؛ بخش شرقی ؛ یکی از چهار بخش خراسان، که با تطبیق بر جغرافیای امروز، نیمهٔ شرقی کشور و حدی از مناطق پیرامونی آن، از جمله ناحیه همجوار در کشور را در بر می‌گیرد. کرسی و مرکز این ناحیه، شهر بوده‌است. 
 در کتاب ، از با نام به معنی در شمار شانزده کشور و به عنوان چهارمین کشوری که آفریده و یاد شده‌است. واژهٔ یا (Bakhdhi) اوستایی در به گونهٔ بخل (Bakhl) و به گونهٔ بلخ (Balkh) نمود یافته؛ در متون پارسی میانه، این نام همراه با پسوند و به صورت به معنی ؛ و در در دوره هخامنشی به گونهٔ باختریش (Baxtrish) و باختریا (Baxtriya) دیده می‌شود. نام در کتاب چهارم (از متون هند) از مردم (Balhika) و شاه آنان؛ و در داستان حماسی هند به گونهٔ (Bahlika) یاد شده؛ این نام در به گونهٔ (Ba-Ka-Si-Is) یا (Ba-Ik-Tur-Ri-Is)؛ و در به گونهٔ (Ba-Ah-Tar)؛ و در به گونهٔ (Baxtra)؛ و در به گونهٔ Ba-Hi-Hei و Ta-Hia آمده‌است. در متون قدیم، در کتاب دربارهٔ واژه بلخ بامی (بامیک) نوشته‌است: بلخ، نخست به صورت و به معنای بوده‌است؛ و بامی منسوب به در معنای است. پس «مملکت و پادشاهی بلخ، از رفیع‌ترین انحاء مملکت است.» 
 بلخ (باختریش) در دورهٔ آخرین حد (مرز) کشور و در دوره هخامنشی، ساتراپی بسیار گسترده‌ای بوده‌است که گاه را نیز در بر می‌گرفته‌است. در دوره تسلط یونانیان و حکومت سلوکیان؛ باختر یا باکتریه (بلخ) در قلمرو آنان قرار داشت و بنا بر نوشته استرابون: هرات در غرب؛ و پارویامی‌سوس (هندوکش) در جنوب و شرق این ناحیه قرار داشت؛ و در کتاب از متون دوره اسلامی، به رشته‌کوهی (=هندوکش) اشاره شده‌است که از میان طارقان و سکلند و خلم و سمنگان و از جنوب بلخ می‌کند. در دوره ؛ ، یکی از چهار استان مهم کشور به‌شمار می‌آمد؛ این استان، به چهار بخش تقسیم می‌شد و این بخش‌ها عبارت بودند از: ، ، و بلخ. در دوره اسلامی؛ (قرن۲و۳ قمری)، خراسان را دربرگیرنده چهار ربع (بخش) دانسته و می‌گوید: خراسان، چهار ربع دارد. ربع اول، ایرانشهر است و آن دربرگیرنده نیشابور و قهستان و هرات و توس است. ربع دوم، دربرگیرنده مروان (دو مرو) و سرخس و نسا و ابیورد و طالقان و خوارزم است. ربع سوم، دربرگیرنده جوزجانان و بلخ و صغانیان است و ربع چهارم، دربرگیرنده ماوراءالنهر است. (قرن ۳ هـ. ق) نیز به نقل از بلاذری، خراسان را در چهار ربع (= بخش) یاد کرده و ربع سوم را در برگیرندهٔ ناحیهٔ غربی دانسته که شامل ، ، ، ، ، خش، قوادیان، خست، ، ، ، والج، بنک، ، ، ، ، و دانسته‌است. (جغرافیدان قرن چهارم هجری)؛ همراه با یادکرد ربع سوم خراسان (شامل: جوزجانان، بلخ و صغانیان) با اشاره به گفتار بلاذری، اما با استدلال توجه به نزدیکی نقاط یک منطقه (از دیدگاه جغرافیا، آداب و رسوم، زبان و فاصله)؛ مناطق خراسان را به هشت خوره و نه ناحیه دسته‌بندی نموده و بلخ را یکی از خوره‌های نه‌گانه خراسان دانسته که این خوره نخستین ناحیه از سوی جیحون (به جهت غرب)؛ و گسترده‌ترین خورهٔ خراسان، پس از می‌باشد. 
 بر پایه اطلاعات جغرافیایی مقدسی (جغرافیدان قرن چهارم هجری): قصبه (شهر مرکزی) ناحیهٔ بلخ، شهر بلخ؛ و ، سلیم کرکو، جا، مذر، از شهرها و قطعات مهم این خوره‌اند. او در ادامه از ناحیه طخارستان (مشتمل بر: تخارستان، ، طالقان، خلم، غربنگ، سمنگان، اسکلکند، رؤب، بغلان پائین، بغلان بالا، اسکیمشت، راون، آرهن، اندراب، خست، سرای عاصم) و ناحیه بامیان (مشتمل بر: بسغورفند، سگاوند، لخراب) نام برده و سپس بدخشان، ، جاربقله و بروان را از رستاق‌های بلخ یاد کرده و همچنین در جای دیگر اشاره نموده که جوزجانان (مشتمل بر: ، ، برزور، فاریاب کلان، ) در روزگاری پیشین از نواحی بلخ بوده‌است. کتاب نوشتهٔ چهره روشن‌تری از توابع ربع بلخ ارائه می‌دهد. اصطخری، اصطخری؛ ، ، ، و را نواحی بلخ معرفی نموده و توابع هر یک از این ناحیه‌های چهارگانه را بدین ترتیب برشمرده است:
{"title": "ربع بلخ", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B1%D8%A8%D8%B9_%D8%A8%D9%84%D8%AE&oldid=34775475", "language": "fa"}