همچنین ببینید: شامل اسامی شاهان و از است که از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی به مدت ۴۲۷ سال بر فرمان راند؛ بنیان این یکپارچه را (یا ارتخشتره؛ از : مقدس، : شهریار) بنا کرد. در دوران این شاهنشاهی بود که سرزمین‌های ایرانی شرقی، که زیر فرمان بودند، و سرزمین‌های ایرانی غربی، که زیر فرمان بودند، برای اولین بار پس از سقوط زیر فرمان یک شاهنشاهی در آمده و در زیر سایه یک پرچم با یکدیگر متحد گردیدند. پایتخت ایران در این دوره، شهر در نزدیکی در عراق امروزی بود و جامعه ساسانی به چهار طبقه موبدان، جنگاوران، دبیران و پیشه‌وران تقسیم می‌شد. دین رسمی دولت ساسانی مزدیسنا بوده و اوستا و زند منابع اصلی حقوقی و دینی حکومتی محسوب می‌شدند. 
دودمان ساسانی، چهار سده بر بخش‌های بزرگی از آسیای غربی، آسیای میانه، آسیای جنوبی، بخش‌های کوچکی از اروپا و برای مدت کوتاهی بر شمال آفریقا فرمان راند.
 اردشیر، نخستین شاهنشاه ساسانی، خود را «شاهنشاه ایرانیان» (پارسی میانه: ؛ پارتی: ) خواند. جانشین او، باتوجه به اینکه مناطق وسیعی را فتح کرده بود که مردم آن عمدتا ناایرانی بودند، خود را «شاهنشاه ایرانیان و » (پارسی میانه: ؛ یونانی: βασιλεύς βασιλέων Αριανών؛ آوانویسی به لاتین: ) نامید. او در ، پیشینیانش را با عنوان‌های متفاوتی خطاب می‌کند. وی را «خداوندگار ساسان»، را «شاه بابک» و اردشیر را «شاهنشاه ایرانیان» می‌نامد. حال آنکه در عنوان خود او - در مقایسه با عنوان پدرش - واژه «انیران» نیز به چشم می‌خورد.
 واژه انیران تنها برروی سکه‌های متاخر شاپور دیده می‌شود و نشان از این دارد که وی این عنوان را در سال‌های پایانی شاهنشاهی خود اختیار کرده است. عنوان «شاهنشاه ایرانیان و انیرانیان» بر روی سکه‌های تمامی شاهنشاهانی که پس از شاپور بر تخت عاج نشسته‌اند، دیده می‌شود.
 بزرگترین مقام شاهنشاهی ساسانی، شخص شاهنشاه (به معنای شاهِ شاهان) بود و کسانی که او برای فرمانداری استان‌ها بر می‌گزید، شاه خوانده می‌شدند که این یک سنت باستانی ایرانی و یادگار دوران هخامنشیان بود.
 سلامتی شاهنشاه همیشه اولویت زیادی داشت و اگر کسی سلامت کامل نداشت یا دارای نقض عضو بود، نمی‌توانست به عنوان شاهنشاه ایران بر تخت بنشیند. از این جهت، زیردستان او در پاسخ به صحبت‌هایش، همیشه جمله «جاوید باشی» را به کار می‌بردند. از آغاز سده ششم میلادی، بر روی سکه‌های شاهنشاهان نقش ماه و خورشید نیز پدیدار می‌شود که به عقیده ، این پیام را می‌رساند که شاهنشاه ایران مرکز جهان است و ماه و خورشید دور او می‌چرخند یا به عبارت ساده‌تر، «او فرمانروای چهارگوشه جهان بود». شاهنشاه ساسانی تمامی فرمانروایان جهان مانند امپراتوران روم و چین را پایین‌تر از خود می‌دید و دو تخت پادشاهی کوچک‌تر از تخت شاهنشاهی ایران، در دربار او بود که به صورت نمادین، به امپراتوران رومی و چینی تعلق داشت. تاج‌های ساسانی معمولا به اندازه‌ای سنگین بود که سر یک انسان توان تحمل آن را نداشت و با یک زنجیر از سقف آویزان می‌شد. ‌‎شاهنشاهان ساسانی در دو سده نخستین خود را «از نژاد خدایان» معرفی می‌کردند. 
 همچنین ببینید: برخی از محققان عقیده دارند که برادر ناتنی بزرگ‌تر شاپور کبیر یا بود که بعد از او به تخت نشست. برخی دیگر عقیده دارند که در باب برادریش با شاپور دوم محل تردیداست، به سبب اینکه تا آنجائیکه از سکه‌های او بر می‌آید وی باید خویشاوند شاپور اما از یک شاخهٔ دیگر خاندان ساسان بوده باشد. 
