 सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य एवं वेद ॥ ४७॥ [१६] ततश्चैनमन्याभ्यां हस्ताभ्यां प्राशीर्याभ् यां चैतं पूर्वं ऋषयः प्राश्नन्‌ । ब्राह्मणं हनिष्य सीत्येनमाह । तं वा अहं नार्वाञ्चं न पराञ्चं न प्रत ्यञ्चम्‌ । ऋतस्य हस्ताभ्याम्‌ । ताभ्यामेनं प्राशिष ं ताभ्यामेनमजीगमम्‌ । एष वा ओदनः स्वङ्गः सर्वपरुः  सर्व॑तनूः सर्वाङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य  एवं वेद ॥४८॥ [१७] ततश्चैनमन्यया प्रतिष्ठया प्राशीर ्यया चैतं पूर्वं ऋषयः प्राश्नन्‌ । अप्रतिष्ठानोऽना यतनो मरिष्यसीत्येनमाह । तं वा अहं नार्वाञ्चं न परा ञ्चं न प्रत्यञ्चम्‌ । सत्ये प्रतिष्ठाय । तयैनं प्र ाशिषं तयैनमजीगमम्‌ । एष वा ओदनः सर्वाङ्गः सर्वपरुः  सर्वतनूः । स्वङ्ग एव सर्वपरुः सर्वतनूः सं भवति य  एवं वेद ॥४९॥ [१८] {९} एतद्वै ब्रध्नस्य विष्टपं यदो दनः ॥५०॥ [१] ब्रध्नलोको भवति ब्रध्नस्य विष्टपि श्र यते य एवं वेद ॥५१॥ [२] एतस्माद्धा ओदनात्त्रयस्तरंश तं लोकान्‌ निरमिमीत प्रजापतिः ॥५२॥ [३] तेषां प्रज् ञानाय यज्ञमसृजत ॥५३॥ [४] स य एवं विदुष उपद्रष्टा भ वति प्राणं रुणद्धि ॥५४॥ [५] न च प्राणं रुणद्धि सर् वज्यानिं जीयते ॥५५॥ [६] न च सर्वज्यानिं जीयते पुरै नं जरसः प्राणो जहाति ॥५६॥ [७] {१०} 11.4(११.६) प्रा णाय नमो यस्य सर्वमिदं वशे । ५ : सर्वस्येश्वरो यस्म िन्त्सर्व प्रतिष्ठितम्‌ ॥१॥ प्राण क्रन्दाय नमस्ते  स्तनयित्नवे । नमस्ते प्राण विद्युते नमस्ते प्राण व र्षते ॥२॥ यत्प्राण स्तनयित्नुनाभिक्रन्दत्योषधीः ।  प्र वीयन्ते गर्भान्‌ दधतेऽथो बह्लीर्विं जायन्ते ॥३ ॥ यत्प्राण ऋतावागतेऽभिक्रन्दत्योषधीः । सर्व तदा प् र मोदते यत्किं वचाम ॥४॥ यदा प्राणो अभ्यवर्षीद्र्षे ण महीम्‌ । पशवस्तत्प्र मोदन्ते महो वै नो भविष्यति  ॥५॥ आ ष्टा ओषधयः प्राणेन समवादिरन्‌ । शा नः प्राती तरः सर्वा नः सुरभीरकः ॥६॥ नमस्ते अस्त्वायते नमो अस ्तु परायते । नमस्ते प्राण तिष्ठत आसीनायोत ते नमः ॥ ७॥ नमस्ते प्राण प्राणते नमो अस्त्वपानते । पराचीनाय  ते नमः प्रतीचीनाय ते नमः सर्वस्मै त इदं नमः ॥८॥ य ाते प्राण प्रिया तनूर्यो ते प्राण प्रेयसी । अथो यद ्धेषजं तव तस्य नो धेहि जीवसे ॥९॥ प्राणः प्रजा अनु  वस्ते पिता पुत्रमिव प्रियम्‌ । प्राणो ह सर्वस्येश् वरो यच्च प्राणति यच्च न ॥१०॥ {११} प्राणो मृत्युः प ्राणस्तक्मा प्राणं देवा उपासते । प्राणो ह 1 तमे लो क आ दधत्‌॥