भारतस्य मण्डलानि
’मण्डलम्’ , 'जनपदम्’ , 'जिल्ला’ इत्यादिभिः पदैः निर्दिष्टानि  नामानि आङ्लभाषायाः "District" इति अर्थं सूचयन्ति । कार्यनिर्वहणदृष्ट्या राज्यस्य अथवा केन्द्रशासितप्रदेशस्य मण्डलैः विभागः कृतः दृश्यते   । तानि मण्डलानि पुनश्च उपमण्डलैः विभक्तानि भवन्ति ।
राज्यस्य वा केन्द्रशासितप्रदेशस्य वा कार्याङ्गस्य विभागीयकेन्द्रं भवति। मण्डलानि पुनश्च उपमण्डलेषु (तहशील् अथवा तालूक्) विभक्तानि भवन्ति । कदाचित् तानि उपविभागत्वेन निर्दिश्यन्ते । कदाचित् साक्षात् तालूक् अथवा तहशील् इत्येव कथ्यन्ते । भारते आहत्य ६४० मण्डलानि सन्ति  । 

मण्डलकेन्द्रस्य स्थाने एतेषां कार्यालयाः अन्तर्भवन्ति।

सामान्यतः सर्वेषु मण्डलेषु  मण्डलकेन्द्राणि भवन्ति । यद्यपि मुम्बयीनामकं नगरमण्डलम् अस्ति  तथापि एतस्य निश्चितः केन्द्रकार्यालयः नास्ति । किन्तु अस्य नगरमण्डलस्य मण्डलाधिकारी (जिल्लाधिकारी) अस्ति ।

Overview

राज्यानि

आन्ध्रप्रदेशः (AP)

आन्ध्रप्रदेशः (AP)

अरुणाचलप्रदेशः(AR)

Assam (AS)

बिहारराज्यम्(BR)

छत्तिसगढ़(CG)

देहली (DL)

गोवा(GA)

गुजरातराज्यम् (GJ)

हरियाणा (HR)

हिमाचलप्रदेशः (HP)

जम्मूकाश्मीरराज्यम् (JK)

झारखण्ड (JH)

कर्णाटकम् (KA)

केरळ (KL)

मध्यप्रदेशः (MP)

महाराष्ट्र राज्यम्(MH)

मणिपुर राज्यम् (MN)

मेघालय राज्यम्(ML)

मिजोरामराज्यम् (MZ)

नागाल्याण्डराज्यम् (NL)

Orissa (OR)

पाण्डीचेरी अथवापुदुचेरी (PY)

पञ्जाब् (PB)

राजस्थानम् (RJ)

सिक्किमराज्यम् (MP)

तमिळ्नाडु (TN)

त्रिपुराराज्यम् (TR)

उत्तरप्रदेशः (UP)

उत्तराखण्डराज्यम् (UK)

West Bengal (WB)

नगरमण्डलानि
बेङ्गळूरुनगरमण्डलम्
कोलकातानगरमण्डलम्
मध्यदेहलीमण्डलम्
चेन्नैमण्डलम्
हैदराबादनगरमण्डलम्
Kamrup Metropolitan district
एर्णाकुलम् मण्डलम्
मुम्बयीनगरमण्डलम्

See also
Administrative divisions of India
Municipalities of India

टिप्पणी

बाह्यसम्पर्काः 
2001 maps; provides maps of social, economic and demographic data of India in 2001

भारतस्य मण्डलानि
चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके