برای دیپلمات ایرانی را ببینید. (زادهٔ ۳ فروردین ۱۳۲۲ - درگذشتهٔ ۲۹ بهمن ۱۳۷۷) از شیعه، پسرعموی ، پدر و رئیس و از احیاکنندگان در عراق بود. 
 برخی به اشتباه و به دلیل شباهت اسمی او را ۲۹ امین نخست وزیر پادشاهی عراق می نامند. 
 مواضع سیاسی او ضد عراق و هدایت جبههٔ تشیع برای اهداف اسلامی و زمینه‌سازی برای تشکیل حکومتی اسلامی در عراق مشکلاتی را برای وی پدید آورد، تا سرانجام در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۷۷ در جریان یک سوءقصد همراه با دو تن از پسرانش ترور شد. تألیفات بسیاری از او به جا مانده‌است که کتاب از جملهٔ معروف‌ترین آن‌هاست. 
 وی از که از خاندان‌های مشهور مذهبی در و و بوده‌اند، است که سلسله‌شان به می‌رسد. نسب این خاندان با اسنادی بسیار صحیح به ، امام هفتم شیعیان می‌رسد. از دیگر افراد برجستهٔ این خاندن می‌توان به ، ، و اشاره کرد. 
 ، پدر سید محمد از روحانیون وقت بود. او نیز بود. پسرعموی او بود. 
 سید محمد صدر در جوانی با دخترعمویش ازدواج کرد که حاصل این ازدواج دو دختر و چهار پسر بود. همه پسران او روحانی بوده و سه تن از پسرانش داماد بوده‌اند. مصطفی و مؤمل، دو تن از پسرانش در جریان سوء قصد به جان پدرشان، در سال ۱۳۷۷ همراه با وی ترور شدند. و مرتضی دو پسر دیگرش هستند. 
 در ۳ فروردین ۱۳۲۲ (۱۷ ربیع‌الاول ۱۳۶۲) زاده شد. داستان تولد و نامگذاری او اینگونه آمده‌است که مادرش باردار نمی‌شد، برای استجابت حاجت به مکه سفر می‌کند و در راه نذر می‌کند که اگر دارای پسری شود او را محمد بنامد، تا اینکه فرزندش در همزمان با زادروز پیامبر اسلام زاده می‌شود و مادرش نیز به نذرش وفا می‌کند و او را محمد می‌نامد. 
 سید محمد دوران کودکی را زیر نظر جد مادری‌اش می‌گذراند و از تعلیم و تربیت پدرش بهره‌مند می‌شود و با علوم مذهبی آشنا می‌شود. در یازده‌سالگی به وارد می‌شود و دروس مقدمات را زیر نظر پدرش ، ، حسن طراد عاملی، و محمدتقی ایروانی می‌گذارند. 
 با پایان تحصیل مقدمات، در سال ۱۳۳۸ خورشیدی (۱۳۷۹ قمری) با ورود به دانشکدهٔ فقه نجف به فراگیری کلیات فقه پرداخت. استادان او در این دوره ، استاد فلسفه، ، استاد اصول و فقه مقارن، محمدتقی ایروانی، استاد فقه استدلالی، سید عبد الوهاب کربلایی، استاد زبان انگلیسی، حاتم کعبی، استاد روانشناسی و فاضل حسین، استاد تاریخ بودند. وی در دانشکده از دانشجویان موفق بود و سرانجام در ۱۳۸۳ (قمری) از دانشکده فارغ‌التحصیل شد. 
 سپس به بازگشت و دروس حوزه را با فراگیری کفایه و مکاسب، در مقطع سطح ادامه داد. وی کتاب را نزد (پسرعمویش) و کتاب را نزد و بقیه آن را نزد آموخت. 
 سپس به فراگیری پرداخت. استادان او در این مقطع (دورهٔ کامل اصول و کتاب طهارت در فقه)، (دورهٔ کامل اصول و کتاب طهارت فقه)، (خارج فقه، بخش مکاسب)، و (خارج فقه، بخش مضاربه) بودند. 
 ، (پدرش)، مرتضی آل یاسین، سید حسین خادم الشریعه (پسرعمویش)، سید عبدالرزاق مقرم، سید حسن خرسان، و حسین علی محفوظ به او اجازهٔ روایت دادند. 
 در نهایت در سن ۳۴ سالگی در ۱۳۲۹ ش و (۱۳۶۹ قمری) از و اجازه کسب کرد. 
 شماری از طلاب حوزه علمیهٔ نجف در سال ۱۳۲۹ (۱۳۶۹ قمری) از وی درخواست می‌کنند تا تدریس خارج فقه و اصول را آغاز کند. وی آموزش درس استدلالی خارج فقه را بر پایهٔ باب طهارت کتاب آغاز کرد تا اینکه در سال ۱۳۶۸ (۱۴۱۰ قمری) دور جدیدی از درس خارج را آغاز نمود که تا پایان زندگی‌اش ادامه یافت. خارج فقه وی هماهنگ با کتاب و خارج اصول او بر پایهٔ کتاب بود. 