११॥ प्राणो विराट्प्राणो प्राणं सर्व उपास ते । प्राणो ह सूर्यश्चन्द्रमाः प्राणमाहुः प्रजापति म्‌ ॥१२॥ प्राणापानौ व्रीहियवावनड्वान्‌ प्राण उच्यत े । यवे ह प्राण आहितोऽपानो व्रीहिरुच्यते ॥१३॥ अपान ति प्राणति पुरुषो गर्भे अन्तरा । यदा त्वं प्राण जि न्वस्यथ स जायते पुनः ॥१४॥ प्राणमाहर्मातरिश्वानं वा तो ह प्राण उच्यते । प्राणे ह भूतं भव्यं च प्राणे स र्वं प्रतिष्ठितम्‌ ॥१५॥ आथर्वणीराङ्किरसीरदैवीर्मनु ष्यजा उत । ओषधयः प्र जायन्ते यदा त्वं प्राण जिन्वस ि ॥१६॥ यदा प्राणो अभ्यवर्षीदर्षेण पृथिवीं महीम्‌ ।  ओषधयः प्र जायन्तेऽथो याः काश्च वीरुधः ॥१७॥ यस्ते  प्राणेदं वेद यस्मिंश्चासि प्रतिष्ठितः । सर्वे तस्म ै बलिं हरान्‌ अमुष्मिंल्लोक उत्तमे ॥१८॥ यथा प्राण  बलिहतस्तुभ्यं सर्वाः प्रजा इमाः । एवा तस्मै बलिं ह रान्‌ यस्त्वा शुणवत्सुश्रवः ॥१९॥ अन्तर्गर्भश्चरति  देवतास्वाभूतो भूतः स उ व ५ स भूतो भव्यं भविष्यत्पि ता पुत्रं प्र विवेशा शचीभिः ॥२०॥ {१२} एकं पादं नोत ्खिदति सलिलाद्धस उच्चरन्‌ । यदङ्ग स तमुत्खिदेन्‌ न ैवाद्य न श्वः स्यात्‌। न रात्री नाहः स्यान्‌ न व्य ुछेत्कदा चन ॥२१॥ अष्टाचक्रं वर्तत एकनेमि सहस्राक्ष रं प्र पुरो नि पश्चा । अर्धन विश्च भुवनं जजान यदस् यार्धं कतमः स केतुः ॥२२॥ यो अस्य विश्च॒जन्मन ईशे व िश्वस्य चेष्टतः । अन्येषु क्िप्रधन्वने तस्मै प्राण  नमोऽस्तु ते ॥२३॥ यो अस्य सर्वजन्मन ईशे सर्वस्य चे ष्टतः । अतन्द्रो ब्रह्मणा धीरः प्राणो मानु तिष्ठतु  ॥२४॥ ऊर्ध्वः सुप्तेषु जागार ननु तिर्यङ्नि पद्यते  । न सुप्तमस्य सुप्तेष्वनु शुश्राव कश्चन ॥२५॥ प्राण  मा मत्पर्यावृतो न मदन्यो भविष्यसि । अपां गर्भमिव  जीवसे प्राण बध्नामि त्वा मयि ॥२६॥ {१३} 11515848} ब ्रह्मचारीष्णंश्चरति रोदसी उभे तस्मिन्‌ देवाः संमनस ो भवन्ति । स दाधार न दिवं च स आचार्ये तपसा पिपर्ति  ॥१॥ ब्रह्मचारिणं देवजनाः ना अनुसंयन्ति सर्वे । गन ्धर्वा एनमन्वायन्‌ त्रयस्तरंशत्त्रिशताः षट्सहस्राः  सर्वान्त्स देवांस्तपसा पिपर्ति ॥२॥ आचार्य उपनयमान ो ब्रह्मचारिणं कृणुते गर्भमन्तः । तं रात्रीस्तिख उ दरे बिभर्ति तं जातं क देवाः ॥३॥ इयं समित्पृथिवी द् यौर्दितीयो तान्तरिक्षं समिधा पृणाति । ब्रह्मचारी स मिधा मेखलया श्रमेण लोकांस्तपसा पिपर्ति ॥४॥ पूर्वो  जातो ब्रह्मणो ब्रह्मचारी घर्म वसानस्तपसोदतिष्ठत्‌।  