(تولد ۷ مه ۱۷۱۱ میلادی – مرگ ۲۵ اوت ۱۷۷۶میلادی David Hume) خداناباور دوران ، ، ، کتاب‌دار و است. امروزه بیش از هرچیز، به خاطر افکار فلسفی خود که مخالف اکثر فیلسوفان بود، و با ذهنیتی متفاوت در حوزه ‌ ، ، شناخته شده‎‌بود. در واقع او را باید یکی از شاخص‌ترین چهره‌های مشهور در فلسفه با ایدئولوژی تجربه گرایی(empiricism) دانست.
 هیوم در (۱۷۴۰–۱۷۳۹میلادی) کوشید شناختی ‌گرایانه از به دست آورد که مبنای طبیعت انسان را مورد ارزیابی قراردهد. او مخالف وجود بود و اعتقاد داشت که تمام دانش انسانی تنها از سرچشمه می‌گیرد. این اعتقاد او را به‌عنوان یک در کنار ای مانند: ، ، و فیلسوفان قرار می‌دهد. یکی از مهم‌ترین مسائل ماندگاری که مورد پژوهش قرار داد و در تاریخ ماندگار گردید: در علم است. به این معناست که ترسیم هر استنتاج علیت از تجربیات گذشته، مستلزم آن است که فرض کنیم آینده شبیه گذشته خواهد بود؛ فرضی که خود نمی‌تواند مبتنی بر تجربیات گذشته‌باشد.
 هیوم می‌کرد که و باور به به جهت عقلی توجیه‌شدنی نیست و این دو، از و ذهنی ناشی‌می‌شوند. ما در واقع هرگز نمی‌فهمیم که یک اتفاق، معلول اتفاقی دیگر است (علت و معلول) بلکه تنها «اقتران دائم بین رخدادها» ( ) را تجربه می‌کنیم. اینجا بدین معناست که برقرار کردن هرگونه رابطه از تجربه ، مستلزم این پیش‌فرض است که آینده شبیه به گذشته خواهد بود، در حالی‌که خود این پیش‌فرض را نمی‌توان بر اساس تجربهٔ گذشته احراز‌کرد.
 هیوم که جزو مخالفان بود، اعتقاد داشت که «امیال» (passions) حاکم بر رفتار انسان هستند نه عقل. مشهور است که می‌گفت: عقل صرفاً برده امیال انسان است یعنی عقل تابع خواسته‌های انسان است و از خود اختیاری‌ندارد. 
 هیوم یک فیلسوف (sentimentalist) بود و اعتقاد داشت که اخلاق بیشتر مبتنی‌ بر عاطفه و احساس است تا اصول تجریدی اخلاقی. هیوم خود را متعهد به توضیح پدیده اخلاقی می‌دید و معمولاً نخستین فردی محسوب می‌شود که مسئله «هست و باید» را به روشنی شرح داده‌است. ایده‌ای که در این مسئله مطرح‌می‌شود این است که الزام و باید (ought) را نمی‌توان صرفاً از آنچه که هست (is) بیرون‌کشید.
 هیوم منکر این بود که بشر فهمی واقعی از «خود» دارد و معتقد بود که ما تنها «بقچه‌ای از احساسات» را تجربه می‌کنیم و «خود» چیزی بیش از همین بقچهٔ آکنده از ادراک‌های علیتی نیست. نظریه هیوم از ، علیتی را کاملاً با آزادی انسان سازگار‌می‌بیند. 
 دیدگاه‌های هیوم دربارهٔ فلسفه دین، از جمله انکار معجزات و انکار برای اثبات وجود خدا، در زمان خود به شدت جنجال‌برانگیز شد. وی زمانی که به متهم شد گفت «باید بگویم که خود را می‌پذیرم». 
