اثر از علمای اسلام قرن یازدهم ، در برگیرنده مهم‌ترین احادیث در ابواب مختلف است، که در طول ۱۸ سال نگاشته شده‌است.
 ترتیب گردآوری و تنظیم احادیث بر اساس مباحث کتاب است. احادیث کتاب را در ۵۰ موضوع فقهی تنظیم کرده و در پایان کتاب خاتمه مفصّلی را پیرامون مصادر، اسانید و و مسائل دیگر اختصاص داده‌است.
 در این اثر ۳۵۸۶۸ در ابواب مختلف فرائض، آداب و گردآوری شده‌است و مصادر و منابع وسایل الشیعه علاوه بر ، بیش از ۱۷۰ اثر است. نام کامل کتاب «تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة» است.
این کتاب اثر محدث بزرگ و علامه محقق، شیخ حُر عاملی از علمای بزرگ و از فقهای برجسته شیعه در قرن یازدهم هجری است (۱۰۳۳–۱۱۰۴ هجری). این کتاب رابه همراه و (ثانویه) می‌نامند. 
 تصحیح این کتاب در سال ۱۳۶۷ منتشر و در به‌عنوان کتاب برگزیده معرفی شد. 
 روایات که دربارهٔ در تمام ابواب فقه وارد شده‌است.
شیخ حُر عاملی در این کتاب علاوه بر کتب اربعه به بیش از ۱۸۰ کتاب روایی معتبر شیعه استناد نموده و مجموعه‌ای از روایات فقهی شیعه را جمع‌آوری نموده‌است.
 کتاب وسائل الشیعة از بهترین جوامع روایی شیعه به‌شمار می‌آید که با توجه به روایات و در قرون اخیر نگاشته شده‌است.
این کتاب شامل حدود ۳۶ هزار روایت دربارهٔ احکام شرعی، ، ، مستحبات و آداب است که روایات آن گرفته شده از مجموعه‌های روایی معتبر شیعه و قدمای است.
این کتاب از زمان نگارش پیوسته مورد توجه علما و فقهای شیعه قرار گرفته‌است و در این زمان از ارکان اصلی استنباط احکام شرعی و در شیعه به‌شمار می‌آید و در تمام درس‌های روایات آن نقل شده و به آن استناد می‌شود.
 شیخ حُر عاملی در مقدمه کتاب انگیزه خود را از نگارش کتاب این گونه بیان می‌نماید:
«مدّتها بود که از فکر و قلم خود درخواست می‌کردم و عزم و همت خود را بر آن می‌داشتم تا کتابی را به نگارش درآورم که آرزو را برآورده سازد و در علم و عمل سرآمد و شامل احادیث مسائل شرعی و نصوص احکام فرعی باشد.
احادیثی که در کتاب‌های معتبر و صحیح روایی باشد که علمای بزرگ ما تصریح به صحت و اعتبار آنها کرده‌اند تا پناهگاهی برای خودم در مسائل شرعی باشد و مرجعی برای هدایت شیعه شود و من هم در ثواب هر کس که از نور آن بهره گیرد و با پرچم مناره‌های آن هدایت گردد و از تابش خورشید و ماه آن بهره‌مند شود شریک باشم و چه گنجینه‌ای بزرگتر از ثوابی که تا روز قیامت ادامه یابد ان شاء الله».
 شیخ حر عاملی روایات این کتاب را به ترتیب مسائل شرعی مطرح شده در کتاب‌های فقهی از کتاب تا کتاب به صورت باب‌های جداگانه آورده‌است. وی سعی بر آن داشته تا برای هر مسئله شرعی بابی مستقل اختصاص دهد و این خود موجب گشته تا دسترسی به روایات کتاب بسیار آسان گردد و مراجعه‌کننده به راحتی بتواند روایات مورد نظر را پیدا نماید.
علاوه بر آن مسائل جدیدی را نیز با توجه به مضمون روایات با ترتیبی آشنا و چینشی مطلوب و نظمی زیبا مطرح نموده‌است.
 شیخ حر این کتاب را در مدت بیست سال از عمر خود نگاشته و با این اثر خود خدمتی بزرگ در جهت حفظ روایات شیعه کرده‌است.
این مدت مساوی با مدت زمانی است که را جمع‌آوری نموده‌است.
 
 این ویژگی موجب گشته تا به راحتی بتوان میان روایات یک باب از جهت سند یا متن یا دلالت و مفهوم بررسی و مقابله انجام داد و زیادی و نقصان میان روایات را با یک نگاه و بدون مراجعه به مصادر گوناگون دریافت.
 
 شیخ حر عاملی دو بار موفق به تجدید نظر در این کتاب شده و از اول تا آخر آن را نوشته‌است و روی هم رفته وی سه بار کتاب وسائل الشیعة را نوشته‌است.
 سید حسن صدر دربارهٔ این کتاب می‌فرماید:
«کتاب وسائل الشیعة دربارهٔ احکام شرعی نگاشته شده‌است. این کتاب به گونه‌ای نوشته شده که به راحتی می‌توان از آن استفاده نمود و به مطالب آن دسترسی پیدا کرد.
در این کتاب میان استدلال و فقه و کلمات فقها به بهترین شکل و صحیح‌ترین راه و معتبرترین مأخذ جمع شده‌است.
هرگاه فقیه و مجتهد متبحری در این کتاب نظر کند آنچه را می‌خواهد همانند مرواریدهایی که به نظم چیده شده می‌یابد.
هیچ مطلب مشکل و معضلی نیست که به آن نپرداخته باشد و موجب حیرت علما گشته و مانند آیه قرآن در برابر دیگر سخنان مطرح شده‌است.»
 در کتاب ارزشمند دربارهٔ این کتاب می‌فرماید:
«در هیچ کتاب رجال و تراجمی نامی از شیخ حر عاملی برده نشده مگر آنکه جملات مدح و ستایش فراوانی دربارهٔ کتاب گران‌بهایش یعنی وسائل الشیعة آن را فرا گرفته‌است.»
 کتاب وسائل الشیعة از زمان نگارش بسیار مورد استقبال علمای بزرگ شیعه قرار گرفت و از این جهت شرح‌ها و تعلیقه‌های فراوانی نیز بر آن نگاشته شد که اولین آن‌ها توسط خود مؤلف نوشته شد مانند:
 