तस्माज्जातं ब्राह्मणं ब्रह्म ज्येष्ठं देवाश्च सर् वे अमृतेन साकम्‌ ॥५॥ ब्रह्मचार्येति समिधा समिद्धः  कार्ष्णं वसानो दीक्षितो दीर्घश्मश्रुः । स सद्य एति  पूर्वस्मादुत्तरं समुद्रं लोकान्त्संगृभ्य मुहुराचर िक्रत्‌॥६॥ ब्रह्माचारी जनयन्‌ ब्रह्मापो लोकं प्रजा पतिं परमेष्ठिनं विराजम्‌ । गर्भो भूत्वामृतस्य योना विन्द्रौ ह भूत्वासुरांस्ततर्ह ॥७॥ आचार्यस्ततक्ष नभ सी उभे इमे उर्वीं गम्भीरे पृथिवीं दिवं च । ते रक्ष ति तपसा ब्रह्मचारी तस्मिन्‌ देवाः संमनसो भवन्ति ॥८ ॥ इमां भूमिं 2 ब्रह्मचारी भिक्षामा जभार प्रथमो दिव ं च । इ धावुपास्ते तयोरार्पिता भुवनानि विश्चा ॥९॥  : परो अन्यो दिवस्पृष्ठाटूहा निधी निहितौ ब्राह्मणस् य । तौ रक्षति तपसा ब्रह्मचारी तत्केवलं कृणुते ब्रह ्म विद्धान्‌ ॥१०॥ {१४} अर्वागन्य इतो अन्यः पृथिव्य ा अग्नी समेतो नभसी अन्तरेमे । तयोः श्रयन्ते रश्मयो ऽधि दृढास्तान्‌ आ तिष्ठति तपसा ब्रह्मचारी ॥११॥ अभि क्रन्दन्‌ स्तनयन्न्‌ अरुणः शितिङ्घो बहला भूमौ जभार  । ब्रह्मचारी सिञ्चति सानौ रेतः पृथिव्यां तेन जीर् यन्ति प्रदिशश्चतस्रः ॥१२॥ ४ ये चन्द्रमसि मातरिश्वन ्‌ ब्रह्मचार्यप्सु समिधमा दधाति । म चरन्ति तासामाज ्यं पुरुषो वर्षमापः ॥१३॥ आचार्यो : सोम ओषधयः पयः ।  जीमूता आसन्त्सत्वानस्तैरिदं स्वराभृतम्‌ ॥१४॥ अमा  घृतं कृणुते केवलमाचार्यो भूत्वा वरुणः । यद्यदैच्छत ्प्रजापतौ तदब्रह्मचारी प्रायच्छत्स्वान्‌ मित्रो अध ्यात्मनः ॥१५॥ आचार्यो ब्रह्मचारी ब्रह्मचारी प्रजाप तिः । प्रजापतिर्विं राजति विराडिन्द्रोऽभवद्वशी ॥१६ ॥ ब्रह्मचर्येण तपसा राजा रषं वि रक्षति । आचार्यो ब ्रह्मचर्येण ब्रह्मचारिणमिच्छते ॥१७॥ ब्रह्मचर्येण क न्या युवानं विन्दते पतिम्‌ । अनड्वान्‌ ब्रह्मचर्ये णाश्चो घासं जिगीषति ॥१८॥ ब्रह्मचर्येण तपसा देवा मृ त्युमपाघ्नत । इन्द्रो ह ब्रह्मचर्येण देवेभ्यः स्वर ाभरत्‌॥१९॥ ओषधयो भूतभव्यमहोरात्रे वनस्पतिः । संवत् सरः सह ऋतुभिस्ते जाता ब्रह्मचारिणः ॥२०॥ {१५} पार्थ िवा दिव्याः पशव आरण्या ग्राम्याश्च ये । अपक्षाः पक ्षिणश्च ये ते जाता ब्रह्मचारिणः ॥२१॥ पृथक्सर्वे प् राजापत्याः प्राणान्‌ आत्मसु बिभ्रति । तान्त्सर्वान ्‌ ब्रह्म रक्षति ब्रह्मचारिण्याभृतम्‌ ॥२२॥ देवानाम ेतत्परिषूतमनभ्यारूढं चरति रोचमानम्‌ । तस्माज्जातं  ब्राह्मणं ब्रह्म ज्येष्ठं देवाश्च सर्वे ८९ तेन साक म्‌ ॥