یا ، شهری کهن و باستانی است که در کرانه باختری رود قرار گرفته بود و یکی از شهرهای هفتگانه پایتخت ، ( ) محسوب می‌شود. اعراب این شهر را می‌نامیدند. نام این شهر اولین بار در سنگ‌نوشته مربوط به قرن سوم میلادی یافت شد. این لوح در واقع در یافت گردید. در این سنگ نوشته به این شهر با عبارت ویه اردشیر اشاره شده‌است. ویه اردشیر به معنای بهترین شهر اردشیر (ویه به معنای بهترین در زبان پهلوی است) می باشد. این شهر را ماحوزه و بت‌هرتشیر و بت‌هردشیر نامیدند. 
 این شهر همانطور که از نامیش هویداست، شهری ساخته شده به دست است. اردشیر به این شهر پس از پیروزی بر دست یافت و این شهر را به جهت همتایی بر بنا نهاد. این شهر به صورت استان تعبیه شده بود و شهرهای ، (رومقان)، ، نهر درقیط و نهر جویر را شامل می‌شد. بنابر تقسیمات کشوری روزگار ساسانی هر یک از این شهرها، یک تسوج به شمار می‌رفت. برخی از پژوهشگران معتقدند که این شهر توسط اردشیر بنا نشده‌است، بلکه وی شهر سلوکیه کهن را که به دست (سردار رومی) در سال ۱۶۵ میلادی ویران شده بود را بازسازی کرد و یا با ویرانه‌های باقی مانده از آن، شهر به‌اردشیر را ساخت. از این شهر در متون مانوی نیز یاد شده‌است و گفته شده‌است که مانی در این شهر اقامتی داشته است. نیز در سال‌های انتهایی سلطنتش (۶۲۸ میلادی) با همسر عیسوی خویش شیرین به این شهر سفر داشته است و در همین شهر توسط پسرش دستگیر و زندانی شد. این شهر اولین شهر از شهرهای هفتگانه بود که به دست اعراب فتح گردید. با فتح این شهر، پایتخت را رها کرد و عقب نشینی کرد. 
 این شهر به جهت تشکیل دادن یکی از مجموعه شهرهای مدائن، پایتخت ساسانی، اهمیت بسیاری داشت. از همین رو طبری این شهر را جایگاه شاهان (به عربی: محله الملوک) نامیده است. همینطور در سنگ نوشته شاپور اول، این شهر در زمره شهرهای شاهی گزارش شده‌است. در این شهر، کارگاه ضرب سکه فعال بوده‌است و از دوره پادشاهی بهارم چهارم بنا نهاده شده بود. همتای این کارگاه در اسپانور (شهری دیگر از شهرهای هفتگانه مدائن) بنا نهاده شده بود که در زمان پادشاهی پیروز (۴۵۹ تا ۴۸۳ میلادی) از نظر شمار و تنوع سکه‌ها از آن کارگاه پیشی گرفت. این پیشی نشانه‌ای از کوشش بازرگانان این شهر نسبت به شهر اسپانور می‌باشد. در این کارگاه، سکه درهم و دینار ضرب می‌شده‌است. این کارگاه پس از فتح ایران توسط اعراب مسلمان نیز همچنان پابرجا بوده است و سکه های ساسانی-اسلامی ضرب می‌نموده است. این شهر بازرگانی و صنعتی، مرکز اداری سرزمین‌های ایرانی در غرب دجله بود. در این شهر بازار بزرگی واقع شده بود و به جهت حضور مسیحیان در این شهر، کلیسای بزرگی را نیز در خود جای داده بود. 
 این شهر در باختر دجله واقع شده بود و با باغها و کشتزارها پوشانیده بود. باغ‌های این شهر و اطراف آن به وسیله نهر ملک آبیاری می‌شده است.
{"title": "به اردشیر", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A8%D9%87_%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C%D8%B1&oldid=30489483", "language": "fa"}