با اشتباه نشود. یکی از چهار ایران است که حوزه‌های گوناگون علمی، ادبی و هنری را در و قلمرو از جنبه‌های مختلفِ موضوعی تحت پوشش قرار می‌دهد. این فرهنگستان به حوزهٔ زبان و می‌پردازد. اکنون ریاست فرهنگستان را برعهده دارد.
 پیش از فرهنگستان، فعالیت‌هایی از قبیل انجمن‌های ادبی دورهٔ قاجاریه وجود داشتند که پیشینهٔ فرهنگستان محسوب می‌شوند. 
 ، به تبعیت از آتاتورک، فرمانی به وقت صادر کرده بود که با همکاری سایر وزارت‌خانه‌ها برای لغات نظامی بیگانه معادل انتخاب کند.
در ۱۳۰۳ شمسی (در زمان سلطنت قاجار) انجمنی از نمایندگان وزارت جنگ، وزارت معارف و اوقاف و صنایع تشکیل شد تا با وضع لغات و اصطلاحات نو جواب‌گوی نیازهای نظامی باشد. این انجمن در مدت فعالیت خود حدود سیصد لغت و اصطلاح تازه وضع کرد (اصطلاحاتی از قبیل: هواپیما، فرودگاه، خلبان، آتشبار، گُردان، وابستهٔ نظامی، هواسنج، بادسنج).
 در سال ۱۳۱۱ دکتر صدیق اعلم انجمن «وضع لغات و اصطلاحات علمی» را تأسیس کرد که شعب مختلف داشت و تا ۱۳۱۹ ادامه داشت. خیلی از پیشنهادهای علمی این انجمن نیز بسیار رایج و متداول هستند. 
 پنج ماه پیش از تأسیس «فرهنگستان ایران»، در سال ۱۳۱۳ شمسی وقت، انجمن‌هایی از کارشناسان برای ترجمه و تألیف کتاب‌ها و فرهنگ‌ها علاوهٔ وضع لغات و اصطلاحات جدید به پا کند.
«آکادمی طبّی» یکی از آن‌ها بود. بعدها واژهٔ «فرهنگستان» در برابر «آکادمی» انتخاب شد. 
 مقالهٔ اصلی: اولین رئیس‌الوزرا بعد از قاجار، در واکنش به اقدام رضا شاه برای ایجاد انجمنی برای وضع لغات نظامی، انجمنی تشکیل داد که از دانشمندان و اهل لغت و محققان برای تدارک مقدمات تأسیس فرهنگستان ایران به شاه پیشنهاد کرد.
وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه (به ریاست )، مأمور اقدام شد و پس از مشاوره با اهل فن، اساسنامهٔ فرهنگستان را در شانزده ماده تهیه کرد. این اساسنامه در هیئت وزرا تصویب شد. در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۱۴ فرمان تشکیل فرهنگستان ایران صادر شد. 
 نخستین جلسهٔ رسمی فرهنگستان ایران در ۱۲ خرداد ۱۳۱۴، با حضور ۲۴ تن عضو پیوسته، در تشکیل شد. ریاست فرهنگستان ابتدا با و سپس با بود و جلسهٔ عمومی آن هر دوشنبه منعقد می‌گشت. سپس مکان فرهنگستان به (دانشکدهٔ معقول و منقول) منتقل شد و بعدها در ۱۳۲۱ به ساختمانی اختصاصی در جنب دانشکدهٔ مذکور منتقل شد.
 رضا شاه در هفتم اردیبهشت ۱۳۱۷ فرهنگستان را منحل ساخت، یک هفته بعد فرمان تشکیل مجدد آن را صادر کرد، که به ریاست وزیر معارف تشکیل شد.
نخستین جلسه فرهنگستان پس از انحلال و تشکیل مجدد، روز چهارشنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۳۱۷ به ریاست علی‌اصغر حکمت، وزیر معارف، تشکیل شد. 
 در ۱۳۲۰ مجدداً به ریاست فرهنگستان اتنخاب شد. پس از مرگ فروغی ادیب‌السطنه سمیعی از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۲ ریاست فرهنگستان را بر عهده داشت.
در سال ۱۳۲۴، فرهنگستان ایران پنج تن از اعضای پیوسته و وابستهٔ برجستهٔ خود را از دست داد: ، ، ، و . 
در ۱۳۲۵ انجمن ادبی فرهنگستان به ریاست تأسیس شد.
