، (parsua) یا در کتیبه‌های پادشاه ۸۲۳ تا ۸۱۰ و در کتیبهٔ در سال ۶۹۱ پیش از میلاد به مناسبت در و همچنین در یک رشته از نامه‌های ، که مربوط به حوادث ۶۵۳ تا ۶۵۲ پیش از میلاد است، به عنوان یکی از ایالات منتهی ذکر شده‌است. 
 نام‌های جغرافیایی پارشوا، پارسوا، پارسواش و پارسوماش و انتساب آن‌ها به پارسی‌ها و مراحل مختلف مهاجرت آن‌ها به فلات ایران را نشان می‌دهد. با توجه به این برداشت، نظریه ای مطرح شده که بر اساس آن پارسی‌ها ابتدا از طریق کناره غربی دریاچه ارومیه و منطقه قفقاز وارد شمال غرب ایران شده و در جنوب دریاچه ارومیه و ایالت پارشوا که در متون اورارتویی به آن اشاره شده، مستقر شدند. با توجه به تصرف منطقه توسط اورارتو) حدود۸۲۰ق. م (پارسی‌ها مجبور شدند به مناطق جنوبی‌تر مهاجرت کرده و در محدوده‌ای از شمال ماهیدشت تا منطقه در که منابع آشوری از آن بارها به عنوان پارسوا یاد کرده‌است، استقرار پیدا کنند. با توجه به لشکرکشی‌های مکرر آشوری‌ها به غرب ایران و ضمیمه کردن پارسوا به قلمرو آشور، پارسی‌ها دوباره مجبور شدند به مناطق جنوبی‌تر و مجاور قلمرو ایلام و استان کنونی فارس مهاجرت کنند
 لوئیس لوین انتهای شمالی دشت ماهیدشت را که راه‌های خوبی آن نمری مربوط می‌کند و در آن تپه‌های تاریخی مهمی وجود دارد برای این ایالت تعیین نموده‌است. نامبرده در نوشته‌های جدیدتر خود ناحیه شمالی و حوالی را بهترین گزینه دانسته‌است. بر اساس‌همین جایابی، پارپولا در اطلس تاریخی شرق نزدیک در دوره آشور جدید، نیکور پایتخت پارسوا را در امروزی جایابی کرده‌است. این جایابی مرزهای شمالی پارسو (با توجه به وسعت این ایالت و مجاورت آن با مانّا) تا منطقه و مناطق شرقی تر آن می‌توانست کشیده شده باشد. 
 در خصوص ارتباط پارسوا با پارسوماش نظریات متفاوتی وجود دارد. کایلر یانگ و لوئیسلوین به نوعی این دو را یکی می‌پندارند. لوین اشاره می‌کند:در اواخر دوره آشور جدید اشارات به پارسوا در منطقه غرب ایران (استان ) ناپدید شده تا اینکه دوباره در دوره آشوربانیپال در مناطق خیلی جنوبی‌تر و استان فارس به آن اشاره می‌شود. در همین‌جا لوین تأکید می‌کند درکتیبه‌های آشوربانیپال است. کایلر یانگ در مقاله نخست خود که به مهاجرت ایرانی‌ها به منطقه زاگرس اختصاص دارد، به‌طور خلاصه ضمن اعتقاد به این مسئله که پارشوای شمال غرب، پارسوای غرب و پارسوماش جنوب غربی ایران در ارتباط با پارسی‌ها قرار دارند، به این نتیجه رسیده که: سه پارسوا یا سه گروه از پارسی‌ها در غرب ایران و تقریباً به صورت همزمان وجود داشته‌اند؛ یکی در شمال غرب، دیگری در مرزهای ایلام و آخری در فارس. بر اساس نوشته یانگ مهاجرتی از شمال غرب، به غرب و سپس جنوب غربی ایران صورت نگرفته و اشاراتی که در این زمینه وجود دارد، نتیجه برداشت نادرست از منابع است. 
