( ) یک ، متعلق به زیرگروه از خانواده است. بیشترین ارتباط این زبان با و با کمی فاصله سایر زبان‌های پلی‌نزیایی مانند ، و است. نیوویایی و تونگایی با هم زیر گروه تونگی زبان‌های پلی‌نزیایی را تشکیل می‌دهند. نیوویایی همچنین از زبان ساموایی و زبان‌های نیوویایی شرقی تأثیر پذیرفته‌است.
 در سال ۱۹۹۱ ۱٬۶۰۰ نفر در جزیره (۹۷٫۴٪ از ساکنان) و همچنین شماری در ، و که در مجموع حدود ۸٬۰۰۰ نفر می‌شد، به نیوویایی سخن می‌گفتند؛ بنابراین بیشتر گویشوران نیوویایی در خارج از جزیره ساکن بودند. بیشتر ساکنان نیووی دوزبانه هستند و علاوه بر نیوویایی به زبان نیز مسلط هستند.
 در اوایل دهه ۱۹۹۰، ۷۰٪ گویشوران نیوویایی در نیوزیلند زندگی می‌کردند. 
 نیوویایی تا حد زیادی واجی است؛ یعنی یک حرف مخفف یک صدا است و بالعکس.
 ترتیب الفبای سنتی که با نام‌های سنتی حروف آورده می‌شود، است. توجه داشته باشید که و در انتها قرار داده می‌شوند.
{"title": "زبان نیوویایی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C&oldid=30493473", "language": "fa"}