یا ( : Immune System) بخشی از بدن است که و خودی را از بیگانه مثل ها و ویروسها را شناسایی می‌کند و آن‌ها را از بین می‌برد یا بی‌خطر می‌کند. گاهی به دلیل تشابه آنتی‌ژن سلول‌های خودی با غیرخودی و گاهی به دلیل اشتباه در عملکرد سیستم ایمنی در سنین بالا یا به دلایل ارثی، سیستم ایمنی به سلول‌های خودی حمله می‌کند. (بیماری‌های ) (انگلیسی: Autoimmune Diseases)
 بدن با دو روش و عوامل بیماری‌زا و بیگانه را از بین می‌برد یا بی خطر می‌کند و مانع بروز می‌شود.
 
 
 دفاع غیر اختصاصی در برابر اغلب میکروب‌ها یکسان عمل می‌کند و نمی‌تواند مختلف را از یکدیگر تشخیص دهد.
 
 
 
 در پاسخ التهابی، محل آسیب‌دیده، سرخ، متورم و گرم‌تر از بقیهٔ نقاط بدن می‌شود.
 
 
 
 درصورتی که عوامل بیماری‌زا از سد دفاع غیر اختصاصی عبور کنند، با دفاع اختصاصی روبه‌رو خواهند شد. در این مکانیسم، علاوه بر نوعی از به نام نقش دارند که از (مغز قرمز استخوان) حاصل می‌شوند. لنفوسیت‌ها به‌طور اختصاصی عمل می‌کنند، یعنی یک نوع خاصی از عوامل بیگانه را شناسایی و از بین می‌برند. لنفوسیت‌ها پس از به وجود آمدن نابالغ هستند و برای کسب ویژگی‌های لازم برای شناسایی و مبارزه با میکروب‌ها، باید تکامل یابند. بر اساس محل کسب تکامل، لنفوسیت‌ها را به دو دستهٔ و تقسیم می‌کنند. لنفوسیت‌های B در مغز استخوان و لنفوسیت‌های T در تخصص یافته‌اند.
 لنفوسیت‌های بالغ توانایی شناسایی مولکول‌ها و سلول‌های خودی را از بیگانه، و نیز مقابله با عوامل بیگانه را به دست می‌آورند و وارد جریان خون می‌شوند. لنفوسیت‌ها بر سطح خود دارای گیرنده‌هایی هستند که از لحاظ شکل هندسی مکمل نوع خاصی از (که بر سطح عوامل بیگانه قرار دارد) است. به این ترتیب، هر لنفوسیت، با داشتن نوع خاصی گیرنده، آنتی‌ژن خاصی را شناسایی کرده و از بین می‌برد. به همین علت می‌گوییم که لنفوسیت‌ها به‌طور اختصاصی عمل می‌کنند. برخی از لنفوسیت‌ها بین و خون در گردش‌اند، و برخی دیگر در ، ، و جمع می‌شوند.
 بخشی از دفاع اختصاصی است که به مبارزه با و موجود در مایعات بدن می‌پردازد و در آن لنفوسیت‌های B نقش دارند. لنفوسیت‌های B هنگامی که برای نخستین بار به متصل می‌شوند، رشد می‌یابند، تقسیم می‌شوند و طی تغییراتی به و سلول‌های B خاطره تبدیل می‌شوند. پلاسموسیت‌ها پروتئین‌هایی به نام ترشح می‌کنند که در خون محلول هستند. هر نوع پادتن به نوع خاصی آنتی‌ژن متصل می‌شود و آن را از بین می‌برد. نحوهٔ عمل پادتن‌ها گوناگون است. در بسیاری از موارد پادتن با اتصال به آنتی‌ژن‌های سطح عامل بیگانه، از اتصال آن به سایر سلول‌های بدن جلوگیری می‌کند، و موجب می‌شود به آسانی توسط ماکروفاژ بلعیده شود. سلول‌های B خاطره نیز در بدن در حالت آماده‌باش می‌مانند و درصورت برخورد دوباره با همان ، تعداد بیشتری و مقدار کمی سلول خاطره تولید می‌کنند. در نتیجه، پادتن با مقدار و سرعت بیشتر تولید می‌گردد و مبارزه با شدت بیشتری انجام می‌گیرد.
 مکانیسم به مبارزه با آلوده به و ، و می‌پردازد. در این روش، لنفوسیت‌های T نقش دارند. این سلول‌ها نیز، پس از اتصال با آنتی‌ژنی خاص، تکثیر پیدا کرده و انواعی از سلول‌های T را به وجود می‌آورند:
 
 
 