 در سال میلادی هیوم کتاب‌دار دانشکده وکلای مدافع شد. این شغل از این نظر دارای اهمیت بود که انبوهی از منابع مطالعاتی را در اختیار داشت و در همین زمان بود که وی به فکر نگارش تاریخ افتاد. هیوم خود این اثر را به نوعی یک اثر یکتا می‌دید با این حال پس از انتشار آن با انتقادات شدید و تندی از طرف اقشار مختلف مواجه شد. این نویسنده برجسته در این کتاب سعی دارد تا برتری محافظه‌کاران را بر لیبرال‌ها و برتری ها را بر انگلیسی‌ها ثابت کند. این کتاب را نیز می‌توان در زمره بداقبالی‌های هیوم به‌شمار آورد و این شکست برای هیوم تا بدین اندازه بود که خود می‌گوید: "اگر میان انگلیس و فرانسه جنگ درنمی‌گرفت به پناهنده می‌شدم و حتی نام دیگری اختیار می‌کردم!"، با تمام این احوال هیوم دلسرد نشد و به نگاشتن جلد دوم پرداخت.
 هیوم بر مکاتب ، ، ، ، ، و بسیاری حوزه‌ها و متفکران دیگر تأثیرگذار بود. از هیوم به‌عنوان کسی یاد می‌کند که او را از خواب بیدارکرد.
 دیوید هیوم به جز کارها و فعالیت‌های آتی، و هم بود.
 در سال ۱۷۱۱ در شهر در متولد شد. خانواده‌اش دوست داشتند که او شود؛ اما او علاقه زیادی به داشت. در آغاز برای به رفت؛ اما خیلی زود از آن دست کشید و به رفت و به و تفکر در حیطهٔ پرداخت.
 طی سال‌های ۱۷۳۷–۱۷۳۴ که در فرانسه می‌زیست، اثر بزرگش « » را نوشت.
 او در سال ۱۷۳۷ به بازگشت و در آنجا اثر فلسفی دیگری را منتشر ساخت. در سال ۱۷۴۵ درخواست کرد تا در ، کرسی تدریس و فلسفه روح را بر عهده بگیرد؛ ولی درخواستش به‌ این دلیل که به شک و مشهور شده بود پذیرفته نشد.
 پس از یک سال تدریس خصوصی به‌عنوان یک ارتشی، به خارج رفت و تا سال ۱۷۴۹ به میهنش بازنگشت. در این مدت چند اثر فلسفی از او منتشر شد که نام و شهرتی بلند برای او به ارمغان آورد.
 در سال ۱۷۵۲، هیوم کتابدار در شد و با خواهرش در آن شهر سکونت گزید. هیوم با استفاده از منابع موجود در کتابخانه به نوشتن روی آورد و تا سال چندین جلد از آن را منتشر کرد.
 وی در سال ۱۷۶۳ همراه ، در ، به رفت و مدتی نیز به‌عنوان دبیر مشغول بود. در با شماری از فیلسوفان فرانسوی معاشرت کرد؛ اما پس از مدتی به بازگشت. در آنجا دو سال به عنوان معاون وزیر برگزیده شد و در سال ۱۷۶۹، دوباره به بازگشت.
 وی بر فلاسفه بعد از خود مانند تأثیر زیادی گذاشت. در کتاب تمهیدات می‌نویسد: « » 
 در کتاب اثر دربارهٔ مرگ هیوم آمده‌است:
 و اختلاف‌های سلیقه‌ای به‌شدت بر این قضیه لطمه وارد کرده‌اند؛ مثلاً در جامعه‌ای دیده شده‌ است که مردم باستانی در اوج و مشقتی حاضر نمی شدند گوشت بخوردند. یا مثلا روزهای «پنجشنبه‌» خوردن گوشت مرغ اعلام شده‌است، ولی خوردن همان گوشت در روزهای است، بنابراین هر چه می‌نگرم، می‌بینم این‌ها هیچ یک علت مشخصی ندارند و احترام‌ها یا دلسوزی‌های بی‌دلیلی است که علتی برایش نمی‌بینم. 
