شاخه‌ای از فیزیک کاربردی است که مفاهیم و کاربرد مجموعه را در تشخیص و درمان بررسی می‌کند. حرفهٔ فیزیک پزشکی با اینکه ماهیتاً در زمرهٔ است اما از سال ۲۰۰۸ تا کنون توسط استاندارد بین‌المللی شاخه‌بندی مشاغل یک تخصص بالینی محسوب می‌گردد. 
 فیزیک پزشکی در قالب رشته، علوم ، (و زیرشاخه‌های آن همانند ، و غیره)، و را در بر می‌گیرد؛ اما در عین حال از جهت حرفه و پیشه، از و مستقل است. تحصیل‌کردگان و دانش‌آموختگان این شاخهٔ علمی در خدمات بالینی در مراکز درمانی، کنترل کیفیت و محافظت از تشعشع، پژوهش و توسعه، و فعالیت‌های دانشگاهی (همانند آموزش رزیدنت‌های پزشکی) به کار، مشغول می‌شوند. رشد فیزیک پزشکی و زیرشاخه‌های آن در سال‌های اخیر با سیر صعودی، روبرو بوده‌است؛ برای نمونه، که یکی از زیرشاخه‌های فرعی این رشته‌است، امروزه به تنهایی، یک صنعت پنج میلیارد دلاری است. 
 حرفه فیزیک پزشکی به صورت کنونی، ریشه در سال‌های پایانی و کشف رادیواکتیویته و پرتوهای یونیزه کننده دارد، به ویژه، سه به سال‌های ۱۹۰۱ (فیزیک)، ۱۹۵۲ (فیزیک) و ۱۹۴۳ (شیمی)، تأثیر مستقیمی در پیدایش این شاخه از دانش داشتند؛ در حالی که از سوی دیگر، فیزیک پزشکی به نوبهٔ خود، مسبب سه به سال‌های ۱۹۷۹، ۱۹۷۷، و ۲۰۰۳ گردیده‌است. 
 در ایران نیز در همان آغاز تأسیس در سال ۱۳۱۳، تدریس این دانش توسط متخصصان ایرانی در کشور، آغاز گشت. تربیت نیروی متخصص فیزیکدان پزشکی، مستلزم تحصیلات فراتر از است. در ایران، این رشته هنوز یک رشته نوپاست؛ ولی همانند سایر کشورها در حال گسترش و فعالیت است.
 امروزه بیش از ۱۸٬۰۰۰ فیزیک‌دان پزشکی، به‌طور رسمی در سراسر جهان، مشغول به کار هستند و در حالی که به‌طور سنتی، فیزیک رشته‌ای، تحت تسلط مردان بوده‌است، زنان موفقی نیز توانسته‌اند در فیزیک پزشکی، موفقیت‌های چشمگیری را به نام خود ثبت کنند؛ به‌طور مثال، از میان افرادی که برای به رسمیت شناخته شدن این رشته در تلاش فراوان نموده‌اند می‌توان از را نام برد. 
 
 
 پزشکی فیزیک پزشکی را شاخه‌ای کاربردی از دانش ، تعریف می‌کند که با کاربرد و غیر یونیزان، در تشخیص و درمان بیماری‌ها استفاده می‌شود. فیزیک پزشکی به صورت عملی یا نظری، می‌تواند به‌طور مستقیم با معاینه بیماران، تشخیص و درمان بیماری‌ها مرتبط شود. 
 فیزیک پزشکی را به صورت زیر، تعریف می‌کند: «شاخه‌ای کاربردی از فیزیک است که با کاربردهای انرژی برای تشخیص و درمان بیماری‌ها سر و کار دارد. همچنین با الکترونیک پزشکی، مهندسی زیست، و (کنترل و محافظت از پرتو)، رابطه نزدیکی دارد». در ایالت ، فیزیک پزشکی را چنین تعریف می‌کند: 
 
 
 
 
 در اکثر کشورهای جهان، فیزیک پزشکی امروزه از نظر حرفه عمدتاً به دو شاخهٔ و تقسیم می‌گردد؛ با این حال، فیزیک پزشکی نوین، گسترهٔ قابل توجهی از دانش‌ها و فناوری‌های متفاوتی را پوشش می‌دهد و دربرگیرندهٔ موضوعات و مباحث متعددی از گرفته تا تا در ام‌آرآی است؛ به همین دلیل، دشوار بتوان مرزهای مشخصی را برای آن تعریف کرد؛ اما معمولاً فیزیک پزشکی را از نظر آکادمیک، به چهار دسته گوناگون، طبقه‌بندی می‌کنند که مشخصات هر یک از این بخش‌ها جداگانه در متون زیر آمده‌اند. رابطهٔ متقابل این شاخه‌ها با یکدیگر را می‌توان با زیر نمایش داد:
 
