، یکی از ولایت‌های ؛ که در منابع مختلف از شهر یا بوژگان به عنوان قصبه یا شهر مرکزی این ولایت، یاد شده‌است. این ولایت در مسیر جاده و قرار داشته و از موقعیت ارتباطی خوبی، برخوردار بوده‌است. دانشوران بسیاری از این ولایت برخاسته‌اند که از آنها در منابع مختلف تاریخی و رجالی یاد شده‌است. ولایت جام را در جغرافیای امروز، به در و حدی از نواحی پیرامون آن، مطابقت داده‌اند.
 نام این ولایت؛ در الانساب و اللباب و احسن‌التقاسیم به صورت جَام ؛ در مسللک و ممالک و معجم‌البلدان ، به صورت زام ثبت شده ؛ و در البلدان؛ طبسین و قوهستان و نسا و ابیورد و ابرشهر و «جام» و طوس و … را در زمره کوره‌ها (ناحیه‌ها) ی ، برشمرده است. ، دربارهٔ این ولایت و وجه تسمیه آن نوشته‌است: زَام، یکی از نواحی مشهور نیشابور است که قصبه (شهر مرکزی) آن، بوزجان می‌باشد. به این ولایت، «جام» می‌گویند که به خاطر سبزی گرداگرد (مدورش) شبیه به جام شیشه است؛ همچون جامی در سبزه‌سازی مدوّر. 
 جام؛ یکی از ولایت‌های ؛ ، جام را همراه با (ولایت جام و باخرز)، به عنوان یکی از ولایت‌های دوازده‌گانه برشمرده است. اما ، آنها را دو قصبه معروف از ناحیه نیشابور دانسته‌است. ، با اشاره به گفته سمعانی، جام و باخرز را دو ولایت مستقل به‌شمار آورده. پیش از یاقوت، (قرن سوم هجری)؛ زام و باخرز را به صورت جداگانه در ردیف شهرهای نیشابور آورده‌است. یاقوت؛ بوزجان را قصبه (شهر مرکز) این ولایت ذکر کرده و به نقل از ابوالحسن بیهقی، تعداد آبادی‌های این ولایت را مشتمل بر یکصد و هشتاد قریه دانسته‌است. محمد مقدسی در به وسعت ولایت جام اشاره نموده و همچنین بوزجان را شهر این ولایت نام برده، ضمن اینکه بوزجان را قصر نیز دانسته‌است. او بوزجان را کاخ با شهرکی بزرگ، معرفی کرده و فاصله این شهر را تا مالن (مرکز ولایت باخرز)، دو مرحله ذکر نموده‌است. بوزجان، از شهرهای واقع در مسیر جاده به (فوشنج) و ، بوده. ، در صورةالارض نوشته‌است: از نیشابور تا بوزجان، چهار مرحله (واحد مسافت‌شمار قدیم) است و از بوزجان تا بوسنج (فوشنج= پوشنگ)، چهار مرحله؛ و از بوسنج تا هرات، یک مرحله است. 
 از ولایت جام و مرکز آن، شهر بوزجان، عالمان بسیاری برخاسته‌اند. از این جمله‌اند: ابومنصور احمد بن محمد بن حمدون بن مرداس فقیه بوزجانی (متوفی ۳۸۶ هجری)، ابوالحسن محمد بن حسن بن عنسبه بن ابراهیم بن علویه بن نعیم بوزجانی، ابولیث مذکور بن حارث نیشابوری بوزجانی، احمد بن نصر بوزجانی و ابوجعفر محمد بن موسی زامی (ادیب، نحوی، شاعر). در تاریخ نیشابور الحاکم نیز از سه تن از دانشوران این ولایت که مقیم نیشابور بوده‌اند نام برده شده‌است: احمد بن نصر بوزجانی، شداد بن احمد بوزجانی، مذکور بن حارث بوزجانی.
{"title": "جام (ولایت)", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%D9%85_(%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA)&oldid=34577499", "language": "fa"}