معروف به معروفترین کتاب فهرست و رجالی است که مؤلف آن ، از علمای امامی مذهب قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری می‌باشد.
 کتاب از یک دیباچه (مقدمه) و دو بخش کلی تشکیل شده‌است. بخش اول که کوتاه‌است طبقه نخست مولفان شیعی و آثار آنان، که شش تن بیشتر نبوده و همگی از اصحاب یا معاصران به شمار می‌روند، را در بر می‌گیرد. در بخش دوم مانند ، نام نویسندگان شیعی یا نویسندگانی که در کتب شان روایات امامان شیعه آمده و آثار آنان به ترتیب حروف و ذکر سلسله سند روایت کتاب ذکر شده‌است. البته ترتیب الفبایی در هر باب تنها در حرف اول اعمال شده و برای مابقی حروف کلمات رعایت نشده‌است. 
جدای از این تقسیم بندی کلی، این کتاب در نسخه‌های اساس متن چاپی به دو جزء تقسیم شده‌است: جزء نخست با «باب‌الظاء» پایان می‌یابد و جزء دوم با «باب‌العین» آغاز می‌شود. دلیل این تقسیم بندی حروف مشخص نیست چرا که بدون آن در مفاهیم و سیر مطالب کتاب مشکلی ایجاد نمی‌شود. به همین دلیل این احتمال وجود دارد، که این تقسیم بندی اصیل نباشد. 
 لازم است ذکر شود که عنوان کتاب جای بحث دارد. خود مؤلف در مقدمه کتاب هیچ اشاره‌ای به نام کتاب ندارد اما در آغاز جزء دوم کتاب یعنی قبل از شروع «باب‌العین» در متن، توسط خود نویسنده عنوان "کتاب فهرست اسماء مصنفی الشیعه فهرست "رجال" 
 از اشاره نویسنده در مقدمه بدست می‌آید که شروع نگارش کتاب در زمان حیات بوده و تدوین آن بیست سال طول کشیده است. به عبارتی دیگر قبل از سال ۴۱۹ شروع و تا پس از ۴۳۶هـ. ق ادامه داشته‌است. 
فهرست تاکنون چند بار به چاپ رسیده‌است و مشهورترین آن‌ها متن ویراسته آیت‌الله است که نخستین بار توسط در سال ۱۴۰۷ق در منتشر گردید. شبیری در مقدمه بسیار کوتاهش به این مسئله اشاره کرده که کتاب را بر اساس چهارده مخطوط معتبر و قابل اعتماد تصحیح کرده‌است. تصحیح یک کتاب بر اساس چهارده مخطوطه اگر بی‌نظیر نباشد، بسیار کم‌نظیر است. با این وجود متأسفانه شبیری از قدمت، میزان صحت و اعتبار این نسخه‌ها سخنی به میان نیاورده و حتی نسخه‌های معتبر و معتمد موجود نزد خود را هم معرفی نکرده‌است. همچنین جای توضیحاتی در مورد احوال مؤلف بزرگ کتاب، در مقدمه بسیار خالی است. چاپ مورد استفاده ما در این نوشتار همین چاپ است.
 نجاشی در دیباچه و مقدمه کتابش به انگیزه و هدفش از این تألیف که انگیزه‌ای مذهبی بوده، اشاره کرده‌است. اولین انگیزه و سبب تألیف آن بوده که زمانی که (سید مرتضی) به او می‌گوید که مخالفان شیعه به دلیل ناآگاهی شیعه را به دلیل نداشتن پیشینه‌ای از دانشمندان، علما و آثار مکتوب سرزنش می‌کنند، نجاشی برای پاسخ به ادعای مخالفان و آگاهانیدن آنها، دست به جمع‌آوری و تدوین نام علمای شیعه و آثار آن‌ها می‌زند البته او به این مطلب که قبل از وی سابقه آثار علمای شیعه وجود داشته اشاره کرده‌است اما آن‌ها را به دلیل در برنداشتن نام همه کتابهای شیعه ناقص و ناکافی دانسته‌است. همین امر انگیزه دیگر وی برای تألیف این کتاب، که نسبت به فهرستهای قبلی جامع تر است، می‌شود البته او خود نیز بابت این که چنانچه نام کتابی را در فهرستش از قلم انداخته باشد، عذر می‌طلبد. 
 نویسنده در این فهرست جمعاً ۱۲۶۹ نفر از مصنفان شیعه یا کسانی که برای شیعه کتاب نگاشته‌اند – که در فاصله قرن دوم تا پنجم هجری می‌زیسته‌اند و بسیاری از آنان در طبقه راویان ائمه قرار داشته‌اند، را معرفی کرده‌است. گفته شده بالغ بر ۴۰۰۰ کتاب در فهرست معرفی کرده‌است. از آنجا که موضوع فهرست احمد بن علی نجاشی مولفان شیعی است و گرایش عقیدتی مولفان معمولاً در آثار دینی و مذهبی (فقهی، حدیثی و کلامی) آن‌ها نمود می‌یابد، تقریباً کتب نام برده شده در این فهرست نیز همین گونه آثار را شامل می‌شود و چون نحوه تنظیم این فهرست براساس نام مؤلف است و نه موضوعات کتب، بنابراین طبیعی است که در ذیل نام هر مؤلف، به غیر از آثار دینی و مذهبی، دیگر آثار وی نیز ذکر گردد. 
به همین دلیل در این میان، آثاری با موضوعات تاریخی دیده می‌شود نظیر تاریخ انبیاء، ایام العرب و انساب، سیره و مغازی، ، تاریخ عمومی، حروب، فتن و مقاتل، ، محلی، فتوح و خراج، تاریخ‌نگاری ادبی و فرق و مذاهب.
{"title": "رجال نجاشی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84_%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%B4%DB%8C&oldid=32078389", "language": "fa"}