 : در این شاخه از فیزیک پزشکی، با همچون ، (تصویر برداری تشدید مغناطیسی)، ، ، ، و معمولی می‌توان سر و کار داشت. فیزیک زیرمجموعهٔ این شاخه از فیزیک پزشکی است. طراحی و ضمانت کارکرد صحیح و کنترل کیفیت این‌گونه دستگاه‌ها بر عهدهٔ متخصصان فیزیک پزشکی می‌باشد. 
 : در این شاخه از فیزیک پزشکی، بر مباحثی تمرکز می‌شود که سروکار با محاسبات کنترل کیفیت و به‌ویژه و شرایط محافظت از پرتوهای یونیزان در محیط‌های متفاوت دارد. طراحی سیستم‌های حفاظتی در بخش‌های و پرتوافکن در ، وضع قوانین و پروتکل‌های کار با گوناگون و در سطح کشوری و حتی مسئولیت ضمانت سامانه‌های پوششی و حفاظتی از وظایف کارشناسان ، از جمله، (RSO) می‌باشد. 
 : در پزشکی، معضلات زیادی (به‌طور مثال، بسیاری از ) را می‌توان نام برد که توسط پرتوزایی ( ، ، و )، مداوا یا حتی معالجه می‌شوند. مسئولیت عملکرد و تضمین کارکرد این‌گونه سیستم‌ها بر عهدهٔ متخصص رادیوتراپی است؛ در واقع، بیشتر شاغلان این رشته، عضوی از تیم‌های بالینی پرتوی هستند. در فرم نوین، متخصصان این رشته، بیشتر، روی دستگاه‌های پرتوزایی، نظیر ، ، ، یا ، مطالعه و اشتغال دارند و یا در زمینه‌هایی مانند ، تخصص می‌گیرند. این نقش و مسئولیتِ متخصصان فیزیک پزشکی، توسط نیز به رسمیت شناخته شده‌است. روش‌های دیگر همانند پرتودرمانی سرطان با لیزر یا روش‌های حرارتی نیز گاهی در این شاخه، بررسی می‌شوند.
 : با مدالیته‌هایی نظیر ، ، سامانه‌های ترکیبی همانند و و نیز روش‌های سر و کار دارد؛ در واقع، این شاخه هم، زیرمجموعه‌ای از پرتوشناسی تشخیصی است؛ اما از آنجا که مکانیزم تولید پرتو در این شیوه، بر خلاف منشأ و عبوری، منشأ نشر یا گسیلِ از داخل دارد، این شاخه را بیشتر، جدای از سایر متعارف در پرتوشناسی دانسته‌اند. 
 مرزهای مشخصی بین و فیزیک پزشکی نمی‌توان تعیین کرد و اغلب، بین این دو (و نیز رشته‌های دیگر) طبیعتاً اشتراکات بسیاری وجود دارد؛ اما شاید بتوان گفت که فیزیک پزشکی، اساساً یک علم است. 
 از یک دیدگاه می‌توان پژوهش و توسعه در مهندسی پزشکی را مسبب پیشرفت سریع تکنولوژی و افزایش روزافزون دستگاه‌های تخصصی در بیمارستان‌ها و کلینیک‌ها دانست؛ به‌طور مثال، متخصصان مهندس، کسانی هستند که کدهای برنامه‌های نرم‌افزاری الگوریتم‌های پویشگر ام آر آی را نوشته، مدارهای الکترونیکی، قطعه‌ای از یک دستگاه ماموگرافی را طراحی کرده، یا پژوهش در ساخت تجهیزات بهتر و پیشرفته‌تری برای سنجش گلوکز انجام می‌دهند؛ اما متخصص فیزیک پزشکی، کسی است که کارایی همان الگوریتم جدید پویشگر ام آر آی را برای کاربرد معینی، مثل تصویر برداشتن از دیواره‌های کرنری قلب می‌آزماید، یا تلاش برای یافتن روشی بهتر برای ماموگرافی سینه در هنگام پرتودرمانی (مثلاً با کم و زیاد کردن انرژی یا جریان پرتوها یا ابداع شیوه‌ای جدید) انجام می‌دهد، یا سعی در به‌کارگیری تجهیزات جدید سنجش گلوکز برای پاسخ دادن به پرسش‌های علمی در ماهیچه‌های بدن می‌کند.
 به بیان دیگر، در حالی که تمرکز روی تکنیک، بهبودسازی، و فناوری خودِ و تحقیقات مربوط به آن است، فیزیک پزشکی یک «دانش انتقالی» و یک «حرفهٔ کاربردی» محسوب می‌گردد. در واقع فیزیک پزشکی با استفاده از فناوریِ به‌دست‌آمده از مهندسی پزشکی، سعی در پاسخ گفتن به پرسش‌هایی دارد که نیاز به درک هم‌زمان عمیق‌تری از علم و و بدن انسان دارد؛ برای همین است که فیزیک پزشکی، بیشتر، در رسته رشته‌های و در نتیجه، از زیرشاخه‌های دانشکده‌های علوم پزشکی، به شمار می‌آید؛
برای نمونه، سؤالاتی که در حیطه مطالعات فیزیک پزشکی می‌توان دید، سؤالاتی مثل این‌ها هستند:
 
 
 
 این در حالی است که در مهندسی پزشکی، موضوعات نمونه، بیشتر، از قبیل ، مهندسی سلول و مولکول، ، فناوری نانو، و هستند. 
 بر خلاف لحاظ علمی که در آن، بین مهندسی پزشکی و فیزیک پزشکی، اشتراکات گوناگونی هست، در کشورهای پیشرفته از لحاظ اشتغال، بین این دو، تفاوت‌های مشخصی وجود دارد. اشتغال در فیزیک پزشکی را در سه محور، تعریف کرده‌است: 
 
