مقامی بود که بنا بر تصمیم در تیرماه ۱۳۶۴و به دلیل شرایط زمانی خاص جنگ ایران و عراق و وضعیت جسمی رهبر وقت جمهوری اسلامی ایجاد شد. 
 ، از شاگردان سید روح‌الله خمینی را در ۲۵ تیرماه ۱۳۶۴ به این سمت برگزیدند. سپس در فروردین ۱۳۶۸ سید روح‌الله خمینی وی را برکنار کرده و در پی آن وی از مقام خویش استعفا نمود که مجددا با موافقت سید روح‌الله خمینی مواجه شد. . و در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸، مجلس خبرگان با قریب به اتفاق آرا استعفا و برکناری وی را تأیید نمود. 
 منتظری بنا به نامه ۶ فروردین ۱۳۶۸، توسط سید روح‌الله خمینی از مقامش عزل شد. نامهٔ برکناری وی در آن زمان علنی نشد و چند سال بعد منتشر گردید، از این رو برخی در این نامه تشکیک کرده‌اند، که با واکنش‌هایی روبه‌رو شد. 
 از جمله دلیل‌های برکناری حسینعلی منتظری، اعتراض وی به اعدام‌های زندانیان سیاسی مجاهدین خلق در تابستان سال ۱۳۶۷ بود.
 سه ماه پس از برکنار حسینعلی منتظری از قائم مقامی رهبری، سید روح‌الله خمینی در ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ درگذشت. سرانجام در جلسه ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ مجلس خبرگان رهبری ، سید علی خامنه‌ای را به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد. 
 قائم‌مقام رهبر اگرچه در نیامده‌بود ولی حسینعلی منتظری تنها فردی است که به مقام قائم‌مقام رهبر در جمهوری اسلامی ایران رسیده‌است، و این مقام از سال ۱۳۶۸ دیگر تعیین نگشت.
 که یکی از نقل‌کنندگان نامهٔ برکناری حسینعلی منتظری توسط سید روح‌الله خمینی بود ، در آن زمان از جمله مخالفان این اقدام بود.
{"title": "قائم‌مقام رهبر ایران", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%E2%80%8C%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85_%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&oldid=33340369", "language": "fa"}