(۱۲۰۲-۱۲۷۴ ش) (۱۸۲۳–۱۸۹۵م ) دیپلمات دورهٔ بود. وی نویسنده کتاب مبدع اولین طرح راه آهن سراسری و اولین پیش نویس قانون اساسی ایران است.
 یوسف پسر از بازرگانان آذربایجان، در شهر تبریز به دنیا آمد. فارسی، عربی و قدری از علوم شرعیه را آموخت و به سمت منشیگری، وارد خدمت کنسولگری در شد و بعد از چندی از خدمت انگلیسیها استعفا داد و به خدمت وزارت امور خارجه درآمد.
 ۱۸۵۳-۱۸۶۱م کارپرداز حاجی ترخان بود 
 ۱۸۶۲-۱۸۵۴م کاردار ایران در پترسبورگ بود
 ۱۸۶۲-۱۸۶۶م کنسول در تفلیس بود
 م۱۸۶۶-۱۸۶۹ کاردار سفارت ایران در پاریس بود. 
 در مدت سه سال اقامت خود در پاریس چهار مرتبه به لندن رفت.
 در مقدمه کتاب یک کلمه میگوید در حضور داشته و ترقیات غرب را از نزدیک مشاهده کرده و بفکر افتاده است. 
 در سال ۱۲۹۹ق (۱۸۸۱م ) درکابینه مشیرالدوله به عنوان معاون وزیر عدلیه انتخاب و لقب مستشارالدوله به نام او صادر شد. 
 در ۱۲۸۲ ق (۱۲۴۴ ش)، رسالهٔ «رمز یوسفی» را در تهران منتشر کرد.
 در دورهٔ اقامت در تفلیس، با نویسنده مناسبات دوستانه‌ای یافت.
 از ۱۲۴۶ تا ۱۲۴۸ ش (۱۸۶۷-۱۸۶۹م) شارژ دافر ( ) سفارت ایران در پاریس بود و وارد ( شرق اعظم) شد. 
 رسالهٔ « » را در ماه‌های پایانی خدمت در پاریس به اتمام رساند و دستنویس آن را در راه بازگشت به ایران (۱۲۴۹ ش) در تفلیس به آخوندزاده نشان داد و در سال ۱۲۵۳ ش (۱۸۷۴ م) در ایران چاپ رساند.
 رسالهٔ یک کلمه یکی از اولین آثار آزادی‌خواهان ایران به شمار می‌رود و در تحریک احساسات و بیدار کردن مردم در آن زمان اثر فوق‌العاده‌ای داشته است و در سال ۱۲۸۴ ش که تشکیل گردید،راهنمای سیاسی آن انجمن بود.
 در سال ۱۲۶۷ ش (۱۳۰۶ ق ۱۸۸۸م ) نامه ای به ولیعهد نوشت و از حکومت استبدادی و فساد دربار انتقاد کرد اصلاحات مملکتی و ایجاد حکومت قانون و برقراری آزادی و مساوات را خواستار شد و گوشزد کرد که .
 بنابراین او را به فرمان شاه در ۱۲۷۰ ش ( ۱۳۰۹ق ۱۸۹۰م ) در عمارت رکنیه قزوین به زنجیر و کنده کشیدند به انفرادی انداختند. خانه‌اش غارت شد املاکش مصادره و مقرری دولتی او قطع گردید. 
 در سال۱۲۷۴ش (۱۸۹۵ م) در زندان درگذشت.
 وی این اثر را در سال ۱۲۴۸ش(۱۸۶۹م) در نگاشت و در ۱۲۵۳ش (۱۸۷۴م) پس از سفر اول به فرنگ منتشر کرد.
 پژوهشگر تاریخ مشروطه میگوید :
 که در سال ۱۲۴۸ ش یعنی نزدیک به ۳۶ سال پیش از انقلاب مشروطه در پاریس نگاشته شد .
مستشارالدوله موادی از قانون اساسی فرانسه و اعلامیه حقوق بشر و شهروندی فرانسه را انتخاب کرد و کوشید به روحانیان و بزرگان ایران نشان بدهد که این قوانین با قرآن مغایرتی نداشته و می توان مسلمان بود و قانون را قبول داشت قانونی که به گفته وی شاه و گدا در آن برابر باشند که "یک کلمه" از این منظر بسیار است . 
 میرزا یوسف خان برای نشر عقاید خویش در روزنامه عدلیه مطالبی می‌نوشت، روزنامه عدلیه به وسیله سپهسالار برای توجیه و تشریح اصلاحات قانونگذاری و نظام حقوقی و دادگستری مترقیانه انتشار می‌یافت و از بسط عدالت «تربیت ملت» افزودن بصیرت مردم، آسودگی و ترقی اوضاع مردم، ایجاد تأسیسات عالی، وضع قوانین جدید و برانداختن تأسیساتی که مانع اجرای عدالت باشد، سخن می‌راند. 
 وی چنان می‌پنداشت که تمهید مقدمات جمیع ملزومات مملکتی و دولتی، ابتدا راه‌آهن است و با ایجاد آن اوضاع ایران در عرض سه سال به کل منقلب و در یک کلمه، ایران گلستان خواهد شد. 
 رساله‌ای به نام کتابچه بنفش درباره تأسیس راه‌آهن سراسری ایران نوشت و به شاه عرضه داشت. 
 جزوه دیگری در لزوم کشیدن راه‌آهن از تهران به خراسان تهیه کرد و منافع آن را ذکر کرد و نظر به آسان شدن زیارت توسط راه آهن فتوای روحانیان را در آن باره به دست آورد.
 بعدها همین فتوا برای احداث مسیر از تهران به شاه عبدالعظیم استفاده شد.
 
 وی با همکاری صدر اعظم وقت اولین طرح قانون اساسی را به شاه ارائه داد.
 طرح شامل موارد ذیل بود:
 
 
 
 
 این طرح مورد قبول شاه واقع نشد.
 طرح دوم با نام در سال ۱۲۵۱ ش(۱۸۷۲م) به تصویب شاه رسید. اساس این طرح تبدیل دستگاه سنتی صدارت به یک هیئت وزاری مسئول است.
 در این طرح مسئولیت‌های دولت به نه وزرات خانه تقسیم شد، هر یک از وزرا در اداره وزارت خانه خود مستقل بود، هیئت وزرا مسئولیت مشترک هیئت دولت را بر عهده داشتند و در برابر صدراعظم (رئیس دولت) مسئول بودند و در نهایت صدراعظم در برابر شاه مسئول بود.
 هیئت دولت اختیار قانون‌گذاری بر اساس رأی اکثریت را داشت. 
 شاه می‌نویسد:
 با این ترتیب جدید، شاه مسئولیت داشتن هیئت دولت را می‌پذیرد و در امور وزرا و عزل و نصب حکام دخالت نمی‌کند.
{"title": "یوسف مستشارالدوله", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81_%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87&oldid=34935767", "language": "fa"}