یا ( ) شاعر، خنیاگر، موسیقی‌دان، و ترانه‌سرای ایرانی بود که در دربار ( ) خدمت می‌کرد. او یکی از نامورترین افراد تاریخ است و برجسته‌ترین موسیقی‌دان زمان خود به‌شمار می‌رفت. از باربد بارها در آثار به ویژه یاد شده‌است. درون‌مایه و فراوانی این گونه ارجاعات، تأثیر منحصر به فرد او را بر موسیقی و فرهنگ زمان خود نشان می‌دهد، به طوری که برخی منابع او را «بنیانگذار موسیقی ایرانی» معرفی می‌کنند. گرچه دانسته‌ها دربارهٔ زندگی او اندک هستند، باربد به‌طور کلی مورد تأیید است. باربد که زاده یا بود، بیشتر دوران حرفه‌ای خود را در دربار خسرو به سر برد. پس از کشته شدن خسرو، در مورد سرنوشت باربد در میان منابع اختلاف است.
 باربد به‌طور تاریخی با اختراعات مختلف در موسیقی ایرانی شناخته می‌شود. با این حال، برخی از این انتساب‌ها به دلیل گذشت چندین سده از مرگ او، مورد تردیدند. گرچه از باربد یک شعر باقی مانده و عناوین برخی از آثارش نیز مشخص است، هیچ‌یک از سروده‌های او موجود نیست. هیچ‌یک از منابع تا زمان خالد بن فیاض ( ) دربارهٔ باربد بحث نمی‌کند که این نشان‌دهنده حفط شهرت او از طریق است. آثار او حداقل تا قرن دهم باقی ماند و به عنوان «الگویی از دستاوردهای هنری» توصیف شد. باربد همچنان در ، و یک چهره شناخته‌شده است.
 
 
 منابع مختلف با انسجام اندکی از نام این موسیقی‌دان یاد می‌کنند. گرچه منابع فارسی نام او را «بَرباد» ذکر کرده‌اند، منابع عرب از فهلبد، بهلبد، فهلود، فهربد، بهربد و باربد/ذ استفاده می‌کنند. منابع امروزی اغلب از «باربد» استفاده می‌کنند، املایی که ، خاورشناس دانمارکی، برای نخستین بار صحت آن را تأیید کرد. با این حال، خاورشناس آلمانی باور دارد که املای مفسران عرب مانند «فهلبد» در واقع نام واقعی او، احتمالاً پهربد/پهلبد است. نولدکه ادامه می‌دهد که «باربد» در واقع حاصل اشتباه در تفسیر شخصیت‌های مبهم پهلوی بوده‌است. ، ، نیز با نولدکه موافق است و به ساسانی با نام «پهربد/پهلبد» اشاره می‌کند که کهن‌ترین اشاره به این موسیقی‌دان است و نشان‌دهنده عربی‌سازی‌شده بودن این نام است. 
 باربد از به مفهوم اجازه و به معنی صاحب، خدایگان و فرمانده تشکیل شده که در روی هم رفته یعنی کسی که اجازه همیشگی برای بار یافتن را دارد. با اشاره به دقایقی از نکات تاریخی ارتباط میان و ، پسندیده‌تر می‌داند که آن دو از یک ریشه دانسته شود. 
 حداقل تا تصاویر قوسی مربوط به سال‌های ۳۳۰۰ تا ۳۱۰۰ پیش از میلاد امتداد دارد، اما اطلاعات چندانی از آن تا دوره در سال‌های ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی در دست نیست. این فراوانی آثار ساسانی نشان‌دهنده فرهنگ برجسته موسیقی در امپراتوری، به ویژه در مناطق است. بسیاری از شاهنشاهان ساسانی از جمله بنیانگذار آن و از حامیان سرسخت موسیقی بودند. ( ) برجسته‌ترین حامی موسیقی بود و دوره فرمانروایی او به عنوان موسیقی ایرانی تلقی می‌شود. نوازندگان دربار خسرو ، ، ، ، ، و باربد نام داشتند که باربد به مراتب مشهورتر از سایرین بود. این نوازندگان معمولاً به‌عنوان فعالیت می‌کردند، که در اصل نوازندگانی بودند که هم به عنوان شاعر و هم به عنوان موسیقی‌دان دربار کار می‌کردند؛ چرا که در امپراتوری ساسانی تفاوت چندانی میان موسیقی و شعر وجود نداشت. 
