دسته‌ای از است که در باختر و شمال خاور اند. برخی محققان گورانی را زبان ادبی استاندارد گویش‌های حوزه زاگرس دانسته‌اند. برخی آن را لهجه‌ای از شمرده‌اند، اما از سده بیست بیشتر و آن را یک شمال غربی دانسته ‌اند که از جدا است. گویش‌وران به گویش‌های گورانی همچنین از زبان کردی سورانی، ، و همچنین زبان‌های رسمی کشورهایی که در آن زندگی می‌کنند، مانند پارسی، عربی و ترکی نیز استفاده می‌کنند. زبان گورانی (که شامل می‌شود) اغلب به عنوان بخشی از شاخه زبان‌های هندوایرانی و ایرانی طبقه‌بندی می‌شود. زبان که در قسمت‌های شمالی گویش می‌شود، هم از دستوری و هم از نگر واژگان دگرگون است و به‌طور کلی توسط گویشوران گورانی قابل فهم نیست اما مرتبط با گورانی در نظر گرفته می‌شود.
 گویش‌های گورانی از شاخه زبان‌های ایرانی هستند. گورانی از نظر زبان شناختی با زبان‌های کردی مانند و که در همسایگی آن قرار دارند ناهمگون است و کردی شمرده نمی‌شود. البته گورانی به شدت تحت تأثیر کردی قرار گرفته‌است. 
 و گورانی‌ها مایلند زبان گورانی را گویشی از بشمارند ولی تفاوت‌های زبان‌های زازا-گورانی و زبان‌های کردی بسیار زیاد است و بنابراین با هیچ استاندارد زبان‌شناختی نمی‌توان گورانی را به عنوان گویشی کردی طبقه‌بندی کرد. 
 این زبان در نواحی غربی ایران که بین ایران و عراق تقسیم شده‌است استفاده می‌شود. در این مناطق به آواز و به آوازخوان (گورانی واچ، گورانی‌چڕ) گفته می‌شود. در عراق در ، ، شرق ، نزدیکی و در ایران در جنوب و باختر (کنار مرز عراق)، ، خاور (اورامان ژاورود)، تمرکز اصلی مردم گورانی زبان در و پس از آن شهر و بخشی از سنندج و کامیاران و مریوان و چند روستا در به این زبان سخن می‌گویند. 
 هورامی کهن‌ترین و محافظه کارترین گویش گورانی است که خصوصیات کهنتری راحفظ کرده‌است (مکنزی ۱۹۶۶ :۴). از تحولات آوایی این گویش می‌توان به این موارداشاره کرد: حفظ/ia-/* و*/ṷ-/ ایرانی آغازین۲در آغاز واژه به صورت/y-/ و/w-، حفظ/s/* و/z/*ایرانی، آغازین تحول/hṷ/*ایرانی آغازین به/w/ ,/dṷ/* به /b/، ṷia-/ */به/y-/ (مکنزی ۱۹۸۶ :۱۱۱). ویژگی‌هایی صرفی مانند حفظ جنس دستوری و حالت غیرفاعلی در صرف اسم، اعمال جنس دستوری در افعال ماضی بعید، ماضی نقلی، و سومشخص مفرد ماضی ساده و حفظ ساخت ارگاتیو در افعال ماضی متعدی، این گویش را ازدیگر گویش‌های همجوار متمایز می‌سازد. ظاهراً کهنترین اثر مکتوب به این گویش، دیوان شعری منسوب به» صیدی «است که مینورسکی(۹۳:۱۹۴۳)شکوفایی و شهرت او را درحدود ۱۵۲۰م می‌داند. این دیوان به یکی از گونه‌های مرده این گویش سروده شده‌است.
 
 در بررسی واژه گُنی در نزدیک‌ترین خویشاوند زبان شناختی گورانی، یعنی زبان زازایی وجود داشته و دقیقاً به معنی «خون» است.
 واژه «گُنی»(goní) در اصل وام واژه ای پارتی می‌باشد و صورت اصلی آن در پارتی به صورت «گوخَنی»، در معنای «خون»، بوده‌است. صورت اصلی ایرانی باستان آن نیز «وهونی» می‌باشد. علّت آن که این واژه را وام واژه باید دانست از آن روست که قلب «و» ایرانی باستان به «گ» به هیچ وجه در زبان‌های شمال غربی ایرانی، خصوصاً زازایی و گورانی، اصالت نداشته و پر واضح است که «گُنی» استقراضی است از صورت پارتی «گوخَنی» (درزبان پارتی دو استثناء در قلب «و» باستانی به «گ» وجود دارد) و صورت اصیل گورانی این واژه را می‌توان در واژهٔ هورامی «ونی» یافت، به معنای «خون». وجود وام واژهٔ «گُنی» در متن گورانی کهن و زبان زازایی امروزین حاکی از قرابت منحصر به فرد زبان‌های گورانی و زازایی داشته و منشأ پارتی این دو را مشخص می‌سازد.
 واژگان معادل «خون» در زبان‌های یادشده را می‌توان ذیلاً مشاهده نمود:
 ایرانی باستان: '''وهونیـ'''
 پارتی: '''گوخَنـ (ـی)'''
 گورانی کهن: '''گنی'''
 زازایی: '''گُنی'''
 اردلانی: '''خوین'''
 گورانی نوین (هورامی):ونی (توجه شود به حفظ صورت ایرانی باستان در هورامی و حفظ صورت اصیل پارتی در گورانی کهن و زازایی)
{"title": "زبان گورانی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&oldid=35060391", "language": "fa"}