مجموعه‌ای از حملات نظامی در بین سال‌های تا میلادی به سواحل بوده‌است. ابتدا در قرن نهم میلادی به عنوان پوست، و در سرزمین‌های اسلامی( ) ظاهر شدند. این بازرگانان در به خرید و فروش می‌پرداختند.
 نخستین حملهٔ آنان در فاصله سال‌های ۸۶۴ تا ۸۸۴ میلادی در مقیاسی کوچک علیه رخ داد. نخستین یورش بزرگ روس‌ها در سال رخ داد و آنان با ۵۰۰ فروند شهر و اطراف آن را غارت کردند. آن‌ها در این حمله مقداری کالا و برده را به تاراج بردند و در راه بازگشتن به ، در ، مورد حملهٔ قرار گرفتند و بعضی از آنان موفق به فرار شدند، ولی در میانهٔ ولگا به قتل رسیدند. دومین هجوم بزرگ روس‌ها به دریای خزر در سال ۹۴۳ به وقوع پیوست. در این دوره ، حاکم ، رهبری روس‌ها را در دست داشت. روس‌ها پس از توافق با برای عبور امن از منطقه، تا و اعماق پیش رفتند و در سال موفق شدند ، پایتخت ( کنونی)، را تصرف کنند. روس‌ها در آنجا به مدت چند ماه ماندند و بسیاری از ساکنان شهر را کشتند و از راه غارت‌گری اموالی را به تاراج بردند. تنها دلیل بازگشت آنان شیوع بیماری یا در میانشان بود. ، شاهزادهٔ ، در اعزام بعدی نیروها به دریای مازندران، در سال ، به لشکریانش دستور داد که دولت خزرها را نابود کنند، تا مجبور نباشند به آنان مالیاتی بپردازند. نابودی خزرها تسلط بر راه‌های تجاری شمال و جنوب ولگا از طریق مناطق و را برای شاهان روس کیفی فراهم آورد. علاوه بر این، مبارزه‌های سویاتوسلاو منجر به رشد جمعیتی و فرهنگی ، که روس‌ها با آنان درآمیخته بودند، در مناطق میان نواحی استپی و جنگلی شد.
 در سال ۱۰۳۰، روس‌ها به منطقهٔ حمله کردند و حاکم برای کمک در سرکوب شورش مبلغ زیادی پول به آن‌ها پرداخت. یک سال بعد، در ماه نوامبر سال ۱۰۳۱، روس‌ها در نزدیکی شکست خورده و اخراج شدند. در سال ۱۰۳۲ روس‌ها حملهٔ دیگری به شروان داشتند، که در آن و به آنان ملحق شدند. مسلمانان محلی در ۱۰۳۳ روس‌ها را شکست دادند. سپس، روس‌ها از حوزهٔ دریای خزر حمله کرده و پس از مدت کوتاهی به در نبردهای کمک کردند. آخرین دورهٔ اعزام نیرو و یورش روس‌ها به دریای خزر در سال ۱۰۴۱ توسط به منظور شرکت در جنگ‌های بین و و احتمالاً انجام پذیرفت، که نیروهای روس وارنگی نیز در این اعزام شرکت داشتند. هدف از این اردوکشی‌ها، احتمالاً بازگشایی مسیرهای تجاری قدیمی روس‌ها بود؛ چنان‌که در آن زمان و خزرها دیگر موانع بزرگی نبودند. پس از آن، هیچ گونه اقدام مشابهی توسط روس‌های وارنگی انجام نپذیرفت و بدین ترتیب مسیر مابین و هیچگاه بازگشایی نشد.
 
 
 منابع مورد استفاده برای لشکرکشی روس‌های وارنگی به دریای خزر شامل کتب تاریخی و جغرافی ملل مختلف، سکه‌ها، نامه‌ها، داستان‌ها و کتیبه‌ها می‌شود. منبع مکتوب بی‌طرفی وجود ندارد، زیرا اغلب منابع مربوط می‌شود به راویانی که شهرهایشان مورد حملهٔ روس‌ها قرار گرفته‌است. همچنین برخی از منابع تاریخ‌نگاران و جغرافی‌دانان مسلمان دارای تناقضاتی آشکار هستند. از طرفی ادبیات پس از به وجود آمده‌است و تا آن زمان تنها افسانه‌هایی داشتند که فقط «عطش شدید جنگجویی» آنان را می‌نماید. 
 از جمله منابع مکتوب دست اول، کتاب‌های مورخان و جغرافیدانان مسلمان مانند ، ، ، (ف. پس از ۹۵۱) ، (ف. ۹۷۸ م)، ، ، و… هستند.
