(همچنین ) یا (به : ) به حالتی از بیماری گفته می‌شود که از مرز چند قاره فراتر رفته باشد. بیماری‌هایی مثل و ، نمونه‌هایی از دنیاگیری بیماری در سال‌های گذشته هستند. به این حالت نیز گفته می‌شود.
 در گذر تاریخ چند دنیاگیری رخ داده‌است که از شناخته‌شده‌ترین آن‌ها می‌توان ، ، و به تازگی را نام برد. یکی از بزرگترین دنیاگیری بیماری بود که در ، ۷۵ تا ۲۰۰ میلیون تن را کشت. پیش از ، یکی از دنیاگیری‌ها در دوران معاصر، بود.
 واژه فرانسوی پاندمی (pandémie) و انگلیسی پاندمیک (pandemic) از واژه یونانی پاندِموس (πανδημία) برگرفته شده‌است. در زبان یونانی پان (πᾶν) به معنای همه و دِموس (δῆμος) به معنای مردم است، پاندِموس یعنی همه مردم.
 بیماری دنیاگیر، یک بیماری همه‌گیر است که از مرزهای بین‌المللی می‌گذرد و شمار بسیاری از مردمان را گرفتار می‌کند. بیماری‌های همه‌گیر جهانی می‌توانند در ارگانیسم‌های مهم کشاورزی (دام، گیاهان زراعی، ماهی، گونه‌های درختی) یا موجودات دیگر پدید آیند. بیماری گیتی‌گیر به‌شمار می‌آید که خاستگاه عفونی داشته باشد؛ نمونه را، چنگار (سرطان) مایهٔ بسیاری از مرگ‌ها می‌باشد، اما بیماری همه‌گیر نیست زیرا بیماری عفونی یا واگیر نیست. 
 پیشتر (WHO) طبقه‌بندی شش زینه‌ای را بکار می‌برد و با آن روشی را بازمی‌نماند که ویروس آنفلوانزا نو از چند عفونت در انسان به یک بیماری همه‌گیر مبدل می‌شود. چنین چیزی با ویروسی که بیشتر جانوران را می‌آلاید آغاز می‌شود، با اندک موردهایی که آلودگی جانوران به آلوده شدن مردمان می‌انجامد دنباله می‌یابد، سپس در مرحله‌ای آغاز می‌شوند که ویروس یکراست بین مردم پخش شود و هنگامی که عفونت‌های ویروس تازه در سراسر گیتی گسترش می‌یابد، با گیتی‌گیری به پایان می‌رسد. در فوریه سال ۲۰۲۰، آشکارا بیان کرد که: «هیچ دسته رسمی (برای بیماری همه‌گیر جهانی) وجود ندارد … برای آشکاری بیشتر، سامانهٔ ۶ زینه‌ای پیشین را بکار نمی‌کند - که از زینهٔ ۱ (هیچ گزارشی از آنفلوانزای حیوانات که باعث عفونت‌های انسانی شده باشد گزارش نشده) تا مرحله ۶ (گیتی‌گیری) - که ممکن است برخی از افراد از در سال ۲۰۰۹ با آن آشنا باشند.» 
 در کنفرانس مطبوعاتی مجازی در ماه مه ۲۰۰۹ در مورد همه‌گیری آنفولانزا، دکتر ، دستیار مدیر کل موقت تبلیغ برای امنیت بهداشت و محیط زیست، گفت: «یک راه آسان برای فکر کردن در مورد گیتی‌گیری … این است که بگوییم: گیتی‌گیری واگیری جهانی است. پس شاید از خود بپرسید: «واگیری جهانی چیست؟» شیوع جهانی بدان معنی است که ما هم عامل انتشار آن را می‌بینیم … و هم، علاوه بر گسترش ویروس، فعالیت‌های بیماری را می‌بینیم.» 
