(به : ) سومین شاخه بزرگ از سلسلهٔ جانوران هستند. جانوران این شاخه دارای ریخت‌شناسی بسیار متنوع هستند و اعضای آن ساختار دهانی به نام دارند و تقارن دوطرفی و بندبند بودن بدنشان به‌طور کامل یا تقریباً از بین رفته‌است؛ بدن آن‌ها دارای پوسته‌ای صدفی است که از ترشحات جُبه به وجود آمده‌است.
فرهنگستان زبان فارسی در مصوبات تازه خود برای شاخه‌های جانداران پسوند «-تباران» را در نظر گرفته و بنا بر این شیوه نرم‌تنان را «نرم‌تن‌تباران» نیز نامیده‌است. 
 نرم‌تنان دومین بزرگ پس از هستند. نزدیک به ۸۵۰۰۰ موجود از نرم‌تنان شناخته شده‌اند. تعداد گونه‌های فسیلی بین ۶۰٬۰۰۰ تا ۱۰۰٬۰۰۰ گونه اضافی تخمین زده می‌شود. نسبت گونه‌های توصیف نشده بسیار زیاد است. بسیاری از آرایه‌ها هنوز به خوبی شناخته نشده‌اند. شاخه نرم‌تنان شاخه‌ای پرتنوع و موفق است و شامل جانورانی چون ، و می‌شود. نرم‌تنان از سده‌ها پیش برای انسان از نظر مواد خوراکی و تجارت اهمیت داشته‌اند. نیش برخی از نرم‌تنان ازجمله می‌تواند کشنده باشد.
 نرم‌تنان بزرگ‌ترین شاخهٔ جانوران هستند که حدود ۲۳٪ از کل دریایی توصیف شده را شامل می‌شوند. همچنین نرم‌تنان پرشماری در آب شیرین و خشکی زندگی می‌کنند. آن‌ها نه تنها از نظر اندازه و ، بلکه از نظر رفتار و زیستگاه نیز بسیار گوناگون هستند. این شاخه به‌طور معمول به ۷ یا ۸ دسته‌بندی می‌شود که در این میان دو رده از آن‌ها کاملاً شده‌اند. مانند ، و از نظر از همه بی‌مهرگان پیشرفته‌تر هستند و نیز یا که بزرگ‌ترین گونه‌های شناخته شده بی‌مهرگان هستند. ( و ) با اختلاف بسیار پرشمارترین نرم‌تنان هستند و ۸۰٪ از کل گونه‌های دسته‌بنده‌شده را تشکیل می‌دهند.
 هرچند نرم‌تنان در زمره کاواکه‌داران هستند اما (حفره اصلی بدن) آن‌ها بسیار کوچک است و حفره اصلی بدن آن‌ها که خون در آن گردش می‌یابد خون‌کاواکه نامیده می‌شود. بیشتر نرم‌تنان از نوع باز است یعنی به جای خون‌رسانی از طریق رگ‌ها اندام‌های داخلی در حفره‌ای پر از خون قرار می‌گیرند و شمار رگ‌ها در بدن آن‌ها زیاد نیست.
 گونه‌های نرم‌تنان می‌توانند خطرها یا آفت‌هایی در برابر فعالیت‌های انسانی نشان دهند. نیش در بیشتر موارد کشنده است و باعث می‌شود که می‌تواند بیش از یک ماه طول بکشد. نیش‌های چند گونه از استوایی نیز می‌توانند کشنده باشند، اما این زهرهای پیچیده، اگرچه با تولید آسان، به ابزار مهمی در پژوهش‌های عصبی تبدیل شده‌اند. (که با نام‌های بیلهارزیا، بیلهارزیوز یا شیستوزومیازیس نیز شناخته می‌شود) توسط میزبان‌های حلزون آبی به انسان منتقل می‌شود، و حدود ۲۰۰ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همچنین حلزون‌ها و لیسه‌ها می‌توانند از آفات جدی کشاورزی باشند و ورود تصادفی یا عمدی برخی از گونه‌های حلزون به محیط‌های جدید به برخی آسیب جدی زده‌است.
 شاخه‌ای از است که به بررسی و پژوهش دربارهٔ این شاخه از جانوران می‌پردازد.
 نرم‌تنان سر و پا و مجزا دارند و به این خاطر از شاخه پیشرفته‌ترند. بدن نرم‌تنان به به بخش‌های اصلی سر، پا، توده احشایی و جُبّه تقسیم می‌شود. جبه آن‌ها موادی را ترشح می‌کند که تشکیل صدفی آهکی می‌دهد. هر چه صدف بزرگ‌تر و سنگین‌تر باشد حرکت جانور کندتر است. بیشتر نرم‌تنان زبانی دندانه‌دار دارند که (رادولا) نامیده می‌شود.