 در خصوص نخستین لشکرکشی روس‌ها در سال ۹۱۲ میلادی مسعودی و ابن مسکویه گزارش نسبتاً کاملی ارائه می‌دهند. ابن مسکویه، ماجرا را از منظر شاهدان دست اول می‌نگارد و مسعودی روس‌ها را تا فرجام کارشان در سرزمین خزرها دنبال می‌کند. (۸۹۶ – ۹۵۷ میلادی) هم هست که جهانگردی کنجکاو بوده و به « عرب» شهرت دارد. از نقدهایی که بر بر وی وارد می‌کند، برخورد و پرداختن سطحی به موضوعات و پذیرش غیرنقادانهٔ همهٔ مسائل است. از مهمترین برای دوره آغازین لشکرکشی‌ها، است. نویسندهٔ این کتاب، که فرستادهٔ به سرزمین‌های شمال دریای خزر بوده‌است، از در ژوئن سال ۹۲۱ میلادی به سمت گسیل شد و پس از گذشتن از ، ، ، ، ، ، حوضهٔ ، ، (در کنونی) و حوضهٔ ، پس از ۱۱ ماه، در مه ۹۲۲ میلادی به سرزمین بلغارهای ولگا رسید. سفر وی پس از نخستین لشکرکشی روس‌ها بوده‌است و وی با روس‌ها در سرزمین بلغارهای ولگا و خزرها برخوردهایی داشت و با تنفر و دشمنی از آن‌ها یاد می‌کند. از معاصران ابن فضلان، شخصی به نام است که مانند او از نخستین جغرافی‌نگاران مسلمان است که به ذکر مطالبی دربارهٔ سرزمین و مردمان خزر، ، بلغارها، ، ، روس‌ها، و پرداخته‌است. در کتاب ابن رسته نقل‌قول‌هایی از شخصی به نام «سلام ترجمان» با استناد به (حدود ۸۲۰ – ۹۱۲ میلادی) وجود دارد. سلام ترجمان که مردی دوستدار سیر و سفر بود، کتاب‌هایی را از دیگر زبان‌های پیرامون اقوام شمالی برای (۷۹۴–۸۴۷ میلادی)، خلیفهٔ عباسی، ترجمه می‌کرد. در این که ابن خردادبه یا (حدود ۸۹۳ تا ۹۰۷ میلادی) از منابع ابن رسته بوده‌اند یا نه، اختلاف نظر وجود دارد. ابن رسته برخلاف ابن فضلان نگاه مثبتی به روس‌ها ارائه می‌دهد، ولی در برخی از موارد کلام خود را نقض می‌کند. البته در باب جنگاوری روس‌ها، با دیگران هم نظر است. 
 در طبقه بعدی منابع اولیه، اثر ، که پیش از ۹۵۰ میلادی می‌زیست، دربارهٔ جغرافیای جهان اسلام نگاشته شده‌است، که در آن به اقلیم دریای خزر، ، ، ، و پرداخته‌است. اما اطلاعات وی دربارهٔ خزرها اشکالاتی دارد. یاقوت حموی در در توصیف خزرها از وی نیز بهره جسته‌است. (فوت حدود ۹۷۸ میلادی) بین سال‌های ۹۴۳ تا ۹۷۰ میلادی در سرزمین‌های اسلامی به قصد تجارت سیاحت کرده و کتاب (یا ) را در ۹۷۷ میلادی تألیف کرده‌است. به نوشته ، وی ممکن است مبلغ مذهبی یا سیاسی بوده باشد و در سال ۹۵۵ میلادی از مناطق شمالی قلمرو مسلمانان شامل و دیدار کرده‌است. وی همچنین به رود ولگا و سرزمین سفر کرده‌است و اطلاعاتی از خزرها داشته‌است، که در خصوص دست اول بودن آن بین پژوهشگران اختلاف وجود دارد. اما، اطلاعات وی در خصوص سرزمین‌ها غیرمسلمان برگرفته از شنیده‌ها و دارای اشتباهاتی است بنا بر نوشته گلدن در ویراست سوم دانشنامه اسلام، ابن حوقل تنها کسی است که غارت در خزرستان را گزارش کرده‌است اما، به نوشته ، ابن حوقل بر خلاف جغرافی‌دانان یادشده، در مناطق مذکور نبوده و بیشتر کتاب یا المسالک و الممالک، که وی در ۹۷۷ میلادی تألیف کرده، نقل از کتاب (نگاشتهٔ ۹۳۲ میلادی) است. خود اصطخری هم اغلب از روی شخصی به نام «بلخی»، که متعلق به سال ۹۲۱ است، کتابش را نوشته‌است. تفاوت این سه کتاب در شیوهٔ ارائهٔ آن‌ها بوده؛ بلخی بیشتر بر نقشه‌ها تأکید داشته و اصطخری حاشیه‌نویسی‌ها را افزایش داده و در کتاب ابن حوقل بیشتر مطالب به شکل متن است. (۱۲۲۶–۱۲۸۶ میلادی) نیز در کتاب تاریخ خود گزارشی از لشکرکشی دوم روس‌ها به آذربایجان به دست داده‌است. 
 همچنین در منابع نیز مطالبی آمده، به خصوص رسالهٔ (۹۰۵ — ۹۵۹ میلادی) به نام که در حوالی ۹۵۰ میلادی نوشته شده و مطالب آن از منابع گوناگونی گردآوری شده‌است. این کتاب که توسط امپراتور وقت تألیف شده، یک «شاهکار فنی» توصیف شده ولی به موجب شیوهٔ گردآوری مطالب، ندرتاً تناقضاتی در آن یافته‌اند. در بین منابع خزری، ، که مکاتباتی میان دو یهودی ناشناس است و در کشف شده، نیز اطلاعاتی دربارهٔ چند شخصیت حاضر در ماجرا را می‌دهد. همچنین ، که بین ، طی دهه‌های ۹۵۰ و ۹۶۰ میلادی، و (۹۱۵–۹۷۰ میلادی)، منشی ، انجام شده‌است. 
