मार्टिन् लूथर् किङ्ग् (ज्यू)
मार्टिन् लूथर् किङ्ग् (Martin Luther King, Jr.) अमेरिकादेशस्य महान् नायकः आसीत् । अमेरिकादेशे वर्णभेदसमस्या आसीत् । अस्य भेदस्य विरुद्धम् आन्दोलनं कृतवान् । आफ्रिकातः निग्रोजनाः अमेरिकां प्रति आनीताः आसन् । आफ्रिकन् अमेरिकाप्रजाः इति एतान् सम्भोदयन्ति स्म । अमेरिकादेशस्य द्वितीयवर्गस्य जनाः एते इति उद्घोषणम् अभवत् । वर्णभेदम् असहमानः विरोधी आन्दोलनं कृतवान् ।

बाल्यम्
मार्टिन् लूथर् किङ्ग् अमेरिकादेशस्य अट्लाण्टनगरे धार्मिककुटुम्बे १९२९ जनेवरि १५ दिनाङ्के अजायत । अस्य पिता किङ्ग् सीनियर्, माता 'आल्बर्ट विलियम्स् । पूर्वं अस्य नाम 'मैकेल् किङ्ग्' आसीत् । अस्य षष्टेवयसि मार्टिन् लूथर् किङ्ग् इति नामकरणम् अकरोत् । अस्मिन् समये याङ्ग् स्ट्रीट् एलिमेण्टरि शालायाम् अध्ययनं कुर्वन् आसीत् । अस्य द्वादशे वयसि मातामहि जेन्नि विलियम्स् मृतवति । अस्याः मरणम्, अस्य उपरि मानसिक परिणामः सञ्जातः । अत्महत्या यत्नमपि बहुवारं कृतवान् अनेनैव कारणेन । कालान्तरे मानसिकप्रबलः सञ्जातः । मार्टिन् श्वेतकृष्णवर्णीयजनयोः भेदं ज्ञातवान् ।

अध्ययनम्
मार्टिन् लूथर् किङ्ग् प्राथमिकाध्ययनं याङ्ग् स्ट्रीट् एलिमेण्टरि शालायाम् कृतवान् । शालासु अपि वर्णभेदेन व्यवस्था पृथक्  पृथक् कृतमासीत् । अयं कृष्णवर्णियेभ्यः कल्पितशालायाम् अध्ययनं करोति स्म । समनन्तरम् अट्लाण्ट युनिवर्सिटि ल्याबरेटरि शालायां पठितवान् । तथैव बुकर् टि वाषिङ्गटन् शालायामपि पठितवान् । अत्र अधिकाङ्कान् प्राप्तवान् । अतः मार्टिन् लूथर् किङ्ग् मोर् हौस् कलाशालायां प्रवेशं प्राप्तवान् । तदा पञ्चदशवर्षीयः आसीत् । १९४८ तमे वर्षे पदवीधरः सञ्जातः । पेन्सिल्वेनिय विश्वविद्यालये यदा अध्ययननिरतः आसीत् तदा माहात्मा गन्धिवर्यस्य विषये अध्ययनं कृत्वा, अस्य अनुयातः सञ्जातः । १९५१ तमे वर्षे विद्यार्थिसङ्घस्य अध्यक्षः सञ्जातः । बिद्धिमान्  विध्यार्थिः इति पेरल् प्लाफ्कनर् पुरस्कारं प्राप्तवान् । स्वाभीष्टे विश्वविद्यालये अध्ययनं कर्तुं शक्यत इति "जे लेविस् क्रोजर् फेलोषिप्”  प्राप्तवान् । बास्टन् विश्वविद्यालयात् तत्वशास्त्रे डाक्टरेट् उपाधिं प्राप्तवान् । "ए कम्पारिसन् आफ् दि कन्सक्षन्स आफ् गाड इन् दि थिङ्किङ्ग् आफ् पाल् तिरिश् आण्ड हेन्रिनेल्सन् वीमन्” इत्यस्मिन् विषये प्रबन्धमेकं समर्प्य, पि.एच्.डि पदवीं प्राप्तवान् ।

वैय्यक्तिकजीवनम्

मार्टिन् लूथर् किङ्ग् गृहस्य सम्प्रदये बद्धः आसीत् । गृहसम्प्रदायानुसारेण अलबामस्य डेक्सटर् अवेन्यू बाप्टिस् क्रैस्तदेवलयस्य धर्मगुरुः सञ्जातः । येसु बोधितेषु सिद्धान्तेषु बद्धदरः आसीत् । मार्टिन् लूथर् किङ्ग् जून्मासस्य १९५३ तमे वर्षे कारेट्टा नाम्नीं कन्यां परिणीतवान्  । दम्पत्योः चत्वारि सन्तानानि आसन् । "स्ट्रैड् टुवर्ड फ्रीडम्” नामकपुस्तकं रचितवान् । सुप्रसिद्धं जनप्रियञ्च जातमिदम् । अगष्टमासस्य २८ तमे दिनाङ्के १९६३ तमे वर्षे वाषिङ्ग्टन् नगरे "आए ह्याव् ए ड्रीम्” इति भाषणं कृतवान् आसीत् । इदं भाषणं विश्वविख्यातं जातम् । तस्यां सभायां २ लक्ष्याधिकाः जनाः आसन् इति ।

