(به : ) غالباً به تغییر اساسی و در تفکر و الگوهای ذهنی اندیشیدن اطلاق می‌گردد که در نهایت مبنای خرد و کلان یک دیدگاه را متحول می‌کند. تحول انگاره مبحثی در است به شرط آنکه در مورد تغییرات پارادایمی بحث کند. به عبارت دیگر «تحول انگاره عبارت است تغییر کل نگرانه، رویکردی و قابل توجه در یک علم مثلاً تفسیر پدیده های مادی (در و طی عصر ) دچار تحول انگاره شد و سر از و تجربه گرایی افراطی در آورد. این یک تحول انگاره بود. تحول انگاره شامل افزایش یک زاویه دید جدید هم می شود. مثلاً نوع نگاه (حرفه ای و نه استحسانی و عامه پسند) یک تحول انگاره است مشروط به این که عالمان آن را قابل توجه بدانند.» 
 تحول انگاره، تعبیری است که نخستین بار توسط ، فیزیکدان آمریکایی، در کتاب تأثیرگذار او با نام « » (۱۹۶۲) ابداع شد. واژه‌های پارادایم (Paradigm) و جابجایی پارادایم (Paradigm Shift) از واژه‌های کلیدی در زبان و ادبیات توماس کوهن بود. این واژه توصیف‌گر تغییر در فرضیات بنیادی حاکم بر دانش زمانه است. اگرچه خود استفاده از این واژه را به محدود می‌دانست اما امروزه تحول انگاره در معنای تحول در انگاره‌های بنیادی در مورد بسیاری از دیگر قلمروهای ذهنی انسان (تحول انگاره در و ، و...) نیز اطلاق می‌شود. بنا به معرفی کوهن، «یک دیدگاهی در مورد توصیف واقعیت است که اعضای یک روی آن توافق نسبی دارند» (کتاب تنش اساسی، ۱۹۷۷). او معتقد بود که تکامل دانش لزوماً خطی و به سمت حقیقت نیست بلکه گاه‌گاهی انقلاب‌هایی پیشرفت علوم را به شدت متحول می‌کنند که از آن انقلاب‌های علمی به تحول انگاره یاد می‌کند.
 امروزه مبحثی پردامنه در است که از ثبات و تحول مفاهیم علمی در بشر بحث می‌کند و ذهن بسیاری از فلاسفه علم را به خود جلب نموده است. دیدگاه‌های مختلفی برای توضیح تحولات و معرفتی وجود دارد، اما تحول انگاره فقط نوعی از تحول است که در حوزه‌ای از معرفت بشری، تغییر کند.
 کوهن معتقد بود به کار بردن واژه تغییر الگوواره در صحیح نیست و اصولاً به وسیله این واژه می‌توان علوم اجتماعی را از تشخیص داد. با توجه به کثرت آرا در مورد یک موضوع در علوم اجتماعی واحد و همچنین چند مفهومی بودن واژه‌ها، الگوواره‌ای وجود ندارد.
 جامعه‌شناس فرانسوی، در مقاله‌ای این موضوع را دنبال کرده و نمونه‌های زیادی از عدم وجود الگوواره در علوم اجتماعی، به ویژه و ارائه داده‌است.
 حال آن که دیگران ایده جابه‌جایی پارادیم را به علوم اجتماعی تعمیم داده‌اند. مانند در روانشناسی و جابه‌جایی از به ، در علم اقتصاد و جابه‌جایی به سمت ، بعدتر جابه‌جایی از اقتصاد کینزی به ، و جابه‌جایی پارادایم در مثلاً در حوزه .
{"title": "جابجایی پارادایم", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%85&oldid=34089081", "language": "fa"}