یا ؛ (به : )، یکی از است که در انسان‌ها، بیشتر ، برخی از حشرات (مانند )، برخی از و برخی (از سردهٔ )، دیده می‌شود. در این رویه، فردی را؛ یک جفت ، تعیین می‌کند. جنس ماده معمولاً دارای یک نوع کروموزوم جنسی (XX) است. و به آن جنسیت هم‌گرا یا همگون می‌گویند. جنس نر معمولاً دارای دو نوع کروموزوم جنسی: (XY) است. این وضعیت، جنسیت ناهمگون یا ناهم‌گرا نامیده می‌شود. موارد استثنایی تعیین جنسیت عبارت‌اند از: XX مذکر یا XY ماده، یا سندروم‌های دیگر.
 در ، حضور عامل تحریک و آغاز رشد انسان نر (مرد) است. در صورت موجود نبودن کروموزوم Y، جهت رشد و نمو به‌سوی شکل‌گیری جنسیت ماده (زن) خواهد بود. مهم‌تر از این و به‌ویژه، این است که در کروموزوم Y قرار دارد و از این رو در تمایز جنسیتی مرد از اهمیت بالا برخوردار است. تغییرات و اختلال‌های کروموزومی می‌تواند شامل ناهنجاری‌های نادری مانند (اغلب به دلیل جابه‌جایی به )، یا در افرادی که به دلیل دگرگونی‌ها در ژن SRY ظاهری زنانه دارند. علاوه بر این، دگرگونی‌های ژنتیکی کمیاب دیگری مانند و (XXY) نیز دیده می‌شود.
 ؛ روش گزینش جنسیت دیگری است که در ، برخی از حشرات، و برخی دیگر دیده می‌شود. در این روش جانوران ماده دارای دو نوع کروموزوم جنسی (ZW) و جانور نَر تنها یک نوع کروموزوم جنسی دارد (ZZ) 
 برای چندین دهه باور کلی بر آن بود که در همهٔ مارها گزینش جنسی از راه سیستم ZW تعیین می‌شود، ولی بررسی‌های شهودی گونه‌ها، وجود عوامل غیرمنتظره‌ای را در خانواده‌های و نشان داد؛ به عنوان مثال، در تولید مثل، تنها توسط ماده‌ها (به جای نرها) صورت می‌گیرد؛ که مخالف آنچه که در سیستم ZW انتظار می‌رود است.
 این‌گونه نظریه‌های پژوهشی در نخستین سال‌های قرن بیستم، نشان داد که همهٔ پایتون‌ها و بوآهایی که تا کنون مورد بررسی قرار گرفته‌اند بی‌تردید را دارند. 
 یک (TSD) نیز در برخی از خزندگان وجود دارد.
{"title": "روش گزینش جنسی XY", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B4_%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%B4_%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C_XY&oldid=34920669", "language": "fa"}