( : ؛ : ؛ زادهٔ ۱۸ اوت ۱۸۳۰ – درگذشته ۲۱ نوامبر ۱۹۱۶) ، پادشاه و و از سال ۱۸۶۷ پادشاه بود. پس از کناره‌گیری در پی ، برادرزاده‌اش فرانتس یوزف به جای او بر تخت نشست. در سال‌های ‎۱۸۵۹–۱۸۶۶ و در جریان جنگ‌های ، ناچار شد را به وانهد. ، پس از در ۱۸۶۶ به محدودیت پادشاهی بر سرتاسر سرزمین‌های آلمانی‌نشین انجامید. در سال ۱۸۶۷ به چهرهٔ یک پادشاهی دوگانه به نام مبدل شد. در ۱۸۸۹ ولیعهد او خودکشی کرد و در ۱۸۹۸ همسرش ترور شد. خود فرانتس یوزف نیز یک بار از سوءقصد جان سالم به در برده بود. امپراتوری اتریش-مجارستان در زمان او گرایش‌های توسعه‌طلبانه‌اش را به سوی معطوف داشت، منطقه‌ای که طرف توجه هم بود. در ۱۸۷۸ ضمیمهٔ خاک اتریش-مجارستان شد، این رویداد سرانجام در ۱۹۰۸ به انجامید. در ۱۹۱۴ جانشین آیندهٔ امپراتوری به دست یک ملی‌گرای کشته‌شد. این ترور با اعلان جنگ امپراتوری اتریش-مجارستان به و با ورود متحد صربستان به منجر شد. با درگذشت فرانتس یوزف در ۱۹۱۶، از آغاز پادشاهی او نزدیک به ۶۸ سال می‌گذشت. پس از مرگ او نوهٔ برادرش به جانشینی رسید.
 فرانتس یوزف، نوهٔ ، امپراتور اتریش بزرگترین فرزند آرشیدوک فرانتس کارل و آرشیدوشِس سوفی پس از چندین در ۱۸ اوت ۱۸۳۰ به دنیا آمد و به دلیل ضعف جسمی و روحی عمویش ، به عنوان امید آیندهٔ امپراتوری اتریش همواره در کانون توجه دربار قرار داشت. تا شش سالگی تحت نظر یک تیم مجرب به مدیریت بارونس لوئیس قرار داشت که مهارت‌های لازم زندگی را از قبیل انضباط و مقاومت دربرابر تملق اهل دربار و خودبینی، بیاموزد. پس از شش سالگی تعلیم او توسط کنت هَینتریخ فرانتس در زمینهٔ مذهبی، مهارت‌های زبانی، آداب معاشرتِ آن دوره و هنرهای رزمی و جسمی ادامه پیدا کرد. اصول تعلیم او توسط مادرش سوفی و صدراعظم برنامه‌ریزی شده‌بود. ساعات طولانی درس که در شانزده سالگی از ساعت ۶ صبح تا ۹ شب به طول می‌انجامید؛ از نظر زندگی‌نامه‌نویسان، شالودهٔ شخصیت فرانتس یوزف را به عنوان یک سرباز و خادم دولت ساخته‌است. 
