به افرادی از خاندان می‌پردازد که در قرن چهارم هجری یک کوچک اسلامی را در سرزمین‌های پیرامون اداره می‌کردند. زیاریان و بودند و مناطقی همچون ، و نیز اغلب در قلمرو آنان بود. این خاندان از منطقه برخاسته بودند. ، مؤسس سلسله زیاری، مدعی رسیدن اصل و نسبش به خاندان سلطنتی پیش از اسلام گیلان بود. او نخست به و سپس به ، سردار گیلی، خدمت می‌کرد. هدف زیاریان در ابتدا احیای و خلع قدرت بود؛ اما پس از مرگ مرداویج، به صورت حکومتی محلی در گرگان، طبرستان و مناطق پیرامون درآمد و پس از مدتی دست‌نشاندهٔ دیگر حکومت‌های همسایه شد. تدریجاً اقتدار و نفوذ امیران زیاری کم و کمتر شد تا آن که واپسین امیران این خاندان، در دورهٔ ، محدود به قلعه‌های کوهستانی بودند. 
 مرداویج، که پیش از تأسیس دودمان زیاری یک فرماندهٔ نظامی بود، با کشتن اسفار بن شیرویه در ۳۱۶ هجری، توانست قدرت بسیاری یافته و مستقلاً به نواحی مرکزی ایران لشکر بکشد. مرداویج با و عرض اندام کرده و با گزیدن عنوان برای خود، رؤیای احیای را در سر می‌پروراند. او در سال ۳۲۳ هجری در ، به دست غلامان تُرک خود، به قتل رسید. پس از مرداویج، اطرافیان او با برادرش، ، بیعت کردند. وشمگیر در همان ابتدای به امارت رسیدن، با لشکرکشی‌های و مواجه شد و این جنگ‌ها در تمام طول حکومتش ادامه یافتند. وشمگیر در شکست سختی خورد و نواحی بسیاری از قلمرو او از دست رفت و من‌بعد حکومت زیاریان محدود به و و نواحی پیرامونی آن می‌شد. از آن پس زیاریان تابع حکومت‌های همسایه شد و وشمگیر که با کمک سامانیان، در حال تدارک هجدهمین نبرد علیه بوییان بود، درگذشت. پس از او توانست در رقابت با برادر کوچک‌تر خود، ، حکومت زیاریان را به دست آورد و روابط نزدیکی با بوییان و خلیفه ایجاد کرد که موجب استقرار آرامش در قلمروش شده و پس از او نیز الگوی رفتار سیاسی زیاریان شد. قابوس پس از مرگ بیستون، به جای بوییان، با امیران سامانی متحد شد و نبردهای زیادی میان این دو جبهه درگرفت، تا آن که با شکست قابوس از ، او به دربار سامانیان پناه برد و تا هجده سال از حکومت دور بود. سرانجام در سال ۳۸۸ هجری، با درگذشت ، قابوس موفق شد سرزمین‌های پیشین خود را بازپس گیرد. پس از این دوره بود که امیران زیاری تحت‌الحمایه دربار ترک‌تبار شدند. قابوس دارای گرایش سیاسی نزدیک به خلیفه و بود و به علم‌دوستی و ادب‌پروری مشهور بود. 
 پس از مرگ قابوس، پسرش رسماً در سال ۴۰۳ هجری بر تخت امارت زیاریان نشست و این دودمان وارد دوران افول خود شده و وابسته به سلاطین ترک‌تباری شد که در خراسان قدرت بیشتری داشتند. بدین ترتیب در این دوره زیاریان از حکومت مستقل تبدیل به قدرتی تحت سلطه، خراج‌گذار و دست‌نشانده شدند. منوچهر برای اطمینان بیشتر از حمایت غزنویان، با دختر سلطان محمود ازدواج کرد. او در تمام دوران امارتش، هیچگاه به قصد لشکرکشی و جنگ، از پایتختش خارج نشد. پس از مرگ منوچهر و سلطان محمود، امیر زیاریان شد ولی او کودک بود؛ بنابرین قدرت را به دست گرفت و پس از مدتی به اجازهٔ ، شخصاً امارت گرگان و طبرستان را به دست گرفت. انوشیروان هنگام تضعیف غزنویان به دست ، توانست امارت موروثی را از باکالیجار پس بگیرد. در سال ۴۳۳ هجری، به قلمرو او یورش برده و بدون نبرد سرزمینش را غصب کرد. گرچه انوشیروان به امیری زیاریان ابقا شد؛ اما از آن پس حکومت زیاری محدود به قلعه‌ها و املاک موروثی ایشان می‌شد و حکومت در واقع از این خاندان خارج گردید. بعضی مورخان این اتفاق را به مثابه پایان عصر زیاریان می‌شمارند. 
 از به عنوان امیر بعدی زیاریان نام برده شده‌است؛ اما این احتمال وجود دارد که دارا نام دیگر انوشیروان، یا نام دیگر اسکندر زیاری باشد. گرچه رسماً وارث امارت زیاریان شد؛ ولی مورخان در مورد حکومت او، پسر و پدرش مشکوک هستند. کیکاووس برای نوشتن کتاب شهرت دارد. او طی نبردی در کشته شد و پسرش جایگزین او شد. احتمالاً در نهایت بقایای آل زیار را منقرض کرده‌اند.
{"title": "فهرست امیران زیاری", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C&oldid=34403352", "language": "fa"}