به جنگ‌هایی گفته می‌شود که میان شاهنشاهی و دولت‌شهرهای درگرفت. این درگیری‌ها از تاریخ ۴۹۹ پ. م میلاد آغاز و درسال ۴۴۹ پ. م پایان گرفت. درگیری بین دولت‌های سرکش یونانی و شاهنشاهی هخامنشی زمانی روی داد که دولت اسپارت با بر علیه متحد شده و سعی در اعزام مزدور برای کمک به ارتش لیدی در جنگ با پارسیان برآمد. قبل از اینکه کوروش بزرگ مناطق مسکونی یونانی‌نشین واقع در ، واقع در آناتولی امروزی، را در سال ۵۴۷ پ. م فتح کند. دولت اسپارت اقدام به تهدید ایران مبنی بر مقابله با ایران در صورت حمله به دولت‌شهرهای یونانی در آسیای کوچک نمود که مورد بی‌توجهی کوروش بزرگ قرار گرفت و کوروش بزرگ سردارانش را مأمور به تصرف شهرهای یونانی نمود. ایرانیان در تلاش برای کنترل شهرهای ایونی، حاکمان عادلی را به حکومت مناطق یونانی منصوب کردند. اما این عامل پیشگیری از دردسرهای زیاد از طرف مخالفان نشد.
 درسال ۴۹۹ پ. م، حاکم دست‌نشانده ، ، با ناوگان و با حمایت ایران و همراهی شاهزاده و سردار ایرانی به جزیره لشکرکشی کردند تا جزیره را فتح کنند. این عملیات شکست خورد و آریستاگوراس عزل گشت، آریستاگوراس همه شهرهای یونانی آسیای صغیر را به شورش علیه ایرانیان تحریک کرد. این سرآغاز بود که تا سال ۴۹۳ پ. م ادامه داشت که به تدریج بیشتر مناطق آسیای صغیر را به جنگ می‌کشاند. آریستاگوراس درسال ۴۹۸ پ. م با کمک‌های نظامی از سوی و اقدام به تسخیر و سپس آتش زدن مرکز حکومت ایرانیان در آسیای صغیر یعنی می‌کند. پادشاه ایران با دیدن این عمل، قسم می‌خورد که انتقام خود را از آتن و ارتریا بگیرد. شورش ادامه می‌یابد و دو طرف در طی سالهای ۴۹۷ تا ۴۹۵ پیش از میلاد به افزایش درگیری‌ها روی آوردند. در سال ۴۹۴ پ. م هخامنشیان به مرکز شورش واقع در میلت حمله می‌کنند. در ایونی‌ها شکست قطعی را خورده و شورش تمام می‌شود.
 مقالهٔ اصلی: داریوش در تلاش برای حفظ امپراتوری خود از دخالت‌های یونانی‌ها و شورش‌های بیشتر، طرحی را برای تنبیه آتن و ارتریا به علت کمک در شورش و به آتش کشیدن سارد می‌ریزد. تهاجم اول ایرانیان به یونان در سال ۴۹۲ پ. م آغاز شد. ژنرال ارتش ایران، موفق به فتح مجدد و می‌گردد ولی پس از روی دادن چند حادثه مجبور به بازگشت می‌شود.
 مقالهٔ اصلی: در سال ۴۹۰ پ. م دومین نیرو به یونان فرستاده می‌شود و این بار در تحت فرماندهی و قرار می‌گیرد. این سپاه را مطیع کرده و را هم تسخیر و ویران می‌کند. اما در مسیر حمله به آتن، در نبردی موسوم به ایرانیان از یونانی‌ها شکست سختی می‌خورند و عقب‌نشینی می‌کنند و تمام تلاش‌های ایرانیان در این جنگ به هدر می‌رود.
 مقالهٔ اصلی: داریوش پس از این نبرد شروع به برنامه‌ریزی سپاه بزرگی برای فتح کامل یونان می‌کند اما در ۴۸۶ پ. م فوت می‌کند و پسرش به سلطنت می‌رسد و خود او شخصاً فرماندهی که بزرگترین نبرد در است را برعهده می‌گیرد.