 مهم‌‌ترین آثار او به ترتیب انتشار عبارتند از:
 ١. رساله در باب طبیعت آدمی (١٧٤٠- ١٧٣٩)
 A Treatise of Human Nature: Being an Attempt  to introduce the experimental Method of  Reasoning into Moral Subjects
 ٢. جستارهای اخلاقی، سیاسی و ادبی (١٧٤١-٢)
 (Essays, Moral, Political, and Literary)
 ٣. كاوشی در خصوص فهم بشری (١٧٤٨)
 (An Enquiry concerning Human Understanding )
 ٤. كاوش در مبانی اخلاق (١٧٥١)
 ( An Enquiry Concerning the Principles of Morals )
 ٥. گفتارهای سیاسی (١٧٥٢) (Political Discourses)
 ٦. چهار رساله (١٧٥٧) (Four Dissertations)
 در زمینه‌های تاریخ طبیعی دین، انفعالات نفسانی، تراژدی و درباره معیار استحسانی و ذوقی.
 ٧. تاریخ انگلیس (١٧٦٢- ١٧٥٤)
 ( The History of England )
 ٨. تاریخ دین طبیعی (١٧٥٧)
 ( The Natural History of  Religion )
 ٩. زندگی من (١٧٧٦) خودزندگینامه هیوم كه اندكی پیش از مرگش برای چاپ تازه «رساله» نگاشته شد و نخستین‌بار توسط آدام اسمیت، دوست او منتشر شد.
 ١٠. گفت‌وگوهایی درباره دین طبیعی (١٧٧٩)
 (Dialogues Concerning Natural Religion). 
 سر باز زدن از پذیرفتن و عقاید دینی در زمان معمولاً به دلیل تبیین‌ناپذیر بودن یا مسخره بودن بوده‌است، ولی امروزه گمان نمی‌کنم که شخص خردمندی بتواند حتی یک دلیل مناسب برای تبیین دین داشته باشد. 
 در تناقضات زیادی دیده می‌شود که شاید یکی از دلایل آن از بین رفتن بخش‌های زیادی از کتاب مقدس پس از مرگ و بازنویسی آن توسط شمار زیادی از باشد. ولی مسئله اصلی این است که وقتی انسان بر اساس حس انسانیت خود که یک حس قوی در وجودش است رفتار می‌کند دیگر نیاز نیست به دنبال توجیهات ضعیف‌تری همچون توجیهات ، و یا کتب مقدس برود که سرشار از تعارض و تناقض هستند؛ لذا توقع مذاهب از من برای پیروی از آنها بسیار خودخواهانه و غیرانسانی است در حالی که من تنها راه رستگاری انسان را «آموختن بر مبنای خرد و » می‌دانم تا به‌واسطهٔ آن سلطهٔ را از زندگی‌ام برای همیشه برچینم و پایان دهم. 
 اگر به تاریخ بشر بنگریم « » همواره چیزی متغیر بوده‌است. هرچند بخشهای ثابتی هم ممکن است در آن وجود داشته باشد که آن را حفظ کرده‌است. ولی مسایلی همچون شرایط نابسامان ، ، مذاهب در کشورهای مختلف، شرایط و به ویژه حاکم بر اکثریت جامعه، همه و همه همواره باعث تغییر قوانین شده‌اند.
 هیوم در کتاب دین، منشأ پیدایش توحید در میان بشر را «عقل» و پیدایش شرک را ناشی از « » (و برخی دیگر از غرایز) می‌داند. 
 
 
 
 
در کتاب گفت‌ها در باب دین طبیعی هیوم از زبان انتقادات خود را به این چنین بیان می‌کند: از نظر هیوم ادعایی غیرقابل شک است که دارای اجزای تجربی نباشد یا برای صدق آن گزاره نیاز نداشته باشیم به تجربه رجوع کنیم مانند گزاره‌های ریاضی.