 
		 
		 
		 
		 
 همچنین ببینید: فرانتس یوزف زمانی برای امپراتوری آماده می‌شد که اتریش و نیمی از اروپا درگیر انقلاب بود. پس از نبرد ، از مجموعه که به شکست اتریش انجامید، توانست با همکاری و ترتیب ازدواج دختر با ناپلئون، امپراتوری را نجات دهد. اما پس از افول قدرت ناپلئون، با کنار زدن او رهبری ائتلاف را به‌دست گرفت و به نوعی ارابه‌ران سیاست اروپا در سال‌های آتی شد. در دورهٔ جدیدی که با حضور مترنیخ در اروپا به‌وجود آمد، هرگونه طغیانی در نطفه خفه می‌شد. با کمک ارتش اتریش چندین شورش در پادشاهی‌های دیگر خرد شد. به این دلیل اولین قربانی انقلاب‌های ۱۸۴۸ که با شعار استقلال و لیبرالیسم اروپا را درگرفت، مترنیخ بود. در ، و به خصوص در ، تحت رهبری رادیکالِ ، قیام‌هایی ملی‌گرایانه شدت پیدا کرد و به دنبال آن چک‌ها و آلمانی‌ها به انقلاب پیوستند. ۱۳ مارس ۱۸۴۸ در مقابل کاخ اتریش سفلی دانشجویان با درخواست آزادی بیان، مطبوعات و غیره تظاهرات کردند و آشوب بالا گرفت. انزجار از مترنیخ و درخواست استعفای او باعث شد که خانوادهٔ سلطنتی صلاح را در قربانی کردن او ببیند. در نتیجهٔ این تصمیم مترنیخ همان شب استعفا داد و بدون هیچ کمکی از دربار، به انگلستان گریخت. فرانتس یوزف در ماه مه به از فرستاده شد تا از اغتشاشات به دور باشد که در تمام بهار و تابستان ۴۸ ادامه پیدا کرد. حتی در ۲۸ اوت به وین سفر کرد تا اهداف انقلاب را روشن‌تر برای کارگران توضیح دهد. در این میان برنامه‌ای سری برای بر تخت نشاندن امپراتور جدید در تدارک بود. در اوائل اکتبر موج جدید خشونت‌ها آغاز شد و خانوادهٔ سلطنتی به پناه برد. وین در اکتبر زیر گلوله‌باران رفت و انقلاب مردم تا ۳۱ اکتبر توسط ژنرال ویندیش-گرِتس و درهم شکسته شد، در نوامبر جوخه‌های اعدام دیگر مشغول برگرداندن نظم به شهر بودند. 
 خانوادهٔ سلطنتی در ۲ دسامبر ۱۸۴۸ در کاخ اسقف برای برگزاری مراسم تاج‌گذاری گرد هم آمدند. در هنگام ادای تشریفات امپراتور جوان، در مقابل عمویش که از سلطنت کناره‌گیری کرده‌بود زانو زد. جانشین فردیناند نیز در اصل برادر او، فرانتس کارل، به اصرار سوفی همسرش و به نفع پسر ارشدشان فرانتس یوزف از تاج و تخت انصراف داده‌بود. 
 
لقب امپراتور در ابتدا فرانتس دوم در نظرگرفته شده‌بود و شایستهٔ نوهٔ بود، اما کمی پیش از تاج‌گذاری با اضافه کردن نام یوزف که تداعی کنندهٔ اصلاحات گستردهٔ در قرن هجدهم بود، به فرانتس یوزف یکم تغییر پیدا کرد. مقاله‌های اصلی: و از دو چالش پیش روی امپراتور در سالهای آغازین، یکی ملی‌گرایی در سراسر پادشاهی اتریش به‌خصوص در مجارستان و ایتالیا، و دیگری دیِت (مجلس شورا) تأسیس شده در در بحبوحهٔ انقلاب بود. راه‌حلی که فرانتس یوزف و صدراعظم شوارتزن‌برگ برای کنترل شرایط برگزیدند، استفاده از ، ارتش و پلیس البته به ختم می‌شد، اما و را به‌طور کامل از بین نمی‌برد. در این راستا یکی از اولین اقدامات دولت جدید، انحلال مجلس شورا در ۷ مارس ۱۸۴۹ بود. در بین ملیت‌های زیر پادشاهی نیز که درگیر انقلاب بودند، وضع ویژه‌ای داشت به این دلیل که طولانی‌مدت درگیر بود و سرکوب آن نیز بسیار سخت. طبق یک قانون قدیمی و مورد قبول شاهان که به دورهٔ می‌رسید و به مشهور بود، تنها شاهی که با تصویب مجلس مجارستان تاجگذاری کند، حکمفرمایی مشروع قلمداد می‌شد. از طرف دیگر فرانتس یوزف بیشتر علاقه‌مند بود که مجارستان را از و بدون مشورت با اشرافیان لیبرال اداره کند. سرانجام نیز انقلاب مجارستان را تا ۴ اکتبر ۱۸۴۹ و با کمک ، سرکوب و سران انقلاب را نیز اعدام کرد. با این وجود شرایط کاملاً متفاوتی در ایتالیا حاکم بود و ارتش اتریش خیلی سریع را در ایتالیا مغلوبه کرد؛ و در نتیجهٔ آن نیز شاه ، چارلز آلبرت در ۲۸ مارس ۱۸۴۹ استعفا داد. 
