فیلمی ایرانی در ژانر به کارگردانی ، تهیه‌کنندگی ، نویسندگی و با بازی است که در سال ۱۳۸۲ منتشر شد. داستان این فیلم اقتباسی از فیلم‌های (۱۹۸۹) و (۱۹۲۳) به نویسندگی و کارگردانی است که با بومی‌سازی قصه فیلم، نگاهی متفاوت به مسئله و دارد. 
 در شمیران و تهران از مکان‌های اصلی فیلم‌برداری این فیلم بودند.
 این فیلم در برنده و شد. بیش از یک دهه پس از پایین کشیدن این فیلم از پرده سینماها، سی‌دی‌های مارمولک در سال ۹۴ به صورت محدود عرضه و در فروردین ۱۳۹۹ به‌طور رسمی در شبکه نمایش خانگی منتشر شد. ، دبیر ، ، ، ، دبیرکل وقت و ، از مدرسان از جمله روحانیون پرنفوذی بودند که خواستار توقف اکران مارمولک شدند. مارمولک پس از حدود دو دهه از زمان اکران کوتاه مدتش در سینماهای ایران، نوروز ۱۴۰۱ برای نخستین بار از و پخش شد. 
 رضا مثقالی معروف به رضا مارمولک دزد سابقه‌داری است که بارها دستگیر و زندانی شده، اما در آخرین دستگیری، اتهام او سرقت مسلحانه است. رضا را به زندانی تحویل می‌دهند که رئیس آن آقای مجاور (احتمالاً برگرفته از نام و شخصیت در داستان )، مردی بسیار سختگیر و انعطاف‌ناپذیر است. شخصیت وی را می‌توان با «آقای نورمن» که در فیلم رئیس زندان بود نیز مقایسه کرد. او عقیده دارد باید آنقدر نسبت به مجرمان - با روش‌هایی خاص - سخت‌گیری کند که حتی فکر اعمال خلاف به مغزشان نرسد؛ و معتقد است زندانیان را به زور هم که شده باید وادار به درستکاری کرد تا به بهشت بروند. رضا در حادثه‌ای مجروح می‌شود و به بیمارستان خارج از زندان منتقل می‌شود. در آنجا لباس یک روحانی بیمار را می‌رباید و در لباس روحانیت موفق به فرار از بیمارستان می‌شود. او با مصونیتی که در لباس تازه پیدا کرده به یک شهرک مرزی می‌رود تا از این طریق و با از کشور خارج شود؛ اما با روحانی ای که قرار بوده به عنوان امام جماعت به آن روستا اعزام شود اشتباه گرفته می‌شود و امامت جماعت مسجد روستا را برعهده‌اش می‌گذارند. او با شیوه‌های خودش مردم را موعظه و راهنمایی می‌کند و چندین بار اعمال خلافکارانه اش به سوءتعبیر نیکوکاری قلمداد می‌شود. به هر حال در روستا مریدهای زیادی پیدا می‌کند و خود او نیز کم‌کم تحت تأثیر لباس و موقعیت جدید قرار گرفته و شخصیتش عوض می‌شود و در روستا نامش بر سر زبان‌ها می‌افتد و به اعمال مثبتی روی می‌آورد تا اینکه آقای مجاور رئیس زندان که همه جا به دنبال او می‌گردد، به سراغش می‌آید؛ اما او هم دیگر مایل نیست رضا را با دستبند دستگیر کند.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 در ملاقات‌هایی که بین سینماگران و در سال‌های بعد از اکران این فیلم انجام شد، رهبر ایران به دفعات از این فیلم تعریف کرده بود و درک نشدن محتوای آن توسط برخی مخاطبین را دلیل مخالفت‌هایی دانسته که در زمان اکران با آن صورت گرفت. در یکی از این دیدارها که در بخشی از آن در قالب مستندی به نام «غیررسمی» از شبکه سه پخش شد، وی در پاسخ به تهیه‌کننده سینما که گفته بود نمی‌توانند در فیلم و سریال‌ها با شغلی شوخی کنند، گفت: «من معتقدم باید شوخی کنید. چند سال پیش یک سریالی پخش شد که نیروی انتظامی نسبت به آن اعتراض کرد، به پلیس گفتم بیخود اعتراض می‌کنید. به علمای معترض به فیلم سینمایی گفتم که به جای اینکه اعتراض کنید، استقبال کنید و تشکر کنید از اینکه نشان دادید آدم‌هایی به ناحق لباس ما را (روحانیت) برتن می‌کنند. عقیده من این است که تولیدکنندگان فیلم و سریال شوخی کنند ولی شوخی مودبانه. در شوخی، خلاف حق و هتک نباشد اما شوخی باشد عیبی ندارد.» بعد از انتشارات این نظرات منوچهر محمدی تهیه‌کننده فیلم در یادداشتی که در روزنامه فرهیختگان منتشر شد عنوان کرد رهبر ایران قبل از نمایش عمومی به فیلم نظر مثبتی داشته و حتی علی‌رغم درخواست وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اصلاحات و تغییر نام فیلم نیز مخالفت کرده‌است. محمدی همچنین در این یادداشت اذعان کرد که در روز دوم اکران فیلم ، چهار حکم جلب از چهار دادگاه انقلاب، حکم ارتداد، حکم انتساب به سرویس‌های امنیتی خارج از کشور از سیا و موساد و قرارگاه اشرف برایش صادر شده. 