 
 محور اول (خدمات بالینی)، نوعی اشتغال است که فقط یک فیزیک‌دان پزشکی، قادر و (از لحاظ قانونی) مُجاز به انجام آن می‌باشد، و متخصصان رشته‌های دیگر (همانند مهندسان پزشکی و غیره) برای اشتغال در این حرفه، نیاز به تحصیلات (دوره رزیدنسی) و مجوز ویژه (مثلاً اخذ گواهینامه ) دارند که به این موضوع، در بخش‌های آتی همین مقاله، به تفصیل، اشاره شده‌است.
 تاریخ پیوند میان فیزیک و پزشکی، بسیار فراتر از تصور عام، پیشینه دارد؛ در واقع، فیزیک پزشکی، بسته به اینکه چگونه تعریف شود، بین ۱۰۰ تا ۵۰۰۰ سال، قدمت دارد. قدیمی‌ترین نمونه از کاربرد فیزیک در پزشکی را می‌توان در موسوم به ادوین اسمیت یافت. این سند که بین سنوات ۳۰۰۰ تا ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد در نوشته شده، شرحی است مبتنی بر چگونگی سوزاندن یک دمل یا آبسه سینه با کمک حرارت. چندی بعد، پزشک معروف یونان باستان، حکیم، برای نخستین بار، روشی را برای سنجش دمای بدن، پدید آورد که به روش‌های امروزی، شباهت دارد و از این لحاظ می‌توان این را کهن‌ترین نمونه تصویربرداری تشخیصی در تاریخ، محسوب کرد. همچنین می‌توان از نام برد که برای نخستین بار، توصیفی صحیح با فیزیک نور از چگونگی کارکرد حس بینایی ارائه داد.
 در قرن هجدهم میلادی و نشان دادند که الکتریسیته، منشأ فعل و انفعالات ماهیچه‌ای است و بدین طریق، علم را پایه‌گذاری کردند. سپس در سال ، نیل آرنوت، پزشک زبردست اسکاتلندی، کتابی در دو جلد، منتشر ساخت به نام که با ذکر مثال‌هایی از و ، سعی در تبیین اصول دانش فیزیک داشت. در سال ۱۸۵۶ آدولف فیک (۱۸۲۹–۱۹۰۱) نیز اثری منتشر ساخت به نام که در آن از روش‌های نوین سنجش در فیزیولوژی و نیز فیزیک شش‌ها و کاربرد ترمودینامیک در فعل و انفعالات بدن، صحبت شده بود. در همین زمان بود که در بیمارستان سنت جرج در لندن، درس‌هایی را تدریس می‌کرد و در پاریس فیزیک‌دان‌هایی در مدارس علوم پزشکی به استخدام درآمدند. 
 سال‌های پایانی قرن نوزدهم، سال‌های بسیار مهمی در تاریخ فیزیک پزشکی هستند؛ ، نخست را در دهه ۱۸۹۰ کشف کرد و به‌دنبال آن، با برداشته شدن اولین تصویر رادیوگرافِ از بدن انسان توسط در سال ، دانش فیزیک پزشکی نوین، به‌صورت امروزی پدید آمد؛ طولی نکشید که پیشرفت‌های و در کشف و دیگر عناصر پرتوده، زبان‌زد خاص و عام محافل علمی شد. در همان زمان بود که نخستین نشریه در تصویربرداری پزشکی (در آوریل سال ۱۸۹۶ میلادی) چاپ گردید که Archives of Clinical Skaigraphy نام داشت. و در همان سال بود که برای نخستین بار در تاریخ از تجهیزات در میدان جنگ و به‌شیوه سیار استفاده شد. 
 افرادی مانند پیر و ماری کوری، با آنکه از پایه‌گذاران علوم پرتوی هستند، اما به‌طور رسمی، بیشتر، در زمره متخصصان «فیزیک پزشکی» از آنان یاد نمی‌شود؛ همین‌طور افرادی به‌مانند کلارنس دالی (دستیار ) و ویلیام کولیج با آنکه در اختراع و تکامل تجهیزاتی همانند مولدهای اشعه ایکس، نقش محوری داشتند، بیشتر به عنوان افرادی یاد می‌شوند که در این پهنه از دانش پرتوی، صرفاً نقش بازی کردند تا اینکه یک متخصص «فیزیک پزشکی» محسوب شوند؛ در واقع، این افتخار اولیه را شاید بتوان به افرادی همچون سرگرد استنلی فیلیپس داد که تا سال ۱۹۲۷ در بیمارستان سلطنتی سرطان، لندن خدمت کرد. همین‌طور می‌توان از سیدنی راس نام برد که در سال ۱۹۱۳ میلادی برای نخستین بار، رسماً توسط یک بیمارستان با عنوان فیزیک‌دان، استخدام شد. همین شخص بود که برای نخستین بار در دستگاه پرتودرمانی رادیومی خود، از یک کولیماتور، بهره برد. یکی دیگر از پیشروان حرفه فیزیک پزشکی، فرانک هاپوود در بیمارستان سنت بارتولومیو و نیز گیلبرت ستد در بیمارستان گی در انگلستان بود. در سال ۱۹۳۲ میلادی مجموعاً دوازده «متخصص فیزیک پزشکی»، در مراکز درمانی انگلیس، در حال خدمت بودند. این تعداد با شروع جنگ جهانی دوم، به ۳۵ تا ۴۰ نفر، افزایش پیدا کرد. 
 مشخص نیست که چه کسی برای نخستین بار، در تاریخ از پرتوهای یونیزان برای مقاصد درمانی استفاده کرد؛ اما یکی از اولین کوشش‌های این‌چنینی، به سال ۱۸۹۶ بازمی‌گردد که ویکتور دسپن، به‌طور ناموفق، سعی در درمان با پرتوهای ایکس نمود. در آن زمان، پرتوها دارای انرژی کافی نبودند و به همین دلیل، پرتودرمانی را فقط برای غده‌های سطوحی، امکان‌پذیر می‌نمودند؛ البته این وضعیت با ابداع تجهیزات ویژه ۲۰۰ کیلو ولتی در سال ۱۹۲۲ میلادی، دچار دگرگونی شد. در همان سال، یک جراح اتریشی به نام لئوپولد فرویند ، چگونگی درمان یک خال گوشتی با پرتوهای را برای نخستین بار، به انجمن پزشکی وین، نشان داد. 
