عربی‌شده «پهلویک» است، که خود واژه‌ای در برای اشاره به موضوع‌های گوناگونی چون خط، زبان، دوره و است. پس از نویسندگانی که به یا یا دری می‌نوشتند، برای اشاره به عناصر و و ناچار بودند، واژه‌هایی را به کار برند، که از سویی ریشه در واژه‌ها و نام‌های کهن داشته باشند و از دیگر سو با آن‌ها متفاوت باشند، تا بازنماینده تمایز دو دوره باشند. فهلوی یکی از همین نام‌های برساخته است.
 واژه «فهلوی» از ریشۀ « » است: نام قومی که در غرب می‌زیستند و هم از ایشان برخاستند. در گونه کهن‌تر این نام «پارثَوَه» ثبت شده است. در گذر زمان و با دگردیسی واژه، «ر» با «ث» جابه‌جا شد، یعنی پارثَو شد پَثرَو. «ر» نیز به «ل» تبدیل شد. «ث» هم که در دوره‌ای در زبان‌های ایرانی به «ه» تبدیل شد. بدین ترتیب این واژه در و در زبان پارسی میانه «پَهلَو» تلفظ می‌شد و ِ از آن ساخته شده «پهلویک». در «پ» را در آغاز همین واژه به «ف» تبدیل کردند و «ک» را از پایان ش ستردند و واژه فهلوی در تازی ساخته شد که در بدان پهلوی می‌گویند.
 پس از فروپاشی پادشاهی ساسانی و حمله تازیان به ، اگرچه هم و هم جز ایشان سده‌ها بود، که ساسانیان را به پادشاهی ایران می‌شناختند و تاریخ پیش از ایشان اندک‌اندک می‌رفت که یک‌سر فراموشیده شود، اما فرمان‌روایی نزدیک به پانصدساله اشکانیان، به‌ویژه در جایی که آثار و یاد و کمابیش به پیوسته بود، این امکان را فراهم کرده بود، که مولفه‌های بسیاری از زندگی و فرهنگ ایرانی به ایشان و قوم ایشان نسبت داده شود. این اثر در پیدا است و در حالی که خستو است، که از اشکانیان جز نامی نشنیده است، واژه‌هایی چون یا در نامه نامور بسیار پربسامد است. از این رو در پارسی دری و در تازی، چه‌بسا رساتر از هر واژه‌ای، به «ایران پیش از ساسانیان» یا «ایران صرف نظر از پادشاهی ساسانی» اشاره می‌کرد.
 پهلویک خود در پارسی میانه معناهای گوناگونی داشت. گذشته از اشاره به دودمان اشکانی و زبان و قوم پارت، معنایی از اشرافیت را هم منتقل می‌کرد. فهلوی افزون بر این که این معناها را به ارث برد، معناها و کاربردهای دیگری هم بر آن بار شد. گاه این دست نامیدن‌ها را حتا اگر نتوان گفت، که بی‌زمینه بوده اند، نمی‌توان هم چندان اصیل و پرسون دانست.
 نویسندگان و گاه برای اشاره به زبان مردمان غرب ایران، که به اما جز پارسی رایج در خراسان سخن می‌گفتند، همین نام را به کار می‌بردند. از همین رو است، که به سروده‌های سرایندگانی از و گرفته تا و می‌گفتند: نمونه را فهلویات و فهلویات . اما چه‌بسا این که زبان مردم این سرزمین را فهلوی یا پهلوی می‌گفتند، نام باشد، که گاه به سرزمین‌های غرب ایران اطلاق می‌شد.
 پیش از این‌ها در به نقل از در باره زبان مردمان و اصفهان و همدان و و آذربایجان می‌گوید:‌ «فاما الفهلویه فمنسوب الی فهله سم یقع علی خمسة البلدان و هی اصفهان و الری و همدان و ماه‌نهاوند و اذربیجان ...» در هم زبان مردمان را می‌داند. از و شهرهایی از آذربایجان هم نام می‌برد و می‌گوید، زبان مردمان شان یا است.
 کاربرد دیگر در میان اهل است. در سده ششم پس از هجرت خود را زنده کننده می‌داند و با از ایشان یاد می‌کند. پس از او این نام بیش‌تر از پیش رایج شد. در و در همین نام برای اشاره به این بخش از به کار برده اند، حال آن که بعید می‌نماید، که حکیمان خود را چنین نامیده باشند.
 امروزه در کنار «فهلوی» واژه «پهلوی» هم با کاربردهای تازه و بسامدی کمابیش برابر به کار می‌رود. از که بگذریم. در تداول عامه به زبان پارسی میانه هم پهلوی می‌گویند، که این نامیدن به سبب ناپرسونی ش، اهل فن را چندان خوش نمی‌آید. همچنین خط یا الفبای پیش از اسلام هم خوانده می‌شود، حال آن که گویا در آن روزگار می‌خواندند ش.
 چنان که گفته شد، این نامگذاری‌ها گاه چندان اصیل یا پذیرفته همگان نبوده است. نمونه را، پیدا نیست از کجا و کی نام قوم پارت یا همان پهلو را بر یا گذاشتند، تا زبان مردمان ش را پهلوی بنامند. گواه دیگری که این ادعا را استوارتر می‌کند، این است، همان چیزی که جایی فهلوی نامیده می‌شد، گاه به نام دیگری هم خوانده می‌شد. نمونه را، هرچند بسیاری زبان مردم آذربایجان را پهلوی نوشته اند، کسانی چون و زبان این سامان را، در برابر خراسان، پارسی نامیده اند. نیز آن چه با «حکمت فهلوی» از آن یاد می‌شود، به نیز آوازه دارد.
{"title": "فهلوی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C&oldid=33668049", "language": "fa"}