حضور به بیش از سه هزار سال پیش و مهاجرت‌های اجباری از به ، و بخش‌های غربی و مرکزی ایران در طی چند دوره متوالی بازمی‌گردد. آنان در طول تاریخ با دیگر ارتباط تنگاتنگ فرهنگی و دینی داشته‌اند، به‌طوری‌که در یهودیان در همراه با مسلمانان می‌گرفتند و در در مراسم شرکت می‌جستند. یهودیان در زندگی فرهنگی ایران حضور فعال داشته‌اند و برای خود قائل هستند. 
 در زمان ، یهودیان اجازه یافتند به که بخشی از امپراتوری شده بود، بازگردند و معبد خود را بازسازی کنند. اما گروهی از آن‌ها در ایران ماندند و آزادانه دین و فرهنگ خود را حفظ کردند. این روایتِ رواداریِ کورش نسبت به یهودیان در از کتاب مقدس آمده‌است و یهودیان جهان به همین دلیل او را یکی از ناجیانِ قوم خود می‌دانند.
 شماری از اماکن مقدس و تاریخی یهودیان در ایران قرار دارند که آرامگاه پیامبران و بزرگان مانند در ، و پیامبر در از این جمله‌اند و مورد احترام و نیز می‌باشند؛ و نیز آرامگاه چندتن از بزرگان برجسته یهودی هاراو اورشرگاء در و خاخام ملا مشه هلوی در قرار دارند.
 همچنین آرامگاهی منسوب به و در همدان وجود دارد که بسیار مورد احترام یهودیان می‌باشد.
 فصلی معروف از است که در آن گفته می‌شود او به کمک عموی خود با ازدواج می‌کند و موفق می‌شود با استفاده از موقعیت خود تهدیدی را که متوجه هم‌دین‌هایش بوده‌است را از میان بردارد. با این حال در تطابق افسانۀ استر با واقعیات تاریخی تردیدها و اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. شخصیت استر نزد یهودیان ایران و جهان از یک ارزش اسطوره‌ای و مذهبی برخوردار است و داستان او و مقبره‌اش نماد پیوند آنان با ایران زمین و از علت‌های گرایش یهودیان جهان به تاریخ ایران است.
 در دوران اسلامی عمده‌ترین مراکز سکونت یهودیان در و شهرهایی همانند ، و و پس از آن در شهرهای از جمله ، ، ، ، تستر و مناطقی چون و بود. یکی دیگر از نواحی یهودی‌نشین محلی به نام در سرزمین بود که به قرارداد صلحی که در فتح اصفهان در یهودیه بسته شد اشاره کرده‌است. 
 پس از اسلام یهودیان نیز مانند دیگر اقلیت‌های دینی مجبور به پرداخت بودند. گرچه قوانین محدودکننده‌ای همانند ممنوعیت ساخت ، اجبار به کوتاه‌تر بودن کنیسه‌ها از مساجد، حمل نکردن سلاح و پوشیدن لباس‌های خاص گاه گاه به صورت پراکنده دربارهٔ یهودیان اجرا می‌شد اما با این حال وضع یهودیان در حکومت اسلامی بسیار بهتر از وضعی بود که در داشتند. 
 در دوران و پس از آن در دوره و ، یهودیان دوره جدید از حیات فرهنگی و اجتماعی را آغاز کردند. در این دوره رهبری سیاسی و اجتماعی یهودیان بر عهده شخصی به نام بود که توسط به رسمیت شناخته می‌شد. رأس جالوت از میان یکی از رؤسای مدارس مذهبی شهرهای و که به یا غائون معروف بودند انتخاب می‌شد. یهودیان ایران علاوه بر پرداخت جزیه به گائون اعاناتی هم برای او می‌فرستادند و در مقابل گائون قضات و را برای اداره جوامع و اجرای شعائر به این مردم گسیل می‌کرد. همین فرستاده‌ها باعث شدند که و در قرن ششم هجری به مراکز عمده فرهنگی یهودیان تبدیل شوند. 
 پس از درگیری بر سر مقام رأس جالوت که به از بین رفتن این مقام انجامید. جامعه یهودیان ایران دچار آسیب‌های فراوان شد. این دوره هم‌زمان بود با ظهور فرقه‌های جدیدی چون و قیام افرادی چون که دست به تجدید نظرهایی در زدند که البته همه با مقاومت گائون‌هایی همانند به شکست انجامید. 
 در دوران اسلامی فشار سنگین جامعه یهودیان را مجبور به خروج از روستاها و روی آوردن به شهرها کرد مهاجرت‌هایی که تا دوران جدید نیز ادامه یافت. این تغییر در جامعه یهود آن‌ها را بر مشاغل معاملاتی و همچنین مسلط گرداند. 
 در دوران و رشد جامعه یهودی ادامه یافت به صورتی که بسیاری از ایشان به دربارهای این حکومت‌ها راه یافتند از این جمله می‌توان از اسحاق نامی که در دربار مأمور اداره معادن سرب بلخ بود و همچنین چندین یهودی که در دستگاه به امور دیوانی مشغول بودند را نام برد. 
 در یهودیان نیز مانند دیگر ایرانیان آسیب‌های فراوان دیدند اما از میان رفتن مرزهای دینی در این دوره به ایشان فرصت شرکت فعالانه در امور حکومت را داد تا جایی که در دوران سلطنت فردی به نام سعدالدوله به منصب وزارت دست یافت. در دوره جانشینان ارغون‌خان جزیه دوباره برقرار شد و یهودیان مورد تعقیب آزار و تاراج قرار گرفتند. نیز به قول ابن عربشاه دستور داد و را یکسان تباه سازند. 
 در دوران که مذهب رسمی ایران « » اعلام شد، یهودیان بیش از هر زمان دیگری در مضیقه و در معرض تبعیض قرار داشتند. 
به جز زمان سلطنت ، دوران برای یهودیان دوران آزار و تعقیب و تغییر دین اجباری است. تا جایی که گروه بسیاری از آنان ناچار به ترک وطن و کوچ به شدند. که البته پس از روی کار آمدن و پس از او بود که یهودیان روی آسایش دیدند و این روند به پایان رسید. 