 در برنامه‌ریزی برای همه‌گیری آنفلوانزای احتمالی، سندی را در مورد راهنمایی آمادگی همه‌گیری جهانی در سال ۱۹۹۹ منتشر کرد، که در سال ۲۰۰۵ و در فوریه ۲۰۰۹ بازبینی شده‌است. در این اسناد تعریف مراحل و اقدامات مناسب برای هر مرحله در یک یادداشت جانبی با عنوان توضیحات فاز همه‌گیر WHO و اقدامات اصلی در هر فاز تشریح شده‌است. ویرایش سال ۲۰۰۹، شامل تعاریف بیماری همه‌گیر جهانی و مراحل منتهی به اعلام آن، در فوریه ۲۰۰۹ نهایی شد. ویروس همه‌گیر جهانی در آن زمان نه در آن مبحث بود و نه در سند ذکر شد. تمام نسخه‌های این سند به آنفلوانزا اشاره دارد. مراحل با گسترش بیماری تعریف می‌شود. حدت و مرگ و میر در تعریف فعلی WHO ذکر نشده‌است، اگرچه این فاکتورها قبلاً درج شده بود. 
 ابتدا در آفریقا مشاهده شد. سپس از طریق هائیتی از سال ۱۹۶۶ تا ۱۹۷۲ به ایالات متحده منتقل شد. در حال حاضر یک بیماری دنیاگیر است و میزان شیوع آن در جنوب و شرق آفریقا ۲۵٪ است. در سال ۲۰۰۶، میزان شیوع ایدز در زنان باردار در ۲۹٪ گزارش شد. آموزش مؤثر درمورد شیوه‌های ایمن‌تر و آموزش احتیاط‌های به کاهش سرعت عفونت در چند کشور آفریقایی، که حامی برنامه‌های آموزش ملی هستند، کمک کرده‌است.
 ، یک بیماری است که اولین‌بار در آذر ۱۳۹۸ (دسامبر ۲۰۱۹) در شهر از استان کشور چین شناسایی شد. تاکنون بیش از ۲۰۰ کشور و سرزمین تحت تأثیر این بیماری قرار گرفته‌اند که شیوع عمده آن در چین، ، و رخ داده‌است. در ۱۱ مارس ۲۰۲۰ (۲۱ اسفند ۱۳۹۸)، ، بیماری (COVID-19) را پاندمی اعلام کرد. 
 ، از ۴۳۰ تا ۴۲۶ . در طول ، باعث کشته شدن یک چهارم از سربازان آتنی، و یک چهارم از جمعیت در طی چهار سال شد. این بیماری به طرز مهمی تسلط آتن را تضعیف کرد، اما کشندگی شدید این بیماری مانع از گسترش گسترده‌تر آن شد. چراکه این میزبان خود را با سرعتی بیشتر از آن که که بتواند آنرا گسترش دهد، می‌کشت. علت دقیق طاعون سال‌ها ناشناخته بود. در ژانویه سال ۲۰۰۶، محققان دندان‌های کشف شده از در زیر شهر را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند و وجود باکتری‌های مسئول را تأیید کردند. 
 ، از سال ۱۶۵ تا ۱۸۰ میلادی. احتمالاً آبله‌ای که توسط سربازانی که از خاور نزدیک بازگشت می‌گشتند به شبه جزیره ایتالیا آورده شده بود. این بیماری یک چهارم از مبتلایان را کشت، و در مجموع تا پنج میلیون نفر کشته برجای گذاشت. گفته می‌شود که در اوج شیوع دوم، طاعون قفقاز (۲۵۱ تا ۲۶۶) که به علت همین بیماری بوده، ۵۰۰۰ نفر در روز می‌مردند.
 ، از سال ۵۴۱ تا ۷۵۰، اولین شیوع ثبت شده از طاعون بوبیونی بود. این در مصر آغاز شد و در بهار بعد به قسطنطنیه رسید و به کشته شدن روزانه ۱۰٬۰۰۰ نفر (طبق گفته پروسیوس تاریخ‌نگار بیزانس) در اوج خود، و شاید ۴۰٪ از ساکنان شهر شد. طاعون تا کشتن حدود یک چهارم تا نیمی از جمعیت انسانی در سراسر جهان شناخته شده پیش رفت. این امر باعث شد تا جمعیت اروپا بین سال‌های ۵۰ تا ۵۰۰ میلادی در حدود ۵۰ درصد کاهش یابد. 
 
 
 
 
 
 
 دکتر ریماز. اصول اپیدمیولوژی. -۱۳۸۰
{"title": "دنیاگیری", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C&oldid=33145729", "language": "fa"}