موقعیت جغرافیائی آن در در اطراف و شهر امروزی می‌باشد. واسپوراکان هشتمین ایالت که بعدها به پادشاهی مستقلی به نام در تبدیل شد.
 معنی واسپوراکان (سرزمین اصیل - باشکوه) یا (سرزمین شاهزادگان) می‌باشد. )
 مقالهٔ اصلی: در ۹۰۸م، گاگیک آرزرونی، یا حاکم وقت منطقهٔ واسپوراکان، در شمال ، استقلال منطقهٔ تحت تسلط خود را اعلام کرد و مدعی پادشاهی بر کل ارمنستان شد. این اتفاق سبب آغاز کشمکش با حکومت مرکزی شد که تا ۹۴۳م ادامه یافت. گاگیک متعاقب اعلام استقلال، را به منزلهٔ مرکز حکومت خود برگزید و به ، معمار معروف ارمنی، دستور بنای مجموعه‌هایی از کاخها را داد.
 وی، که قصد داشت رهبری مذهبی ارمنستان را به جزیرهٔ آختامار منتقل سازد، به معمار خود دستور داد تا در کنار کاخها کلیسایی نیز بنا کند. ساختن از ۹۱۵م تا ۹۲۱م به طول انجامید؛ لذا هنگام بررسی کلیسا باید این موضوع را نیز مد نظر داشت که گاگیک آرزرونی درصدد بنای کلیسایی بود که کلیسای جامع کل ارمنستان محسوب شود. 
 ، مورخ قرن دهم میلادی، که تاریخ خاندان آرزرونی را نگاشته، ضمن شرح شکوه و جلال کاخهای جزیرهٔ آختامار، از کلیسای صلیب مقدس مانند قلعهٔ به صورت چند طبقه یاد کرده و دربارهٔ اسکلهٔ جزیره و امکانات دفاعی آن توضیحاتی مفصل داده است. متأسفانه، تأسیسات بندری و کاخهای این جزیره به دلیل جنگهای متعدد ویران شدند و ویرانه‌ها نیز، به همراه تعدادی از جزایر کوچک و روستاهای اطراف دریاچه، به علت بالا آمدن سطح آب دریاچه به زیر آب فرورفتند و امروزه تنها کلیسای صلیب مقدس، که در ارتفاعی بالاتر از سطح کاخها قرار داشته، باقی‌مانده است. ، باستانشناس گرجی، معتقد است:
 «کلیسای صلیب مقدس گواهی بر شکوه کاخهاست».
 گاگیک، در ۹۲۷م، موفق شد جاثلیق وقت را مجبور به انتقال مرکز مذهبی ارمنیان به جزیره و استقرار در کلیسای صلیب مقدس کند اما یک سال پس از فوت پادشاه، در ۹۴۴م، را ترک گفت.
 از اوایل قرن یازدهم میلادی و با آغاز حملات به ارمنستان، حاکم منطقهٔ واسپوراکان، ، که قادر به مقابله با آنان نبود، تحت فشار حکومت و در ازای حکومت بر ، کل سرزمین خود را، در ۱۰۲۱م، تسلیم امپراتوری بیزانس کرد. با استقرار نیروهای بیزانس در جزیرهٔ آختامار کلیسای صلیب مقدس مدتی به منزلهٔ کلیسایی معمولی به کار خود ادامه داد.
 پس از سقوط حکومت مرکزی ارمنستان، در ۱۰۴۵م، به دست امپراتوری بیزانس، ارمنستان صحنهٔ جنگ میان ارتش بیزانس و سلجوقیان شد.
 کلیساها و دیرهای ارمنی قرون وسطی در واسپوراکان
{"title": "واسپوراکان", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D9%88%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86&oldid=29766028", "language": "fa"}