که با نام‌های دیگری، نظیر و نیز نامیده شده ‌است، طولانی‌ترین حکومت تاریخ ایران و دومین حکومت طولانی تاریخ جهان می‌باشد. پادوسپانیان سلسله‌ای بودند که از ابتدا با عنوان ، سپس از سده‌ پنجم تا دهم و بعدتر از اواخر سده‌ یازدهم میلادی تا سده‌ شانزدهم میلادی با نام بر و حکومت می‌کردند. 
 پادوسپانیان نسب خود را به و بیست و یکمین پادشاه دودمان ساسانی می‌رساندند. نامگذاری این سلسله به نام پادوسبان، پسر ، که طبق افسانه‌ها به حکومت رسید؛ آن هم درست زمانی که برادرش به تاج و تخت رسید، بوده ‌است. این سلسله پس از در ژاپن طولانی‌ترین سلسله جهان است که از ۲۲ تا ۱۰۰۶ هجری قمری (در حدود هزار سال) در و اطراف آن حکومت کردند. از شهرهای قدیم و تاریخی و بومی خطه بوده‌است. بطوریکه بزرگترین شهر طبرستان در دشت و بزرگترین شهر طبرستان در کوهستان بوده‌ است. رویان در اوایل سده‌ هفتم با عنوان یا و سپس خوانده شده ‌است؛ که حدود رستمدار کاملاً قابل انطباق با حدود خاک رویان بوده و شهر قدیم کجور (به فاصله سه کیلومتری از شهر جدید و در دامن کوه) از شهرهای معظم آن بود ه‌است . ، را کرسی منطقه کوهستانی و را کرسی منطقه جلگه ای و اراضی پست ساحلی یاد کرده و قید نموده که در رویان ساختمان‌های خوب و باغستان‌های پر میوه وجود داشته و نزدیک رویان (یا ) شهر سعید آباد واقع است. هرچند که رویان در دوره تسلط (شاخه دیگر گاوبارگان) عملاً تحت تسلط آنها بوده‌است بطوریکه دابویگان به پایتختی ، بر رویان و زمین‌های جلگه ای تا تسلط داشتند. پادوسبانیان در آغاز لقب داشتند. از آنجا که نواحی کوهستانی را در تصرف داشتند، بدین جهت آنها را نیز خوانده‌اند که به معنی فرمانروای کوهستان است چه به کوه را گویند. بعدها به ابتدای نام خود را می‌افزودند پایتخت پادوسبانان در ابتدا و سپس بود. 
 نام اولیهٔ این دودمان برگرفته از بنیان‌گذار و نخستین اسپهبد آن، ، است. بنا بر افسانه، وقتی دابویه، برادر گیل گاوباره جای او بر تخت پادشاهی گیلان را گرفت، او برای حکومت به رویان آمد. ولی به املاها و اشکال مختلفی ثبت شده‌است؛ «پادوسپانیان»، «بادوسپانان»، «فاذوسفانیان»، «پاذوسپانیان»، «پادوسبانیان»، «آل پادوسپان» و غیره. این نام از کلمهٔ «پات کوسپان» گرفته شده که خود مرکب از «پات کوس» به معنی سرزمین، و پسوند «پان» به معنی دارنده و نگاهبان است. ، مورخ بیزانسی سده‌ هفتم میلادی، آن را به «کلیماتارکس» (حاکم) ترجمه کرده‌است. در زمان گاهی به چهار ناحیه و از روی چهار جهت اصلی، تقسیم می‌شد که در رأس هر کدام یک «پات‌کوسپان» یا «پاذوسپان» قرار داشته‌است. به گفتهٔ ، مورخ ارمنی، فرستادگان خلیفه به را «پات گوسپان» می‌نامیدند. به گفتهٔ ، مورخ اسلامی، زمانی که مسلمانان به اصفهان حمله کردند، نام «مَلِکِ اصفهان» «فاذوسفان» بود؛ اما گویا فاذوسفان در اینجا عنوان بوده‌است نه نام، مانند کلمه «اُسْتَندار» که باز به همین مناسبت در طبری ذکر شده. به عقیدهٔ این شخص شاید فاذوسفانِ « » بوده‌است. همچنین به این خاندان در دوره‌های پسین، نام «استنداران»، «آل استندار» و «ملکان رویان» و «ملکان رستمدار» نیز داده‌اند. 
 دورهٔ حکومت دودمان پادوسپانی را بر اساس لقب حاکمان آن، به چند بازه تقسیم می‌کنند؛ اسپهبدان، استنداران، ملکان و در پایان دورهٔ ملکان این خاندان به دو قلمرو ملکان نور و ملکان کجور تجزیه شدند.
 شجره‌نامه‌ای که حاکمان این خاندان به رسیده و از این طریق به پادشاهان و حاکمان و نهایتاً می‌رسد. در بخش‌های نخست این تبارنامه را افسانه‌ای و مردود دانسته‌است. او همچنین معتقدست هیچ مدرکی به جز شجره‌نامه‌ای که گزارش کرده، اطلاعاتی از این خاندان پیش از سده‌ چهارم ارائه نمی‌کند و در سده‌ پنجم هم رویان در قلمرو بوده و اشاره‌ای به استنداران در این بازه زمانی وجود ندارد. 
 پسر کوچک‌تر (حاکم وقت طبرستان و گیلان) بود. او از برادر بزرگ‌ترش، ، که بعدتر جانشین گیل گاوباره در حکومت شد و نه سال پس از درگذشت و انقراض ، در سال ۴۰ هجری پادوسپان به حکم پدر به رویان رفت و فرمانروای آن ناحیه شد. بدین ترتیب دودمان پادوسپانی در سال ۴۰ هجری آغاز شد و با مرگ پادوسپان در ۷۰ هجری، آن را ادامه داد. هرچند که رویان در دوره تسلط (حاکمان از نسل دابویه)، عملاً تحت تسلط آن‌ها بوده‌است و آن خاندان بر رویان و زمین‌های جلگه‌ای تا تسلط داشتند. در زمان آخرین اسپهبد دابویگان، به نام ، درگذشت و اعراب نواحی جلگه‌ای طبرستان را کردند. پس از آن، ، در حالی که پدرش پادوسپان دوم هنوز در قید حیات بود، اسپهبد بعدی پادوسپانیان شد. در این دوره شهریار یکم به ملحق شده و در قتل‌عام عرب‌های ساکن طبرستان کمک کرد. پسر او، ، هم پس از رسیدن به اسپهبدی رویان، به سیاست‌های مقابله با خلافت ادامه داد، اما نهایتاً دین را پذیرفت و جانشین او نام دارد. عبدالله از که مخالف خلافت بودند، درخواست کمک برای قیامی جدید کرد و بدین ترتیب را در تأسیس یاری داد. علی‌رغم درگیری‌های پیاپی علویان طبرستان با گروه‌های مخالف و نبردهای متعدد این دوره، اسپهبدان بعدی پادوسپانی ( ، ، ، و ) توانستند قلمرو خود در مناطق کوهستانی رویان را حفظ کنند. 
 
 در سال ۳۳۳ هجری نخستین حاکم پادوسپانی که لقب خود را به «استندار» تغییر داد، به حکومت رسید. نام دقیقاً مشخص نیست؛ اما او با ( ) و (علوی شورشی) و همچنین (اسپهبد )، معاصر بود و در یکی از درگیری‌های این دوره توانست برای مدتی شهر را تصرف کند و در این شهر سکه به نام خود ضرب کرد. پس از آن، و استندار شدند که هر دو با وصلت کردند و سرانجام در زمان بود که به طبرستان لشکر کشید، ولی به قلمرو پادوسپانیان خللی وارد نکرد. به همین ترتیب، و نیز بدون تعرض دیگر حاکمان همجوار حکومت یافتند. در دوره هزار اسپ یکم به دست در جوار پادوسپانیان قدرت یافتند و هزار اسپ با خواهر (جانشین صباح) ازدواج کرد. 