 مسئولیت زندانی و اعدام کردن‌ها پس از انقلاب مجارستان بر عهدهٔ وزیر کشور، الکساندر باخ گذاشته‌شد. این دوره ‎۱۸۵۰–۱۸۵۹ به مشهور است. رویه‌ای که باخ در پی گرفت کم و بیش به شباهت داشت و به همان اندازه نیز تنفر از مترنیخ را به ارث برد. اما هوسارهای باخ به‌طور کامل نمی‌توانستند استقلال‌خواهی مجارها را از بین ببرند. به دنبال همین سرکوب‌ها در ۱۸ فوریه ۱۸۵۳، سوءقصدی ناموفق به جان فرانتس یوزف از طرف یک مجار به نام یانوش لیبِنیی وارد آمد. هنگامی که امپراتور در اطراف دیوار شهر مشغول قدم زدن بود، ضارب با چاقو از پشت به گردن وی نزدیک می‌شد که با فریاد زنی آگاه شد و توانست نجات یابد. 
 مقالهٔ اصلی: قدرت اتریش در سالهای ۱۸۵۰ پس از شرکت در ، شکست در و از دست دادن متحدانش به تدریج رو به زوال گذاشت و سرانجام در ۱۸۶۶ به‌واسطهٔ کاملاً ضعیف شد. فرانتس یوزف در شرایطی که اتریش دیگر نه تنها قدرت نظامی شمارهٔ یک محسوب نمی‌شد- حتی در آستانهٔ فروپاشی قرارگرفته بود -وارد مذاکره با مجارستان شد. مجارستان که پس از در ۱۵۲۶ بخشی از امپراتوری بود، با مصالحهٔ جدید از سرزمینی شبه مستعمره‌ای تبدیل به کشوری تقریباً مستقل می‌شد. طبق گفتهٔ خود فرانتس یوزف، «ما سه نفر به توافق رسیدیم: ، و خودم». فرانتس یوزف در ۸ ژوئن ۱۸۶۷ با در تاجگذاری کرد. 
 در ۱۸۴۸ عموم لیبرال‌های ، علی‌رغم کارزارهایی به رهبری که در تبعید از سعی بر برقراری دولت مستقل در چک می‌کرد، وفادار به امپراتوری باقی ماندند. آنها در ازای این وفاداری انتظار جدی گرفتن خواسته‌های سیاسی خود را داشتند ولی فرانتس یوزف عملاً هیچ قول مشخصی در مورد موضع قانونی بوهم به آنها نداد. ناامیدی اشرافیان چک موقعی به اوج رسید که در ، حقوق دولت بوهم به رسمیت شناخته نشد. اعتراض‌ها، ردِّ پادشاهی دوگانه و یاد کردن از امپراتور به عنوان از سال سازش تا ۱۸۷۱ ادامه پیدا کرد. در این حال بیانیه سلطنتی مبنی بر تاج‌گذاری با تاج بوهم در ۲۶ سپتامبر ۱۸۷۰ صادر شد و حتی یی به نام به این مناسبت نوشت. اما در عمل تاج‌گذاری انجام نگرفت و در دیدارهای رسمی همواره از فرانتس یوزف با عنوان یاد می‌شد. مسئلهٔ بوهم تا زمان مرگ امپراتور حل ناشده باقی ماند. 