२३॥ ब्रह्मचारी ब्रह्म भ्राजद्विभर्ति तस्मिन्‌  देवा अधि विश्व समोताः । प्राणापानौ जनयन्न्‌ आद्व् यानं वाचं मनो हृदयं ब्रह्म मेधाम्‌ ॥२४॥ चश श्रोत्र ं यशो अस्मासु धेहयत्नं रेतो लोहितमुदरम्‌ ॥२५॥ कल्प न्‌ ब्रह्मचारी सलिलस्य पृष्ठे तपोऽतिष्ठत्तप्यमानः  समुद्रे । स स्नातो बभ्रुः पिङ्लः पृथिव्यां बहू रोच ते ॥२६॥ {१६} 11.91१.) अग्निं ब्रूमो वनस्पतीन्‌ ओषध ीरुत वीरुधः । इन्द्रं बृहस्पतिं सूर्य ते नो मुञ्चन ्त्वंहसः ॥१॥ ब्रूमो राजानं वरुणं मित्रं विष्णुमथो  भगम्‌ । अंशं विवस्वन्तं ब्रूमस्ते नो मुञ्चन्त्वंहस ः ॥२॥ ब्रूमो देवं सवितारं धातारमुत पूषणम्‌ । त्वष् टारमग्रियं ब्रूमस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥३॥ गन्धर्व ाप्सरसो ब्रूमो अश्चिना ब्रह्मणस्पतिम्‌ । अर्यमा ना म यो देवस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥४॥ अहोरात्रे इदं ब ्रूमः सूर्याचन्द्रमसावुभा । विश्वान्‌ आदित्यान्‌ ब ्रूमस्ते नो ध ॥५॥ वातं ब्रूमः पर्जन्यमन्तरिक्षमथो  दिशः । आशाश्च सर्वा ब्रूमस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥६ ॥ युजन्त मा शपथ्यादहोरात्रे अथो उषाः । मा देवो मुञ ्चतु यमाहुश्चन्द्रमा इति ॥७॥ पार्थिवा दिव्याः पशव  आरण्या उत ये मृगाः । शकुन्तान्‌ पक्षिणो ब्रूमस्ते  नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥८॥ भवाशर्वाविदं रुद्रं पशुपतिश् च यः । दपूर्या एषां 6.५ तानः सदा शिवाः ॥९॥ दिवं ब् रूमो नक्षत्राणि भूमिं यः पर्वतान्‌ । समुद्रा नद्यो  वेशन्तास्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥१०॥ {१७} सप्तऋषीन् ‌ वा इदं ब्रूमोऽपो देवीः प्रजापतिम्‌ । ध ब्रूमस्ते  नो मुञ्चन्त्वंहसः ।११॥ ये दिविषदौ अन्तरिक्षसदश्च  ये । पृथिव्यां शक्रा यै श्रितास्ते नो मुञ्चन्त्वंह सः ॥१२॥ आदित्या रुद्रा वसवो दिवि देवा अथर्वाणः । अ ङ्गिरसो मनीषिणस्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥१३॥ यज्ञं ब् रूमो यजमानमृचः सामानि भेषजा । यजुषि होत्रा ब्रूमस् ते नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥१४॥ पञ्च राज्यानि वीरुधां सो मश्रष्ठानि ब्रूमः । दर्भो भद्खो यवः सहस्ते नो मुञ् चन्त्वंहसः ॥१५॥ अरायान्‌ ब्रूमो रक्षांसि सर्पान्‌  पुण्यजनान्‌ पितृन्‌ । मृत्यून्‌ एकशतं ब्रूमस्ते नो  मुञ्चन्त्वंहसः ॥