، بخش جدایی‌ناپذیر، مادرزادی و نیاموختنی روانی مردمان است که از آغاز زایش با خود به‌همراه دارند. ، یک مفهوم ماوراءالطبیعی است و با مشخصات ژنتیکی متفاوت است. ، هنگام تولد در میان همه یکسان است.
 ر در واژه برابر است با «آفریدن» و «پدید آوردن» است و وقتی به مبدل می‌شود یعنی حالت خاصی از خلق کردن. فطرت، آفرینش ویژه است که از دیگر موجودات جدا است. در دانش فطریات مردمان را دو بخش می‌دانند:
 
 اما در گستره بزرگتر و فراتر از دین اسلام، چون و این مفهوم(انگاره) را نادرست دانسته اند. و هردو با دیدگاههایی گوناگون، به گونه هایی از فطریات در مردمان باور داشتند. 
 «فطرت» واژه‌ای بر وزن فِعْلَة از ریشه «ف‌ط‌ر» و ب معانی «شکافتن» و «آفریدن و ایجاد اولیه و بدون سابقه» (ابداع ) است. 
 مشتقات این واژه به‌هر دو معنا در قرآن آمده‌اند:
 
 «فطریات» در و و معانی گوناگونی دارند:
 ۱. ، یکی از (اولیات، مشاهدات، تجربیّات، متواترات، فطریات و حدسیّات) است که به اثبات با دلیل نیازی ندارد (دلیلشان با خودشان است). مانند: «ده بخش‌بر پنج می‌شود دو.» 
 ۲. ، برخی دانسته‌ها را -که سرچشمه شان را یکراست (بی بهره‌گیری از حواس) می‌دانند- «فطری» می‌نامند. مانند: شکل، دانایی، نادانی، وحدت و …. 
 ۳. ، برخی از دانسته‌ها آزمودنی و برخی فطری است، که این دانسته‌های فطری را نمی توان از راه حس و آزمون بدست آورد و «لازمه ساختمان ذهن» است؛ مثلاً مفاهیم ریاضی، فطری و یقینی و مقدم به تجربه‌اند. 
 ۴. ، سرچشمه دانسته‌ها (بی بهره‌گیری از حواس) است و یادگیری در این جهان، همان یادآوری دانسته‌هایی است که در « » بدست آورده و در این جهان فراموش کرده‌است. 
 ۵. برابر با ؛ که در بخش «منطق» در « » به‌کار رفته‌اند. 
 ۶. که در اندیشه همه هستند، هرچند شاید در برخی آشکار نباشند یا وارونه شان باشد، و باگذشت زمان آشکار شوند. 
 ۷. برابر با است. 
 ۸. برابر ، که هرکس با ساده آن را می‌فهمد. 
 
 پیرامون موارد ۲و۳و۴، از دیدگاه بسیاری (بیش‌تر، فیلسوفان اسلامی) اصول مشترک تفکر فطری است و شاخه‌های آن اکتسابی؛ ولی نه به‌معنایی که افلاطون و کانت به آن معتقدند. به‌باور ایشان این اصول، آموختنی نیست و بی‌نیاز از استدلال است ولی «ذاتی» -بدان معنا که افلاطون و کانت معتقدند- نیستند و فردی که تازه به‌دنیا آمده همین اصول را هم نمی‌داند و این اصول از راه تجربه و استدلال حاصل نمی‌شوند، بلکه همین‌که فرد دو طرف قضیه (موضوع و محمول) را تصور کرد، عقل به رابطه آن دو حکم می‌کند. 
 ملاصدرا و فخر رازی برهانی از راه بساطت نفس آورده‌اند که پیش از حس، نداریم و به‌گفته قرآن نیز انسان هنگام تولد، علم حصولی ندارد. بدیهیات اولیه هم از راه حس و تجربه درک می‌شوند. 
 ابن سینا ملاصدرا و فخر رازی با طرح این‌که «تعقّل نمی‌تواند ذاتی یا لازم نفس انسان باشد»، نظریه افلاطون را نقد کرده‌اند.
 روی هم رفته در حقیقت تنها علوم حضوری پیشینی، و از میان علوم حصولی، بدیهیات اولیه و وجدانیات مشمول امور «فطری» هستند. 
 دیدگاه‌های و پیرامون وجود فطرت:
 