 همچنین ببینید: عموماً (لقب رسمی امپراتور آلمان از ‎۱۴۵۲ تا انحلال آن در ۱۸۰۶) به استثنای یک وقفه پنج‌ساله همواره پادشاهان هابسبورگ بودند. یکی از اهداف فرانتس یوزف هم به‌دست آوردن تاج بود، که آن را امری دست‌نیافتنی کرد. پیش از وحدت آلمان دو جناح تشکیل شده‌بود که یکی عنایت به دربرداشتن اتریش (نظریهٔ آلمان بزرگ) و دیگری نظر به حذف اتریش (نظریهٔ آلمان کوچک) داشت. در مقابل این نقطه نظر که نباید یک ایالت هشت میلیونیِ آلمانی در امپراتوری آلمان نادیده گرفته شود، بخشی از روشنفکران معتقد بودند که اتریش در واقع ملتی کثیرالمله و نه آلمانی است. در صورت پیروزی نظریهٔ تاج آن قاعدتاً به امپراتور اتریش تعلق می‌گرفت. اقدامات اقتدارگرایانه‌ای که در سرکوبی انقلاب‌های ۱۸۴۸ و ۱۸۴۹ از جانب سیستم فرانتس یوزف انجام گرفته‌بود؛ یکی از دلایل مهم حذف اتریش در وحدت آلمان است. پارلمان فرانکفورت را برای امپراتوری انتخاب کرد، ولی اگر به فرانتس یوزف چنین پیشنهادی داده می‌شد، او رد می‌کرد. چون معتقد بود پادشاهی ارثی، برکت الهی و بر پایهٔ اطاعت مردم است. 
 همچنین ببینید: به دنبال در ‎۱۸۷۷–۱۸۷۸ و به پشتیبانی دولت انگلیس، شرط شده‌بود که استان‌های عثمانیِ می‌بایست توسط اتریش-مجارستان اشغال و تحت ادارهٔ آن درآید. با وجود آنکه دو طرف انگلستان و اتریش-مجارستان تصور دیگری به غیر از اشغال دائم نداشتند ولی با سرباز زدن سفیر عثمانی از امضاء پیمان‌نامه، متن قرارداد تغییر کرد و در آن ذکر شد که «حق حاکمیت سلطان بر استان‌ها تحت تأثیر قرار نخواهد گرفت، … و جزئیات بیشتر اشغال پس از اتمام مشخص خواهد شد.» در خلال اتحاد ، در سال ۱۸۸۱ طبق یکی از متمم‌ها اتریش-مجارستان حق‌الحاق استانها در هر لحظه که خود مناسب بداند را برای خود محفوظ نگاه می‌داشت. روسیه، که علاقه‌مند به سیطرهٔ بلغارستان بود، هیچ اعتراضی نکرد و این توافق تا سال ۱۸۹۷ برجا ماند؛ ولی پس از آن این مسئله را دوباره مورد سؤال قرار داد. در سال ۱۹۰۸ مجدداً توافقی حاصل شد و روسیه در ازای تردد کشتی‌های جنگی در و با الحاق بوسنی و هرزگوین و نُوی پازار موافقت کرد. این توافق بین دو وزیر خارجه اتریش-مجارستان و روسیه: اِرِنتال و ایزوولسکی و بدون اطلاع تزار شروع شد و در ادامه با الحاق بوسنی به خاک اتریش-مجارستان، واگذاری نُوی پازار به عثمانی و استقلال بلغارستان، نارضایتی صربستان و روسیه را به همراه داشت و به بحران بوسنی و متعاقباً انجامید. 
 همچنین ببینید: و فرانتس یوزف و که تقریباً هم‌سن بودند، هر دو در سال ۱۸۴۸ تاج‌گذاری کرده‌اند.
 ناصرالدین‌شاه در اولین سفری که به اروپا داشت، به دعوت فرانتس یوزف از نمایشگاه بین‌المللی ۱۸۷۳ وین بازدیدی کرد. در این نمایشگاه از صنایع دستی و متاع نفیس ایرانی نمونه‌هایی به نمایش گذاشته شده‌بود. شاه در این سفر علاوه بر ضیافت شام و شکارگاه فرانتس یوزف، به نیز رفت، از افواج اتریشی سان دید و با سیاستمداران در مورد خرید اسلحه و استخدام اهل فن گفتگو کرد. نتیجهٔ این مذاکرات تحول داخلی، راه‌اندازی پست ایران-اروپا و چاپ اولین پستی در ایران بود. ایران در اول سپتامبر ۱۸۷۷ به مؤسسهٔ پیوست. 