 البته در نقد هیوم گفته شده تصور شیء موجود به صورت شیء ناموجود ممکن نیست بله می‌توان گفت شیئی در عالم اعتبار و ذهن معدوم شده‌است اما هیچگاه در حقیقت و خارج شیء موجود نمی‌تواند معدوم شود چرا که در خارج دو گونه است یا وجودش وابسته به وجود خود او است یا وجودش وابسته به غیر است اگر وجودش وابسته به ذات خودش باشد مانند واجب که محال است ذاتی شیء از آن جدا شود پس همیشه وجود دارد و اگر وجودش وابسته به دیگری (که همان وجود واجب است) است یعنی ممکن‌الوجود است تا وقتی که واجب یعنی علت وجود دارد معلول یا همان شیء ممکن وجود دارد و گفته شد وجود واجب از میان نمی‌رود پس ممکن نیز از بین نمی‌رود.
 بر خلاف خود ، نقد آن به گذشته‌های دور باز نمی‌گردد. هر چند انکار هدفمندی و نظم‌انگاری در اندیشه‌های نیز به چشم می‌خورد، اما نخستین انتقاداتی که به نحوی جدی به این برهان وارد شد، غالباً حاصل کار دیوید هیوم بودند. 
 دربارهٔ تقریر هماهنگی کلی در جهان، هیوم در کتاب از زبان شخصیت بیان کرد که باید تصدیق نمود که برای ما، از نگاه محدودی که داریم، غیرممکن است بتوانیم بگوییم آیا این نظام، در مقایسه با نظام‌های ممکن و حتی واقعی دیگر، حاوی هرگونه خطای چشمگیری هست یا خیر؟ به تصریح او، آیا یک نفر کشاورز و دهقان، اگر منظومهٔ بر وی خوانده می‌شد، می‌توانست آن شعر را کاملاً عاری از خطا و اشتباه بداند؟ او که هیچ سرودهٔ دیگری را به عمر خویش ندیده بود. 
 هیوم می‌گوید که به کار رفته در تقریر از برهان نظم، بسیار سست و ضعیف است؛ و تمثیل تجربی، تنها میان دو پدیدهٔ تجربی اعتبار دارد، نه میان یک پدیدهٔ تجربی و یک پدیدهٔ غیر تجربی؛ ما با تجربه آموخته‌ایم که مصنوعات انسان نتیجهٔ طرح و تدبیرند، اما چنین تجربه‌ای از مجموعه‌های طبیعی نداریم. 
 به عبارت ساده‌تر، این برهان فرض را بر آن می‌گذارد که میان اشیای طبیعی (مثل چشم) و اشیای مصنوعی (مثل ساعت)، شباهت حائز اهمیت و معناداری هست و این در حالی است که مشخص نیست که چشم آدمی از هر وجه مهمی شبیه ساعت باشد. در حالی که اساس استدلال تمثیلی بر این فرض است که میان طرفین تمثیل شباهت چشمگیری هست. اگر این شباهت کمرنگ یا ضعیف باشد، نتایجی هم که بر بنیاد این مقایسه گرفته می‌شود، به همان نسبت سست و ضعیف خواهد بود. بر این اساس برای مثال و ساعت جیبی آن اندازه به هم شباهت دارند که مجاز باشیم باور کنیم هر دوی آن‌ها را ساعت‌سازان پدید آورنده‌اند، ولی با این که میان ساعت و چشم شباهت‌هایی هست (هر دو پیچیده‌اند و کارهای خاص خودشان را انجام می‌دهند)؛ این شباهت ناچیز است و به همان نسبت هر قسم نتیجه‌ای که بر بنیاد این تمثیل گرفته شود، به تبع آن ناچیز خواهد بود. 
 هیوم نشان داد که در بهترین حالت می‌تواند ثابت کند که پدیده‌های جهان ساختهٔ دست کسی یا چیزی یا کسانی یا چیزهایی است؛ یعنی حتی در اثبات هم ناتوان است. خلاف ممکنات نیست که گروهی خدایان فروپایه‌تر با همکاری هم، طرح این جهان را ریخته باشند. به‌خصوص اگر از تمثیل استفاده کنیم، با توجه به آن که مصنوعات پیچیدهٔ بشر مانند و موشک‌های فضایی و نظایر آن، حاصل کار گروه‌هایی از افراد است؛ نمی‌توانیم را نتیجه بگیریم.