 علی‌رغم فهرست استنداران و اسپهبدانی که ثبت کرده‌است، قدیمی‌ترین شواهدی که از وجود دودمان پادوسپانی وجود دارد، سکه‌های کشف شده از سال‌های ۵۰۲ تا ۵۰۴ هجری قمری (برابر ۱۱۰۸ تا ۱۱۱۱ میلادی) هستند که نشان می‌دهند شخصی به نام «ناصر الدوله شرف‌الدین نصر بن شهریوش» در رویان و کجور حکومت می‌کرد و تحت تبعیت از بوده‌است. اما هیچ نامی از نصر بن شهریوش در تاریخ طبرستان نیامده و نخستین کسی که در منابع مکتوب نامیده شده، چند سال بعد از این تاریخ در صحنه حاضر می‌شود. 
 در زمان استنداری ، باوندیان به رهبری اسپهبد قدرت بسیاری یافتند و پس از آن که توانستند با اتکا به نیروی نظامی خود شهریوش را مطیع نمایند، از او در برابر اسماعیلیان استفاده می‌نمودند. با درگذشت شهریوش، برادر او به نام به قدرت رسید که مطیع شاه‌غازی رستم بود و شاه غازی را به قلمرو او افزود و از این پس گیل و دیلم در حیطهٔ پادوسپانیان درآمد. کیکاووس یک بار علیه رستم شورید ولی مجدداً برتری او را پذیرفته و تقاضای عفو نمود. او همچنین پس از مرگ رستم شاه‌غازی به حمایت از جانشینان او پرداخته و متحد باوندیان باقی ماند. چون کیکاووس پسری نداشت که جانشینش شود، تنها نوهٔ پسرش را به دربار باوندی فرستاد و پس از مرگش، برادرزادهٔ او، پسر شهرنوش، استندار شد. 
 در سال ۵۶۸ هجری به خاطر حمایت‌های هزار اسپ از ، او را کشت و کمک کرد تا به استنداری برسد. از این پس اثر گزارشی دربر ندارد و زین پس، تا میانه‌های سده‌ هشتم هجری منبع دیگری غیر از که اثری خلاصه و ضعیف از است، نداریم. پس از زرین‌کمر پسرش، ، جانشین شد و در این دوره توانستند را فتح کنند، ولی به قلمرو پادوسپانیان کاری نداشتند و شورش گیلانیان هم توسط بیستون سرکوب شد. هم با شورش‌هایی روبرو شد ولی به کمک دربار خوارزمشاهیان توانست به قدرت بازگردد ولی هم‌زمان موجب انقراض آن خاندان شد و یکی از شاهزادگان خوارزمی مدتی به او پناه آورد. جانشین ناماور دوم شد و در دیلم سکنا گزید، در حالی که برادرش، اسکندر (که نوهٔ دختری خوارزمشاه بود)، در ناتل اقامت داشت. از این دوره پادوسپانیان با شاخهٔ جدید حکومت باوندیان قرابت یافتند. 
 در سال ۶۴۳ هجری به جای اردشیر بنشست. او در مقابل شورشیان گیلانی شکست‌هایی خورده و نهایتاً در این دوره مرز غربی پادوسپانیان شد. شهرآگیم با باوندیان وصلت داشته و اسپهبد ، با دختر او ازدواج کرده بود و از او پیروی می‌کرد. این دو طی فتح توسط ، برای کمک به محاصره کردن فراخوانده شدند ولی پس از مدتی محاصره را رها کرده و به سرزمین‌های خود بازگشتند و این موجب تهدیداتی از سوی ایلخانان شد. ایلخانان نهایتاً محمد باوندی را کشتند و رستمدار را غارت کردند. شهرآگیم ناچار به پذیرش اطاعت ایلخانان شد ولی حاضر نشد علی‌رغم اصرار آنان، به دربارشان رود. پس از او به ترتیب ، و به استنداری رسیدند که هر سه معاصر ایلخانان و باوندیان بودند و با آنان روابط حسنه داشتند. در میان اینان شاه کیخسرو به داشتن فرزندان زیاد شهره بوده و معروف بوده که صد بچه داشته. پس از ایشان ، که فردی نظامی و جنگاور بود، آخرین استندار پادوسپانیان شد و با لشکرکشی‌های فراوان و جمع خزائن موجب آبادانی رستمدار شد. او در سال ۷۲۵ کشته شد. 
