مرکز در جنوب شرقی است. جمعیت این شهر طبق آمار سال ۹۵ برابر با ۲۲۵٬۶۲۸ بوده‌است. اکثر مردم این شهر به صحبت می‌کنند، امّا گروه‌های قومیتی مختلفی در طول قرن‌ها به این شهر کوچیده‌اند. 
 ورامین از آغاز سده‌های نخستین اسلامی به عنوان یکی از نقاط مرکزی مطرح شد ولی اوج شکوفایی آن تا پیش از دوران معاصر، در دورهٔ بود و بناهای تاریخی شاخص این شهر مانند و به این دوره تعلّق دارند. ورامین از آغاز حکومت قاجاریان و پایتخت شدن تهران رونق بیشتری یافت و در دوران پهلوی با ساخته‌شدن کارخانه‌ها، مانند بر اهمیت آن افزوده شد. 
 شهر ورامین، مرکز ، در در جنوب شرق به عرض جغرافیایی ۳۵٫۳۲ و طول جغرافیایی ۵۱٫۶۴ قرار گرفته‌است.
 شهر ورامین با قرارگیری در ۹۱۸ متر ارتفاع از سطح دریاهای آزاد و مجاورت با کویر مرکزی ایران آب‌وهوای خشک و نیمه‌بیابانی دارد.
 نام امروزی ورامین از سدهٔ سوم هجری به این سو به همین تلفّظ و نوشتار ثبت شده‌است. وجه تسمیه ورامین دقیقاً مشخّص نیست و عموم گفته‌ها بر پایهٔ حدس و گمان است. در آمده‌است: «وَرام … چیزهای سهل و کم‌وزن را گویند و نام شهری است از ملک ری که به ورامین شهرت دارد.» نیز «ورام» را کمی و نقصان در وزن و هر چیز سهل می‌داند و آن را شهری از توابع ری و بلوکی که در آن واقع است می‌داند. در فرهنگ دهخدا نیز ورام را برابر با ورامین ذکر کرده‌است. 
 جمعیت ورامین در سال‌های مختلف به شرح زیر است:
 مردم بومی شهر ورامین به سخن می‌گویند و بارزترین نکته در لهجهٔ آن‌ها به‌کارگیری پسوند -ک برای فعل سوم شخص مفرد در حالت ماضی نقلی است. در طول تاریخ گروه‌های قومیتی مختلفی از جمله لر، ترک، کرد و عرب نیز به این منطقه کوچیده‌اند. 
 در منطقهٔ ورامین تعداد زیادی قلعه وجود دارد که به آن‌ها گفته می‌شود که نشانگر زرتشتی بودن مردم این منطقه در پیش از اسلام است. پس از اسلام ورامین از مناطق پرقدرت شیعیان بوده‌است. به ویژه از سدهٔ پنجم هجری به این سو به علّت سکونت برخی و نزدیکی به سایر مناطق شیعی، تشیّع در این شهر رواج یافت. در سدهٔ هشتم یعنی پیش از صفویه در گزارشی از ورامین گفته شده که مردم منطقه شیعه دوازده امامی هستند. گروهی از مردم که بیشتر ساکن روستای خورین هستند هستند. 
 صادق ملک شهمیرزادی در کتاب «ایران در پیش از تاریخ»، قدیمی‌ترین آثار حیات انسان در ورامین را مربوط به حدود ۶۰٬۰۰۰ تا ۴۵٬۰۰۰ سال قبل و متعلق به دوران «پارینه سنگی جدید» می‌داند.
 دربارهٔ ورامین در پیش از اسلام اطلاعات چندی در دست نیست، اما به علّت وجود تعداد زیادی قلعه در اطراف شهر احتمالاً آباد بوده‌است. در کتاب و در سفرنامه اش ورامین و در نزدیکی آن را با که در آمده‌است، برابر دانسته‌اند؛ هرچند منابع دیگر، وارنا را یا معرّفی کرده‌اند.
 در سال ۲۲ هجری، عمر، یکی از مأموران خود به نام نعیم بن مقرن را به ری می‌فرستد؛ در حالی که در آن زمان در ری سیاوخش خود را برای مبارزه با سپاه عرب آماده می‌کرد. در بین سپاهیان سیاوخش شخصی به نام رامی که با وی دشمنی داشته با مأمور عمر در روستای کوچک قوهه که در شمال غربی شهر ورامین واقع است ملاقات می‌کند و مأمور عمر هم سپاهی را در اختیار وی می‌گذارد و مسلمانان ورامین را فتح کردند. 