 یانگ در مقاله جدید خود نظری تقریباً متفاوت ارائه می‌کند. او در اینجا ضمن یکی شمردن ایالت‌ها یا اسامی پارسوا، پارسواش و پارسوماش محل آن را در زاگرس مرکزی جایابی کرده و هرگونه ارتباط این اسامی را باجنوب غربی ایران و پارس دوره بعد رد می‌کند و پارسوماش کتیبه سناخریب و آشوربانیپال را نیز در زاگرس مرکزی جایابی کرده و کوروش را نیز حاکم همین منطقه می‌داند. او تأکید می‌کند:پارسوای (زاگرس مرکزی) که به نظر او با پارسوماش یکی‌است (نمی‌توانسته هیچ ارتباط مستقیمی با پارسه(Parsa)در فارس که در زمان داریوش هخامنشی ایجاد شد داشته باشد؛ امیلی کورت نیز به‌طور ضمنی این نظریه را که تمامی اسامی مورد بحث تنها به یک ایالت در غرب ایران اشاره دارند، تأیید کرده‌است) 
 یانگ برای توجیه جایابی پارسوماش در زاگرس مرکزی دلایلی ذکر می‌کند:مکانی‌در زاگرس مرکزی (منطقه اردلان) برای پارسوای آشوربانیپال کاملاً متقاعدکننده است. آشوربانیپال درتوصیف شکست و ویرانی ایلام) سال۶۴۶ق. م (اغراق زیادی کرده‌است. داده‌های باستان‌شناسی‌چنین ویرانی‌را تأیید نمی‌کنند و سلسله ایلام بعد از این تاریخ نیز به حیات خود ادامه داده‌است. از طرف دیگر پارس از سرزمین جلگه ای ایلام فاصله زیادی داشته و اغلب از یورش دشمنان بین‌النهرینی خود در امان بوده‌است. از این رو به نظر نمی‌رسد پادشاه پارس که بر ناحیه نزدیک انشان حکومت می‌کرد، این قدر ترسیده باشدکه پسر خود را به عنوان گروگان به دربار آشور فرستاده باشد. پادشاه پارسوای زاگرس مرکزی می‌توانست از لشکرکشی آشوری‌ها بیشتر متأثر شده باشد. پادشاهان این ناحیه زاگرس به صورت سنتی متحد ایلام و بابل در برابر آشور بودند و نزدیکی آن‌ها به آشور می‌توانست زمینه ترس آن‌ها را فراهم کند. 
 به احتمال قوی بعدی در است در زمان داریوش هخامنشی ایجاد شده و جنوب غرب ایران واستان فارس فاقد هر گونه اثری از مهاجرت اقوام آریایی در عصر آهن و بعد از آن بوده‌است. 
 این نظریه بیان می‌کند که در تا از محلی در نواحی رشته کوه‌های زاگرس مرکزی به نام پارسواش در امتداد در دره‌های و به آرامی به سمت جنوب فلات ایران و سرزمین عیلام سرازیر شده‌اند. 
 این قوم، در همین نواحی به زندگی‌ شبان‌کارگی و کشاورزی اشتغال جستند و این نواحی را به یاد سرزمینی که در حوالی جنوب که ترکش کرده بودند به نام پارسوماش، یا پارسواش خوانده‌اند.
 به عنوان یک خانواده ممتاز، سرکردگی این طوایف را بر عهده داشته‌است. 
 از همان ، شمار نام‌های جغرافیایی آریایی در و روی هم رفته در آسیای غربی رواج یافت.
 همچنین همین پارسوماش که از گذشته تا امروز به ریخت‌های گوناگون کاربرد بسیار داشت و دارد. به جز از پارسوماش در آن زمان بخش‌ها و کرانه‌های چندی وجود داشتند که نام‌های و شهروندان غیر آریایی داشتند. 
