(زاده ۷ اسفند ۱۲۸۴ در ، – درگذشته ۲۳ فروردین ۱۳۸۱ در تهران) از مؤسسین رئیس اداره فرهنگ تهران از زندانیان سیاسی و از پیشگامان علم در ایران بود. او در بود. نیز عضو و رئیس سنی بود. او از بنیانگذاران است.
 یدالله در سال ۱۲۸۴ در خانواده‌ای مذهبی از پدری اصفهانی و مادری تهرانی در محله تهران به دنیا آمد. دوره ابتدایی را در دبستان‌های شرف احمدی و اتحادیه و دورهٔ دبیرستان را در دبیرستان‌های شرف و گذراند. سپس به دارالمعلمین مرکزی، که در آن زمان زیر نظر میرزا ابوالحسن‌خان فروغی اداره می‌شد، رفت و آموزش پایه را در ۱۳۰۴ به پایان رساند.
 سحابی پس از چند ماه آموزگاری، نزدیک سه سال در و به راه‌سازی پرداخت. اما با آغاز به کار دارالمعلمین عالی (دانشسرای عالی که به تبدیل شد) در سال ۱۳۰۷، که با کوشش یحیی‌خان قراگوزلو (اعتمادالدوله) راه‌اندازی شده بود، به آن مرکز آموزشی وارد شد. او پس از ۳ سال فراگیری دانش، یکی از نخستین فارغ‌التحصیلان لیسانس در رشتهٔ از آن مرکز شد.
 سحابی در سال ۱۳۱۰ کار رسمی خود را به عنوان آموزشگر علوم طبیعی در چهار دبیرستان دولتی شناخته شده آن زمان، دارالفنون، علمیه، شرف و ، آغاز کرد. او در شهریورماه ۱۳۱۱ پس از شرکت کردن در مسابقهٔ علمی و قبولی در آن، از دانش‌آموختگان اعزام به شد. سحابی ۴ سال در به فراگیری دانش پرداخت و سرانجام اولین دکترای علوم ایران را با خود به ارمغان آورد. او به همراه دکتر اولین استادان ایرانی علم در دانشگاه‌های ایران بوده‌است. 
 سحابی در اسفندماه ۱۳۱۵ به بازگشت و پس از یک سال ، از فروردین‌ماه ۱۳۱۷ به آموزش در ، که در آن زمان بخشی از بود، پرداخت. او پس از ۵ سال از درجهٔ به درجه رسید و کار آموزش را تا ۲۵ سال دیگر ادامه داد. مسئولیت ریاست اداره امتحانات نهایی متوسطه تا سال ۱۳۲۴ بر عهدهٔ یدالله سحابی بود وی در همین فاصله در آبان‌ماه سال ۱۳۲۵ به ریاست اداره فرهنگ و توابع منصوب شد اما در دی‌ماه همان سال از این سمت استعفا داد. فرزند یدالله سحابی دربارهٔ دوران ریاست پدرش در اداره فرهنگ می‌گوید: «بعد از کنار رفتن از نخست‌وزیری، دکتر وزیر شد و مرحوم پدر را به عنوان رئیس اداره فرهنگ منصوب کرد که مدت این ریاست چند ماه بیشتر دوام نیاورد. وی در مدتی که رئیس اداره فرهنگ بود با نادرستی‌های مبارزه کرد و تعدادی از افراد بانفوذ مثل محسن حداد و عبدالله گرجی (مدیران دبیرستان ) را مهار کرد. در یک مقطع را به عنوان وزیر فرهنگ منصوب کرد و تمام کسانی را که پدرم پاکسازی کرده بود، برگرداند.» 
 فعالیت‌های سیاسی وی بلافاصله پس از بازگشت به ایران و عضویت در آغاز شد. در جریان جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران، نام سحابی به عنوان یکی از یاران نزدیک دکتر محمد مصدق مطرح شد. یدالله سحابی در سال ۱۳۳۳ به همراه یازده استاد به علت اعتراض به ، به‌رغم مخالفت ، رئیس وقت ، با حکم تحصیل وزارت فرهنگ، تا پایان نخست‌وزیری ، از خدمت در دانشگاه محروم شدند. این افراد، پس از برکناری، برای آن‌که ارتباطی با دولت نداشته و در ضمن، قادر به تأمین معاش باشند، شرکتی تشکیل دادند و به اختصار نام آن را «یاد» (برگرفته از یازده استاد دانشگاه و با مدیریت ) نهادند. 