 
 
 
 
 
 
 این کتاب به بیان ما تقدم و ما تأخر و بیان مطالبی که از روایات باب استفاده می‌شود بیش از آنچه شیخ حُر عاملی استفاده کرده پرداخته و روایات دیگری که شیخ حُر به آن‌ها اشاره نکرده‌است را ذکر نموده‌است.
 
 این کتاب به قدری ارزشمند است که دربارهٔ آن فرموده‌است: بعد از مراجعه به کتاب وسائل الشیعة با مراجعه به کتاب مستدرک الوسائل مجتهد یقین به فحص کامل پیدا می‌کند و مطمئن می‌شود که روایت دیگری در این باب نیست و گرنه در این دو کتاب می‌آمد.
 در این کتاب سند روایات این گونه آمده:
 
 
 شیخ حُر عاملی با این شیوه موفق به جمع‌آوری تمام روایات ابواب فقه در این کتاب شده‌است.
 برخی از نواقص کتاب عبارتند از:
۱ - در این کتاب تقطیع روایات بسیار به چشم می‌خورد یعنی روایات قطعه قطعه شده و هر قطعه در باب مورد نظر آمده‌است.
این کار اگرچه استفاده از روایات را بسیار آسان کرده ولی در درک صحیح معنای آن ایجاد اشکال نموده زیرا معنای روایات را با توجه به صدر و ذیل آن دقیقتر می‌توان فهمید.
 
 
 شیخ حر در پایان کتاب مطالبی دربارهٔ و آورده مانند ، ، ، مصادر کتاب، سند مؤلف به آن‌ها و صحت و اعتبار مصادر کتاب، ، قرائن خبر، صحت احادیث کتاب، جواب اعتراضات، احادیث مضمر، احوال رجال و اصطلاحات کتاب.
 در پایان کتاب وسائل، شیخ حر عاملی یک کتاب رجال کوتاه را ارائه داده‌است.
وی در این کتاب بسیاری از روایات را توثیق نموده و مستند خود را دیگر کتاب‌های رجالی قرار داده‌است.
 کتاب وسائل الشیعة گرفته شده از معتبرترین منابع روایی شیعه‌است مانند:
 نوشته شیخ جلیل، ثقةالاسلام ، ، نوشته ، کتاب تهذیب و ، نوشته ، محمد بن حسن طوسی و بیش از ۷۸ کتاب دیگر که در اختیار ایشان بوده و مستقیماً از آن‌ها روایت نقل کرده و ۹۶ کتاب معتبر روایی شیعه که نوشته قدمای اصحاب بوده و با واسطه از آن‌ها روایت نقل کرده‌است.
 در پایان کتاب سند خود را به تمام کتاب‌هایی که از آن‌ها روایت نقل کرده آورده تا روایات کتاب از حالت ارسال و مرسله بودن خارج شده و همگی مستند و شوند و این خود دلیل بر اعتبار و صحت منابع کتاب نزد وی بوده‌است. 
 شیخ حر فهرستی برای کتاب وسائل نگاشته‌است به نام «من لا یحضره الإمام».
این فهرست شامل عنوان‌های تمام ابواب کتاب وسائل است و با توجه به اینکه کتاب وسائل تمام مسائل فقه را در ابواب جداگانه آورده، این فهرست دائرةالمعارفی غنی و جامع از مباحث فقهی و خلاصه‌ای از کتاب وسائل شده‌است و بنابر فرموده مؤلف، این فهرست، خود یک کتاب فقهی است و شامل تمام فتاوای که روایتی بر آن وارد شده، می‌باشد.
 شیخ حر عاملی کتاب وسائل را خلاصه کرده و نام آن را «هدایة الأمة إلی احکام الأئمة» نهاده‌است و کتاب هدایة الأمة را نیز با نام «بدایة الهدایة» خلاصه کرده‌است.
وی در کتاب بدایه واجبات اسلام را ۱۵۳۵ و محرمات را ۱۴۴۸ مورد دانسته‌است.
 ۱ - نسخه‌ای در در مشهد مقدس. این نسخه به خط مؤلف کتاب است و تاریخ نگارش آن سال ۱۰۷۲ هجری است.
این نسخه، اولین نسخه وسائل است.
۲ - نسخه‌ای در در قم.
این نسخه نیز به خط مؤلف بوده و تاریخ نگارش آن ۱۰۸۲ هجری است. این نسخه دومین نسخه وسائل است.
۳ - نسخه‌ای دیگر در کتابخانه در که تاریخ نگارش آن ۱۱۱۴ هجری است.
این نسخه از روی نسخه سوم مصنف نگاشته شده‌است و تصحیح و ملحقات آن نیز به خط مصنف بر آن موجود می‌باشد.
{"title": "وسائل‌الشیعه", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87&oldid=32518242", "language": "fa"}