معروف به ، و (زادهٔ ۱۲۴۷ قمری، مطابق ۱۸۳۱ میلادی) ایرانی که به هم شناخته می‌شود بود. میرزا یحیی در محله عرب‌ها چشم به جهان گشود. فرزند و برادر کوچک ناتنی میرزا حسینعلی نوری ( ) بود. مادر میرزا یحیی هنگام تولد وی درگذشت و پرستاری از این طفل از همان بدو ولادت بنابر دستور پدر به خدیجه خانم مادر محول گردید. 
او در جوانی شد. پس از قتل و سوءقصد به به رفت. او بنابر وصیت ، جانشین و رهبری را برعهده داشت. دولت او را در ۶ جمادی‌الاول ۱۲۸۵ قمری مطابق ۴ شهریور ۱۲۴۷ شمسی و ۲۵ اوت ۱۸۶۸ میلادی به جزیره تبعید کرد. او در شهر در ساعت ۷ صبح دوشنبه ۱۲ جمادی‌الاول ۱۳۳۰ قمری مطابق ۲۹ آوریل ۱۹۱۲ میلادی درگذشت.
 
پس از تیرباران ، پیروانش که به «بابی» مشهور بودند، طبق بیانات باب در به دنبال موعود آئین جدید که در این کتاب با عنوان « » از او شده‌است، می‌گشتند. در سال ۱۸۶۳ ، خود را ، موعود کتاب بیان معرفی کرد. اکثر بابیان به او ایمان آورده و نامیده شدند. گروه اندکی که به پیروی از میرزا یحیی، بابی ماندند، ازلی نام گرفتند. ازلیان با و پنهان کردن هویت دینی خود عملاً در جامعه اسلامی حل شدند. باب در آثارش به نزدیکی ظهور « » (به معنی :کسی‌که او را ظاهر خواهد کرد)، کسی که نتیجه و ثمره آئین بابی باید شناخت و ایمان به او باشد، اشاره می‌کند. وی همچنین از بابیان می‌خواهد که در شناسایی و ایمان خود کاملاً مستقل عمل کنند و موعود را به خود او بشناسند و نگذارند افراد دیگر، حتی واحد اول بیان که شامل خود او و حروف حیّ است، یا آثار باب مانع شناسایی آنان شوند. از این رو در آئین بابی، وصی (جانشین) و آثار به آن مفهوم که در سایر ادیان هست وجود ندارد و جانشینی که باب تعیین کرد در واقع رهبر اسمی جامعه بابی بعد از وی بود. 
 کمی قبل از اعدام عبدالکریم، یکی از پیروانش توجه او را به اهمیت تعیین جانشین جلب کرد لذا باب تعداد مشخصی لوح نوشته آن‌ها را به عبدالکریم داد تا به دست میرزا یحیی ازل و برساند. بعدها ازلیان و بهائی‌ها هر دو به این لوح‌ها به نفع خود استناد کردند. 
 در یکی از این لوح‌ها که معمولاً به عنوان وصیت‌نامه از آن یاد می‌شود، میرزا یحیی ازل به عنوان رهبر بابیان پس از بنیان‌گذار جنبش تعیین شده‌است. در همین لوح به وی دستور داده شده‌است که از پیروی کند. بعد از مرگ ، میرزا یحیی ازل به عنوان شخصیت محوری جنبش، مورد توجه قرار گرفت. رهبری میرزا یحیی ازل جنجال‌برانگیز بود. وی کمتر در میان حاضر می‌شد. منوچهری ادعا می‌کند که دلیل در خفا ماندن میرزا یحیی ازل، بخشی از وصیت‌نامه است که او را به محافظت از خویش توصیه کرده بود. 