 سحابی پیش از معتقد به فعالیت سیاسی نبود اما پس از کودتا بود که به دعوت در زمره فعالین و بنیانگذاران قرار گرفت. به دنبال بازشدن فضای سیاسی در اواخر دهه ۳۰ که به انحلال نهضت مقاومت ملی انجامید، سحابی نیز برای پیگیری فعالیت‌های سیاسی به پیوست اما با گذر زمان، سحابی به این نتیجه رسید که جبهه ملی خواسته‌های او را از مبارزه سیاسی ارضا نمی‌کند. در این سال‌ها دکتر سحابی و و به عنوان اعضای شورای مرکزی انتخاب شدند. فعالیت‌های سیاسی سحابی، صبغه‌ای مذهبی داشت و همین موضوع، او و دوست دیرینش مهندس مهدی بازرگان را بر آن داشت تا با همراهی طالقانی به تأسیس گروهی دیگر همت گمارند و اینچنین بود که «نهضت آزادی ایران» متولد شد. آن‌ها ترجیح می‌دادند نهضت آزادی به عنوان یک مستقل در قالب فعالیت کند اما علی‌رغم نظر مساعد ، این پیشنهاد مورد قبول شورای مرکزی قرار نگرفت. 
 سحابی خود دربارهٔ انگیزه تأسیس می‌گوید: « بیشتر فعالیت سیاسی داشت و مستقل از فکر دینی بود، ولی ما معتقد بودیم که اگر فعالیت سیاسی می‌کنیم از روی وظیفه دینی است و بنابراین، فعالیت سیاسی را وابسته به عقاید دینی می‌دانستیم.» 
 با تأسیس در سال ۱۳۴۰ فعالیت‌های سیاسی سحابی گسترش بیشتری یافت و در نهایت باعث شد وی به همراه سایر یارانش در سال ۱۳۴۱ به دلیل مبارزه سیاسی علیه روانه زندان شود. محاکمه وی و سایر سران در سال ۱۳۴۲ برگزار شد و یدالله سحابی در این دادگاه به ۶ سال زندان محکوم شد که در دادگاه تجدیدنظر به خاطر ۳۷ سال خدمات فرهنگی و دانشگاهی وی به ۴ سال کاهش یافت. در دوره‌ای که سحابی دوران زندان را می‌گذراند دکتر رهبر درگذشت. سحابی با استفاده از مرخصی در مراسم تشییع و تدفین وی شرکت کرد و غسل میت را شخصاً انجام داد. 
 در سال ۱۳۴۶ سحابی با پایان دوران محکومیت ۴ ساله که در و زندان برازجان گذشته بود آزاد شد، اما از آموزش در دانشگاه محروم گشت. او در مجموع ۷ سال از عمر خود را در زندان‌های گذارند. 
در دی‌ماه ۱۳۵۷ از او خواسته بود تا هیاتی برای تقویت و تنظیم اعتصابات تشکیل دهد. 
 یدالله سحابی در به نخست‌وزیری که پس از پیروزی تشکیل شد، سمت را داشت و از اعضای بود. مهدی بازرگان، یدالله سحابی را به سمت وزیر مشاور در طرح‌های انقلاب منصوب کرد و با همکاری بیش از ۲۴۰ نفر از متخصصان و کارشناسان با ۷۸۰۰ ساعت تحقیق و پژوهش گزارش نهایی سیاست‌های توسعه و تکامل جمهوری اسلامی برای مرحله زمانی کوتاه مدت (دوساله)، میان مدت (۸ تا ۱۲ ساله) و درازمدت (۱۲ تا ۱۶ ساله) آماده و تدوین کردند. در کنار آن نیز تدوین (که با همکاری دولت و انجام شد) با سرپرستی سحابی آماده و منتشر شد. پس از آن نیز به عنوان نماینده مردم تهران در انتخاب و به عنوان رئیس سنی برگزیده شد. 
