یکی از لهجه‌های زبان فارسی است. این گویش تفاوت آشکاری با فارسی نوشتاری معیار دارد. گویش تهرانی در سدۀ اخیر از جانب رسانه‌های دولت‌های مرکزی ایران به عنوان لهجهٔ معیار در رسانه‌های دیداری و شنیداری سراسری (به جز رسانه‌های محلی) مورد استفاده قرار گرفته‌است. همچنین در آموزش زبان فارسی در کشورهای غیرفارسی‌زبان، از این لهجه استفاده می‌گردد. 
 لهجهٔ تهرانی به شکل کنونی از زمان به وجود آمده‌است و با زبان اهالی بومی تفاوت دارد. هنوز هم در مناطقی مانند و وجود دارد. هرچند که در معرض فراموشی است. 
 در هر بخش از تهران، این لهجه از شهرهای مجاور تأثیر پذیرفت و مناطق شمالی مانند و و ، ، مناطق جنوبی تهران که با مجاور بوده (رازی) داشته و مناطق غرب تهران به سمت نیز متأثر از بود. 
 به گفته ، زبان مردم تهران در ۱۵۰ یا ۲۰۰ سال پیش، مازنی یا راجی بوده‌است. از دیدگاه او نیز، زبان هیچ‌یک از اقوام و خرده‌فرهنگ‌های نیست. درواقع « » کسی است که زبان یا گویش محلی خود را فراموش کرده‌است و به زبان معیار سخن می‌گوید. حتی مردم و نیز که نزدیک هستند، در گذشته‌ای نه‌چندان دور زبان‌های خود را داشته‌اند که ظاهراً نزدیک به بوده‌است یا مردم ، جاسب، و… به (رازی) صحبت می‌کرده‌اند. زبان مردم تهران در ۱۵۰ یا ۲۰۰ سال پیش، یا بوده‌است .
 پژوهشگران تهران قدیم را به سه بخش زبانی تقسیم کرده‌اند. تهران از جنوب به و در آنجا می‌رسید. به گفته اساتید زبان فارسی، از ویژگی‌های استفاده از حرف اضافه بوده و گویشوران منطقه جنوب تهران که با این گویش تکلم می‌کردند، برای مثال از حرف اضافه «ها» به جای حرف «ب» استفاده می‌کردند به‌طوری که به «بگیرید»، «هاگیرید» و به «بگرفتیم»، «هاگرفتیم» می‌گفتند. لهجه شمیرانی یا تجریشی در منطقه شمال تهران رواج داشته‌است. آن دسته از از اهالی تهران که در محدوده و سکونت داشتند به دلیل مجاورت با داشتند. خاورشناس و زبان‌شناس روس اواخر قرن ۱۹ میلادی در سفری که به ایران داشت در حوالی شمیران با گویش تجریشی آشنا شده و در آثارش به این گویش اشاره می‌کند؛ گویشی که شباهت بسیاری با دارد. تا امروز در محدوده‌هایی از جمله سرآسیاب ، و… هنوز هم افرادی با لهجه شمرانی صحبت کنند؛ لهجه‌ای که ملایم شده است. گویشی از لهجه تاتی نیز در منطقه غرب تهران رواج داشته‌است. مناطق شرقی تهران از دیرباز بیابان بوده‌است و گویش خاصی در آن مناطق تا رواج نداشته‌است. 
 هرچند که برخی از پژوهشگران نیز معتقدند، تهران در تقسیمات کشوری قدیم و پیش از این که پایتخت ایران شود از ملحقات شهر تاریخی بوده‌است؛ بنابراین گویش مردم این شهر نیز از شعب ، همان زبانی که از منشعب و در شمال و شمال غربی و مغرب و جنوب ایران رواج داشته، بوده‌است. به تصریح زبان مردم شهر ری و از جمله تهران، حد فاصل زبان دری مشرق و زبان پهلوی مغرب و جنوب ایران محسوب می‌گردیده‌است. امروزه از این گویش اثری بر جای نمانده‌است. این گویش در زبان چند نسل پیش مردم روستائیان مناطق دولاب و و شنیده می‌شد. 
 از قدیم‌ترین روزها، در یعنی منسوب به رایج بوده‌است، چون این لهجه در شمال ری بوده، به لهجه‌های لواسانی و نزدیک بوده و در واقع، بین رازی و مازندرانی بوده و بسیاری از واژه‌های مازندرانی در این گویش وجود داشته‌است. 
 با تبدیل تهران به شهر توسط فقط یک‌پنجم روستای تهران در شهر واقع شد و بقیهٔ شهر باغ و زمین بایر بود. در این دوران مردم مختلف و به‌خصوص نظامی‌ها به مهاجرت کردند تا این‌که در دوران تهران یک نظامی شده بود. لهجه‌های این مهاجران با گویش روستای ری ادغام شد. پس از پایتخت شدن تهران توسط مهاجرت به تهران و اقامت در آن سرعت پیدا کرد و بسیاری از و به تهران آمدند. به تهران توسط آغامحمدخان و اثرگذاری را هم نمی‌توان در این گویش بی‌تأثیر دانست. 
 ایجاد منصب دیوان در زمان اتفاق مهمی در این تحولات بود. پس از آن، و مناصب مهم حکومتی را بر عهده گرفتند. به این ترتیب، دو نوع زبان شایع شد «زبان قلمی» و «زبان شمشیری». حاصل اختلاط این دو زبان، لهجه‌ای است که امروزه در تهران رایج است. در نتیجه، به هیچ‌وجه نمی‌توان این گویش را تهرانی خالص نامید. 
 تبدیل «ان» «ام» در اغلب واژه:
 