 رهبری میرزا یحیی در ، رهبری اسمی بود و در عمل ساماندهی امور را ، برادر ناتنی وی انجام می‌داد. بر این نظر است که تعیین میرزا یحیی به عنوان جانشین رسمی باب، تنها برای حفظ از خطر و با پیشنهاد و عبدالکریم قزوینی و موافقت باب بوده‌است. خطری که را تهدید می‌کرد از جانب بود. به گفته سعیدی اگر امیرکبیر به نقش کلیدی در جامعه بابی پی می‌برد حتماً او را به قتل می‌رساند. این تحلیل، نخستین بار توسط در «مقاله شخصی سیاح» مطرح شد. نیز می‌گوید باب میرزا یحیی را به عنوان «مرجع اسمی» جامعه بابی، انتخاب کرده بود و به نقل از «مقاله شخصی سیاح» تحلیلی مشابه تحلیل فوق ارائه می‌دهد. 
 باب در آثارش از نزدیکی ظهور می‌گوید و برای زمان ظهور او به سال نه و سال نوزده اشاره می‌کند. پس از نه سال از دعوت باب و کمی بعد از تیرباران او در عده‌ای ادعای من یظهرالهی نمودند. ابوالقاسم افنان در کتاب «عهد اعلی» تعداد آن‌ها را بیست و پنج نفر می‌داند و اسامی آن‌ها را به این شرح ذکر می‌کند: «۱- شیخ اسماعیل ۲- سید بصیر هندی ۳- ۴- ملا شیخ علی ملقب به عظیم ۵- سید علّا ۶- میرزا عبدالله متخلص به غوغا ۷- میرزا حسین قطب نیریزی ۸- حاجی ۹- حاجی ملا هاشم کاشی ۱۰- حسین میلانی۱۱- و…» 
 در سال ۱۸۶۳، و بعد از یک دهه تبعید در عراق و در آستانه سرگونی‌اش به استامبول، دعوی من یظهره اللهی کرد و عموم بابیان به وی ایمان آوردند و «بهائی» نام گرفتند. گروه اندکی که به طرفداری از میرزا یحیی ازل بابی باقی ماندند ازلی نامیده شدند. 
 باب در عبارات فراوانی، پیروانش را توصیه می‌کند نوشته‌هایش را به ، کسی که مأمور شده‌است از آن‌ها محافظت کند، بفرستند. وی اظهار می‌دارد که: "بیان (که در اینجا احتمالاً مراد همه آثار اوست) باید هنگام ظهور من‌یظهره‌الله به او سپرده شود، اما ابتدا باید همهٔ (آثار) اش جمع‌آوری شده، حتی یک نامه از قلم نیفتد سپس به ازل، که به نظر می‌رسد باید به عنوان مفسر آن‌ها ایفای نقش کند، داده‌است. 
 مقالهٔ اصلی: همچنین ببینید: پس از تیرباران شدن ، پیروانش که به «بابی»، مشهور بودند و بر پایهٔ گفتهٔ باب در ، در پی موعود آیین بابی-که در کتاب بیان با عنوان « » از آن یاد شده، می‌گشتند. در سال ۱۸۶۳ میلادی، خود را « » یا همان موعود خواند. بیشتر بابیان به او باورمند شده و بهائی نامیده شدند؛ برخی از بابیان، به سنت موجود، وفادار مانده و با پیروی از نابرادری کوچک بهاءالله یعنی میرزا یحیی نوری (معروف به )، ازلی یا بیانی، نام گرفتند؛ شمار ازلی‌ها اکنون اندک است. میرزا یحیی نوری، فعالیت چندانی نشان نداد؛ ولی کیش را پدیدآورد که به دینی جهانی، تبدیل شده‌است. 
 در مقدمه کتاب می‌نویسد. 
 ابیات زیر را که در بشارت طلوع سروده را در کتاب درج و قسمتی از اصل دست خط را نیز گراور نموده‌است.
{"title": "یحیی صبح ازل", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C_%D8%B5%D8%A8%D8%AD_%D8%A7%D8%B2%D9%84&oldid=35051789", "language": "fa"}