महर्षयः सप्त पूर्वे...


श्लोकः 

महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥ ६ ॥

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य षष्ठः (६) श्लोकः ।

पदच्छेदः
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारः मनवः तथा मद्भावाः  मानसा जाताः  येषां लोके इमाः प्रजाः ॥ ६ ॥

अन्वयः
सप्त महर्षयः तथा पूर्वे चत्वारः मनवः मद्भावाः मानसाः जाताः येषाम् इमाः प्रजाः लोके ।

शब्दार्थः 
सप्त महर्षयः = सप्त महामुनयः
तथा = एवम्
पूर्वे = पुरातनाः
चत्वारः मनवः = स्वायम्भुवादयः
मद्भावाः = मच्चिन्तनपराः
मानसाः = मानसिकाः
जाताः = उत्पन्नाः
येषाम् = महामुनिप्रभृतीनाम्
इमाः = एताः
प्रजाः = सन्ततयः
लोके = भुवने सन्ति ।

अर्थः 
प्रसिद्धाः सप्त ऋषयः तथा पुरातनाः स्वायम्भुवादयः चत्वारः मनवः मच्चिन्तनपराः सङ्कल्पमात्रेण उत्पन्नाः । तेषामेव सन्ततयः इदानीं भूमौ वर्तन्ते ।

रामानुजभाष्यम्
सर्वस्य भूतजातस्य सृष्टिस्थित्यों प्रवर्तयितारश्च मत्संकल्पायत्तप्रवृत्तय इत्याह—
पूर्वे सप्त महर्षयोऽतीतमन्वन्तरे ये भृग्वादयं सप्त महर्षयो नित्यसृष्टिप्रवर्तनाय ब्रह्मणो मनसं संभवां नित्यस्थितिप्रवर्तनाय ये च सावर्णिका नाम चत्वारो मनवं स्थिता, येषां संतानमये लोके जाता इमां सर्वां प्रजाम्, प्रतिक्षणमाप्रलयादपत्यानामुत्पादकां पालकाश्च भवन्ति, ते भृग्वादयो मनवश्च मद्भावाम्, मम यो भावं स एव येषां भावस्ते मद्भावाम्, मन्मते स्थितां मत्संकल्पानुवर्तिन इत्यर्थम् ॥१०.६॥

सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
भगवद्गीता

 06
श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
सर्वे अपूर्णलेखाः
न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

सम्बद्धाः लेखाः 

 संस्कृतम्
 श्रीमद्भगवद्गीता
 शङ्कराचार्यः
 रामानुजाचार्यः