 اگرچه متون (پهلوی) بسیاری از شاهنشاهی ساسانی باقی مانده‌است، تنها یکی از آن‌ها - - شامل تفسیر موسیقی است، با این حال نه آن و نه هیچ منبع ساسانی دیگری دربارهٔ باربد بحث نمی‌کنند. شهرت باربد باید حداقل تا یادکرد اولین منبع که شعری عربی از خالد بن فیاض ( ) است، از طریق منتقل شده باشد. در منابع بعدی عربی و فارسی باربد پربحث‌ترین موسیقیدان ساسانی است، اگرچه او به ندرت در نوشته‌هایی که صرفاً به موسیقی اختصاص داده شده‌است، وارد می‌شود. یک استثنای نادر در این مورد، ذکر مختصری از او در رسالهٔ محمد بن محمد بن محمد نیشابوری به نام است. منابع تاریخی به‌طور کلی اطلاعات کمی از زندگی‌نامه ارائه می‌دهند و بیشتر آنچه در دسترس است با داستان‌های اساطیری آمیخته شده‌است. مشهورترین گزارش‌ها دربارهٔ باربد در (مربوط به سده دهم میلادی) یافت می‌شوند. منابع مهم دیگر عبارتند از ی ، شاعر معاصر فردوسی، و همچنین و از ، شاعر سده دوازدهم. علی‌رغم وجود داستان‌های انبوهی که او را فردی افسانه‌ای نشان می‌دهند، پژوهشگرانی همانند باربد را شخصیتی کاملاً می‌دانند. 
 
 
 در مورد زادگاه باربد، روایت‌های تاریخی متناقضی وجود دارد. منابع کهن‌تر شهر در شمال شرقی را زادگاه او می‌دانند، درحالی که منابع جدیدتر ، شهری در جنوب در ، را زادگاه وی معرفی می‌کنند. تفضلی چنین فرض می‌کند که نویسندگانی که جهرم را ضبط کرده‌اند به بیتی از شاهنامه فردوسی اشاره می‌کنند که می‌گوید باربد پس از کشته شدن خسرو از جهرم به سفر کرد. مهرداد کیا، تاریخ‌نگار امروزی، را زادگاه او می‌داند. 
 فردوسی و ثعالبی هر دو داستانی را نقل می‌کنند که باربد یک نوازنده جوان با استعداد در زمان خسرو پرویز بود که سودای جانشینی به عنوان خنیاگر ارشد دربار را داشت، اما ظاهراً سرکش، خنیاگر ارشد دربار از این کار جلوگیری کرد. بدین ترتیب باربد لباسی سبز پوشید و در باغ سلطنتی پنهان شد. با ورود خسرو به باغ، باربد سه ترانهٔ ، و را با بربت خود نواخت. خسرو بلافاصله تحت تأثیر قرار گرفت و باربد را به عنوان خنیاگر ارشد یا گماشت. در نظامی گفته شده که خسرو پرویز در رؤیایی پدربزرگش را دید که به او مژده خنیاگری به نام باربد را می‌دهد که «هنرش می‌تواند مزه زهر را نیز دلپذیر کند.» 
