یا به اصطلاح دقیق‌ترِ ، (به : ) یک خانوادهٔ زبانی شامل ۳۵ زبان می‌باشد. این خانوادهٔ زبانی به عنوان بخشی از خانوادهٔ پیشنهادی در نظر گرفته شده بود ولی امروزه این فرضیه و طبقه‌بندی پیشنهادی زبان‌های آلتایی که شامل زبان‌های ترکی، مغولی و تونگوزی بود به‌طور گسترده رد شده‌است، همچنان که طبقه‌بندی پیشنهادی نیز منسوخ شده‌است. از میان ۳۵ زبان ترکی، ۵ زبان (شامل زبان‌های ، ، ، و که مجموعاً حدود ۱۷۰ میلیون گویشور دارند ) بیش از ۱۰ میلیون گویشور و ۱۰ زبان بیش از ۱ میلیون گویشور دارند. ۲۵ زبان دیگر همگی کم‌تر از یک میلیون نفر گویشور دارند و بیشتر آن‌ها در معرض انقراض قرار دارند. 
 این زبان‌ها در منطقهٔ وسیعی از ، شمال و غرب تا غرب آسیا، بخش‌هایی از ، سواحل مدیترانه، و استفاده می‌شوند. ترکی حدود ۱۷۰ میلیون تن است و با برشمردن گویشوران زبان دوم شمار گویشوران آن نزدیک به ۲۰۰ میلیون تن برآورد شده‌است. از این میان، گویشوران زبان نزدیک به ۴۰ درصد همه ترک‌زبانان جهان را دربر می‌گیرند. 
 شاخهٔ که بیشترین جمعیت ترک‌زبانان را تشکیل می‌دهد به صورت دوطرفه در میان زبان‌های ، ، ، ، ، و دارای اشتراکاتی بوده و تا حدی برای هم قابل فهم می‌باشند. کاربرد زبان‌های ترکی در مناطق متفاوت ایران از لحاظ تنوع لهجه‌ها و گروه‌های قومی تنها با منطقه قفقاز قابل مقایسه‌است و تعداد گویشوران این گروه‌های زبانی از چندین هزار نفر همچون تا جمعیت چند میلیونی متفاوت است. 
 میان ترکی و ارتباط‌هایی دیده می‌شود. در منابع ترکی و مغولیِ اولیه، جز واژگان بین فرهنگی اثری دیده نمی‌شود، ولی در مغولی میانه، لغات معادل وجود دارد.شباهت‌های بسیار میان ترکی و مغولی، نتیجهٔ ارتباط آن‌ها در میانهٔ سده اول پیش از میلاد است. 
 در کل گروه کلی وجود دارد که زبان ترکی در این دسته قرار می‌گیرد: 
 مقالهٔ اصلی: در حال حاضر تنها ۳۵ زبان زنده ترکی وجود دارد که فقط ۵ زبان ترکی بیش از ده میلیون گویشور دارد و فقط ده زبان ترکی بیش از یک میلیون گویشور دارد و ۲۵ زبان ترکی کم‌تر از یک میلیون گویشور بومی دارد. بر اساس اعلام سایت اتنولوگ تا پایان سال ۲۰۱۹ میلادی زبان‌های ترکی بر اساس تعداد گویشور بومی به شرح زیر است: 
 
 این گروه زبان‌ها هستند؛ یعنی تکواژها در کنار هم قرار می‌گیرند و واژه را می‌سازند، به‌طوری‌که با جدا کردن پیوندها، تکواژها به‌راحتی قابل شناسایی است. همچنین یکی از مشخصات زبان‌های ترکی است.
 در طی مهاجرت‌های بسیار اقوام مختلف ترک، زبان ایشان از همدیگر و نیز زبان‌های مختلف به خصوص ، و تأثیراتی گرفته‌است که باعث پیچیدگی تاریخ و سیر تحول این زبان‌ها شده‌است و از لحاظ گروه‌بندی دشواری‌هایی ایجاد نموده‌است. در نتیجه چندین سیستم متفاوت برای دسته‌بندی این زبان‌ها پدید آمده‌است. یکی از رایج‌ترین دسته‌بندی‌های انجام گرفته، زبان‌های ترکی را به شش خانواده تقسیم می‌کند که عبارتند از: 
 
 
 
 
 
 تقسیم‌بندی جدول زیر توسط لارس جانسون در سال ۱۹۹۸ انجام شده‌است: 
 خانواده زبان‌های ترکی (به استثنای زبان و ، ، غیره) به‌طور کلی شباهت زیادی به هم دارند و در برخی موارد با یکدیگر تفاوت چندانی ندارند. در جدول زیر برای مقایسه شباهت‌های زبان‌های مختلف ترک تبار با همدیگر آورده شده‌است. شباهت برخی از زبان‌های ترک تبار در حد لهجه‌است مثلاً و تقریباً تفاوتی باهم ندارند و ترکی و تفاوت چندانی باهم ندارند. زبان‌های ازبکی، ترکمنی، ترکی استانبولی، قزاقی و به جز در برخی کلمات قابل فهم برای یکدیگر می‌باشند. ترکی آذربایجانی و استانبولی هم در گفتار و هم در نوشتار قابل فهم برای متکلمین دو زبان می‌باشند. 
