یا فلسفه‌های گوناگونی را شامل می‌شود که در و ریشه دارند، از جمله ، ، که در آسیای شرقی رواج دارند، همچنین (شامل فلسفه و ) در و ، و در رواج دارند.
 این اصطلاح گاه به اشتباه به ، و نیز اطلاق می‌شود، اما با توجه به غلبۀ سنت ارسطویی در این فلسفه‌ها، می‌باید آن‌ها را ذیل فلسفه غرب به‌شمار آورد. این تقسیم‌بندی صرفاً جغرافیایی نیست بلکه در تفاوت‌های کلیِ مفهومی و میان سنت‌های غربی و شرقی همچنین ادیان رایج در این سرزمین‌ها ریشه دارد.
 مقالهٔ اصلی: کنفوسیانیسم (به : ) آیینی است که بر پایهٔ تعالیم و متون قدیمی شکل گرفته‌است.
 نئوکنفوسیانیسم، نسخهٔ متأخرتر و تغییریافتهٔ آیین کنفوسیانیسم است و البته از مبدأ خود (کنفوسیانیسم) بسیار فراتر رفته‌است. این آیین از زمان شروع به گسترش کرد و در اواخر تقریباً کامل شد. ریشه‌های آن را می‌توان در اوایل ، به ویژه در تعالیم مشاهده کرد. این آیین تأثیر عمده‌ای بر کشورهای شرق آسیا، از جمله چین، ژاپن، کره و گذاشته‌است. را بزرگ‌ترین استاد نئو کنفوسیانیسم در سلسلهٔ سانگ و را بزرگ‌ترین استاد در می‌دانند، اما ضدیت‌ها و ناسازگاری‌هایی میان مکتب زای و وانگ وجود دارد.
 مقالهٔ اصلی: تائوئیسم (یا دائوئیسم) به‌طور سنتی نقطهٔ مقابل آیین کنفوسیانیسم در چین است. کتاب‌ اصلی تائوئیسم، دائو دِجینگ ( ) است که به (لائو زه) نسبت داده می‌شود. دیگر متفکر بزرگ این مکتب جوانگ زه نام دارد که کتابی به همین نام مشتمل بر سی و سه فصل از او بر جای مانده است. حکیمان دائویی بر فردگرایی تأکید داشته و عبور از اصول انسان نهاده همچون اخلاق، آگاهی متعارف و حقایق مبتنی بر زبان را راه رهایی می‌دانستند. 
 مقالهٔ اصلی: شینتو (به : ) مذهب بومی ژاپن است. شینتو شکل پیچیدهٔ است که بر اساس آن ارواحی به نام در همه‌جا سکونت دارند. عبادت در معابد عمومی یا معابد کوچکی که در خانه‌ها برپا می‌کنند، انجام می‌شود. در آیین شینتو، ارتباط داشتن با کامی‌ای که ساکن این دنیاست، مهم‌ترین وظیفهٔ انسان محسوب می‌شود. باید به کامی‌ها احترام گذاشته شود تا آن‌ها هم متقابلاً به ما احترام بگذارند. آیین شینتو در عین حال بر این باور است که جهان خاکی و دنیای ارواح در حقیقت یکی هستند. از میان اصول و معتقدات این آیین، بیش از هر چیز بر خلوص تأکید شده‌است. اعمال خالص اعمالی هستند که با جهان هماهنگ‌اند و آن را ترویج می‌دهند، اعمال ناخالص اعمالی هستند که به هارمونی جهان زیان می‌رسانند. شینتو، به عنوان یک کیش اعتقادی، بسیار تحت تأثیر مذاهب چینی، به ویژه تائوئیسم و قرار دارد.
 لیگالیسم ( پرستی) حامی تبعیت بی‌ چون و چرا از قانون در همهٔ زمینه‌هاست. نه نیازی به قضاوت هست و نه اخلاقیات اهمیتی دارند؛ چیزی که مهم است اطاعت از نص قانون است.
