دربرگیرندهٔ فرهنگ‌های ادبی گوناگونی به است. (به ، رایج‌ترین زبان کشور)، (به ، دومین زبان رایج کشور)، و (به ، سومین زبان رایج کشور)، در میان فرهنگ‌های ادبی مدرن ایران هستند.
 کهن‌ترین بازماندهٔ ادبی ایران، بخش « » ی است که به نوشته شده‌است. این زبان هنوز در آیین‌های پیروان (زرتشتی‌ها) نگه داشته شده‌است. 
 ، زبان ایرانی‌تباری که از گویش ایرانی گسترهٔ باستانی (نیای ) در جنوب‌غربی ایران سرچشمه می‌گیرد و کهن‌ترین نمونهٔ آن بر می‌گردد به سنگ‌نبشته‌های در سده‌های ششم تا چهارم پیش از میلاد، زبان رسمی ایران و زبان مادری بزرگ‌ترین تبار کشور ( ) است. ، که دنباله‌ای است از ، رایج‌ترین فرهنگ ادبی کشور است. فرهنگ ادبی فارسی، بیرون از مرزهای ایران و به‌دست امپراتوری‌ها و ، به ، ، و نیز رسید، و زبان فارسی هنوز جایگاه گسترده‌ای در آسیای میانه ( و ) و دارد.
 گسترش در ایران، پس از آغاز شد. ، که فرهنگ‌واژهٔ آن به زبان‌های ایران راه یافت و آن نیز جایگزین دبیره‌های پیشین ایران شد، کاربرد گسترده‌ای میان نویسندگان ایرانی سده‌های میانه داشت، زیرا زبان رایج در گسترهٔ فرمانروایی مسلمانان شد. نویسندگان ایرانی سده‌میانه‌ای، زبان عربی را به‌ویژه در زمینه‌های دانشورانه به کار بردند، که آغاز شکوفایی آن از بود. بخش بزرگی از تاریخ‌نگاری عرب‌زبان، مانند یادداشت‌های دانشمند سرشناس ایرانی ، به‌دست آن‌ها فراهم شد. 
 فرهنگ ادبی ، شاخه‌ای از که از سده‌های پنجم تا دوازدهم میلادی پیرامون گسترش یافت و امروزه زبان مادری دومین تبار بزرگ ایران ( ) است، به زمان در سدهٔ سیزدهم بر می‌گردد و المان‌های ترک‌تبار و ایرانی‌تبار را باهم در بر می‌گیرد. ، به‌ویژه در دوره‌های امپراتوری و که برخی از فرمانروایان آن‌ها خود سراینده بودند، گسترش یافت. همچنین، فرهنگ ادبی زبان ترکی ، زبانی برجسته در گسترهٔ آسیای میانه که خود وام‌گرفته از زبان‌های ایرانی‌تبار ( و فارسی) بود، به ، ، و راه یافت. نویسندگان آذربایجان، هم به ترکی آذربایجانی و هم به فارسی نوشتند، گرچه چاپ به زبان آذربایجانی و دیگر زبان‌های ایران جز فارسی برای دوره‌ای در زمان بازماند. چند نوشتار ادبی نیز به ، زبان ایرانی‌تبار آذربایجان پیش از گسترش ترکی آذربایجانی، به جای مانده‌است. 
 ، زبان ایرانی‌تبار سومین تبار بزرگ ایران ( )، یک فرهنگ ادبی گسترده به گویش‌های گوناگون خود در سراسر دارد. ، که نخستین نوشته‌های آن به سدهٔ شانزدهم و سرایندگان پیشگامی مانند در گسترهٔ در سوریه بر می‌گردد، در گسترهٔ در غرب ایران نیز گسترش یافت، به‌ویژه در زمان پابرجایی کوتاه که به‌دست پشتیبانی می‌شد. فرهنگ ادبی ، زبان ایرانی‌تبار در گسترهٔ که زمانی زبان رسمی در دورهٔ قاجاریان بود، از سدهٔ شانزدهم آغاز شد و به‌ویژه کارهای ادبی سراینده و تاریخ‌نگار سرشناس و نوشتارهای دینی را در بر می‌گیرد.
 نخستین دستگاه ایران، در سال ۱۶۳۳ یا ۱۶۳۶ و به‌دست ، اسقف بزرگ ارمنی گسترهٔ در دورهٔ صفویان، ساخته شد. از هماوران ، که کهن‌ترین بازمانده‌های آن بر می‌گردند به سدهٔ پنجم، مانند رمان‌نویس سدهٔ نوزده میلادی بوده‌اند. از سدهٔ نوزدهم میلادی، آموزشگاه‌های ویژهٔ ارمنیان در آذربایجان، اصفهان، و تهران ساخته شدند و نوشتن به زبان ارمنی در ایران پرورش یافت، به‌جز در دورهٔ بازدارندگی زبانی در زمان پادشاهی رضا شاه پهلوی. 
 ، که هنوز میان در گسترهٔ و دیگر بخش‌های ایران زنده است، نیز پیشینهٔ ادبی گسترده‌ای در ایران دارد. نویسندگان گرجی زمان صفویان، رزمنامه‌ها و سوگنامه‌هایی دربارهٔ زندگی خود پیرامون امپراتوری صفویان نوشتند که بخشی از را در بر می‌گیرند. در زمان دودمان ، که در کنترل فرمانروایی ایرانی بودند، نوشتارهایی هم به گرجی و هم به فارسی فراورده شدند. کهن‌ترین بازماندهٔ ادبی گرجی در ایران، سرودهٔ «سامتسنیرو» («دانشورانه» به گرجی) است، سراییدهٔ یاسه توشی، یک نویسندهٔ گرجی که در نیمهٔ نخست سدهٔ هفدهم میلادی در اصفهان زندگی می‌کرد. از دیگر نویسندگان گرجی آن دوران، بود که پادشاهی را زیر فرمانروایی ایران میان سال‌های ۱۶۰۵ و ۱۶۴۸ میلادی گرداند و چند داستان و بازگفت تاریخی را با وام‌گیری فراوان از ادب فارسی نوشت. پارسادان گرگیجانیدزه، سیاستمدار و تاریخ‌نگار دورهٔ امپراتوری صفوی، نیز نویسندهٔ چند کار ادبی گرجی برجسته در ایران بود، مانند بازنگارش شناخته‌شده‌ای از « » به نام «رستمیانی» («داستان‌های رستم» به گرجی) و بازگفتی از تاریخ گرجستان نوشتهٔ دههٔ ۱۶۹۰ میلادی در اصفهان. 
 ، ، ، ، و ، از دیگر زبان‌های ادبی ایران هستند.
{"title": "ادبیات در ایران", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&oldid=32561752", "language": "fa"}