 برای نگارش زبان‌های مختلف ترکی در طول تاریخ الفباهای مختلف ، ، و )، و به کار گرفته شده‌است ولی هم‌اکنون اکثر زبان‌های ترکی از استفاده می‌کنند یا در حال تغییر خط رسمی خود به لاتین هستند. 
 یا الفبای قدیمی ترک، الفبایی بود برگرفته از (که خود برگرفته از بود) که از قرن ششم میلادی توسط استفاده می‌شده‌است. این خط شباهت بسیاری به الفبای هون (الفبای قدیم) دارد. اولین اثر به خط اُرخون در اواخر قرن ۱۹ در حاشیه رود در روسیه پیدا شد و در سال ۱۸۸۹ توسط رمز گشایی شد. در سال‌های بعد آثار بیشتری به این الفبا از جمله در حاشیه رود یدی سو پیدا شد. الفبای اورخون از راست به چپ نوشته می‌شد اما گاهی نیز از بالا به پایین نیز نوشته می‌شده‌است که در این حالت حروف با ۹۰ درجه چرخش مورد استفاده قرار می‌گرفتند. 
 ، الفبایی است که در قرن ۱۲ میلادی توسط ترکان و به ویژه استفاده می‌شد. این خط مانند سایر نوشته‌های کهن بر روی نوشته می‌شده‌است. نوشته‌هایی به این خط بر روی سنگ نبشته‌ها باقی مانده‌است. از چپ به راست و از بالا به پایین نوشته می‌شده‌است. 
 تا اوایل دهه دوم قرن بیستم میلادی بیشتر زبان‌های ترکی با نگارش می‌شدند. اما به دلیل عدم تناسب حروف فارسی(عربی) با این زبان؛ به ویژه برای ۹ زبان ترکی که تنها سه حرف وجود داشت؛ لذا انگیزه تغییر الفبای ترکی به ذهن روشن‌فکران ترک افتاد از اینرو از سال تلاش‌هایی برای تغییر الفبا انجام گرفت و در سال ۱۹۲۹ و تمام جمهوری‌های ترک‌زبان به جز جمهوری ، الفبای مورد استفاده خود را از عربی به لاتین تغییر دادند . در حال حاضر الفبای نوشتاری زبان‌های مختلف ترکی چنین است:
 در این جدول الفبی زبان‌های مختلف ترکی نمایش داده شده‌اند. با وجود تفاوت ظاهری برخی حروف، تلفظ‌ها تفاوت چندانی ندارند. در سال‌های اخیر تلاشهای زیادی برای ایجاد خط مشترک ترکی صورت گرفته‌است؛ و در نشست الفبا و زبان ادبی مشترک ترکی تصمیم گرفته شد تا جهت ایجاد یکپارچگی فرهنگی در جهان ترک، کشورهای جمهوری ترک جهت گذر به الفبای مشترک وارد عمل شوند. در نهایت در این نشست تأکید گردید که زبان ترکی استانبولی زبان مشترک بین کشورهای ترک‌زبان باشد. 
 کشورهایی که بیش‌ترین گویشور به زبان‌های ترکی را دارند به شرح زیر است: 
 به گفته می‌شود که در معرض نابودی باشد. تعداد گویشوران یک زبان درخطر به‌طور لزوم کم نیست، بلکه حتی اگر تعداد آن‌ها طی مدت به نسبت کوتاهی در حال کاهش شدید بوده باشد، باز با آن به سان برخورد می‌شود.
 از ۳۵ زبان ترکی، ۲۵ زبان در خطر انقراض و نابودی دسته‌بندی شده‌اند: 
 ۱۵ زبان از خانواده زبان‌های ترکی در در ( ) و در معرض و کامل هستند:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 از ۲۵ زبان ترکی در خطر نابودی ۱ زبان در اوکراین می‌باشد:
 از ۲۵ زبان ترکی در خطر نابودی ۴ زبان در چین می‌باشد:
 بعد از ، و در مناطقی که زبان جغتایی صحبت می‌شد، توسعه پیدا کردند. امروزه زبان اویغوری در نتیجه ریشه گرفتن از زبان جغتایی، شامل وام واژه‌های فراوانی از است. 
 یکی از زبان‌های ترکی و از شاخه است که حدود هفتاد هزار تن گویشور دارد. بیشتر سالارها در استان‌های و در کشور زندگی می‌کنند. زبان سالار به دو گروه بزرگ گویشی تقسیم می‌شود. این انشعاب از آن جا سرچشمه گرفته‌است که یکی از شاخه‌های گویشی از زبان‌های و و شاخه دیگر از زبان‌های و تأثیر پذیرفته‌است. فقط یک سوم جمعیت به زبان سالاری تکلم می‌کنند که به شبیه است. بخش دیگر نیز به و تعداد بیشتر آنان به صحبت می‌کنند. زبان امروزی سالار تأثیر زیادی از زبان‌های همسایه و گرفته‌است. در پایان باید گفت که زبان سالار صورت مکتوب ندارد. به این خاطر مردم سالار، به عنوان خود را برگزیده بودند.