 همچنین جلسات وی در روزهای پنجشنبه و جمعه هر هفته و روزهای تعطیل حوزه جریان داشت. وی در جلسات تفسیر خود جسورانه آرای مفسران گذشته را نقد می‌کرد. روش تفسیر او اینگونه بود که نخست سوالات مرتبط با سوره یا آیه را عنوان می‌کرد و بعد به پاسخ آن‌ها می‌پرداخت. از دیگر ویژگی‌های تفسیر او این بود که بر خلاف عمدهٔ مفسران که تفسیر را از ابتدای قرآن آغاز می‌کنند، وی تفسیر را از آخر آغاز می‌کرد. وی در این رابطه گفته‌است: «عادت مفسرین این است که از ابتدای قرآن شروع به تفسیر می‌کنند و پیرامون سوره‌های ابتدایی قرآن، بسیار توضیح می‌دهند؛ اما وقتی به نصف یا آخر قرآن می‌رسند، توضیحات مختصر شده و شنونده را به مطالب قبلی ارجاع می‌دهند.» 
 در خصوص ویژگی‌های عرفانی-اخلاقی او، توجه وی به و و تقید وی به بیان شده‌است. 
 آثار چاپی و خطی زیر از اوست :
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 به دلیل روحیهٔ انقلابی و نیز قرابت نسبی و سببی به ، وی را بارها دستگیر و زندانی کرد. بار نخست، در سال ۱۳۵۱ خورشیدی دستگیر و زندانی شد. در سال ۱۳۵۳ خورشیدی به همراه ۱۵۰ تن از شاگردان و اعضای حزب برای بار دوم زندانی شد که این بار به شدت مورد اذیت و آزار قرار گرفت. بار سوم هم در سال ۱۳۷۰ خورشیدی و بعد از بود که به دلیل فعالیت‌های فرهنگی و سخنرانی‌هایش ضد رژیم بعث همراه با ۱۰۶ تن دیگر از انقلابیون دستگیر شد و به زندان رفت. 
 و از آنجا که با آزادی از زندان دیگر به مسائل سیاسی وارد نشد و گوشه‌گیری اختیار کرد، رژیم عراق نیز وی را به عنوان مرجع رسمی شیعیان عراق معرفی کرد و اداره را به او واگذار کرد. پذیرش مرجعیت توسط وی، موجی از اعتراض‌ها را در پی داشت و او را به دلیل این کار سرزنش می‌کردند و حتی برخی او را به وابستگی با حکومت عراق متهم کردند. محمد صدر به دلیل این اتهامات سختی‌های بسیاری را متحمل شد. دانشنامهٔ نیکان دربارهٔ انگیزهٔ او از پذیرش مرجعیت چنین نوشته‌است: «هدف وی از قبول مرجعیت مشروعیت بخشیدن به نظام حاکم عراق نبود بلکه می‌خواست از آن در راه رهبری مردم، اداره حوزه علمیه و کمک به فقرا و نیازمندان استفاده کند. وی خطر انحطاط مردم و خطر ضعیف شدن حوزه علمیه را احساس کرده بود، به این سبب این منصب را به انگیزه دفاع از اسلام و مسلمانان پذیرفت... همچنین شهادت وی توسط رژیم بعث عراق، برای همگان ثابت می‌کند که او با حکومت بعث هماهنگ نبوده [است].» 
 از اقدامات برجستهٔ او احیای سنت پس از صده‌ها فراموشی بود. او هر هفته در مسجد بزرگ کوفه ایراد خطبه می‌کرد و نماز جمعه را اقامه می‌کرد، که این عمل باعث شد تا در شهرهای دیگر عراق هم نماز جمعه برگزار شود تا اینکه دیگر کم‌کم در ۸۶ شهر خرد و کلان عراق توسط نمایندگان او نماز جمعه برپا شد. اقدام او در اعزام بیش از ۸۰ روحانی به عنوان نماینده و امام جمعه به جای‌جای عراق نه‌تنها باعث برگزاری نماز جمعه در این شهرها شد بلکه باعث بالا رفتن آگاهی مردم این مناطق شد.
علی‌رغم اینکه حکومت عراق دعا برای سلامتی در قنوت نماز جمعه را الزامی دانسته بود، محمد صدر هرگز برای سلامتی صدام دعا نکرد و حتی در فتوایی گفت «دعا برای هیچ بشری غیر از معصوم در نماز جایز نیست». همینطور اگر هنگامهٔ حضور مردم برای نماز شعاری به نفع صدام داده می‌شد، وی آن را با شعارهایی در حمایت از اسلام و حوزه جایگزین می‌کرد. همچنین وی در خطبه‌های نماز جمعه علیه کشورهای آمریکا، انگلستان و اسرائیل افشاگری می‌کرد. 
