یا (به : ) یک انفجار عظیم و درخشان است. این انفجار زمانی رخ می‌دهد که یک ستارهٔ پرجرم در حال مرگ، شروع به خاموش شدن می‌کند. آن گاه به‌طور ناگهانی منفجر شده و مقدار بسیار زیادی نور تولید می‌کند.
 طی این انفجار، ، مادهٔ خود را به سوی فضا پرتاب می‌کند و ممکن است آن، به مدت چند روز، از کل یک هم بیشتر باشد. هنوز هم می‌توان بقایای درخشان منفجر شده را (که صدها یا هزاران سال پیش از هم پاشیده‌اند) مشاهده کرد.
 ابرنواخترها به قدری درخشان هستند که حتی یکی از همین ابرنواخترها در گذشته، در چین و در روز با مشاهده شده‌است.
 «اَبَرنواخترها» بسیار نادر هستند.
 در به‌طور میانگین در هر قرن یک یا دو ابَرنواختر رخ می‌دهد که برخی از آن‌ها نیز در پسِ غبارِ پنهان می‌شوند. آخرین ابَرنواختر قطعی که در دیده‌شد، ابرنواختر در سال ۱۶۰۴ میلادی بود. اما اخترشناسان (به‌ویژه آماتور) تعداد بسیار بیشتری را در دیگر یافته‌اند.
 وقتی پرجرم تر از حدود ۸ برابر ، ذخیرهٔ خود را به پایان می‌رساند، منبسط شده و به یک تبدیل می‌شود.
 (برخلاف غول‌ها) در درون، به حد کافی گرمند و می‌توانند و ِ حاصل از را نیز به جای مصرف و عناصر تولید کنند.
 ابرغول‌ها می‌توانند عناصری به سنگینی تولید کنند.
 ابرنواخترها بر پایهٔ نحوهٔ تشکیل به دو دستهٔ کلی تقسیم می‌شوند:
 ابرنواخترهای با هسته رمبنده می‌باشند که در حقیقت پرجرمی هستند که سوخت هسته‌ای درونشان به اتمام رسیده‌است و با توجه به اینکه جرم هسته به ماوراء یعنی بسیار بیشتر از ۱/۴ برابر جرم خورشید می‌رسد انقباض هسته تا رسیدن به فشار تبهگنی نوترونی و در واقع تبدیل شدن ستاره به یک ستاره نوترونی ادامه پیدا می‌کند و در نتیجه مواد در لایه‌های بالایی جو ستاره به شکل انفجار مهیب به بیرون پرتاب می‌شوند.
 انفجار ابرنواختری نوع اول، در بسیار نزدیک رخ می‌دهد که در آن جرم ستاره کوتوله سفید به‌دلیل جاری شدن مواد از ستاره همدم به سوی آن از بیشتر می‌شود و به علت جرم زیاد ، کوتوله بر خود فرو می‌ریزد و ابرنواختر به وجود می‌آید.
 
 انفجار ستاره‌ای که در آن کل ستاره تحت تأثیر قرار می‌گیرد. به دنبال انفجار ستاره حتی به اندازه ۲۰ می‌تواند درخشان تر شود. ابرنواخترها با توجه به بودن یا نبودن در طیفشان به دو دسته یعنی ابرنواختر نوع یک و نوع دو تقسیم می‌شوند. ابرنواخترهای نوع یک (Type I) نشانی از وجود هیدروژن در طیفشان ندارند در حالیکه ابرنواخترهای نوع دو (Type II) دارند. در حال حاضر می‌دانیم که دلیل اصلی انفجار بودن یا نبودن هیدروژن نیست بنابراین دسته‌بندی‌های جدیدی تعریف شده‌اند. دو مدل برای توجیه انفجار وجود دارد.
 در مدل اول، ابرنواخترهای با هسته رمبنده می‌باشند که در حقیقت ستاره‌های پرجرمی هستند که سوخت هسته‌ای درونشان به اتمام رسیده‌است و با توجه به اینکه جرم هسته به ماوراء حد چاندراسخار می‌رسد انقباض هسته تا رسیدن به و در واقع تبدیل شدن ستاره به یک ادامه پیدا می‌کند و در نتیجه این وضعیت مواد ستاره در لایه‌های بالایی جو به بیرون پرتاب می‌شوند. در مدل دوم ابرنواختر در ستاره‌های دوتایی بسیار نزدیک رخ می‌دهد که در آن جرم ستاره به دلیل جاری شدن مواد از ستاره همدم به سوی آن از حد چاندراسخار بیشتر می‌شود و نمی‌تواند جرم خود را تحمل کند و ابرنواختر به وجود می‌آید.
 ابرنواخترهای نوع Ia در تمام کهکشان‌ها وجود دارند اما در کمتر به چشم می‌خورند. این ابرنواخترها دارای عناصری مانند ، ، و هستند که در زمان حداکثر نورانیت در طیف آشکار می‌شوند و بعد از گذشتن از حال حداکثر نورانیت با کاهش نور، نیز در طیف آن خودنمایی می‌کند. نمودار نور این‌گونه ابرنواخترها طی حدود دو هفته افزایش نورانیت را نشان می‌دهد و پس از آن با کاهش نورانیت طی چند ماه روبرو می‌شود. تصور بر این است که ابرنواخترهای نوع Ia ناشی از انفجار به دلیل انتقال جرم بین ستاره‌ای پیر باعمر زیاد و یک در یک ستاره دوتایی بسیار نزدیک به هم باشند.