 
 و پسران و اخلافش با لقب «مَلِک» حکومت داشتند. پس از زیار پسر بزرگ‌ترش به نام به مملکت دست یافت و این معاصر با قیام بود. در این دوره به طبرستان لشکر کشید و اتحاد اسکندر و توانستند این حمله را دفع کرده و امیر سربداری را بکشند. پس از آن اسپهبد باوندی را به قتل رسانده و حکومت را قضب کرد و ملک اسکندر سعی کرد به فرزندان حسن باوندی کمک کند که به حکومت بازگردند ولی موفق به این کار نشد و در شکست خورده و عقب نشست. البته پس از شکست خوردن از حامیان در ، حکومت آمل بار دیگر تغییر کرده و به قدرت رسیدند. پادوسپانیان در دوران (برادر و جانشین اسکندر) با مرعشیان دشمنی و رقابت داشتند و این دشمنی در زمان در سال ۷۸۳ هجری به انجامید که در آن ملک پادوسپانی کشته شد و قلمرو پادوسپانیان توسط مرعشیان فتح شد. 
 (کوچک‌ترین پسر ملک زیار) مدتی بعد توانست به دست به قدرت برسد و سرزمین‌های موروثی را از مرعشیان بازپس گیرد. تیمور همچنین را به تبعید کرد. از این پس پادوسپانیان تحت‌الامر شدند. پس از ملک طوس، پسرِ برادرزاده‌اش به نام ، که پیش‌تر مقیم قلعهٔ بود، قلمرو او را تصرف کرد. کیومرث با خدعهٔ فرستادهٔ ، در سال ۸۰۶ هجری قلمرو خود را از دست داد و به امید کمک دیگر شاهزادگان تیموری به فرار کرده‌بود ولی توانست خود را به نور بازگرداند و به عنوان فردی نانشناس و با لباس مبدل وارد کاخ شده و سر نایب تیموری را بریده و از اهالی دژ خواست دیگر ترکان قلعه را بکشند. سپس سراسر رویان را تصرف نمود و به دستور او مذهب برای اهالی قلمرو او اجباری شد. کیومرث لشکرکشی‌های متعدد و بسیاری داشت و با امیران مرعشی، گورکانی و در نزاع و رقابت بود. قلمرو وی گاه به و هم می‌رسید و و را شامل می‌شد. با درگذشت ملک کیومرث در سال ۸۵۷ هجری، فرزندان او دچار اختلافات شدیدی شدند و جنگ‌های داخلی موجب تجزیهٔ دائم قلمرو پادوسپانیان گشت. 
 
 درسال ۸۳۰ میان ملک کیومرث رستمدار حاکم رویان (کلارستاق، کجور و نور) با حکام کیایی گیلان دشمنی سخت پدید آمد و در نهایت ملک کیومرث رستمدار با حمایت اهالی کجور و کلارستاق در سال ۸۳۱ قمری به سرزمین کیاییان گیلان حمله نموده و منطقهٔ تنکابن را فتح نمود و عمارت خاصه سید داوود کارکیا را آتش زده و برخی از حامیان کیاییان را به قتل رساند کیاییان ناحیه تنکابن را به او واگذار نمودند ملک کیومرث بین سال‌های ۸۰۷ تا ۸۵۷ قمری بر رویان حکومت راند و مرزهای حکومت ملک کیومرث از شرق تا لاریجان آمل و از غرب تا تنکابن و از جنوب تا طالقان امتداد می‌یافت. 
 پس از ملک کیومرث حکومت او بین دو پسرش کاووس و اسکندر تقسیم گشت. ملک اسکندر و هشت تن از نوادگان اسکندر به مرکزیت کُجور بر کجور و کلارستاق حاکم گشتند به شاخهٔ مشهور گشتند و ملک کاووس و نه تن از نوادگان او به مرکزیت ناتل (پایتخت زمستانی) و بلده (پایتخت تابستانی) بر نور و لاریجان حاکم گشتند که به شاخهٔ مشهور گشتند.