 دو قرن پس از این سلسله منابع اولیه، (۱۱۷۹–۱۲۲۹) با نگارش عصر را آغاز کرد. در کتاب یاقوت هم اطلاعات ابن فضلان و هم ابن حوقل دربارهٔ خزرها آمده‌است. یاقوت به اشتباه مطالب هر دو را با نام ابن فضلان ثبت می‌کرد و لذا پیش از کشف نسخهٔ خطی کتاب ابن فضلان در ، اختلافات نظر فراوانی دربارهٔ این منابع وجود داشت که حال وضعیت آن‌ها روشن شده‌است. 
 در بین مکتوبات خود روس‌ها، کتاب در نیمهٔ اول قرن دوازدهم بر اساس نوشته‌های قدیمی‌تر نوشته شده‌است که جالب توجه می‌باشد. علاوه بر آن بخشی از حماسه‌های مکتوب آن‌ها بر روی حدود ۲۶ وجود دارد که اکثراً در وجود دارند و شامل می‌شوند. این افسانه ماجرایی است از آخرین اعزام نیروهای وایکینگ به دریای خزر است، که در سال ۱۰۴۱ و برای شرکت در انجام پذیرفت. 
 سکه‌های عربی، و که در اطراف یافته شده و شیوهٔ ضرب برخی سکه‌ها در دوران علویان طبرستان، نیز از آثاری هستند که اطلاعاتی از وقایع و زمان آن‌ها می‌دهند.
 همچنین ببینید: ، ، و مردمی در بودند که به تعبیر به صورت ناگهانی «مانند آتشفشانی» به سمت جنوب هجوم آوردند و به حملات شدیدی علیه ملل مختلف دست زدند. در حالی که عده‌ای از آن‌ها به غرب رفته و در و ساکن شدند و حتی به رسیدند، عدهٔ دیگری از آن‌ها به شرق آمده و تا دریای مازندران پیشروی کردند. در اوایل قرن نهم میلادی، ، که وایکینگ‌های به شرق آمده بودند، پس از عبور از و از راه به در جنوب وارد شده و شهر را در جزیرهٔ مناسبی ساختند. همچنین روس‌ها یک شهر به نام را بنا نهاده بودند، این شهر حدود ۹٫۷ کیلومتری جنوب رود وولخوف، در دهانهٔ ، بود. 
 این موقعیت جغرافیایی باعث می‌شد تا روس‌ها بتوانند از طریق به و از طریق به راه یابند. به قلمرو جنگجویان و منتهی شده و آنان را به مرزهای می‌رساند. روس‌ها نخستین‌بار، در مناطق مجاور دریای خزر، به عنوان معامله‌گر و بازرگان وارد شدند. آن‌ها در امتداد مسیر تجاری دنیپر شهرهایی ساختند و با تجارتشان را با آغاز کردند و با مسلمانان سرزمین‌های اطراف دریای خزر که در طول مسیر تجاری ولگا بودند، ارتباط یافتند. اواخر قرن نهم، از خرید و فروش روس‌ها با اجناس خزری در بازارهای پایین ولگا و بازارهای سراسر شهرهای پیرامون دریای خزر سخن به میان می‌آورد. این بازرگانان، پوست، عسل و برده می‌فروختند، حتی برخی از این تاجران، با در مسیر تجارت می‌کردند و بردگان اروپایی نیز کار را برایشان انجام می‌دادند. توماس سچاب نونان، مورخ و مردم‌شناس، معتقد است که روس‌ها در سال ۸۰۰ نیز به بغداد رفته‌اند، چون سکه‌های ، و متعلق به ۸۰۴–۸۰۵ در ، در نزدیکی ، یافته شده‌است. 
 روس‌ها مسیر دنیپر را به ولگا ترجیح می‌دادند. این مسیر از مسکن اقوام اسلاوی می‌گذشت که باج‌گزار بودند. این اسلاوها شامل قبایل پولیانی‌ها در ، ویاتیچی‌ها در جنوب ، رادی‌میشچی در شرق دنیپر، سوریان در حاشیه و… می‌شدند و اغلب به کشاورزی مشغول، و برخلاف مسیر ولگا، آرامش‌طلب بودند. این شیوه زندگی باعث می‌شد «طعمهٔ طبیعی» روس‌های وارنگی به‌شمار آیند. مسیر دنیپر دارای هفت بود که کشتی‌های روس با گذشتن از آن نهایتاً می‌توانستند به (پایتخت بیزانس) برسند. بعدها روس‌ها این مناطق را باج‌گزار خود کردند و نهایتاً، شهر را فتح کرد و پایتخت قرار داد. تدریجاً فرهنگ روس‌ها تحت تأثیر اسلاوها قرار گرفت و در آن هضم شد. روس‌ها دین را پذیرفتند و در اواخر سده دهم میلادی به صورت امروزی درآمد. از حدود ۸۶۰ میلادی (۲۲۶ قمری) تجاوز روسهای وارانگی از اسکاندیناوی به سرزمین خزران و آغاز گردید. 
 از سوی دیگر روس‌ها برای رسیدن به دریای خزر می‌بایست از مسیر ولگا به سمت جنوب می‌آمدند و از و پیچ و تاپ‌های رودخانهٔ ولگا می‌گذشتند. آن‌ها برای رسیدن به دریا مجبور بودند از شاخه‌های یک رودخانه کشتی را به خشکی برده و حمل کنند تا به شاخهٔ دیگری از رود برسند. و در این مسیر حضور داشتند. 