 از دیگر اقدامات او ایجاد دادگاه اسلامی در برابر دادگاه دولتی بود که به جای قانون مصوب دولت بر پایهٔ حکم شرع بود. همجنین چاپ و نشر مجله که به موضوعات سیاسی، اجتماعی و حوزوی می‌پرداخت از دیگر اقدامات او بود. 
 هدف او پیگیری حرکتی بود که توسط به‌منظور تشکیل حکومت اسلامی آغاز شده بود. او اعتقاد داشت «اسلام همه را به تأسیس حکومت اسلامی در همه جوامع مسلمان دستور می‌دهد.» 
 وی از حامیان نظام جمهوری اسلامی ایران بود و بر وحدت اسلامی بسیار تأکید داشت. برای احترام خاصی قائل بود و دربارهٔ می‌گفت: «دولت ایران، دولت ولی فقیه و آیت‌الله خامنه‌ای ولی امر مسلمانان است.» او تشکیل دولتی چون دولت ایران در عراق را در سر داشت. 
 برای ـ ۱۴ آذر ۱۳۷۷، زادروز ، سید محمد صدر قصد داشت تا همراه با دیگر شیعیان و مریدان خود به منظور زیارت از به برود، که به دلیل مخالفت حاکمیت بعث به دلیل تبدیل این حرکت به تظاهرات، سید محمد صدر دستور داد تا مردم برای حفظ جان هم که شده بازگردند. اما در جمعهٔ همان هفته در خطبه‌ای تاریخی رژیم صدام را خادم و نوکر اسرائیل خواند و اقدام در بستن راه زائران را به اقدام ، تشبیه کرد. او همچنین از علمایی که سکوت می‌کردند انتقاد کرد و سکوتشان را به «سکوت قبرها» تشبیه کرد. 
 در چهارشنبه ۲۵ آذر ۱۳۷۷ (16 دسامبر 1998) آمریکاانگلیس بدلیل کارشکنیهای صدام در بازرسی سازمان ملل ، طی عملیات ، بمدت ۴ روز تا شنبه 19 دسامبر ، کل عراق و بغداد بالخصوص کاخهای صدام و مراکز گارد جمهوری را بمباران و موشکباران شدید سهمگین نمودند که بعد از عملیات جنگ خلیج فارس بی سابقه بود.
 سید محمد صدر آنروزها در خطبه‌های بعدی نماز جمعه هم تند و صریح سخن گفت و از انتقاد می‌کرد تا آنجا که خشم را برانگیخته بود و از او خواسته شد تا از برپایی خودداری کند، اما او ضمن رد این پیشنهاد گفت «بر من واجب است که تکلیفم را انجام دهم». او که برای آخرین نماز جمعه می‌رفت پارچهٔ سفیدی را به نشانهٔ بر دوش خود آویخته بود و در حالی که از ترور نزدیکان و نمایندگانش بدست اندوهگین بود گفت: «من بارها گفته‌ام ترور هر کدام از مؤمنین مثل ترور من است. زیرا مؤمنین پیکر واحدی هستند که اگر به عضوی صدمه وارد شود، دیگر عضوها بی قرار می‌شوند.» بعد از آن دعایی خواند و به سلام داد و مسائلی را در خصوص قیام و عزاداری درگذشتگان بیان کرد. 
 در حالی که سید محمد صدر طبق عادت همیشگی برای شرکت در مجلس و در منطقهٔ شهر در شب جمعه ۲۹ بهمن ۱۳۷۷ (۲ ذی‌القعده ۱۴۱۹ - 18 فوریه 1999) رفته بود، هنگام بازگشت در حالی که همراه با دو فرزندش مصطفی و مؤمل با خودرو راهی خانه بودند، در میانهٔ راه در نزدیکی میدان در ابتدای منطقه ، یک خودروی ژاپنی با توقف در مقابلشان و پیاده شدن چند جوان مسلح ناشناس، خودروی آن‌ها را به رگبار بستند که منجر به کشته شدن دو فرزندش و زخمی شدن او شد در این حال کادر اورژانس او روی تخت گذاشتند تا برای مداوا به مراکز درمانی برسانند که در این هنگام چند افسر حزب بعث از راه رسیدند و با اینکه عوامل اورژانس مانع آنها شدند ولی کاری واقع نشد و پس از ضرب و شتم آنان ، افسر بعثی با شلیک دو گلوله سید محمد را ترور کرد و از آنجا متواری شدند. قرار بود خاکسپاری در روز ۳۰ بهمن (۳ ذی‌القعده) برگزار شود اما دولت عراق از برگزاری این مراسم ممانعت به عمل آورد. به نقل از روزنامهٔ در خصوص عاملان این جنایت نوشته‌است: «این ترور توسط یک تیم وابسته به فرزند کوچک صورت گرفت و آنان پس از گلوله‌باران خودروی حامل محمد صدر و فرزندانش، پیکر آنان را به محل نامعلومی انتقال دادند.»
{"title": "سید محمد صدر", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B5%D8%AF%D8%B1&oldid=35117487", "language": "fa"}