 مقالهٔ اصلی: مائوئیسم فلسفه‌ای است که بر مبنای تعالیم رهبر انقلابی در قرن بیستم، استوار است. بخش‌هایی از آن بر اساس نظریه‌های قبلی که و مطرح کرده‌بوند، پایه‌گذاری شده اما شهری و تأکید بر نقش صنایع سنگین را رد می‌کند و بر انقلاب‌های دهقانی و غیر متمرکز بر کشاورزی که مبنای آن کار گروهی در مزارع است، تأکید دارد.
 مقالهٔ اصلی: هندوئیسم یکی از قدیمی‌ترین مذاهب بزرگ جهان است. مشخصهٔ آن، گوناگونی نظام اعتقادی مذهبی، عبادات و کتاب‌های مقدس است. هندوئیسم دست‌کم ریشه در باستان در ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد دارد و با ۱٫۰۵ میلیارد پیرو در سراسر جهان (که ۹۶٪ آن‌ها در شبه‌قارهٔ زندگی می‌کنند)، سومین مذهب بزرگ دنیا محسوب می‌شود.
 هندوئیسم بر بستر معنوی ، به ویژه ودا ، ، و همین‌طور تعالیم بسیاری بزرگ هندو طی سالیان، قرار گرفته‌است. بسیاری از جریان‌های فکری، از شش مکتب ودیک یا هندو، و مکاتب سرچشمه می‌گیرند و در هندوئیسم به هم می‌آمیزند که در میان مذاهب درمه اولین است. کتاب مقدس یکی از مقدس‌ترین متون در میان هندوهاست.
 مفاهیم مشترک در میان طیف عظیم هندوهای خداباور، ایمان به درمه، ، ، و موشکا(آزادی) برای هر انسان از طریق مجموعهٔ متنوعی از اخلاقی، عملی و است. سایر اصول بنیادین دیگر عبارتند از: (عدم خشونت)، تقدم گورو، واژهٔ الهی و قدرت ، عشق به حقیقت در بسیاری جاها در قالب خدایان و الهگان، و درک این که در هر انسان و هر موجود زنده‌ای وجود دارد و از این روست که انواع سیر و سلوک‌های معنوی، به یک حقیقت مذهبی توحیدی می‌انجامد (که هندوها به آن می‌گویند). پذیرش وجود راه‌های متعدد برای رسیدن به حقیقت واحد اساس فلسفهٔ هندو است. با این حال، از آنجا که عبارت بیش‌تر به عنوان چتری به کار می‌رود که تمام رسوم درمه‌ای را که از شبه‌قارهٔ هند برخاسته‌اند، دربرمی‌گیرد، ممکن است افرادی وجود داشته باشند که به هیچ‌ یک از موارد بالا معتقد نباشند اما خود را هندو بدانند.
 مقالهٔ اصلی: بودیسم نظامی از باورهای مذهبی‌ست که بر پایهٔ تعلیمات بنا شده‌است. بودیسم یک مذهب غیر توحیدی‌ست و اصول و پایه‌های تفکر آن چندان متوجه وجود یا عدم وجود خدای واحد یا خدایان متعدد نیست. خودِ ، به صراحت هر نوع وضعیت الهی یا وحی و الهام را در مورد خود رد می‌کند و می‌گوید هر کس، هر جا، می‌تواند به تمام بینشی که او داشت، دست یابد. پرسش دربارهٔ خدا در بودیسم کاملاً نامربوط است، با این حال در برخی فرقه‌های بودایی (به عنوان مثال بودیسم ) خدایانی را ستایش می‌کنند که از نظام‌های اعتقادی بومی آن منطقه گرفته‌شده‌اند. البته پرستش خدایان بومی در بودیسم تبتی معناهایی متفاوت یافته‌است و به فریضه‌ای مهارتی در میان اعمال بودیست‌های تبتی بدل شده‌است.
