نام تاریخی ناحیه‌ای در مرکز است که از غرب به ، از شرق به و از شمال به منتهی می‌شود. ، ، ، و از شهرهای عمدهٔ این ناحیه بوده‌اند. و در شعر منسوب به این ناحیه است. در کتاب اسناد نام در مبحث آمده‌است که در دوره‌های تاریخی پیش از اسلام را ایراکستان می‌گفتند، برخی نیز این منطقه را نام‌گذاری کرده‌اند و آن را کوچک‌شدهٔ واژهٔ ایران می‌دانستند؛ به‌معنی ایران کوچک. و نویسندگان مسلمان، این کلمه را نموده و بر اساس قواعد معرب‌سازی، را به تبدیل و آن را اَراق و عَراق ثبت کردند و دشت‌های منطقهٔ غرب زاگرس را که منطبق با سرزمین صاف ( ) (به غیر از ) را ""عَراق عَرب"" نام نهادند که منطبق با منطقه دوران باستان است. هنگامی که از سرمای شمال ( ) به سرزمین ایران کوچ کردند، یکی از اقوام آن‌ها به نام که قوی‌ترین قوم آریایی بود در نواحی غربی ایران کنونی ساکن شدند. این قوم، جنگاور و بودند و سرزمین تازه را که سرسبز و گرم بود بهشت رؤیایی خود یافتند. بعدها قوم ماد، یا ماه را در باختر ایران بنا کرد کشور ماد یا ماه از ناحیه‌ای شامل اراک، ری و اصفهان کنونی تشکیل می‌شد که به این منطقه بعدها ایالت کوهستانی یا جبال و بعد از آن عَراق عَجم گفتند. 
 معنای عراق، زمین صاف، نزدیک دریا، ساحل رودخانه یا دریا و به گمانی برگرفته شده از واژه فارسی ایراه یا ایران‌شهر است و ، باور دارد که همان است. واژهٔ یک واژهٔ است، به معنای کسی که نمی‌تواند به عربی سخن بگوید یا کسی که عربی را با سخن می‌گوید. چون در و همچنین در چهار سدهٔ نخست هجری قمری بیشتر کسانی که در نفوذ و حضور داشتند و در ضمن نبودند، بودند؛ بنابراین واژهٔ عجم، بر اطلاق می‌شده‌است. یاقوت حموی در کتاب (ج. ۲ ص ۹۹) حدود عراق عجم را آورده که همان مناطق مرکزی ایران کنونی است. او می‌گوید که اصطلاح عراق عجم اولاً غلط و ثانیاً جدید است؛ یعنی در زمان یاقوت حموی که در آغاز سدهٔ هفتم می‌زیسته اصطلاح جدیدی بوده‌است. یاقوت می‌گوید که لفظ عراق عجم پس از ، بر زبان‌ها افتاده‌است و مناطق مرکزی ایران در پنج سدهٔ آغازین هجرت به نام الجبال مشهور بوده‌است. پدیده‌ای که در لفظ عراق عجم دیده می‌شود، همگونی و تشبیه مناطق مرکزی ایران به عراق عرب یعنی عراق کنونی یا به قول یاقوت حموی بابِل است.
 عَراق عَجم به نام ناحیهٔ جبال نیز شناخته می‌شده‌است. جبال جمع عربی لغت جبل (کوهستان یا تپه) است. دلیل این نام‌گذاری، کوهستانی بودن این ناحیه به جز در ناحیه شمال شرقی‌اش است. جبال از شرق به ، از جنوب به ، از جنوب شرق به ، از جنوب غرب به ، از شمال غرب به و از شمال هم به محدود شده‌است. جبال به خوبی مشخص نشده و به‌طور مکرر تغییر می‌کرده‌است. 
 بر پایهٔ (۲۰۳ ) و (۲۶۷ ه‍.ق) (سنگ ) در اصفهان وجود داشته‌است. در سده‌های نخست پس از اسلام و دوران حکومت و ، به منطقهٔ کوهستانی غرب (به معنای یا ) می‌گفتند. این ناحیه میان دو ناحیهٔ (عراق کنونی) و عراق عجم (اصفهان و ری) قرار داشت. 
 ، جبال را میان ، ، ، ، ، و می‌داند و آن را شامل شهرهایی همچون ، ، ، ، ، ، ، و می‌داند. 
 جبال، ناحیه کوهستانی پهناوری بود که آن را « » می‌گفتند. شورش و نبردهای پراکنده در منطقه، این امکان را برای عرب‌ها فراهم نمی‌کرد که بتوانند به‌طور کامل بر جبال چیرگی داشته باشند، برای همین منظور مجبور به صلح با مردم شدند و توانستند با تنظیم معاهده‌ای، « » را سرانجام با صلح تصرف کنند.
 این ناحیه، در ، از نواحی و ولایات حاکم‌نشین به‌شمار می‌آمده‌است. این محدوده از شمال به و و ، از مشرق به و ، از جنوب به و کمره و و از مغرب به و منتهی می‌شده‌است. مرکز این ناحیه، و وسعت آن بالغ بر ۲۱٬۶۰۰ کیلومتر مربع بود. 
 در کتاب « » که در سال ۱۸۱۳ در به چاپ رسیده‌است، ولایت عراق را بزرگ‌ترین بخش سرزمین باستانی ماد می‌داند که از جنوب به و ، از شرق به و ، از شمال به ، و و از غرب به محدود می‌شود. مناظر این در همه‌جا مانند هم، کوهستانی است و همچون بخش شمالی ولایت فارس دره‌های با امتداد زیاد اما به ندرت پهنایی متجاوز از ۱۰ تا ۱۵ مایل دارد. او در اثر خود می‌گوید که ولایت عراق به ۵ منطقهٔ اصلی تقسیم می‌شود: اصفهان، ، ، و .
{"title": "عراق عجم", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82_%D8%B9%D8%AC%D9%85&oldid=35077157", "language": "fa"}