یا (زادهٔ ۱۲۰۰ ه.ق برابر ۱۱۶۴ ه.ش در شهرستان ساری، بخش دودانگه، روستای تلاوک- درگذشتهٔ ۱۲۸۰ ه.ق برابر ۱۲۴۲ ه.ش) مرثیه‌سرای پارسی‌گوی و هم‌دورهٔ و قاجار است. او بیش از ۸۰۰ بیت دربارهٔ عاشورا سروده‌است. منظوم فدایی به عنوان یکی از مدخل‌های ثبت شده‌است.
 محمود در سال ۱۲۰۰ ه‍.ق در از در خانواده‌ای کشاورز و روستایی از پدری به نام گل‌علی و مادری به نام نجمه‌خاتون متولد شد. 
 وی اوائل عمرش را به آموختن علوم قرآنی و درس و بحث مکتبی در زادگاهش گذراند. پس از چندسال، برای تحصیل در علوم مذهبی به‌ترتیب به ، ، و سپس و رفت. 
 وی بعدها در روستای زادگاهش و روستاهای اطراف به و نشر و گسترش فرهنگ عاشورا می‌پرداخت. هم‌زمان، در مکتب‌خانه‌های محلی تدریس می‌کرد و خود نیز به ثبت و تنظیم تعزیه‌نامه‌ها و به نظم درآوردن مقتل و مرثیه‌ها روی آورد. 
 فدایی که خود را پیرو و می‌داند سرایندهٔ نخستین منظوم در ادب پارسی‌ست. این مقتل ۳۷۱۸ بیتی طولانی‌ترین فارسی شمرده می‌شود که دارای چهار «نظام» یا بخش است از همین روی برخی آنرا «چهارنظام فدایی» نامیده‌اند. با اینکه فدایی سرایندهٔ بیشترین تعداد در تاریخ ادبیات فارسی‌ست اما سروده‌هایی در دیگر قالب‌های شعری نیز داشته‌است. از جمله ۳۱۴ بیتی‌ای با ردیف تشنه، یا «روبهان اُرُس» در توصیف جنگ روس‌ها علیه ایران. 
 سروده‌های فدایی، بسیار سوزناک می‌باشد و در روزهای محرّم و سوگواری سرور شهیدان در مساجد و تکیه‌های مازندران خوانده می‌شود. سروده‌های او همواره استوار و ساده و دلنشین است و همین سبب شده که بر شور و سوزناکی سوگ سروده‌ها افزوده گردد. تاریخ دقیق در گذشت فدایی روشن نیست. محمد طاهری (شهاب) در مجلهٔ ارمغان می‌نویسد: در حاشیهٔ یکی از صفحات کتاب چهار نظام، به خط شخص دیگری تاریخ فوت فدایی را به سال ۱۲۸۲ ه‍.ق نوشته‌اند. 
 نظام نخست هفتاد و دو بند که ۱۷۴۰ بیت دارد. در آغاز نظام اول، از مصیبت پیامبران و دوازده امام سخن می‌گوید. سپس از مصیبت‌های پیامبر و و و چگونگی کشته‌شدن آنها صحبت می‌کند. سپس با بیان حیرت و شگفتی، آرام‌آرام وارد فضای و شرح واقعه آن می‌پردازد. ابتدا از خجستگی تولد می‌گوید و بعد از شگفتی کشته‌شدنش می‌گوید. از بی‌وفایی کوفیان گله می‌کند و درپی آن مسیر حرکت و کاروانیان از به و را ترسیم می‌کند و پس از ورود به کربلا رویارویی افراد و وقایع محرم را بازشماری می‌کند و از بند بیستم به بعد با سوز و گداز صحنه‌های تاسوعا و عاشورا و نبردهای آن را به تصویر می‌کشد. از بند چهلم به بعد هم به تنهایی و بی‌یاوری و و صحنه رویارویی وی با دشمنان و کشته‌شدنش را به تصویر می‌کشد. سپس (از بند پنجاه به بعد) سوزوگدازها و مرثیه‌های فدایی اوج می‌گیرد. 
 نظام دوم ۴۳ بند دارد که شامل ۱۳۰۱ بیت است. از بند هفدهم تا بیست‌ودوم این بند، گویی فدایی به چهاردهمین توجه داشته و بندهای ششم تا دهم ترکیب‌بند وی را پاسخ داده‌است؛ چون قافیه و ردیف آن بندها نیز عیناً به‌کار گرفته شده‌است. 
 نظام سوم دارای ۳۲ بند که شامل ۵۲۳ بیت است می‌باشد. آغاز این نظام به پیروی از آغازینهٔ ترکیب‌بند با بیان شگفتی و پرسش از هلال قد خمیده و چرخ کبود سامان یافته‌است. در ادامه به مرثیه روی می‌آورد و محنت را نشان محبت می‌داند و از موضوع‌های متنوع و پراکنده در بندها یاد ی
می‌کند. در بندهای ۲۸ و ۲۹ شب‌زنده‌داری‌ها و سوگواری‌های شبانه خود، و ماجرای خوانده‌شدن به تخلص 《فدایی》تعریف می‌کند.
{"title": "میرزا محمود فدایی مازندرانی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7_%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D9%81%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&oldid=34861079", "language": "fa"}