 در مورد ترتیب و نام‌های شاهان ساسانی، بعد از ، اتفاق نظر بین همهٔ مؤرخین وجود ندارد. نوشته است که از مرگ تا به سرکار آمدن یازده تن به شاهی رسیدند. این شاهان نزد برخی از نویسندگان ده تن و نزد برخی دیگر یازده و دوازده تن یاد گردیده‌اند. 
 دائی خسرو پرویز بود که پس از پادشاه او در سال ۵۹۱ میلادی بر ضد او قیام کرد و در تاج شاهی بر سر گذاشت. در زمان تسلط و حکومت خود در قلب سرزمین ساسانیان اقدام به ضرب سکه‌های طلا، نقره و برنز کاملاً به سبک سکه‌های شاهان ساسانی نمود. در پشت سکه آتشدان و دو روحانی و همچنین نام شهر و سال ضرب سکه دیده‌می‌شود. بر پشت سکه‌های موجود از ویستهم به ترتیب سال‌های دوم، سوم، چهارم، پنجم و ششم حکومت او نقش گردیده‌است. سکه‌ها اغلب ضرب ری بوده و تعدادی نیز در ضرب شده‌اند. این سند بیانگر تسلط ویستهم بر قسمت وسیعی از یعنی ری، و خراسان در آن زمان می‌باشد. 
 بنابر نظر در خراسان، دعوی سلطنت داشت و تنها قسمت‌های شرقی ایران، پادشاهی او را پذیرفتند. از طرفی دیگر برخلاف نظر تاریخ‌دانان سکه‌های کم‌یابی از خسرو سوم کشف شده‌است که در تیسفون، استخر و کرمان ضرب شده‌اند. 
 پسر و بود و بمدت یکماه سلطنت کرد. سلطنت پسر خسرو پرویز و گردویه خواهر کوتاه بود و با مرگ او بسر آمد و سلطنت به رسید. 
 بعد از بوران باید به عهد سلطنت کوتاه شخصی، به نام که به شاهی نصب شد، اشاره کرد. بعد از او آزرمیدخت، خواهر بوران، در تاج بر سر نهاد. در بعد از سلطنت بوران به سلطنت چشنسده، اشاره شده‌است. یکی را که میسان مقیم بود و فیروز پسر مهران جشنس نام داشت و او را جشنسده نیز گفتند، بیاوردند. بنابر گفتهٔ همان جشنسده است. 
 نوشته‌است، و که جز نامی از آن‌ها معروف نیست، این دو تن فقط در بعضی از قسمت‌های کشور، به پادشاهی پذیرفته شدند. از طرفی دیگر برخلاف نظر کریستن سن بررسی‌های سکه‌شناسان نشان می‌دهد که، هرمز پنجم فقط در قسمتی از ایران پادشاهی نکرداست و تعداد زیادی از سکه‌های او ضرب است همچنین سکه‌های دیگری نیز از وی ضرب ری و استخر پیدا شده‌اند. هیچ سکه‌ای از سال اول پادشاهی او یافت نشده‌است اما سکه‌های سال دوم او بسیار فراوان هستند. به نظر برخی از محققان هرمز پنجم کسی جز پدر نمی‌تواند باشد. 
 ، بمدت شش ماه یا به گفتهٔ دیگر یکسال پادشاهی کرد و به پایتخت ایران دست یافت. بلعمی نوشته است، مردی دیگر از به پادشاهی به آوردند که نام او فرخ زاد خسرو و از فرزندان بود، از دست گریخته و زنده مانده بود. او را به پادشاهی نشاندند ولی ملک سامان نگرفت. او را نیز بکشتند و پس از او هیچکس را نیافتند که شایسته پادشاهی باشد. همچنان متحیر بودند تا یزدگرد پسر شهریار را که پنهان بود به پادشاهی برگزیدند. مدتی کوتاه پادشاهی کرد و بعد از او یزدگرد را از استخر بیافتند. دکتر ملک ایرج مشیری (سکه‌شناس) عقیده دارد که برخلاف آنچه در متون تاریخی آمده‌است، سکه‌هایی از موجوداست که ضرب است و این نشان می‌دهد که این این پادشاه فقط بر قسمتی از ایران حاکم نبوده‌است.
{"title": "فهرست شاهنشاهان ساسانی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86_%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C&oldid=34733359", "language": "fa"}