هر نوع عملیات دلالی یا حق‌العمل کاری یا عاملی و همچنین تصدی به هر نوع تأسیساتی که برای انجام بعضی موارد ایجاد می‌شود است که صاحب آن با معرفی و نزدیک کردن طرفین یک به همدیگر، شرایط و خصوصیات معامله را برای آنان تشریح کرده و سعی می‌کند با تطبیق منافع طرفین، معامله را جوش دهد. 
 دلال ممکن است در تنظیم معامله نیز همکاری کند، اما شغل و وظیفه او صرفاً انجام مذاکرات ابتدایی و فراهم آوردن زمینه توافق است و حق انعقاد و همچنین به اجرا گذاشتن تعهدات طرفین یا دریافت و پرداخت موضوع تعهد را ندارد. 
 امروزه مشاورین املاک و مشاورین خودرو اقدام به تنظیم و قولنامه‌های عادی نیز می‌نمایند؛ ولی قوانین ایران تنها نقش مشورتی را برای این نهادها تعریف نموده‌است و وظیفه آن‌ها ارائه مشاوره به مردم می‌باشد. در واقع دلالان حلقه واسط بین طرفین معامله «خریدار و فروشنده» هستند. در بعضی از کشورها دلال ها باعث نوسان قیمت در بازار میشوند و توسط پلیس بازارهای مربوطه با آنان برخورد میشود.
 دلالی به موجب بند ۳ ماده ۲ یک حرفه تجاری تلقی شده، به همین جهت دلال تاجر محسوب شده و باید از مقررات مربوط به تاجران پیروی کند. حتی اگر معامله‌ای که واسطه آن می‌شود تجاری نباشد. یا آنکه «معامله‌ای برای اشخاص غیر تاجر انجام دهد» 
 همچنین ماده ۳۳۵ این قانون نیز دلال را نوعی دانسته و نوشته‌است: «اصولاً قرارداد دلالی تابع مقررات راجع به است.» بنابراین مقررات وکالت در و همچنین قواعد عمومی قراردادها (ماده ۱۹۰ قانون مدنی) برای تعیین شرایط این قرارداد مورد استفاده قرار می‌گیرد. 
 در ایران برخلاف دیگر کشورها قانونی برای تعیین محدوده دلالی و دستمزد وجود ندارد یا فقط در مورد دلال های به اصطلاح خرده بازار اجرا میشود دلالی در ایران گاهی به نوسان قیمت و سود های کلان منجر میشود یا حتی گاهی دلال ها احتکار کالا هم میکنند در تمام کشورهای توسعه یافته مثلا در بازار سهام پلیسی برای برخورد و رصد دلال ها وجود دارد که خرید و فروش و سود و حساب های بانکی آنان را بررسی میکند.
 تصدی به هر نوع دلالی را به داشتن پروانه منوط کرده‌است. اما در مورد شخصی که بدون پروانه به این شغل مبادرت ورزد، مشخص نکرده که دلالی او باطل است یا دلال مستحق اجرت نیست. به همین جهت در مواردی که دلالی بدون پروانه انجام شود، محاکم او را مستحق اجرت می‌دانند. 
 مرجع صدور پروانه دلالی معاملات بازرگانی، و مرجع صدور پروانه دلالی معاملات ملکی نیز است. 
 با توجه به اینکه دلالی نوعی است، بوده و هر دو طرف در هر زمان آن را دارند. مگر اینکه در شرایط قرارداد (این نوع دلالی در اصطلاح نامیده می‌شود) این حق را از خود سلب کنند. البته در این شرایط نیز اگر دلال از تعهدات و وظایف خود شانه خالی کند، آمر حق را دارد. 
 به‌طور کلی مراجعه به دلال جز برای خرید و فروش در بازار اجباری نیست. اما با توجه به اینکه شناسایی طرف معامله کار آسانی نیست و تجار ممکن است با وضع محل آشنا نباشند، معمولاً ترجیح می‌دهند که با پرداخت مبلغ مختصری به عنوان حق دلالی مشتری مناسبی پیدا کنند. 
 برای آن که دلال مستحق دریافت دستمزد باشد، باید معامله به راهنمایی یا وساطت او انجام شده باشد. البته اجرای قرارداد شرط تحقق حق دلالی نیست و صرف انعقاد قرارداد دلال را مستحق اجرت می‌کند. در مورد دلالی معاملاتی که در آن اسناد رسمی تنظیم می‌شود، تنظیم به معنای انعقاد قرارداد نیست و دلال را مستحق اجرت نمی‌کند. 
 همچنین دلال نمی‌تواند برای دریافت مخارجی که برای عملیات دلالی انجام می‌دهد، اقدام کند. مگر اینکه طرفین برخلاف آن تراضی کرده یا عرف تجارتی محل اینچنین مقرر کند 
 دلالی یکی از قدیمی‌ترین شغل‌های تجارتی است و نقش مهمی در تجارت ایفا می‌کند. قانون تجارت فرانسه در ماده ۷۷ خود انواع متفاوتی از آن مانند؛ دلالان کالا، دلالان خاکی، حمل و نقل آبی و مواردی دیگر را ذکر کرده و عرف تجار نیز انواع خاص دیگری مانند دلالان ، دلالان و دلالان را به آنان افزوده‌است.
{"title": "دلالی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%84%DB%8C&oldid=34263359", "language": "fa"}