بر حسب مناطق جغرافیایی محل زندگی خود تحت نفوذ فرهنگ - با میراث تمدن و می‌باشد. با توجه به سلطه روسیه بر بخش‌هایی ، آذربایجانی‌های آن خطه از نیز بهره مند شده‌اند.
 مقاله‌های اصلی: ، ، ، و در از لحاظ فرهنگی و نیز لهجه گفتاری ترکی آذربایجانی به هم وابستگی شدیدی دارند، و عموماً نیز در یک دیگر قرار می‌گیرند. 
 سابقه حضور بشر در جمهوری آذربایجان به هزاران سال قبل باز می‌گردد. کاوش‌های غار آزیخ در بخش وجود آثاری از زندگی بشر به قدمت ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار سال را نشان می‌دهد. سنگ‌نگاره‌های نیز تاریخی ۱۲ هزارساله دارند.
 در قرن نهم قبل از میلاد در این ناحیه‌ای که هم‌اکنون جمهوری آذربایجان نامیده می‌شود، سکنی گزیدند. به دنبال آنان و سپس هخامنشیان به رهبری بر منطقه حاکم گشتند. با حمله دوران حکمرانی حاکمان وابسته به او در منطقه آغاز شد اما در دوره‌هایی حاکمان محلی با دادن خراج حکومت‌های محلی خود را برپا می‌داشتند. 
 مقالهٔ اصلی: در فاصله قرن اول تا سوم میلادی رومیان بر این منطقه مسلط شدند و نام آن را آلبانیا نهادند در این دوران پادشاهی مسیحی پدیدار شد اما در سال ۲۵۲-۲۵۳ پس از میلاد به دست ساسانی افتاد. کشمکش برای به دست گرفتن کنترل منطقه بین ، پادشاهان ساسانی و حکام محلی ادامه داشت. و قدرت بین آن‌ها دست به دست می‌شد. 
 مقاله‌های اصلی: ، ، ، ، ، و در زمان ظهور اسلام سلسله مسیحی مهرانی‌ها در آلبانیای قفقاز حاکم بودند. آنان همواره توسط ترکان خزر از شمال و اعراب از جنوب مورد تهدید واقع می‌شدند. اعراب مسلمان پس از شکست دادن رومیان و به سوی آذربایجان لشکرکشی کردند و پس از درهم شکستن مقاومت مسیحیان به رهبری جوانشیر در سال ۶۶۷ میلادی بر این ناحیه حاکم شدند. 
 مقالهٔ اصلی: در اوایل قرن پنجم شمسی حکومت ترک تبار بر قسمتی از منطقه مسلط شد. بدنبال غزنویان که نیز حکومتی ترک تبار بودند بر منطقه حاکم شدند
 مقالهٔ اصلی: از اواخر قرن دوم شمسی حکومت منطقه آذربایجان را در دست گرفتند. آنان با آمدن نیز بر مسند قدرت باقی ماندند. چرا که به آنان خراج می‌دادند. این سلسله تا زمان انقراضش در سال ۹۱۷ خورشیدی (۹۴۵ قمری) به دست ، در قسمت‌هایی از آذربایجان به‌ویژه ناحیه شمال شرقی این جمهوری به صورت حاکمان محلی حکمرانی می‌کردند.
 مقاله‌های اصلی: و در قرن پانزده میلادی خانات محلی تحت سلطه ، تا به سلطنت رسیدن به قسمت عمده اران، شروان و قره باغ تسلط داشتند. آران و شروان (جمهوری آذربایجان) جزو اولین مناطقی بود که شاه اسماعیل یکم صفوی تحت سلطه خود در آورد. بعد از جنگ تاریخی این منطقه به اشغال ترکان درآمد تا دو باره هشتاد سال بعد ایرانیان( ) موفق به بازپسگیری این منطقه شدند.
 در قرون بعد تحت حکومت افشاریه و سپس این سرزمین در داخل حکومت قرار داشته که در نهایت در سال‌های ۱۱۹۳ و ۱۲۰۷ خورشیدی در پی پیمان و میان و از ایران جدا و به ضمیمهٔ روسیه تزاری شد.
 از سال ۱۹۲۰ با پیروزی بلشویک‌ها جمهوری آذربایجان یکی از جمهوری‌های تشکیل دهنده بود.
 مقاله‌های اصلی: ، ، و در آغاز قرن بیستم با رشد صنایع، تفکرات اصلاح طلبانه در آذربایجان شکل گرفت. در سال ۱۹۰۳ میلادی حزب چپگرای همت با هدف دفاع از زبان و فرهنگ آذربایجانی تشکیل شد. حزب کوچک بلشویک نیز وجود داشت که بیشتر تحت کنترل روس‌ها و ارامنه بود.