 گاه توانایی لنفوسیت‌ها برای شناسایی عوامل بیگانه از خودی مطلوب نیست. در ، دستگاه ایمنی عضو پیوندی را بیگانه تلقی کرده و به آن حمله می‌کند. در این حالت گفته می‌شود که شده‌است. برای جلوگیری از چنین روندی، آنتی‌ژن‌های سطح عضو پیوندی باید بیشترین شباهت ممکن را به سلول‌های فرد گیرنده داشته باشد (مانند خانواده؛ زیرا آنتی‌ژن‌های سطح سلول‌های بدن آن‌ها با فرد گیرنده مشابه است) به علاوه، مصرف داروهایی (مانند داروهای کُرتُنی) برای تضعیف دستگاه ایمنی نیز تجویز می‌شود.
 حساسیت یا آلرژی از اختلالات دستگاه ایمنی بدن است که ناشی از عدم تحمل دستگاه ایمنی در برابر عوامل خارجی گاهن مضر است. در این حالت، بدن در برابر (آنتی ژن) بیش از حد واکنش می‌دهد. به پادگنی که موجب پاسخی به این شدت از طرف دستگاه ایمنی شود، یا گفته می‌شود. دانه‌های گردهٔ برخی گیاهان، گرد و خاک و برخی مواد شیمیایی می‌توانند باشند.
 هنگامی که فرد برای نخستین بار در معرض یک قرار می‌گیرد، لنفوسیت‌های B او فعال شده و پادتنی را ترشح می‌کنند. این پادتن، پس از ترشح، بر سطح قرار می‌گیرند. در صورتی که فرد بار دیگر در معرض همان آلرژن قرار گیرد، پادگِن(آنتی‌ژن) های آن به پادتن‌های موجود بر سطح ماستوسیت‌ها می‌چسبند. این موجب می‌شود تا سلول ماستوسیت گرانولهای حاوی میانجی‌های التهابی به خصوص را آزاد کند، آزاد شدن این میانجی‌ها علایم را به دنبال دارد: تورم، خارش، آبریزش بینی و چشم، قرمزی، تنگی نفس، و...
 در این نوع اختلال، دستگاه ایمنی بدن سلول‌های خودی را بیگانه تلقی کرده و به تخریب آن‌ها می‌پردازد. این واکنش ممکن است در اثر تولید نابه‌جای پادتن‌هایی باشد که علیه مولکول‌های سطح سلول‌های بدن ترشح می‌شوند.
 بیماری‌های خود ایمنی ممکن است بر بخش‌های مختلفی از بدن تأثیر بگذارند. به‌طور مثال، در بیماری دستگاه ایمنی به پوشش اطراف و در بیماری ای ال اس (ALS) به پوشش سلولهای عصبی حرکتی در حمله می‌کند. در نتیجه، سلولهای اعصاب صدمه دیده و ماهیچه‌ها از کار می‌افتند.بینایی و حرکت فرد مختل و فرد دچار بی حسی و لرزش می شود. 
 نیز نوعی بیماری خود ایمنی است که در آن واقع در مورد تهاجم قرار می‌گیرد. بیماری آسم هم نوعی بیماری خود ایمنی است که مخاط ریه بوسیله سیستم ایمنی صدمه میبیند. 
 در غده تیروئید تحلیل رفته و منجر به میشود. 
 در بیماری نیز پروتئین های مترشحه از دستگاه ایمنی موسوم به TSI ( عملکرد آن ها مشابه اما با این تفاوت توسط تنظیم بازخوردی کنترل نمی‌شوند) غده تیروئید را وادار به تولید بیش از حد هورمون های تیروئیدی میکند و و تقسیم سلولی را در تیروئید افزایش داده و سبب میشود. 
 همچنین بیماریهای پوستی مثل و ویتیلایگو در نتیجه حمله سیستم ایمنی به سلولهای پوست به‌وجود می‌آیند. اختلال دستگاه ایمنی می‌تواند به بیماری نیز منجر شود. 
 گاهی ممکن است در یک یا تعدادی از اجزای دستگاه ایمنی نقصی بروز کند. نقص ایمنی ممکن است مادرزادی یا در اثر عوامل محیطی (اکتسابی) باشد. بیماری مثالی از نقص ایمنی اکتسابی است که در آن مورد تهاجم ویروس اچ آی وی (HIV: Human Immunity Virus) قرار می‌گیرند که موجب تحلیل قدرت دفاعی بدن و ایجاد عفونتهای فرصت طلب می‌شود. برخی افراد نیز به‌طور مادرزاد فاقد غده هستند که موجب اختلال در بلوغ لنفوسیت‌های T می‌شود.
{"title": "دستگاه ایمنی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%DB%8C%D9%85%D9%86%DB%8C&oldid=34682646", "language": "fa"}