از عشاق مشهور ادب هستند. داستان عشق این دو، سرچشمهٔ دارد.
 ملک الشعرای دربار ، قدیمی‌ترین شاعر پارسی گویی ست که در سدهٔ پنجم هجری، وامق و عذرا را در به قالب منظوم درآورده است. منظومه عنصری را به عربی ترجمه کرده‌است.
در سده‌های بعد دیگران نیز از جمله ، ، ، به پیروی از عنصری منظومه‌های با همین عنوان سروده‌اند.
 این داستان از یونانی به و بعدها در زمان خسرو به برگردانده شده بوده‌است. تواریخ از دستور امیر عبدالله بن فرماندار خراسان در دوران ، برای به آب انداختن نسخه‌ای از آن اشاره می‌کنند.
 اثر عنصری برای مدت‌ها، حتی به اذعان ، مفقود شده بود. تا اینکه در محمد شفیع، ۳۷۲ بیت ازین مثنوی را در چند برگ لابلای کتابی دربارهٔ وقف در ، پیدا کرد و با ضمیمه کردن ۱۴۲ بیت دیگر از اشعار پراکنده که در فرهنگ‌ها آمده بود و آنها را در اختیار وی قرار داد، به طبع آن پرداخت. نیز در خود از این داستان نام می‌برد. 
 عذرا، دختر پادشاهِ جزیره‌یِ (Samos), در معبد شهر، به جوان زیبارویی به نام وامق برمی‌خورد که از ترس نامادری خود به شامس گریخته‌است. به وساطت عذرا، وامق میهمان دربار ملک می‌شود؛ از او در بزمی پرسش‌ها می‌شود و توانایی‌های او را می‌سنجند. این دو دلباختهٔ هم می‌شوند. شبی از شدت عشق، وامق به نزدیکی سرای عذرا می‌رود، اما تنها آستان در را می‌بوسد و بر می‌گردد. آموزگار عذرا این خبر را به پادشاه می‌دهد و او برمی‌آشوبد میان این دو فراق می‌افتد. دشمنان به تاخت و تاز به شهر می‌پردازند، پادشاه کشته می‌شود و عذرا اسیر. عاقبت بازرگانی که حال عذرا را در می‌یابد، به او قول می‌دهد که او را به وصال وامق برساند. دیدار نخستینِ عذرا و وامق در معبد را عنصری اینگونه می‌سراید:
 تمام اعلام، نام‌های افراد و اماکن، بجز دو فرد اصلی داستان، پارسی شدهٔ اسامی یونانی هستند. با بررسی پاپیروس‌ها و کتیبه‌های یونان باستان، پژوهشگران از جمله وامق و عذرا را با (به : ) تطبیق داده‌اند.
 این منظومه عاشقانه که توسط قتیلی بخارایی شاعر قرن دهم هجری و از شاعران دربار ازبک در دوران جوانی به تشویق ظهیرالدین ابراهیم خان بن جهانگیر عموزاده در ۵۵۷۳ بیت به رشته نظم کشیده شده و به ممدوح خود تقدیم داشته‌است. قتیلی در سرودن مثنوی وامق و عذرا از پیروی کرده و منظومه خود را به و در بحر سروده‌است.
 با توجه به ابیات متن منظومه، قتیلی به هنگام سرودن آن، منظومه وامق و عذرای را در دست نداشته؛ زیرا اشاره او به شنیدن افسانه از زبان روایتگران است و تنها نام وامق و عذرا و سایه‌ای مبهم از برخی رویدادها می‌تواند برگرفته افسانه گویان از سروده عنصری باشد. اما آشکار است که زمان، مکان، شخصیت‌ها، و روند داستان و … با منظومه عنصری تفاوت دارد.
{"title": "وامق و عذرا", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%82_%D9%88_%D8%B9%D8%B0%D8%B1%D8%A7&oldid=33384701", "language": "fa"}