१६॥ ऋतून्‌ ब्रूम ऋतुपतीन्‌ आर्तवा न्‌ उत हायनान्‌ । समाः संवत्सरान्‌ मासांस्ते नो मु ञ्चन्त्वंहसः ॥१७॥ एत देवा दक्षिणतः पश्चात्प्राञ्च  उदेत । (1 विश्वौ देवाः समेत्य ते नो मुञ्चन्त्वंहसः  ॥१८॥ श्वान्‌ देवान्‌ इदं ब्रूमः सत्यसन्धान्‌ ऋताव ृधः । विश्वाभिः पत्नीभिः सह ते नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥ १९॥ सर्वान्‌ देवान्‌ इदं ब्रूमः सत्यसन्धान्‌ ऋतावृ धः । सर्वाभिः पत्नीभिः सह ते नो जवनः ॥२०॥ भूतं ब्र ूमो ८ भूतानामुत यो वशी । भूतानि संगत्य ते नो मुञ्च न्त्वंहसः ॥२१॥ या देवीः पञ्च प्रदिशो ये देवा द्वाद श ऋतवः । संवत्सरस्य ये दंष्टास्ते नः सन्तु सदा शिव ाः ॥२२॥ यन्‌ मातली रथक्रीतममृतं वेद भेषजम्‌ । तदिन ्द्रो अप्सु प्रावेशयत्तदापो दत्त भेषजम्‌ ॥२३॥ {१८}  11.7(4९.९) उच्छिष्टे नाम रूपं चोच्छिष्टे लोक आहित ः । उच्छिष्ट इन्द्रश्चाग्निश्च विश्चमन्तः समाहितम् ‌ ॥१॥ उच्छिष्टे द्यावापृथिवी विश्वं भूतं समाहितम्‌  । आपः समुद्र उच्छिष्टे चन्द्रमा वात आहितः ॥२॥ सन् ‌ उच्छिष्टे असंश्चोभौ मृत्युर्वाजः प्रजापतिः । लौक ्या उच्छिष्ट आयत्ता व्रश्च द्रश्चापि श्रीर्मयि ॥३॥  दृढो दह स्थिरो न्यो ब्रह्म विश्वसृजो दश । नाभिमिव  सर्वतश्चक्रमुच्छिष्टे देवताः श्रिताः ॥४॥ ऋक्साम ध  रुच्छिष्ट उद्रीथः ध स्तुतम्‌ । हिङ्कार स्वरः साम् नो मेडिश्च तन्‌ मयि ॥५॥ एेनद्राग्नं पावमानं महानाम ्नीर्महाव्रतम्‌ । उच्छिष्टे यज्ञस्याङ्घान्यन्तर्गर ्भं इव मातरि ॥६॥ राजसूयं वाजपेयमग्निष्टोमष्तदध्वरः  । अर्कश्चमेधावुच्छिष्टे जीववर्हिर्मदिन्तमः ॥७॥ अग ्न्याधेयमथो दीक्षा कामप्रश्छन्दसा सह । उत्सन्ना यज ्ञाः सत्राण्युच्छिष्टेऽधि समाहिताः ॥८॥ अग्निहोत्रं  च श्रद्धा च वषट्कारो व्रतं तपः । दक्षिणेष्टं प चो च्छिष्टेऽधि समाहिताः ॥९॥ एकरात्रौ : सद्यःक्रीः प्र क्रीरुक्थ्यः । ओतं निहितमुच्छिष्टे यज्ञस्याणूनि वि द्यया ॥१०॥ {१९} चतूरात्रः पञ्चरात्रः षड्ात्रश्चोभय ः सह । षोडशी सप्तरात्रश्चोच्छिष्टाज्जज्जिरे सर्वे  ये यज्ञा अमृते हिताः ॥११॥ प्रतीहारो निधनं विश्वजिच ्चाभिजिच्च यः । साह्वातिरात्रावुच्छिष्टे दादशाहोऽप ि तन्‌ मयि ॥१२॥ संनतिः क्षेमः स्वधोर्जामृतं सहः ।  सर्वे प्रत्यञ्चः कामाः कामेन तातृपुः ॥१३॥ नव भूमीः  समुद्रा उच्छिष्टेऽधि श्रिता दिवः । आ सूर्यो भात्य ुच्छिष्टेऽहोरात्रे अपि तन्‌ मयि ॥१४॥ उपहव्यं ये च  यज्ञा हिताः । बिभर्ति विश्वस्योच्छिष्टो : पिता ॥१५ ॥ पिता जनितुरुच्छिष्टोऽसोः पौत्रः पितामहः । स क्षि यति विश्वस्येशान वृषा भूम्यामतिघ्यः ॥१६॥ ऋतं सत्यं  तपो रष््ं श्रमो धर्मश्च कर्म च । भूतं भविष्यदुच्छ िष्टे वीर्य लक्ष्मीर्बलं बले ॥१७॥ समृद्धिरोज आकूति ः क्षत्रं रष्ट्ं षडुर्व्यः । संवत्सरोऽध्युच्छिष्ट  इडा प्रैषा ग्रहा हविः ॥१८॥ च आप्रियश्चातु्मस्यानि  नीविदः । यज्ञा होत्राः पशुबन्धास्तदिष्टयः ॥१९॥ अर् धमासाश्च मासाश्चार्तवा ऋतुभिः सह । उच्छिष्टे घोषिण ीराप स्तनयित्नुः श्रुतिर्मही ॥२०॥ {२०} शर्कराः सिक ता अश्मान ओषधयो वीरुधस्तृणा । अभ्राणि विद्युतो वर् षमुच्छिष्टे संश्रिता श्रिता ॥२१॥ राद्धिः प्राप्तिः  समाप्तिर्व्याप्तिर्मह एधतुः । अत्याप्तिरुच्छिष्टे  भूतिश्चाहिता निहिता हिता ॥२२॥ यच्च प्राणति प्राणे न यच्च पश्यति चक्षुषा । उच्छिष्टाज्जज्िरे सर्वे दि वि देवा दिविश्रितः ॥२३॥ ऋचः सामानि छन्दांसि पुराणं  यजुषा सह । 1 0 1 ॥२४॥ व चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च  श्र या । ५ सर्वे दिवि देवा दिविश्रितः ॥२५॥ आनन्दा  मोदाः रुद ऽभीमोदमुदश्च्‌ ये । उच्छिष्टाज्जज्जिरे द िवि देवा दिविश्रितः ॥२६॥ देवाः पितरो मनुष्या गन्धर ्वाप्सरसश्च ये । उच्छिष्टाज्जज्िरे सर्वै दिवि देवा  दिविश्रितः ॥२७॥ {२१} 11.8 (११.१०) यन्‌ मन्युर्जाय ामावहत्संकल्पस्य गृहादधि । क आसं जन्याः के वराः क  उ ज्येष्ठटवरोऽभवत्‌॥१॥ तपश्चैवास्तां कर्म चान्तर्म हत्य्णि । त आसं जन्यास्ते व॒रा ब्रह्म ज्येष्ठवरोऽभ वत्‌॥२॥ दश साकमजायन्त देवा देवेभ्यः पुरा । यो वै त ान्‌ विद्यात्प्रत्यक्षं स वा अद्य महद्धदेत्‌॥३॥ प् राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च क्षितिश्च या । व ्यानोदानौ वाङ्घनस्ते वा आकरूतिमावहन्‌ ॥४॥ अजाता आस न्न्‌ ऋतवोऽथो धाता बृहस्पतिः । इन्द्राग्नी अश्चिना  तर्हिं कं ते ज्येष्ठमुपासत ॥५॥ तपश्चैवास्तां कर्म  चान्तर्महत्यण्वि । तपो ह जज्ञे कर्मणस्तत्ते ज्येष ्ठमुपासत ॥६॥ येत 1 : पूर्वा यामद्धातय इद्विदुः । य ोवै तां  नामथा स मन्येत पुराणवित्‌॥७॥ कुत इन्द्रः  कुतः सोमः कुतो अग्निरजायत । कुतस्त्वष्टा समभवत्कुत ो धाताजायत ॥८॥ इन्द्रादिन्द्रः सोमात्सोमो अग्नेरग् निरजायत । त्वष्टा ह जज्ञे त्वष्टुधतुर्धाताजायत ॥९॥  