 پیشنهاد می‌کند که پارسه یا پارسوآ و پارثوا Parthava سه گونه ریهت ریشه گرفته از واژهٔ باستانی Parsava به چمار (معنی) «استخوان دندهٔ سینه و پهلو و مرز» هستند که Parsava نیز با واژهٔ Gerk به چم «استخوان دندهٔ سینه و جناغ سینه» و واژهٔ و واژهٔ استی Fars به چمار پهلو و مرز، پیوند دارد.
 همهٔ این سرزمین‌ها که به آن نمارش (اشاره) رفت در مرز ، در بخش جنوب (پارسه) در بخش خاور (مشرق) (پارثوا) و در باختر آن پارسوا جای داشته‌است؛ بنابراین هیچ نیازی به پندار اینکه این نام بدست پارسیان از اپاختر (شمال) به اواخشتر (جنوب) آورده شده نیست.
 همان‌طور که شایمنداست ناسانی (تفاوت) دو نام و دستاورد ناسانی گویش باشد و به‌درستی این هر دو نام یک تبار باشد، گمان می‌رود پارسه نیز براستی یک واژهٔ باشد، در برابر واژهٔ پارثه Partha و واژهٔ باستانی پارثوا با پارسوا برابر می‌شود.
 هرچند این ریشه‌یابی نشانی از هوشمندی دارد ولی گمان بسیار اینست که پارسه نام تیره‌ای باشد از ایرانیان، که به سوی یا کنونی رفتند و آن سرزمین نام گرفته‌است. 
 در سال ۸۳۰ پیش از میلاد، سده ایی پیش از به قدرت رسیدن خانوادهٔ در پارسوماش، پادشاه آشور از ۲۷ شاهک سرزمین آسیایی‌نشین پارسوا، در جنوب غربی زاگرس به گونه هم‌زمان باج گرفت.
 نام این شاهک‌ها در سالنامهٔ این شاه یاده شده‌است که هیچ‌یک نبودند. یک سده دیگر وارد سرزمین گردید و پس از آنکه خاک را به توبره کشید، بنابر دیدگاه نیز ، نه در پارسوا، ونکه (بلکه) در مرز عیلام، و در پارسوماش بوده‌است. 
 نتیجهٔ نخستین لشکرکشی به کوهستان همانا ایجاد دو ایالت جدید پارسوا و در پادشاهی بود. این دو ایالت تا سقوط آشور جزو آشور باقی ماندند. در عهد مقام رئیس ناحیهٔ پارسوا در آشور وجود داشت از نامه‌ای که بدان اشاره کرده چنین بر می‌آید که پارسوا بعدها هم جزو بود. در زمان ایالت کیشه‌سو که شرقی‌تر از پارسوا بوده جزو آشور شمرده می‌شده. 
 عقیدهٔ شایع مبنی بر این است که پارسوا در ناحیه میهن پارسیان بوده و ایشان پس از تسخیر آن ناحیه بدست آشوریان از آنجا به پارس هجرت کردند، نخستین اشاره به پارسیان در سال ۸۴۳ پ.م. است ولی دومین اشاره به این قبایل به سال - ۶۹۱ پ.م. - برمی‌گردد که در آن سال با پارسواییان (پارس‌ها) در سرزمین مواجه شد و با آنان در همان سرزمین جنگید. این رویداد از این جهت مهم است که شاه عیلام برای کمک به عیلامی‌ها در جنگ با آشوریان اجازه داده پارسیان به این منطقه بکوچند. همچنین لوحه‌های بدست آمده از حکایت از آن دارند که حدود سال - ۶۸۵ پ.م. - پارسیان در سراسر عیلام سکونت داشته‌اند. این شاید دلیل این باشد که چرا کوروش خود را شاه نامیده‌است.
