(زاده ۱۳ آوریل ۱۸۹۶ – درگذشته ۱۰ نوامبر ۱۹۵۸) بود. 
 وی در طول در لژیون لهستان با لباس مردانه با نام مستعار کازیمیرز زوچوویچ کار نظامی خود را آغاز کرد. او متعاقباً به لژیون داوطلبانه زنان نیروهای مسلح لهستان در طول پیوست. در دوره بین دو جنگ او افسر ذخیره شد و با اعمال تبعیض مواجه و از درجه افسری خلع گردید اگرچه از نزدیک با مارشال کار کرد و به عنوان یک فعال در زمینه زنان در ارتش باقی ماند. 
 با شروع ، تجربیات و مهارت‌های او در عملیات‌های ویژه در نهایت توسط مردان نظامی به رسمیت شناخته شد و پس از پیوستن به نیروهای مقاومت در سال ۱۹۳۹ با نام رمز لنا، افسر و فرمانده یک گردان متشکل از زنان در ارتش داخلی شد. او بالاترین نشان‌های افتخار نظامی لهستان را دریافت کرده‌است، که بعد از وی تقریباً تکرار نشده‌است. 
 
نام وی در زمان تولد واندا گرتز فون شلیس بود. او در در ورشو از خانواده فلورنتینا و یان گرتز فون شلیس به دنیا آمد. خانواده او در اصل اهل بودند، اما در طول قرن هجدهم در سرزمین ساکن شده بودند، در زمانی‌که که تاج و تخت لهستان را اشغال کرده بود. پدر گرتز در قیام ژانویه ۱۸۶۳–۱۸۶۴ جنگید و گرتز با شنیدن داستان‌های پدرش و همرزمانش بزرگ شد. سال‌ها بعد او نوشت: در سال ۱۹۱۳، گرتز، را در ورشو تکمیل کرد. سپس در اتاق بازرگانی ورشو در زمینه حسابداری آموزش دید و در حالی که هنوز در مدرسه بود به گروه سربازان موسوم به پیوست. پس از شروع جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴، او به سازمان پیشاهنگی لهستان ملحق شد. گرتز اعلامیه‌های سیاسی پخش می‌کرد و برای اسیران جنگ لباس می‌ساخت. او سپس به خدمت گردان چهارم ورشو درآمد، اما در اوت ۱۹۱۵ این گردان به تیپ ۱ لژیون لهستان محلق شد و در پی آن زنان از خدمت در خط مقدم منع شدند. 
 گرتز که موهایش را کوتاه کرده و لباس مردانه پوشیده بود، خود را به عنوان کازیمیرز زوچوویچ به لژیون لهستان معرفی کرد. تا معاینه پزشکی همه چیز خوب پیش رفت. با این حال، یک پزشک دلسوز قول داد که هویت جنسی او را افشا نکند پس از چند هفته، وی در یک واحد توپخانه مشغول شد و به مدت شش ماه در آنجا خدمت کرد و در جریان شاهد عملیات بود. از آنجایی که او یک اسب سوار بود، توانست در یک دسته پرچمدار و امربر خدمت کند. پس از بازگشت به ورشو در سال ۱۹۱۷ گرتز به شاخه زنان پیوست. 
 در ۸ دسامبر ۱۹۱۷ در جریان تظاهرات در میدان نجات در ، گرتز دستگیر و به شش ماه زندان محکوم شد، اما پس از پرداخت وثیقه، پس از چند هفته آزاد شد. پس از آزادی در نوامبر ۱۹۱۸ در خلع سلاح نیروهای آلمانی شرکت داشت. در دسامبر ۱۹۱۸ لهستان سرانجام استقلال خود را به دست آورد و گرتز به شبه نظامیان خلق پیوست و در ماه مارس به بخش تسلیحات ملحق شد. 