 خزرها در نیمهٔ دوم قرن هشتم، در قالب یک حکومت با موقعیت اقتصادی و نظامی مناسب بودند که با ( ) و ( ) هم‌مرز بودند و میان این حکومت‌ها و خزران صلح برقرار بود؛ طوری‌که با احساس خطر نسبت به روس‌های تازه‌رسیده، خزرها با کمک مهندسان بیزانسی، پایتخت جدید خود، ، را بنا کردند و سدی در میان این دشمن جدید با امپراتوری بیزانس و خلافت اسلامی شدند. 
 بلغارهای ولگا در میان رودخانه‌های ولگا و و در اراضی جنوبی محل پیوستن این دو رود می‌زیستند. دربارهٔ مرزهای قلمرو بلغار در منابع مطلب چندانی یافت نمی‌شود. قبایل ترک، و در شمال سرزمین‌شان بودند و زیر قیادتشان قرار داشتند. نیز در مشرق دست نشاندهٔ بلغارها بودند و بعضی از قبایل و در جنوب شرقی مستقل از بلغارها به زندگی چادرنشینی خود ادامه می‌دادند. قوم هم در بیشه‌های میان بلغارها و خزرها جای داشت و مطیع خزران بود و مکرراً با هجوم بلغارها روبرو شدند و بعدها نیز جزو دولت بلغارها گشتند. بلغارهای ولگا از متحدان خلافت عباسی بودند و به دین اسلام درآمده‌بودند، ولی هنوز استقلال کامل نداشتند و تابعیت خزرها بر آنان همچنان وجود داشت. در زمان ابن فضلان رفته‌رفته بلغارها به روی می‌آوردند. 
 در آستانه تهاجمات روس‌های وارنگی، به واسطه سیاست‌های اداری، مالی و نظامی ، خلیفهٔ عباسی، از جمله ولخرجی فراوان، عدم ثبات مقامات اداری و تغییر مکان پایتخت به و نیز چرخش مذهبی وی به سمت ، خلافت تضعیف شد و با قتل وی در ۸۶۱ میلادی توسط غلامان ترک زمینهٔ زوال قدرت عباسیان فراهم شد. با وقوع طی یک دهه پس از مرگ متوکل، که به کشته شدن چهار خلیفه انجامید؛ خلافت عباسی عملاً تکه‌تکه شد و سلسله‌های نسبتاً مستقلی توسط قدرت‌های نظامی محلی تحت عنوان «امیر» در جای جای سرزمین‌های اسلامی ظهور کردند. این سلسله‌های جدید برخلاف امرای قبلی (نظیر ) در پی و بودند. در این دوره عباسیان از اعمال مؤثر حاکمیت خود، جز در بخش محدودی از سرزمین ، ناتوان بودند. بدین ترتیب، سرزمین مسلمانان دچار تجزیه سیاسی شده‌بود. 
 در نیمهٔ دوم سدهٔ نهم میلادی در سواحل جنوبی دریای مازندران، به رهبری در حکومت جدیدی بنا نهاده بودند که را شکست دادند و عوامل آن‌ها را از نواحی شمالی ایران کنونی خارج کردند. این حکومت تازه تأسیس، و با خلفای عباسی در حال جنگ بود. آن‌ها حتی در بین مردم برخی از شهرهای محبوبیت داشتند. گرچه این حکومت توسط شکست سختی خورد، ولی در زمان علویان احیا شدند و بخش اعظم مردمان گیلان در این دوره مسلمان زیدی شدند. بعدها با زوال علویان، حکومت‌های دیلمی مانند ، و تبدیل به قدرت‌های منطقه‌ای شدند. از افرادی بود که با استفاده از اختلافات موجود در بین خاندان‌های دیلم، سلسله را در ۹۱۶ میلادی در ، تأسیس کرد. این خاندان خارج از دیلم به سمت غرب و شمال گسترش یافت و بر و بخشی از تسلط یافت. 
 سرزمین میان دو رود و و از شمال محدود به ، که منطبق بر امروزی است، را می‌نامیدند. مرکز این ولایت شهر بود و حاکمان آن باجگزار خلفای عباسی بودند. یکی از نواحی اران، بود که حاکمان آن تابع عباسیان بودند و در دوران متوکل عباسی به استقلال رسیدند. فرمانروایان حکومت جدید که به زودی تمامی اران را فتح کردند، نام داشتند و در ابتدا بودند در حدود ۹۴۴ میلادی ، که خود را به صورت موروثی ارانشاه می‌نامید، شروانشاه پیشین را شکست داده و این لقب را بر نام خود افزود. 
 نخستین باری که روس‌ها به کناره دریای خزر هجوم بردند، در زمان فرمانروایی ، مؤسس در ، بوده‌است. وی از ۸۶۴ تا ۸۸۴ میلادی حکومت می‌کرده‌است. روس‌ها در این سفر به جزیرهٔ در سواحل شرقی دریای خزر حمله کردند، که ناموفق بود، البته این حمله احتمالاً در مقیاس کوچکی رخ داده‌است. به نظر ، مورخ روس، سکه‌های ضرب شده در زمان حسن بن زید که در نزدیکی آبسکون و کشف شدند، می‌تواند نشان دهد که وی می‌خواست با ارجاع به آیه‌هایی از مردم را تشویق به جنگیدن با متجاوزان روس کند. مفهوم این آیه چنان است که «به کسانی که جنگ بر آنان تحمیل گردیده، اجازه داده شده‌است.» 
 دومین حمله در سال ۹۰۹ یا ۹۱۰ رخ داد، هدف از این اعزام نیز آبسکون بوده‌است. این حمله هم مشابه هجوم پیشین، کوچک بود و فقط با شانزده کشتی انجام شد. طبق گفته‌های ، ، حاکم شهر ، با کمک امیر طبرستان، ، توانست نیروهای روس را، که به رفته بودند، شکست دهد. 