 پارسوا جنوبی‌تر از و در قرار داشت و از یک‌سو با نواحی مختلف و توپ لیاش در دیالهٔ وسطی و سفلی و از دیگر سو با و نواحی مختلف متمایل به ماننا و بالاخره با نواحی مختلفهٔ هم‌مرز بود. همچنین از کتیبه‌های مشهود است که پارسوا میان ماننا و سرزمین بابلی قرار داشت. از مجموع مراتب فوق چنین نتیجه گرفته می‌شود که پارسوا را باید در حدود و شهرستان کنونی جستجو کرد. در اثر خود به‌نام می‌نویسد: بخش علیای رود دیاله و شاخه‌ها و شعب آن در مثلث شهرهای کنونی سلیمانیه، و از اواسط قرن نهم پیش از میلاد پارسوا نامیده می‌شده‌است.
 در متون زمان محل کشور پارسوا با بخش‌های جنوبی کشور هم‌مرز است. این نکته لازم است تصریح شود که بر خلاف عقیدهٔ رایج تنها وجه مشترک لفظ پارسوا با این است که هر دو اصطلاح به زبان پهلوی به معنی و می‌باشند. باید در نظر گرفت که پارسوا ناحیه‌ای زراعی بوده و مردم آن اسکان یافته بودند و فرض اینکه ساکنان آن، سرزمین خویش را رها کرده به که ۶۰۰ کیلومتر با آنجا فاصله داشته‌است کوچ کرده باشند بسیار دشوار است.
 عده‌ای از محققان محل پارسوا را در نقاط بسیار شمالی‌تر قرار می‌دهند و نزدیکی آن را به در نظر نمی‌گیرند ولی این بدان معنی است که پارسوا از لحاظ حدود ارضی با پادشاهی‌های ، و منطبق بوده. در سالنامه‌های آشور ناسیراپال دوم محل کشور پارسوا به بخش‌های جنوبی نزدیک است و سه شاهک آتا، آراشتوا و آمکا جزو سرزمین بودند ولی زبان مردم پارسوآ کماکان بوده‌است.
 و پس از وی، و بسیاری دیگر معتقدند که کورش یکم پادشاه متأخر نبوده بلکه سلطنت پارسوا را در کوه‌های یا سرزمینی بینابین آن دو را داشته‌است؛ ولی ویدنر این نکته را که ناحیهٔ که در همان متن آمده و همزمان با به آشور باج می‌داده و مسلماً با قلمرو کورش یکم مجاور بوده و در مشرق و کرانه‌های یعنی در کنار پارس قرارداشته در نظر نگرفته‌است. 
 گذشته از ایجاد ایالات پارسوا و یک نتیجهٔ دیگر لشکرکشی در سال - ۷۴۴ پ.م. - عبارت بود از تصرف و دام‌ها توسط آشوریان و بردن عده‌ای پیشه‌ور پارسوایی به آشور. بعدها بخشی از ساکنان را که در ایالت جدید آشور باقی مانده بودند نیز از آنجا تبعید و منتقل کردند. سال‌نامه‌های تیگلت پیلسر سوم در وقایع سال -۷۳۸ پ.م. - می‌نویسد که عده‌ای از اسیران و ساکنان را در شمال و شمالی مسکن دادند.
 در کتاب می‌نویسد آشوری‌ها ضمن حمله به پارسوا در خاک نفوذ کردند و آخرین نقطهٔ لشکرکشی آشوریان ظاهراً دژ مادی بود. محل این دژ محتملاً در ناحیهٔ کنونی قرار داشت، و شاه آشور در این حمله برای اولین بار در سال ۸۳۴ پیش از میلاد به اقصی نقاط کشور مادی‌ها رسید. 
 در دوران قیام عظیم مادی‌ها علیه آشوریان در ناحیه پیرامون سال‌های - ۷۱۵ پ. م - شخصی که از طرف آشوریان در پارسوا منصوب شده بود از اوضاع تحت فرمانش خطاب به سارگون دوم چنین نوشته‌است:
{"title": "پارسوآش", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A2%D8%B4&oldid=33348833", "language": "fa"}