 ابرنواخترهای نوع Ib و Ic فقط در بازوهای رخ می‌دهند. هر دو گونه نشانه‌هایی از ، و بعد از حداکثر نورانیت در طیفشان دارند. علاوه بر آن ابرنواخترهای گونه Ib در نزدیکی حداکثر نورانیت نشانه‌هایی از وجود در طیفشان دارند. منحنی نوری هر دو گونه Ib و Ic مانند گونه Ia می‌باشد، ولی با این تفاوت که در زمان حداکثر درخشندگی آن‌ها، درخشندگی آن‌ها کمتر از نور ابرنواخترهای گونه Ia می‌شود. دو گونهٔ Ib و Ic معمولاً چشمهٔ امواج رادیویی هم می‌باشند، در حالی که ابرنواخترهای Ia دارای چنین خاصیتی نیستند. تصور بر این است که ابرنواخترهای گونه Ib و Ic ناشی از انفجار در ستارگان پرجرمی‌باشند که محتوای هیدروژنی شان به اتمام رسیده و در گونهٔ Ic محتوای هلیومی نیز به اتمام رسیده باشد.
 ابرنواخترهای نوع II در به چشم نمی‌خورند، اما به جای آن در بازوهای کهکشان‌های مارپیچی و گاهی در کهکشان‌های نامنظم به چشم می‌خورند. این ابرنواخترها طیف معمولی مانند بقیه ستاره‌ها از خود نشان می‌دهند. این ابرنواخترها طی حدود یک هفته به حداکثر می‌رسد، برای حدود یک ماه تقریباً ثابت می‌ماند، و سپس طی چند هفته ناگهان کاهش می‌یابد و طی چند ماه در همین وضعیت با نور ناچیز باقی می‌ماند. تصور بر این است که این‌گونه ابرنواخترها نتیجهٔ انفجار در هستهٔ یک با یک گسترهٔ پرجرم باشند.
 مقالهٔ اصلی: به دنبال انفجار ابرنواختری یک به وجود می‌آید که احتمال دارد در مرکز پوششی کروی از ابر باشد که این ابر همان مواد ستاره است که به بیرون پرتاب شده‌اند. این ، (Supernova remnant) نام دارد. باقیمانده‌های ابرنواختری که یک تپنده در میان آن است سحابی باد (Pulsar wind nebula یا به‌طور مخفف Plerion) نامیده می‌شود.
 آهنگ مشاهدهٔ ابرنواختر در یک کهکشان معمولی در حدود یک ابرنواختر در صد سال است و در کهکشانهایی که از لبه دیده می‌شوند به دلیل غبارهای تیره‌کننده بسیار کم هستند. در هزاره گذشته تنها پنج ابرنواختر در مشاهده شده‌اند به علاوهٔ ابرنواختر SN ۱۹۸۷ که در روی داد. با آمدن فناوری به میان اخترشناسان آماتور همواره بر تعداد اَبَر نواخترهایی که در دیگر کشف می‌شوند افزوده شده‌است. تلسکوپ‌های خودکار نیز که با هدایت به‌طور اتوماتیک به عکسبرداری ومقایسهٔ عکس‌ها از هزاران کهکشان طی یک شب می‌پردازند کمک بزرگی به کشف ابرنواخترها کرده‌اند.
 ابرنواختر سال ۱۰۵۴ به عنوان منشأ در صورت فلکی توسط معرفی شده‌است. مانند دو ابرنواختر سال ۱۰۰۶ و ۱۱۸۱ این ابرنواختر نیز توسط اخترشناسانی از مشرق‌زمین ثبت شده بود. اخترشناسانی از ، ، و در ثبت این ابرنواخترها سهم داشته‌اند. نشانه‌هایی از ابرنواختر سال ۱۰۵۴ در نقاشی‌هایی در به چشم می‌خورند.
 ابرنواختر سال ۱۵۷۲ با دقت توسط رصد شده‌است. او به ثبت موقعیت و تغییرات آن به‌طور روزانه پرداخت. او متوجه شد که با وجود گردش زمین هیچ اختلاف منظری وجود ندارد بنابراین این جرم باید ماوراء باشد. حرکت نکردن این جرم طی ۱۸ ماه که ناپدید شد نشان می‌داد که مدار آن باید ماوراء مدار سیارهٔ باشد (در آن زمان دورترین سیارهٔ شناخته‌شده کیوان بود). این مشاهدات آن را در میان بقیهٔ ستارگان آسمان قرار داد. ابرنواختر سال ۱۶۰۴ با نام ستارهٔ کپلر شناخته می‌شود گرچه او نخستین نفری نبود که آن را مشاهده می‌کرد. نشانه‌هایی وجود دارد که در سال نیز ابرنواختری در صورت فلکی وجود داشته‌است. تودهٔ ابری بزرگ و در حال گسترش در این منطقه وجود دارد که دارای تابش قوی امواج رادیویی نیز می‌باشد این سحابی با نام شناخته می‌شود. هیچ انفجار نوری از این انفجار گزارش نشده‌است. امکان دارد ستاره قبل از انفجار لایه‌های بیرونی خود را پرتاب کرده باشد یا اینکه انفجار آن ضعیف بوده‌است. جدیدترین ابرنواختر کشف‌شده است.
 مقالهٔ اصلی: در فاصلهٔ ۶۴۰ سال نوری و در فاصلهٔ ۶۰۳ سال نوری از مشهورترین ستارگانی هستند که به زودی تبدیل به ابرنواختر خواهند شد. این اتفاق ممکن است همین امشب یا صد هزار سال آینده بیفتد و در صورت وقوع این اتفاق نور آن‌ها در شب قابل مقایسه با ماه خواهد بود.
{"title": "ابرنواختر", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B1&oldid=34959864", "language": "fa"}