 در آوریل ۱۹۱۹، بلافاصله پس از شروع ، گرتز در ارتش لهستان نام‌نویسی کرد و به لشکر ۱ لیتوانی-بلاروس ملحق شد. در سپتامبر ۱۹۱۹، او به عنوان فرمانده دومین لژیون داوطلبان زنان در منصوب شد. در این یگان در لژیون‌های زنان نقش کمکی ایفا کرده و معمولاً فقط به وظایف نگهبانی می‌پرداختند، اما در طول نبرد در ویلنیوس، لژیون دوم زنان شاهد اقداماتی در جبهه بود که به مقابله با حملات سپاه سواره نظام کمک کرد. وی در سال ۱۹۲۰ به درجه ستوانی ارتقاء یافت و متعاقباً به او مدال نشان خدمات نظامی شایسته اعطا شد. 
 در پایان جنگ در سال ۱۹۲۱، گرتز از ارتش خارج و به نیروهای ذخیره منتقل شد. در سال ۱۹۲۲ درجه نظامی او به این دلیل که هیچ مبنای قانونی برای یک زن در نیروهای مسلح لهستان برای داشتن درجه افسری وجود ندارد، از وی گرفته شد. پس از ۱۹۲۶، وی در دفتر که در آن زمان بود، دبیر کابینه شد. در سال ۱۹۲۸، گرتز یکی از ۱۳ عضو (آموزش نظامی زنان) بود. پس از مرگ پیلسودسکی در سال ۱۹۳۵، او موزه بلودر را تأسیس کرد، جایی که تا سپتامبر ۱۹۳۹ در سمت مدیریت باقی ماند. اوقات فراغت او به سایر فعالیت‌های نظامی اختصاص داشت. در سال ۱۹۳۸ او خزانه‌دار فدراسیون انجمن‌های لهستانی مدافعان میهن شد. 
 بلافاصله پس از شروع در سپتامبر ۱۹۳۹، گرتز یکی از اولین زنانی بود که نام رمز لنا به جنبش مقاومت، پیوست. او ارتباطات مخفیانه را سازماندهی می‌کرد و دستیار فرمانده لشکر استانیسلاو کوزارسکی بود. در آوریل ۱۹۴۲ به گرتز دستور داده شد تا یک واحد جدید ایجاد و فرماندهی کند. اعضای آن حملاتی را به پرسنل نظامی آلمانی، فرودگاه‌ها، قطارها و پل‌ها انجام دادند. گرتزدر پیروزی تردید داشت و اعضای گروه خود را از شرکت در آن منع کرد. او در سپتامبر ۱۹۴۴ به درجه سرگردی ارتقا یافت. 
 گرتز که پس از قیام، هنوز به عنوان سرگرد کازیک شناخته می‌شد سرانجام به همراه ۲۰۰۰ مبارز زن دیگر تحت امر خود توسط نیروهای اسیر شد. و سرانجام در ۱۳ مه ۱۹۴۵ توسط نیروهای لشکر ۸۹ پیاده‌نظام ایالات متحده آزاد شدند. 
 گرتز به عنوان بخشی از نیروهای متحد لهستانی در آلمان تحت فرماندهی بریتانیا، و پس از تسلیم آلمان به اروپا بازگشت تا به عنوان بازرس ارتش خدمت کند. او در جستجوی زنان آواره لهستانی به سراسر آلمان و ایتالیا سفر کرد. از می ۱۹۴۶ تا فوریه ۱۹۴۹ او جزو فرماندهان بود و به عنوان بازرس سربازان زن در شمال انگلستان خدمت کرد. وظیفه او این بود که آنها را برای زندگی غیرنظامی در بریتانیا آماده کند. وی در اثر سرطان در ۱۰ نوامبر ۱۹۵۸ درگذشت. در مراسم تشییع جنازه او بسیاری از کهنه سربازان از جمله الکساندرا پیلسودسکا، و ژنرال‌ها میخال کاراسزوویچ-توکارزوسکی و شرکت کردند. در سال ۱۹۶۰ خاکستر او به لهستان برده شد و در گورستان نظامی پووزکی در ورشو به خاک سپرده شد.
{"title": "واندا گرتز", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7_%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D8%B2&oldid=34295135", "language": "fa"}