این دو سلسلهٔ خویشاوند از سال ۸۵۷ تا ۱۰۰۶ اوسط عصر صفوی بر رویان و رستمدار (نور، کجور و کلارستاق) حکومت نمودند و با جنگ‌های پی‌درپی اوضاع منطقه را برهم زدند و طولانی‌ترین سلسلهٔ جهان آن روزگار را به افول کشیدند.
در سال۸۵۷ هجری قمری با مرگ ملک کیومرث یکم پسران وی که هشت تن بودند بر سر جانشینی اختلاف داشتند. در میان این برادران نام دو تن ملک کاووس و ملک اسکندر بود که بر سر جانشینی اختلاف بسیار داشتند.
ملک کاووس با حکام ارتباط بسیار نزدیکی داشت و از این طریق مردم را تابع خود ساخت؛ ولی ملک اسکندر با کمک چند تن از برادرانش به حکومت لاریجان و اطراف آن رسید. سپس میان دو برادر جنگی درگرفت که ملک کاووس به کمک زمامداران گیلان در آن جنگ پیروز شد. ملک اسکندر نیز در زندان کاووس اسیر شد. کاووس نیز با این شرط که اسکندر هیچ وقت به سرزمینش تجاوز نکند، او را بخشید و آزاد کرد.
مدتی گذشت و دوستداران ملک اسکندر با این بهانه که از خشم ملک کاووس می‌ترسند و مردم منطقه از وی تنفر دارند، از زمامداران گیلان درخواست کمک کردند و قول همکاری گرفتند؛ ولی ملک کاووس حاضر نبود که رستمدار را تحویل ملک اسکندر دهد؛ بنابراین چون نمی‌توانست با ملک اسکندر مقابله کند فرار کرد و اسکندر رستمدار را برگرفت.
مدتی اینگونه گذشت و دوباره ملک کاووس علیه برادرش لشکرکشی نمود. این بار ملک اسکندر تصمیم گرفت با آشتی کار را به اتمام به پایان رساند ملک کاووس باز هم علیه اسکندر شورید ولی نتیجه‌ای نداشت زیرا ملک اسکندر حامیان بسیاری داشت.
سرانجام در محرم سنه ۸۷۱ هجری دو برادر بار دیگر صلح نمودند ولی نه ماه و چهارده روز بعد ملک کاووس وفات یافت. از این به بعد حکام پادوسبانی در دو شاخه نور و کُجور حکومت کردند. اما این پادشاهان اقتدار کافی را نداشتند و این باعث شد از مرگ کاووس تا پایان انقراض پادوسبانیان ۱۳۵سال حکومت پادوسبانیان بسیار کوچک و بی‌تاثیر باشد.
در آخر سلسله پادوسبانیان در سال ۱۰۰۶ هجری قمری توسط نابود شد. 
 پس از فروپاشی سلسله پادوسبانیان خاندان پادوسبانی گوشه‌نشین شدند و در سرزمینشان مثل دیگر عوام به دامپروری و کشاورزی پرداختند ولی هیچگاه اصالت خود را فراموش نکردند و هنوز هم مردم این خاندان شجره‌نامه پدرانشان را در دست دارند و فرزندان خود را به نام شاهان پادوسبانی می‌نامند یکی از معروفترین افراد این خاندان که پس از فروپاشی سلسله پادوسبانیان مطرح گردید، بود. وی در ابتدا «علی اسفندیاری» نام داشت و از بود، لیکن نامش را به اسم یکی از شاهان پادوسبانی گذاشت و نام خانوادگی خود را از نام روستای برگزید. در سال ۱۳۱۹ رساله انساب خانوادگی از که از نسل هستند، منتشر شد که روی جلد آن عکسی از «آرامگاه اسفندیار بن » چاپ شد.
{"title": "پادوسبانیان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86&oldid=34430767", "language": "fa"}