، یا (به : ) زبانی است که زبان رسمی کشور و یکی از زبان‌های رسمی در سه بخش خودمختار ، و در شمال کشور به‌شمار می‌رود. این زبان در نیز وضعیت رسمی دارد. کاتالان همچنین در دپارتمان و دو منطقه در و در در شرق اسپانیا گفتگو می‌شود.
 مجموع گویشوران کاتالان بیش از ۱۰ میلیون نفر برآورد می‌شود. کاتالان در قرون وسطی از در شرق پدید آمد. این زبان در قرن نوزدهم میلادی شاهد یک احیای ادبی بود که در اوایل دهه ۱۹۰۰ به اوج خود رسید. به مناطق کاتالان‌زبان (Països Catalans) می‌گویند. کاتالان دارای دو گونه معیار است. یکی که بر پایه (گویش ) است و در کاتالونیا آن را تنظیم می‌کند و دیگری که بر پایه (گویش ) است و آن را تنظیم می‌کنند
 واژه کاتالان برگرفته از واژه ، نام منطقه‌ای که زبان در آن گفتگو می‌شود، است. برخی از زبان‌شناسان (Catalunya) را از ریشه لاتین (Gathia Launia) می‌دانند که از واژه یا آمده و به معنی «سرزمین » است. 
 نام کاتالان (català) در گویش‌های شرقی این زبان به صورت کَتَلا و در گویش‌های غربی به صورت کاتالا است. در و به این زبان (valencià) گفته می‌شود؛ بنابراین، نام «والنسیایی» اگرچه اغلب برای ارجاع به گویش‌های والنسیا و کارچه استفاده می‌شود، اما توسط والنسیایی‌ها به عنوان یک نام برای کل زبان و هم‌معنی با کاتالان استفاده می‌شود. 
 مقالهٔ اصلی: در قرن نهم، کاتالان در دو طرف انتهای شرقی ، و همچنین سرزمین‌های استان رومی در جنوب از تکامل یافت. از قرن هشتم به بعد، کاتالان‌ها با دفع قلمرو خود را به سمت جنوب و غرب گسترش دادند و زبانشان را در آن مناطق گستردند. با جدایی از در سال ۹۸۸، روند گسترش زبان کاتالان بیش از پیش تقویت شد. 
 در قرن یازدهم، این مناطق شروع به نشان دادن عناصر کاتالان کرد. کاتالان باستان اشتراکات بسیاری با داشت و حاصل واگرایی از بین قرن ۱۱ و ۱۴ بود. 
 در طول سده‌های ۱۱ و ۱۲ قلمرو حاکمان کاتالان تا شمال گسترش یافت و آن‌ها در قرن سیزدهم و را فتح کردند. شهر در در قرن ۱۴ با جمعیت کاتالان‌زبان دوباره آباد شد. این زبان به نیز رسید که در قرن پانزدهم اسپانیایی‌زبان شد. 
 در ، کاتالان دوران طلایی را پشت سر گذاشت و به اوج بلوغ و غنای فرهنگی رسید. برای نمونه می‌توان به کارهای همه‌چیزدان مایورکایی (۱۲۱۵–۱۳۱۵)، چهار تواریخ بزرگ (سده‌های ۱۳–۱۴) و مکتب شعر والنسیا اشاره کرد که توسط (۱۴۵۹–۱۳۹۷) به اوج خود رسید. در قرن پانزدهم، شهر به مرکز فرهنگی اجتماعی تبدیل شد و کاتالان در سراسر جهان حضور داشت. در این دوره، شورای سلطنتی یک زبان کاملاً معیار شده را تبلیغ کرد. کاتالان در تا قرن پانزدهم و در ساردینیا تا قرن هفدهم به عنوان زبان رسمی مورد استفاده قرار می‌گرفت. کوستا کارراس در این دوره کاتالان را «یکی از زبان‌های بزرگ اروپای قرون وسطی» می‌نامید. 
 رمان جوانمردانه (۱۴۹۰) از ، گذر از ارزش‌های قرون وسطایی به دوران رنسانس را نشان می‌دهد، چیزی که در آثار نیز دیده می‌شود. نخستین کتاب چاپ‌شده با روش در به زبان کاتالان بود. 
 با اتحاد تاج‌های و در سال ۱۴۷۹، استفاده از به تدریج از ارج بیشتری برخوردار شد و این آغاز روند زوال کاتالان بود. با آغاز سده ۱۶، ادبیات کاتالان تحت تأثیر زبان اسپانیایی قرار گرفت و ادیبان و مردم شهری شدند. 
 با (۱۶۵۹)، قسمت را به واگذار کرد و به زودی پس از آن آن مناطق تحت تأثیر قرار گرفتند که در سال ۱۷۰۰ تبدیل به تنها زبان رسمی منطقه شد. 
