(انگلیسی Vanadium) یک با و ۲۳ است. این عنصر یک سخت، خاکستری-نقره ای و است. این عنصر به صورت فلز خالص به ندرت در طبیعت یافت می‌شود، اما پس از جداسازی مصنوعی، تشکیل یک لایه ( ) تا حدودی فلز آزاد را در برابر بیشتر مقاوم می‌کند.
 با تجزیه و تحلیل یک ماده معدنی جدید حاوی ، ترکیبات وانادیم را در مکزیک کشف کرد که وی آن «سرب قهوه ای» نامید. اگرچه وی در ابتدا تصور می‌کرد که ویژگی‌های آن به دلیل وجود عنصر جدیدی است، اما بعداً توسط شیمی‌دان فرانسوی Hippolyte Victor Collet-Descotils به اشتباه متقاعد شد که این عنصر فقط است. سپس در سال ۱۸۳۰، کلریدهای وانادیم را تولید کرد، و ثابت کرد که یک عنصر جدید وجود دارد و با الهام از نام الهه زیبایی و باروری اسکاندیناوی، (فریجا)، نام آن را «وانادیم» گذاشت. این نامگذاری بر اساس طیف گسترده‌ای از رنگ‌های موجود در ترکیبات وانادیم و زیبایی آنها بود. بعدها کانی سرب دل ریو نیز به دلیل محتوای وانادیم آن، نامگذاری شد. در سال ۱۸۶۷ توانست عنصر خالص را بدست آورد.
 وانادیم به‌طور طبیعی در حدود ۶۵ ماده معدنی و در ذخایر وجود دارد. در و از فولاد تولید می‌شود. کشورهای دیگر آن را مستقیماً از مگنتیت، گرد و غبار دودکش روغن سنگین یا به عنوان محصول جانبی استخراج تولید می‌کنند. این ماده عمدتاً برای تولید آلیاژهای فولادی خاص مانند و برخی از استفاده می‌شود. مهمترین ترکیب صنعتی وانادیم، ، به عنوان برای تولید استفاده می‌شود. ممکن است در آینده برای ذخیره انرژی یک کاربرد محسوب شود.
 در تعداد کمی از موجودات زنده مقادیر زیادی از یون‌های وانادیم پیدا شده‌است، که احتمالاً یک است. اکسید و برخی نمک‌های دیگر وانادیم سمیت متوسطی دارند. به خصوص در اقیانوس، وانادیم توسط برخی از اشکال حیات به عنوان مرکز فعال استفاده می‌شود. مانند برخی از اقیانوس.
 به سال میلادی استاد معدن‌شناسی در شهر مکزیک «سرب قهوه‌ای» را آزمایش کرد. سرب قهوه‌ای یک کانی است که امروزه آن را به نام وانادینیت می‌شناسند. ریو نتیجه گرفت که این کانی دارای یک عنصر جدید است. متخصصین تجزیه وی را متقاعد کردند که بیشتر این فلز کروم است و او ادعای خود را پس گرفت. به سال شیمیدان سوئدی در ملاقات با برسلیوس در نمونه مخصوصی از فولاد یک فلز جدید کشف کرد. سال بعد ولر نشان داد که فلز سفستروم در اصل همان عنصری است که قبلاً توسط ریو کشف شده بود.
 معمولاً سفستروم را کاشف این عنصر می‌دانند. بنا به پیشنهاد برسلیوس، وی این عنصر را وانادیم(vanadium) نامید که از روی نام واندیا (vanadia) یکی از نام‌های فریا یا فریگ خدای زیبایی نوریک ساخته شده‌است. علت این نام گذاری احتمالاً به خاطر رنگ‌های زیبای ترکیب‌های این فلز بوده‌است.
 وانادیم یک فلز با سختی متوسط، شکل‌پذیر و به رنگ آبی-فولادی است. و است. برخی منابع، وانادیم را «نرم» توصیف می‌کنند، شاید به این دلیل که شکل‌پذیر و انعطاف‌پذیر بوده و شکننده نیست. وانادیم از اکثر فلزات و فولادها است (به و مراجعه کنید). مقاومت خوبی در برابر دارد و در برابر قلیاها و و پایدار است. در دمای حدود ۶۳۰ درجه سلسیوس (۹۳۳ کلوین) در هوا اکسید می‌شود، هر چند حتی در دمای اتاق نیز یک بر روی آن شکل می‌گیرد.
 فلز وانادیم از طریق یک فرایند چند مرحله ای بدست می‌آید که با تفت دادن سنگ معدن خرد شده با یا در حدود ۸۵۰ درجه سلسیوس شروع می‌شود تا به (NaVO ) تبدیل شود. یک محلول آبی از این عصاره اسیدی سازی می‌گردد تا «کیک قرمز» که یک نمک پلی وانادات است، ایجاد گردد. این نمک پلی وانادات توسط فلز کاهش داده می‌شود. در تولید مقیاس کم به عنوان یک روش جایگزین، از یا برای کاهش استفاده می‌شود. بسیاری از روشهای دیگر نیز استفاده می‌شود که در همه آنها وانادیوم به عنوان محصول جانبی فرایندهای دیگر تولید می‌شود. خالص سازی وانادیوم توسط که توسط و در سال ۱۹۲۵ توسعه یافته‌است، امکان‌پذیر است. 