 یدالله سحابی به همراه مهدی بازرگان، و نامه‌ای اعتراض‌آمیز در اعتراض به توهین و تهدید و عدم تأمین در محوطهٔ در ورود و خروج مجلس، اخلالگری در اجتماعات، و محرومیت در و توقیف روزنامه‌های آزاد اعلام کرد در جلسات مجلس شرکت نخواهند کرد که با اتهام ارتباط اعضای با گروه‌های محارب و اهانت به از سوی رئیس مجلس وقت مواجه شد. 
 سحابی هم چنین به همراه مهدی بازرگان در سال ۱۳۶۵ در نامه‌ای به مخالفت خود را با ادامه اعلام کرد.
او در سال‌های پس از انقلاب از سوی چند بار رد صلاحیت شد. یدالله سحابی پس از انقلاب از منتقدین و گاهی معترضین به برخی سیاست‌های حاکمیت بود. 
 یدالله سحابی در سال ۱۳۷۹ با نوشتن نامه خطاب به نسبت به حوادث ، و ، ، فشار بر برخی مطبوعات و احزاب، ، ، برخی عملکردهای و زندانی شدن گله می‌کند. او در قسمت‌هایی از این نامه می‌گوید:
 به این نامه پاسخ دوستانه‌ای نداد و پاسخ به این نامه نیز هیچ‌گاه منتشر نشد.
 این نامه در انتشار یافت و مدتی پس از انتشار این نامه، این روزنامه توقیف شد. 
 یدالله سحابی در سال ۱۳۷۹ نیز در اعتراض به زندانی شدن فرزندش و اعضای نهضت آزادی در مقابل مجلس تحصن کرد که با وساطت رئیس وقت، به تحصن خود پایان داد. 
 او در دوران چهار ساله اقامت خود در ، به تحصیل در رشته‌های ، و آب‌های زیرزمینی در پرداخت. موضوع او، تحقیق در مورد «هاگ‌های زغال‌سنگ‌های فرانسه و ویژگی‌ها و انتشار چینه‌شناسی آن‌ها» بود. وی در ادامه تحصیلاتش در ، سفری نیز به « » از شهرهای کرد و در آزمایشگاه دکتر زرن (zarndt)، که تکنیک مخصوصی برای جداسازی اسپورها» از داخل ابداع نموده بود، به مطالعه و تحقیق پرداخت. گنجاندن بازدیدهای محلی دانشجویان از معادن در برنامه آموزشی درس زمین‌شناسی و ارتباط و همکاری مستمر با اداره کل معادن در جهت تأمین نیازهای فنی آن اداره، از جمله اقداماتی بود که دکتر سحابی در ابتدای دوران دانشگاهی خود، انجام داد. تدریس دکتر سحابی در دانشگاه ـ ابتدا با سمت دانشیاری و پس از پنج سال با درجه استادی ـ به مدت ۲۵ سال ادامه یافت. البته فعالیت‌های آموزشی وی تنها به دانشگاه محدود نبود، او در سایر دانشکده‌ها یا دانشسراها نیز در رشته‌هایی نظیر معدن و نقشه‌برداری که به تناسب خود مبحثی را از داشتند، تدریس می‌کرد. سحابی همچنین با حکم دکتر از پایه‌گذاران بخش اکتشاف و استخراج بود. 
 مدرسه‌ای که او در سال ۱۳۳۷ با کمک مالی برخی از دوستانش بنیان‌گذاری کرده بود و شعار آن «تحکیم دین از راه ترویج علم» بود، پس از ۱۵ سال بسته شد. در همین سال بود که سحابی کتاب «خلقت انسان» را منتشر کرد. کتابی که ردپای را در جستجو می‌کرد. مدعای مطرح شده در این کتاب هرچند به مذاق بسیاری از خوش نیامد، اما در قشر روحانیت نیز همراهانی پیدا کرد. هم‌زمان با نگارش کتاب «خلقت انسان» از سوی سحابی، هم کتابچه‌ای به نام «تکامل انسان در قرآن» در تأیید ضمنی این اثر نگاشت و بر این ادعای سحابی صحه گذاشت که در قرآن نیز شواهدی مبنی بر تأیید نظریه وجود دارد. انتشار این اثر مشکینی موجب واکنش برخی مخالفین شد اما اثبات کرد که دکتر سحابی در حوزه دین نیز حرف‌هایی شنیدنی برای گفتن دارد. او مؤسس واقع در و دبیرستان کوثر واقع در خیابان ایرانشهر نیز می‌باشد. تأسیس دانشسرای مستقل تعلیمات دینی، که تا سال ۱۳۴۳ کانون تعلیم مهم‌ترین معلمان دینی در کشور بود، از دیگر اقدامات یدالله سحابی بود. 