 اندکی پس از (۱۷۸۹)، استفاده رسمی از زبان‌های منطقه‌ای فرانسه، مانند کاتالان، ، ، ، و را ممنوع کرد و سیاست‌های تبعیض‌آمیزی را اعمال کرد.
 پس از تأسیس مستعمره توسط فرانسه از سال ۱۸۳۰، این سرزمین چندین موج از مهاجران کاتالان‌زبان را پذیرفت. مردم استان اسپانیا در اطراف ساکن شدند و بیشتر از و مهاجر داشت. گویش آن‌ها به معروف بود. تا سال ۱۹۱۱ تعداد کاتالان‌زبانان الجزایر در حدود ۱۰۰٬۰۰۰ نفر بود. پس از اعلام استقلال الجزایر در سال ۱۹۶۲، تقریباً همه کاتالان‌زبانان به کاتالونای شمالی یا آلیکانته گریختند. 
 دولت فرانسه فقط زبان فرانسه را به عنوان زبان رسمی کشور به رسمیت می‌شناسد. با این وجود، در ۱۰ دسامبر ۲۰۰۷، شورای عمومی پیرنه-اورینتال کاتالان را به عنوان یکی از زبان‌های این اداره به رسمیت شناخت و در صدد ارتقا بیشتر آن در زندگی عمومی و آموزش است.
 زوال کاتالان در قرن ۱۶ و ۱۷ ادامه یافت. شکست ائتلاف طرفدار هابسبورگ در (۱۷۱۴) مجموعه‌ای از قوانین را آغاز کرد که در میان سایر اقدامات متمرکز، استفاده از را در اسناد قانونی در سراسر اسپانیا اجباری می‌کرد.
 با این حال، قرن نوزدهم شاهد احیای ادبی کاتالان بود ( یا )، که تا به امروز ادامه داشته‌است. این دوره با قصیده (۱۸۳۳) از آغاز می‌شود. این روند در نیمه دوم قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم با کارهای (شعر)، (رمان رئالیستی) و (درام) دنبال شد. 
 در قرن نوزدهم، منطقه ، در ، با حضور کاتالان‌زبانان دوباره آباد شد. (۱۹۳۱ تا ۱۹۳۹) شاهد یک دوره آزادی کوتاه‌مدت برای کاتالان بود و بیشترین محدودیت‌ها در مورد آن برداشته شده بودند. علی‌رغم معیارسازی املایی در سال ۱۹۱۳ و وضعیت رسمی زبان در جمهوری دوم اسپانیا، در استفاده از کاتالان در مدارس و در ادارات دولتی بین سال‌های ۱۹۳۹ و ۱۹۷۵ ممنوع بود. با توجه به خواست برای همگن بودن جمعیت اسپانیا، برخی از کاتالونیایی‌ها، که بیشتر از اعضای طبقه بالا بودند، آغاز به عدم استفاده از کاتالان کردند. مهاجرت‌های اسپانیایی‌زبانان در دهه ۱۹۵۰ از سایر مناطق اسپانیا به کاتالونیا نیز علاوه بر از دست دادن ارج کاتالان و ممنوعیت استفاده از آن در مدارس، به کاهش استفاده از این زبان کمک کرد. بیشتر این مهاجران از وجود زبان کاتالان بی‌اطلاع بودند و بنابراین نیازی به یادگیری یا استفاده از آن احساس نمی‌کردند. با وجود همه این سختی‌ها، کاتالان همچنان به صورت خصوصی در خانه‌ها مورد استفاده قرار گرفت و پس از پایان دیکتاتوری فرانکو توانست زنده بماند. 
 از زمان (۱۹۷۵–۱۹۸۲)، کاتالان به عنوان یک زبان رسمی، در آموزش و رسانه‌های جمعی نهادینه شده‌است. همه این‌ها به افزایش ارج آن کمک کرده‌اند. در ، یک جامعه بزرگ غیردولتی وجود دارد. تدریس زبان کاتالان در همه مدارس اجباری است، اما استفاده از زبان اسپانیایی برای تحصیل در سامانه آموزش عمومی کاتالونیا در دو حالت ممکن است - اگر آموزگار تشخیص دهد یا در حین روند یادگیری یک یا چند دانش‌آموز مهاجر تازه‌وارد. همچنین تغییراتی میان‌نسلی به سمت کاتالان وجود دارد. 
