برای کتاب زبان‌های ارانی اثر ارانسکی را ببینید. این مقاله دربارهٔ است. برای زبان‌های دارای گویشور در ایران را ببینید. برای زبان رسمی در ایران را ببینید. (به : )، یکی از شاخه‌های از خانواده بزرگ است و توسط تکلم می‌شود. زبان‌های ایرانی به چهار دوره پیشا ایرانی، ایرانی کهن، ایرانی میانه و ایرانی نو دسته‌بندی می‌شوند. 
منظور از اصطلاح زبان‌های ایرانی یا زبان‌های ایرانی‌تبار، گروهی از زبان‌ها است که همگی ریشه در یک زبان باستانی به نام زبان داشته‌اند و به معنی زبان‌های مرتبط با واحد سیاسی کشور امروزی نیست.
 زبان‌های ایرانی دو ریشه مشترک باستانی دارد و به گویش‌های مختلف و هر گویش به لهجه‌های مختلف استعمال می‌شود. بعضی از گویش‌های زبان ایرانی به خاطر تفاوتهای ظاهری در نحوه استفاده از عبارات و ترکیب‌ها، امروزه خود به عنوان یک زبان نام برده می‌شوند.
 زبان‌های ایرانی نو در و متمرکزند. نمایندگانی از این زبان‌ها را در ، ، ، ، ، ترکستان و شبه‌قاره هم می‌توان یافت. 
 مهم‌ترین زبان‌ها، لهجه‌ها و گویش‌های ایرانی نو عبارتند از: ( ، یا )، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و و است.
 امروز زبان‌های ایرانی بیشتر با ، ، و نوشته می‌شوند.
 زبان‌های ایرانی بیشتر در کشورها و مناطق ، ، ، باختر ، ، ، و بخش‌هایی از و روایی دارد.
 سه زبان از زبان‌های ایرانی به عنوان زبان رسمی هم‌اکنون در چهار کشور استفاده می‌شود. این زبان‌ها عبارت‌اند از در ، و ، در افغانستان و در .
 در سال ۲۰۰۸ میلادی برآورد شد که حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تن به زبان‌های ایرانی سخن می‌گویند. بنیاد تابستانی زبان‌شناسی (SIL International) در سال ۱۳۸۴ برآورد کرده‌است که امروزه به حدود ۸۷ گونه از زبان‌های ایرانی سخن گفته می‌شود؛ که شمار سخنوران بزرگترین این زبان‌ها به‌طور تخمینی عبارتند از: (۱۱۰ میلیون تن)، (۴۰ میلیون تن)، (۴۱–۶۰ میلیون تن)، (۶ میلیون تن)، و (۷ میلیون تن) و (۷ میلیون تن) و (حدود ۱.۵ میلیون) .
 جمعیت گویش وران پنج زبان اول پرگویش این گروه زبانی به میلیون نفر به شرح زیر می‌باشد: 
 دوره استقرار اقوام در فلات کنونی ایران از هزاره سوم پ. م تا پایان شاهنشاهی در سده چهارم پ. م را در بر می‌گیرد. از زبان‌های ایرانی باستان چهار زبان آن شناخته شده‌است: ، ، و . از و سکایی که یکی در غرب ایران و منطقه فرمان‌روایی و دیگری در شمال، از مرزهای تا ، از جمله بین اقوام و ساکنان ، رایج بوده، تنها کلمات و عباراتی در آثار دیگران برجای مانده‌است. اما از زبان‌های اوِستایی و پارسی باستان مدارک بسیار در دست است. زبان اوِستایی، گویش مردم اطراف در بوده و کتاب خود را به این زبان نوشته‌است.
 پارسی باستان زبان مادری و زبان میهن اصلی خانواده و دودمان هخامنشی بوده‌است. نخستین شواهد نوشتاری از این زبان، است که تاریخ آن به قرن ششم پیش از میلاد برمی گردد. درهمین زمان زبان‌های دیگر ایرانی باستان نیز وجود داشته که پا به پای چهار زبان مهم دوران باستان مراحل تکاملی را می‌پیموده‌است، مانند زبان‌های ، ، و .
 زبان‌های ایرانی به سه دسته تقسیم می‌شوند:
 
