یا شامل سه محدودهٔ حفاظت شده‌است که افزون‌بر قسمت اعظم مساحت، در قسمتی از شرق و در میانه را نیز دربردارد. پارک ملی ۸٪، پناهگاه حیات وحش ۱۷٪ و منطقهٔ حفاظت‌شده ۷۵٪ از کل مساحت منطقه را تشکیل می‌دهد. خارتوران را آفریقای ایران لقب داده‌اند. ذخیره‌گاه زیست‌کرهٔ توران با مساحت ۱٬۴۷۰٬۶۴۰ هکتار بزرگ‌ترین ذخیره‌گاه زیست‌کره ایران است که پس از واقع در کشور دومین منطقهٔ زیست‌کرهٔ جهان به‌شمار می‌آید. توران پس از در لقب دومین مجموعهٔ حفاظت‌شدهٔ وسیع را با خود یدک می‌کشد. 
پارک ملی و پناهگاه حیات وحش توران با وسعت ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ هکتار، همچنین یکی از ۱۳ در ایران است. 
 این منطقه در سال ۱۳۵۱ به عنوان منطقهٔ حفاظت‌شده تحت مدیریت درآمد و در سال ۱۳۵۵ قسمتی از آن به عنوان پناهگاه حیات وحش انتخاب گردید در همان سال مجموعهٔ توران از طرف عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره را نیز دریافت کرد؛ سپس در سال ۱۳۸۱ قسمت‌های مرکزی این مجموعه به پارک ملی ارتقا یافت.
 در منتهی‌الیهٔ شرقی و در جنوب‌شرقی جای دارد و قسمتی از بخش شرقی آن در قرار گرفته‌است. این مجموعه در ضلع جنوبی جادهٔ - ، شرق دهستان طرود، غرب دهستان زمان‌ها و شمال شرقی واقع شده‌است. منطقه‌ای که از ۳ دشت بسیار وسیع تشکیل شده‌است. در واقع ۳ رشته‌کوهی که شامل قلهٔ ۲٬۲۸۱ متری شترکوه در غرب، ۲٬۲۶۵ متری قلعه بالا در شمال غرب و ۲٬۴۱۱ متری پیغمبر می‌شود. از جمله مناطق مهم این منطقه می‌توان به ابنیهٔ تاریخی هیزمی تپه زمان‌آباد شهر تاریخی نور شهر تاریخی خوار یا به اصطلاح عامیانه مردم منطقه خورو روستای کلاته مطهری و کلاته ری با قدمتی بالغ بر ۴٬۰۰۰ سال کوه پیغمبر و … ابنیه بسیار باارزش دیگری اشاره کرد که متأسفانه مورد کم‌لطفی ادارهٔ میراث فرهنگی قرار گرفته‌است و گفته رضا علوی و با کمک مهندس جلینی این منطقه می‌تواند بقایای ایالت توران قدیم باشد، البته با توجه به وجود مقبرهٔ سهراب پسر رستم در شهر این نظریه می‌تواند قوت گرفته و جز نظریه‌های علمی قرار بگیرد.
 در توران ۴۱ گونه ، ۱۶۷ گونه پرنده، ۴۲ گونه خزنده و ۲ گونهٔ شناسایی شده‌اند که شاخص‌ترین آن‌ها همان و هستند. خارتوران در کنار منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ بهرام گور در آخرین پناهگاه است. حیوانی که در گذشته‌های دور تقریباً در دو سوم خاک ایران و چند کشور همسایه زندگی می‌کرد. در سال ۱۳۵۶ جمعیت گورخر در کل ایران حدود ۶ هزار رأس و در خارتوران بیش از ۲ هزار رأس سر شماری شده بود، اما در سال ۱۳۸۹ ادارهٔ محیط‌زیست استان سمنان جمعیت آن را ۱۴۹ رأس اعلام کرده‌است.
 خارتوران همچنین احتمالاً بیشترین تعداد را هم بین مناطق مختلف ایران در خود جای داده‌است. به جز این‌ها (آهو)، ، ، ، ، ، ، ، (از انواع نادر گربه‌سانان در ایران)، ، ، ، و از پستانداران شاخص این ناحیه هستند.
 از پرندگان پارک ملی توران هم می‌توان به ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، سهرهٔ سبز، سهرهٔ صورتی، ، ، انواع ، و و انواع پرندگان شکاری مانند ، ، ، ، ، ، ، ، و انواع اشاره کرد. این منطقه از بهترین زیستگاه‌های نیز به‌شمار می‌رود. زاغ بور تنها پرندهٔ ایران است که در کنار بوته‌های زندگی می‌کند.
 از خزندگان شاخص خارتوران هم به جز انواع و می‌توان به ، ، ، و انواع اشاره کرد. 
 قیچ، درمنه، کاروان کش، خار شتر، گون، گز، تاغ. 
 این مرکز برای انجام تحقیقات و احیای جانوران در حال انقراض، به ویژه و است که عملیات ساخت آن در سال ۱۳۸۹ به پایان رسید. این مرکز شامل ساختمان نگهبانی، منبع آب ۱۲ هزار لیتری، ایجاد ۹ دهنه آبشخور و پنج هزار و۹۰۰ متر مربع حصار کشی است و برق مورد نیاز آن از طریق تأمین شده‌است. 
 یوزهای نر و و یوزهای ماده و در این مرکز نگه‌داری می‌شوند. ایران در اردیبهشت ۱۴۰۱ ایران پس از با فیروز سه توله از طریق به دنیا آورد. این نخستین زادآوری یوز آسیایی در اسارت است. یک از سه توله در تاریخ ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۱ به علت سهل انگاری در شیردهی که منجر به چسبندگی ریه شد، تنها سه روز پس از تولد تلف شد. و دومین توله یوز هم بعد از گذشت حدود ۲ هفته از تولد در تاریخ ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۱ در مسیر انتقال به تهران تلف شد. متاسفانه به دلیل سزارین غیرضروری علاوه بر عدم پذیرش توله ها توسط مادر به علت ۳ برش انجام شده به احتمال زیاد موجب نازایی دائمی نیز خواهد شد.
{"title": "ذخیره‌گاه زیست‌کره توران", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B0%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%DA%A9%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86&oldid=34737650", "language": "fa"}