 در سال ۱۹۱۲ با انشعاب در حزب همت شکل گرفت. به دنبال سقوط تزارها حزب بلشویک که متشکل از ارامنه و روس‌ها بود سعی در تشکیل دولتی کمونیستی داشتند که با مخالفت مردم مسلمان و تشکیل ارتش اسلام این حرکت ناکام ماند سرانجام در روز ۱۸ می‌سال ۱۹۱۸ جمهوری آذربایجان با عنوان توسط رهبر حزب مساوات اعلام استقلال خود اعلام کرد. 
 این حکومت اولین حکومت جمهوری در میان کشورهای مسلمان بود. تلاش برای آغاز گفتگوهای اتحاد با ایران باهجوم بلشویک‌ها ناکام ماند و این کشور نوبنیاد تنها دو سال پس از کسب استقلال تحت سلطه اتحاد جماهیر شوروی درآمد. 
 جمهوری آذربایجان در روز ۳۰ اوت ۱۹۹۱ در خلال فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی اعلام استقلال نمود.
 مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقاله‌های اصلی: و مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقالهٔ اصلی: مقاله‌های اصلی: و در که بیش از نیمی از کل جمعیت را شامل می‌شود؛ جزء عناصر اصلی که همانند فرهنگ سایر نقاط و کشورهای همسایه دارای مراسمی مشترک نظیر ، ، ، و... می‌باشد. در فرهنگ مردم آذری در ایران پایبندی به و جایگاه خاص خود را داراست. بومیان در زندگی می‌کنند که با ایرانیان آذری از لحاظ لهجه و زبان گفتاری ترکی آذربایجانی و سایر فرهنگ‌ها نظیر عید نوروز و گرامیداشت ائمه اطهار همسو شده‌اند. 
 مقالهٔ اصلی: اولین شکل شناخته شده در ادبیات آذربایجانی مربوط به که یک دیوان شامل و سروده‌بود. غزل‌های ترکی آذربایجانی خود را تحت نام حسن‌قلی ثبت کرده‌است. در قرن چهاردهم میلادی ، و بخش‌های غربی ایران تحت سلطه حکومت‌های و بود. در دوران این حکومت‌ها شاعری چون با تخلص نخستین آثار را در آن دوران از خود به جا گذاشته‌اند. پس از معرفی سبک و ، در قرن ۱۵اُم، شاعران مشهور چون ادبیات آذربایجانی را گسترش دادند.
 سبک شاعران آذربایجانی در ادامه قره ۱۶اُم به سمت رفت و قرن شانزدهم پس از تثبیت سیطره بر ایران قویاً توسعه یافت. و با تخص و بعد با پیدایش "سبک گوشما" فرزند شاه اسماعیل، و بعدتر نیز در گسترش ادبیات آذربایجانی کوشید. از شاعران مشهور دو نسخه از دیوان از وی به جا مانده‌است و شاعر اهل نیز از معروف‌ترین شاعران عصر کلاسیک می‌باشند که هفده به سروده‌است. 
 دوران عصر مدرن ادبیات آذربایجانی مصادف بود با اواخر حکمرانی سلسله صفویه بر ایران که آن زمان موجب پیشرفت ادبیات در دوران کلاسیک شده‌بود. که پس از آن و از آخرین شاعران مشهور عهد به‌شمار می‌رفت. در دوران با حدود ۳۴ سال و با بیش از ۶۰ سال حکمرانی، که حکومت هر دو دودمان به بیش از صد سال نینجامید، ادبیات آذربایجانی از رونق دوران برخوردار نبود و شاید بتوان از میان شاعران، نویسندگان، مترجمان، نمایش‌نامه‌نویسان ، ، ، را از نامی‌ترین هنرمندان آن عصر آذربایجانی‌های ایران قلمداد کرد.
 با آغاز قدرت و حکمرانی بر ادبیات آذربایجانی رونق گرفت در آن دوران علاوه بر و دیگر نفاط آذری‌نشین ایران که شاعران، هنرمندان، نویسندگان، نمایش‌نامه‌نویسان، طنزپردازان، مترجمان بسیاری از آن خظه بلند شدند که می‌توان به ، ، ، ، ، ، ، ، ، ،
 ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و... را می‌توان اشاره کرد.
