، یا ( یا ) سومین بخش از عصر است که از حدود ۵۰ هزار سال تا ۱۰ هزار سال پیش رخ داده‌است. پایان پارینه‌سنگی زبرین هم‌زمان با تغییرات زمین شناختی خاتمه و آغاز است. این دوره تقریباً دربردارنده عصر (Behavioral modernity) است. در این دروه انسان خردمند در سراسر و گسترش می‌یابد و همزمان رخ می‌دهد. در اواخر این دوره، انسان وارد می‌شود.
 در و دوره‌ای است که از تقریباً ۴۰۰۰۰ سال پیش آغاز می‌شود و طی آن ابزارهای سنگی و چوبی تخصصی‌تر و پیچیده‌تری ساخته و فرهنگ‌های گوناگونی ایجاد می‌گردد. این دوره تا پایان در حدود ۱۰ هزار سال پیش ادامه می‌یابد. تحول فرهنگی این دوره را به گسترش در نسبت می‌دهند. این تحول انسان شناختی بین ۵۰ هزار تا ۴۰ هزار سال پیش رخ داده‌است. پراکندگی وسیع انسان خردمند، مستقیم یا غیرمستقیم، بر افول فرهنگ دیرپای نئاندرتال‌ها مؤثر بوده‌است. وضعیت انسان خردمند در منطقه زاگرس در ایران در توضیح این گذار از پارینه‌سنگی میانی به پسین در آسیای جنوب‌غربی اهمیت مطالعاتی زیادی دارد. 
 در ، توسعه ابزارهای تیغه‌ای چند هزاره زودتر رخ داده بود و مرز و واضح نیست. پارینه‌سنگی پسین، به‌طور خاص، محدود به و تا حدی غرب آسیا و شمال شرق آفریقا می‌شود. طی این تحول ساخت تیغه‌ها (blade) و (burin) سنگی و استخوانی جایگزین موستری شد. همچنین زمان‌بندی در بهره‌برداری از منابع و احتمالاً فرایند ذخیره‌سازی گوشت پدیدار شد. همچنین، اشیا و نگاره‌های تزیینی ایجاد شد و مواد خام همچون سنگ و در مسافت‌های طولانی تجارت می‌شد که نشان دهنده پیدایش جوامعی با سازماندهی پیچیده‌تر بود. ساخت مجسمه، نقاشی، حجاری و دیگر شیوه‌های ابداع نمادها آغاز شد. بعد از ۲۰ هزار سال پیش، در خاتمه این دوره ساخت ابزارهای (microlithic) توسعه یافت و تمرکز بر منابع در ابعاد کوچک شکل گرفت.
{"title": "پارینه‌سنگی زبرین", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D8%B2%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86&oldid=34571389", "language": "fa"}