شامل ۲۳۱ در است که تا سال ۱۳۹۵ به ثبت رسیده‌اند. این شهرستان با داشتن ۱۶٫۵ درصد کل آثار ملی مقام اول را از لحاظ تعدد آثار ملی در سطح استان دارد. 
 شهرستان مشهد دارای جاذبه‌های گردشگری زیادی چون آرامگاه‌ها و خانه‌های تاریخی است؛ افزون بر این، برج‌ها، گنبدها و مدرسه‌ها از دیگر جاذبه‌های گردشگری این شهرستان می‌باشند. از این‌رو شهرستان مشهد رتبهٔ نخست را در ایران ثبت کرده‌است. 
 نخستین اثر ملی ثبت شده در این شهرستان بود که در تاریخ ۲۴ شهریور ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبتی ۳۹ در فهرست آثار ملی ایران جای گرفت. همچنین دومین اثر و مهم‌ترین جاذبهٔ گردشگری این شهرستان در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبتی ۱۴۰ در فهرست آثار ملی ایران جای گرفته‌است. کهن‌سال‌ترین بنای ثبت‌شدهٔ این شهرستان است که دیرینگی آن به بازمی‌گردد. ، مورخ آمریکایی، این چهارطاقی را که براساس اسناد تاریخی کهن‌سال‌ترین چهارطاقی ایران می‌باشد، کهن‌ترین جهان نامید. 
 هم‌اکنون در حاشیهٔ بلواری با همین نام در قرار گرفته‌است اما قبلاً در بیرون از حصار شهر واقع و مورد استفادهٔ کاروانیان بود. این بنا در سال - اوایل - پیرامون با زمامداری با کوشش حاج ملک و با معماریهٔ به دستور میرزا صالح رضوی از پیشوایان سادات رضویهٔ مشهد و سازندهٔ ، تأسیس شد که در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبتی ۱۴۱ در فهرست آثار ملی ایران جای گرفته‌است. 
 در زمانهٔ در اوایل و با پیشنهاد ، دستور احداث آرامگاهی باشکوه برای صادر شد. اساس بنای کنونی آرامگاه همان است که در سال‌های تا به دستور شاه عباس صفوی و با سرپرستی یکی از سادات رضویهٔ مشهد با نام «میرزا افلغ» احداث شده‌است. با توجه به زمان درگذشت خواجه، وی از جمله نخستین رجال مدفون در پیرامون شهر کنونی مشهد است. مدفن او طی چهارده سدهٔ گذشته همواره محلی محترم و زیارتگاهٔ عموم مسلمانان بوده‌است. 
 ساختمانی آجری و مربع‌شکل که محوطه‌های داخلی آن شامل ورودیهٔ ، چهار ، و سه اتاق جداگانه است. در محوطهٔ بیرونی این گنبد کوچکی منتسب قرار دارد و باغچهٔ مستطیل‌شکل وسیعی نیز طبق نقشهٔ نخستین بنا رو به‌روی ایوانهٔ هارونیه طرح‌ریزی شده‌است. این بنا تا حدود ۱۰۰ سال گذشته ویرانه‌ای بی‌نام و نشان بیش نبود اما از زمان احداث در سال‌های تا مردم آن را زندان هارونیه یا بقعهٔ هارونیه می‌نامیدند؛ اما این بنا هیچگونه شباهتی به نداشته بلکه بر اساس اسناد تاریخی نمی‌توان هیچگونه پیوستگی بین این اثر و ( ) یافت چراکه هارون الرشید در سال درگذشت در شرایطی که اصلهٔ بنا را با توجه به گونهٔ ( ) می‌دانند که قسمت‌هایی در به آن اضافه شده‌است. از طرف دیگر به دلیل شباهت به سبک این بنا را مربوط به گمانه می‌زنند و در کاوش‌های سال افزون‌بر یافتن سفال‌های مربوط به ، و ؛ پوسته‌ای بسیار ضخیم از سنگ و ملات که خاطرنشانهٔ است، بنیاد این بنا را بسیار بیشتر از گمان می‌زند. 
 چهار با نام‌های دروازهٔ رودبار، نیشابور، مرو و رزان دارد که در حصار شهر به درازای هفت هزارمتر قابل رؤیت است. منطقهٔ توس در گردآمده‌ای از آبادی‌هایی چون ، و توس بود که توس پررونق‌ترین آنها به‌شمار می‌آمد و امروز همهٔ آنها درون شهر قرار گرفته‌اند. توس در دورهٔ فروریخت اما بعدها پس از سرگیری سکونت؛ چندبار قرارگاهٔ پادشاهان شد و مرمت عمارتهٔ توس بعد از درگذشت فرجام گرفت. به هر روی پس تخریب کاملهٔ شهر تاریخی توس، در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۷۵ با شمارهٔ ثبتی ۱۷۵۸ در فهرست آثار ملی ایران جای گرفته‌است. 
 
 
  وقفی  مالکیت دولتی  مالکیت خصوصی  مالکیت عمومی
{"title": "فهرست آثار ملی شهرستان مشهد", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D9%84%DB%8C_%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B4%D9%87%D8%AF&oldid=34164718", "language": "fa"}