 فرانتس یوزف در دومین دیدار شاه از اتریش در ۱۸۷۸ هم، از او و همراهانش به‌گرمی استقبال کرد. یکی از مهمترین نتایج این سفر ایجاد روابط سیاسی و رسمی دو کشور با انتصاب به عنوان اولین وزیر مختار ایران در اتریش-مجارستان بود. از دیگر نتایج این سفر می‌توان به استخدام افسران و معلمان نظامی، خریداری اسلحه به منظور سامان دادن به قشون و وزارت نظمیه اشاره کرد که دوام زیادی پیدا نکرد و ناکام ماند. 
 
		 
		 
		 
 مقاله‌های اصلی: و برادرزادهٔ فرانتس یوزف و وارث تاج و تخت، و همسرش در ۲۸ ژوئن ۱۹۱۴ در توسط ، یک صرب از بوسنی و عضو گروه ملی‌گرا و انقلابی ترور شدند. آرشیدوک فرانتس فردیناند یک کاتولیک ثابت قدم بود که چک‌ها و لهستانی‌های امپراتوری را خوش نداشت، به متحدان وین از جمله ایتالیا بی‌اعتماد بود و از همتایان مجار تا حدی تنفر داشت که کرکره‌های قطار شخصی خود را هنگام عبور از مجارستان پایین نگاه می‌داشت. تصمیم او پس از تاجگذاری به مهار قدرت مجارها و بازگرداندن قدرت مرکزی زمان شوارتزن‌برگ بود. پس از ترور او، تعداد کمی در وین به سوگش نشستند، حتی فرانتس یوزف که از او ناراضی بود با از دست دادن وارث خود سوگوار نشد. 
 بوسنی در ۱۹۰۸ ضمیمهٔ اتریش-مجارستان شده‌بود ولی اعضای سازمان صرب-کرووات می‌خواستند را از حاکمیت خارجی آزاد کرده و در کشور جدید یوگسلاوی متحد کند. آنها سلاح‌های خود را از سازمان اطلاعاتی ارتش صربستان دریافت کرده و در آموزش دیده بودند، اگرچه دولت صربستان در این ماجرا دخیل نبود. اتریش-مجارستان درصدد بود که با بهره‌گیری از موضوع ترور، جنگ را آغاز کند و درخواست‌های سرسختانه‌ای را طی اولتیماتومی در ۲۳ ژوئیه به صربستان صادر کرد. برآورده‌سازی تمامی خواسته‌ها برای صربستان محال می‌نمود و جنگ جهانی اول با امضای فرانتس یوزف در ۲۸ ژوئیه آغاز شد. بدین ترتیب اتریش-مجارستان برای حفظ خود و جلوگیری از ملی‌گرایانه تصمیم به حذف مسئلهٔ صربستان و ورود به جنگ گرفت. 
 فرانتس یوزف زیادی نداشت ولی دو نفر شایان ذکر است. یکی آنا نااوفسکی (‎۱۸۶۰–۱۹۳۱) زنی شوهردار بود که اولین بار در ۱۸۷۵ هنگام پیاده‌روی در با امپراتور ملاقات کرد و ارتباط آن دو تقریباً بی‌وقفه تا ۱۸۸۸ ولی بسیار محتاطانه ادامه پیدا کرد. اینکه رابطهٔ آن دو تنها دوستی ساده نبوده را تنها از روزانهٔ نااوفسکی می‌توان دریافت که در جایی توصیفی از امپراتور داده‌است. او در زمان قطع رابطه باردار بود و دختری به نام هلن به دنیا آورد که احتمال می‌رود فرزند فرانتس یوزف بوده باشد و بعدها با آهنگساز اتریشی ازدواج کرد. 
 روابط فرانتس یوزف با کاتارینا شرات (‎۱۸۵۳–۱۹۴۰) به زمانی برمی گردد که وی حتی به آنا نااوفسکی نیز ارتباط داشت. بر اساس شایعات آن زمان، این ارتباط را ترتیب داده بود تا همسرش هنگام سفر تنها نباشد. این رابطه در سراسر پادشاهی مشهور و تصویر شده بود. 
