یا ( : ؛ : ، ، : Haētumant) نام رودی است که از روان شده و به که دریاچه‌ای مشترک میان افغانستان و است می‌ریزد. رود بزرگ هیرمند از رودهای پرآب افغانستان و به‌شمار می‌رود که سالانه میلیاردها متر مکعب آب در آن جریان می‌یابد و طول آن ۱٬۱۰۰ کیلومتر می‌باشد؛ از این رو بلند ترین رود واقع میان و به‌شمار می‌آید.
 این رود از بلندی‌های در ۴۰ کیلومتری غرب از رشته‌کوه در افغانستان سرچشمه می‌گیرد و پس از مسافت ۱٬۱۰۰ کیلومتر وارد دریاچهٔ هامون که دریاچه‌ای مشترک میان افغانستان و ایران است می‌شود.
 نام این رود به ریخت‌های نیز در نسک‌های گوناگون تاریخی و آمده‌است. نام این رود در به گونهٔ هئتومنت Haetumant آمده‌است. بخش نخست این نام معنای بنداب یا ورغ یا سد را می‌دهد و منت نیز همان مند در است که معنای دارندگی را می‌رساند. پس نام این رود به معنای برخوردار از بند می‌باشد. همچنین در این نام معنای عام سرزمینی که زود سیراب می‌شود را نیز دارد. و این رود را Etymandros یا Erymanthus می‌خواندند.
 اسم این رودخانه را «هندمند» ضبط کرد. نام رودخانه را «آب زره» نیز نامیده است. 
 نام این رود در نیز آورده شده‌است:
 همچنین در :
 و در شعرهای :
 همچنین در در فرگرد نوزده، پاره‌های ۳، ۳۹، ۶۵ و ۶۹ همچنین فرگرد یکم پاره ۱۳ از این رود به هئتومنت یاد شده و سرزمینی را که این رود در آن جاری است را به همین نام نامیده‌است. همچنین در فصل بیستم پاره‌های ۶، ۱۷، ۲۱ و ۲۲ از این رود یاد می‌شود.
 اطلاعات بیشتر: هیرمند از جنوب باختری پس از پیوستن به رودخانهٔ دیگری به نام از شمال غربی گذشته و وارد می‌شود. این رودخانه، در محل واقع در خاک تغییر مسیر داده و به شمال منحرف می‌گردد و در بند کهک واقع در ۳۶ کیلومتری جنوب خاوری وارد دریاچهٔ هامون می‌شود. دریای هلمند بعد از عبور از «شیلهٔ چرخ» در نزدیک و با سیرآب کردن ولسوالی‌های « » و « » به سوی در سیر کرده در موقع توفانی سال که آب هلمند بالا می‌رود، و پرشده به هامون صابری می‌ریزند (در کنار مرکز نیز به می‌ریزد و در منطقهٔ شند معصوم خان دریای «خسپاس» که گاه سیل می‌کند نیز به هامون پوزک وصل می‌شود.
 در سرتاسر مرز و ۱۸۰ پیلر نصب است که ۹۰ پیلر آن را ممکن از (از شمال به جنوب) تا نزدیکی‌های و التایی با ۹۰ پیلر دیگر از نقطهٔ صفری در رباط جعلی (از جنوب به شمال) تا ختم کار مکمهن را مشخص نمود. در دو نقطهٔ که دریای هلمند و مرز مشترک ایران و افغانستان را می‌سازد. دریای هلمند که از شرق به غرب امتداد دارد با عبور از « » به شمال‌غرب متمایل می‌گردد که حدود ۷۰ کیلومتر موازی به مرز و امتداد می‌یابد و بعد در پیلر- ۵۱ (پایه) حد وسط دریا، سرحد میان و را می‌سازد. این سرحد مشترک تا پیلر- ۵۴ به طول ۲۷ کیلومتر امتداد می‌یابد. به این صورت در امتداد ۱٬۱۵۰ کیلومتر دریای هلمند، ۲۷ کیلومتر با شریک است.
 هامون پوزک، هامون هلمند و هامون صابری در مجموع جهیل سیستان را می‌سازند). علاوه به آب اضافی هامون‌های پوزک و هلمند که به هامون صابری می‌ریزد، دریاهای « » و « » نیز بالاخره به هامون صابری خالی می‌شوند. جهیل سیستان در مجموع ۷٬۵۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد که خط مرزی از وسط این جهیل عبور کرده که بخش بیشتر جهیل سیستان جزء خاک ایران است.
 کانال بغرا به‌طول ۷۵ کیلومتر بوده که ظرفیت عبور ۲۵۰۰ فوت‌ مکعب آب را در ثانیه داراست. کار ساخت این کانال در سال ۱۹۳۵ با متخصصان چاپانی قرارداد شد اما به‌نسبت وقوع جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۱، کار آن متوقف شد؛ در سال ۱۹۴۶ کار آن دوباره آغاز شده و در سال ۱۹۵۲ تکمیل گردید. کانال بغرا برای آبیاری کشتزارهای مارجه، نادعلی و گرشک حفر گردید که بعدها بند برق گرشک نیز روی همین کانال اعمار شد.
{"title": "هیرمند", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%87%DB%8C%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF&oldid=34004789", "language": "fa"}