 مبانی فلسفهٔ بودایی عبارتند از:
 
 
 بیشتر فرقه‌های بودایی به کارما اعتقاد دارند و رابطهٔ علت و معلولی میان آنچه تاکنون انجام شده و آنچه انجام خواهد شد، متصورند. رویدادهایی که به وقوع می‌پیوندند، نتیجهٔ مستقیم رویدادهای گذشته‌اند. یکی از تأثیرات کارما است. در زمان مرگ، کارمای انسان است که ماهیت وجودی زندگی بعدی را معلوم می‌کند. هدف نهایی هرکس که به فلسفهٔ بودیسم عمل می‌کند، از بین بردن کارما (هم خوب و هم بد) و پایان دادن به چرخهٔ تولد دوباره و رنج بردن و رسیدن به ست که اغلب به آگاهی یا روشنگری ترجمه می‌شود.
 مقالهٔ اصلی: سیمران و سیوا- بنیاد فلسفهٔ سیک هستند. هر سیک وظیفه دارد (تمرکز بر نام خدا) را روزانه به جا بیاورد و هر گاه که ممکن است در شرکت کند، یعنی در گوردوارا (عبادتگاه سیک‌ها)، مراکز اجتماعی، خانهٔ سالمندان، مراکز نگهداری (سالمندان یا بیماران) خدمت کند یا در زمان بلایایی که در جهان اتفاق می‌افتد، به نیازمندان یاری برساند.
 و برخی شعارهای سیک‌هاست که به این منظور استفاده می‌شود. را می‌توان به تقریب این‌طور ترجمه کرد: «تنها یک خدا هست، و از طبیعت جدا نیست، و حقیقت نام اوست.» در تمرین‌های مراقبه‌ای بر نام خداوند، مورد استفاده قرار می‌گرد.
 سه ستون سیکیسم ( این سه را به‌طور رسمی به عنوان ارکان آیین سیک به کار برد) عبارتند از:
 
 
 کشتن پنج سارق- گوروهای سیک به ما می‌گویند ذهن و روح ما دائماً در معرض حملهٔ پنج شیطان قرار دارد: کام (شهوت)، کرود (خشم)، لُب (طمع)، موه (وابستگی) و آهن‌کار (نفس). سیک باید همواره با این پنج هم‌پیمان بجنگد و بر آن‌ها پیروز شود. همیشه باید هوشیار باشد و آمادهٔ مقابله با این پنج سارق. 
کیفیات مثبت انسان-گوروهای سیک به سیک‌ها می‌آموزند کیفیات مثبت انسانی را در خود بپرورانند تا جانشان به خدا نزدیک‌تر و از شیطان دورتر شود. این کیفیات عبارتند از: سَت (حقیقت)، دایا (مهربانی)، سَن‌تُک (قناعت)، نیم‌راتا (تواضع)، پیاره (عشق).
 مقالهٔ اصلی: فلسفهٔ جین با مسائلی مانند ، ، ، ، و سروکار بسیار دارد. جینیسم، در واقع مذهبی‌ست که نه می‌توان آن را دانست و نه خداناباور. این مذهب ریشه در هند باستان دارد و دنبالهٔ آیین کهن سراماناست که از زمان باستان در کنار آیین ودیک وجود داشته‌است. اعتقاد به جدایی روح از ماده، انکار خدایی که قادر مطلق و آفریننده است، قدرت کارما، باور به جهان نامتناهی و خلق نشده، تأکید فراوان بر پرهیز از خشونت، تکیه بر و اشکال متعدد حقیقت، اخلاق و اصول اخلاقی بر مبنای آزادی روح انسان از ویژگی‌های متمایز فلسفهٔ جین است. فلسفهٔ جین می‌کوشد منطق وجود و هستی، ماهیت کائنات و هرچه در آن است، ماهیت اسارت و ابزارهای رسیدن به آزادی را توضیح دهد. اغلب آن را جنبشی تارک دنیایی قلمداد می‌کنند چون تأکید فراوانی بر مهار خود، ریاضت و چشم‌پوشی از علایق دارد. همچنین آن را مدلی از فلسفی می‌دانند چون به نسبی بودن و چند وجهی بودن حقیقت باور دارد و می‌خواهد با تمام دیدگاه‌های فلسفه‌های رقیب، تا حد امکان، همساز شود. جینیسم به شدت به طبیعت فردی روح باور دارد و معتقد است هر کس شخصاً مسئول اعمال خود است و تنها تلاش‌های فردی و اتکای به خود می‌تواند آزادی را برای فرد به ارمغان بیاورد.