 سومین حمله نیز در سال ۹۱۱ یا ۹۱۲ به وقوع پیوست. این بار روس‌ها برای هجوم به طبرستان، ابتدا به شهر ساری حمله کردند و پس از قتل و غارت و به آتش کشیدن روستاها، سوار کشتی‌ها شده و به سمت گریختند. سپس در نزدیکی « » دو گروه شدند، عده‌ای در کشتی‌ها ماندند و عدهٔ دیگر به ساحل حمله کردند، ولی متوجه این موضوع شدند و شبانه کشتی‌های مستقر در ساحل را آتش زدند و مهاجمین را کشتند، ولی آن‌ها که در دریا منتظر بودند، با اموال کسب شده، گریختند و نهایتاً در قلمرو شروانشاهان کشته شدند. 
 روس‌ها در سال ۹۱۳، نخستین هجوم خود در مقیاس بزرگ را انجام دادند. کرانه‌های جنوبی دریای خزر شاهد ورود ۵۰۰ فروند کشتی روس از جانب مملکت خزرها شدند. روس‌ها برای اینکه بتوانند از اراضی خزرها ایمن عبور کنند، به آن‌ها وعدهٔ نیمی از غنائم را دادند. آن‌ها از پایین رودخانه به سوی رفته، سپس از به رسیده و از کشتی‌ها را به صورت زمینی به ولگا انتقال داده و به دریای خزر رسیدند. 
 روس‌ها سرانجام به ، در شرق ، حمله کردند و مناطق مجاور آن را نیز به تاراج بردند. کشتی‌های آنان در نزدیکی جزایر جنوب‌غربی دریا لنگر انداخته بودند و تلاش برای دفع مهاجمان شروع شده‌بود، اما به موفقیت نرسید. پس از آن روس‌ها به سوی حمله کردند، آن‌ها پس از سه روز سفر وارد شهر شدند و مناطق (یا )، و را تصرف کردند. آن‌ها هر چیزی که می‌توانستند را به یغما بردند و زنان و کودکان را به عنوان برده به اسارت گرفتند. سپس در جزیره‌ای در نزدیکی باکو مستقر شدند و از آنجا به ساری حمله‌ای کردند. 
 طبق نظر این حمله در زمان استیلای بر طبرستان رخ داد. مرعشی از شکست کامل روس‌ها در برابر مدافعان سامانی و قتل همه‌شان سخن گفته که با گزارش ، که از لحاظ زمانی به واقعه نزدیک‌تر است، متعارض می‌باشد. با توجه به گزارش‌های مسعودی، روس‌ها در راه بازگشت در دلتای رود ولگا، توسط و برخی از خزری، مورد حمله واقع شدند. این تهاجم احتمالاً با رضایت شاه خزر انجام شده‌بود. کسانی که موفق به فرار شدند، توسط و به قتل رسیدند. 
 در گزارش مسعودی آمده عده‌ای از مسلمانان اهل که به عنوان محافظ خزران نزد او بودند، از وی خواستند که به انتقام غارت‌ها و کشتارهای روس‌ها علیه مسلمین، با آن‌ها به مبارزه بپردازد. خاقان پذیرفت و به روس‌ها اطلاع داد که مسلمانان آماده جنگ با ایشان هستند. روس‌ها که قصد داشتند از ولگا به رود دُن روند، با این واقعه نقشهٔ خویش را تغییر داده و از مسیرهای آبی خارج شدند. آن‌ها سه روز با مسلمانان جنگیدند و فقط پنج هزار روس زنده ماندند که به سمت قلمرو برطاس‌ها کشتی راندند و در جنگ با برطاس‌ها و غزها کشته شدند. 
 نزدیکی روس‌ها و خزران می‌توانست موجب نگرانی خلافت عباسیان شود. دستگاه خلافت به نزدیکی با و در نتیجه تقویت بلغارهای ولگا معتقد بوده‌است، تا در برابر روس‌ها و خزران به عنوان یک خطر مشترک، مقابله کنند؛ بنابراین خلافت عباسی با حمایت از غزها و بلغارها، می‌توانست در ، ، و شاید ، و اعمال قدرت کند و خزرهای مسلمان را در شورش علیه حکومت خود تقویت نماید. پس از حملهٔ روس‌ها به طبرستان و گیلان، نارضایتی در این نواحی افزایش یافت و موجب سقوط عوامل حکومت سامانیان در این ناحیه و برقراری مجدد دولت توسط شد. ورود اطروش به طبرستان اندکی پس از حملهٔ روس‌ها در ۱۲ اوت سال ۹۱۳ (اول محرم ۳۰۱) روی داد. 
 در سال ۹۴۱ روس‌ها داشتند که با پیمان صلح خاتمه یافت. در این دوره ، رهبری روس‌ها را در دست داشت. او تصمیم گرفت با نیروهایی که در این جنگ استفاده نشدند، جنگ دیگری را آغاز کند. به نظر خود ایگور در این اردوکشی حضور نیافت زیرا منابع از کشته شدن سردستهٔ روس‌ها نوشته‌اند، در حالی که ایگور پس از آن در دیگر منابع حضور دارد. 