 باربد از زمان انتصاب در دربار، نوازنده مورد علاقه خسرو بود و داستان‌های زیادی در مورد این دو وجود دارد. گفته می‌شود که رابطه او با خسرو به گونه‌ای بود که سایر اعضای دربار از او برای میانجی‌گر در درگیری‌های میان خود و شاهنشاه کمک می‌گرفتند. داستانی در نظامی نقل شده‌است که خسرو مدتی پس از ازدواج با ، به دلایل سیاسی مجبور به جدایی از او می‌شود. گرچه خسرو با شخص دیگری ازدواج می‌کند، اما توان فراموشی شیرین را ندارد. اندکی بعد آن دو یکدیگر را ملاقات می‌کنند و ترتیبی می‌دهند که نکیسا از عشق شیرین به خسرو و باربد از عشق خسرو به شیرین بخواند. این سروده باعث آشتی این زوج شد و توسط نظامی در ۲۶۳ ضبط شده‌است. ایده سرودن شعر به منظور بازنمایی احساسات شخصیت‌ها تا آن زمان در موسیقی ایرانی بی‌سابقه بود. به گفته تاریخ‌نگار سده دهمی در ، شیرین از باربد خواست که قول خسرو مبنی بر ساختن قلعه برای خود را به شاهنشاه یادآوری کند. باربد برای انجام این کار ترانه‌ای خواند و به عنوان پاداش زمینی در نزدیکی به او و خانواده‌اش داده شد. به گفتهٔ ، وزیر برجسته ، روزی باربد به ملاقات یکی از درباریان رفت که به دستور خسرو برای مدتی در زندان بود. او به صورت کنایه‌ای شاهنشاه را برای این کار سرزنش کرد و همین سخن کافی بود تا آن فرد آزاد شود. 
 در نقل می‌کند که یک بار یک نوازنده رقیب حسود در یک مهمانی سلطنتی سیم‌های بربت باربد را باز کرد. قوانین سلطنتی کوک سازها را در حضور شاهانشاه منع کرده بود، اما مهارت باربد به حدی بود که توانست خود را با سیم‌های کوک‌نشده وفق دهد و قطعات را بدون توجه به آن بنوازد. اصفهانی این داستان را به (۷۷۶–۸۵۶) —یک خنیاگر برجسته در دربار — منسوب می‌کند که ظاهراً داستان را به دوستان خود منتقل کرده‌است. 
 از محبوب‌ترین افسانه‌های باربد می‌توان به داستان اسب محبوب خسرو، ، اشاره کرد. در این ماجرا خسرو اعلام کرد که هرکس خبر مرگ شبدیز را اعلام کند، اعدام خواهد شد. پس از مرگ شبدیز، هیچ‌یک از اعضای دربار نمی‌خواستند جان خود را به خطر بیندازند. باربد برای حل این موضوع آهنگ غمگینی خواند و خسرو با درک هدف ترانه گفت: «شبدیز مرده‌است». باربد پاسخ داد: «بله، شاهنشاه شما اعلام کردید» و بدین وسیله از خطر مرگ رهایی یافت. این داستان نخستین بار توسط خالد بن فیاض نقل شده‌است. ثعالبی و در سده سیزده نیز آن را نقل کرده‌اند. داستان‌های مشابه بسیاری در ایران، ترکیه و مربوط به نوازندگانی موجود است که از موسیقی برای بیان مرگ اسب حاکم استفاده می‌کنند تا از خشم حاکم علیه گوینده خبر جلوگیری کنند. قطعه‌های بسیاری با ، و همین داستان را نقل می‌کنند. تفضلی معتقد است که این داستان تأثیر منحصر به فرد باربد را بر خسرو نشان می‌دهد، در حالی که موسیقی‌شناس بیان می‌کند که این داستان و داستان‌های مشابه نشان می‌دهد که موسیقی و موسیقی‌دانان به‌طور کلی تأثیر قابل توجهی بر رهبران سیاسی خود داشته‌اند. 
