، یکی از ولایت‌ها (شهرستان‌ها) ی دوازده‌گانه قدیم ، و یکی از نام‌های قدیمی امروزی که مرکز این ولایت شهر بوده‌است. از ولایت رُخ، بزرگان و دانشمندان نامداری برخاسته‌اند. ولایت رخ را در جغرافیای معاصر بر و حدی از نواحی پیرامونی آن در ، مطابقت داده‌اند.
 رُخ؛ از ولایت‌های ؛ ، رخ را یکی از ربع‌ها (بخش‌ها) ی نیشابور، یاد می‌کند و در علت نامگذاری این ناحیه، از نقل می‌کند که چون خاکِ این ناحیه، سخت است و سُرخ، آن را رُخ خوانده‌اند. 
 رُخ؛ یکی از ولایت‌های دوازده‌گانه ؛ یاقوت حموی، رخ را یکی از ربع‌ها (بخش‌ها) ی نیشابور، یاد کرده و کوره رخ را دارای صد و شش قریه، و قصبه (شهر مرکز) آن «بیشک» نام داشته‌است. رخ، در لباب‌الانساب، پشته‌ای از پشته‌های نیشابور یاد شده‌است. ولایت رخ، در تاریخ ، در میان ولایت‌های دوازده‌گانه نیشابور، ذکر شده‌است. چنان‌که در آمده، «بیشک» قصبه ناحیه رخ بوده‌است و بازاری داشته. همچنین مزار نضر بن محمد بیشکی در این شهر، زیارتگاه بوده‌است. ولایت رخ را در جغرافیای معاصر بر و حدی از نواحی پیرامونی آن در ، مطابقت داده‌اند. 
 (قرن ۴هـ. ق)، رُخ را ولایتی کهن، توصیف نموده‌است. ولایت رخ در تاریخ، سابقه‌ای کهن دارد. آثار مکشوفه مربوط به هزارهٔ دوم پیش از میلاد و پیش از اسلام و بعد از آن، حکایت از این مدعا دارد. ولایت رخ، در سال ۳۰ هجری قمری، توسط عبدالله عامر کریز فتح شد. او مدتی با جمله سپاهیانش در «بیشک» مرکز و قصبهٔ آن مقیم بودند و در سال ۵۵ هجری، سعید پسر عثمان بن عفان که از از راه اصفهان به خراسان آمد، از سوی (کاشمر کنونی) به ولایت رخ، وارد گردید اما در قصبه بیشک بیمار شد. در آن‌جا ازدواج کرد که ثمرهٔ آن، پسر و دختری به نام‌های محم و عین‌النساء بود. عین‌النساء با یکی از علمای بیشک ازدواج نمود که پسری به نام نصر به وجود آمد که سرسلسله خاندان محمی گردید. این خاندان، تا اوایل قرن ششم، در نیشابور و رخ، از اشراف و عالمان حدیث و مزکیان محسوب می‌شدند. این ولایت، تا اوایل دورهٔ قاجاریه، جزو بود تا اینکه اسحاق خان قرایی، آن را ضمیمهٔ قلمرو خود -تربت حیدریه- کرد. جلگه رخ، هنوز هم به همین نام باقی است و کدکن، مرکز آن است. یا اینکه در عصر حافظ ابرو، ظاهراً بلوک برس و ، خود در عرض رخ قرار داشته‌است. 
 ولایت رخ، از قدیم به بزرگانی که از آن برخاسته‌اند شناخته شده بوده‌است. ابوعبدالله حاکم دربارهٔ رخ نوشته‌است: «ولایتی است قدیم، معمور (آباد)، کبار (بزرگان) بسیار در او قرار گرفته‌اند.» و از عالمان این دیار از ابومحمد نیشابوری بیشکی (نضر بن محمد بن نضر بن سلمة بن جارود) یاد می‌کند. همچنین نام چند تن دیگر همچون ابوموسی رُخی نیشابوری (هارون بن عبدالصمد بن عبدوس بن حسان نیشابوری)، عبدالله بن محمد بن عصام رخی (ابوالقاسم حیری نیشابوری) و ابوالحسن بیشکی (علی بن عبدالله بن محمد بن جعفر) در کتاب حاکم آمده‌اند که منسوب به رخ و بیشک (مرکز آن) می‌باشند. در معجم‌البدان نیز، به ابوموسی رخی نیشابوری (متوفی ۲۸۵هـ. ق) و ابومنصور عبدالرحمن بن محمد بیشکی اشاره شده‌است.
{"title": "رخ (ولایت)", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B1%D8%AE_(%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA)&oldid=33736555", "language": "fa"}