یا (پروسی قدیم: Prūsa، (به : ) ، (به : )) در ابتدا منطقۀ سکونت قوم غربی به نام پروس‌ها بوده‌است. بعدها یکی از کشورهای شد و از سدۀ شانزده میلادی، توسط یک از ، که در آغاز تحت سلطۀ و سپس بود، حکومت می‌شد. در سال به مستقلی تبدیل شد.
 بین سال‌های ۱۸۶۷ تا ۱۸۷۱ میلادی به‌صورت بخشی از اداره می‌شد و بین سال‌های ۱۸۷۱ تا ۱۹۴۵ میلادی به یکی از ایالت‌های تبدیل گردید.
 پروس در آغاز منطقه کوچکی بود که شاملِ شمال ، و قسمت‌هایی از امروزی می‌شد. سرزمین‌های پروس بعدها به ایالت‌های و در تقسیم شد. مردمان بومی آن را پروسی‌ها تشکیل می‌دادند، ولی بعدها آلمانی‌ها به این سرزمین مهاجرت کردند. از سال میلادی این مناطق بین پادشاه لهستان و دوک نشینِ هوهنتسولرن پروس تقسیم شده‌بود. در قرن ۱۸ میلادی، نام پروس برای تمام مناطق تحت حکومت هوهنتسولرن‌ها استفاده می‌شد، حتی برای آن‌هایی که تکّه‌ای از بودند. بعد از سال ۱۸۶۶ میلادی، گستردگیِ این پادشاهی تقریباً به تمامی آلمانِ شمالی می‌رسید و به این ترتیب حدود دو سوم را در بر می‌گرفت. پایتخت و مرکز حکومت آن با گذشت زمان (آلمانی: Königsberg)، و بود.
 پروس بزرگ‌ترین شکوفاییِ خود را در قرن ۱۸ میلادی و در زمان سلطنت (معروف به بزرگ) به دست آورد هنگامی که به عنوان پنجمین قدرت بزرگ اروپا شناخته شد و همچنین در قرن ۱۹ میلادی هنگامی که (آلمانی: Otto von Bismarck) به تشکیل امپراتوری آلمان اقدام کرد.
 برای تاریخ پروس تا قبل از تشکیل پادشاهی، به مراجعه شود.
 استقلال پروس برای ، که برای او بسیار خوشایند بود، این امکان را فراهم کرد تا پروس را به یک پادشاهی تبدیل کند و لقب پادشاه (آلمانی: König) را برای خود برگزیند. وی به این ترتیب در با رضایت امپراتور رومیِ آلمان، خود را با نام و نخستین «پادشاه پروس» تاجگذاری کرد. این لقب، از این رو دلالت بر تمام مناطق پروس می‌کرد، زیرا که به خصوص، غرب این منطقه هنوز تحت سلطه لهستان قرار داشت.
 فرزند که ( - ) نام داشت، نسبت به پدرش صرفه جوتر بود تا جلال و شکوه خواه، او خالقِ راستینِ سیستمِ اداریِ پروس و همچنین ارتش پروس است، که یکی از نیرومندترین ارتش‌هایِ اروپای آن زمان شناخته شده‌است.
 در ، (ملقب به بزرگ) بر تخت شاهی نشست، که در اولین سال‌های حکومتش به لشکرکشی کرد. فریدریشِ بزرگ توانست در ۳ ( - ) پی‌درپی، فتوحات خود را مقابل اتریش، به اثبات برساند و حتی در آخرینِ آن در مقابل ائتلافی از ۳ قدرت بزرگ، اتریش، و .
 فریدریش بزرگ در ۴۸ سال حکومتِ خود، شکنجه را لغو کرد و سیستم مدرسه‌ای را به اجرا درآورد. وی یک سیستم حقوقی در کل پروس خلق کرد و خواهان آزادی همه ادیان شد.
 فریدریش بزرگ همچنین به همراه روسیه و اتریش، صلح‌جویانه سال ، به اولین پرداخت و پروس غربی را صاحب شد. سیاست وی در مقابل لهستان، زمان ( - ) ادامه پیدا کرد، طوری‌که با دومین و سومین تقسیم لهستان ( و )، پهناوری پروس به ، حتی نیز رسید.
 در زمان سلطنت ( - ) پروس در ، ضد فرانسهً انقلابی شرکت داشت و در نبرد ، شکست سختی از نیروهای خورد. طوری‌که خانوادهً سلطنتی برای مدتی به رفت و بر طبق ، پروس نیمی از خاک خود را از دست داد و مجبور شد به اتحاد با فرانسه تن دهد.
 با شکست ناپلئون از روسیه، پروس قرارداد اتحاد خود را با فرانسه لغو کرد و در جنگی به نام ، از سال در ائتلافی ضد فرانسوی شرکت کرد. نیروهای پروس، تحت اطاعتِ مارشال ، در پیروزی بر ناپلئون در سال نقش به‌سزایی داشتند.
 ولی به وعده‌هایی که در زمان جنگ آزادی برای ایجاد یک به ملتش داده‌بود، هرگز عمل نکرد. به جای آن، با و دست به زد، که قصد آن سرکوب هرگونه در اروپا بود. در سال ، پروس تمام مناطق از دست رفته‌اش را دوباره صاحب شد، البته همین‌طور، به‌علاوهً چندین مناطق دیگر. پروس همچنین عضو بود، که میان سال‌های - ، اعلام وجود کرده‌بود.
 با روی کار آمدن ، نخست رؤیای رسیدن به و همچنین آلمانی یکپارچه دوباره زنده شد. این امید ولی بی‌دلیل بود، زیرا پادشاه به مدتی طولانی به خواسته‌های آزادی‌خواهان عمل نکرد. ابتدا با انقلاب مارس سال ، پادشاه مجبور شد، سر تعظیم مقابل انقلابیان فروآورد و برای نخستین بار شورایی کشوری برای پروس در فراخواند. هم‌زمان نیز، انتخابات برای نخستین شورای ملی در ، با نام به اجرا درآمد. و دموکراسی ولی با شکست مواجه شد، هنگامی که فریدریش ویلهلم چهارم، تاج امپراتوری آلمان، تدارک دیده توسط پارلمان فرانکفورت را نپذیرفت. هم‌زمان نیروهای پروس نیز موفق شدند انقلاب را در جنوب آلمان سرکوب کنند.
 در سال ، برادر ، که از سال حکومت را به جای برادر بیمارش دردست داشت، بر تخت پادشاهی نشست. ویلهلم یکم به همراه وزیر جنگش کنت ، خواستار اصلاحات ارتش شد، که با مخالفت شورای کشوری پروس، روبرو شد. چون اعضای بیشتر شورای کشور را لیبرال‌ها تشکیل می‌دادند، این شورا حاضر به پرداخت بودجه لازم به پادشاه را نبود. کار این مجادله، حتی به مرز برکناری ویلهلم یکم از سلطنت نیز رسید. او برای تنها راه رهایی‌اش، تصمیم گرفت را سال به عنوان نخست‌وزیر خود صدا زند، که شخصی ضد لیبرالیسم بود و خواستار حکومت مطلق پادشاه بر کل کشور شد. بیسمارک به این ترتیب، سال‌های طولانی ضد پارلمان و ، حکومت پروس را در دستانش داشت.
 از آنجایی که بیسمارک از این موضوع آگاه بود، که پادشاهی پروس تنها در سایه ملت آلمان امکان‌پذیر است، پروس را داخل ۳ جنگ پی در پی کرد، که برای ویلهلم یکم تاج را به ارمغان آوردند و به این ترتیب ویلهلم یکم، به عنوان نخستین امپراتور در تاریخ آلمان شناخته شد.
 این جنگ‌ها در ضمن به ترتیب عبارت بودند از:
 سال 
 سال 
و سرانجام سال - 
 پروس هم از لحاظ مساحت و هم از لحاظ اقتصادی، اصلی‌ترین کشورِ (ایالت) به حساب می‌آمد. هم‌زمان نیز امپراتور آلمان بود و نخست‌وزیر پروس هم هم‌زمان . البته این نخست‌وزیر یا بهتر صدراعظم، حتماً یک پروسی باشد.
 از سال ، امپراتوری آلمان اعلام وجود کرد و بعد از ویلهلم یکم، به ترتیب، فریدریش سوم سال (تنها برای ۱۰۰ روز) و سپس در همین سال، پادشاه پروس و امپراتور آلمان شدند. سیاست پروس و امپراتوری هم به‌این ترتیب، تا و سقوط امپراتوری آلمان در سال ، به یکدیگر گره‌خورده بود.
 بعد از شکستِ آلمان در و منع شدن ویلهلم دوم از امپراتوری آلمان و پادشاهی پروس، ایالت آزاد (خودمختار) پروس نیز اعلام موجودیت کرد.
 با قدرت‌گرفتن در آلمان، از طرف ، صدراعظم پروس شد. هیتلر از این رو می‌خواست، حاکم بر آلمان، در پروس و سایر ایالت‌ها را لغو کند و حکومتی متمرکز که از برلین فرمانروایی می‌شد، تشکیل دهد.
 پس از و تقسیم آلمان بین نیروهای ، نام پروس از جغرافیای آلمان و جهان حذف می‌شود. به‌این ترتیب بر طبق قانون ۴۶، ، خواهان پایان موجودیت ایالت پروس شد، چراکه پروس در این دیدگاه، به عنوان مسئول اصلی جنگ‌های جهانی (هم اول و هم دوم) شناخته شد، بدون اینکه در نظر گرفته شود که دست‌کم، ریشه‌های نازیسم در خارجِ پروس شکل گرفته‌اند، و قلب دموکراسی‌خواهیِ تمام آلمان، بارها در این منطقه تپیده‌است.
{"title": "پروس", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B3&oldid=34955121", "language": "fa"}