 این دومین هجوم بزرگ روس‌ها به دریای خزر بود که در سال ۹۴۳ به وقوع پیوست. در تهاجم سال ۹۴۳، روس‌ها تا و اعماق پیش رفتند و نیروهای حاکم را شکست دادند. در این جنگ مرزبان دارای ارتشی بود که از هر قومیت دیلمی، و ۳۰۰ سرباز داشت و از مردم درخواست داوطلب شدن برای نبرد کرد، ولی به جز دیلمی‌ها بقیه گریختند و روس‌ها شهر ، مرکز اران، را تصرف کردند و زنان و کودکان را به بردگی گرفتند و مال بسیاری بدست آوردند. 
 دو گزارش از شرح وقایع پس از فتح بردعه وجود دارد. یکی از است که داستان را احتمالاً از «ثابت بن حنان» حول سال ۳۳۲ هجری نقل می‌کند و دیگری متعلق به گزارش‌گری ارمنی به نام است. گزارش نخست با این که توسط مورخین مسلمان نوشته شده، از نظر روس‌ها بی‌طرف‌تر است. در گزارش ارمنی از قتل‌عام بی‌رحمانهٔ مردم صحبت شده در حالی که در گزارش ابن اثیر چنان نقل شده که روس‌ها به اهالی گفته‌اند در صورت خارج نشدن از خانه‌هایشان در امان خواهند بود. نقل ابن اثیر نشان می‌دهد روس‌ها می‌خواستند در شهر فتح شده نظم برقرار کنند تا بیشینهٔ غنائم را کسب کنند. این با رویکردشان در حملات پیشین متفاوت است و گویای پیشرفت فرهنگی آنان می‌باشد. 
 روس‌ها پس از فتح منطقه به مردم پیشنهاد دادند که با پذیرش حکومت روس‌ها بر خود، بتوانند خود را حفظ کنند. با توجه به گزارش‌های ، مردم محلی این صلح را نپذیرفتند و به مقابلهٔ با روس‌ها شتافتند. آن‌ها از روس‌ها خواستند که شهر را ترک کنند. پس از رد شدن اولتیماتوم، روس‌ها شروع به کشتن مردم و باج‌گیری کردند. این کشتار اندکی بعد به پایان رسید تا مذاکراتی انجام پذیرد. پس از آن نیز روس‌ها چند ماه در بردعه ماندند و از این شهر به عنوان مرکز حملاتشان به مناطق اطراف استفاده کردند. 
 مدتی بعد، بیماری (دیسانتری) در بین سربازان روس شایع شد. ابن مسکویه در این باره می‌نویسد: «بیش از حد از میوه‌هایی که در اینجا پرورش می‌یابد خوردند. این بیماری در میان آن‌ها همه‌گیر شد… و نیروهایشان کاهش یافت» با شیوع بیماری در میان روس‌ها، مسلمانان به شهر بردعه نزدیک شدند. رئیس سربازان روسی، خود را بر روی الاغی انداخت و از آنجا که ۷۰۰ نفر از سربازانش را از دست داده بود، از جنگیدن طفره رفت و به سمت قلعهٔ بردعه عقب‌نشینی کرد؛ این قلعه نیز توسط مسلمانان شده‌بود. روس‌ها که از محاصره و بیماری خسته شده‌بودند، با گنجینه‌ها، جواهرات، لباس‌های خوب و بردگان جوان با کشتی‌هایشان در و خدمه‌های کشتی و ۳۰۰ نفر از سربازان که زنده مانده‌بودند، با بخشی از غنیمت‌ها بازگشتند. مسلمانان نیز پس از نبش قبر روس‌ها، اسلحه‌هایی که همراه با اجساد مدفون شده‌بود را برداشتند. پس از پایان جنگ، بردعه مرکزیت و اهمیت خود را از دست داد و موقعیت برتر را در منطقه به دست‌آورد. 
 احتمال می‌دهد که فرماندهٔ خرسوار روس‌ها در حمله به اران بود باشده. ورنادسکی می‌گوید، نام و در نامهٔ سچچتر ذکر شده و با توجه به آن سند، هلگو با قایقی به رفت و پس از ، در سال ۹۴۱ درگذشت. از سوی دیگر، به نظر ، چون نام او در نامه‌های روسی برده شده‌است و با توجه آنچه در منابع عربی ثبت شده‌است، این فرضیه وجود دارد که وی همان ، فرماندهٔ افسانه‌ای وارنگیان، بوده باشد. 
 درست روشن نیست که دلیل اختلاف خزرها و روس‌ها چه بوده‌است، بر همین اساس چندین فرضیه در این باره پیشنهاد شده‌است. یکی از فرضیات این است که روس‌ها ترجیح می‌دادند که خزرها را از مسیر تجاری ولگا کنار بزنند؛ زیرا آنان برای حمل و نقل از ولگا مالیات می‌گرفتند. ظاهراً نیز در تحریک قوای روس نقش داشته‌است. خزرها تا زمان سلطنت از متحدان بودند، ولی او در زمان حکومتش ساکن در قلمرو بیزانس را مورد اذیت و آزار قرار داد. با توجه به اسناد سچچتر، خاقان خزرها، در پاسخ به این ستم، مسیحیان خزری را مورد ظلم خود قرار داد. از سویی رومانوس با تحریک الگ نووگورود (که در نامه‌ها با نام هِلگو خوانده شده) علیه خزرها، دست به اقدامی تلافی جویانه زد. 