 در سال ۱۹۰۱ میلادی نخستین گزارش از ابداع روش در محافل علمی، منتشر گردید. دوازده سال بعد و در سال ۱۹۱۳، یک فیزیکدان به نام برای نخستین بار، روش استفاده از در تصویربرداری را ابداع نمود. او ده سال بعد، موفق شد که روش خود را در گیاهان، به کار گیرد. او به دلیل ابداع همین روش‌ها، در سال ۱۹۴۳ برنده گردید. با رواج یافتن این‌گونه کاربردها به‌طور روزافزون، افرادی همانند به مسئله پایه‌ای و پراهمیت استانداردسازی این روش‌ها و سنجش این پرتوها پرداختند. بعدها واحد دز ، به افتخار او نام‌گذاری شد.
 اما اولین آزمایش استفاده از تزریق در تصویربرداری از یک انسان، توسط هرمان بلومگارت و سومن وایس از انجام گرفت. این آزمایش در سال و به کمک یک و انجام گرفت. شاهد ساخت شتاب‌دهنده توسط بود که باعث ساخت و تکمیل سیستم‌های مدرن شد. با وجود تلاش‌های فراوان، آزمایش‌های وایس و بلومگارت با رادون، موفقیت‌آمیز نبودند، و این پژوهشگران بودند که برای نخستین بار توانستند با موفقیت از یک در محیطی بالینی، بهره ببرند. آن‌ها به کمک معروف خود، ایزوتوپ ید-۱۳۱ تولید کردند که برای پروژه‌های به‌کار رفت. از همین ایزوتوپ، مدت کوتاهی بعد، برای درمان سرطان تیروئید و استفاده شد. 
 یکی از نتایج در اواخر دهه ۱۹۴۰، دستیابی به قابلیت تولید به میزان کافی برای کاربردهای پزشکی بود؛ در حالی که جان لورنس، برادر ، مشغول تحقیق روی روش‌های درمانی به کمک فسفر-۳۲ در بود، که یک فیزیکدان دیگر از بود، اولین دستگاه اسکنِ خطی را در سال ۱۹۵۱ در اختراع نمود. دستگاه اختراعی وی از اواخر دهه ۵۰ میلادی تا اوایل دهه ۷۰ میلادی، لقب پراستفاده‌ترین ساختهٔ دست بشر در تصویربرداری از اندام داخلی بدن را یدک می‌کشید؛ از همین روی، امروزه برخی از کاسن به‌عنوان «پدر تصویربرداری بدن» نام می‌برند. 
 از سوی دیگر، در سال ۱۹۵۱، کانادایی برای اولین بار، از چشمه‌های برای درمان بیماران استفاده کرد. این سیستم‌ها به‌دست سوئدی، تکامل پیدا کرد و به صورت امروزی در آمد. اهمیت این سیستم‌ها در پزشکی نوین به گونه‌ای است که حکومت به افتخار آن‌ها یک تمبر یادبود در سال ۱۹۸۸ منتشر ساخت. در سال ۱۹۵۸ را در ابداع کرد. علاوه بر این استفاده از در ۱۹۶۴ توسط تیم متشکل از پل هارپر و رابرت بک از باعث ایجاد نقطه عطفی در تاریخ فیزیک پزشکی گردید. 
 در دهه ۷۰ میلادی، فناوری سیستم‌های توسط در به‌کار گرفته شد. در همان دوره، و گروه همراهش در دانشگاه توانستند دانش به‌کارگیری از را به نمایش بگذارند. 
 به شیوه امروزی (به‌خصوص شیوه آزمایشی ) نخست در اواخر دهه ۱۹۵۰ در توسط ابداع گردید. او از نوآوری‌های خود همانند افزایش mA هم‌زمان با کاهش kVp و نیز استفاده از فیلم تک-امولسیونی در مقاله‌ای در سال ۱۹۵۹ و سپس کتابی با عنوان «ماموگرافی» در سال ۱۹۶۴ پرده برداشت. 
 همزمان با تکامل مدالیته‌های پت و اسپکت در دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی، سیستم‌های و نیز به سرعت، در حال ترقی بودند، به‌طوری‌که ، ، و را برای تکمیل همین سیستم‌ها به دو (در سال‌های ۱۹۷۹ و ۲۰۰۳) نائل نمودند. اداره پُست حکومت آمریکا در سال ۱۹۹۹ با انتشار تمبری از یک تصویر از مغز، این پویشگرها را از «افتخارات قرن بیستم» نامید. 
 در اواخر دهه ۹۰ میلادی و آغاز قرن جدید، ادغام سیستم‌های تصویری آناتومیکال-فیزیولوژیکی باعث ایجاد جهش بزرگ دیگری در این دانش گردید. سیستم‌های و از این نوع هستند. سیستم‌های پت-سی تی اول بار توسط دیوید تاونسند که در آن زمان در اقامت داشت و نیز، رونالد نات از شرکت در شهر پایه‌ریزی شدند. در سال ۱۹۹۸ نخستین سیستم آزمایشی برای ارزیابی بالینی توسط و در مرکز درمانی نصب گردید. در سال ۲۰۰۱ نخستین سیستم پت-سی تی وارد بازار شد و سه سال بعد، چیزی حدود ۴۰۰ دستگاه در سراسر جهان، نصب گردید. 
 در دهه نخست قرن جدید، در نیز تحولات مهمی رخ داد؛ در این میان می‌توان به روش‌های نوینی همانند اشاره کرد که رفته رفته در این سالیان در مراکز بالینی در اروپا و آمریکا فراگیر شدند. 
 
