(به سواحلی: Kiswahili) عضوی از خانوادهٔ و است. سواحلی همچنین منطقه و سایر بخش‌های و ، شامل ، ، ، ، ، بخش‌هایی از ، ، ، و است. گاه که در جزایر رایج است نیز به عنوان گویشی از آن برشمرده می‌شود، گرچه سایر پژوهشگران آن را زبانی متمایز در نظر می‌گیرند. مخلوطی از سواحلی و انگلیسی است که در کنیا و بخش‌هایی از اوگاندا سخن گفته می‌شود.
 شمار دقیق سخنگویان سواحلی، اعم از بومی یا زبان دوم، ناشناخته و طبق برآوردهای مختلف، از ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون نفر متغیر است. سواحلی کنگو، کنیا، تانزانیا، اوگاندا و سودان جنوبی است. (قمری)، قمر و ، زبان رایج در ، نیز به سواحلی مرتبطند. سواحلی همچنین یکی از زبان‌های کاری است و رسماً به عنوان زبان میانجی نیز پذیرفته شده‌است. در سال ۲۰۱۸، آموزش سواحلی در مدارس این کشور را به عنوان یک درس اختیاری از سال ۲۰۲۰ قانونی کرد. 
 حدود ۲۰٪ از واژگان سواحلی هستند که بیشتر از و تا حدود کمتری از ، ، و وارد این زبان شده‌اند. سواحلی در گذشته به نوشته می‌شد که امروزه جای آن را گرفته‌است.
 نام سواحلی از واژه عربی و جمع آن به معنای «کرانه» آمده‌است و به معنای «مربوط به سواحل و کرانه‌ها» است. در سواحلی نام زبان به صورت یا است.
 پیشینه سواحلی به ساحل شرق آفریقا می‌رسد و میان سواحلی و دیگر زبان‌های بانتوی منطقه اشتراکات فراوانی وجود دارد. سواحلی بسیاری از دستور زبان، واژگان و واج‌های خود را از زبان ساباکی به ارث برده‌است. طبق پژوهش‌های توماس اسپیر در کتاب ۷۲–۹۱٪ از واژگان روزانه سواحلی از زبان ساباکی (که به عنوان زبان مادر سواحلی گزارش می‌شود) به ارث رسیده‌است، در حالی که در آن ۴–۱۷٪ وام‌واژه از دیگر زبان‌های آفریقایی و فقط ۲–۸٪ وام‌واژه از زبان‌های غیرآفریقایی بود و وام‌واژگان عربی ۲–۸٪ واژگان کل را تشکیل می‌دادند. با این حال ادعا می‌شود که حدود ۲۰٪ از واژگان سواحلی وام‌واژه، بیشتر از ، و تا حدود کمتری از ، ، ، و ، گرفته شده‌اند. 
 کهن‌ترین اسناد یافت‌شده به زبان سواحلی نامه‌هایی است که در در سال ۱۷۱۱ به خط عربی نوشته شده و برای پرتغالی‌های موزامبیک و متحدان محلی آن‌ها ارسال شده‌است. نامه اصلی در بایگانی تاریخی گوا، حفظ شده‌است. 
 قدرت‌های مختلف استعمارگری که در سواحل آفریقای شرقی حکمرانی می‌کردند، در رشد و گسترش سواحلی نقش داشتند. با ورود اعراب به شرق آفریقا، آن‌ها از سواحلی به عنوان زبان تجارت و همچنین برای آموزش اسلام به مردم محلی استفاده کردند. به همین دلیل سواحلی ابتدا با نوشته می‌شد. تماس‌های بعدی با پرتغالی منجر به افزایش واژگان زبان سواحلی شد. با تصدی شرق آفریقا توسط در پی ، سواحلی در سطح نهادی رسمیت یافت. آلمانی‌ها پس از دیدن گستردگی سواحلی، آن را به عنوان زبان رسمی مورد استفاده در مدارس رسمیت دادند و سامانه نوشتاری آن را از عربی به لاتین تغییر دادند. پس از ، انگلیس آفریقای شرقی آلمان را به دست گرفت. انگلیسی‌ها نیز تصمیم گرفتند که سواحلی را به عنوان تنها زبان سراسر منطقه آفریقای شرقی تعیین کنند (اگرچه در شرق آفریقا بیشتر از انگلیسی و زبان‌های مختلف و بانتو استفاده می‌شد و سواحلی بیشتر به سواحل محدود می‌شد). در ژوئن ۱۹۲۸، یک کنفرانس میان‌سرزمینی با حضور نمایندگان ، ، و در برگزار شد. طی آن گویش زنگبار به عنوان سواحلی معیار انتخاب شد و املای استاندارد سواحلی نیز به تصویب رسید. 
 سواحلی زبان نخست مردم بسیاری در مناطق ساحلی و ده‌ها میلیون نفر در کشورهای پیرامون ( ، و تانزانیا) است. در مناطق داخلی تانزانیا، سواحلی با لهجه‌ای تحت تأثیر زبان‌ها و گویش‌های محلی تکلم می‌شود و زبان اول مناطق شهری و زبان دوم مناطق روستایی به‌شمار می‌رود. سواحلی و زبان‌های نزدیک به آن توسط جمعیت‌های کوجکی در ، ، ، ، و نیز گویش می‌شود. این زبان تا قرن بیستم در قسمت‌های جنوبی سواحل نیز فهمیده می‌شد. شمار کل گویشوران سواحلی بین ۱۲۰ تا ۱۵۰ میلیون نفر عنوان شده‌است. 