 ادبیات آذربایجانی در عصر معاصر که مصادف با انحلال دودمان قاجار و آغاز حکمرانی رضاخان بود، به سستی گرایید، که دلایل مهمی چون و ممنوعیت استفاده و نشر می‌تواند مزید بر علت باشد. ولی پس از همچنان استفاده و آموزش ممنوع می‌باشد ولی مجوز چاپ و نشر به داده می‌شود. با این حال می‌توان به هنرمندانی در نیم قرن اخیر در زمینه شعر، نویسندگی، نمایش‌نامه‌نویسی و... نظیر ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و... را می‌توان اشاره کرد.
 ، ، ، و... جزء ادبیات فاخر آذربایجانی به‌شمار می‌روند.
 مقالهٔ اصلی: ادبیات شفاهی مردم آذربایجان به قسمتی از ادبیات مردم آذربایجانی، باورهای عامه، افسانه‌ها، داستان‌ها، موسیقی، ضرب‌المثل‌ها و رسوم‌های دهان به دهان یا سینه به سینه یا نسل به نسل از نسل‌های گذشته بجا مانده گفته می‌شود. از رایج‌ترین فرم شعر فولکولوریک یا همان ادبیات شفاهی مردم آذری محسوب می‌شود. 
 ادبیات شفاهی آذربایجانی را می‌توان به سه دسته تقسیم‌بندی کرد: 
 
 
 مقالهٔ اصلی: شیوه معماری آذری، سبکی در پس از اسلام، منسوب به مقارن با دورهٔ حکومت بر ایران است. که آثاری فاخر از این شیوه معماری در ایران و کشورهای همسایه برجای مانده‌است، از مهم‌ترین شیوه‌های معماری آذری منسوب به شهرهای ایرانیان آذری می‌توان از و نام برد.
 مقالهٔ اصلی: مقبرهٔ است که در ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ در ، پایتخت ساخته شد و از آثار مهم و از به‌شمار می‌رود. که جزء به ثبت رسیده‌است.
این بنا مسجدی است بسیار زیبا از حیث معماری و تزیین و بزرگی در دنیا مشهور است. گنبد مزبور در پنج فرسخی سمت شرقی شهر در داخل باروی شهر قدیم سلطانیه قرار گرفته و بنایی است هشت ضلعی که طول هر ضلع آن ۸۰ گز است. هشت نیز در اطراف گنبد دارد. و قدیمی‌ترین گنبد دوپوش موجود در ایران است. رنگ گنبد آبی است. بر روی این اضلاع گنبد بلندی قرار گرفته که ارتفاع آن را ۱۲۰ گز نوشته‌اند. در قسمت بالایی آن ساختمان دور تا دور اتاق‌ها و غرفه‌ها ساخته‌اند. خود گنبد از کاشی‌های فیروزه‌ای رنگ پوشیده و سقف داخل اتاق‌های بالا با گچ‌بری‌ها و آجرهای رنگارنگ تزیین یافته‌است. در حاشیه طاق‌ها آیات قرآنی و با خط جلی نوشته شده‌است. حکاکی‌هایی در آجرهای دیوارها و سقف‌های رنگین بنا نیز دیده می‌شود.
 مقالهٔ اصلی: نام یک بنای تاریخی در که در عصر ساخته شده‌است. سبک معماری این بنا به و معمار آن ذکر شده‌است. این ارگ یکی از بلندترین دیوارهای تاریخی کشور و نماد شهر است. این ارگ در مرکز شهر تبریز، در ضلع جنوبی تقاطع خیابان امام خمینی و فردوسی قرار دارد و امروزه فضای پیرامون آن برای برگزاری نماز جمعه مورد استفاده قرار می‌گیرد و مصلای بزرگ تبریز در این مکان احداث شده‌است.
 ارگ تبریز توسط خواجه تاج‌الدین علی‌شاه بنا شده‌است. این بنا بر اثر زمین‌لرزه و گذر زمان تا حدودی تخریب شده‌است. در محوطهٔ ارگ، آثار تاریخی ارزشمندی همچون «مدرسهٔ نجات» که به‌عنوان یکی از نخستین مدارس به‌شمار می‌رفت و نیز « » قرار داشت که پس از شروع برنامهٔ تخریب و تبدیل ارگ تبریز به مصلای بزرگ تبریز از سال ۱۳۶۰ و در زمان امامت جمعهٔ آیت‌الله ملکوتی، بخش اعظمی از ارگ توسط جهاد سازندگی با بولدوزر و مواد منفجره ویران شده‌است. 
 ارگ تبریز و محوطهٔ باستانی آن در خورشیدی به شمارهٔ ۱۷۰ در فهرست آثار ملی ایران به‌ثبت رسیده‌است و نقشهٔ حریم استحفاظی قانونی و ظوابط حفاظتی آن در نشست شورای حفاظت آثار تاریخی ادارهٔ کل حفاظت آثار تاریخی مشخص و مورد تأیید اعضا قرار گرفته‌است.