 تقریباً ۸۵٪ وانادیم تولید شده به عنوان (آلیاژی از آهن و وانادیم که درصد وانادیم در آن در حدود ۳۵ تا ۸۵ درصد است و برای افزودن وانادیم به فولاد مذاب استفاده می‌شود) برای افزودن به استفاده می‌شود. افزایش قابل توجه در فولاد حاوی مقادیر کمی وانادیم در اوایل قرن ۲۰ کشف شد. وانادیم، و پایدار تشکیل می‌دهد و در نتیجه باعث افزایش قابل توجه مقاومت فولاد می‌شود. از آن زمان به بعد، فولاد وانادیمی برای ساخت محورها، قاب‌های دوچرخه، ، و سایر اجزای مهم مورد استفاده قرار گرفت. دو گروه از آلیاژهای فولاد وانادیمی وجود دارد. آلیاژهای فولاد پرکربن وانادیمی حاوی ۰٫۱۵٪ تا ۰٫۲۵٪ وانادیم هستند و درصد وانادیم (HSS) 1% تا ۵٪ است. برای فولادهای تندبر می‌توان سختی بالای HRC 60 را بدست آورد. از تندبر می‌توان برای ساخت و سایر استفاده کرد. آلیاژهای حاوی ۱۸٪ درصد وانادیم هستند. محتوای بالای کاربیدهای وانادیم در این آلیاژها مقاومت در برابر سایش را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد. یکی از کاربردهای این آلیاژها ساخت ابزارها و چاقوها است. 
 وانادیم، فرم تیتانیوم بتا را تثبیت کرده و استحکام و ثبات دمایی تیتانیوم را افزایش می‌دهد. وانادیم مخلوط با در ، در ، چهارچوب هواپیماهای (Airframe) پرسرعت و مورد استفاده قرار می‌گیرد. متداول‌ترین آلیاژ برای ، است که حاوی ۲٫۵٪ وانادیم بوده، و آلیاژ تیتانیوم مورد استفاده در ، و دوچرخه سازی است. آلیاژ متداول دیگر که عمدتاً در تولید استفاده می‌شود، تیتانیوم 6AL-4V است، که حاوی ۶٪ آلومینیوم و ۴٪ وانادیم است. 
 چندین آلیاژ وانادیم از خود رفتار نشان می‌دهند. اولین ابررسانای کشف شده، ترکیبی از وانادیم، یعنی V Si بود که در سال ۱۹۵۲ کشف شد. از نوار در ساخت آهنربای ابررسانایی استفاده می‌شود (۱۷٫۵ یا ۱۷۵۰۰۰ ). ساختار فاز A15 ابررسانای V Ga مشابه ساختار متداولتر Nb Sn ( ) و Nb Ti ( ) است. 
 از ترکیبات وانادیم به‌طور گسترده‌ای به عنوان کاتالیزور استفاده می‌شود؛ در تولید از ، V O به عنوان استفاده می‌شود. در این فرایند (SO ) به گوگرد تری‌اکسید (SO ) اکسایش می‌یابد: در این ، گوگرد از ۴+ به ۶+ اکسید می‌شود و وانادیم از ۵+ به ۴+ کاهش می‌یابد:
 V O + SO → 2VO + SO 
 کاتالیزور توسط اکسایش با هوا احیا می‌شود:
 4VO + O → 2V O 
 از اکسایش‌های مشابهی در تولید استفاده می‌شود:
 C H + 3.5 O → C H O + 4H O
 و چندین ترکیب آلی فله دیگر به‌طور مشابهی تولید می‌شوند. این فرایندهای مواد اولیه ارزان را به واسطه‌های بسیار کاربردی و همه‌کاره تبدیل می‌کنند. 
 وانادیم یکی از اجزای مهم کاتالیزورهای اکسید فلز مخلوط است که در اکسیداسیون پروپان و پروپیلن به آکرولین، اسید اکریلیک یا آموکسیداسیون پروپیلن به اکریلونیتریل استفاده می‌شود. در حال کار، وضعیت اکسیداسیون وانادیم با اکسیژن و محتوای بخار مخلوط خوراک واکنش به صورت پویا و برگشت‌پذیر تغییر می‌کند. 
 از اکسید دیگری از وانادیم، یعنی VO ، در تولید پوشش‌های شیشه ای استفاده می‌شود، که می‌تواند مانع نفوذ در دمای خاصی شود. از اکسید وانادیم می‌توان برای ایجاد مراکز رنگی در برای ایجاد جواهرات مصنوعی استفاده کرد، اگرچه الکساندریت در طبیعت یک است. از در ساخت استفاده می‌شود. 
 ، که نوعی است، یک متشکل از یون‌های وانادیم آبی در حالت اکسیداسیون مختلف است. باتری‌هایی از این نوع اولین بار در دهه ۱۹۳۰ پیشنهاد شدند و از دهه ۱۹۸۰ به بعد به صورت تجاری تولید شدند. سلول‌ها از یون‌های حالت اکسیداسیون رسمی ۵+ و ۲+ استفاده می‌کنند. باتری‌های اکسایش-کاهش وانادیمی به صورت تجاری برای برق رسانی استفاده می‌شوند.
 از می‌توان برای محافظت از در برابر زنگ زدگی و خوردگی توسط استفاده کرد. از فویل‌های وانادیمی برای تیتانیم به فولاد استفاده می‌شود چرا که با هر دو فلز سازگار است. و نیمه عمر کوتاه ایزوتوپ‌های تولید شده توسط جذب نوترون، وانادیم را به ماده ای مناسب برای ساختار داخلی رآکتور همجوشی تبدیل می‌کند.
{"title": "وانادیم", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85&oldid=33675021", "language": "fa"}