 روایت‌های متناقضی دربارهٔ سال‌های پایانی زندگی باربد وجود دارد. به گفتهٔ فردوسی باربد در بحبوحهٔ کشته شدن خسرو به دست ، از جهرم به تیسفون رفت. او پس از ورود به دربار یک سرود و سپس انگشتان خود را برید و بربت خود را سوزاند. ثعالبی روایت می‌کند که سرکش که پس از برکناری از مقام شاه رامشگران همچنان در دربار مانده بود، باربد را مسموم کرد. با این حال در سده نهم در برعکس آن را بیان می‌کند و می‌گوید که باربد سرکش را مسموم کرد، اما به‌واسطه یک «بذله‌گویی» از مجازات خسرو در امان ماند. نیز در سده نهم در و در سده دهم در بیان می‌کنند که باربد توسط یک نوازنده دیگر کشته شد که نامش به شکل‌های یوشت، ربوست، روشک و زیوشت ضبط شده‌است. 
 باربد یک شاعر و موسیقی‌دان، ، نوازنده و بود. سروده‌های او شامل ، سوگواره و نظم بود. او این سروده‌ها را در جشن‌هایی همچون و و همچنین مهمانی‌ها و جشن‌های پیروزی اجرا می‌کرد. گرچه هیچ‌یک از این سروده‌ها باقی نمانده‌اند، نام برخی از آن‌ها در دسترس است که موضوعات گسترده‌ای را در بر می‌گیرند. موسیقی‌شناس قومی آن‌ها را به گروه‌های مختلفی تقسیم کرده‌است: حماسه‌هایی بر پایه رویدادهای تاریخی ، ، و ؛ ترانه‌های مرتبط با دربار ساسانی ، و و «سروده‌های وصف طبیعت» . به گفتهٔ ابن فقیه و باربد قطعه را نیز برای کارگرانی که به تازگی باغ‌های را ساخته بودند، سرود. 
 تنها شعری که از باربد باقی مانده در اثر ابن خردادبه ضبط شده‌است. این اثر ۳ مدح‌گونه در فارسی میانه به است؛ اما موسیقی‌های آن موجود نیستند. این شعر را کهن‌ترین نمونه شعر فارسی دری می‌داند. این شعر بدین شرح است:
 کریستنسن در سال ۱۹۳۶ بیان می‌کند که نوشتهٔ در اصل از شعری است که توسط باربد یا یک موسیقی‌دان هم‌دورهٔ او نوشته شده‌است. این متن به زبان فارسی میانه در دست‌نوشته‌های در چین یافته شده‌است. این متن دارای چهار خط ۱۱ هجایی است و نام آن یادآور ترانه پهلوی است. 
 باربد به‌طور سنتی مخترع بخش‌های فراوانی از موسیقی ایرانی تلقی می‌شود. ثعالبی برای نخستین بار سازماندهی دستگاه‌های یا را به او نسبت داده‌است. پژوهشگرانی همچون و نیز این انتساب را تأیید کرده‌اند. باربد از این دستگاه‌ها و ۳۶۰ ساخت. ساختار هفت، ۳۰ و ۳۶۰ گونه مربوط به تعداد روزها، هفته‌ها و ماه‌ها در است. فرهت دلیل آن را ناشناخته می‌داند اما به گفتهٔ در ، باربد هر روز سال یکی از ۳۶۰ داستان را برای شاهنشاه می‌نواخت. ثعالبی گزارش کرده که هفت دستگاه خسروانی تا دوران زندگی او از ۹۶۱ تا ۱۰۳۹ هنوز در کار بودند. اطلاعات بیشتری در مورد ماهیت این موضوعات، نظریه‌ها یا ترکیب‌های او باقی نمانده‌است. موسیقی‌شناس فیروزه خضرایی در بررسی منابع تاریخی و ادبی مرتبط با باربد بیان می‌کند که «تا زمانی که منبع مستقل جدیدی در این زمینه آشکار نشود، بسیاری از این انتساب‌ها باید به عنوان اختراعات تألیفی در نظر گرفته شوند.» از نظر او بسیاری از انتساب‌ها به باربد به سده‌ها پس از مرگ او بازمی‌گردند؛ به‌ویژه ۳۰ لحنی که برای نخستین بار توسط نظامی در سده دوازدهم به باربد منتسب شده‌اند. با این حال در سده یازدهم در خود از برخی از دستگاه‌هایی را که نظامی ذکر کرده‌است، یاد می‌کند اما آن‌ها را به باربد منتسب نمی‌کند، گرچه در جای دیگری به او اشاره کرده‌است. 
