(به 𐬫𐬀𐬰𐬀𐬙𐬀 «یَزَتَ») یا واژه‌ای و یک مفهوم با طیف گسترده‌ای از معانی است اما به‌طور کلی به‌مفهوم یا است. این اصطلاح در معنای واقعی کلمه، به‌معنی « » است. ایزد به رب‌النوع‌ها، الهگان، فرشتگان، خدای‌گان و اربابان طبیعی نیز گفته می‌شود.
 در در معنی رب‌النوع یا ایزد آمده‌است: فرشته‌ای که حق‌تعالی برای پرورش و حفاظت هر نوع نباتات و حیوانات و جمادات مقرر فرموده چنان‌که برای پرورش هر نوع، فرشته‌ای علی‌حده است.
در آمده‌است: می‌گویند هر نوعی از افلاک و کواکب و بسایط عنصری و مرکبات و اشباح مجرد پروردگاری دارند که عقل مدبر آن نوع است و اوست غاذی و منمی و مولد. گوید: کلمه رب‌النوع را حکمای قدیم مانند و و بکار برده‌اند و رب صنم هم نامیده شده‌است. مؤلف پس از شرح عقاید و و و یونانیان قدیم گوید: ماحصل کلام آنکه فلاسفه هریک با اختلاف خاصی که در تعبیرات خود دارند گفته‌اند که برای هر نوعی از انواع موجودات مادی جهان هستی فردی است عقلانی و نورانی و روحانی که حافظ نوع خود می‌باشد و در معرض تحولات و تغییرات و فساد نیست و افراد مادی تابع و مقهور پرتوی از آن‌ها می‌باشد و آن‌ها را به نام ارباب انواع و غیره خوانده‌اند. 
 و از ایزدان هستند.
 ، در «یَزَتَ» و در سانسکریت «یَجَتَ» آمده‌است و به معنی «درخور ستایش» است. غالباً در از و یاد شده‌است. ، در سَرِ ایزدان مینوی و در سَرِ ایزدان جهانی است. را در «یزد» و «یزدان» گویند. مراد از ، مفرد خداوند است و نظر به اینکه اهورامزدا، سرور بزرگ مینویان است و در عالم روحانی هر آنکس که در خور ستایش و نیایش باشد، در ذات او که آفریننده همه است، تمرکز دارد، از این جهت او را به صیغه جمع، نامیده‌اند. ایزدان، را از همکاران مَهین ، که آن‌ها را گویند، شمرده‌اند.
 در دین زرتشت برای هر چیز خوب و نیک، ایزدی قائل شده‌اند و به او درود و سپاس تقدیم می‌کنند، در خورشید از هزار و صد ایزد مینوی یاد شده‌است:
 در گاهشماری به جا مانده از دورهٔ ساسانی، روزهای هر ماه به نام ایزدی نامزده شده‌اند همچنین چهار روز در ماه به با عنوان اختصاص داده شده‌است. در در بارهٔ نام سی روز چنین آمده‌است:
 روز اول را به اسم ، خدای یگانه، دومین روز تا هفتمین روز به اسامی امشاسپندان ( ، ، ، ، و )، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و ، خوانده می‌شوند.
 در بازگویی از ، مورخ یونانی سدهٔ نخست میلادی، اشاره به سخن وی می‌کند که نوشته‌است» اهورامزدا بیست و چهار فرشتگان بیافرید «(خرده اوستا، ص ۱۸۶، یادداشت پورداود) که گویا اشاره به همکاران است. اگر این
گزارش پلوتارک که هیچ نامی از ایزدان نبرده‌است را درست بپنداریم، باید گفت شمار فرشتگان و شش امشاسپند و خود اهورامزدا سی و یک می‌شود. این گزارش نمی‌تواند گویایی پیوند نام ایزدان با نام روزهای ماه باشد. پورداود می‌افزاید: گذشته از ایزدان عمده سی روزه، ایزدان مهم دیگری در مزدیسنا داریم از آن جمله اند و و و غیره که همه در ردیف همکاران ایزدان بزرگ یاد شده‌اند (خرده اوستا، ص ۱۸۷، یادداشت پورداود). 
 کتاب بخشی از کتاب است که به ستایش ایزدان می‌پردازد. یشت‌هایی که بعد از باقی‌مانده شامل ۲۱ یشت می‌باشند که نخستین یشت یا همان یشت ستایش اهورامزداست. دومین یشت نیز یا یشت می‌باشد که به دلیل اهمیت آن در میان جای گرفته‌است. برای دو تا از امشاسپندان (اردیبهشت و خرداد) به صورت جداگانه یشت‌های مربوطه باقی‌مانده‌است. ۱۹ یشت باقی‌مانده به ستایش ایزدانی تعلق گرفته که بیشتر آن‌ها در بین ۳۰ ایزدی که نامشان بر روزهای ماه است قرار دارند. از ۴ امشاسپند که عبارتند از بهمن، شهریور، سفندارمذ، و امرداد و ۵ ایزد که عبارتند از آذر و باد و آسمان و مهراسپند و انیران امروزه یشتی در دست نیست در عوض دو یشت به نام دو ایزد هوم و ونند داریم که در بین اسامی ۳۰ روز گاه‌شماری زرتشتی نمی‌باشند. 
 ایزدان هندو نام خدایان خودرا بَغ، اهوره و اَمَرتا می‌نامیدند.
{"title": "ایزد", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D8%AF&oldid=33485524", "language": "fa"}