برای دیگر کاربردها را ببینید. (آفریدون، به :فریدون، : ثْرَئیتَونَ Θraētaona) از برجسته‌ترین چهره‌های است. او پسر و از تبار است که با یاری بر ستمگر چیره شده و او را در کوه زندانی می‌کند. سپس خود پادشاه جهان می‌شود و در شاهنامه فردوسی از پادشاهان به‌شمار می‌آید.
فریدون، جهان را میان سه پسرش ، و بخش می‌کند. را به ایرج می‌دهد ولی سلم و تور به ایرج رشک برده و ایرج را می‌کشند. فریدون پس از آگاهی از این رخداد را به ، نوه ایرج می‌بخشد. زادگاه فریدون، روستای ورکه در بود. 
 نگارش اوستایی ، «ثْرَئیتَونَه» ( Θraētaona) و نگارش پهلوی آن Frēdōn ( : ) است. در این نام به گونهٔ آفریدون، فَریدون و اَفریدون نیز آمده‌است. 
 بخش نخست "ثریته", "ثری" به معنای سومین، سه است ریشه نام، شاید به معنای دارنده سه قدرت و توانایی است که دربرگیرندهٔ توان رزمی، سررشته داری از پزشکی، و هنر افسونگری و جادوگری است 
 در از کسی به نام به معنای «سومین» یاد می‌شود که ماجراهایش با فریدون نزدیکی دارد. همچنین لقبش تریتا آبتیه است که با اثویه پدر فریدون در اوستا همخوانی می‌کند. 
هر دو پهلوان کشندهٔ اژدها هستند. تریتا با اژدهایی به نام ویشوَ روپه viśvarupa می‌جنگد، این نبرد در آسمان است و بر سر گاوهایی که اژدها در غار زندانی کرده‌است. اژدها با گرز رعدآفرین تریته آپتیه کشته می‌شود و گاوها آزاد می‌شوند.
 این امکان وجود دارد که در گذشته‌ای بسیار دور دو برادر از خاندان آتپیاس بوده‌اند یکی جنگجو و دیگری پزشک. در ثریتونه برجسته شده و نمودار هر دوی آن‌ها گشته‌است. 
 همانندی‌های بسیار فریدون با :ایندرا و تریته آپتیه، نشانگر این است که اسطوره فریدون برای هماهنگی با دین‌هایی چون زرتشتی و اسلام دچار دگرگونی‌هایی شده‌است. 
 چندین نمایه از افسانهٔ «سوم» در داستانی از قوم برجاست که دربارهٔ نبرد خدای توفان و ماری به نام ایلویانکا Illuyanka است. 
 در افسانه‌های روسی، ایوان سوم Иван Третий ماری سه سر را شکست می‌دهد. 
 از فریدون چندین بار در یاد شده و به او لقب آثویانی داده شده‌است که به معنای از خاندان آثویه است. این واژه در پهلوی تبدیل به آستپیان شده‌است. نبرد بزرگ او در اوستا پیروزی در برابر اژدهایی سه سر و شش چشم به نام دهاک است. 
در یسنا هات ۹ بند ۷–۸، اچون آبتین نفر دومی است که نوشابه ساخته، این موهبت به او می‌رسد که پسری چون فریدون داشته باشد. 
 فریدون در قهرمانی است که شخصیتی نیمه‌خدایی دارد و لقب او اژدهاکُش است. او پسر (اثفیان) است،
بر پایه اوستا فریدون در وارنه زاده شده که با روستای ورکه در لاریجان مطابقت یافته است. در منابع قدیم و متقدم، روستای ورکه در محل تولد فریدون نامیده شده‌است. 
پیروزی فریدون بر ضحاک او را به جایگاه پیروزمندترین مردمان (بعد از ) می‌رساند و مایه به دست آوردن بخشی از جمشید را که گریخته؛ می‌شود. 
در زامیاد یشت اینگونه آمده‌است که فرّ شاهی که از جمشید گسسته بود به فریدون رسید.
 
 در آبان یشت بند ۳۴، فریدون از آناهید می‌خواهد که بر اژی دهاک پیروزی یابد و همسرانش سنگهوک و ارنوک را برباید.