 هیوم مدعی است که نسبت ، مفهوم حاد و مبرم تمامی تفکر ما دربارهٔ امور واقع را تشکیل می‌دهد؛ پس باید پرسش‌هایی دربارهٔ آن به میان آوریم و به جای آنکه تصور کنیم معنای آن را می‌دانیم، سعی کنیم آن را بفهمیم. 
 هیوم، کلیه ادراکات بشری را به دو گروه تقسیم کرد: و .
 منظور هیوم از «انطباعات» داده‌های مستقیم حس و تجربه است. مانند اینکه چشم خود را باز کنیم و منظره‌ای طبیعی را مشاهده کنیم.
 مقصود وی از «تصورات»، تجدید همان ادراکات پس از حسی مستقیم، به کمک تخیل و حافظه است. 
 او سپس رابطه میان انطباعات و تصورات را به دو گروه تقسیم می‌کند: و .
 منظور هیوم از «نسبت طبیعی»، برقراری تداعی معانی بین دو تصور در ذهن است؛ به‌طوری‌که با پدید آمدن یکی دیگری نیز بلافاصله پدید آید.
 مقصود وی از «نسبت فلسفی»، رابطه‌ای است که از مقایسه دو یا چند چیز با یکدیگر حاصل می‌شود، بدون آنکه لزوماً ذهن از طریق پیوستگی و تداعی معانی از یکی به دیگری منتقل شود.
 هیوم «نسبت‌های طبیعی» را به سه گروه تقسیم می‌کند:
 
 
 در هر سه کیفیت یاد شده این ویژگی وجود دارد که تصور آن‌ها به‌واسطه نیروی طبیعیِ تداعی و پیوستگی، به دیگری می‌انجامد؛ و براساس طبیعت یا عادت، تصور یکی تصور دیگری را در ذهن ایجاد می‌کند. هیوم بر آن است که پیوند طبیعی یادشده در میان تصورات باید به جهان ذهن و ادراکات محدود شود و نباید آن را به جهان خارج نسبت داده و بگوییم همین روابط میان موجودات خارجی نیز وجود دارد.
 هیوم «نسبت‌های فلسفی» را به هفت گروه تقسیم می‌کند:
 
 
 
 
 
 
 هیوم سپس می‌گوید که هر یک از نسبت‌های فلسفی هفت‌گانه بالا، از دو حال خارج نیستند:
 
 به تصریح هیوم، تکرار پیاپی و مستمر پدیده‌های روزمره، مسئول پیدایش «نسبت این‌همانی»، «نسبت زمانی و مکانی»، و «نسبت علت و معلولی» در ذهن ما هستند.
 مثلاً با تجربه آتش، گرما را هم احساس می‌کنیم و تکرار این تجربه موجب می‌شود که با دیدن آتش انتظار پیدایش حرارت در ذهن ما ایجاد شود؛ بنابراین رابطه علیت چیزی جز تداعی معانی و انتظار ذهنی ناشی از تکرار تجربه و تعاقب یا تقارن مستمر نیست.
 بر این اساس، هیوم رابطه علیت را چیزی جز عادت ذهنی نمی‌داند که در پیوستگی زمانی-مکانی مکرر دو رویداد حاصل می‌شود. هیوم اظهار می‌دارد که رابطه علیت نه امری بدیهی و شهودی است، و نه امری مبتنی بر برهان عقلی؛ بلکه قاعده‌ای تجربی است و برای بودن این قاعده می‌گوید: علت‌ها و معلول‌ها توسط دلیل عقلی شناخته نمی‌شوند و تنها از راه تجربه کشف می‌شوند. از این رو هیچ‌گونه پیش‌بینی قطعی و ضروری دربارهٔ حوادث آینده نمی‌توان داشت. 