 
 استفاده از مواد در پزشکی در ایران با سنجش مقدار یُد رادیواکتیو در سال ۱۳۳۹ به وسیله یک در آزمایشگاه پیمان مرکزی دانشکده علوم پزشکی تهران آغاز گردید. در این راستا، یک کارشناس بریتانیایی به نام مالکوم کاتبرت نوکس سهم بزرگی در پیشرفت کار پزشکی هسته‌ای در ایران ایفا کرد. با یاری وی، دکتر نظام مافی برای اولین بار در سال ۱۳۴۰ با یک پویشگر تیروئید، تحقیقاتی را به انجام رسانید و پایه‌های را در ایران بنا نهاد. در سال ۱۳۴۶، تأسیس شد که در واقع اولین و قدیمی‌ترین مرکز پزشکی هسته‌ای کشور محسوب می‌شود. امکانات این بخش در آن زمان در حد یک دستگاه بود که به تدریج مجهزتر گردید. 
 از سوی دیگر، سیستم‌های رادیوتراپی ، نخست در دهه ۱۳۵۰ در ایران فراگیر شدند و دیری نپایید که اولین ایران که در در امیرآباد توسط آمریکاییان ساخته شده بود، شروع به تولید پزشکی نمود و در نهایت، در سال ۱۳۷۰ بود که تشکیل شد و در سال ۱۹۹۳، ایران، عضو گشت. ایران در سال ۲۰۰۷ میلادی ۹۳ عضو در این سازمان داشت. از زمان تأسیس این سازمان در ایران، وظیفه تأمین مورد نیاز برای درمان بیماران را بر عهده داشته‌است. 
 از متخصصان ایرانی فعال در بیرون از ایران که نقش بسزایی در پیشرفت این علم داشتند می‌توان به اشاره کرد که در دهه ۱۹۷۰ میلادی شاگرد و یکی از اعضای تیم دیوید کوهل بود که نامش در ابداع سیستم‌های به‌همراه وی دیده می‌شود. همچنین به دلیل خدمات علمی وی گسترش در سیستم‌های ، در سال ۲۰۰۴ به وی یکی از بالاترین جوایز خود را-که است -اهدا کرد. 
 در بیشتر کشورها از جمله ایران، رشته فیزیک پزشکی، بیشتر در مقطع به‌بالا، ارائه می‌گردد. در بسیاری از کشورها نیز برای کار کردن در این رشته، دست‌کم به گواهی‌نامه نیاز است. در مقطع ، وضع به‌طور کلی، به گونهٔ دیگری است و تمرکز آموزش، بیشتر برای تربیت نیروهای می‌باشد. بیشتر تحصیل‌کردگان، تحصیلات در رشته فیزیک یا فیزیک کاربردی را بهترین رشته برای آماده‌سازی برای ورود به فیزیک پزشکی در مراحل کارشناسی ارشد به‌بالا می‌دانند. 
 دانشجویان این رشته، معمولاً مجموعه‌ای از دروس پرتوشناسی، پرتودرمانی، پزشکی هسته‌ای، رادیوبیولوژی، و فیزیک بهداشت را در کمیت و کیفیت‌های متفاوت (بنا بر گرایش خود و قدرت و گرایش‌های موجود در آن مرکز یا دانشکده) فرا می‌گیرند. مفاد و تعداد این درس‌ها توسط سازمان‌های مربوط در هر کشور، تنظیم و تصویب می‌گردد. 
 پس از تأسیس در سال ۱۳۱۳، تدریس «فیزیک طبی» در دانشکده علوم پزشکی توسط محمود مرشدزاده، آغاز گردید. «آزمایشگاه فیزیک پزشکی» در سال ۱۳۱۹ توسط دکتر فرهاد پایه‌گذاری شد و سرانجام، در سال ۱۳۴۵ آزمایشگاه فیزیک پزشکی از نظر اداری به گروه، تبدیل شده و منوچهریان مدیریت گروه را عهده‌دار گردید. 
 امروزه در ایران، رشته فیزیک پزشکی در چهارده دانشگاه و در مقطع کارشناسی ارشد به‌بالا (شش مرکز دکتری) ارائه می‌گردد؛ از جمله: 
 