वर्णभेदान्दोलनम्

अमेरिकादेशे वर्णभेदसमस्या आसीत् । अस्य भेदस्य विरुद्धम् आन्दोलनं कृतवान् । आफ्रिकातः निग्रोजनाः अमेरिकां प्रति आनीताः आसन् । आफ्रिकन् अमेरिकाप्रजाः इति एतान् सम्भोदयन्ति स्म । अमेरिकादेशस्य द्वितीयवर्गस्य जनाः एते इति उद्घोषणम् अभवत् । वर्णभेदम् असहमानः विरोधी आन्दोलनं कृतवान् । १९५४ तमे वर्षे किङ्गवर्णजानानां राष्ट्रीय सङ्घस्य कार्यकारिसमितेः सदस्यः आसीत् । कालान्तरे माण्टेगोमरि इम्प्रूमेण्ट् असोसियेषन् नामकस्य सङ्घस्य अध्यक्षः आसीत् । अनेन आन्दोलनं कर्तुं सुव्यवस्थितः मार्गः कल्पितः । अस्य भाषणश्रवणेन प्रभाविताः भवन्ति स्म जनाः । तत्र तत्र आदेशे वर्णभेदस्य विरोधः आरब्धः । अनेन कारणेन जनवरिमासस्य २६तमे दिनाङ्के १९५६ तमे वर्षे आरक्षकैः बद्धः आसीत् । बस्सयानादिषु वर्णभेदः आसीत् । कृष्णवर्णीयाः बहुकलहादिकं कृत्वा न्यायालये अभियोगं स्थापितवन्तः । न्यायालये जयमपि प्राप्तवन्तः । तेन जनाः इतोऽपि सबलाः सञ्जाताः । किङ्गवर्यस्य जनाः वर्णभेदान्दोलने बहु सहय्यमाचरितवन्तः । १९५७ तमे संवत्सरे किङ्ग सदर्नक्रिश्चियन् लीडर् षिप् कान्षरेन्स (SCLC)सङ्घस्य अध्यक्षः जातः । वर्णभेदस्य विरोधं  ३७००० जनैः सह किङ्ग्  वाषिङ्ग्टन् नगरे लिङ्कन् स्मारकस्य पुरतः प्रदर्शनं कृतवान् । अनेन जनाः प्रभाविताः आसन् । १९६० तमे वर्षे अमेरिका देशे चर्चास्पदः विषयः आसीत् । कालान्तरे वर्णभेदस्य विरुद्धं कृतान्दोलने विजयमपि प्राप्तवान् ।

पुरस्काराः   
 १९५७ तमे संवत्सरे NAACP पक्षतः स्पिङ्गम् पदकं प्राप्तवान् ।
१९६४ तमे वर्षे नोबेल् पुरस्कारं प्राप्तवान्।
 १९६५ तमे संवत्सरे "अमेरिकन् लिबारिटि पदकं प्राप्तवान् ।
१९६६ तमे संवत्सरे मार्गरेट् स्याङ्गर् पुरस्कारं प्राप्तवान् ।
१९६८ तमे संवत्सरे मरणोतरं नेहरु अन्ताराष्ट्रीय पुरस्कारं प्राप्तवान् ।
१९७१ तमे संवत्सरे ग्राम्मि पुरस्कारं प्राप्तवान् ।
 १९७७ तमे संवत्सरे जम्मिकार्टर् स्वातन्त्र्यस्य राष्ट्रपतिपदकं प्राप्तवान् ।
२००० "शतमानस्य पुरुषः” इति पुरस्कारं प्राप्तवान् ।
२००४ तमे संवत्सरे काङ्ग्रेषनल् सुवर्णपदकं धर्मपत्नी सहितः प्राप्तवान् ।

मरणम्
१९६४ तमे वर्षे अतीवास्वस्थः जातः। कालान्तरे जेम्स् आर्लरे नामकः भूशुण्डी सहायेन मारितवान् । अमेरिकादेशे सपक्षीयाः जनाः बहु विरोधं कृतवन्तः । आराष्ट्रे कोलाहलः आसीत् । ४० अधिकाः जनाः मृतवन्तः अस्मिन् कोलाहले । २०००० अधिकान् जनान् बन्धितवन्तः आरक्षकाः । एप्रिल्मासस्य ९ मे दिनाङ्के  एबेनिजर्प्रदेशे  मार्टिन् लूथर् किङ्ग् –वर्यस्य शवयात्रा कृता । लक्षाधिकाः जनाः अस्मिन् शवयात्रायां भागं गृहीतवन्तः आसन् । प्रतिवर्षं जनेवरि मासस्य तृतीयसोमवासरे "किङ्ग् डे” इति आचरणं कुर्वन्ति, विरामश्च भवति।

बाह्यानुबन्धः
 The King Center
 "Martin Luther King Jr. Collection", Morehouse College, RWWL
 The Martin Luther King, Jr. Papers Project
 FBI file on Martin Luther King, Jr.

Speeches and interviews
 Audio from April 1961 King, "The Church on the Frontier of Racial Tensions", speech at Southern Seminary
 "Martin Luther King, Jr. Historic Speeches and Interviews"
 The New Negro, King interviewed by J. Waites Waring
 "Interview with Dr. Kenneth Clark", PBS
 "Beyond Vietnam" speech text and audio
 King Institute Encyclopedia multimedia 
 Why I Am Opposed to the War in Vietnam , sermon at the Ebenezer Baptist Church on 30 April 1967 (audio of speech with video 23:31)
 "Walk to Freedom", Detroit, June 23, 1963. Walter P. Reuther Library of Labor and Urban Affairs. Wayne State University.

[

अन्यदेशीयराजनेतारः
सारमञ्जूषा योजनीया