، ، ، یا ،(به : ); (به : ) مورخ است.
 او بین سال‌های ۴۱۰ تا ۴۷۵ میلادی در می‌زیست. این مورخ دربارهٔ کیش در دورهٔ در رساله‌ای پرداخته‌است.
 روایت این نویسنده بیشتر از این لحاظ که دربارهٔ اوضاع دینی ایران در دورهٔ و به ویژه در عهد و کوشش‌های وزیر آن پادشاه برای گسترش کیش زرتشتی در بیرون از مرزهای ایران و بازگرداندن از دین برگشته به گزارشی دارد که حائز اهمیت است. با اینکه یغیشه نویسنده‌ای آگاه به نظر می‌رسد باید یادآور شد که بسیاری از گواهی‌های او دربارهٔ باورهای ایرانی نادرست می‌نماید و گزارشی که از نقل کرده، از منابع غیرقابل اعتماد مأخوذ بوده و شاید ساختگی باشد. 
 یغیشه از شاگردان آفرینندهٔ بود. در او به رفت تا ، و را بیاموزد. در به ارمنستان بازگشت و به ، ارمنستان با پادشاه پیوست. پس از شکست در جنگ، یغیشه زندگی سپاهی را بدرود گفت و در کوه‌های جنوب گوشه‌گیری را برگزید. در آنجا بود که از وی خواسته‌شد تا رویدادهایی را که از سر گذرانده بنویسد و بدین‌گونه او روی به تاریخ‌نویسی آورد.
 از درخشنده‌ترین چهرهای تاریخ‌نویسی ارمنی است. اثر او « » (به : ) را که حاوی استدلالی موفقیت‌آمیز در مورد ارتباط وقایع است می‌توان « » نوشته مقایسه نمود. از نظر علمی خط مشی مثبت اثر یغیشه را باید این دانست که مؤلف نسبت به وقایع تاریخی موضع بی‌تفاوت نداشته و با طرفداری از جناح حق، سعی در توصیف و ستایش حوادث دارد. توأم با ارزش‌های علمی، تاریخ یغیشه از نظر هنری کمتر از هیچ‌یک از آثار مؤلفین ارمنی نبوده و بلکه از تمام آن‌ها بالاتر است.
 در مورد زندگی یغیشه اطلاع کمی در دسترس است او شاهد به رهبری است. محتوای کتاب «تاریخ وارتان» یغیشه شامل حوادث مربوط به قیام عمومی سال علیه ساسانیان است. تاریخ یغیشه آکنده با خطوط حماسی است این کتاب از ابتدا تا انتها با روحی قوی و شیوا و زبانی درخشان و فصیح نوشته شده‌است.
 یغیشه مبارزه قهرمانانه ارمنیان را علیه ساسانی را با تمام جزئیات حماسی اش توصیف می‌کند. او با احساسات شایان توجه، قهرمانان این مبارات را مورد ستایش قرار داده و از خائنین و حاکمان مستبد با تنفر و انزجار شدید یاد می‌کند.
در بخش هفتم تاریخ اش با صحبت در مورد مرگ «واساک سیونی» خائن کتابش را با سخنان زیر به پایان می‌برد:
 بدین ترتیب یغیشه در تاریخ اش یک هدف را دنبال می‌کند و آن تربیت خوانندگان به عنوان افرادی آزاده و متنفر از خائنان و مستبدان است. او از افرادی که برای هدفی مقدس در جبهه جنگ کشته می‌شوند ستایش و تمجید به عمل آورده و سعی می‌کند یادشان را در قلوب خوانندگان جاودانی سازد.
 توأم با مقایسه زیبای ادبی، سخنان حکیمانه پر معنای او جذابیت خاصی به روش نگارش یغیشه می‌دهد. او در هر موقعیت مناسب یک سخن حکیمانه گفته‌است. به‌طور مثال:
 تاریخ وارتان اثر یغیشه، همیشه یکی از الهام دهندگان بزرگ برای نویسندگان ارمنی بوده‌است. با تمهای آن به ویژه به منظور توصیف شخصیت قهرمانی وارتان مامیگونیان منظومه‌هایی چون « » نوشته و « » نوشته و غیره، اشعار و نمایشنامه‌های متعددی نوشته شده‌اند.
 « » مهمترین منبع و اساس عالی ادبیات ارمنی شوروی یعنی « » اثر محسوب می‌شود.
{"title": "یغیشه وارداپت", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%DB%8C%D8%BA%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%BE%D8%AA&oldid=35120540", "language": "fa"}