 
 
 گرچه از اوستا و همچنین گزارش اینگونه بر می‌آید که وی دهاک را کشته‌است. در ادبیات پهلوی اینگونه نوشته شده‌است که پس از فرمان اورمزد، از منصرف می‌شود مبادا اینکه موجودات آزاردهنده‌ای از جسد او برون بیایند. او دهاک را به زنجیر می‌کشد و در به بند می‌کشد تا در روز پایان جهان بدست کشته شود. 
 در ، فریدون پسر فرانک و آبتین از نژاد جمشید با فر شاهی معرفی شده‌است.
 آبتین پدر فریدون از قربانیان ضحاک است،
مادرش او را به دور از چشم ضحاک به یاری گاوی به نام (پُرمایه) در بیشه‌ای پرورش می‌دهد. از ترس ضحاک، مادرش در سه سالگی او را در مرز ایران و هندوستان به البرز کوه (کوهی بلند) می‌برد و به دینداری می‌سپارد. ضحاک پس از آگاه شدن از جای پنهان شدن فریدون گاو برمایه را می‌کشد و دشت را به آتش می‌کشد.
 فریدون در ۱۶ سالگی از کوه البرز به دشت می‌آید و از مادر نژاد خود را جویا می‌شود.
 فرانک به او می‌گوید که پدر تو آبتین بود که از نژاد کیان و تهمورث بوده‌است و مردی خردمند و پهلوان و بی‌آزار بود. برای نگهداری تو و پنهان کردنت از ضحاک روزهای بدی بر ما گذشت و پدرت جانش را فدای تو کرد و مغز پدرت را خوراک دو ماری که بر کتف ضحاک بود کردند.
 تا هنگامی که با شورشگران به نزد فریدون ۱۶ ساله می‌روند و وی را به رزم با برای انتقام از خون پدر می‌کشانند. فریدون چرم‌پارهٔ کاوه را با پرنیان و زر و گوهر می‌آراید و آن را می‌نامد و به کین‌خواهی برمی‌خیزد. برادران فریدون به فرمان او را وامی‌دارند که برای او بسازند که بالای سر آن گاوی شکل باشد. چون گرز گاوسر ساخته می‌شود، فریدون با سپاهش سوی کشور ضحاک حمله می‌برد. از رود اروند می‌گذرند و به اورشلیم می‌روند که کاخ ضحاک در آنجاست.
 راز باطل شدن جادوی ضحاک را به فریدون می‌آموزد. فریدون به کاخ وارد می‌شود و از شبستان ضحاک و ، دختران جمشید و خوبرویان گرفتار در آنجا را رها می‌سازد. هنگام مواجهه با ضحاک، گرز گاوسر را بر سر او می‌کوبد ولی پیک ایزدی او را از کشتن ضحاک بازمی‌دارد و فرمان می‌دهد او را با بندی که از چرم شیر درست شده باشد دست و پای ضحاک را ببندد و در غاری در زندانی کند.
 فریدون یگانه شهریار جهان می‌شود و در مهرماه تاج کیانی بر سر می‌گذارد. او پانصد سال پادشاهی می‌کند.
 فریدون پس از غلبه بر ضحاک برای واپسین‌بار با دیوان روبه‌رو می‌شود، (دیو به سادترین بیان فردی پیرو آیینی دیگر بوده است، صرفا جهت درک داستان).دیوان مازندران انسان‌هايی ساکن يکی از سرزمين‌های همسايه‌ی ايران بودند (مطلقا منظور طبرستان یا مازندران کنونی نیست) و خوی تاختن به ديگر سرزمين‌ها به‌ويژه ايران را داشتند. ایشان انسان‌هايی بزرگ‌پيکر و نيرومند بوده‌اند که به سرزمين ايران می‌تازند و از فريدون شکست خورده و بيرون رانده می‌شوند و پس از این مبارزه، همه چیز به روال عادی سوق داده می‌شود. 
 فریدون شهرنواز و ارنواز دختران جمشید را که در اسارت ضحاک بودند را به همسری برمی‌گزیند و سه پسر حاصل این ازدواج‌ها است. و از و از . سلم پسر بزرگتر، تور پسر میانی و ایرج پسر کهتر است.
 فریدون از نسل جم و نهمین فرزند جم است. او که در دنباوند زاده شده. افریدون در یکی از ولایات از ضحاک پنهان شده بود و به یاران پیوست و مردم از آمدن وی خرسند شدند. جایگاه ضحاک را هنگامیکه وی در هند بود تصرف کرد و افریدون بر ضحاک چیره شد. او را به بند کرد و به کوه دنباوند بود که عجم برین باور است که تاکنون در بند آهنین شکنجه می‌کشد.