 هیوم می‌کوشد شواهدی بر نفی رابطه علیت گرد آورد. او دراین‌باره می‌نویسد: 
 هیوم در رساله‌ای نوشت که هرگونه بر بنیاد مفهوم علیت است و از سوی دیگر خود این مفهوم بر معیار استقراء است؛ یعنی همهٔ نتیجه‌گیری‌های تجربی بر بنیاد این فرض شده‌است که آینده همانند گذشته‌است و از این‌رو همه بستگی‌هایی که امروز یا در گذشته میان وقایع یافته‌ایم، در آینده نیز در کار خواهند بود و علت‌هایی که در گذشته معلول‌هایی را در پی آورده‌اند، در آینده نیز چنین خواهند کرد. هیوم، با این که تجربه را تنها تکیه‌گاه نامید، استفاده کردن از تجربه برای استوار کردن اصول کلی را رد کرد و با استدلال نبود تجربه از آینده، بنیاد علیت را نامید.
 هیوم، در مثالی دو گوی بیلیارد را به کار برد، اگر یک گوی سیاه غلتانده شود و به گوی سفید ایستا برخورد کند، گوی سفید به حرکت در می‌آید. در این مورد، معمولاً حکم به علیت می‌شود؛ یعنی ضربه گوی سیاه علت حرکت گوی سفید دانسته می‌شود. هیوم استدلال کرده‌است که حرکت گوی سفید تجربه شده‌است اما علت واقعی به حرکت درآمدن آن تجربه نشده‌است؛ در واقع حکم علیت برای این بوده‌است که روی‌دادی در پی روی‌داد دیگر رخ داده‌است؛ اما علیت آزموده نشده‌است. هیوم تأکید کرده‌است که انتظار آمدن چیزی در پی چیزی دیگر، در خود آن چیزها نیست؛ بلکه در ذهن آدمی‌است. انتظار حرکت گوی سفید در برخورد با گوی سیاه، نه ذاتی؛ بلکه اکتسابی است.
 به‌طور خلاصه، دیوید هیوم پیوند علی را پیوندی روانی و نه پیوندی منطقی دانست. وی باور داشت در همهٔ مواردی که مردم قائل به علیت هستند، فقط به‌دلیل تعاقب یا تقارن دو پدیده در جهان خارج به این باور رسیده‌اند؛ بنابراین هیچ‌گاه نمی‌توان در اشیای خارجی حکم به علیت کرد.
 دو رسالهٔ مهم هیوم در باب زیباشناسی عبارتند از «دربارهٔ ملاک ذوق» و «در باب تراژدی».
 هیوم ایدهٔ «ذوق» را که برآمده از تفکر غالب در مورد هنر بود توسعه داد. متفکران این دوره با بحث در مورد ذوق، و نه در باب زیبایی یا تناسب ، تمرکز اندیشه در باب هنر را از کیفیت اثر به تجربهٔ بیننده، شنونده یا خواننده تغییر دادند و راه را برای بحث در مورد «تجربهٔ »، و همچنین بعدها «خواص زیبایی‌شناسی» گشودند. دیوید هیوم درمقالهٔ «دربارهٔ ملاک ذوق»، تلاشی را جهت آشتی‌دادن دو مفهوم ظاهراً متناقض پی می‌گیرد. از یک سو، تفاوت ذوق‌ها بدیهی به نظر می‌رسد. «آنچه که شما واقعاً فوق‌العاده می‌پندارید ممکن است برای من وحشتناک یا حتی منزجرکننده باشد!» این موضوع برای هنر نیز صادق است اگرچه برای چیزی مانند بستنی نیز به همین گونه است. ذوق، مسئله‌ای ناشی از عواطف است، ناشی از این که من چگونه چیزها را حس می‌کنم. هیوم بین دو موضعِ متفاوت با بیانِ اینکه در واقع، ملاک‌هایی برای ذوق وجود دارد آشتی برقرار می‌کند. این ملاک‌ها یک توافق عامِ حاصل از تجربه را در مورد «احساسات مشترک بشری» نشان می‌دهند. دلیل نفی ذوق هر شخص به تنهایی، از همین ملاک‌ها پیروی می‌کند؛ به قول هیوم «این عواطف پالایندهٔ ذهن، از یک سرشت بسیار حساس و لطیف سرچشمه می‌گیرند، و نیاز به اجماعی از شرایط بسیار مساعد