 براساس آمار مؤسسه آماری کاتالونیا، در سال ۲۰۱۳ زبان کاتالان دومین رایج در کاتالونیا پس از بود و ۴۷٫۵٪ از جمعیت اسپانیایی، ۳۶٫۴٪ کاتالان و ۷٪ هر دو زبان را زبان بومی خود می‌دانستند. در سال ۲۰۰۳، همان مطالعات نشان داد که هیچ ترجیحی برای شناسایی هویت در بین افراد بالای ۱۵ سال وجود ندارد: ۵٪ با هر دو زبان، ۴۴٫۳٪ با کاتالان و ۴۷٫۵ با اسپانیایی خود را معرفی می‌کردند. دولت خودمختار کاتالونیا برای ترویج استفاده از کاتالان، بخشی از بودجه سالانه خود را با نهادهایی مانند (Consorci per a la Normalització Lingüística) صرف ارتقا استفاده از کاتالان در کاتالونیا و سایر مناطق می‌کند. 
 در ، کاتالان همیشه تنها زبان رسمی بوده‌است. از زمان ابلاغ این کشور، چندین سیاست حامی کاتالان، مانند آموزش متوسط کاتالان، اجرا شده‌است. 
 از طرف دیگر، چندین فرایند در حال حاضر در حال انجام است. در ناحیه فرانسه، کاتالان همان روند سایر زبان‌های اقلیت فرانسه را دنبال کرده‌است، زیرا بیشتر گویشوران بومی آن ۶۰ سال یا بیشتر (از سال ۲۰۰۴) هستند. کاتالان به عنوان یک زبان خارجی توسط ۳۰٪ از دانش آموزان دوره ابتدایی و ۱۵٪ از دوره متوسطه تحصیل می‌شود. انجمن فرهنگی شبکه‌ای از مدارس تحت مدیریت جامعه را به کاتالان ترویج می‌کند.
 در ، و در در حال جایگزینی با کاتالان هستند. همچنین در ، ، و به میزان کمتری، در بقیه کاملاً ریشه‌ای وجود دارد. 
 زبان کاتالان را در شاخه زبان‌های است که خود از شاخه گروه به‌شمار می‌رود.
 کاتالان دارای درجات مختلفی شباهت به گونه‌های زبانی تحت عنوان دارد.
 طبق ، تشابه واژگانی بین کاتالان و سایر زبان‌های رومی به شرح زیر است: ۸۷٪ با ایتالیایی؛ ۸۵٪ با پرتغالی و اسپانیایی؛ ۷۶٪ با ؛ ۷۵٪ با ؛ و ۷۳٪ با . 
 مقالهٔ اصلی: به‌طور سنتی سرزمین‌های کاتالان‌زبان را گاهی (Països Catalans) می‌نامند که مبتنی بر قرابت فرهنگی و میراث مشترک و همچنین تفسیر سیاسی است اما هیچ وضعیت رسمی ندارد. تفسیرهای مختلف از این اصطلاح ممکن است شامل برخی یا همه این مناطق باشد.
 شمار افرادی که به زبان کاتالان تسلط دارند، بسته به منابع مورد استفاده متفاوت است. یک مطالعه در سال ۲۰۰۴ شمار کل گویشوران کاتالان را با تطبیق درصد گویشوران هر منطقه‌ای که کاتالان صحبت می‌کند، ۹ تا ۹٫۵ میلیون نفر برآورد کرد. وب سایت دولت کاتالونیا تخمین زده‌است که در سال ۲۰۰۴، ۹٬۱۱۸٬۸۸۲ کاتالان وجود داشته‌است. این ارقام فقط بیانگر سخنرانان بالقوه است. امروز این زبان، فقط زبان بومی ۳۵٫۶٪ از جمعیت کاتالان‌هاست. طبق ، کاتالان در سال ۲۰۱۲ چهار میلیون گویشور مادری و پنج میلیون گویشور دوم داشته‌است.
 طبق پژوهشی در سال ۲۰۱۱ تعداد کل کاتالان‌زبانان بیش از ۹٫۸ میلیون نفر بود که ۵٫۹ میلیون نفر از آن‌ها در کاتالونیا زندگی می‌کردند. بیش از نیمی از آن‌ها به کاتالان به عنوان زبان دوم گفتگو می‌کردند و بومیان در حدود ۴٫۴ میلیون نفر بودند (در کاتالونیا بیش از ۲٫۸ میلیون نفر). شمار بسیار کمی تک‌زبانه کاتالان وجود دارد. اساساً، تقریباً همه کاتالان‌زبانان در اسپانیا کاتالان و اسپانیایی هستند. در کاتالونیای شمالی، امروزه فقط اقلیتی به زبان کاتالان گفتگو می‌کنند و فرانسوی زبان بیشتر ساکنان آنجا است. طبق یک نظرسنجی در سال ۲۰۱۹ توسط دولت کاتالونیا، زبان اصلی ۳۱٫۵٪ از ساکنان کاتالونیا در خانه کاتالان بود در حالی که ۵۲٫۷ درصد اسپانیایی، ۲٫۸ درصد کاتالان و اسپانیایی و ۱۰٫۸ درصد زبان‌های دیگر را انتخاب کرده بودند. 