ये त आसन्‌ दश जाता देवा देवेभ्यः पुरा । पुत्रेभ्य ो लोकं दत्त्वा कस्मिंस्ते लोक आसते ॥१०॥ {२२} यदा क ेशान्‌ अस्थि स्नाव मांसं मज्जानमाभरत्‌। शरीरं कृत् वा पादवत्कं लोकमनु प्राविशत्‌॥११॥ कुतः केशान्‌ कुत ः स्नाव कुतो अस्थीन्याभरत्‌। अङ्खा पर्वाणि मज्जानं  को मांसं कुत आभरत्‌॥१२॥ संसिचो नाम ते देवा ये संभ ारान्त्समभरन्‌ । सर्वं संसिच्य मर्त्य देवाः पुरुषम ाविशन्‌ ॥१३॥ ऊरू पादावष्ठीवन्तौ शिरो हस्तावथो मुखम ्‌ । 1 पार्श्चं व : ॥१४॥ शेरो हस्तावथो मुखं जहां श ्च कीकसाः । त्वचा प्रावृत्य सव ठ तत्संधा समदधान्‌  मही ॥१५॥ यत्तच्छरीरमशयत्संधया संहितं महत्‌। येनेदम द्य रोचते को अस्मिन्‌ वर्णमाभरत्‌॥१६॥ सर्वे देवा उ पाशिक्षन्‌ तदजानाद्वधूः सती । ईशा वशस्य या जाया सा स्मिन्‌ वर्णमाभरत्‌॥१७॥ यदा त्वष्टा 1 त्वष्टुर्य उ त्तरः । गृहं कृत्वा मर्त्य देवाः पुरुषमाविशन्‌ ॥१८ ॥ स्वप्नो वै तन्दरीर्निर्रतिः पाप्मानो नाम देवताः  । जरा खालत्यं पालित्यं शरीरमनु प्राविशन्‌ ॥१९॥ स्त ेयं दुष्कृतं वृजिनं सत्यं यज्ञो यशो बृहत्‌। बलं च  क्षत्रमोजश्च शरीरमनु प्राविशन्‌ ॥२०॥ {२३} भूतिश्च  वा अभूतिश्च रातयोऽरातयश्च याः । शुध स्वस्तृष्णाश्च  शरीरमनु प्राविशन्‌ ॥२१॥ श्च वा अनिन्दाश्च यच्च हन ्तेति नेति च । शरीरं श्रद्धा दक्षिणाश्रद्धा चानु प ्राविशन्‌ ॥२२॥ विद्याश्च वा अविद्याश्च यच्चान्यदुप देश्यम्‌ । शरीरं ब्रह्म प्राविशदृचः सामाथो यच : ॥२ ३॥ आनन्दा ५ ऽभीमोदमुदश्च ये । हसो नरिष्टा शरीरमनु  प्राविशन्‌ ॥२४॥ आलापाश्च प्रलापाश्चाभीलापलपश्च ये  । शरीरं सर्वे प्राविशन्न्‌ आयुजः क जो युजः ॥२५॥ प् राणापानौ चक्षुः श्रोत्रमक्षितिश्च श्च या। व्यानोदा नौ वाङ्खनः शरीरेण त ईयन्ते ॥२६॥ आशिषश्च प्रशिषश्च  संशिषो विशिषश्च याः । चित्तानि सर्वे संकल्पाः शरीर मनु प्राविशन्‌ ॥२७॥ आस्तेयीश्च वास्तेयीश्च त्वरणाः  कृपणाश्च याः । गुह्याः शुक्रा स्थूला अपस्ता बीभत् सावसादयन्‌ ॥२८॥ अस्थि कृत्वा समिधं तदष्टापो असादयन ्‌ । रेतः कृत्वाज्यं देवाः पुरुषमाविशन्‌ ॥२९॥ या आ पो याश्च देवता या विराङब्रह्मणा सह । शरीरं ब्रह्म  प्राविशच्छरीरेऽधि प्रजापतिः ॥३०॥ 1 : प्राणं पुरुषस ्य वि भेजिरे । अथास्येतरमात्मानं देवाः प्रायच्छन्‌  अग्नये ॥३१॥ तस्माद्वै विद्धान्‌ पुरुषमिदं ब्रह्मे ति मन्यते । सर्वा ह्यस्मिन्‌ देवता गावो गोष्ठ इवास ते ॥३२॥ प्रथमेन प्रमारेण त्रेधा विष्वङ्वि गच्छति ।  