از رایج در کشور است که در جنوب غرب روسیه و به ویژه در منطقه حدود نود هزار تن دارد. گویشوران این زبان از تیره‌های هستند و به این زبان که گونه‌ای از به‌شمار می‌رود تکلم می‌کنند. خط مورد استفاده برای نگارش این زبان خطوط و است.
 زبان نوقایی به گروه زبان‌های ترکی میانه تعلق دارد و می‌توان آن را در گروه قبچاق، زیرگروه قبچاق-نوقای جای داد. زبان نوقایی بیش از هر زبانی دیگر با زبان‌های و نزدیکی دارد. نوقایی از نظر تقسیم‌بندی قبیله‌ای سه گروه گویشی دارد، یعنی «نوقایی»، «آق‌نوقایی» و «قره‌نوقایی». 
 زبان ادبی نوقایی از زمان حکومت شوراها به بعد توسعه یافته‌است. کوشش‌هایی که در جهت یک دست کردن زبان نوگای به عمل آمده‌است، رفته رفته اختلاف گویش‌ها را از میان می‌برد. در حال حاضر اختلاف عمده میان این گویش‌ها اختلاف آوایی است. واژگان این زبان حاوی عناصر زیاد عربی و فارسی است. واژه‌های روسی زیادی نیز از قبل یا بعد از انقلاب به این زبان وارد شده‌است. برای امور اداری، قضایی و سایر امور دولتی معمولاً از زبان روسی استفاده می‌شود. این زبان به‌طور قطع در معرض خطر Definitely endangered قرار دارد. 
 نام نوقای از نام نوه مغول ریشه گرفته‌است. نوقایی‌ها اقوام بیابانگردی بودند که در کنترل نواحی را بدست گرفتند. بعدها در منطقه حوالی مستقر شدند. در میلادی شمار زیادی از افراد این قوم به مناطق مختلف کوچ کردند. شماری به و رفته برخی نیز در روسیه و سکنی گزیدند. آنهایی که در ترکیه بودند به دلیل سیاست تک‌زبانی ترکیه و همگون‌سازی به تدریج شدند و زبان نوقایی امروزه تنها میان افراد سالخورده نوقایی در ترکیه مورد استفاده است. در سال ۱۹۷۳ شماری روزنامه‌ها و جراید در بزبان نوقایی نوشته و چاپ شد اما به دلیل دورافتاده بودن نواحی نوقایی زبان معمولاً این نوشته‌ها آنجا بدستشان نمی‌رسید. هم‌اکنون شمار گویشوران این زبان را حدود نود تا یکصدهزار تن می‌دانند.
 پس از اینکه مدت‌ها از خطی وام گرفته از برای نگارش این زبان استفاده می‌شد. این خط چند نشانه اضافی داشت که برای نوشتن آواهای نوقایی مناسب گردد. از سال ۱۹۲۸ در لاتین سازی روسی برای این زبان در نظر گرفته شد که حروف آن بدین صورت بود:
 بعدها در سال ۱۹۳۹ دوباره به نحوی که برای زبان نوقا مناسب باشد مجدد بکار گرفته شد.
{"title": "زبان نوقایی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%86%D9%88%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C&oldid=34584293", "language": "fa"}