فرهنگستان اول در ۱۳۴۲ تعطیل شد.
 مقالهٔ اصلی: نه سال پس از تعطیل شدن فرهنگستان اوّل، در سال ۱۳۴۲
در پنجم مرداد ۱۳۴۷، فرمان تأسیس «بنیاد شاهنشاهی فرهنگستان‌های ایران» در زمان محمدرضا شاه صادر شد. نخستین جلسهٔ این فرهنگستان در ۲۳ آبان ۱۳۴۹ در وقت تشکیل شد. برای اطلاعات بیشتر به مدخل مستقل برای مراجعه شود.
 پس از انقلاب، شورای عالی انقلاب فرهنگی اساسنامهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی را در سال ۱۳۶۸ به تصویب رساند.
نخستین جلسهٔ شورای فرهنگستان در تاریخ ۲۶/۶/۱۳۶۹ به دعوت «وزارت فرهنگ و آموزش عالی» وقت ( امروز) در محل برگزار شد. 
 اعضای این فرهنگستان عبارت‌اند از ، که رئیس عالی فرهنگستان است، ، شورای فرهنگستان (متشکّل از اعضای پیوستهٔ ایرانی، اعضای پیوستهٔ فارسی‌زبان خارجی و اعضای وابسته)، رئیس فرهنگستان، معاون علمی و پژوهشی فرهنگستان و دبیر فرهنگستان.
 اوّلین رئیس این فرهنگستان بود که هم‌زمان هم بود. دومین رئیس آن بود که در اواخر دوران ریاستش بر این فرهنگستان، به ریاست نیز انتخاب شد. مدتی پس از انتخاب حداد عادل به ریاست مجلس، مجدداً حسن حبیبی به ریاست فرهنگستان انتخاب شد. در سال ۱۳۸۷، با بیمارشدن حسن حبیبی و با حکم ، غلامعلی حدادعادل دوباره بر کرسی ریاست فرهنگستان تکیه زد. 
 معاون علمی و پژوهشی فرهنگستان، ، و است. پیش از او، و این سمت را برعهده داشتند.
 دبیری فرهنگستان را برعهده دارد. 
 مادام‌العمر است، مگر در حالتی که عضوی استعفا کند، به‌علت غیبت زیاد، مستعفی شناخته شود، یا «به‌دلیل سلب صلاحیت اخلاقی» عزل شود. اعضای این فرهنگستان عمدتاً ایرانی هستند ولی اعضایی از و نیز در این فرهنگستان عضویت داشته‌اند یا دارند.
 است در فرهنگستان زبان و ادب فارسی که با در را جست‌وجو، پیدا و جایگزین می‌کند. گروه واژه‌گزینی از سال ۱۳۷۰ خورشیدی تشکیل شد و مدیریت آن تا سال ۱۳۷۳ بر عهدهٔ بود. پس از آن، این مسئولیت به داده شد. از سال ۱۳۸۳ تا میانهٔ سال ۱۳۸۷ دوباره ریاست گروه را برعهده داشت و از میانهٔ سال ۱۳۸۷ تا کنون، ریاست این گروه دوباره در دست است. گروه واژه‌گزینی متشکل از ، ، گروه‌ها و شوراهای هماهنگی، بخش پژوهشی، بخش تدوین فرهنگ، بخش رایانه و بخش اجرایی است. هدف این گروه عبارت است از کمک به تقویت، نیرومندسازی و گسترش و تجهیز آن برای برآوردن نیازهای روزافزون و و و ایجاد هماهنگی در فعالیت‌های و و برای .
 
 
 
 (درگذشته)، ، (درگذشته)، ، ، (درگذشته)، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، .
 
 
 در فرهنگستان نخست زبان فارسی برای حدود ۲ هزار واژهٔ بیگانه معادل‌یابی انجام شد. فرهنگستان دوم که در سال ۱۳۴۷ تأسیس شد، تا ۱۳۵۱ خورشیدی در مجموع ۶ هزار و ۶۶۵ واژهٔ جدید در برابر واژه‌های بیگانه پیشنهاد کرد. فرهنگستان سوم در سال ۱۳۶۸ تأسیس شد که فعالیت آن تاکنون ادامه داشته و تا مرداد ۱۳۹۸ برای ۴۵ هزار واژهٔ بیگانه معادل‌یابی انجام داده و به تصویب رسانده‌است. همچنین غلامعلی حداد عادل در اردیبهشت ۱۳۹۸ تعداد واژگان معادل‌یافتهٔ مصوب فرهنگستان را بیش از ۶۰ هزار واژه اعلام کرد. 