 
 
 
 
 استثنا در واژگان کمتر رایج و نوتر از جمله اکثر جمع‌ها با «ان» جاری‌است.
 در لهجهٔ تهرانی کسره برخی اوقات به صورت «ی» تلفظ می‌شود:
 
 
 
 
 بسیاری اوقات حرف آخر برخی واژه‌ها در هنگام استفاده در جمله حذف می‌شود. به‌طور مثال
 اون خونه = او در خانه 
 نرفتی = نرفتی
 رای مفعولی به‌صورت ro- یا o- تلفظ می‌شود. در حالت نیمه‌رسمی پس از مصوت، ro، و پس از صامت، o-. گاه با «ی» میانجی بعد از مصوت، yo- تلفظ می‌شود و گاهی به‌همراه میانجی به‌صورت 'o-.
 
 
 
 برای مثال:
 
 
 
 
 
 
 
 واژگان همواره با «ها» که با تخفیف «ه» ادا می‌شود جمع بسته می‌شوند.
 به جای صفت‌های اشارهٔ جانشین اسم استفاده می‌شود.
 او؛ آن --> اون
 ایشان؛ آن‌ها -->اون‌ها -->اونا
 های ناملفوظ در همهٔ موارد با کسره تلفظ می‌شود. تنها استثناء کلمهٔ «نه» است که با فتحه ادا می‌شود.
 
 
 تمام ضمایر متصل با مصوت پیشین کسره ادا می‌شوند جز اول شخص مفرد. واج الف در ضمایر متصل جمع مانند کلمه‌های جمع به و تبدیل می‌شود.
 کتابَم کتابِت کتابِش
 کتابِمون کتابِتون کتابِشون
 لهجهٔ تهرانی و به طبع آن دارای برخی ویژگی‌های جدید در دستور زبان است. یکی از این وِیژگی‌ها داشتن دو زمان فعلی و است که به کمک فعل کمکی داشتن ساخته می‌شود. این دو زمان به این شکل صرف می‌شوند.
 گذشتهٔ مستمر: داشتم می‌رفتم | داشتی می‌رفتی | داشت می‌رفت | داشتیم می‌رفتیم | داشتید می‌رفتید | داشتند می‌رفتند
 حال ملموس: دارم می‌روم | داری می‌روی | دارد می‌رود | داریم می‌رویم | دارید می‌روید | دارند می‌روند
 این زمان در سایر گویش‌های شرقی فارسی دیده می‌شود. البته گذشته ملموس و حال مستمر با مفهومی کاملاً یکسان در نیز با استفاده از کلمه هِی به شکل زیر وجود دارد:
 گذشته مستمر: هی می‌رفتم|هی می‌رفتی|هی می‌رفت|هی می‌رفتیم|هی می‌رفتید|هی می‌رفتند
 حال ملموس: هی می‌روم|هی می‌روی|هی می‌رود|هی می‌رویم|هی می‌روید|هی می‌روند
 مثال دیگر ادا کردن شناسهٔ سوم شخص جمع به تخفیف د. «کردن» به جای «کردند». به عنوان مثال در هم چنین چیزی دیده می‌شود (و البته آثار دیگر متقدمان). یا ترکیبی چون «علی، سرش درد می‌کند» که در آن اول رکن (مثلاً مضاف‌الیه) ذکر می‌شود و بار دیگر در جای اصلی با ضمیر ادا می‌شود (که در واقع بدل محسور می‌شود) در ادبیات فارسی کاملاً سابقه دارد. هم در شاهنامه آمده‌است و هم در آثار دیگر مثل غزلیات سعدی. سعدی می‌گوید «تطاولی که تو کردی به دوستی با من / من «آن» به دشمن خونخوار خویش نپسندم» اول کل رکن (در اینجا مفعول) را آورده‌است و بعد یک بار دیگر با «آن» به آن اشاره کرده‌است. یا در جای دیگر می‌گوید «باز می‌بینم و دریا نه پدیدست کرانش» یعنی کرانِ دریا پدید نیست. 
 در این نوشتار از نمادهای زیر برای آوانویسی استفاده شده‌است.
 â = تلفظ حرف آ در واژهٔ آبادان
 a = تلفظ حرف ا در واژه احمد
 ٍe = تلفظ حرف ا در واژه ابراهیم
 C = ج
 ç = چ
 i = تلفظ حروف ای در واژه ایران
 ş = ش
 Q = غ یا ق
 O = تلفظ حرف ا در واژهٔ امید
 U = تلفظ حرف و در واژهٔ کوچه
 X = خ
 Ž = ژ
{"title": "لهجه تهرانی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%87_%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&oldid=34658461", "language": "fa"}