جهت طرح‌ریزی بازی‌شان (منظور به‌کارگیری تخیل است) توسط استعداد ذاتی، بر اساسِ اصول کلی و بنا نهاده‌شان دارند که همچون یک ماشین، کمترین ممانعت بیرونی برای فنرهای کوچکش، یا کمترین بی‌نظمی درونی، حرکت شان را از بین می‌برد، و عملکرد کل دستگاه را به هم می‌ریزد». بنابراین اگر چه تا حدی درست می‌نماید که «زیبایی در چشم ناظر وجود دارد» اما علی‌رغم آن هیوم معتقد است که «طبیعت، یک زیباییِ جامع و مشترک را همچون پیوندی، میان فرم و احساسات برقرار کرده‌است». هیوم دو آزمون را جهت تشخیص پیشنهاد می‌دهد. اولین آزمون، آزمون زمان است، که خیلی برای آثار جدید مناسب به نظر نمی‌رسد؛ این آزمون معتقد است آنچه که توسط نسل‌های بسیاری از برآوردکنندگان هنر به عنوان اثر هنری فاخر شناخته شده‌است باید بزرگ دانسته شود، زیرا احساسات مشترک بشری آن را تأیید می‌کنند. آزمون دوم هیوم، در واقع یک آزمون نیست، بلکه بیشتر روشی توصیه شده برای منتقدان و برآوردکنندگان هنر است که در اینجا به اجمال، این اصول را که وی برای درک و نقد هنر وضع کرده‌است فهرست می‌کنیم:
 
 
 
 
 اجماع همهٔ این توصیفات با یکدیگر آسان نیست؛ برای همین است که به قول هیوم «یک داور حقیقی در هنر، شخصیتی نادر است». با این حال، چنین داورانی را می‌توان یافت، که در نتیجه حکم‌های آنان را ملاکی جهت نقد قرار داد. «حس قویِ یگانه با عواطف حساس، بالا بردن بصیرت هنری توسط تکرار در مشاهده، تکامل از طریق مقایسه و رهایی از هرگونه تعصب، می‌تواند منتقدان را به این ویژگی ارزشمند ملقب سازد؛ و حکم مشترک این چنینی، هر کجا که یافت شود، ملاک واقعی ذوق و زیبایی است.» اگرچه ممکن است کسی گمان کند که داوری انتقادی، بیش از حد سازندهٔ موضوعی سطح بالا است، هیوم بیان می‌دارد که قضاوت‌های چنین منتقدانی، تنها در جایی که توسط دیگر ناظران تأیید شود اعتبار خواهد داشت و از آنجا که اساس ملاک ذوق، احساسات جامع بشر است، یک تمایلی برای دیگران جهت هم صدایی با قضاوت انتقادی وجود خواهد داشت. [حال] در این باره بیندیشید که آیا این موضوع درست است، یا تا چه حد می‌تواند درست باشد، و تا چه اندازه‌ای فکر می‌کنید ذوق، یک موضوعِ تعریف شدهٔ فرهنگی، یا یک موضوع ناشی از پایگاه طبقاتی است. هیوم مقاله خود را با دو صلاحدید در این مورد به پایان می‌برد. او بیان می‌دارد که هر بحثی در باب محاسن اثر هنری نمی‌تواند با ملاک ذوق حل و فصل شود. یک تنوع طبیعی در احساسات وجود دارد، مانند دلیلی که برخی افراد، چیزی را تقاضا می‌کنند که برای برخی دیگر خواستنی نیست. از این رو ممکن است یک جوان، داستان‌های رمانتیک، و یک شخصِ پیر، فلسفه را ترجیح دهد. در اینجا هیچ ملاکی به کار نمی‌رود؛ یک ذوق بهتر از ذوق دیگر نیست، فقط یک نوع تفاوت است. مسئلهٔ مشابهی نیز در برخی از موارد، که ذوق از یک فرهنگ به فرهنگ دیگر تغییر می‌کند صادق است. آنچه که برای یک آمریکایی خنده دار است ممکن برای یک کره‌ای خنده دار نباشد، و بالعکس. این مسئله به راستی موضوعی از تفاوت‌های فرهنگی است، و هیچ حقیقت میان فرهنگی ای دربارهٔ اینکه چه چیزی واقعاً خنده دار است وجود ندارد.