 سواحلی معیار دارای پنج واکه است: /ɑ/، /ɛ/، /i/، /ɔ/، و /u/. نیز در سواحلی رخ می‌دهد و برای آن در نوشتار از دو واکه استفاده می‌شود؛ برای نمونه به معنای «گوسفند».
 همخوان‌های سواحلی نیز به شرح زیرند:
 سواحلی نقش عمده‌ای در گسترش و در داشته‌است. اعراب همزمان با ورودشان به شرق آفریقا، اسلام را بدین منطقه آوردند و مدرسه‌هایی را برای آموزش اسلام به بومیان راه‌اندازی کردند که از سواحلی برای این کار استفاده می‌کردند. با افزایش حضور اعراب، بومیان بیشتری به اسلام گرویدند و به آن‌ها با زبان سواحلی آموزش داده شد.
 از زمان به آفریقای شرقی، مسیحیت در شرق آفریقا مطرح شد. در حالی که اعراب بیشتر در مناطق ساحلی مستقر بودند و در همین مناطق به اسلام تبلیغ می‌پرداختند، مبلغان مذهبی اروپایی برای گسترش مسیحیت بیشتر به مناطق داخلی می‌رفتند. از آن‌جا که نخستین مراکز تبلیغی شرق آفریقا در مناطق ساحلی بود، مبلغان از سواحلی برای گسترش مسیحیت استفاده کردند زیرا شباهت‌های زیادی با بسیاری از سایر زبان‌های بومی منطقه داشت.
 در طول مبارزه برای استقلال ، از سواحلی به عنوان زبان سازماندهی توده‌ای و استفاده می‌شد. در این دوران سواحلی زبان اعلامیه‌ها و پیام‌های رادیویی برای تجمع مردم برای مبارزه بود. پس از استقلال تانزانیا، سواحلی به عنوان زبان ملی پذیرفته شد. تانزانیایی‌ها تا به امروز، به سواحلی افتخار می‌کنند، به خصوص اینکه از آن برای متحد کردن بیش از ۱۲۰ قبیله در سراسر تانزانیا استفاده شد. سواحلی عامل تقویت‌کننده همبستگی در میان مردم تانزانیا و هویت اصلی آن‌هاست.
 سواحلی امروزه به نوشته می‌شود و برای آن چندین برای صداهای بومی، , , و وجود دارد؛ و استفاده نمی‌شوند و نیز به جز در دونگارهٔ کاربردی ندارد. چندین دونگاره نیز برای صداهای عربی وجود دارد که بسیاری از سخنگویان خارج از مناطق قومی سواحلی در تمایز آن‌ها مشکل دارند.
 این زبان در گذشته به نوشته می‌شد. برای سواحلی، برخلاف سایر اقتباسات از خط عربی برای زبان‌های دیگر، سازگاری‌های نسبتاً کمی با خط عربی ایجاد شد. در قراردادهای املایی بین شهرها و نویسندگان و در طول قرن‌ها نیز اختلافاتی وجود داشت، برخی کاملاً دقیق اما برخی دیگر به اندازه‌ای متفاوت بودند که درک معنا را سخت می‌کردند.
 نبود حرف برای نوشتن برخی از واکه‌ها مشکلات بسیاری را برای نوشتن سواحلی ایجاد کرده بود. علاوه بر این، چندین همخوان سواحلی در الفبای عربی معادلی نداشتند و بر خلاف زبانی مثل برای آن‌ها هیچ حرف جدیدی ایجاد نشد و به جای آن نزدیکترین صدای عربی جایگزین شد. این نه تنها به معنای این بود که یک حرف اغلب نشان‌دهنده بیش از یک صدا بود، بلکه برای هر صدا نیز انتخاب‌های متفاوتی انجام داده شده بود. در اینجا برخی از معادل‌های بین سواحلی عربی و سواحلی لاتین آورده شده‌است:
 به زبان سواحلی، در قالب شکل گرفته‌است. این اشعار از فرهنگ و ادب اسلامی مایه گرفته‌اند و دربارهٔ زندگانی ، پیامبر اسلام، و سروده شده‌اند.
 نیز اشعاری غیر مذهبی سرود. و از شاعران برجستهٔ سواحلی زبان در قرن بیستم‌اند. نویسندگانی مانند و ، آثاری بر پایهٔ افسانه‌ها و اسطوره‌های سنتی شرق در این زبان آفریدند.
 ، بزرگترین نویسندهٔ مسلمان و معاصر در زبان سواحلی است که داستان‌های تربیتی نوشت. او آغازگر مقاله‌نویسی به این زبان است. در دورهٔ معاصر رمان‌ها و داستان‌های پلیسی نیز به زبان سواحلی نوشته شده‌است.
 در زبان سواحلی، برخی واژه‌ها با گویش بندریِ فارسی بسیار نزدیک و هم‌معنی هستند؛ مانند:
 
 
 
 
 
 
 در اصطلاحات و و واژه‌های بیشتری وجود دارد.
{"title": "زبان سواحلی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AD%D9%84%DB%8C&oldid=33732036", "language": "fa"}