 
 
 
 
 جدول-۱ دروس آزمون ، تعداد سؤال، ضرایب و درصد نمره اکتسابی توسط رتبه اول در آزمون سال ۱۳۸۷ را نشان می‌دهد.
 : مفاد آزمون ورودی کارشناسی ارشد فیزیک پزشکی در ایران 
 
 رزیدنسی نیز در سه دانشگاه در ایران ارائه می‌گردد. 
 در ، ، ، و دوره‌های آموزشی فیزیک پزشکی به سوی یک ساختار منسجم و مشترک، پیش می‌روند. در این کشورها می‌توان با داشتن یا از مراکز مورد تایید سازمان CAMPEP واجد شرایط بورد ABR شد. در حال حاضر، داشتن گواهی‌نامه بورد ABR ( و یا معادل آن) برای کار در تمام مراکز درمانی برای متخصصان فیزیک پزشکی در این کشورها اجباریست. در برخی از ایالات آمریکا (همانند و و و ) این شرط حتی جنبه قانونی دارد. ایالات دیگری نیز در حال گرفتن چنین سیاست‌هایی هستند و رفته رفته انتظار می‌رود این سیاست آموزشی-اشتغالی در آینده در تمام و فراگیر شود. 
 در حال حاضر، دانشگاه‌های گوناگونی در کشورهای پیشرفته، رشته فیزیک پزشکی را در سطوح مقطع MMP و MSc, و نیز نوع PhD و DMP ارائه می‌دهند، و برنامه و شیوه درسی این دانشگاه‌ها بایستی مورد تأیید (CAMPEP) قرار داشته باشد؛ در واقع، شرط واجد شرایط بودن برای ثبت نام در امتحان بورد، و گرفتن گواهی‌نامه اشتغال (ABR)، داشتن مدرک (کارشناسی ارشد یا دکترا یا رزیدنسی) از دانشگاه یا مؤسسه‌ای است که مورد تأیید باشد. و در حال حاضر حدود ۷۰ دانشگاه در ، و مورد تأیید این سازمان می‌باشند. 
 تمام دارندگان مدرک کارشناسی ارشد یا دکترا قبل از امتحان بورد بایستی فیزیک پزشکی را بگذرانند. در غیر این صورت، واجد شرایط بورد ABR نخواهند بود. این دوره‌ها معمولا در سال سوم مفاد درسی پزشکی هسته‌ای را در بر می‌گیرند. دوره‌های رزیدنسی می‌توانند یا در مراکز درمانی برگزار شوند و یا در شرکتهای مورد تایید خصوصی. 
 از سال ۲۰۰۸ تا کنون حرفهٔ فیزیک پزشکی را در زمرهٔ مشاغل شناخته‌شده در علوم پزشکی قرار داده که این امر در پی تلاش‌های گسترده و پیوستهٔ بود که سال‌هاست سعی در گنجاندن شروطی در قوانین بیمهٔ آمریکا داشته‌است؛ از این نمونه می‌توان شرط لزوم ضروری حضور یک فیزیک‌دان متخصص در فرایند کسب اعتباری از سازمان‌هایی مثل کمیسیون مشترک یا را نام برد. افرادی که در رشته فیزیک پزشکی (در کشورهای غربی) تحصیلات و دوره‌های آکادمیک را می‌گذرانند، معمولاً جذب یکی (یا بیشتر) از سه گونه زمینه‌های شغلی می‌شوند:
 مشاوره و خدمات سرویس‌دهی در بخش خصوصی 
 پژوهش و تدریس در دانشگاه‌ها 
 فیزیک‌دان پزشکی بالینی در یک بیمارستان.
 جدول-۲ طیف گسترده‌تری از انواع فرصت‌های شغلی ممکن در رشته‌های فیزیک پزشکی را بر پایه تعاریف گروه‌بندی می‌کند؛ اما در زیر، به این سه گرایش عمده از نظر شغلی در فیزیک پزشکی، پرداخته شده‌است.
 بیشتر شاغلان در بیش از یک نوع گرایش از سه گرایش پیش‌گفته، فرصت شغلی می‌یابند. در برخی اوقات نیز شاغلان این رشته، جذب صنعت و حتی پست‌های مدیریتی و اجرایی می‌شوند؛ مثلاً گاهی برخی دانش‌آموختگان این رشته می‌توانند پژوهشگر و نویسنده دستگاه‌های در یک شرکت تحقیقاتی-تولیداتی -شوند؛ از این جهت به‌خصوص، فیزیک‌دانان پزشکی، تشابه زیادی به مهندسان پزشکی دارند و این وجه تشابه، در کشورها تفاوت و تنوع دارد.
 رادیولوژی و رادیوتراپی در بیشتر کشورهای جهان، دارای مدرک و رشته جدا می‌باشند؛ هر چند که درس‌هایشان اغلب، همان درس‌های فیزیک پزشکی اما در سطوح مبتدی‌تری است. مشابهاً با اینکه فیزیک‌دان پزشکی در نقش می‌تواند مشغول به کار شود، اما اغلب، مسئولیت حفاظت پرتوی با متخصصان رشته است که آن نیز قوانین و امتحان ویژه بُرد خود را دارد.