 مقالهٔ اصلی: ارتش ایران در راه رسیدن به آتن و بعد از تصرف تسالی و تِب و چند دولت‌شهر دیگر، در گردنه‌های شمالی یونان در تنگه‌ای به نام با سربازان اسپارتی به رهبری و نیروهای متحد یونانی مواجه می‌شود و برای عبور از آنان دچار مشکل می‌گردد. بعد از چندین زد و خورد، تعدادی از نیروهای ایرانی با عبور از میان کوه‌ها به پشت سر نیروهای یونانی رسیده و پس از نبردی سخت توانستند یونانیان را شکست دهند.
پیروزی در برابر نیروهای متحد یونانی در باعث شد که ایرانیان به راحتی آتن را تصرف کرده و به آتش بکشند.
 مقالهٔ اصلی: همزمان با درگیری نیروی زمینی ایران و اسپارت در ترموپیل، آن‌سوتر در ناوگان دریایی ایران با توفان روبرو شده و خسارات زیادی دیدند. ناوگان آتن به دستور با این گمان که ایرانیان نابود شده‌اند، به آنجا شتافتند ولی ایرانیان را آماده دیدند. این نبرد با شکست یونانیان و به فرجام رسید.
 مقالهٔ اصلی: 
 با این حال ایرانیان به دنبال نابود کردن ناوگان‌های یونانی وارد خلیج سالامیس شده‌اند اما به علت بزرگی کشتی‌ها و کوچک بودن خلیج، کشتی‌های ایرانی به هم برخورد می‌کردند و بخش اعظمی از ناوگان ایرانیان نابود شده و ایرانیان تلفات سختی داده و عقب‌نشینی کردند. سال بعد ایرانیان نیروی دیگری به یونان به سرداری فرستادند که یونانیان موفق به شکست ایرانیان و کشتن می‌گردند و بدین ترتیب تهاجم ایرانیان به خاک یونان تمام می‌شود.
 مقالهٔ اصلی: پس از فتح آتن برای دومین بار، به دست مردونیه، سردار سپاه هخامنشی، سپاهیان متحد آتن و اسپارت و دیگر دولت‌شهرها سپاهیان مردونیه را محاصره کرده و شکست دادند.
 مقالهٔ اصلی: همزمان با نبرد پلاته، ناوگان ایرانی و یونانی در منطقه میکال رخ داد که به پیروزی یونانیان انجامید.
 دربارهٔ دوران پس از جنگ پلاته، تاریخ دچار آشفتگی فراوانی است. هرودوت کتاب خود را در اینجا پایان می‌دهد. توکودیدس تاریخ‌نویس یونانی به بازگشت دو طرف به خانه پس از سالامیس اشاره کرده و حتی از پلاته هم سخن نمی‌گوید. او می‌نویسد: «سردار آتن، تمیستوکلس و فرمانده اسپارت، پائوسانیاس، هر دو از مزدوران و همپیمانان ایران بودند.» این کاملاً با نوشتار هرودوت در تناقض است که: بنابر آن شکست ایران از یونانیان، باعث نابودی ایران در دریای اژه و یونان شد.
 یونانیان متحد پیروزی‌های خود را در شکست باقی ناوگان ایرانی در و بیرون راندن سربازان هخامنشی از سستوس (۴۷۹ پ. م) و بیزانتیوم (۴۷۸ پ. م) دنبال کردند. پس از شکست ایران و خروج از اروپا، مقدونیه و ایونیا بار دیگر استقلال خود را بازیافتند. در جریان محاصره بیزانتیوم توسط ژنرال پوزانیاس، بسیاری از دولت‌شهرهای یونانی از اسپارت دلسرد شدند و بنابراین آتن را به ریاست شورای تازه تأسیس ضدایرانی به نام انتخاب کردند. این اتحادیه فعالیت‌های ضدایرانی را سه دهه همچنان ادامه می‌دهد و پس از تأسیس اتحادیه شروع به اخراج سایر سربازان ایرانی از اروپا می‌کند.
 مقالهٔ اصلی: ( : ) نبردی بود که در ۴۶۶ یا ۴۶۹ پیش از میلاد بین ناوگان و ناوگان روی داد. این نبرد به پیروزی ختم می‌شود.
در در سال ۴۶۶ پ. م، اتحادیه پیروزی بزرگی بدست می‌آورد و درنتیجه آزادی تمام شهرهای ایونی را فراهم می‌کند.