 در فرضیه دیگری عنوان شده که هجوم به خزرها در برابر تصمیم آن‌ها برای بستن راه ولگا از سال ۹۴۳ بوده‌است. در ، که مابین سال‌های ۹۵۰–۹۶۰ انجام شده‌اند، از نقش خود به عنوان مدافع سیاست‌های مسلمانان در برابر حملات روس‌ها، در منطقهٔ خزر، خبر می‌دهد: «اگر من ساعتی آن‌ها را فرو بگذارم، همهٔ کشورهای عرب را تا بغداد ویران خواهند کرد.» درگیری‌های پیشین مسلمانان و ارتش خزر با غارتگران روس در سال ۹۱۲ نیز ممکن است به این اقدامات و خصومت روس‌ها علیه دولت خزری کمک کرده‌باشد. 
 سرانجام در سال ۹۶۵، به جنگ خزرها شتافت. وی برای مبارزهٔ خود، مزدورهایی از بین و استخدام کرد که شاید برای مقابله با قدرتمند خزری بوده‌باشد. سویاتوسلاو شهر سارکل را در حدود سال ۹۶۵ نابود کرد و شهر ، در ، را به تاراج برد، اما آن را اشغال نکرد. سپس احتمالاً در سال ۹۶۸ یا ۹۶۹ شهر ، پایتخت خزرها، را تصرف کرد. مدت کوتاهی پس از مبارزات سویاتوسلاو، شخصی که از شهر آتیل بازدید کرده نوشته‌است: «روس‌ها حمله کردند و حتی شاخه‌ای انگور یا کشمش و حتی یک برگ سبز باقی نگذاشتند.» تنها کسی است که گزارش کرده روس‌ها، پس از بازگشت از « و »، را غارت کرده‌اند. هجوم سویاتوسلاو به رفاه و استقلال دولت خزر پایان بخشید. نابودی خانات خزر، تسلط بر مسیرهای تجاری شمال و جنوب از طریق مناطق استپی و را برای شاهان کی‌یفی روس به وجود می‌آورد؛ حال آنکه این مسیرها راه‌هایی بودند که پیش از این نیز به عنوان منابع اصلی درآمد خزرها به حساب می‌آمدند. علاوه بر این، مبارزه‌های سویاتوسلاو منجر به رشد جمعی و فرهنگی اسلاوها در مناطق میان نواحی استپی و جنگلی (Saltovo-Mayaki) شد. البته، سویاتوسلاو در سال ۹۷۲ میلادی توسط کشته شد. 
 در ۹۸۷، « »، امیر شهر ، از روس‌ها در برابر سران قبایل محلی کمک خواست. روس‌ها، که به نظر می‌رسد بسیاری از آن‌ها سربازان حرفه‌ای بودند، وارد ۱۸ کشتی شدند؛ ولی در پذیرش درخواست مردد بودند و یک کشتی را برای بررسی وضعیت فرستادند. هنگامی که خدمهٔ کشتیِ مورد نظر توسط مردم محلی قتل‌عام شدند. گزارش شده‌است در سال ۹۸۹ یک واعظ محلی از میمون خواسته‌است که روس‌ها را برای مسلمان کردن به او تحویل دهد یا بکشدشان، اما میمون این درخواست واعظ را نپذیرفت. در نبردی که در پی این اتفاق پیش آمد، میمون شکست خورد و از شهر گریخت، اما در سال ۹۹۲ به دربند بازگشت. 
 در سال ۱۰۳۰، روس‌ها به منطقهٔ شروان حمله کردند و حاکم برای کمک در سرکوب شورش مبلغ زیادی پول به آن‌ها پرداخت. بعد از این، روس‌ها به سرزمین خویش بازگشتند و یک سال پس از بازگشت، در ماه نوامبر سال ۱۰۳۱، در نزدیکی باکو شکست خوردند و اخراج شدند. در سال ۱۰۳۲ روس‌ها حملهٔ دیگری به شروان داشتند که در آن و به آنان ملحق شدند. مسلمانان محلی در ۱۰۳۳ روس‌ها را شکست دادند. مشخص نیست که روس‌ها در این نبرد با چه کسانی متحد شده‌بودند. اثبات می‌کند که آن‌ها از یک پایگاه در نزدیکی آمده و سرزمین اصلیشان بود. پریتساک بر این باور است که روس‌ها از حوزهٔ دریای خزر حمله کرده و پس از مدت کوتاهی به در نبردهای کمک کردند. 
 ، ماجرایی است از آخرین اعزام نیروهای به دریای خزر که در سال ۱۰۴۱ و برای شرکت در جنگ‌های - و احتمالاً انجام پذیرفت که نیروهای وارنگیان نیز در این اعزام شرکت داشتند. عناصر این داستان حماسی با رویدادهای تاریخی به میزان قابل توجهی در هم تنیده‌اند. این لشکرکشی با سفر اینگوار از آغاز شد و به سرزمین‌های جنوبی ولگا و (سرکلند) رسید. حدود بیست و شش اینگوار وجود دارد که ۲۳ عدد از آن‌ها در در منطقهٔ سوئد است که اشاره به رزمندگان سوئدی دارد که همراه اینگوار در اردوکشی به سرزمین‌های مسلمان‌نشین حضور داشتند. هدف از این اردوکشی‌ها احتمالاً بازگشایی مسیرهای تجاری قدیمی روس‌ها بود، زیرا که در آن زمان بلغارها و خزرها دیگر موانع بزرگی نبودند. یک سنگ رونی از برادر اینگوار نشان می‌دهد که او برای یافتن به شرق رفته، اما در سرزمین مسلمان درگذشته‌است. پس از آن، هیچ گونه اقدام مشابهی توسط روس‌ها و دیگر وایکینگ‌ها انجام نپذیرفت و بدین شکل مسیر مابین دریاهای و خزر هیچگاه بازگشایی نشد. 