 در اواخر دورهٔ سلجوقی، ورامین از شهرهای ثروتمند و پر نفوذ شیعی بود به‌طوری‌که از سه وزیر آخر دورهٔ سلجوقی دوتن از اهالی ورامین (عزیزالدین رضی و فخرالدین بن رضی الدین ورامینی، که از خاندان ابوسعد ورامینی بودند) و یک تن دیگر هم ساکن ورامین (معین الدین کاشی) بودند. 
 در این دوره ورامین رو به‌آبادی رفت و خاندان رضی‌الدین چندین مدرسه و مسجد در شهر ساختند و همین‌طور آن‌ها خیرات فراوان برای و انجام دادند. دربارهٔ این ساخت و سازها این گونه سروده‌است:
 
 در ، ورامین را از نواحی ری و در نزدیکی زامین معرّفی می‌کند. پیش از به ایران، به عنوان کانون کشاورزی مطرح بوده و پس از نابودی و به عقیدهٔ پس از مهاجرت مردم ری به ورامین، باعث رشد شهر شده‌است.
 در سدهٔ هشتم ورامین اهمیت زیادی پیدا کرد. آثار تاریخی مهم این شهر، مانند ، و نیز مربوط به همان دوره‌اند.
 قزوینی در کتاب نزهة القلوب دربارهٔ ورامین و پیشرفت‌های آن می‌نویسد:
 به نظر می‌رسد، در آغاز دورهٔ تیموری به علّت حملات تیموریان، از رونق ورامین کاسته می‌شود. به طوری که شهر را «تقریباً خالی از سکنه» می‌کند. اگر چه در این دوره، مرمّت‌هایی جزئی در مسجد جامع انجام می‌شود و بنای در شمال شهر ساخته می‌شود. پس از این دوره و از اوایل سدهٔ ۱۶ میلادی، کم‌کم به شهر مرکزی منطقه تبدیل می‌شود. 
 در دورهٔ صفویه، اگرچه ورامین به بزرگی سابق نبوده، امّا آباد بوده‌است، در کتاب هفت اقلیم آمده‌است:
 
 در زمان ، عدّه‌ای از عشایر اصانلو و لر (احتمالاً ) به و ورامین کوچانده شده‌اند. همچنین چندین بنای امامزاده در روستاهای مختلف اطراف ورامین به دست صفویان ساخته شده‌است. در زمان حملهٔ افغان‌ها ورامین جزو شهرهای تصرّف شده بوده‌است. 
مورخان می‌نویسند زمانی که در حال احتضار بود که در خدمت وی به‌سر می‌برد به بهانهٔ شکار از شیراز به سرعت خارج شد و پس از گذشتن از و به ورامین رسید و در اینجا ایلات پراکنده قاجار را جمع‌آوری کرد و تحت فرماندهی خود به استرآباد برد. 
 در دوران سلطنت از ورامین دیدن کرد و شرحی راجع به آن نوشته‌است. در بخشی از آن می‌گوید.
 جهانگرد فرانسوی که در زمان محمدعلی شاه به ایران آمده بود در کتاب خود در خصوص ورامین می‌نویسد:
 در زمان سلطنت ورامین مجدداً یکی از مراکز مهم کشاورزی ایران شد، تأسیس کارخانه‌ها بر اهمیت آن افزود. 
 در ۱۳۴۲ عده‌ای از مردم به سمت تهران حرکت کردند که در مسیر دروگران فصلی و مردم روستاهای مسیر و ورامین به تظاهر کنندگان پیوستند. این حرکت به گفتهٔ شاهدان عینی از روستای محمدآباد عرب‌ها و به ادّعای امام جمعه از صحن و همزمان با آیین سنتی بنی اسد مردم آغاز شد و در ساعت پنج بعد از ظهر بر روی با تیراندازی نیروهای نظامی و امنیتی به دستور شخصی به نام خاتمه یافت. نام هفت نفر به عنوان کشته ثبت شده که دو تن از آن‌ها به نام و از اهالی شهر ورامین بودند و دو تن به نام‌های و اهل روستای بودند. سه تن دیگر از اهالی بودند. این کشته‌ها در گورستان مسگرآباد در شرق تهران دفن شده‌اند. پانزده تن هم دستگیر شده‌اند که شش تن از آن‌ها ساکن ورامین و بقیه از اهالی پیشوا بوده‌اند. تعداد مجروح‌شدگان نا معلوم است. 