 اسپانیایی بیشترین زبان گفتگو شده در است (طبق سرشماری زبانی که توسط دولت کاتالونیا در سال ۲۰۱۳ برگزار شد) و تقریباً همه آن را درک می‌کنند. طبق این سرشماری سال ۲۰۱۳، کاتالان در شهر ۱٬۵۰۱٬۲۶۲ نفری نیز گفتگو می‌شود: ۹۵٪ مردم آن را درک می‌کنند، ۷۲٫۳٪ از بالای ۲ سالان می‌توانستند با آن صحبت کنند (۱٬۱۳۷٬۸۱۶)، ۷۹٪ می‌توانند آن را بخوانند (۱٬۲۴۶٫۵۵۵) و ۵۳٪ می‌توانند آن را بنویسند (۸۳۵٬۰۸۰). ۷۲٫۳ درصدی که در بارسلونا می‌توانستند به کاتالان صحبت کند نسبت به کل جمعیت کاتالان‌ها کمتر است و در کل ۸۱٫۲٪ از افراد بالای ۱۵ سال می‌توانستند به این زبان صحبت می‌کنند. دانش کاتالان به لطف سامانه آموزشی در دهه‌های اخیر به میزان قابل توجهی افزایش یافته‌است. یک ویژگی مهم اجتماعی زبان کاتالان این است که تمام مناطقی که در آن تکلم می‌شود در عمل دوزبانه هستند: در روسیلون همراه با زبان فرانسوی، در آلگرو با ایتالیایی، در آندورا با اسپانیایی و فرانسوی و در بقیه مناطق با اسپانیایی.
 
 
 
 
 
 
 
 
 گونه معیار این زبان محسوب می‌شود و بیشترین تعداد گویشور را دارد. این گویش در مناطق پرجمعیت ، نیمه شرقی و بیشتر رایج است. 
 کاتالان سیستم واکه‌ای معمولی را با هفت واج فشاری به ارث برده‌است که ویژگی مشترک همه به جز است. همچنین مواردی از استرس را دارد. گویش‌ها در ، و میزان بروز جفت متفاوت هستند. 
 مقالهٔ اصلی: گویشهای زبان کاتالان، به ویژه هنگامی که با سایر زبان‌های رومی مقایسه شوند، از نظر ، ، ، و از یکنواختی نسبی برخوردارند. درک متقابل بین گویش‌ها بسیار زیاد است، و برآورد می‌شود میان ۹۰٪ تا ۹۵٪ باشد. تنها استثنا گویش منحصر به فرد است. 
 کاتالان به دو بلوک گویشی عمده تقسیم شده‌است: و . تفاوت اصلی در ادای بدون استرس و است که در گویش‌های شرقی به ادغام شده‌اند، اما در گویش‌های غربی به صورت و متمایز باقی مانده‌اند. چند تفاوت دیگر در تلفظ، ریخت‌شناسی کلامی و واژگان وجود دارد. 
 کاتالان غربی شامل دو گویش و است. کاتالان شرقی شامل چهار گویش: ، ، و است. هر گویش را می‌توان به چندین زیرشاخه تقسیم کرد. اصطلاحات «کاتالان» و « » (به ترتیب در و استفاده می‌شود) دو گونه از یک زبان هستند. دو سازمان در کاتالونیا و در جامعه والنسیا دو گونه معیار کاتالان را تنظیم می‌کنند.
 کاتالان مرکزی گونه معیار زبان محسوب می‌شود و بیشترین تعداد گویشور را دارد. این گویش در مناطق پرجمعیت ، نیمه شرقی و بیشتر گفتگو می‌شود. 
 گویش‌های اصلی کاتالان به شرح زیرند: 
 کاتالان از با برخی نمادهای اضافی استفاده می‌کند. املای کاتالان منظم و اساساً بر پایه واج‌شناسی است. معیارسازی کاتالان از جمله مباحث نخستین کنگره بین‌المللی زبان کاتالان در اکتبر ۱۹۰۶ در بارسلونا بود. سپس بخش فلسفی انستیتو مطالعات کاتالان (IEC، تأسیس در ۱۹۱۱) روزنامه را در سال ۱۹۱۳ به راهنمایی و منتشر کرد. در سال ۱۹۳۲، نویسندگان و روشنفکران والنسیایی در گرد هم آمدند تا را تصویب کنند که مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها به دنبال هنجارهای زبان کاتالان پمپئو فابرا بود.
 دستور زبان کاتالان مانند سایر است. ویژگی‌های آن عبارتند از: 
 
 
 
 
 متن از رمان «یک رابطه عاشقانه در خارج از شهر» (۱۹۷۰) از .
{"title": "زبان کاتالان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86&oldid=34527340", "language": "fa"}