अकशेरुकाः
येषां प्राणिनां कशेरुः न भवति ते अकशेरुकाः इति उच्यन्ते । कशेरुः  नाम पृष्ठास्थि । "पृष्टास्थिनः तु कशेरुका" इत्यमरः । वलयवत्सु कीटेषु केचन अकशेरुकाः वर्तन्ते । यथा सहस्रपदी वलयवान् अपि च अकशेरुकः भवति । कम् नाम शिरः । कम्=शिरः शेते अस्मिन्निति कशेरुः । न विद्यते कशेरुः यस्य सः अकशेरुकः । अस्य वर्गस्य प्रमुखाः सदस्याः कीटाः कर्कटाः अष्टपदिनः नक्षत्रमीनाः च  इत्यादि । प्राणिप्रपञ्चस्य ९६ प्रतिशत जीविनः अकशेरुकाः एव ।

वर्गीकरणम् 
कार्ल् लिनियस् महोदयः भागद्वयेषु  तान्  वर्गीकृतवान्  - क्रिमिः कीटाः   च । आधुनिक जीवविज्ञानिनः ३० वर्गेषु  अकशेरुकान् वर्गीकृतवन्तः  ।तथापि जन्तूनाम् अकशेरुक-कशेरुक इति वर्गीकरणं विज्ञानिषु जिज्ञासां जनयति । वर्गीकरणम् इदं मनुष्यकेन्द्रितः इति तेषां मतः  यतः विश्वस्य अधिकशः प्राणिनः अकशेरुकाः एव । मानवः कशेरुकः इति कारणेन 'अकशेरुक' इति प्राणीनां वर्गीकरणं कृत्रिमः इति तेषाम् अभिप्रायः । अकशेरुकवंशे जीविनां लक्षणाः अपि समानाः न भवन्ति । तथापि कशेरु दृष्ट्या एव  अगणिताः जीविनः अकशेरुकवंशे स्थापिताः सन्ति ।

बाह्यसम्पर्कतन्तुः
 
 Support for endangered invertebrates 
 आफ्रिकायाः अकशेरुकाः 

प्राणिनः
सारमञ्जूषा योजनीया
प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
सर्वे अपूर्णलेखाः