 در دورهٔ ، با رشد اقتصادی منطقه، ورامین به نقطه‌ای شهری بدل شد و عمدهٔ بناهای تاریخی شاخص این شهر مربوط به همین دوره هستند. از آن جمله:
 مقالهٔ اصلی: این مسجد مربوط به دورهٔ ایلخانی است و ساخت آن در دورهٔ آغاز و در دورهٔ پسرش به پایان رسیده‌است. این مسجد از جمله مساجد چهار ایوانی ایران است که هنر آجرکاری، کاشیکاری، گچ‌بری و سوزن کاری محراب این بنا از زیباترین نمونه‌های هنر معماری بعد از اسلام در ایران است. این اثر تاریخی در سال ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. 
 مقالهٔ اصلی: این برج متعلق به بوده که در سال ۶۸۸ ه‍.ق ساخته شده و در سال ۱۳۱۰ ه‍.ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این برج از یک قسمت استوانه‌ای شکل ساخته شده و قسمت مخروط شکلی که بر روی قسمت استوانه‌ای است. ارتفاع قسمت استوانه‌ای ۱۲ متر و ارتفاع قسمت مخروطی ۵ متر است که روی هم رفته ۱۷ متر می‌شود. در این برج آرامگاهی از هنر آجر کاری و کاشی کاری هم‌زمان استفاده شده‌است. حسن علاءالدوله و دین هم معلم و هم یکی از حکام محلی بوده‌است که فرزندش این آرامگاه را پس از مرگ او برایش ساخت.
 مقالهٔ اصلی: بقعهٔ امام‌زاده یحیی در جنوب شرقی ورامین در محلهٔ کهنه گل قرار گرفته‌است. تاریخ بنای بقعه، سال ۷۰۷ هجری قمری است. مقبره گنبد بزرگ آجری دارد و در بدنه‌اش هشت دریچهٔ مشبک ساخته شده‌است. صحن بنا به شکل برج، چهار کنج طاق‌نما دارد. در قسمت پایین دیوارهٔ صحن، گچ‌بری‌هایی وجود دارد و در پایین آن‌ها نیز کاشی‌های بزرگ و زیبایی با جلای فلزی به کار رفته‌است.
 علاوه بر آثار فوق مقبرهٔ نیز مربوط به دورهٔ ایلخانی است. سیّاحان از بنای دیگری به نام مسجد شریف (اتمام ۱۳۰۷ میلادی) نام برده‌اند که امروزه موجود نیست. گورستانی تاریخی مربوط به همین دوره در سال ۱۳۹۵ کشف شد. 
 علاوه بر ابنیهٔ فوق مقابر امامزادگان، ، ، ، ، از دیگر بناهای تاریخی هستند. افزون بر آن مورّخان، مدرسهٔ تاریخی رضویه در نزدیکی مسجد جامع صحبت کرده‌اند. قلعهٔ ورامین در ۱۵۰۰ قدمی مسجد جامع نیز مورد توجّه سیاحان بوده‌است، که امروزه موجود نیست. 
 شهر ورامین از سوی تهران تنها یک راه ورودی دارد که انواع ماشین‌های سبک و سنگین در آن تردّد دارند. یک کمربندی نیز از میدان ولیعصر به عرض ۴۵ متر و طول ۱۱ کیلومتر تا میدان بسیج پیشوا ادامه دارد. 
 مسیر دوم برای رفت‌وآمد بین تهران و ورامین که طولانی‌تر است، مسیر تهران-شریف‌آباد-پیشوا-ورامین است. 
 ورامین از طریق جاده به که بخشی از «آزادراه حرم تا حرم» است، متصل می‌شود. همچنین با بهره‌برداری از ، ( ) ورامین از همین مسیر به و نیز متّصل شد.
 در مسیر راه‌آهن تهران-مشهد قرار دارد. اجرای خط متروی ورامین و و اتصال آن به در سال ۱۳۸۸ بر عهدهٔ سازمان متروی تهران گذاشته شد. در سال ۱۳۹۴، این پروژه به راه‌آهن جمهوری اسلامی سپرده شد. در سال ۱۴۰۰، علی امام، مجری متروی تهران، از واگذاری دوباره این پروژه به شرکت مترو خبر داد. عابد ملکی، معاون استاندار تهران، در صورت تأمین بودجه، اتمام این پروژه تا ۱۴۰۱ را وعده داد. در حال حاضر ورامین به مترو تهران متصل نیست. 