 امروزه تنها بخشی از دیوارهای عظیم و محراب بسیار بلند شبستان جنوبی این مسجد برجای مانده‌است که خود موید شکوه و آبادانی آن در گذشته‌است. دیوارهای موجود در حقیقت تشکیل‌دهندهٔ ایوان تاق‌پوش و حمال تاقی استوانه‌ای عظیمی بوده‌است که فضای به‌وجودآمده به‌عنوان شبستان و عنصبر اصلی مسجد علی‌شاه به‌شمار می‌رفته‌است. بقایای موجود بنا، حکایت از یک ایوان به‌عرض ۳۰٬۱۵ متر و جرز و دیواهای کناری به ضخامت ۱۰٬۴۰ متر و پی‌ها و فونداسیونی ژرف و حجیم متناسب سازه‌های فوقانی و ارتفاع احتمالی بنا تا خط آغاز طاق استوانه‌ای ۲۵ متر (البته دقت رد تناسب سازه‌های اثر ۳۶ متر صحیح به‌نظر می‌رسد) بوده‌است.
 مقالهٔ اصلی: هنر آذربایجانی جزء غنی‌ترین که در میان رایج می‌باشد، گفته می‌شود. هنر آذربایجانی در طول توسعه یافته‌است. آذربایجانی‌ها، دارای فرهنگ غنی و متمایز، که یک بخش عمده‌ای از هنر تزئینی و کاربردی را ایجاد کرده‌است. این شکل از هنر ریشه در دوران باستان دارد که طیف گسترده‌ای از صنایع دستی، مانند طلا و جواهر، حکاکی فلز، قالی‌بافی، قلاب‌دوزی، خوشنویسی و نگارگری نشان داده شده‌است.
 مقالهٔ اصلی: یکی از انواع است. این قالی در شهر بافته می‌شود. این شهر یکی از مهم‌ترین مراکز بافت قالی در است و قالی‌های بافت آن از تنوع و گوناگونی بسیاری برخوردارند. 
هم‌اکنون ۴۰ درصد صادرات از طریق صورت می‌گیرد. اوج هنر قالی تبریز مربوط به سده‌های دوزادهم تا شانزدهم میلادی بوده‌است. شکل‌گیری ۲۰۰ شاهکار هنری قالی تبریز با ادغام هماهنگ هنرهای بافندگی و در طی ۱۴ سده، سطح بالای هنر بافندگان قالی را در این شهر به عرصهٔ نمایش گذاشته و مکتب کلاسیک تبریز بنیان نهاده شد. این مکتب به ۲ زیرشاخهٔ اصلی و تقسیم می‌شود. 
 مقالهٔ اصلی: نیز یکی از فاخرترین نمونه‌های هنر آذربایجانی از هنرهای تاریخی می‌باشد. این از نظر طرح و بافت یکی از نفیس‌ترین و مشهورترین قالی‌های جهان است و هسته مرکزی گروه قالی‌های ترنجدان است . این فرش زیبای بافته‌شده در اردبیل در فهرست ۵۰ شاهکار هنری برگزیده جهان، در مکان بیست‌ونهم است. در حال حاضر در موزهٔ نگهداری می‌شود 
 مقالهٔ اصلی: گونه‌ای از صنایع دستی همین خطه است که امروزه و در گذشته تولید می‌شده‌است. قالی هریس اثر خطوط شکسته و رنگ و طرح فرش هریس، حکایتی ایست از ورای درخشش صدها نقش و نگار چشم‌نواز، که بی تابانه حکایت عشق را در محراب هنر نجوا می‌کند، و هریس آذربایجان، این گهواره قالی بافی، که در هر گوشه ایی از آن، دل عاشق طراحی یا سر انگشتان بافنده ایی سبب آفرینش هنر زرین می‌شود که چشم و دل هر بیننده ایی را ارضا و عاشق خود می‌کند.
 مقالهٔ اصلی: لباس آذربایجانی یا لباس سنتی آذربایجانی که از فرایندهای طولانی فرهنگ، دین و... پدید آمده‌است. و از نشانه‌های خاص اهالی می‌باشد. 
 
 مقالهٔ اصلی: موسیقی آذربایجانی به موسیقی سنتی اطلاق می‌شود. هنرمندان آذربایجانی با خلاقیت خود، موسیقی منحصربه‌فردی را می‌آفرینند. کسانی که این نوع موسیقی را به‌همراه سروده‌های خود به می‌خوانند، خوانده می‌شوند. عاشیق‌ها در وصف آذربایجان و دلاوری‌های بزرگان آن، در مراسم جشن و عزاداری، سروده‌های زیبایی را به‌همراه موسیقی آذربایجانی می‌خوانند و مورد توجه مردم قرار می‌گیرند. از مهم‌ترین گونه‌های موسیقی آذربایجانی می‌توان به ، ، ، ، و اشاره کرد.
