یا (به : ) یا ویپَشی‌یَنا (به : ) که در لغت از دو بخش به‌معنای ویژه و به‌معنای دیدن تشکیل شده‌است، اصطلاحی بودایی است که اغلب به « » (بصیرت) ترجمه می‌شود. متون پالی آن را به عنوان یکی از دو ویژگی ذهنی توصیف می‌کند که در بودایی ایجاد شده‌است ( )، و دیگری ساماتا (آرامش دهنده ذهن) است. این اغلب به عنوان نوعی تعریف می‌شود که «درک واقعیت» را دنبال می‌کند. در مکتب به هدف شناخت و درک «ناپایداری همه چیز»، «رنج، عدم رضایت»، «رهای از من»، تعریف می‌شود، و در مکتب به عنوان «تهی‌بودن» آنیاتا و 
 تمرین ویژه‌بینی در سنت ترواده در قرن دهم به پایان رسید، اما بر اساس بررسی‌های تازه ساتی‌پاتانا سوت‌تا، و سایر متون در قرن هجدهم، این شیوه در دو خاندان برمه‌ای تونگوو و کون‌باونگ دوباره آغاز شد. جنبشی دیگر با محوریت بصیرت و همراهی با . این جنبش که به شناخته می‌شود توسط لدی سایاداو و یووی‌مالا توسعه یافت و توسط ماهاسی سایاداو، وی‌آر دی‌راوام‌سا و گسترش یافت و اهمیت زیادی پیدا کرد. 
 در مدرن، ترکیب یا عدم تقسیم ویپسنا و ساماتا مورد اختلاف است. سوتراهای پالی به سختی از چیزی با نام ویپسنا یاد می‌کنند، و آن را به عنوان یک ویژگی ذهنی در کنار ساماتا توصیف می‌کنند که به‌طور همزمان توسعه می‌یابد و منجر به آزادی می‌شود، در همین حال آبیدام‌ما پیتاکا و تفسیرهای آن سماتا و ویپسنا را به عنوان دو روش مراقبه جداگانه توصیف می‌کنند. ویژه‌بینی در جنبش ویپسنا بر ساماتا ترجیح داده شده، اما منتقدان اشاره می‌کنند که هر دو عناصر ضروری آموزش بودایی هستند.
 مراقبه ویژه‌بینی از (ذهن آگاهی) و (آرام) استفاده می‌کند، که از طریق روشهایی مانند (ذهن آگاهی از تنفس)، همراه با مشاهده و دیدن ناپایداری وضعیت بدن و ذهن درک از ذات واقعیت به دست می‌آید. 
 تمرین با مرحله مقدماتی، تمرین و ترک افکار و خواسته‌ها آغاز می‌شود. جف ویلسون خاطر نشان می‌کند که شیلا یک عنصر کاملاً بودایی است و توسط نسل اول معلمان غربی پس از جنگ نیز مورد تأکید است. با این وجود، در جنبش ذهن آگاهی معاصر، شیلا به عنوان عنصری از عمل، اکثراً کنار گذاشته می‌شود و ریشه ذهن آگاهی را ابهام آلود می‌کند. 
 تمرین‌کننده ویژه‌بینی مشغول می‌شود، در متن بودایی آمده‌است که برای تمرین ویژه‌بینی به جنگل رفته و در زیر درخت می‌نشینی و سپس فقط نفس کشیدن را مشاهده می‌کنی. اگر نفس عمیق است، متوجه شو که نفس عمیق است، اگر نفس کوتاه است، متوجه کوتاه شدن نفس شو. در «روش جدید برمه» تمرین کننده ویژه‌بینی به هر چیزی فکری که در ذهن‌اش می‌آید یا هر حسی که در بدن‌اش ایجاد می‌شود توجه می‌کند و بدون درگیر شدن یا قضاوت کردن فقط از آن آگاه می‌شود، مثلاً می‌گوید «دم» «بازدم» یا «فکر». با توجه به پدید آمدن پدیده‌های جسمی و ذهنی، شخص در حال مراقبه آگاه می‌شود که چطور میان احساسی که در بدن‌اش ایجاد می‌شود و افکاری که در ذهن‌اش هست ارتباط وجود دارد. این موضوع در پنج و . به گفته سایاداو پاندیتا، آگاهی و مشاهده این احساسات و واکنش نشان ندادن به آن در حالت مراقبه باعث اصلاح رفتار شخص در دنیای واقعی می‌شود؛ و در روبرو شدن با محرک‌های روزمره احتمال اینکه از نظر جسمی یا روحی واکنش شدیدی در برابر اتفاقات جهان داشته باشند، کاهش می‌یابد و می‌تواند بر احساسات و رفتار خود آگاهی و کنترل داشته باشد.
{"title": "ویژه‌بینی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C&oldid=34147797", "language": "fa"}