(thesis) یا (dissertation) یا (به : ) یا (به : ) نوشتاری است که دانشجویان در موضوعی خاص مربوط به رشتهٔ تحصیلی خود، برای دریافت می‌نویسند. در پایان‌نامهٔ دانشجویان موضوع یا سؤالی را بررسی کرده و از راه تجزیه و تحلیل یا تجارب عملی یا آزمایشی به آن پاسخ می‌دهند. به بیان دیگر پایان‌نامه شامل استدلال موضوعی، ارائهٔ پژوهشی تجربی، حاصل کارآموزی یا عصاره‌ای از درس‌های آموخته‌شده در دوران تحصیلی دانشجوست که با راهنمایی استادان نگارش و تدوین می‌شود. پایان‌نامه با عنوان و محتوای تکراری در هیچ سیستم آموزشی و در هیچ مقطع تحصیلی‌ای تعریف نشده‌است و همهٔ دانشجویان موظف به نگارش پایان‌نامه با موضوع و محتوای جدید هستند. اغلب پایان‌نامه‌های به صورت نوشتاری حاصل از گردآوری تحقیقات دیگر می‌باشد. در حالی که پایان‌نامه در ارشد و دکتری لزوماً باید موضوع جدیدی را مورد هدف قرار دهد.
 در بسیاری از متون از کلمهٔ «پایان‌نامه» برای نوشتار پایان دورهٔ یا و از کلمهٔ «تز» یا «رساله» برای نوشتار پایان دورهٔ استفاده می‌شود. تفاوت «تز» و «رسالهٔ دکتری» با پایان‌نامهٔ یا ، جدید بودن و نوآوری پژوهش‌های انجام‌شده و همچنین حجم بیشتر این تحقیقات در دورهٔ است. به عبارتی دیگر پایان‌نامه یا گاهی می‌تواند ارائه نتایج پژوهشی توسعه گونه در مطالعات و تحقیقات پیشین باشد اما «تز» یا «رساله» لزوماً باید نتایج حاصل از پژوهش ایده‌ای نوین یا ارائه راه حلی برای مسئله‌ای که تاکنون حل نشده بوده‌است، باشد.
 پایان نامه و رساله به کمک اساتید راهنما نگارش می شوند و در آخر در یک جلسه متشکل ار اساتید و دانشجویان دیگر در قالب گزارش کار ارائه داده می شود. پایان نامه کارشناسی ارشد دارای پروپوزال می باشد. 
 پایان‌نامه‌ها به صورت غیرقانونی خرید و فروش می‌شوند. در این زمینه به‌وجود آمده‌اند که اقدام به فروش پایان‌نامه‌های ازپیش آماده‌شده با عنوان، مشخصات و مبلغ معین می‌کنند. قیمت پایان‌نامه‌ها با توجه به مقطع تحصیلی ( ، ، یا ) متفاوت است.
{"title": "پایان‌نامه", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&oldid=34791581", "language": "fa"}