 به‌باور (۴۲۷–۳۴۷ پ. م) انسان پیش از تولّد و تعلّق به جسم، در نسبت به همه چیز آگاه شده‌است و جسم و مادیات هم‌چون حجابی میان او و دانسته‌هایش هستند، و یادگیری در این جهان، در واقع یادآوری دانسته‌هایی است که در « » کسب و در این عالم فراموش کرده‌است. 
 به‌باور (۱۵۹۶–۱۶۵۰) تصورات، توهم خدا، کمال و قضایای ریاضی و همه دانسته‌های انسان فطری‌اند و تجربه و حس (که آن را عامل خطای فکر می‌داند) در حصول این دانسته‌ها نقشی نداشته‌است. 
 به‌باور (۱۷۲۴–۱۸۰۴) برخی از دانسته‌ها -که در دیدگاهش لازمهٔ ساختمان ذهن است و به‌واسطه آن می‌توان دربارهٔ قضیه‌ها حکم داد- ممکن نیست از راه حس و تجربه حاصل شده باشند و به‌عبارتی فطری‌اند. 
 به‌باور (۱۸۵۶–۱۹۳۹) انسان غریزه‌هایی دارد.
اگر در ساختار سه‌وجهی شخصیت انسان، وجه «من برتر» یا «فرا خود» (Superego) را (که در دیدگاه او نقطه مقابل نهاد (Id) است) برابر با وجدان اخلاقی بگیریم و محتوای آن را آرمان‌های اخلاقی و انسانی و گرایش به برتری در انسان فرض کنیم، می‌توان فروید را قایل به یک امر فطری دانست. 
 (۱۸۷۰–۱۹۳۷) منبع اصلی انگیزه‌های انسان را «میل به قدرت»، و بعدها با تغییر دیدگاه، «برتری‌جویی» دانست و آن را «حرکت در راه کمال نفس» می‌پنداشت. 
 به‌باور (۱۸۷۵–۱۹۶۱) عامل‌های مؤثر در رشد روانی که ماهیت آن‌ها در همه یکسان است، از آغاز به‌دنیا آمدن در فرد وجود دارند. وی پیرامون فطری بودن می‌گوید: «این واقعیتی‌ست که برخی افکار تقریباً در همه جا و همه زمان‌ها یافت می‌شوند و حتی می‌توانند خودبه‌خودی ایجاد شوند؛ یعنی مطلقاً بدون این که از جایی به جای دیگر سرایت کنند یا سینه‌به‌سینه منتقل شده‌باشند. این افکار ساخته‌وپرداخته انسان‌ها نیستند.» 
 (۱۸۹۷–۱۹۶۷) به‌نوعی فطرت کمال مطلق خواهی انسان را پذیرفته‌است. 
 به‌باور (۱۹۰۰–۱۹۸۰) «انسان با خودآگاهی خرد و تخیل خود، زندگی متمایز از حیوانات ساخته‌است و نیازهای انسان والاتر از حیوانات است؛ در پی کمال است و نیاز به یک نظام مشترک جهت‌گیری و یک مرجع اعتقاد و ایمان (Frame of orientation and stimulation) دارد.» 
 روی هم رفته «فیلسوفان و روان‌شناسانی هستند که یا ، یا به‌هرحال توجهی به استحکام با اقامه برهان نداشته‌اند؛ اما [همه ایشان] براین‌باورند انسان‌ها ذاتاً «دینی» هستند یا به‌گفته ، «خداجو» هستند.» 
 
 به‌باور (۱۷۱۱–۱۷۷۶) همه ادراکات و دانسته‌های انسان اکتسابی‌اند و تنها با به‌دست می‌آیند. 
 ، ، و چون نیز از مخالفان وجود فطرت‌اند. 
 بسیاری از و نیز از منکران وجود فطرت‌اند و ماهیت انسان را تأثیرپذیرفته از محیط می‌دانند. به‌باور این منکران فطرت، فکر انسان سلسله اصول ثابتی که لازمهٔ چگونگی کارکرد عقل باشد، ندارد و خود این اصول تفکر هم می‌تواند اکتسابی باشد و اگر محیط تغییر کند، انسان به اصول دیگری قائل می‌شود؛ ولی این تئوری از اساس مشکل دارد؛ زیرا با فرض درست بودن آن، در آن صورت هیچ نظریه نمی‌توان داد و به هیچ فلسفه‌ای نمی‌توان قائل بود؛ چنان‌که مرتضی مطهری دراین‌باره می‌گوید:
 برای فطریات ویژگی‌هایی برشمرده شده است: 
 ۱. 
ویژگی‌های غیراکتسابی انسان -که از غریزه آگاهانه‌تر است - «فطریات» و گرایش‌های مشترک بین انسان و حیوان «غریزه» نامیده می‌شود. 
 ۲. 
عوامل خارجی در بودن یا نبودنشان نقشی ندارند؛ هرچند بر رشد یا رکودشان مؤثرند. 
 ۳. 
هر انسانی دارای آن‌هاست و وابسته به زمان، مکان و شرایط خاص نیستند.
 ۴. 
 ۵. 
بینش‌های فطری از لوازم وجود انسان‌اند و انسان به‌گونه‌ای آفریده شده که این احکام را بفهمد؛ پس هیچ‌کس در آن‌ها اختلاف ندارد. حتی اموری که در احکام عقلی اختلاف ایجاد می‌کنند، در فطریات بی‌تاثیرند. 
 ۶. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 آیات متعددی در قرآن به فطرت و برهان فطرت اشاره می‌کنند.
{"title": "فطرت", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D8%B7%D8%B1%D8%AA&oldid=33661166", "language": "fa"}