 «گروه فرهنگ‌نویسی» در حال تدوین است که این فرهنگ برمبنای از ۱۵۰۰ کتاب تدوین می‌شود و تاکنون دو جلد آن منتشر شده‌است. این فرهنگ بزرگ‌ترین فرهنگی است که پس از در زبان فارسی تدوین می‌شود و فرهنگی و تاریخی و شاهِدمَدار است. این گروه، علاوه بر ، را نیز (برمبنای یادداشت‌های ، عضو درگذشتهٔ این فرهنگستان) در دست تدوین دارد و همچنین نشریهٔ را منتشر می‌کند. 
 این دانشنامه در سال ۱۳۷۲ بنیان‌گذاری شد. هدف از تدوین ، ارائهٔ گسترهٔ زبان و فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و تأثیر آن در ناحیهٔ شبه قاره ( ، و امروزی) است. نشان‌دادن سهم فرهنگ ایرانی و اسلامی و نقش زبان و ادب فارسی در تاریخ و فرهنگ این منطقه و همچنین بررسی اشتراک‌ها و پیوندهای دیرین این دو سرزمین باستانی، به‌ویژه در دورهٔ بعد از ، ساختار اصلی این دانشنامه است. با بررسی به‌عمل آمده، مجموع مجلدات دانشنامه ۶ جلد در نظر گرفته شده‌است. 
 مطالعه و پژوهش در زمینهٔ زبان‌ها و گویش‌های ایرانی در ابتدای تأسیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در دو گروه مجزای «زبان‌های ایرانی» و «گویش‌شناسی» آغاز شد. تشکیل گروه زبان‌های ایرانی در اسفندماه سال ۱۳۷۰ به تصویب رسید و در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۷۱ با مدیریت آغاز به کار کرد. پس از استعفای او در بهمن‌ماه ۱۳۸۳، به این سمت منصوب شد. تشکیل گروه گویش‌شناسی نیز در اسفندماه سال ۱۳۷۰ به تصویب رسید و در اردیبهشت‌ماه ۱۳۷۱ با مدیریت آغاز به کار کرد.
نام گروه گویش‌شناسی در تیرماه ۱۳۸۴ به «گویش‌های ایرانی» تغییر یافت. پس از درگذشت تفضّلی در سال ۱۳۷۵ بهمن سرکاراتی به این سمت منصوب شد و در پی استعفای او، از سال ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲ بدرالزمان قریب سرپرستی افتخاری گروه را عهده‌دار بود و از سال ۱۳۸۳ رسماً به مدیریت گروه منصوب شد.
این دو گروه در اردیبهشتِ سال ۱۳۸۹ با یکدیگر ادغام شدند و گروه جدید با نام زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، با مدیریت آغاز به کار کرد. هم‌اکنون مدیر این گروه است. 
 
 
 
 گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی فرهنگستان زبان و ادب فارسی از استادان و پژوهشگران خواست که این گروه را در اجرای طرح گردآوری گویش‌های ایرانی همراهی کنند. بدین منظور راهنمای گردآوری گویش‌ها برای گنجینهٔ گویش‌های ایرانی توسط گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی تهیه شده‌است. مطالب این جزوه برای آگاهی علاقه‌مندان به گردآوری گویش‌ها فراهم آمده تا بتوانند مطابق الگوی گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانیِ فرهنگستان زبان و ادب فارسی به گردآوری مواد خام گویش‌های ایرانی بپردازند. علاقه‌مندان می‌توانند پیکرهٔ زبانی به‌دست‌آمده از پرسش‌نامهٔ این راهنما را به گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانیِ فرهنگستان زبان و ادب فارسی ارسال کنند تا در صورت تأیید، در مجموعهٔ «گنجینهٔ گویش‌های ایرانی» با نام خودشان مورد استفاده قرار گیرد. 
 گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، فعالیت رسمی خود را با حکم رئیس فرهنگستان، ، از آذرماه ۱۳۹۰ آغاز کرد.
