪ بود. ترکمنی نیز زبان اول ۲٪ و زبان دوم ۳٪ بود. ۸٪ انگلیسی و ۷٪ اردو را می‌توانستند صحبت کنند. 
 در نظرسنجی دیگری به نام افغانستان در میان سال‌های (۲۰۰۴ تا ۲۰۰۹) ۳۹–۵۱٪ از پرسش‌شوندگان توانایی خواندن فارسی را داشتند در حالی که ۲۹–۴۳٪ توانایی خواندن پشتون را داشتند. ۶۶–۷۱٪ از مردم پرس‌شونده فارسی دری و ۲۹–۳۲٪ پشتون را ترجیح دادند. نظرسنجی در طول این مدت هر سال یکبار انجام گرفت که در نتیجه طیف وسیعی از پاسخ‌ها را شامل شد. 
 مقالهٔ اصلی: رایج در این کشور عمدتاً است. این گونهٔ زبانی در نگارش‌های رسمی دولتی افغانستان با نام «زبان دری» یاد می‌شود، ولی مردم افغانستان در زبان گفتاری، زبان خود را با نام فارسی می‌شناسند. فارسی دری و در افغانستان دو زبان رسمی در کل کشور هستند. اخیراً دولت افغانستان قانون‌هایی برای پالایش زبان فارسی در افغانستان گذاشته‌است. همچنین گاه جنجال‌هایی بر سر استفاده از برخی واژه‌ها مانند دانشگاه و پارلمان و خیابان پیش آمده‌است. همچنین دیدگاه‌های متفاوتی دربارهٔ آسیب‌شناسی زبان فارسی در افغانستان وجود دارد.
 
 رایج در این کشور عمدتاً است. این گونهٔ زبانی در نگارش‌های رسمی دولتی افغانستان با نام «زبان دری» یاد می‌شود، ولی مردم افغانستان در زبان گفتاری، زبان خود را با نام فارسی می‌شناسند. فارسی دری و در افغانستان دو زبان رسمی در کل کشور هستند. اخیراً دولت افغانستان قانون‌هایی برای پالایش زبان فارسی در افغانستان گذاشته‌است. همچنین گاه جنجال‌هایی بر سر استفاده از برخی واژه‌ها مانند «دانشگاه» و «پارلمان» پیش آمده‌است. همچنین دیدگاه‌های متفاوتی دربارهٔ آسیب‌شناسی زبان فارسی در افغانستان وجود دارد.
 
 
 
 
 
 ۷. : زبان مردم تاجیک‌اند که در لغمان زندگی دارند دارای ۳۰۰ گوینده می‌باشد.
 ۸. :بنام زبان‌های رومانی یا بالکان یاد می‌گردد در شمال افغانستان متکلمانی دارد.
 این زبان‌ها از زبان‌های ایرانی زیر شاخهٔ جنوب‌شرقی بوده و به کوهستانی نیز شهرت دارد.
 
 
 
 
 
 
 
 در قسمت زبانهای نورستانی معلومات شما خیلی ناکافی بود، نورستان یکی از ولایتهای افغانستان است که دارای هشت ولسوالی یا واحدهای اداری و مرکز آن شهر پارون می‌باشد حدود یک میلیون جمعیت دارد و به چهار زبان مردم سخن می‌گویند
 ۱. که ۸۵ درصد گوینده‌گان نورستان را احتوا میکند و سه زبان دیگر که عبارت اند از:
 
 
 که پنج پنج فیصد گوینده‌گان آن سرزمین را در بر میگیرد.
 ۱. : مردم درهٔ نورستان. باشندگان اطراف دریای وایگل و در شرق تا دریای کنر با این زبان صحبت می‌نمایند. ۲٬۰۰۰ گوینده دارد. دارای لهجهٔ کلاش اله می‌باشد.
 ۲. : ساحهٔ این زبان در نورستان میان مناطق کتنی و وایگلی موقعیت دارد. در سال ۱۹۹۴ میلادی دو هزار گوینده داشت.
 ۳. : در شمال نورستان و کناره‌های دریای پرسن مردم با آن صحبت می‌نمایند. ۲٬۰۰۰ گوینده دارد.
 ۴. پارونی: در نورستان مرکزی
 ۵. یا گامبیری ۱٬۰۰۰ گوینده دارد.
 ۶. زمیاکی: ۵۰۰ گوینده دارد.
 ۷. کالاشی و کهواری: در مناطق شرق نورستان با آن تکلم صورت می‌گیرد.
 