 (که در دهه ۸۰ دبیر شورای عالی امنیت ملی بود) در یک اکران خصوصی این فیلم حضور داشت و پس از تماشای فیلم با ابراز تاسف از ساخت و نمایش آن گفت: «حتی در رژیم شاه هم که دشمن روحانیت بود، کسی جرات و جسارت ساختن فیلم موهنی همچون را نداشت.» وی همچنین خطاب به کارگردان و تهیه‌کننده فیلم گفت: «توجیحاتی که شما برای مثبت جلوه دادن این فیلم بعمل می‌آورید به هیچ‌وجه قابل قبول نیست و اصولاً ساخت این فیلم کار نادرستی بوده‌است.» کمال تبریزی در این زمینه گفته‌است: «آقای روحانی به من گفتند فیلم توقیف و با شما هم باید برخورد شود.» 
 علیرغم بیان نکات مثبت و منفی فیلم با موضع‌گیری منفی دربارهٔ هدف ساخته شدن این فیلم گفت: «هر کس از این فیلم تأثیر مثبتی بپذیرد یکی از همان انسان‌های بسیار نادانی است که فیلم در صدد تحقیر آنهاست. انسان عاقل از چنین ظرف کثیفی آب تمیز نمی‌نوشد. کجای این فیلم پیام خوبی داده‌است که نمی‌توان به سادگی با روشهای دیگر آن پیام را رساند. اما اینکه اکران این فیلم کار خوبی بوده‌است یا نه؟ البته که خوب بوده‌است. هم سطح اندیشه و احساس معنوی هنرمندان موجه جامعه ما را نشان می‌دهد، هم قدمی دیگر به سوی شفافیت و پالایش پیش رفتیم، هم بهانه ای برای طرح بسیاری از مطالب پیش آمده، هم کارشناس نبودن بسیاری از عناصر خودی آشکار شد.» 
 اما در موضع‌گیری مثبت در دفاع از فیلم گفت: «ای کاش مسئولان وقت حوزه علمیه با دعوت از خبرنگاران خارجی و داخلی از کارگردان فیلم تقدیر می‌کردند. به خاطر اینکه این فیلم نشان داد که لباس روحانیت اگر بر تن یک شخص باشد می‌تواند بر روی آن شخص تأثیر گذاشته و وی را تحت تأثیر قرار دهد. باید در حین این جلسه به کارگردان فیلم می‌گفتند که ای کاش اسم مارمولک را برای این فیلم انتخاب نمی‌کرد چرا که شأن و جایگاه روحانیت بالاست.» 
 محمد تقی فهیم، عضو شورای مرکزی و نایب رئیس انجمن منتقدان نویسندگان سینمای ایران و یکی از منتقدین ثابت برنامه ، روحانی فیلم را بهترین روحانی‌ای دانست که در سینما حضور داشته‌است. 
 کمال تبریزی دربارهٔ حواشی اکران فیلم برای گفت: «زمانی که قرار شد فیلم برای اعضای شورای عالی امنیت ملی به نمایش درآید خانواده‌های آن‌ها از این ماجرا باخبر شده و گفته بودند برای دیدن فیلم آن‌ها هم می‌آیند. کل سالن نمایش فیلم پر شده بود از خانواده‌های اعضای شورای عالی امنیت ملی و محافظان‌شان. اعضای شورا با حالت عصبی و در سکوت فیلم را می‌دیدند در حالی‌که کل سالن از صدای خنده خانواده‌هایشان پر شده بود.» 
 پخش این فیلم از تلویزیون ایران با واکنش گسترده (بعضا انتقادی و طنز) از سوی کاربران فضای مجازی همراه بود. 
 بعد از پخش رسمی فیلم از صدا و سیمای ایران در رابطه با سانسور این فیلم نوشت: «پخش از صداوسیما با برخی حذفیات پس از حدود ۲۰ سال را برخی نشانه تغییر دیدگاه در آن سازمان و برخی هم نشانه بی‌خاصیت شدن نگاه‌های تنگ‌نظرانه دانسته‌اند؛ الله اعلم. اما دیدگاهی هم وجود دارد که معتقد است قابلیت پخش در نوروز را نداشته و لاجرم را پخش کرده‌اند.» 
 در سال ۱۳۹۷ شبکه سریالی به کارگردانی کارتال چی‌داملی با نام پخش کرد که قصه این سریال تقلیدی کامل از فیلم بود. علاوه بر اینکه قصه این سریال تقلیدی از قصه فیلم است و حتی از دیالوگ‌های فیلم مارمولک در این سریال استفاده شده، نام این سریال نیز ترجمه‌ای از لغت به زبان ترکی است. همین مسئله موجب شد سریال ترکیه‌ای حق تألیف داستان فیلم را به طرف ایرانی پرداخت کند. 
 (پسر کمال تبریزی) عنوان کرد که پشت صحنه ای از این فیلم با عنوان «این گروه مارمولک» ساخته شده و قرار است در سینمای خانگی منتشر شود.
{"title": "مارمولک", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%88%D9%84%DA%A9_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)&oldid=34958955", "language": "fa"}