برخی دیگر گفته‌اند ضحاک در مقرّ خود بوده وافریدون بن اثفیان در روز مهر از ماه مهر به جایگاه او در قلعهٔ زرنگ رفته و اروناز و سنواز، دو زن او را گرفته، فریدون با گرز به سر او زده و او را به دنباوند برده و دستور به جشن گرفتن این روز در مهرگان می‌دهد و فریدون به تخت نشست. او گروهی از جنیان را بر ضحاک برگماشت. برخی هم گفته‌اند که ضحاک را بکشت. 
فریدون نخستین کسی است که لقب کی گرفت که معنای پاک می‌باشد. افریدون مردی تنومند و نکوروی و شکوهمند و مجرب بود و بیشتر جنگ وی با گرزی بود چون سر گاو.
 ضحاک که درمیان دو دختر جمشید خوابیده خواب می‌بیند که سه نفر بر کاخ او می‌آیند ویکی از آن‌ها با گرزی گاوسر بر سر او می‌کوبد و او را بسته و به دماوند برده و در چاه زندان می‌کند. خوابگزاران با ترس به او می‌گویند که فرزندی از خاندان شاهان که هنوز زاده نشده شاهی را از او می‌گیرد. ضحاک دستور به سربریدن هر نوزادی می‌دهد که از خاندان شاهی است. همسر آبتین از خاندان تهمورس، زاییدنش را پنهان می‌دارد. فرزند را نام افریدون کرده و ماده گاوی به نام برمایون برای شیردهی‌اش فرا می‌خواند و پیرزنی از فرزند و گاو نگهداری می‌کند. پس از پایان شیرخوارگی پدر او را به کوهی بلند می‌برد. ضحاک افریدون را از پدر می‌خواهد و چون او سر می‌تابد گردن او و گاو ماده را می‌زند. پس از قیام کاوه به محل اختفای فریدون می‌رود گرزگاوسر می‌سازند و فریدون با کاوه و پسرش قارن به کاخ ضحاک می‌روند و با گرز گاوسار بر سر او می‌کوبد و او را در زهی از پوستش به بند کشیده و به کوه دماوند می‌برد که تا روز رستاخیز محبوس باشد. در روز مهر از ماه مهر که جشن مهرگان برگزار می‌شود به تخت شاهی می‌شیند. فریدون چهره‌ای درخشان گفتاری زیبا و روان و پرتو نیکبختی خدایی دارد. 
 ایزد بر افریدون بن اثفیان فرشته ای به نام می‌فرستد تا با کاوه همکاری کند و ضحاک را گرفته و به کوه دباوند برده و در آن به بند کشد. لشکری با کاوه فراهم می‌آورد اما برادران فریدون به او رشک می‌برند و برای کشتن او سنگی از بالای کوه می‌غلتانند که فریدون با بانگی آن را می ایستاند. ضحاک در گنگ دژ کوشکی افسون شده دارد از حیوانات وحشی چون شیر و ببر و پلنگ و اژدها که فریدون آن افسون‌ها را باطل می‌کند و به قصر وارد می‌شود. درین هنگام ضحاک در هندوستان است که با شنیدن خبر رسیدن فریدون به کاخ اش خود را به جادو بر بام کوشک می‌رساند و می‌بیند که زنانش یعنی خواهران جمشید ارنواز و شهرناز با جمشید نشسته‌اند. با فریدون روبرو می‌شود، فریدون گرز گاوسار را برداشته و از خداوند درخواست یاری می‌کند اما ضحاک از دیوان استعانت کرد. فرشتگان به کمک فریدون شتافتند. او از پوست ضحاک زهی برگرفت و او را در آن زه بست و به سوی دماوند برد و به زنجیر آهنین بست و در چاه انداخت. 
 افریدون پسر اتفیان پسر همایون پسر جمشید شاه، مادرش فری رنک بود، دختر طهور پادشاه جزیره بسلا ماجین. 
 برخی را یادبودی از به تخت نشستن فریدون می‌دانند. 
 ، ، کشته شدن ضحاک و پادشاهی فریدون را در روز مهر از ماه مهر یاد می‌کنند. سبب آن هم شاید این باشد که فریدون به مانند اژدهاکش است. 