 فلسفهٔ جین در طول تاریخ متحد و واحد باقی ماند، گرچه جینیسم به عنوان مذهب به سنت‌ها و فرقه‌های گوناگونی تقسیم شد. نقش فلسفهٔ جین در پرورش فلسفهٔ هند قابل توجه بوده‌است. مفاهیم فلسفهٔ جین مانند آهیسما، کارما، موکسا، سامسارا و … به شکل‌های گوناگون در فلسفهٔ دیگر مذاهب هندی از جمله هندوئیسم و بودیسم جذب شد.
 جینیسم فلسفهٔ خود را از آموزه‌های ماهاویرا و سایر تایرتانکاراها گرفته‌است، با این حال بسیاری فیلسوفان جین، از کونداکوندا و اوماس‌واتی در دوران باستان گرفته تا یاسووی‌جایا گانی در دوران اخیر، نقش بسزایی در پرورش و پالایش جین و مفاهیم فلسفهٔ هندی داشته‌اند.
 کارواکا که اغلب آن را چارواکا ترجمه می‌کنند و با نام لوکایاتا نیز شناخته شده‌است، یک مکتب فکری و است که ریشه در هند باستان دارد. کارواکا نظامی از اخلاقیات را عرضه می‌کند که برپایهٔ تفکر منطقی بنا شده‌است. این مکتب فکری، بیش از هزار سال است که از بین رفته‌است.
 منشأ فلسفهٔ بابلی، را می‌توان در حکمت تمدن‌های اولیهٔ جستجو کرد. این حکمت در قالب ، ، ، ، سرودها، ترانه‌ها، و وجود دارد و فلسفهٔ مشخصی از زندگی و به ویژه اخلاق را تجسم می‌بخشد. اما شیوهٔ استدلال و عقلانیت از مشاهدات تجربی فراتر رفته و گسترده‌تر شده‌است.
 احتمال دارد فلسفهٔ بابل بر و پس از آن بر فلسفهٔ تأثیر گذاشته باشد، البته مدارک مکتوب کافی برای اثبات این مدعا وجود ندارد. متن بی‌تاریخ به جا مانده از تمدن بابل، ، با افکار ، مکتب اضداد و گفتگوهای شباهت‌هایی دارد و در مباحثه را پیش از و افلاطون به کار برده‌است. تصور می‌شود فیلسوف در بین‌النهرین فلسفه خوانده است.
 فلسفهٔ ایرانی را می‌توان تا زمان و سنت‌های فلسفی آن زمان که ریشه در فرهنگ کهن داشت و تا حد زیادی تحت تأثیر تعالیم بود، پی گرفت.
 در ، با توجه به تغییرات قابل توجه سیاسی و اجتماعی نظیر و ، طیف گسترده‌ای از مکاتب فکری، دیدگاه‌های متنوعی نسبت به پرسش‌های فلسفی اظهار داشته‌اند که گسترهٔ آن از سنت‌های ایران کهن و مرتبط با آیین زرتشتی، تا مکاتبی که در اواخر دوران پیشااسلام به وجود آمدند نظیر و و همچنین مکاتب گوناگون دوران پسااسلام را دربرمی‌گیرد. فلسفهٔ ایرانی پس از حملهٔ اعراب به ایران، با اثرگذاری و تأثیرپذیری متقابل آن با فلسفهٔ ایران کهن، فلسفهٔ یونانی و شکل توسعه‌یافتهٔ فلسفهٔ اسلامی شناخته می‌شود. و را دو تا از مهم‌ترین سنت‌های فلسفی ایران در این دوران می‌دانند.
