(به : ) ‏(۴۴۰/۴۴۵ – ۵۰۳/۵۱۰) از اشراف از بود. در ۴۸۱، او علیه که کنترل بخش شرقی ارمنستان را در دست داشت و با نام شناخته می‌شد، شورش کرد. در سال ۴۸۵ به عنوان ارمنستان منصوب شد و تا پایان عمرش در حوالی ۵۰۳–۵۱۰ در این سمت باقی ماند.
 از ۳۸۷، به دو بخش مختلف تقسیم شده بود که هر کدام تحت نفوذ فرهنگی مختلفی قرار داشتند، و . علاوه بر آن در ۴۲۸، آخرین شاه اشکانی، توسط بنا به درخواست عزل شد و در ارمنستان ایران شروع شد.در ۴۴۹ میلادی، یزگرد دوم به اشراف دستور داد تا به بگروند. ارمنی‌ها تحت فرماندهی شورش کردند، اما در ۲ ژوئن (یا ۲۶ می) ۴۵۱ در شکست خوردند، بسیاری از ناخارارهایی که در شورش شرکت کرده بودند، به رانده شدند.
 واهان در حوالی ۴۴۰–۴۴۵ زاده شد. او پسر ارشد «هامایاک مامیکونیان» و «دزویک» بود، و سه برادر و خواهر کوجکتر به نام‌های «وارت», «واساک»، و آرتاشس داشت. پدرش در توسط پارتیزان‌ها در پسایندهای نبرد آوارایر کشته شد.
 او پس از نبرد آوارایر، در حالی که کودکی بیش نبود، به همراه برادرانش، «واساک» و «آرتاشس» دستگیر و به دربار ایران برده شد. آن سه برادر به مرگ محکوم شدند، اما پس از چندی، در هفدهمین سال پادشاهی یزدگرد (۴۵۵ میلادی)، بدخش (حاکم) ، که «آرشوشا دوم» نام داشت و شوهر خالهٔ واهان بود، از یزدگرد خواست واهان را آزاد کند. یزدگرد این درخواست را پذیرفت و واهان را آزاد ساخت.
 واهان در زمان پادشاهی در ارمنستان به کار گردآوری خراج کشور سرگرم بود اما می‌دید که بدخواهان او و بیش از همه شخصی آسوری به نام «وریو» می‌کوشد او را بدنام و پیروز شاه را نسبت به وی بدگمان سازد.
آنها ادعا می‌کردند که واهان می‌خواهد تمام باج و خراج ارمنستان را بردارد و نزد قیصر روم یا پادشاه رود و برای شورش بر ضد دربار ایران سپاهی فراهم آورد.
واهان طلای فراوان برگرفت، به دربار ایران رفت و آن را به شاه سپرد. پیروز با دیدن آن دریافت که واهان به وظیفه‌اش نیک عمل می‌کند و از زشتگویی بدخواهان آگاه شد. 
 واهان پیش تر از آن برای زدودن هر گونه شک و بدگمانی شاه و بزرگان دربار حتی از دین خود برگشته و آیین مزدیسنا را پذیرفته بود اما برگشتن او از آیین خود تأثیری بس آزار دهنده و کشنده بر وی گذاشت. او به عذاب وجدان دچار شد و گوشه نشینی اختیار کرد و شب و روز در اندیشه‌هایی آزارنده غوطه ور بود. 
 ناآرامی‌های ارمنستان در ۴۸۱ میلادی آغاز شد و تا ۴۸۴ میلادی ادامه یافت. پس از چندی پیروز بار دیگر به جنگ رفت و این بار نیز شکست خورد و همراه با پسرانش کشته شد (۴۸۴ میلادی).
 پس از پیروز، برادرش، ، بر تخت شاهنشاهی ایران نشست و گفتگوهای صلح را با واهان آغاز کرد و در همان سال (۴۸۴ میلادی)، در روستای نوارساک، در نزدیکی ، با واهان پیمان صلح بست. بر اساس این پیمان موجود در ارمنستان ویران و مقرر شد که دیگر آتشکده‌ای در این سرزمین ساخته نشود و مسیحیان بدون ترس از گرویدن اجباری به آیین زرتشتی در عمل به مراسم عبادی مسیحی آزاد باشند.
 ، در پی «پیمان نوارساک» و با پیشنهاد بزرگان دربار ایران، مقام سپاهبدی و مرزبانی ارمنستان را به واهان مامیکونیان سپرد (۴۸۵ میلادی). واهان نیز ارمنستان را به خوبی اداره کرد، آرامش را در کشور برقرار ساخت و کلیساهای شهر را، که ویران شده بود، از نو بنا نهاد. کلیسای مقدس را نیز نوسازی کرد.
 واهان در میان سال‌های ۵۰۳ تا ۵۱۰ میلادی درگذشت.
{"title": "واهان مامیکونیان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%DA%A9%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&oldid=33484223", "language": "fa"}