 
 این دسته‌بندی مطلقاً از لحاظ زمانی نیست، بلکه از نظر زبان‌شناسی هم هست.
 نیای مستقیم این دسته از زبان‌های ایرانی است.
 از جمله زبان‌های این دسته عبارت‌اند از زبان‌های (که تنها از طریق متون به ما رسیده‌است)، (که بیشتر از طریق کتیبه‌های هخامنشی به ما رسیده‌است)، ، و (که فقط چند واژهٔ آن، آن هم از طریق چند وام‌واژه در فارسی باستان و چند واژهٔ ذکر شده در منابع یونانی و میان‌رودانی به دست ما رسیده‌است).
 مقالهٔ اصلی: زبان‌های ایرانی میانه به دو گروه تقسیم می‌شوند:
 
 زبان‌های ایرانی نو به دو دسته بخش می‌شوند:
 
 زبان‌های ایرانی نو با این که در ایران، و متمرکز شده‌اند اما گستره جغرافیایی بسیار وسیع‌تری را در بر می‌گیرند شامل مناطقی در ، ، ، ، ، ، و .
 مقالهٔ اصلی: دسته شرقی زبان‌های ایرانی نو که اغلب در کشورهای افغانستان، پاکستان، تاجیکستان، روسیه و گرجستان رایج‌اند یه چند گروه تقسیم می‌شوند که عبارتند از:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 مقالهٔ اصلی: زبان‌های ایرانی‌تبار غربی به دو گروه شمال غربی و جنوب غربی دسته‌بندی می‌شوند. این زبان‌ها غالبا بازمانده زبان‌های ، ، ، ، هستند.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 زبان‌های ایرانی دارای گوناگون هستند. از جمله (در مورد پارسی باستان)؛ (در مورد نخستین کتیبه‌های پارسی میانه، پارتی، سغدی، و خوارزمی)؛ دو نوع ، (در مورد پارسی میانه، پارتی، باختری، سغدی و فارسی نو) و (سغدی مسیحی و فارسی نو)؛ (در مورد فارسی نو و لهجه‌های محلی)؛ (در مورد فارسی نو، ، کُردی، و بلوچی)؛ (در مورد ، تُمْشُقی و سغدی)؛ (در مورد آذری (باختری))؛ (در مورد اُسِتی و تاجیکی) و (در مورد آذری، کُردی، اُسِتی و زازاکی). 
 مقالهٔ اصلی: جمعیت فارسی زبانان ایران در سال ۲۰۱۶ را ۵۰ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر یعنی بیش از ۶۲ درصد می‌داند. (به : ) از معتبرترین دانشنامه‌های موجود در جهان است که داده‌های آماری از تعداد گویشوران مختلف را به صورت اینترنتی منتشر می‌کند.
 جمعیت ایران در پایان سال ۲۰۱۶ میلادی، طبق تخمین‌های متفاوت بین ۷۹ تا ۸۱ میلیون نفر بوده‌است. جمعیت گویشوران زبان‌های مختلف در ایران در سال ۲۰۱۶ میلادی را به ترتیب زیر بیان کرده‌است. به این نکته توجه شود که بین قومیت و گویشور تفاوت وجود دارد و برای نمونه میزان جمعیت در جدول لحاظ شده‌است در حالی که جمعیت آذری تباران اندکی بیش تر است. بیش از ۸۱ درصد مردم ایران در سال ۲۰۱۶ میلادی به یکی از زبان‌های ایرانی سخن می‌گویند.
{"title": "زبان‌های ایرانی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&oldid=35042895", "language": "fa"}