 با وجود پیروزی‌های متعدد در سرزمین یونان بر ضد سلطه شاهنشاهی هخامنشی، دخالت اتحادیه در شورش مصر به شکست فاجعه‌آمیزی منجر گشت. همچنین در سال ۴۵۱ پ. م یونانیان یک ناوگان به قبرس اعزام می‌کنند اما عقب‌نشینی می‌کند و پس از این واقعی جنگ‌های ایران و یونان به آرامی پایان می‌گیرد. برخی معتقدند این جنگ‌ها با به اتمام رسید.
 مقالهٔ اصلی: و دیگران به پیمان صلح کالیاس میان ایران هخامنشی و دولت‌شهرهای یونانی اشاره دارند که میان به رهبری و شکل گرفت.
 در جریان ، ، شهربان هخامنشی شهر و در غرب آسیای خّرد ( ) به دستور ، با کمکهای پنهانی به دو طرف جنگ یعنی و ، تلاش می‌کرد تا آتش جنگ ویرانگر را روشن نگه دارد.
 همین دلیل منفور بودن و در آثار یونانی است. به باور برخی، جنگ پلوپونز، انتقام ایران از یونان بود.
 با جایگزینی ، شاهزاده ، به عنوان شهربان آن منطقه، این سیاست به سود تغییر کرد و در نتیجه، بر آتن پیروز شد، دیوارهای آتن فرو ریخت و حکومت آن سرنگون شد.
 در ادامه با درگذشت ، بنابر وصیتش، پسر بزرگش ، به شاهنشاهی رسید. درحالیکه بنابر عرف هخامنشی، کوروش، که در زمان پادشاهی پدر، زاده شده بود، حق داشت. به همین جهت کوروش با سپاهیان خود در از جمله یک سپاه سیزده هزار نفره اسپارتی به ایران لشکر کشید و در منطقه‌ای به نام در نزدیکی با سپاهیان شاه ایران روبرو گردید. در نتیجه این جنگ کوروش و همراهان یونانی‌اش شکست خوردند و کوروش جوان به همراه بسیاری از فرماندهان سپاهش در جنگ کشته شد و فرماندهان باقیمانده نیز بعد از جنگ اعدام شدند و در نبود فرماندهان به بازگرداندن باقیمانده سپاه کوروش جوان به یونان اقوام نمود که در تاریخ به معروف شد. این امر نشان از ضعف حکومت هخامنشی در آن دوران داشت که سپاه دشمن توانست از قلب شاهنشاهی به سرزمین خود بازگردد.
 اسپارت که با نابودی آتن قدرت گرفته بود پادشاه خود را به نبرد با ایران برای آزادسازی شهرهای یونانی فرستاد؛ ولی تیسافرن، شهربان ایرانی با خریدن اشراف اسپارت باعث شد، آنان سپاهیان خود را فرا بخوانند. در ادامه ایران به تفرقه‌افکنی در یونان ادامه داد که نتیجه آن شکست اسپارت از دیگر یونانیان شد. تا اینکه در جریان ، هر دو شهر ویران شده آتن و اسپارت میانجیگری شاهنشاه هخامنشی در امور یونان و سیادت ایران بر و دریاها را پذیرفتند. 
 تقریباً از جنگ‌های ایران و یونان هیچ منبع بازمانده‌ای از ایران وجود ندارد. با فاصله‌ای زمانی منبع اصلی جنگ‌های ایران و یونان مورخ یونانی می‌باشد. هرودوت مورخی که به آن لقب را داده‌اند، در ۴۸۴ پیش از میلاد در آسیای صغیر، شهر (شهری در شاهنشاهی هخامنشی) متولد شد. وی کتاب (تاریخ یونان که به پارسی نام دارد) را در ۴۴۰ تا ۴۳۰ پیش از میلاد می‌نویسد، وی سعی بر جمع‌آوری ریشه‌های جنگ ایران و یونان واقعه‌ای که هنوز از آن چیزی نگذشته بود می‌کند. رویکرد هرودوت برای نوشتن کتاب مانند نوشتن یک رمان بود که وی با منظم کردن آن‌ها تاریخ را به تصویر می‌کشید.
{"title": "جنگ‌های ایران و یونان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86&oldid=34816147", "language": "fa"}