( به Pangaea یا Pangea با گویشِ /pænˈdʒiːə/ ) یا (به گویش فرانسوی: )، نام عظیم است. این ابرقاره در فاصلهٔ بخش پایانی دورهٔ (پالئوزوئیک) و بخش آغازین (مزوزوئیک) به وجود آمده‌است. نام پانگه‌آ برگرفته از واژه‌های یونانی παν «همه» و Γαῖα «زمین» است.
 ۱۷۵ میلیون سال پیش که امروز مجموعهٔ خشکی‌های را تشکیل می‌دهند در یک اَبَرقارهٔ کلان به نام پانگه‌آ کنار هم جمع شده بودند. در میانهٔ این همگروهه جای داشت و در واقع برآمدگی شمال غربی آن، پیوندگاه دو قطعه پانگه‌آ، (دربرگیرندهٔ ، و ) و (شامل ، آفریقا، ، و ) بود.
 به خاطر وجود این پل خاکی به‌هم‌پیوسته بود که، کمیاب مانند ، که نخستین گروه مهم بودند، می‌توانستند در هر گوشهٔ زمین پراکنده شوند. نزدیک به ۱۶۵ میلیون سال پیش که روند تکه‌تکه شدن پانگه‌آ آغاز شد، ادامهٔ این جابه‌جایی بسیار دشوار گردید.
 شواهد باقی‌مانده از زمان یک‌پارچگی هستند؛ که با توجه به حضور گونه‌های مشابه و یکسانی در قاره‌هایی که در حال حاضر با فاصله‌های بسیار دور جدا از هم قرار دارند، واقعیت آن را نشان می‌دهند. به عنوان مثال، فسیل‌های در آفریقای جنوبی، و قطب جنوب، در کنار اعضای زمینی، یافت شده‌است که در این صورت لازم می‌شود دایرهٔ توزیع گیاه در آن بازهٔ زمانی: از دایرهٔ قطبی تا خط استوا؛ اگر قاره‌ها در موقعیت کنونی خود بوده‌اند، گسترده باشد؛ و باز به طور مشابهی، خزندهٔ آب شیرین تنها در آمریکای شمالی که به آفریقا چسبیده بود، مناطق محلی از سواحل و یافت می‌شود. 
 افزون بر این شواهد بیشتری برای پانگه‌آ در قاره‌های مجاور موجود است، از جمله برابری و تطبیق روند زمین‌شناسی بین ساحل شرقی ، و ساحل غربی برقرار است. دورهٔ انتهای جنوبی پانگه‌آ را پوشاند. سپرده‌های یخبندانی، یا به طور خاص هم‌سن با ساختار مشابه در بسیاری از قاره‌های جداگانه که در قاره پانگه‌آ باهم بوده‌اند نیز پیدا شده‌است. 
 نخستین پاره‌ای که از پانگه‌آجدا شد شامل و بود که پیرامون ۱۶۰ میلیون سال پیش هم‌زمان با هم، شروع به دور شدن کردند. این پارهٔ جدا شده حامل جمعیتی از بود که گونهٔ نوعی آن دوره‌است.
 بقیهٔ پانگه‌آ ۵۰ میلیون سال دیگر پیوسته برجا ماند و در این دوره گروه تازه‌ای از به نام پدید آمدند. جفت داران از کیسه‌داران کارآمدتر بودند و در بیشتر مناطق جهان به کلی جای آنان را گرفتند؛ ولی نتوانستند به استرالیا برسند و به این دلیل است که آن قاره امروز هم مسکن زیای کیسه‌دار پرزاد و ولدی است.
 
 بر پایه، داده‌هایی از: مک ایودی، کالین، اطلس تاریخی آفریقا، ترجمه فریدون فاطمی، تهران ۱۳۶۵.
{"title": "پانگه‌آ", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A2&oldid=34649387", "language": "fa"}