دارای دانش بومی و پیشینه‌ای طولانی است و در طول تاریخ، همواره به عنوان عالی‌ترین بخش شناخته شده‌است. این معماری در دوره‌های ، و برتر بوده‌است و در نیز برتری خود را حفظ کرد. این معماری در و بخش‌هایی دیگر از ، و گسترش دارد. 
 فرهنگ باستانی ایران، از عمیقی برخوردار است. ایلامی‌ها، هخامنشیان، و دیگر سلسله‌های پیش از اسلام، آثار سنگی برجسته‌ای را از عظمت معماری خود، به جای گذاشتند. و از این آثار هستند و هر دو در سال ۱۹۷۹ میلادی، به عنوان شناخته شدند. در سال ۲۰۰۸ م، به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد؛ معماری این مجموعه، نمایانگر ترکیبی از فرهنگ‌های ، و است. از آغاز دوران اسلامی، دستاوردهای معماری سلسله‌های ، و ، منحصراً قابل توجه است. در این دوران، شهرهایی در ایران، نظیر ، و در میان شهرهای بزرگ قرار گرفتند و شمار بالای مساجد، مدرسه‌های اسلامی، زیارتگاه‌ها و کاخ‌های آن‌ها، یک سبک معماری ایرانی را شکل داد که در مجموعهٔ بزرگتر اسلامی قرار داشت. 
 در دوران ، دو گونه معماری در ایران، توسعه داده شد؛ نخستین نوع، تقلیدی از سبک بود که ارتباط کمی با اقلیم این کشور داشت و دومین نوع، تلاشی در جهت احیای ایرانی بود. به تدریج، مسئولان ایرانی از تقلید کورکورانه از غرب، دلسرد شدند و به پشتیبانی از سبک‌های بومی ایرانی که برای رفع نیازهای نوین، اصلاح شده بودند، پرداختند. از برجسته‌ترین نمونه‌های ، است. همچنین دو دورهٔ برجستهٔ نفوذ معماری غربی در ایران وجود دارد که نخستین آن در بود. در دورهٔ دوم نیز که کلاً در دوران پهلوی رخ داد، کل معماری ایران دگرگون شد و ساختمان‌هایی با عنوان و کارکرد غربی در این کشور، متداول شدند. در گفتگوی سال ۱۳۹۷ و امیر منصوری، معماری، این خبرگزاری به اهمیت ندادن مسئولان به برقراری پیوندی میان معماری و هویت تاریخی ایران اشاره داشت و اعلام کرد که یک سردرگمی در زمینهٔ معماری ایجاد شده‌است. 
 پژوهشگرانی نظیر ، هانری استیرلن، ، محمدرضا حائری، و دیگران جایگاه مثبت فضا یا به عبارتی «فضا محوری» معماری ایرانی را در برابر «حجم‌انگاری» برخی دیگر از گونه‌ها، به عنوان مهم‌ترین خصیصه آن برشمرده‌اند. 
 در معماری ایرانی، با وجود خصایلی چون تناسب و زیبایی سردرها و و ایوان‌ها خصلتی که بیشتر شایستهٔ بررسی است گوهر معماری ایرانی و و عرفانی آن است. و گرایش معماران ایرانی به سوی حیاط‌ها، پادیاوها، گودال باغچه‌ها، هشتی‌ها و کلاه فرنگی‌ها که شبستان‌ها را گرداگرد خود گرفته‌است، از دیرباز جزء منطق ایرانی بوده‌است. 
 پیش از این که ساخته شود، صدها و با ستون‌های چوبی و سنگی در سراسر جهان متمدن آن روز ساخته شده بود، ولی نخستین بار در تخت جمشید می‌بینیم که ستون‌ها تا آخرین حد ممکن از هم فاصله گرفته‌اند با این که در بعضی از معابد کهن خارج از ایران (مثلاً مصر) فاصلهٔ دو ستون چیزی نظیر قطر آن‌ها بلکه اندکی کمتر است. 
 معمار ایرانی توانست وسیع‌ترین دهانه‌ها را با کست افزود پیمون‌ها به وجود بیاورد و آرایش‌های گوناگون و سرگرم‌کننده خلق کند؛ به گونه‌ای که ساختمان دو اشکوب به اندازه‌ای از هم دور شده که گویی اشکوب زیری بعدها بر آن افزوده شده‌است. 
 از امتیازات معماری ایرانی این است که هرگز از مکان هندسی همگن برای پوشش استفاده نشده و از اصطلاحات و نام (قوس) و و گنبدها در پیداست که بیشتر به شکل بیضی و و بات (بیز) توجه داشته‌اند. در معماری ایرانی توجه بسیاری به نور وروشنایی شده و تاحد زیادی از تاریکی دوری جسته‌است و همچنین به استفاده از مصالح بومی در ساختمان سازی توجه شده‌است. معمار ایرانی بر استحکام و مقاومت و رعایت اصول سازه تأکید بسیاری داشته و به نظر می رسدکه ساختمان‌ها و ابنیه تاریخی برای کارکرد واستفاده بسیار طولانی بنا شده‌است. 
 پیمون نه تنها در نقشه و اندازهٔ پایه‌ها و در عرض و طول اتاق‌ها و راهروها اثر دارد، بلکه حالت در و پنجره و نسبت بین آن‌ها را نیز معین می‌کند و پس از همه در پوشش درگاه‌ها، ایوان‌ها، طاق‌ها و گنبد خانه‌ها تأثیر دارد. این تأثیر آن جا آشکار می‌گردد که معمار ایرانی می‌تواند با تضمین کافی با کاربرد پیمون کست افزود، طرح و محاسبه و اجرای آن را در آن واحد انجام دهد؛ بدون این که نا استواری به وجود بیاید. 
 
 
 
 
 
 
از شش شیوهٔ معماری ایران، دو شیوهٔ و مربوط به پیش از اسلام و چهار شیوهٔ دیگر مربوط به دورهٔ اسلامی است. غربی‌ها برای شیوه‌های اسلامی نام‌هایی را به‌کار می‌برند، مانند شیوه‌های و . 
		 
		 
		 
		 
		 
		 
		 
		 
 اگر در کشورهای دیگر، هنرهای وابسته به معماری مانند (نقاشی) و ، (آذین) به‌شمار می‌آمده، در کشور ایران هرگز این‌گونه نبوده‌است. با و و و و به گفته خود معماران، و ، بیشتر بخشی از کار بنیادی ساختمان است. اگر نیاز باشد در زیر پوشش (سقف) (عایق) ی در برابر گرما و سرما ساخته شود یا بنا که ناگزیر پرپیمانه است و نمی‌تواند به دلخواه معمار کوتاهتر شود، تنها با افزودن می‌توان آن را کوتاهتر و باندام و کرد. اگر و روزن با چوب یا گچ و شیشه‌های خرد و رنگین گره‌سازی می‌شود برای این است که در پیش آفتاب تند و گاهی سوزان، پناهی باشد تا چشم را نیازارد و اگر از تا با کاشی پوشیده می‌شود تنها برای زیبایی نیست. وانگهی باید واژه را به معنای و که ریشه در معنای هستیانه هنر دارد گرفت و نه قشنگی و جمال کور و برخاسته از احساسات شرطی شده.
{"title": "معماری ایرانی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C&oldid=34212173", "language": "fa"}