 
		 
		 
		 
 در ۱۸۵۳ به همراه مادر و خواهرش هِلِنه برای دیدار با فرانتس یوزف به سفر کردند. هلنه دختر خالهٔ فرانتس یوزف یکی از کاندیدهای ازدواج بود. با این وجود فرانتس یوزف دل به خواهر کوچک‌تر، نامی که خانواده و فرانتس یوزف به کار می‌بردند، بسته‌بود و با او که در آن زمان پانزده سال داشت نامزد کرد. آنها در هفت عصر روز ۲۴ آوریل ۱۸۴۵ در وین ازدواج کردند. زندگی زناشویی آنها در طولانی مدت خوشایند نبود، سی‌سی به دلیل اختلاف با خانوادهٔ سلطنتی مدت زمان زیادی را دور از وین و مادر شوهرش سوفی می‌گذراند. 
 چهار فرزند حاصل این ازدواج بوده‌است، اولین دختر آنها در دو سالگی درگذشت:
 همچنین ببینید: و خانوادهٔ فرانتس یوزف متحمل دو حادثه غم‌انگیز شد که به معنای نیز بود. تنها وارث تاج و تخت، ، پس از کشتن معشوقهٔ خود، ی ۱۷ ساله در ۱۸۸۹ در کلبهٔ شکار خودکشی کرد. چند سال بعد نیز در ۱۸۹۸، توسط آنارشیستی ایتالیایی به نام ، در ژنو به قتل رسید. 
 با مرگ رودلف، ولیعهدی به برادر امپراتور، و پس از درگذشت او در ۱۸۹۶ به فرزندش رسید. روابط فرانتس یوزف با فشار برادرزاده‌اش برای نفوذ بیشتر در امور، مدام به تنش کشیده می‌شد. به‌خصوص او ازدواج فرانتس فردیناند با ، که از خانوادای اشرافی ولی نه عضو هیچ‌یک از خاندان سلسلهٔ پادشاهی در اروپا بود را هرگز نبخشید، در جشن ازدواج، نه خود و نه هیچ‌یک از آرشیدوک‌ها شرکت نکردند و دو فرزند پسر فرانتس فردیناند را نیز از ارثِ تاج و تخت محروم کرد. پس از در ، اظهارات امپراتور گواهی می‌دهد که مرگ فرانتس فردیناند را «رهایی از نگرانیی بزرگ» قلمداد کرده‌است. 
 فرانتس یوزف در شامگاه ۲۱ نوامبر ۱۹۱۶ در سن ۸۶ سالگی به علت ابتلا به در درگذشت. پس از درگذشت او نوهٔ برادرش ، جانشین او شد، که تا سال ۱۹۱۸ و تا فروپاشی امپراتوری سلطنت کرد. فرانتس یوزف در در وین دفن شده‌است. 
 سه مکان در جهان: در ، در و در در به افتخار او نام‌گذاری شده‌است.
 فرانتس یوزف در ۱۸۷۲ را در شهر که در آن زمان بخشی از اتریش-مجارستان با نام کُلُژوار بود، تأسیس کرد. این دانشگاه پس از اینکه کُلُژوار به رومانی داده شد، به شهر در مجارستان منتقل و تبدیل به گردید. 
 هر ساله نزدیک ۱۸ اوت سالروز تولد فرانتس یوزف، فستیوال مردمی در در شمال شرقی ایتالیا برگزار می‌شود که مربوط به موسیقی و رقص، شراب، غذا و لباس‌های سنتی و فولکلور از کشورهای قدیم امپراتوری اتریش است. 
 فرانتس یوزف اشتیاق فراوانی برای شکار داشت، او ۵۵٬۰۰۰ ، ، و در عمر خود شکار کرده‌بود.
{"title": "فرانتس یوزف یکم", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B3_%DB%8C%D9%88%D8%B2%D9%81_%DB%8C%DA%A9%D9%85&oldid=34977696", "language": "fa"}