(به : ) نام کلی است که مایه تغییر اتم‌ها می‌شوند. این فرایند می‌تواند دربرگیرنده واکنش‌های ساده‌ای همچون اکسایش و تبدیل آن به و کاهش کربن و تبدیل آن به یا واکنش‌های پیچیده‌ای چون اکسایش قند در طی واکنش‌های چند مرحله‌ای باشد.
با کمی اغماض علمی می‌توان این فرایند را انتقال یک یا چند از یک ، یا به یک اتم، مولکول یا یون دیگر دانست. در هر واکنش اکسایش و کاهش اتم یا مولکولی الکترون از دست می‌دهد (اکسایش) و اتم یا مولکولی دیگر الکترون جذب می‌کند (کاهش) می‌یابد. در چنین واکنشی مولکول دهنده الکترون اکسید شده و مولکول گیرنده الکترون کاهیده می‌شود.
در واقع تعریف ابتدایی اکسایش واکنش یک ماده با اکسیژن و ترکیب شدن با آن بوده‌است، اما با کشف الکترون اصطلاح اکسایش دقیق‌تر تعریف شد و کلیه واکنش‌هایی که طی آن ماده‌ای الکترون از دست می‌دهد اکسایش نامیده شدند. می‌تواند در چنین واکنشی شرکت داشته یا نداشته باشد.
 در اثر اکسایش عدد اکسایش معمولی یک یا اتم‌های یک در پی حذف افزایش می‌یابد.
برای نمونه آهن (II) می‌تواند به آهن (III) اکسید شود.
 -Fe2+ → Fe3+ + e
 اکسایش و کاهش به تنهایی انجام پذیر نیستند. چون یک ماده نمی‌تواند کاهیده شود مگر آن که هم‌زمان ماده‌ای دیگر، اکسیده گردد، ماده کاهیده شده، عامل اکسایش است و بنابراین نامیده می‌شود و ماده‌ای که خود اکسید می‌شود، می‌نامیم. همچنین در هر واکنش، مجموع افزایش اعداد اکسایش برخی عناصر، باید برابر مجموع کاهش شماره اکسایش عناصر دیگر باشد. برای نمونه در واکنش و ، افزایش شماره اکسایش گوگرد، ۴ است. کاهش شماره اکسایش، ۲ است، چون دو اتم در معادله شرکت دارد، کاهش همه ۴ است. 
 واژهٔ ، ابتدا در مورد واکنش‌هایی به کار گرفته می‌شد که در آنها مواد با ترکیب می‌شدند، و نیز به صورت حذف یک از یک ترکیب اکسیژن دار تعریف می‌شد. اما معنی این واژه‌ها به تدریج گسترش یافت. امروزه، اکسایش و کاهش، بر مبنای تغییر تعریف می‌شوند.
 فرایندی است که در آن یک اتم افزایش می‌یابد و کاهش فرایندی است که در آن عدد اکسایش یک کاهش می‌یابد، اکسایش گرمازا و و کاهش گرماگیر است.
برای مثال در واکنش زیر اتم S اکسیده شده (پس کاهنده‌است) و اتم O کاهیده شده (پس اکسنده‌است) است. چون که اتم S از صفر به ۴+ و اتم O از صفر به ۲- تغییر کرده‌است.
 
و همچنین واکنش زیر شامل اکسایش - کاهش نیست، چونکه هیچ تغییر نکرده‌است: معمولاً موازنه واکنش‌هایی که شامل اکسایش - کاهش که نامیده می‌شود، دشوارتر از موازنهٔ واکنش‌هایی است که شامل اکسایش - کاهش نیست.
برای موازنهٔ واکنش‌های اکسایش - کاهش از دو روش متداول استفاده می‌شود:
 
 
 الف) برای اتم O مورد نیاز، یک به آن طرف معادلهٔ جزئی که کمبود O دارد، اضافه می‌کنیم.
 ب) و H را هم با افزودن ، موازنه می‌کنیم.
 الف) برای هر اتم O مورد نیاز، یک به آن طرف معادلهٔ جزئی که کمبود O دارد اضافه می‌کنیم.
 ب) به ازای هر اتم H مورد نیاز، یک به آن طرف معادلهٔ جزئی که کمبود H دارد اضافه می‌کنیم و یک نیز در سمت مقابل قرار می‌دهیم.
 
 
 واکنش زیر را که در محلول انجام می‌شود را موازنه می‌کنیم:
 
 در روش عدد اکسایش برای موازنه کردن واکنش‌های اکسایش - کاهش، سه مرحله وجود دارد. معادلهٔ واکنش و را برای نمایش این روش به کار می‌گیریم. معادلهٔ واکنش موازنه نشده به قرار زیر است:
 عامل اکسنده است زیرا باعث جدا شدن الکترون از اتم دیگر می‌شود و اکسیده شده (زیرا ۲ الکترون از آن کنده شده‌است) است و عامل کاهنده است زیرا باعث جذب الکترون توسط اتم دیگر می‌شود.
 توجه داریم که اکنون هشت اتم در سمت چپ معادله داریم. با قرار دادن در سمت راست، می‌توان به همان تعداد H رسید:
 
 
 
 
 
Wikipedia contributors, "Redox," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed October 31, 2008).
{"title": "اکسایش-کاهش", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4&oldid=34962848", "language": "fa"}