 ۳. : ۶٬۰۰۰ گوینده در کشور دارد. محلان در شتل غچولان و درهٔ بچغان به این زبان صحبت می‌نمایند.
 ۴. شومهشتی یا شومهشت، (Shumashti): گویندگان این زبان ۱٬۰۰۰ (۱۹۹۴) نفر بوده مردمان کنار دریای کنر بین درهٔ پیچ و جلال به این زبان صحبت می‌کنند.
 ۵. زبان (Dameli): مردمان درهٔ دامیل کنار دریای ارندوی دو طرف سرحد خط دیورند جنوب ولسوالی چترال به این زبان تکلم می‌نمایند. گویندگان این زبان حدود ۵٬۰۰۰ نفر می‌باشد.
 ۶. : زبان مردم ارندوی نورستان است که حدود ۸ یا ۹ قریه بوده، دارای ۱۴٬۰۰۰ نفوس می‌باشد. در دره‌های چترال ارندو و کنار دریای کنر جنوب ارندو زندگانی دارند.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 شماری از زبان‌ها، مانند زبان‌های و که در گذشته در افغانستان مورد استفادهٔ برخی از گویشوران بوده، به کلی نابود شده‌است و گویشوران آن‌ها در حال حاضر به زبان‌های دیگر سخن می‌گویند. 
 
 
 
 
 
 
 ۱. زبان آریانا قدیم‌اند. مردمان چون و به این زبان گفت‌وگو می‌نمایند.
 ۱. عربی: در ولایت بلخ در کنار مردم دو قریه با آن صحبت می‌کنند.
 ۱. : مردم کویتهٔ بلوچستان، مستونگ و قسمت‌های جنوبی ولایت هلمند با آن تکلم می‌نمایند.
 ۱. : در چند محلهٔ محدود ولایت هرات مردم با آن تکلم می‌نمایند.
 ۱. زبان‌های دیگر افغانستان، ؛ ، ، ساوی، ، ، ، و .
 در سال ۱۳۸۷ (برابر با ۲۰۰۹ میلادی) از خطر نابودی بعضی زبان‌های بومی در این کشور خبر می‌دهد. در حال حاضر مردم افغانستان به بیش از ۳۰ زبان بومی سخن می‌گویند. نجیب‌الله منلی، مشاور وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان می‌گوید زبان‌های در در شمال‌شرق این کشور و در در جنوب‌شرق از شمار زبان‌های در معرض خطر است. زبان‌هایی بومی که در مناطق دوردست کاربرد محدودتری دارند، با وضعیت متفاوت تر از زبان‌های و مواجه هستند. بسیاری از این زبان‌ها هنوز الفبا ندارند و گویشوران شماری از این زبان‌ها از حروف زبان‌های فارسی و پشتو استفاده می‌کنند. زبان‌های فارسی‌دری و پشتو را زبان‌های رسمی خوانده و همچنین ۶ زبان دیگر، از جمله ، ، ، ، و را در مناطقی که بیشتر مردم به آن‌ها سخن می‌گویند به عنوان شناخته‌است. برخی کارشناسان می‌گویند کارهایی که تا اکنون در مورد بسیاری از زبان‌های بومی در افغانستان انجام شده، در حدی نیست که از نابودی تدریجی این زبان‌ها به گونه مؤثر جلوگیری کند. به نظر بسیاری از زبان‌شناسان، اگر برای جلوگیری از نابودی زبان‌های بومی که در افغانستان در معرض خطر قرار گرفته‌اند، برنامه‌های مؤثری روی دست گرفته نشود، ممکن است تا چند سال دیگر نابود شوند. شماری از زبان‌ها، مانند زبان‌های و که در گذشته در افغانستان مورد استفاده برخی از گویشوران بوده، به کلی نابود شده‌است و گویشوران آن‌ها در حال حاضر به زبان‌های دیگر سخن می‌گویند.
{"title": "زبان‌های افغانستان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&oldid=34848973", "language": "fa"}