 مقالهٔ اصلی: این کارخانه نخستین کارخانه قند در ایران و خاورمیانه است. طراح ساختمان آن در سال ۱۳۱۳ بوده‌است در سال‌های اخیر تولید آن بسیار پایین آمده و حتی به تعطیلی نزدیک شده‌است. این بنا در میان آثار ملی به شماره ۶۱۴۶ به ثبت رسیده‌است. 
 مقالهٔ اصلی: این کار خانه در سال ۱۳۱۷ احداث شد و نخستین تولیدکننده روغن نباتی جامد در کشور است. 
 کشاورزی در اطراف شهر ورامین و در سطح شهر ورامین بسیار رایج است به طوری که یکی از قطب‌های کشاورزی تهران است. مهمترین محصول کشاورزی منطقه طالبی است. بعد از آن گوجه فرنگی، بادمجان، گندم، جو، انگور، انار و پسته سطح کشت بالایی دارند. 
 در هفتم مرداد سال ۱۳۶۴ افتتاح شد. در حال حاضر این واحد ۵ دانشکده کشاورزی، مامایی و پرستاری، ادبیات و علوم انسانی، علوم پایه و علوم زیستی دارد که در این ۵ دانشکده بیش از ۸۶ رشته درسی در مقطع کاردانی، کارشناسی و کارشناسی ارشد تدریس می‌شود. این دانشگاه ظرفیت نزدیک به ۱۵۰۰۰ دانشجو را دارد. 
 ورامین در طول تاریخ در زمینه هنرهای تزئینی، کاشی‌کاری، گچ‌بری، آجرکاری، خوشنویسی، معماری، شعر، عرفان، فلسفه، فقه، کلام و سیاست، دانشمندان سرشناسی زاده شده و پرورش یافته‌اند. 
 مقالهٔ اصلی: قالی ورامین گونه‌ای از صنایع دستی همین خطه است که امروزه و در گذشته تولید می‌شده‌است. طرح و نقشه معروف به خاص قالی ورامین است که شهرتی جهانی دارد. لازم است ذکر شود فرش ورامین بعد از بیجار بالاترین استحکام را درمیان فرش‌های ایرانی دارد و رنگ‌های تیره در این نوع فرش نمود بیشتری داشته و از ابریشم در بعضی از نقوش آن استفاده می‌شود.
 از انواع غذاهای سنتی می‌توان به شیش‌انداز، آش گوجه، ته‌چین، اشکنه و … همچنین از شیرینی‌ها به نان کسمه، نان پنجره‌ای، یوخه، توتک، میان‌پر و … اشاره کرد. برخی از این غذاها و شیرینی‌ها امروزه در حال فراموش شدن هستند. 
 در سال ۱۳۴۷ تأسیس شد.
 دو داستان و (از مجموعه داستان ) از در ورامین رخ می‌دهند. صادق هدایت نویسنده معاصر در کتاب سگ ولگرد (داستان کوتاه)، برج علاءالدوله و میدان ورامین به همراه درخت چنار کهن سالش (واقع در میدان اصلی ورامین که امروزه اثری از آن درخت نیست) را چنین توصیف کرده‌است: 
 از جمله تیم‌های مطرح رشته ورزشی است، این تیم در سال اول حضور خود در لیگ برتر والیبال به مقام نایب قهرمانی رسید و سال بعد هم بعد از ، بازیکنان مطرحی مانند ، ، و را به عضویت باشگاه درآورد و ایتالیایی را به سرمربیگری باشگاه به خدمت گرفت و قهرمان شد.
 تیم والیبال متین ورامین در همین سال به مقام دست یافت و با حضور در جام باشگاه‌های جهان بدون حضور بازیکنان ملی‌پوش خود به مقام پنجمی رسید. نام آورترین نفرها در والیبال، مربی اسبق تیم ملی و ملی پوش اسبق تیم ملی که توانست عنوان بهترین لیبروی آسیا و اقیانوسیه نیز به خود اختصاص دهد.
{"title": "ورامین", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86&oldid=35114827", "language": "fa"}