 هیوم با این پرسش مقاله را آغاز می‌کند که «چگونه تراژدی با وجود انفعالات ناگوار و دردآوری که برمی‌انگیزد، هم‌چنان لذت‌بخش است؟». این مسئله او را بر آن می‌دارد که بر موضوع تراژدی و رابطه آن با انفعالات تمرکز کند. تاکنون نظر هیوم دربارهٔ این رابطه به شکل‌های متنوعی صورت‌بندی شده‌است که یکی از مشهورترین آن‌ها فرضیه تبدیل هیوم است. بر مبنای این فرضیه، انفعالات ناگوار به واسطه تمهیدات سبکی و بلاغی تراژدی به انفعالات لذت‌بخش تبدیل می‌شوند. این فرضیه در طول سالیان دستخوش تصدیق‌ها، انکارها، اصلاحات و تغییرات متعددی شده‌است و موافقان و مخالفان خود را داشته‌است. اما در غالب موارد موافقان و مخالفان این فرضیه در این نکته اتفاق نظر دارند که تراژدی از طریق تمهیدات شاعرانه و بلاغی‌سبکی دست به تولید لذت می‌زند. 
 زیبایی و زشتی اموری صرفاً ذهنی هستند و در واقعی وجود ندارند. سرشت اخلاقی در وجود نداشته و ندارد. آنچه که بشر را به این سمت (وجود اصول اخلاقی) سوق داده‌است، تنها یک نتیجه‌گیری کلی است که از مثال‌های جزئی حاصل شده و آنچه که حقیقت است، احساس ماست، نه ارزشی اخلاقی. 
 از نظر هیوم در اصل نیست و صرفاً منشأ احساسی دارد. او در جایی می‌گوید: این از نظر منطقی قابل توجیه خواهد بود اگر من دنیا را از بین ببرم تا دست من خراشی نبیند ولی این کار و تصمیم عاری از احساسات است. در نتیجه او فلسفه اخلاق را تا حد زیادی (نه کاملاً زیرا فایده باور بود) قبول ندارد. 
 برتراند راسل در کتاب می‌گوید فلسفهٔ هیوم به معنای واقعی ما را به بن‌بست می‌کشاند و مسائل و سوالاتی که هیوم مطرح کرده هنوز هم بدون پاسخ باقی مانده‌اند. راسل مهم‌ترین اثر هیوم را رساله دربارهٔ طبیعت آدمی (Treatise of Human Nature) می‌داند. هیوم کتابی تحت عنوان «تاریخ انگلستان (History of England)» دارد که در سال ۱۷۵۵ انتشار یافت. در این کتاب هیوم سعی می‌کند برتری محافظه‌کاران بر لیبرال‌ها و برتری اسکاتلندی‌ها بر انگلیسی‌ها را ثابت کند. هیوم تاریخ را جای رعایت بی‌غرضی فیلسوفانه نمی‌دانست.
{"title": "دیوید هیوم", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%8C%D8%AF_%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%85&oldid=35048000", "language": "fa"}