 نرم‌تنان تقارن دوطرفه دارند یا بدون تقارن اند، بدن نرم بدون زایده، ناحیهٔ سر اغلب نامشخص، دارای چین خوردگی پشتی جانبی است، دیوارهٔ بدن پوششی به جبه (Mantle) یا پالیوم (Pallium) را تشکیل داده و در برگیرندهٔ فضایی به نام فضای جبه است. جبه ترشح‌کنندهٔ صدف است. پای ماهیچه‌ای و پهن جهت خزیدن، شنا یا نقب زدن دارند. حفرهٔ عمومی از نوع حقیقی منتها از نوع پروتوستوم و لوله گوارش U شکل به همراه اندام آرواره‌ای به نام سوهانک است. دستگاه تنفسی از طریق آبششها و یا ششها، دستگاه گردش خون از نوع متانفریدی، دستگاه عصبی با چهار جفت به نام‌های، سری، پایی، احشایی و جانبی به همراه حلقهٔ عصبی دور مری و رابط‌های طولی و عرضی است. جنس نر و ماده جدا، بعضاً ، تخم‌گذار، و شکافتگی تخم مارپیچی است، مراحل رشد از طریق لارو (Veliger)، (Trochophore) یا لارو (Glochidium) صورت می‌گیرد.
 دفع فضولات بدن آن‌ها از طریق دو انجام می‌شود. نرم‌تنان دو جنس مخالف دارند و باروری در آن‌ها می‌تواند درونی یا بیرون باشد. دستگاه عصبی نرم‌تنان دربرگیرنده سری، جنبی، و پایی است. نرم‌تن‌ها هم‌چنین اندام‌های حسی هم‌چون چشم، شاخک و غیره دارند.
 با یک حفره قابل توجه برای و وجود (به جز ) و ساختار ، سه ویژگی فراگیر هستند که نرم‌تنان نوین را تعریف می‌کنند. نرم‌تنان به جز از این ویژگی‌های یکسان، گوناگونی ریخت‌شناختی بسیاری نمایان می‌کنند، بنابراین بسیاری از کتاب‌های درسی توضیح‌های خود را بر پایهٔ «نرم‌تنان اجدادی فرضی» بنا می‌کنند (تصویر زیر را ببینید). این جانور یک پوستهٔ « مانند» در بالا دارد که از و تقویت‌شده با ساخته شده‌است که توسط گوشته‌ای که کل سطح بالایی را پوشانده ترشح می‌شود. قسمت زیرین جانور از یک «پا» ی ماهیچه‌ای تشکیل شده‌است. اگرچه نرم‌تنان هستند، اما تقریباً کوچکی دارند. حفره عمومی بدن یک است که خون در آن جریان می‌یابد؛ به این ترتیب، دستگاه گردش خون آن‌ها عمدتاً باز است. دستگاه تغذیه نرم‌تنان «عموماً» متشکل از «زبان» خشن، رادولا و یک دستگاه گوارش پیچیده‌است که در آن و موهای میکروسکوپی ماهیچه‌ای به نام نقش‌های گوناگون مهمی دارند. نرم‌تنان عموماً دارای دو طناب عصبی جفت‌شده هستند به جز دوکفه‌ای‌ها که سه طناب عصبی دارند. ، در گونه‌هایی که یکی دارند، را محاصره می‌کند. بیشتر نرم‌تنان دارند و همهٔ آن‌ها حسگرهایی برای تشخیص مواد شیمیایی، لرزش‌ها و لمس دارند. ساده‌ترین نوع نرم‌تنان به متکی است، اما تغییرات پیچیده‌تری رخ می‌دهد. تقریباً همهٔ آن‌ها تولید می‌کنند که از آنها ممکن است ، لاروهای پیچیده‌تر یا بزرگسالان مینیاتوری ظاهر شوند. حفره سلوم کاهش می‌یابد. آنها دارای و اندام‌هایی مانند برای دفع هستند.
 شاخه نرم‌تنان دارای هفت رده است که بیشتر آن‌ها در آب زندگی می‌کنند. این رده‌ها عبارتند از ، ، ، ، ، ، ، و . از این هفت رده، تنها دو رده شکم‌پایان و دوکفه‌ای‌ها جانوران خشکی‌زی دارند.
 شواهد خوبی در مورد ظهور شکم‌پایان، و در دوره ، ۵۴۱–۴۸۵٫۴ میلیون سال پیش وجود دارد. با این حال، تاریخچه تکاملی ظهور نرم‌تنان از نیایی و تنوع آن‌ها در اشکال شناخته‌شدهٔ زنده و هنوز هم مورد بحث شدید دانشمندان است.
 نرم‌تنان منبع غذایی مهمی برای بوده و هستند. خطر مسمومیت غذایی از سم‌هایی وجود دارد که می‌توانند در شرایطی ویژه در بدن نرم‌تنانی ویژه جمع شوند، برای همین، بسیاری از کشورها مقرراتی برای کاهش این خطر دارند. همچنین برای قرن‌ها، نرم‌تنان، منبع کالاهای لوکس مهم به‌ویژه ، ، ، و بوده‌اند. پوسته‌های آن‌ها نیز در برخی جامعه‌های پیش‌صنعتی به عنوان مورد استفاده قرار گرفته‌است.
 
 بیولوژی و بیوشیمی خاک: دکتر علی اکبر صفری سنجانی. دانشگاه بوعلی سینا
{"title": "نرم‌تنان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%86%D8%B1%D9%85%E2%80%8C%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%86&oldid=34698758", "language": "fa"}