این گروه با اهداف تعیین‌شده و پس از تشکیل شورای علمی گروه، با حضور دوازده تن از متخصّصان امر آموزش و کارشناسان دانشگاه، شکل گرفت و نخستین جلسهٔ آن در تاریخ ۱۳۹۰/۹/۲۱ تشکیل شد. در این جلسه شرح وظایف گروه به تصویب رسید و در نهایت در جلسهٔ شورای مدیران فرهنگستان به تأیید نهایی رسید و به گروه ابلاغ شد.
به دنبال آن، گروه با تشکیل پنج کارگروه به نام‌های کارگروه آموزش زبان و ادبیات فارسی در ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان، دانشگاه و کارگروه کاربست مصوّبات فرهنگستان، با تشکیل جلسات ماهانه، به نقد و بررسی متون آموزشی و مسائل مربوط می‌پردازد. 
 
 
 یکی از اهداف گروه دستور تدوین دستور زبان فارسی امروز است. این دستور صرفاً جنبهٔ توصیفی دارد و بر اساس نظریهٔ ساختارگرایی خواهد بود، اما به هیچ‌یک از شاخه‌های این نظریه به‌طور اخص وابسته نیست و به‌عکس، از تمام دستاوردهای این نظریه‌ها و نیز دیگر نظریه‌های زبان‌شناختی استفاده خواهد کرد. به‌عنوان پیش‌درآمدی در جهت نیل به وظیفه و هدف فوق، گروه دستور پژوهش‌هایی را انجام داده و پژوهش‌هایی در دست اجرا دارد. 
 با توجه به اهمیت روزافزون فناوری اطلاعات در عصر کنونی و رشد انفجارگونه حجم اسناد الکترونیکی و به‌منظور حفظ فرهنگ و زبان فارسی، ناگزیر هستیم از دنیای اسناد دست‌نویس چاپی و کاغذی به سمت اسناد الکترونیکی سوق پیدا کنیم. در این روند، تعیین و حفظ ضوابط گفتاری و نوشتاری زبان فارسی، رفع دشواری‌های نمایش و پردازش این زبان در محیط‌های رایانه‌ای و کوشش در جهت بومی‌سازی و پیشرفت فناوری‌های مرتبط با این حوزه، از جملهٔ وظایفی است که گروه زبان و رایانهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای کار کردن بر روی آن‌ها تشکیل شده‌است. این گروه در تاریخ ۸۰/۸/۲۸ تشکیل شد. 
 مهم‌ترین انتشارات این فرهنگستان، یکی واژه‌های مصوّب آن است، که استفاده از آن‌ها برای سازمان‌های دولتی ایران لازم است و دیگری جزوه‌ای به نام که تلاش کرده‌است رهنمودهایی برای رسم‌الخط فارسی ارائه کند. در میان ویراستاران و رایانه‌کاران منتقدینی دارد، از این نظر که مقررات موجود در آن را متناقض، مبهم، یا غیر عملی اعلام می‌کنند، اما طرفداران این دستور معتقدند که این دستور تنها دستور در این زمینه‌است که بر اساس متخصصین ایجاد شده و مورد تأیید یک نهاد رسمی دولت ایران است. دستور خط فارسی در سال ۱۳۸۴ تجدید نظر شد و چاپ چهارم آن تغییراتی نسبت به چاپ‌های قبلی‌اش دارد که ممکن است بعضی انتقادات وارده از ویراستاران و رایانه‌کاران را کم‌تر کند.
 مقالهٔ اصلی: نشریه‌ای به نام نیز که دارای است، به‌صورت فصلنامه از سوی فرهنگستان منتشر می‌شود.
 در سال ۱۳۹۵ خورشیدی سهم فرهنگستان زبان و ادب فارسی از بودجهٔ کشور در لایحهٔ بودجه ۱۳ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان در نظر گرفته شده‌بود. الهه نجفی عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی در همان سال هزینهٔ لازم برای ساخت و تصویب هر واژه را تقریباً سه میلیون و ۲۵۰ هزار تومان اعلام کرد. بودجه فرهنگستان در سال ۱۳۹۸ برابر ۱۷ میلیارد و ۶۵۱ میلیون تومان، سال ۱۳۹۹ حدود ۲۸ میلیارد و ۶۸۵ میلیون تومان و سال ۱۴۰۰ حدود ۴۶ میلیارد تومان اعلام شد.
{"title": "فرهنگستان زبان و ادب فارسی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C&oldid=34650098", "language": "fa"}