 می‌گوید که شروان در ۱۱۷۳ یا ۱۱۷۴ میلادی مورد تهاجم قرار گرفته؛ او اشغالگران را روس‌ها و خزرها، روس‌ها و الان‌ها و روس‌ها و سریرها نام می‌برد. استدلال می‌کند که روس‌های ذکر شده توسط خاقانی بودند که با ۷۳ کشتی به شروان حمله کردند. می‌گوید که حمله توسط حاکم دربند، «بک-بارز بن مظفر» انجام شده. به گفتهٔ مینورسکی، «بک-بارز بن مظفر با کیف ارتباطی نداشت. احتمالاً او از گروه‌های بدون نیزه که از جنوب بودند، استفاده کرد. به عنوان مثال از .» به پادشاه گرجستان رویگردان شد، با کمک و ترکیب ارتشش با امپراتور آیندهٔ روم شرقی، ، توانست مهاجمان را شکست داده و دوباره قلعهٔ را فتح کند. منابع گرجی در این باره از خزرها صحبت می‌کنند، اما اشاره‌ای به روس‌های افرنجی نمی‌کنند. 
 از زمان کوچ روس‌های وارنگی و مجاور شدنشان با خزران و اسلاوها، آن‌ها تحت‌تأثیر نفوذ فرهنگی همسایگان خود قرار گرفتند. کستلر معتقد است آنان سعی داشتند از کسانی که با آن‌ها ارتباط دارند، بیاموزند. چنانچه حکام نخستین خود را به تقلید از خزرها «خاقان» نامیدند و مانند نظام سیاسی خزر، امیری را سردار سپاه منسوب کرده و به عنوان نمایندهٔ خود نزد رعایا فرستادند. به گفتهٔ منابع اولیه چنین مدلی در بین اقوام وایکینگ اسکاندیناوی و بی‌سابقه بود. خزرها مرفه و پیشرفته‌ترین حکومتی بودند که در نخستین موج حملات روس‌ها با آن‌ها ارتباط یافتند. 
 از جمله خراج‌گزاران خزرها اقوام اسلاو بودند که تا ۸۵۹ میلادی مالیاتی را به خزرها و وارنگیان حوزهٔ بالتیک می‌پرداختند. داستانی بیان می‌کند که دو نفر از خویشاوندان ، حاکم نووگورود، در یکی از مسافرت‌هایشان از شهری در ناحیهٔ این اسلاوها گذشتند و از آنجا خوششان آمده و در آن ساکن شدند و ظرف ۳ سال این شهر که نام داشت، به دست روس‌ها افتاد. بعدها این دو برای روس‌ها مرکزیت یافت و فرزند روریک، ، با قتل دو فاتح مذکور شهر، پایتخت روس‌ها را به کی‌یف آورد؛ چنانچه کی‌یف لقب «مادر شهرهای روسیه» گرفت. با این حال مردم خزری و اسلاو شهر همچنان در کی‌یف می‌زیستند. 
 خزرها دیواری بین بیزانس و روس‌ها بودند که مانع رسیدن کشتی‌های روس به قسطنطنیه می‌شدند. با ضعف خزرها روس‌ها از راه دنیپر پیاپی به قسطنطنیه حمله کردند و پس از فراز و نشیب‌هایی در روابط دو جبهه، نهایتاً معاهده‌هایی میان بیزانس و روس بسته شد که موجب گرویدن تدریجی روس‌ها به و گشت؛ به شکلی که این مذهب تا امروز برای روس‌ها باقی است. در چنین شرایطی حضور خزرها نفعی برای بیزانس و روس نداشت که هیچ؛ وجودشان مالیاتی ده درصدی بر گردن آن‌ها می‌انداخت که باعث نابودی خزران در ۹۶۵ میلادی شد. در پی زوال خزرها، طایفه‌ای از ترکان صحرانشین به نام ، روس‌ها آنان را پولوتزی (پولوتزی یعنی زردگون، رنگ‌پریده) می‌خواندند، بر مسیر ولگا و دن تاختند و در کرانه رود دن را مرکز حکومت خود قرار دادند. (۱۰۵۴ تا ۱۲۳۷ میلادی) 
 در گرگان، طبرستان، دیلم، آذربایجان، شروان، اران و… نیز روس‌ها بازرگانی و حملات را در کنار هم انجام می‌دادند و یورش‌هایی همراه با غارت و برده‌گیری داشتند که شرح آن در مقاله آمد. این یورش‌ها بر ذهنیت مردم بسیار تأثیرگذار بود به‌طوری‌که نورا چادویک می‌نویسد ، که در نزدیک بردعه می‌زیست، بشدت متأثر از خاطرات مردم از حملات روس‌ها به این ناحیه است. 
 در نمودار زمانی ذیل دوران حکومت هریک از فرمانروایان روس‌های وارنگی آمده‌است. نقاط سرخ به معنی حملات دریایی روسان در زمان حکومت فرمانروای قید شده به سواحل دریای خزر است:
{"title": "لشکرکشی‌های روس‌ها به کناره دریای خزر", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%84%D8%B4%DA%A9%D8%B1%DA%A9%D8%B4%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B1%D9%88%D8%B3%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D8%A8%D9%87_%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87_%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D8%AE%D8%B2%D8%B1&oldid=34019894", "language": "fa"}