برای کتابی از یووال نوح هراری را ببینید. 
 
 
 ، ، یا ( : ) نام یک از است. بر اساس ، انسان خردمند، نمونه‌ای فرگشت‌یافته از انسان راست‌قامت است. از دیدگاه ، دو دیدگاه رایج در مورد خاستگاه انسان هوشمند موجود است. نخستین دیدگاه آن است که انسان‌های خردمند، از نیای مشترکی که از در تمایز یافته، تکثیر گردیده‌است. فرض دیگر بر آن است که انسان خردمند مسیر فرگشتی خود را از انسان راست‌قامت نه فقط در آفریقا که در دیگر قلمروها سپری کرده‌است. از سال ۲۰۱۰ میلادی مطالعات ، دیدگاهی میانه را ثابت کرده‌اند؛ به‌طوری‌که خزانهٔ ژنی انسان خردمند عمدتاً از نیای آفریقایی است، اگرچه اختلاط در طول فرگشت نشان می‌دهد که در دیگر نقاط نیز فرگشت رخ داده‌است.
 نام علمی «انسان خردمند» که است توسط (۱۷۵۸) گذاشته شده، بخش لاتین آن هومو (homo) به معنی انسان و بشر است و ساپینس (sapiens) که واژه‌ای است، معنی خردمند می‌دهد. برخی از مترجمان و زبان‌شناسان معتقدند که عبارت «خردورز» ترجمهٔ بهتری نسبت به «خردمند» برای واژهٔ لاتین sapiens است ولی با این حال در زبان فارسی بیشتر از عبارت خردمند استفاده می‌شود.
 انسان خردمند به سه زیرگونهٔ ، و طبقه‌بندی می‌شوند که دو دستهٔ آخر منقرض گردیده‌اند. البته گاهی نئاندرتال‌ها نیز به عنوان زیرگونه ای از انسان خردمند یاد می‌شوند که دربارهٔ این زیرگونهٔ چهارم( ) مناقشاتی وجود دارد.
 به‌طور معمول دو نظریه در خصوص ریشهٔ انسان خردمند وجود دارد: و بودن آن. از سال ۲۰۱۰ که تحقیقات ژنتیکی ظهور پیدا کردند، بیشتر کشفیات نشان دهندهٔ منشأ آفریقایی بوده و همچنین یک درصد محدودی نیز به صورت مخلوط چندناحیه‌ای وجود داشته‌است.
 مدل اصلی که مورد قبول اکثریت قرار گرفته منشأ اصلی انسان‌های مدرن امروزی را بر اساس از آفریقا دانسته‌است. این نظریه در رسانه‌ها با نام مدل خروج-از-آفریقا (Out-of-Africa model) شناخته می‌شود و در دانشگاه‌ها با نظریهٔ جدید تک-منشأیی (recent single-origin) بودن، نظریهٔ جایگزینی (Replacement Hypothesis) و نظریهٔ مدل جدید منشأ آفریقایی (Recent African Origin) شناخته می‌شود. این نظریه که انسان‌ها دارای یک منشأ هستند در کتاب « » توسط (۱۸۷۱) منتشر شده‌است. این نظریه تا سال ۱۹۸۰ میلادی مورد قبول واقع نشد، تا اینکه در سال ۱۹۸۰ میلادی بر اساس مطالعهٔ DNA روش‌های امروزی ( ) و نیز با شواهد به‌دست آمده مطابقت پیدا کرد. بر اساس شواهد به‌دست آمده از فسیل‌ها و آزمایش‌ها ژنتیک، در آفریقا و به امروزی در طی سالیان و در حدود ۲۰۰ هزار و ۱۰۰ هزار پیش تکامل یافتند و اولین دسته‌ای که آفریقا را ترک کردند حدود ۶۰ هزار سال پیش بوده که در طی زمان با جمعیت انسان‌های و هومو ارکتوس ( ) جایگزین شدند. اخیراً، در سال ۲۰۱۷ میلادی، فسیل‌هایی در ( ) پیدا شدند که نشان می‌دهند ممکن است تکامل انسان خردمند در حدود ۳۰۰ هزار سال پیش بوده و همچنین دیگر شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد ممکن است انسان خردمند در ۲۷۰ هزار سال پیش آفریقا را ترک کرده‌است. امروزه دانشمندان با مدل تک منشأیی بودن انسان‌ها در آفریقای شرقی اتفاق نظر دارند. با این حال، یافته‌های جدید از ژنوم‌های کامل نئاندرتال این فرض را ایجاد می‌کند که برخی از انسان‌های مدرن امروزی دارای ژن‌های مشترکی با برخی ژن‌های نئاندرتال هستند. فردی که این مطالعه را انجام داده گفته‌است که یافته‌های آنان با ترکیب بالای ۴٪ از نئاندرتال در برخی از جمعیت‌ها مطابقت دارد. اما در همان مطالعه نیز گفته شده‌است که ممکن است دلایل دیگری برای اشتراک ژن‌های انسان امروزی با ژن‌های باستانی وجود داشته باشد. 
 بازهٔ زمانی برای فرگشت از نسل به گونهٔ تقریباً ۱۰ تا ۲۰ میلیون سال پیش و از انسان راست‌قامت به انسان خردمند تقریباً ۱٫۸ تا ۰٫۲ میلیون سال پیش تخمین زده شده‌است. مطالعات علمی بر روی عمدتاً بر روی ژنوم تمرکز دارد (ایجاد و انقراض گونه‌ها)، اما مطالعه بر روی دیگر گونهٔ را نیز شامل می‌شود، برای مثال «میمون‌های بزرگ» که شامل به عنوان مهم‌ترین اجداد انسان‌ها می‌شود و همچنین گونه‌هایی که در بین بوده و منقرض شدند: ، ، و دیگر گونه‌های منقرض شده. «انسان‌های امروزی» به عنوان انسان خردمند (هومو ساپینس) شناخته می‌شود که تنها منشعب شده از آنچه که هومو ساپینس بوده، است. که یک زیرگونه شناخته شده دیگر است، نیز منقرض شده‌است. گونه انسان که در ۳۰ هزار سال پیش منقرض شده به عنوان یک زیرگونه از «هومو ساپین نئاندرتال» طبقه‌بندی شده که مطالعات ژنتیک امروزه نشان دادند که DNA انسان‌های امروزی از نئاندرتال در ۵۰۰ هزار سال پیش جدا شده‌است. آناتومی انسان‌های امروزی ابتدا در فسیل‌های پیدا شده در آفریقا که ۱۹۵ هزار سال قدمت دارند دیده شده‌است ( را ببینید)، که بر اساس شواهد مطالعات زیست‌شناسی مولکولی می‌توان زمان تقریبی جدا شدن اجداد تمام جمعیت انسان‌ها را به ۲۰۰ هزار سال پیش تخمین زد. مطالعات وسیع انجام شده بر تنوع ژنتیکی آفریقایی‌های مردم و که نشان‌دهندهٔ بیشترین تنوع ژنتیکی در بین ۱۱۳ جمعیت مجزای نمونه‌برداری شده هستند، آنها را جزو ۱۴ «خوشه‌های اجدادی جمعیت» قرار داده‌است. همچنین تحقیقات نشان داده‌است که از جنوب غربی آفریقا نزدیک مرزهای و بوده‌است. نیروهای بر روی جمعیت انسان ادامه داشته و شواهد نشان می‌دهد که در برخی از مناطق ژنوم‌ها در طی ۱۵ هزار سال پیش داشتند.
{"title": "انسان خردمند", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%85%D9%86%D8%AF&oldid=34958152", "language": "fa"}