یا (به : ) فعل و انفعالاتی گذرا در پتانسیل عصبی و عضلانی جهت پیامرسانی در طول شبکه عصبی می‌باشد.
 از لحاظ زمانی، می‌توان چهار دوره اساسی را برای یک پتانسیل عمل تعیین کرد:
 
 
 
 در ، پتانسیل عمل بر روی غشای تحریک پذیر پدید می‌آید، طول را طی می‌کند و وظیفهٔ پیام‌رسانی را بر عهده دارد.
 ۱- کاهش فعالیت پمپ / = کاهش و هیدرولیز = ابتدای نمودار پتانسیل عمل (هنوز حدود ۶۵-)
 ۲- باز شدن کانال‌های دریچه‌دار سدیمی 》 ورود به سلول در جهت شیب غلظت 》 انتشار تسهیل شده 》 مثبت شدن بار سطح داخل غشاء نسبت به خارج آن > بخش بالا رو نمودار پتانسیل عمل (از ۶۵- به سوی ۴۰+) افزایش ۱۰۵ میلی ولت پتانسیل نورون.
 ۳- باز شدن کانال‌های دریچه‌دار پتاسیمی = خروج از سلول در جهت شیب غلظت = انتشار تسهیل شده = منفی شدن دوباره سطح داخل غشاء نسبت به خارج آن = بخش پایین رو نمودار پتانسیل عمل (از ۴۰+ به سوی کمی کمتر از ۶۵-) (حدوداً ۷۰-) کاهش حدود ۱۱۰ میلی ولت پتانسل نورون.
 تذکر: خروج یون نسبت به ورود یون ، بیشتر اختلاف پتانسل را تغییر می‌دهد.
 تذکر: در این حالت با این که سطح داخل غشاء نسبت به خارج آن منفی است (کم‌تر از پتانسیل آرامش است) و غلظت یون‌ها تغییر کرده (این تصور غلط است که فکر کنیم در داخل اکثریت، و خارج قرار گرفته‌است؛ در هر پتانسیل عمل واحد، تغییر این مقدار سدیم و پتاسیم به قدری کم است که قابل اندازه‌گیری نیست. در واقع قبل از آنکه غلظت سدیم و پتاسیم آنقدر تغییر کنند که دیگر پتانسیل عملی ایجاد نشود، یک سلول عصبی می‌تواند ۱۰۰ هزار تا ۵۰ میلیون بار منتقل کند)
 ۴- فعال شدن دوباره و البته کمی بیشتر از قبل پمپ - (هیدرولیز ) - خروج از سلول و بازگشت به داخل که باعث افزایش پتانسل -۶۵ در نتیجه حالت آرامش.
 اطلاعات در طول سلول عصبی به شکل تکانهٔ شیمیائی - برقی حرکت می‌کند و از مناطق به سوی انتهای می‌رود. توان ایجاد این پتانسیل عمل مختص سلول‌های عصبی و ناشی از انبوه (jon channels) و (ion pumps) موجود در غشاء یاخته است. مجراهای یونی همان مولکول‌های پروتئینی حلقوی است که منفذهای غشاء سلول عصبی را می‌سازند. این ساختارهای پروتئینی از راه باز و بسته کردن منفذها به تنظیم مبادلهٔ یون‌های دارای بار الکتریکی نظیر سدیم (+Na) و پتاسیم (+K) و کلسیم (++Ca) یا کلر (-Cl) می‌پردازند، در تمام مدت پتانسیل آرامش یا پتانسیل عمل، هم خروج و هم ورود مواد به داخل سلول از طریق کانال‌های نشتی امکان‌پذیر می‌شود و فقط وابسته به کانال‌های دریچه‌دار نمی‌باشد؛ هر مجرای یونی (چه نشتی و چه دریچه‌دار) به صورت انتخابی عمل می‌کند و معمولاً به یون معینی اجازهٔ عبور می‌دهد. ساختارهای پروتئینی (تلمبه‌های یونی) جداگانه‌ای از راه تلمبه کردن یون‌های گوناگون به درون یا بیرون نورون، آن‌ها را در دو سوی غشاء یاخته با توزیعی نامتوازن نگه می‌دارند. تلمبهٔ یونی از همین راه در شرایط استراحت نورون، تراکم زیاد +Na را در بیرون و تراکم اندک آن را در درون نورون حفظ می‌کند. اثر کلی تلمبه‌ها و مجراهای یونی، قطبی‌سازی غشاء نورون است به طوری که بار الکتریکی (charge) مثبت در بیرون غشاء و بار الکتریکی منفی در درون آن می‌ماند.
 هرگاه نورون در حال استراحت تحریک شود، اختلاف ولتاژ دو سوی غشاء آن کاهش می‌یابد. اگر پتانسیل به اندازهٔ کافی کم شود، مجراهای +Na در نقطهٔ تحریک برای مدت کوتاهی باز شده و یون‌های سدیم به سرازیر می‌شوند. نام این فرایند ناقطبی‌شدن (depolarization) است. در این شرایط، بار الکتریکی درون آن ناحیه از غشاء یاخته نسبت به بیرون آن مثبت می‌شود. مجراهای +Na بعدی را درمی‌یابند و باز می‌شوند و در نتیجه منطقهٔ مجاور ناقطبی می‌شود. مجراهای +Na بعدی آن نیز کاهش ولتاژ را درمی‌یابند و باز می‌شوند و در نتیجه منطقهٔ مجاور بعدی ناقطبی می‌شود. این فرایند خودنگهدارندهٔ (self - propagating) ناقطبی‌شدن (که در طول جسم یاخته تکرار می‌شود) تکانهٔ عصبی را شکل می‌دهد. همین‌که تکانهٔ عصبی از نقطه‌ای می‌گذرد مجراهای +Na بسته شده و تلمبه‌های یونی گوناگونی فعال می‌شوند تا غشاء یاخته را به سرعت به حالت استراحت برگردانند.
 سرعت تکانهٔ عصبی هنگام سفر به انتهای آکسون، بسته به قطر آکسون، بین ۳ تا ۳۰۰ کیلومتر در ساعت است. این سرعت عموماً در آکسون‌های بزرگتر بیشتر است. این سرعت به میلین‌پوش بودن یا نبودن آکسون نیز بستگی دارد. در غلاف میلین، یاخت‌های تخصص‌یافتهٔ گلیائی یکی پس از دیگری خود را به پیچیده‌اند و بین هر دو یاختهٔ گلیائی فرورفتگی کوچکی هست. خاصیت عایق‌سازی غلاف میلین موجب می‌شود تکانهٔ عصبی در واقع از بندی به بند دیگر بپرد و از این راه سرعت انتقال را بسیار زیاد کند. غلاف میلین (جنس آن از است که توسط ساخته می‌شود، توجه شود که از دارای میلین هستند ) از اختصاصات جانوران رده‌های بالای تکاملی است، و به‌ویژه در مناطقی از بیشتر است که سرعت انتقال در آن‌ها بسیار مهم باشد. بیماری (multiple sclerosis) (تصلب چندگانه) که اختلال شدید اعصاب حسی و حرکتی از ویژگی‌های آن است، ناشی از تباهی همین است.
 در سلول‌های قلبی به‌خصوص در گره‌های قلبی که تولیدکننده ضربان هستند نیز پتانسیل عمل تولید می‌شوند. در سلول‌های عضلانی قلب پتانسیل عمل تولید شده دارای فاز کفه است.
{"title": "پتانسیل عمل", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%BE%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C%D9%84_%D8%B9%D9%85%D9%84&oldid=34713938", "language": "fa"}