کوچک‌ترین یکای (واحد) زبان که دارای و معنایی مستقل می‌باشد یا نام دارد. هجاها و طول آن‌ها نمی‌توانند برای بازشناختن تکواژها سودمندی باشند. معیار و سنجهٔ بنیادین این است که تکواژ را نمی‌توان به یکاهای دستوری کوچک‌تر بخش کرد.
 تکواژها از به‌هم‌پیوستن (کوچکترین بخشهای گفتار) ساخته می‌شوند و تکواژها را نمی‌توان به واحدهای دستوری کوچک‌تر بخش کرد. تکواژها را به دو دسته بخش می‌کنند: و 
 در دانش تکواژها را معمولاً میان دو ابرو قرار می‌دهند. مانند: {کن}، {من}
 شمار تکواژهای یک زبان خیلی بیشتر از شمار آن است.
 تکواژی که مفاهیمی همچون جمع و زمان و نمود و مانند آن را به سازه‌ای می‌افزاید که به آن می‌پیوندد تکواژ تصریفی نامیده می‌شود؛ این تکواژ سازه را تغییر نمی‌دهد. (مانند: تکواژ وابستهٔ تصریفی نشانهٔ گروه «ها/ان»)
 به تکواژی می‌گویند که به‌تنهایی در جمله به‌کار رود. خود دو بخش است:
 از، به، تا، برای، از برای، در، با و... ؛
 در واژه‌هایی مثل بنام(مشهور)، باادب و... به و با جزء تکواژهای وابستۀ اشتقاقی اند(مشتق‌سازند) نه تکواژ آزاد دستوری؛هرچند در شمارش تکواژ با هم تفاوتی ندارند.
 ؛
 و، اما، ولی، یا ؛
 که، تا، چون، اگر، زیرا و... ؛
 کتابِ من، خانۀ دوست ؛
 اتصال این حروف(مخصوصا حروف اضافۀ ب) به اسم مانند بخانه، بدست، بوجود، بعلت و... با این که در رسم الخط توصیه نمی‌شود، اما در ساختار واژه اثر نخواهد گذاشت؛ گویی که آن‌ها را به صورت جدا(مانند به خانه و...) نوشته ایم.
 « اینها » و « آنها » همچنین « اینان » و « آنان » از یک تکواژ آزاد قاموسی(این)و یک تکواژ وابسته تصریفی(ها/ان) ساخته شده‌اند.
 به تکواژی می‌گویند که کاربرد (معنای) مستقل در جمله ندارد و به‌تنهایی یک واژه به ‌شمار نمی‌آید و بر دو نوع است:
 درختان،کوه‌ها،مؤمنون،مسئولین،انتقادات.کارخانجات و ...
 کتابی(یک کتابِ)ارزشمند 
 بزرگ‌ترین، خوب‌تر و...
 برو، مَیَنداز، می‌خواهند، همی خواهند، ننویس و...
 خوانم، خوانی، خواند، خوانیم، خوانید، خوانند
 گفته‌ام، گفته‌ای، گفته‌است، گفته‌ایم، گفته‌اید، گفته‌اند
 رساند، رسانید
 بجهان (ب + جه + ان) ،رساند(رس + ان + د)
 نکته‌ای دربارۀ : این تکواژ در نوشتار دیده نمی‌شود.همچنین در گفتار نیز خوانده نمی‌شود؛ با وجود این، در محاسبۀ تعداد تکواژِ یک جمله به‌شمار می‌آید.
 ۱)تکواژ صفر در شناسه‌های سوم شخص مفرد فعل‌های ماضی(به‌جز ماضی التزامی که در آن « َد» شناسه است) دیده می‌شود: رفت = رفت+Φ، رفته‌بود = رفت+ه+بود+Φ رفته‌است = رفت+ه+است+Φ
 ۲)تکواژ صفر در فعل «است(هست)» نیز به حساب می آید: است= است+Φ (۲ تکواژ)
 ۳)تکواژ صفر در فعل‌های امری دوم شخص مفرد نیز دیده می‌شود: بخوان = ب+خوان+Φ (۳ تکواژ)
 برخی از وندهای تصریفی را تکواژ چندوجهی (portemanteau) می‌نامند، زیرا در آنِ واحد، به بیش از یک مفهوم دلالت می‌کنند، مانند شناسه در زبان فارسی که هم‌زمان به شخص و شمار دلالت می‌کند و نمی‌توان مشخص ساخت که کدام بخش تکواژ به شخص یا شمار مربوط می‌شود.
{"title": "تکواژ", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AA%DA%A9%D9%88%D8%A7%DA%98&oldid=33950905", "language": "fa"}