(به : ) (به : ) نام نوشته ، شاه پیشین است که در اصل به و پس از وقوع (۱۳۵۷) نگاشته شده‌است. این کتاب بعداً به و برگردانده شد. شاه در پیشگفتار دربارهٔ کتاب می‌گوید: 
 
 مشخص نیست که چه کسی نخستین بار این کتاب را به برگردانده است، اما در مقدمه‌ای که بر ترجمه این کتاب نوشته‌است؛ افزوده که در خاطرات با نام چنین آمده‌است: 
 برخی تفاوت‌ها در نسخه انگلیسی کتاب و نسخه فرانسوی آن به چشم می‌خورد. از آن جمله در صفحه ۱۷۱ نسخه انگلیسی دربارهٔ تفویض نخست وزیری به بختیار آمده‌است که شاه با اکراه و تحت فشار انگلیسی‌ها به آن تن داده‌است؛ در حالی که چنین پاراگرافی در ترجمه فرانسه و فارسی موجود نیست:
 مطابق توضیح مترجم فارسی کتاب از نسخه فرانسوی در کتابش "آخ‍ری‍ن روزه‍ا: پ‍ای‍ان س‍ل‍طن‍ت و م‍رگ ش‍اه" این تفاوت‌ها به این علت وجود دارند که ترجمه نسخه انگلیسی بعد از نسخه فرانسوی آماده شده و تغییرات مطابق نظر خود شاه بوده که در روزهای پایانی عمر نظری منفی نسبت به انگلیس و آمریکا بخاطر عدم حمایت از حکومت وی پیدا کرده بوده‌است.
 مقاله‌های اصلی: و به گفته ، آخرین وصیت سیاسی شاه، یعنی کتاب پاسخ به تاریخ عجیب است. شاه مدعی شده هدف اصلی انگلیسی‌ها از حمله به ایران در سال ۱۳۲۰، رهایی از شر پدرش بود، چون بواسطه لغو امتیاز نفتی، خشم آنان برانگیخته شده بود. به باور شاه، انگلیسی‌ها همراه با شرکت‌های نفتی و «روحانیون مرتجع» عملاً انقلاب اسلامی را به تلافی دفاع او از اوپک و آرمان فلسطینی‌ها طراحی کرده بودند. هم فلسطینی‌ها و هم اسرائیلی‌ها از شنیدن چنین سخنانی شگفت زده می‌شدند. شاه به هنگام مرگ مدعی شد که C.I.A به همراه M.I.6 انقلاب ۱۳۵۷ را طراحی کردند. او لفاظانه می‌پرسد: «چه کسی پول تظاهراتی را داده که شرکت کنندگانش زلف سیاه و بلوند داشته‌اند؟ این هیبت به ندرت در ایران دیده می‌شود.» وی پیدایش و گسترش و نیز ترور ناموفق خودش توسط را به انگلیس مربوط می‌داند و می‌نویسد «ما همیشه مشکوک بودیم که مامور انگلیسی هاست».
{"title": "پاسخ به تاریخ", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE_%D8%A8%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&oldid=33875295", "language": "fa"}