(به : ) و طراحی قالب بخش بزرگی از مهندسی ساخت و تولید و اولین مرحله از تولید یک محصول می‌باشد. به طور کلی قالب ابزار شکل دهی هر نوع محصولی است؛ به صورتی که مانند یک الگو کمک می کند تا محصول شکل دلخواه کارفرما را به خود بگیرد. بنا بر همین تعریف  قالب‌سازی اولین قدم از تولید محصول صنعتی در تعداد انبوه می‌باشد. 
 در عمل به فرآیند تولید محصول از طریق شکل دادن به مواد خام مایع یا انعطاف‌پذیر با استفاده از یک قالب سفت و سخت به نام قالب (ماتریس) است. این عمل ممکن است با استفاده از یک الگو یا مدل از شی نهایی ساخته شده باشد، که می‌تواند از طرق مختلفی مانند ، پرفشار، کم‌فشار و ... انجام شود که در تمامی این موارد نیاز به ساخت قالبی با جنس مخصوص داریم. همچنین به طور مشابه، فرآیندهای ، ، و بسیاری دیگر از فرآیندهای تولید محصول مبنی بر قالبی اولیه می‌باشند و در نتیجه می‌توان به اهمیت علم قالب‌سازی پی برد. قالب‌، یک بلوک توخالی است که با مواد مایع یا انعطاف‌پذیر مانند پلاستیک، شیشه و فلز پر می‌شود؛ از این رو طراحی و ساخت دقیق سیستم‌های راهگاهی و سایر اجزای قالب یکی از ضروریت‌های تولید یک محصول با کیفیت و مقرون به صرفه می‌باشد.
 قالب‌ها را می‌توان برا اساس اجزای متنوع تشکیل‌دهنده با در نظر گرفتن طرح‌های مختلف موجود طبقه‌بندی کرد. در ادامه و به طور خلاصه در مورد طبقه‌بندی قالب‌ها بر اساس کیفیت تولید محصول (پایین، متوسط، بالا) و تعداد مراحل و ایستگاه‌های کاری بحث خواهد شد.
 قالب‌های صنعتی را می‌توان بر اساس حجم تولید در سه کلاس طبقه‌بندی نمود: 
 این نوع قالب‌ها فقط برای تولید با نرخ بالا ( ) به‌کار می‌‌روند. این نوع قالب‌ها از بهترین مواد ساخته شده و به گونه‌ای طراحی می‌شوند تا قطعاتی که به آسانی ساییده یا فرسوده می‌شوند را بتوان به راحتی و با دقت بالا جایگزین کرد. در این طراحی سعی می‌شود ترکیبی از عمر بالای قطعات به همراه ثبوت دقت قطعات در طول عمر و نیز سهولت تعویض و نگهداری مدنظر قرار گیرد. در این روش به مسائل مربوط به هزینه ابزار کمتر اهمیت داده می‌شود.
 این دسته از قالب‌ها قادر هستند که تعداد محصولات متوسطی را ضرب کنند. از این رو سعی می‌شود که فقط برای تعداد محصولات خواسته شده طراحی شوند. هزینه‌های قالب در این مورد مهم است و از متریال‌های ارزان‌تر در قالب برای تولید تعداد کل محصولات استفاده می‌شود. در این مورد سهولت نگهداری و تعویض قطعات اهمیت کمتری دارد.
 این کلاس قالب برای حجم تولید کم مطلوب است. در این نوع قالب از ارزان‌ترین متریال‌های موجود استفاده می‌شود.
 قالب‌های ریخته گری مخصوص قطعاتی است که به روش ریخته گری ساخته می‌شوند؛ در ادامه به معرفی انواع قالب‌های ریخته‎گری پرداخته خواهد شد:
 قالب ماسه ای متداول‌ترین و ارزان ترین قالب در ریخته گری است. همان طور که از اسمش پیداست، از ماسه برای قالب گیری استفاده می‌شود. از این روش برای ساخت قطعات فلزی استفاده می‌شود. این قالب‌ها دمای بالای فلزات حتی فولاد را تحمل می‌کنند.
 فلز ذوب شده را در قالب ماسه ای می‌ریزند و فلز شکل قالب را به خود می‌گیرد. ماسه قالب معمولا در دو قاب یا چهارچوب قرار می‌گیرد که به آن‌ها فلاسک می‌گویند. در ساخت این نوع قالب‌ها معمولا به جز ماسه از یک ماده چسبنده مثل نیز استفاده می‌شود. همچنین لازم به ذکر است که قالب‌های ماسه‌ای به دلیل شکسته شدن قالب برای بیرون کشیدن قطعه، در دسته قالب‌های یکبار مصرف قرار می‌گیرند و همین امر باعث می‌شود تا تولید قطعات با تاخیری مواجه شوند که در قالب‌های دائمی وجود ندارد.
 محفظه‌های فلزی با قابلیت استفاده مجدد، die نامیده می‌شوند. از روش برای ساخت قطعاتی که از جنس می‌باشند، استفاده می‌شود. قالب‌های دایکاست معمولا از فولاد مقاوم با ضخامت و تحمل فشار بالا ساخته می‌شوند و به همین دلیل بزرگ و گران قیمت می‌باشند.
 از مزایای قالب‌های دایکست می‌توان به تولید قطعات با کیفیت سطحی بالا و تیراژ بالا نام برد. کیفیت بالا و عدم پلیسه سبب می‌شود بسیاری از پروسه‌های تولید مانند پلیسه‌‌گیری و سنگ‌زنی و سوراخ‌کاری حذف شود، از این رو تأثیر به سزایی در کاهش هزینه تولید هر واحد قطعه دارد.
 یکی دیگر از انواع قالب‌های صنعتی که زیرمجموعه قالب‌های ریخته گری می‌باشد، قالب است. از قالب‌های ریژه برای ساخت قطعات فلزی که ضخامت یکسان ندارند و استحکام آن‌ها اهمیت دارد، استفاده می‌شود. این قالب‌ها فولادی بوده و از قالب‌های دایکست کوچک تر و سبک تر هستند؛ اما از طرف دیگر تکنولوژی ساخت پیچیده تری داشته و گران هستند. قطعات تولید شده در این روش معمولا بدون تخلخل هستند.
 یکی از مهمترین و پرکاربردترین قالب‌های صنعتی، قالب تزریق پلاستیک می‌باشد. از قالب‌های تزریق پلاستیک برای ساخت قطعات استفاده می‌شود. در واقع ساخت قطعات پلاستیکی به این روش مقرون به صرفه تر از سایر روش‌ها است.
 قالب‌های تزریق پلاستیک عمدتا از جنس هستند و تکنولوژی پیچیده ای برای ساخت دارند، در نتیجه هزینه ساخت این قالب‌ها بالاست. قسمت‌های تشکیل دهنده اصلی یک قالب تزریق پلاستیک عبارتند از:
 کفشک – پل – کویته – پران - صفحه پران – اسپرو –‌هات رانر
 قالب تزریق پلاستیک دو بخش دارد:
 