 فریدون در ادبیات ایرانی با گونه‌ای و نیز پیوستگی دارد و مورد پذیرش مردم بوده‌است 
 فریدون قدرت شکستن طلسم کاخ ضحاک را دارد.
برای آزمایش فرزاندنش خود را به شکل اژدها درمی‌آورد.
بر پایه آبان یشت یک کشتی‌ران به نام Paurva را به شکل کرکس به پرواز درمی‌آورد و مانع از فرود آمدن او تا سه روز و سه شب می‌شود که کشتی‌بان برای نذر قربانی می‌کند و دوباره به شکل انسان برمی گردد. وی همچنین دیوان مازندر را به گاو نری می‌بندد و آن‌ها را تبدیل به سنگ می‌کند.
 در نوشته‌های اوستایی نشانه‌های بسیاری پیداست که گویای احترام و حرمت ایرانیان برای طبابت فریدون است و او یک پزشک شناخته می‌شود. 
در بند ۱۳۱ از ، آمده‌است که برای ازمیان بردن گری، تب، آبگونه‌های
چرکین گوناگون و آسیبهایی که از مار پدید آمد، فریدون ستود می‌شود. 
در هفتم از فریدون به عنوان پزشکی که دردها را راند نام برده می‌شود. طبری وی را نخستین کسی می‌داند که به طب و نجوم پرداخته‌است.
برخی تعاویذ و افسون‌های نوشته شده به زبان پهلوی، و پارسی در گذشته توسط و ایران که به فریدون برای شفای امراض توسل می‌جستند نشانگر سابقهٔ فریدون به عنوان یک طبیب در اذهان می‌باشد.
 پزشک بزرگی که در دانش پزشکی به نام «ثریت» است در اساطیر ایرانی رزمنده و پزشک است و کسی است که در مخترع دانش پزشکی و کشنده روح خبیث است که باشد، علاوه بر آن دهنده هوم و سازنده نیز هست. 
 در کتاب مقدس زردشتیان آمده‌است که کاردی گوهرنشان به ثریته عنایت کرد تا با آن عمل جراحی انجام دهد. 
 در فروردین‌یشت فقره ۱۳۱ آمده‌است: «فروهر پاکدین، فریدون، از خاندان را میستاییم از برای ایستادگی بر پاد (ضد) گرمی و تب سرد. 
 نیز گوید که فریدون افسونها و را از تنه افعی‌ها پدیدآورد، دانش پزشکی را بنیاد کرد؛ و رهنمون به گیاهان (داروها) شد که آفت و گزند را را از جانداران دور کند. 
 نیز آرد نخستین ملکی که به دانش اندر نگریست، افریدون بود و به دانش پزشکی نیز رنج برد و تریاک بزرگ او بدست آورد. 
 هرچند که در متن‌های پهلوی جزء گناهکاران به‌شمار رفته و حتی آمده‌است که او نخست بی‌مرگ آفریده شده بود، ولی به دلیل دست یازیدن به گناه میرا شد. 
گناه وی نافرمانی از ایزد برشمرده شده و شاید به دلیل ترجیح او به فرزند کوچکترش یعنی ایرج بوده باشد. 
 دربارهٔ او در آمده‌است:
 بنابر ابیات شاهنامه پایتخت فریدون پیشدادی را در شهر باستانی در دانسته‌است. 
 بنابر پژوهش‌های ، یکی از شهرهای باستانی ایران در بوده که موقعیت جغرافیایی آن در شهرستان امروزی قرار داشته‌است. شهر نیز از شهرهای بود که بدست سپاهیان عرب نابود شد و از شهر نیز پس از ویرانی دو روستای کوچک در شهرستان نور مازندران امروزی به نام‌های و بر جای مانده‌است. ییش از او نیز، ضمن پژوهشی بر ، پایتخت و را طبرستان ( و ) دانسته بود .از اوضاع تمیشه پیش از اسلام اطلاع چندانی در دست نیست . در شاهنامه آمده که شهر تمیشه پایتخت دوم فریدون، پس از آمل، بوده است. در دورة ساسانیان، انوشیروان در مشرق تمیشه دیواری آجری از کوه تا دریا ساخت تا از حملة ترکان به طبرستان جلوگیری کند. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 س ۸ ـ ش ۲۶ بهار ـ ۹۱
تحلیل عرفانی داستان ضحاک علی حیدری
 شمارة ۲/زمستان ۱
{"title": "فریدون", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86&oldid=35147139", "language": "fa"}