 دوران برای یهودیان دوران بازگشت دوباره رنج‌ها است. دوران از سرگیری تغییر اجباری دین (به ویژه در در زمان ) است. 
با تشکیل پس از پیروزی ، اقلیت‌های دینی از کرسی نمایندگی برخوردار شدند و یهودیان تا به امروز در همه دوره‌ها دارای نماینده بوده‌اند.
 در زمان سلطنت و به‌تدریج وضع اجتماعی یهودیان در ایران بهبود یافت. 
نخستین اطلاعات رسمی در مورد تعداد یهودیان ایران، در زمان پهلوی در سالنامه رسمی ۱۳۰۵ خورشیدی منتشر شد. بر این اساس تعداد یهودیان ایران در آن سال برابر ۴۵۰۰۰ نفر بوده و در بیشتر شهرهای ایران ساکن بوده‌اند. شغل بیشتر مردان یهودی ساکن ایران کسب و تجارت و دلالی بوده و فلاحت پیشگان نادرند. همچنین برترین و زبردست‌ترین ماماهای تهران در این دوره، زنان یهودی بوده‌اند و بالاترین دستمزد در میان زنان قابله را داشته‌اند. 
بعد از جنگ جهانی دوم عده‌ای از یهودیان ایران به اسرائیل کوچ کردند و بیشتر آن‌ها در آنجا با شرایط دشواری مواجه شدند. اما در دهه‌های بعدی عده‌ای از آن‌ها حتی به رده‌های بالای سیاسی دست یافتند که از آن جمله می‌توان به رئیس‌جمهور موشه کتساف (موسی قصاب) و شائول موفاز وزیر پیشین دفاع اشاره کرد.
 همچنین ببینید: بعد از انقلاب ۱۳۵۷ موجی از مهاجرت در میان یهودیان ایران آغاز شد و جمعیت ۸۰ تا ۱۰۰ هزار نفری آنان به مرور کاهش یافت و اکنون به کمتر از ۲۵۰۰۰ نفر رسیده‌است. بیشتر مهاجران یهودی ایرانی که بعد از انقلاب ایران را ترک کردند در کالیفرنیا و نیویورک در آمریکا ساکن شدند و گروهی نیز در اسرائیل و اروپا. شهردار پیشین در ایالت کالیفرنیا (در بازه زمانی مارس ۲۰۰۷ تا مارس ۲۰۰۸) یک یهودی ایرانی‌تبار است که سال‌ها پیش از انقلاب به آمریکا مهاجرت کرده بود. بخش مهمی از جمعیت این محلهٔ اعیان‌نشین را یهودیان ایرانی‌تبار تشکیل می‌دهند.
بیش از نیمی از یهودیان باقی‌مانده در ایران در تهران ساکن‌اند و مابقی در شهرهایی چون شیراز و اصفهان و شمار اندکی در یزد و همدان و دیگر مناطق پراکنده‌اند. بیشتر یهودیان به دلیل دشواری‌های استخدامی به مشاغل آزاد رو می‌آورند. البته از نظر قانون منعی برای استخدام آن‌ها در بیشتر مشاغل وجود ندارد.
جنبش‌های سیاسی، اجتماعی و شرعی جامعۀ یهودی در سه چرخهٔ مرجع دینی یهودیان، نماینده یهودیان در و هیئت مدیره متمرکز است. هرگونه اعلام موضع یا پیگیری مسائل حقوقی، سیاسی و اجتماعی جامعۀ یهودی از طریق نهادهای مذکور صورت می‌گیرد.
 هم‌اکنون این جامعه دارای متعدد، مدارس خاص، مجتمع‌های فرهنگی، سازمان‌های جوانان، دانشجویان، سرای سالمندان، کتابخانه مرکزی، تالار اجتماعات و فروشگاه‌های مواد گوشتی طبق شرع یهود در مناطق و شهرهای یهودی‌نشین است. اطلاع‌رسانی و نشر آثار فرهنگ یهودی به صورت کتاب‌ها و نشریات متعدد با افت و خیز، همواره جریان داشته و پس از انقلاب علاوه بر بولتن‌های داخلی دوره‌ای، نشریه تموز (تا سال ۱۳۶۸) و ماهنامه (ارگان انجمن کلیمیان از سال ۱۳۷۸) عهده‌دار این امر بوده‌اند. یهودیان تهران، فعالیت‌های ورزشی خود را در قالب باشگاه ورزشی گیبور انجام می‌دهند. این باشگاه متولی کلاس‌های ورزشی و مسابقات داخلی و نیز مسابقات بین اقلیت‌های مذهبی بوده و از همکاری مربیان یهودی و غیریهودی بهره می‌برد. سازمان بانوان یهود نیز در زمینه ورزش بانوان با این باشگاه همکاری دارد. کانون خیرخواه از دیگر نهادهای نیکوکاری جامعه یهودی است که مهم‌ترین فعالیت آن، اداره بیمارستان دکتر سپیر در جنوب شهر تهران است که به ارائه خدمات به همه شهروندان مشغول است. هزینه اداره این بیمارستان عمدتاً توسط نیکوکاران یهودی تأمین می‌شود.
یهودیان تهران، مدارس متعددی از گذشته احداث و بهره‌برداری کرده‌اند. یا اتحاد از جملهٔ این مدارس هستند که ابتدا در دوره قاجار و با حمایت تشکیل شدند و گسترش یافتند. این مدارس در دوران خود دارای کیفیت آموزشی بالایی بودند و نیز در آن‌ها تدریس می‌شد. در سال‌های اخیر به علت کاهش جمعیت و نیز پراکندگی دانش‌آموزان یهودی در سایر مدارس عام، تعدادی از این مدارس در اختیار و دانش‌آموزان دین‌های دیگر (مخصوصاً مسلمان) قرار گرفته‌اند. در سال ۲۰۰۵ پنج مدرسه اختصاصی آموزش یهودیان در تهران فعال بوده‌اند. این مدارس با مدیریت و قوانین آموزش و پرورش اداره می‌شوند اما تسهیلاتی متناسب با ضروریاتِ دین یهود و اعیاد مذهبی آن‌ها در برنامه‌ها در نظر گرفته می‌شود و دانش آموزان کتاب دینی خاص خود را فرا می‌گیرند.
 یهودیان در و به زبان‌های صحبت می‌کنند (که البته رو به انقراض است). از این میان در و در بنا بر گزارش به کل منقرض شده‌اند. در مناطق مرکزی ایران یهودیان به زبان‌هایی که در زیر شاخه جای دارند صحبت می‌کنند مانند ، ، در و .
 