 لوت باربد نام دارد. همه کسانی که به زندگی و احوال باربد پرداخته‌اند، مهم‌ترین فصیلت او را نواختن بربت دانسته‌اند. حداقل از زمان در سده ۱۱ میلادی این نکته مورد اتفاق همگان بود که باربد سازنده و مخترع بربت بوده‌است و پیش از او چنین سازی وجود نداشته‌است. این ساز در زمان او محبوب بود، اما از آن هیچ اثری باقی نماند و در نهایت جایگزین آن شد. موسیقی‌شناسان و ضیا میرعبدالباغی بر این باورند که علی‌رغم عدم استفاده تدریجی از این ساز، «اصطلاح «بربت» برای سده‌ها در شعر کلاسیک به عنوان نمادی از دوران طلایی موسیقی ایران که توسط هنرمندانی مانند باربد ایجاد شده بود، باقی ماند. منابع بعدی مرتباً باربد را می‌ستایند و نیز عنوان «بنیانگذار موسیقی ایرانی» را برای وی پیشنهاد می‌کند. او را به عنوان برجسته‌ترین موسیقی‌دان زمان خود برمی‌شمرد و او از نظر در میان شخصیت‌های بزرگ قرار دارد. در که منسوب به در سده چهاردهم است، آمده که:
 در نظر مهرداد کیا و فیروزه خضرایی برتری و تکرار فراوان داستان‌های مربوط به باربد در طول تاریخ نشان‌دهنده محبوبیت او پس از گذشت مدت‌ها از مرگش است. 
 باربد همچنان در ، و یک چهره شناخته‌شده‌است. نام یکی از تالارهای در باربد است. سنگ‌نگاره‌ای از او در یافت می‌شود. به گفتهٔ خبرگزاری ساکنان محلی آرامگاهی در نزدیکی را به باربد نسبت می‌دهند اما مستنداتی دال بر این موضوع وجود ندارد. 
 به نقل از داستانی عامیانه در ، در دوره همه نوازندگان شهر در روزی از هفته در جایی جمع می‌شدند و به ترانه‌سرایی می‌پرداختند. پس از چندین سال بین مردم پخش می‌شود که این مکان، قبر باربد است. حکومت با باخبر شدن از این واقعیت، تصمیم به تخریب آن مکان می‌گیرد اما اهالی موسیقی کرمانشاه آنجا را قبر سیده فاطمه اعلام می‌کنند و از تخریب آن جلوگیری می‌کنند. این مکان در سال ۱۰۶۵ قمری بازسازی و به نام امامزاده سیده فاطمه ثبت شد. امروزه همچنین خیابان‌ها و آموزشگاه‌ها و فروشگاه‌های موسیقی بسیاری در سراسر ایران باربد نام دارند.
 بزرگترین تالار موسیقی در تاجیکستان، «کوه باربد» نامیده شده‌است. نهاد فرهنگی دولت تاجیکستان در سال‌های ۱۹۸۹ و ۱۹۹۰ مردم خود را تشویق می‌کرد تا به دستاوردهای باربد افتخار کنند. فیروزه خضرایی، موسیقی‌شناس، میراث باربد را چنین خلاصه می‌کند:
{"title": "باربد", "link": "https://fa.wikipedia.org//w/index.php?title=%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%AF&oldid=35053274", "language": "fa"}