 مقالهٔ اصلی: نوازندگان و آوازخوانانی هستند که در مناطق آذری‌نشین ایران هنرنمایی می‌کنند، عاشیق‌های آذربایجان وارث یکی از غنی‌ترین بخش‌های ادبیات و فرهنگ شفاهی آسیا هستند. از مشهورترین عاشیق‌های ایرانی می‌توان از هنرمند توانای فولکور آذربایجانی نام برد. معروف‌ترین داستان‌های عاشیق‌ها نیز ، ، ، عاشیق غریب و طاهر میرزا نام برد.
 عاشیق‌ها در فرهنگ مردم آذری جایگاه ویژه‌ای به‌دلیل نقش آن‌ها در انتقال فرهنگ و ادبیات شفاهی مردم دارند. عاشیق در گذشته نقش بسیار بااهمیتی در فرهنگ ترکی داشته‌است. اسم قدیمی عاشیق، «اوزان» بوده‌است.
 مقالهٔ اصلی: عاشیق در عموماً به شخصی اطلاق می‌شود که نوازنده است و در حین نواختن، به خواندن و نقل داستان می‌پردازد. غیر از نوازندگان چگور که غالب عاشق‌های این استان را تشکیل می‌دهند، به نوازندگان تار که داستان نقل می‌کنند نیز عاشق گفته می‌شود.
 عاشیق‌های همدان از دیرباز در زنده نگاه داشتن موسیقی بومی این ناحیه کوشیده‌اند. ساز اصلی عاشیقها است که بازمانده ساز کهن «چونگور» است. تعدادی انگشت شمار نیز در نواختن مهارت دارند و در دهه‌های اخیر تعدادی نیز به نواختن تار فارسی و ویولون روی آورده‌اند. و نی فلزی نیز کمابیش در میان نوازندگان محلی رایج بوده‌است. بیشترین کاربرد موسیقی ترکی همدان در نقل داستان بوده‌است.
 مقالهٔ اصلی: در که عمدتاً سکونتگاه آنان منطقه شمالغرب کشور شامل و می‌باشد، پیرو دین و مذهب می‌باشند، قوم آذری در ایران از متعصب‌ترین پیروان مذهب تشیع به‌شمار می‌رود. نیز توسط به سایر اقوام و بلاد منتقل شده‌است 
در تمامی شهرهای مراسمی چون ، ، ، ، شبیه خوانی و ، ، خوانی به رواج دارد، مردم آذری در ایران به هنگام مهاجرت به سایر کلانشهرهای بزرگ کشور نظیر و پایبندی خود به مذهب تشیع و برپایی منظم عزاداری‌های منحصر به فردشان را فراموش نمی‌کنند. 
 مقالهٔ اصلی: تئاتر آذربایجانی عنصر خلاقیت و از هنرهای به‌شمار می‌رود. تئاتر ملی آذربایجانی در نیمه دوم قرن ۱۹اُم، بر اساس یک کمدی توسط ، اولین نمایشنامه نویس، متفکر برجسته و فیلسوف آذربایجانی سرچشمه گرفته بود. از دیرباز معروف‌ترین گروه‌های تئاتر در تبریز اجرا می‌شده‌است. امروزه سرشناس‌ترین گروه‌های هنری تئاتر آذربایجانی متعلق به گروه هنری بابک توسط انجام می‌گیرد. از مهم‌ترین گونه‌های تئاتر آذربایجانی است که در ایران اجرا شده‌است.
 مقالهٔ اصلی: رقص‌های آذربایجانی، رقص فولکلور، قدیمی و ملودیک است. که در انواع گوناگون توسط رقاص‌های مرد و زن در مجالس و جشنواره‌های مختلفی چون عروسی در میان آذربایجانی‌های ایران رواج دارد.
 مقالهٔ اصلی: آشپزی آذربایجانی یکی از بهترین و خوش طعم‌ترین نوع آشپزی در به‌شمار می‌رود، در آشپزی آذربایجانی غذاهایی چون ، ، ، ، انواع ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، سایر خوراک‌ها و چاشنی‌هایی نظیر ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و رایج است.
{"title": "فرهنگ در جمهوری آذربایجان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D8%AF%D8%B1_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86&oldid=34868165", "language": "fa"}