در می‌توانید نمونه‌هایی از این زبان‌ها را ببینید.
 از دوره‌های کهن تاکنون در هر جایی که بوده‌اند برای اداره امور ، و اصول دینی سازمان‌هایی را ایجاد کرده‌اند. البته هیچ‌یک از این نهادها و قوانین در تعارض با قوانین دولت‌های نبوده‌است. مهم‌ترین نهاد امروزی ایرانیان یهودی است و تمامی انجمنهای دیگر زیر نظر این انجمن اداره می‌شود؛ که طبق قوانین و زیر پوشش است ولی مستقلاً توسط هیئت مدیره‌اش اداره می‌شود. 
 جمعیت کلیمیان امروزه حدود سی هزار نفر برآورد می‌شود که به‌طور عمده در شهرهای ، ، ، ، ، ، ، ، و به‌طور پراکنده در دیگر شهرها زندگی می‌کنند. 
 
 
 
 
 
 
 
 جوامع بزرگی از یهودیان ایرانی در و زندگی می‌کنند.
 از قرن نوزدهم میلادی بخشی از یهودیان ، که تحت فشار بودند با پیمودن مسافت طولانی تا با کشتی به نیویورک (که پس از اسرائیل، بزرگ‌ترین جامعه یهودی‌نشین جهان است) می‌رفتند. بسیاری از یهودیان هم در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی برای تحصیل و تجارت به نیویورک رفتند. یهودیان زاده ایران بخش بسیار کوچکی از جامعه یهودی نیویورک را تشکیل می‌دهند. شمار یهودیان ایرانی مقیم نیویورک از دهه هفتاد فزونی گرفت. یهودیان ایرانی‌تبار مقیم نیویورک، با بنیادهای مختلف نظیر تشکیل داده‌اند.
{"title": "یهودیان ایرانی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&oldid=35137900", "language": "fa"}