همچنین ببینید: و یا (Religious Intellectualism) مقوله جدیدی است که در تعریفی که از ارائه می‌شود می‌توان به سه مؤلفه اشاره کرد:
 
 
 اگر این سه مؤلفه در فردی وجود داشته باشد می‌توان او را روشنفکر دانست.
 در مورد مؤلفه اول و دوم ممکن است این سؤال پیش آید که آیا روشنفکری اساساً با سازگار است یا نه؟
 به این پرسش هم پاسخ مثبت و هم پاسخ منفی داد. برخی گفته‌اند این دو ناسازگار هستند و نمی‌توان طرح عقلانیت را به انتها رسانید مگر اینکه نسبت به دین «لابشرط و لااقتضا» و بی‌تفاوت بود.
 و جالب این است که این جواب را هم برخی از بیان کرده‌اند و هم برخی از .
 هم روشنفکری دینی و هم نواندیشی دینی، هر دو در واکنش به حضور و به عبارت دقیق تر ورود ناهمساز آن به داخل جامعه ایران و نیز برداشت و حذفی (نسبت به نوگرایی و نوجویی) ظهور کردند.
 هر دوی این رویکردها، بر دین و جایگاه آن نظر می‌کنند. با این حال نو اندیشان تلاش دارند تا دین را در دنیا ی جدید احیا کرده و را در چارچوب برداشت‌های نو از دین و سنت‌ها قابل حل بدانند.
 در حالی که روشنفکران دینی با اولویت به مسایل جدید در درصدد تطبیق پاسخ‌هایی از دین به چنین مسایلی هستند. بنابر این تفاوت اصلی این دو جریان در تاریخ ایران به دیدگاه اصلی هر کدام از آن‌ها بر می‌گردد.
 یکی اولویتش مسایل جدید در بود و ارایه راه حلی از درون دین، و دیگری مهمترین مسئله اش نمایش توانایی دین نسبت به سایر اندیشه‌های جدید بود. از این زاویه مقاله حاضر تلاش کرده به آرای به عنوان روشنفکری دینی و به عنوان یک دینی نظر کند و جایگاه مسائل اساسی چون ریشه مشکل و علل عقب ماندگی آن‌ها و نیز راه حل مشکل، جایگاه روشنفکر در این مسئله و. . . مورد بررسی قرار دهد.
 نخستین جرقه این بیداری تازه را زد اما کسانی چون و اخیراً در و در و در و و و شماری دیگر در این فکر را پی گرفتند و در طول یک قرن مجاهدت نظری و عملی نحله نواندیشی دینی را استوار کردند. 
 امروزه در ایران افرادی مانند، ، ، ، و مهمترین نمایندگان این جریان فکری هستند. از آنجا که این متفکران اندیشه ورزی را معطوف به تغییرات اجتماعی و تلاش برای گره گشایی از معضل کرده بودند، اینان را « » گفته‌اند. گرچه به نام‌های دیگری چون احیا گران و نو اندیشان و روشنفکران و نوگرایان نیز نامبردار بوده و هستند.
. 
 اصطلاح نواندیشی، در برابر به کار می‌رود. در ، هر آنچه از طریق و گذشته دینداران به نسل جدید دینداران رسیده‌است، اصل دین و ملاک قرار داده می‌شود. اما نواندیشی دینی، همه آن باورها و رسوم را بازبینی می‌کند تا برداشت‌های غیر عقلانی را از آن بزداید و دین را به زبان روز و با استنباط‌ها و استدلال‌های تازه دریابد و معرفی کند.
 در مورد گفته شده‌است که ، است و ، .
{"title": "روشن‌فکری دینی در ایران", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%E2%80%8C%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&oldid=34761978", "language": "fa"}