 در نهایت، بیشتر دانش‌آموختگان این رشته، به پست‌های ترکیبی دست می‌یابند؛ یعنی مثلاً هم مشغول کارهای بالینی می‌شوند (کنترل کیفیت تجهیزات در یک بیمارستان) و هم وظایف دانشگاهی دارند (از قبیل تدریس و تربیت نیروهای جوان، اعم از: دانشجویان دکتری و رزیدنت)، و هم پژوهش‌های علمی انجام می‌دهند یا حتی گاهی مشاور یک شرکت تجهیزات پزشکیِ مرتبط (مثلاً در ساخت جدید) می‌شوند. اما به هر حال آنچه که مسلم است این است که فرصت‌های شغلی در این رشته به همان مقداری که خود رشته فیزیک پزشکی، اقسام دارد، متفاوت و امکان‌پذیر است. 
 نکتهٔ قابل توجه این است که به دلیل شروط وضع‌شدهٔ جدید در آمریکا، از سال ۲۰۱۴ به این سو، کمبود متخصص در این رشته (به‌خصوص در شاخهٔ تصویربرداری) به‌شدت وضعیت حادی به خود گرفته و پیش‌بینی می‌شود که نیاز به این‌گونه متخصصان، دست‌کم در سطح در ده سال آینده، بسیار احساس شود. برخی منابع خبر، رشد سالیانهٔ ده درصد به‌بالا در این رشته را دست‌کم تا سال ۲۰۲۲ میلادی داده‌اند. اتفاق نظر بر این است که وضعیت فعلی به معنای وجود مشاغل فراوان و بازار کار عالی اما رقابت بسیار شدید برای قبولی در دوره‌های رزیدنسی می‌باشد. 
 در کشورهای غربی، بسیاری از فارغ‌التحصیلان یا شاغلان رشته فیزیک پزشکی، اقدام به تأسیس یا استخدام شرکت‌هایی درمی‌آیند که به شرکت‌های خدماتی و مشاوره فیزیک پزشکی، معروفند. این شرکت‌ها کارشان آزمودن و کنترل کیفیت سالیانه دستگاه‌های مؤسسات بیمارستانی و کلینیک‌های خصوصی به صورت حق‌الزحمه‌ای (دریافت مزد به ازای مقدار ساعت کار) می‌باشد. بیشتر شاغلان این رشته، آزمون را گذرانده‌اند و گاهی نیز در نقش مشاور به‌طور موقت در یک بیمارستان نیز انجام وظیفه می‌کنند تا بلکه بیمارستان مذکور بتواند از سازمان‌های بهداشت ایالت یا سازمان‌های فدرال آمریکا مجوز فعالیت دریافت یا تمدید مجوز کند. 
 پس از گذراندن دوره‌های آموزشی، متخصصان فیزیک پزشکی می‌توانند در زمینه‌های متفاوتی در آکادیمیا مشغول به کار شوند که بستگی به فرصت‌های ارائه شده در دانشگاه محل تحصیل و توانایی‌های علمی و عملیِ خودِ فرد دارد. شاغلان این گرایش در دانشگاه‌ها یا مؤسسات پژوهشی خصوصی و دولتی به صورت پژوهشگر یا استاد دانشگاه، اشتغال می‌یابند. 
 کار شاغلان این گرایش همانند کار فیزیکدان‌های پزشکی در شرکت‌های خدماتی است با این تفاوت که در اینجا فیزیک‌دان پزشکی به‌طور دائم در استخدام (و حقوق بگیر) یک بیمارستان و مراکز درمان وابسته به آن، قرار دارد. به این فرد «فیزیک‌دان پزشکی بالینی» گویند. وظایف شخص فیزیک‌دان پزشکی بالینی توسط به خوبی، تعریف گردیده است. 
 این افراد می‌توانند مثلاً مسئول کنترل کیفیت دستگاه‌های در یا بیمارستان باشند، که در این‌صورت مثلاً به محاسبات و و شکل پرتوهای رادیوتراپی برای درمان معضلات سرطانی می‌پردازند. برخی دیگر ممکن است به کنترل کیفی عملکرد مدالیته‌های (دستگاه‌های) پرتوی یا تصویری بر طبق موازین فنی قانونی بپردازند و در درمانگاه‌ها جذب می‌شوند. برخی دیگر نیز به عنوان یک بیمارستان یا مؤسسه استخدام می‌شوند؛ ولی فیزیک‌دان پزشکی بالینی، بیشتر با پزشکان بخش خود، ارتباط همکارانه دارد؛ مثلاً با در رابطه با دزیمتری بیمار و طرح‌های پرتودهی به بیمار همکاری و مشاوره می‌کند. برخی از این افراد هم ممکن است هم‌زمان به‌عنوان هیئت علمی پاره‌وقت در این‌گونه مراکز، مشغول به تدریس نیز باشند.
 : تعاریف انواع اشتغال فیزیک پزشکی بر طبق گروه‌بندی انجمن فیزیک پزشکی آمریکا 
 