 در طول ۹ دهه زندگی یدالله سحابی چندین کتاب و تعدادی مقاله از او منتشر شده‌است. یدالله سحابی بیشتر در حوزه‌های علوم طبیعی چون ، ، ، ، ، و به فعالیت پرداخت. زمین‌شناسی عمومی، که در از سوی منتشر شد و کتاب شناخته‌شدهٔ او با نام خلقت انسان که در دهه ۱۳۴۰ چند بار به چاپ رسید، از مهم‌ترین کتاب‌های اوست. او مقاله‌هایی پیرامون زمین‌شناسی ایران در مجله‌های مناطق خشک و کویری به چاپ رساند و نیز یاداشتی پیرامون افسانهٔ از نظر زمین‌شناسی، که در تفسیر سوره هود به آن اشاره کرده‌است. ، جامعه‌شناس دربارهٔ یدالله سحابی می‌گوید: یدالله سحابی جزو پیشکسوتانی بود که با جرات تلاش کرد مباحث دینی را با پیشرفت‌های علوم روز نزدیک کند تا بدینوسیله نسل جوان را به دین علاقه‌مند کند. 
 روستای در جاده ـ و قنات بزرگ که از لحاظ در بی‌نظیر است و امروزه هم قسمتی از آب شرب شهر را تأمین می‌کند، نمونه‌هایی از منابع آبی هستند که پیش از انقلاب، با راهنمایی و تحلیل یدالله سحابی حفر شده‌اند. مکان‌یابی کارخانه سیمان در سال ۱۳۴۹ به درخواست شرکت سیمان فارس و خوزستان، توسعه سیستم آبیاری، مطالعه و تنظیم گزارش در تأیید ذخیره بزرگ نسبتاً خالص و منبع سرشار در آن مکان و مطالعه و بررسی‌های فنی آسیابی برای ازدیاد سطح کشت که به درخواست کارخانه‌های قند ، ، و بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۶۲ انجام شده‌است، نمونه‌های دیگری از فعالیت‌های علمی و صنعتی سحابی به‌شمار می‌آیند. 
 یدالله سحابی که از ۱۷ فروردین ۱۳۸۱ در پی و در بستری شده بود سرانجام در ساعت ۶:۳۰ صبح روز جمعه ۲۳ فروردین‌ماه در حالی درگذشت که اکثر همفکران او به قید وثیقه آزاد شده بودند. بدین ترتیب بیش از ۹ دهه زندگی و تأثیرگذاری وی بر عرصه علمی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی ایران پایان یافت. 
 خامنه‌ای در پیامی دوستانه درگذشت یدالله سحابی را تسلیت گفت. در این پیام آمده بود:
 
 
 وقت، نیز از او به عنوان دانشمند و استاد فرزانه‌ای نام برد که از پیشگامان احیای تفکر دینی در دانشگاه و از مبارزان قدیم راه استقلال و از خدمتگزاران ثابت قدم به اسلام و ایران بود. ، وقت هم در پیامی عنوان کرد: «اینجانب که در طول دوران مبارزات استقلال‌طلبانه ملت بزرگ ایران مدتی با این انسان شریف هم‌زندان بودم از نزدیک تعبد وی به مسائل دینی و مذهبی، سلامت نفس و خصلت‌های نیکوی انسانی او را لمس کردم.» 
 مراسم تشییع و خاکسپاری دکتر سحابی، دو روز بعد با حضور گسترده مردم برگزار شد و پیکر یدالله سحابی در به خاک سپرده شد.
{"title": "یدالله سحابی", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D8%A8%DB%8C&oldid=35003755", "language": "fa"}