 مقالهٔ اصلی: یا زرتشتی نام دینی یکتاپرست است که از ایران سرچشمه گرفته‌است. زرتشتی طبیعتی دوگانه دارد ( و ) و شش موجود فرشته مانند که نقش مهمی در دین زرتشتی دارند و خوانده می‌شوند. در نگرش‌های مدرن به دین زرتشتی امشاسپندان را به مثابه جنبه‌ها یا تجلی اهورامزدا (سرور دانا) تعبیر می‌کنند. این هفت تن نیک و سازنده‌اند. در برابر آنها، گروه هفت نفرهٔ دیگری وجود دارد که شر و ویران‌گر است. نبرد دائم میان نیکی و بدی وجه تمایز میان مزدیسنا و سایر ادیان توحیدی‌ست که تنها به یک قدرت برتر باور دارند. از آنجا که پیروان دین زرتشتی به وجود نیروهای برابر و متخاصم ایمان و اعتقاد دارند، می‌توان دوگانگی را مشخصهٔ دین زرتشتی دانست.
 مقالهٔ اصلی: ظهور و تأثیر مکتب فکری یونان (به ویژه ) بر آن، سبب پیدایش مکاتب فلسفی گوناگونی شد که از آن‌ها می‌توان به که فلسفه‌ای درونی و رمزآلود بود، که تا اندازه‌ای تحت تأثیر فلسفهٔ هلنیستی قرار داشت و را پایه گذاشت و که تفسیری عقلانی و منطقی از مفاهیمی نظیر خدا، عدالت، تقدیر و کائنات وضع کرد، اشاره کرد.
 فلسفهٔ اسلامی اولیه تحت تأثیر فلسفه‌های یهودی، مسیحی، یونانی، هلنیستی، ایرانی و هندی قرار داشت و در مقابل تأثیر بسزایی نیز بر فلسفهٔ یهودی، مسیحی، غربی، ایرانی و هندی گذاشته‌است. از همین رو بسیاری فلسفهٔ اسلامی را فلسفه‌ای شرقی-غربی می‌دانند.
 معتزله یک مکتب مشهور الهیات در فلسفه است که در اوایل دورهٔ اسلام به وجود آمد. پیروان این مکتب فکری خود را می‌نامیدند. در قرن هشتم و نهم میلادی نظر به حمایت روشنفکران و نخبگان، این مکتب پیروان فراوانی یافت. در قرن سیزدهم میلادی و با پیدایش مکتب اشعری، معتزله پشتیبانی رسمی خود را از دست داد. بسیاری از آثار ارزشمند معتزله در و از بین رفتند.
 یکی از مشهورترین فیلسوفان مسلمان در غرب است که مکتب (ابن‌رشدگرایی) را پایه‌گذاری کرد.
 دیگر فیلسوفان تأثیرگذار مسلمان عبارتند از: که از پیشگامان اندیشهٔ تکامل و ؛ از پیشگامان و و منتقد فلسفهٔ طبیعی ارسطو و مفهوم مکان در فلسفهٔ ارسطو؛ منتقد فلسفهٔ طبیعی ارسطو؛ منتقد منطق ارسطویی؛ منتقد منطق ارسطویی و از پیشگامان منطق استنتاجی و همچنین مشهور به پدر فلسفهٔ تاریخ، جامعه‌شناسی و از پیشگامان فلسفهٔ اجتماعی، بودند.
 مقالهٔ اصلی: صوفی‌گری یا تصوف یک مکتب فلسفی و باطنی در است و مبنای آن رسیدن به حقیقت معنوی به عنوان هدف غایی انسان است. برای دست‌یابی به این حقیقت برتر، تصوف از شش مقام نام می‌برد که عبارتند از: نفس، قلب، سر، روح، خفی و اخفا. در کنار عبادت‌های معمول مذهبی، صوفیان اعمال دیگری نظیر ، ، و (رقص و موسیقی باطنی) انجام می‌دهند.
{"title": "فلسفه شرق", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87_%D8%B4%D8%B1%D9%82&oldid=35077676", "language": "fa"}