 بر طبق گزارش دفتر آمار در سال ۲۰۱۲ نزدیک به ۲۱٫۰۰۰ نفر فقط در ایالات متحده آمریکا در یکی از شاخه‌های فیزیک پزشکی، مشغول به کار بودند. بر طبق گفتهٔ ، در این میان ۸۵٪ متخصصان فیزیک پزشکی در گرایش رادیوتراپی قرار دارند؛ در حالی که این رقم برای گرایش تصویربرداری، ۱۰٪ و برای پزشکی هسته‌ای و نیز محافظت از پرتو، ۵٪ بوده‌است. 
 همچنین ۷۸٪ آن‌ها در محیط‌های بالینی (بیمارستان‌ها، کلینیک‌ها، و غیره)، ۹٪ در محیط‌های آکادمیک (پست‌های دانشگاهی)، و ۴٪ تحقیقات (موسسات پژوهشی و دانشگاه‌ها) قرار داشتند. نمودار-۱ آمار و ارقام حقوق‌ها یا درآمد فیزیک‌دان‌های پزشکی در سال ۲۰۱۵ برای چهار گروه اشتغالی در آمریکا را نمایش می‌دهد.
 
 
 بر خلاف رشته‌های متداول فیزیک و مهندسی-که بیشتر به‌طور سنتی در حیطه علاقه مردان بوده‌است-رشته فیزیک پزشکی، رشته‌ای بسیار فعال برای زنان بوده‌است که در این باب، را می‌توان نام برد. ۲۳٪ اعضای دائم در سال ۲۰۱۵ را زنان تشکیل می‌دادند. 
 نخستین نشریه در تصویربرداری پزشکی در آوریل سال ۱۸۹۶ میلادی چاپ گردید که Archives of Clinical Skaigraphy نام داشت. امروزه نشریات بی‌شماری در طیف‌های گوناگون رشته فیزیک پزشکی را پوشش می‌دهند. جدول زیر، برخی از ژورنال‌های معاصر و پرتیراژ فیزیک پزشکی و ناشر آن‌ها را نمایش می‌دهد.
 : برخی از ژورنال‌های گوناگون نشریات فیزیک پزشکی و ناشر آن‌ها 
 
 در ایران، مجله پزشکی هسته‌ای ایران که از سال ۱۹۹۳ و در ابتدا تنها با زبان فارسی شروع به فعالیت رسمی نمود در کنار مجلات پرتو پژوه که از سال ۲۰۰۷ شروع به فعالیت کرده و مجله علمی-پژوهشی فیزیک پزشکی ایران که از سال ۲۰۰۴ فعالیت خود را آغاز نموده‌است، مهم‌ترین نشریات ادواری این رشته، محسوب می‌گردند.
 در دیگر جاهای جهان، نشریات متفاوت و متنوعی وجود دارند. در اینکه نشریات مربوط به مباحث فیزیک پزشکی دقیقاً چه شاخه‌هایی و چه مخاطبینی را مد نظر دارند، تفاوت‌های بسیاری دیده می‌شود؛ به‌طور نمونه، برخی نشریات، تأکید بر جنبه‌های بالینی مفاهیم فیزیک پزشکی دارند؛ از جمله، ژورنال «رادیولوژی» چاپ است که از سال ۱۹۲۳ منتشر می‌شود که می‌تواند مهم‌ترین نشریه از این قسم باشد. برخی دیگر از نشریات صرفاً تأکید روی جنبه‌های آکادمیک و پایه پزشکی این شاخه‌ها دارند. مهم‌ترین نشریات تخصصی از این نوع را شاید بتوان چاپ دانست. همچنین برخی نشریات دیگر، مدیران صنایع و بیمارستان‌ها و نیز سیاست‌گذاران را در نظر دارند. نشریه رادیولوژی تودی چاپ سازمان ACR یک نمونه از این نوع است. و باز برخی ژورنال‌ها هستند که فقط آنلاین منتشر شده و نسخه چاپی ندارند. نشریه تخصصی فیزیک پزشکی بالینی که از سال ۲۰۰۰ فعالیت خود را آغاز نموده‌است. نمونه خوبی از این قسم نشریات است. آثار محققان ایرانی در بیشتر این نشریات، دیده می‌شود.
 از نظر ، معمولاً رتبه‌بندی نشریات معروف فیزیک پزشکی در شاخه‌ای با عنوان « » صورت می‌پذیرد. در سال و بر اساس این شاخص، ۱۰ نشریه‌ای که بیشترین امتیاز را کسب نمودند و جایگاه‌های نخست را به خود، اختصاص داده بودند عبارت بودند از: 
 
 
 
 نخستین انجمن فیزیک پزشکی در تاریخ در سال ۱۸۹۷ به نام در لندن تشکیل گردید. این انجمن، هم از پزشک‌ها و هم از فیزیک‌دان‌ها در یک سطح عضو می‌پذیرفت. امروزه این انجمن نام دارد. لیکن در سطوح جهانی موسسات گسترده و فراوان دیگری نیز در حال فعالیت می‌باشند. برخی همانند در سطح بین‌المللی فعالند و برخی دیگر، همانند در سطح یک کشور فعالیت دارند. بزرگ‌ترین این انجمن‌ها از نظر مشارکت متخصصان است که هر ساله بزرگ‌ترین گردهمایی پرتوشناسی در جهان را در شهر در ماه نوامبر برگزار می‌کند. در گردهمایی سال ۲۰۱۵ به‌طور مثال، ۵۱٬۹۲۲ متخصص شرکت کردند. 
 از سوی دیگر، برخی سازمان‌ها همانند مؤسساتی دولتی‌اند، و برخی دیگر، همانند و ، متعلق به بخش خصوصی بوده یا با بخش خصوصی، ارتباط تنگاتنگی دارند.
 اما در ایران نیز از سال ۱۳۷۰ تا کنون مسئولیت همگرایی متخصصان علوم و فنون فیزیک پزشکی را بر عهده داشته‌است. در سال گذشته، انجمن فیزیک پزشکی ایران نزدیک به سیصد عضو داشت.
{"title": "فیزیک پزشکی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9_%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C&oldid=34069183", "language": "fa"}