 شماری از زبان‌ها، مانند زبان‌های و که در گذشته در افغانستان مورد استفاده برخی از گویشوران بوده، به کلی نابود شده‌است و گویشوران آن‌ها در حال حاضر به زبان‌های دیگر سخن می‌گویند. 
 از ۲۵ زبان ترکی در خطر نابودی ۲ زبان در ایران می‌باشد:
 سازمان از زبان‌های در معرض خطر جهان یا منسوخ شده، اطلسی تهیه کرده‌است که به صورت آنلاین و به کمک نقشه‌های قابل مشاهده است. در این لیست، برای کشور ۲۵ زبان در معرض خطر نشان داده شده‌است که یکی از این زبان‌ها است و با عنوان زبان آسیب‌پذیر (آسیب‌پذیر) از آن یاد شده‌است. این زبان بیشتر در صحبت می‌شود ولی در استانهای و هم گویشور دارد. بیشتر کسانی که به زبان ترکی خراسانی سخن می‌گویند به نیز مسلط هستند. نابودی تدریجی زبان ترکی خراسانی در شمال و مرکز خراسان رخ داده‌است.
 یکی از لهجه‌های شاخه جنوب غربی است که بدان تکلم می‌کنند. در واژگان قشقایی تأثیر مشخص است، در متون جمع‌آوری شده توسط دوئرفر و همکارانش از دخیل‌های فراوان دیده می‌شود. واژگان حکومتی و نظامی مانند پاسبان، پیکان و شاه بیشتر از فارسی وارد این زبان شده‌اند. قاموس دینی بیشتر ریشه عربی دارد اما از فارسی وارد این زبان شده‌اند و ویژگی‌های فارسی‌شان را حفظ کرده‌اند. واژگان پزشکی نیز تحت تأثیر فارسی است مانند بیمار، درد و دارو. بنا به یک پژوهش، در قشقایی‌ها در همه سنین از در حوزه‌های دوستانه و خانوادگی استفاده می‌نمایند، اما در افراد زیر بیست سال خانواده‌های ترک‌زبان تمایل چندانی به استفاده از زبان مادری ندارند. در در حوزه‌های مختلف زبان غالب است و در موقعیت‌های غیررسمی در بعضی از مواقع زبان مادری استفاده می‌شود در صورتی که در در شرایط مشابه ترکی ترجیح داده می‌شود. ترکی در شیراز به شدت تحت تأثیر فارسی است. زبان قشقایی در میان جوانان به تدریج در حال از دست دادن کاربری‌اش است. 
 نشانه‌هایی تاریخی نشان می‌دهد که خلج‌ها احتمال دارد در اصل مردمی آریایی‌نژاد و گروهی از بوده‌اند که در آسیای میانه ترک‌زبان شده‌اند. از نظر فرهنگی ایرانی محسوب می‌شوند. امروزه در معرض انقراض قرار دارد و جای خود را بین نسل جدید خلجی‌ها به فارسی داده‌است. نسل جدید تنها در حد درک مطلب با این زبان آشنائی دارند و دیگر در میان خود از این زبان استفاده نمی‌کنند. بر اساس آمار سایت اتنولوگ تعداد گویش وران زبان خلجی در ایران ۴۲٫۱۰۰ نفر می‌باشد. 
 ، یکی از بزرگترین ایلات است. ایشان هستند و در گذشته به گویشی از صحبت می‌کردند ولی امروزه بیشتر شهرنشین شده و به فارسی صحبت می‌کنند. واژه بچاقچی در ترکی به معنای چاقوساز است و گویا از نام یکی از رؤسای گذشته ایل گرفته شده‌است. 
 از ۲۵ زبان ترکی در خطر نابودی ۱ زبان در مولداوی می‌باشد:
 از ۲۵ زبان ترکی در خطر نابودی ۱ زبان در اسرائیل می‌باشد:
 اگرچه برخی از آن‌ها قادر به حفظ هویت زبانی خود شده‌اند، اما ترکمن‌های امروزی عراق به سرعت جذب جمعیت عموم، اکثریت و دیگر قبایل سازماندهی شده‌اند. بسیاری از فرزندان امروزی اولین دوره مهاجران ترکمن در داخل مردم محلی عرب جذب شده‌اند. در سال ۱۹۵۷ در آخرین سرشماری قابل اعتماد به رسمیت شناخته شدند، ولی بعد از آن با سیاست‌های عرب‌سازی مواجه شدند. مواجه شدند. زبان رسمی نوشتاری ترکمن‌ها، ترکی استانبولی است، و الفبای جدید آن، الفبای لاتین می‌باشد. به‌طور عموم ترکمن‌های عراق «ترکمان»، «ترکمنان»، «ترکمانان» یا «ترکمن» نامیده می‌شوند و نباید آنان را با کسانی که به در تکلم می‌کنند، یکسان دانست.
{"title": "زبان‌های ترکی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C&oldid=35085289", "language": "fa"}