 در آهنگری برای فرم دادن به قطعه از قالب‌های فولادی مستحکم و با بالا استفاده می‌شود، به این صورت که قطعه بین دو نیمه قالب قرار می‌گیرد و سپس با فشار یا ضربه شکل قالب را به خود می‌گیرد. طراحی قالب‌های آهنگری به دانش زیادی دربارهٔ خواص استحکام، چکش خواری، حساسیت به نرخ تغییر شکل و دما، و شکل قطعه نیاز دارد. قالب تحت بارهای بالا خصوصاً در تولید قطعات با کم قابل ملاحظه می‌باشد. مهم‌ترین قانون در طراحی قالب این است که قطعه در هنگام عملیات آهنگری در جهتی که دارای کمترین مقاومت است جریان می‌یابد. 
 قالب‌های آهنگری به سه صورت زیر وجود دارند:
 
 
		 
		 
 قالب‌های پرس برای فرم دادن، برش، خم کردن و کشش قطعات استفاده می‌شوند. پس قطعاتی را که جنس شکل پذیر ندارند، نمی‌توان از این روش تولید کرد. جنس این قالب‌ها هم معمولا از فولاد است.
 اصلی ترین اجزای قالب‌های پرس شامل موارد زیر می‌باشند: 
 
 
 
 
 تعمیر و نگه‌داری قالب اهمیت بسیار زیادی دارد چراکه قالب‌های دائمی غالبا گران قیمت و بسیار دشوار برای بازسازی بوده و از این رو تعمیرات مرتب و به موقع آنها جزو ملزومات هر تولیدکننده‌ای می‌باشد. در برنامه‌ریزی برای زمان‌‌بندی و دفعات فعالیت‌های نگهداری و تعمیر قالب‌‌ها به عوامل ذیل باید دقت کرد: 
 به قالب‌هایی که از فولاد نرم (یا آلومینیوم و..) ساخته شده‌اند، Soft Die گفته می‌شود. این قالب‌ها سریع‌تر از قالب‌هایی که از فولاد سخت ساخته شده‌اند. مستهلک شده و لاجرم زمان بازرسی و تعمیر و نگهداری آنها کوتاه‌تر است.
 نوع مواد قطعه تولیدی توسط قالب یکی از عوامل موثر در تعمیر و نگهداری قالب است که بر زمان فرسودگی قالب دارد. بنابراین در زمان‌بندی بازرسی‌ها و تعمیرات باید به آن توجه داشت.
 
 
 قالب‌هایی که دارای اجزای متحرک زیاد و یا قالب‌هایی که قطعه تولیدی آنها دارای بسته‌ای است در مقایسه با قالب‌های ساده و بدون مکانیزم و یا قالب‌هایی که قطعه تولیدی آنها دارای تلرانس نسبتا باز هستند به تعمیر و نگهداری و مراقبت بیشتری نیاز دارند.
 کشویی‌ها، پران کج‌ها، سنبه‌های متحرک، سیستم‌های و مکانیزم‌های مکانیکی، گرم و سیستم‌های پران پیچیده با اجزای ظریف، همگی نیازمند مراقبت‌هایی ویژه هستند.
 بر اثر فشار بیش از حد قفل قالب، فشار بیش از حد تزریق، وجود ، عملکرد سریع قالب (باز و یسته شدن سریع)، روغن کاری کم يا نامناسب، عملکرد صفحه پران به صورت چند مرحله‌ای، تصادف قالب در هنگام بسته شدن و يا بسته شدن قالب در هنگام پران ناقص قطعه و یا بی‌دقتی در تنظیم و نصب قالب‌ها، قالب می‌تواند دچار شکست و سایش شود.
{"title": "قالب‌سازی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A8%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C&oldid=34987351", "language": "fa"}