अद एकेन गच्छत्यद एकेन गच्छतीहैकेन नि षेवते ॥३३॥ अ प्सु स्तीमासु वृद्धासु शरीरमन्तरा हितम्‌ । तस्मिं  छवोऽध्यन्तरा तस्माच्छवोऽध्युच्यते ॥३४॥ {२४} 11..9( ९९ ८३६) 1 या इषवो इ. वीर्याणि च मि असीन्‌ त त्ताकू तं च य । सर्वं तदर्बुदे भ्यो दो कुः कुरूदारांश्च प ्र दर्शय ॥१॥ उत्तिष्ठत सं नह्यध्वं मित्रा श यूयम्‌  । संदृष्टा गुप्ता वः सन्तु या नो मित्राण्यर्बुदे  ॥२॥ उत्तिष्ठतमा रभेतामादानसंदानाभ्याम्‌ । अमित्राण ां सेना अभि धत्तमर्बुदे ॥३॥ अर्बुदिर्नामि यो देव ई शानश्च न्यर्बुदिः । याभ्यामन्तरिक्षमावृतमियं च पृथ िवी मही । ताभ्यामिन्द्रमेदिभ्यामहुं जितमन्वेमि सेन या ॥४॥ उत्तिष्ठ त्वं देवजनार्बुदे सेनया सह । भञ्जन ्न्‌ अमित्राणां सेनां भोगेभिः परि वारय ॥५॥ सप्त जा तान्‌ न्यर्बुद उदाराणां समीक्षयन्‌ । 1 ते सर्वैरुत ्तिष्ठ सेनया ॥६॥ प्रतिघ्नाना कृ ध च क्रोशतु । विके शी हते अर्बुदे तव ॥७॥ संकर्षन्ती करूकरं मनसा पुत्र मिच्छन्ती । पतिं भ्रातरमात्स्वान्‌ रदिते अर्बुदे त व ॥८॥ अलिक्लवा जाष्कमदा गृध्राः श्येनाः पतत्रिणः ।  ध्वाङ्क्षाः शकुनयस्तृप्यन्त्वमित्रेषु समीक्षयन्‌  रदिते अर्बुदे तव ॥९॥ अथो सर्वं श्रापदं मक्षिका तृप ्यतु क्रिमिः । पौरुषेयेऽधि कुणपे रदिते अर्बुदे तव  ॥१०॥ {२५} आ गृह्णीतं सं बृहतं प्राणापानान्‌ न्यर्ब ुदे । निवाशा घोषाः सं यन्त्वमित्रेषु समीक्षयन्‌ रद िते अर्बुदे तव ॥११॥ उद्वेपय सं विजन्तां भियामित्रा न्त्सं सृज । उरुग्राहैर्बह्मङ्कैर्विध्यामित्रान्‌  न्यर्बुदे ॥९२॥ (1 † बाहवश्चित्ताकूतं च यद्धुदि । क िं चन रदिते अर्बुदे तव ॥१३॥ प्रतिघ्नानाः सं धावन्त ूरः परौरावाघ्नानाः । अघारिणीर्विकेश्यो रुदत्यः पुर ुषे हते रदिते अर्बुदे तव ॥१४॥ शन्वतीरप्सरसो रूपका  नन अन्तःपात्रे रेरिहतीं रिशां  । सर्वास्ता अर्बुदे  त्वममित्रेभ्यो दृशे कुरूदारांश्च प्र दर्शय ॥१५॥ ख ड्रेऽधिचङ्क्रमां खर्विकां खर्ववासिनीम्‌ । य उदारा  अन्तर्हिता गन्धर्वाप्सरसश्च ये । सर्पा इतरजना रक्ष ांसि ॥१६॥ चतुरदष्टं छ्यावदतः कुम्भमुष्कामसृङ्खुखान ्‌ । स्वभ्यसा ये (व ॥१७॥ उद्वेपय त्वमर्बुदेऽ सिचः  । जयंश्च जिष्णुश्चामित्रां जयतामिन्द्रमेदिनौ ॥९८॥  प्रन्लीनो मृदितः शयां हतोऽमित्रो न्यर्बुदे । अग्नि जिह्वा धूमशिखा जयन्तीर्यन्तु सेनया ॥१९॥ तयार्बुदे  प्रणुत्तानामिन्द्रो हन्तु वरंवरम्‌ । अमित्राणां शच ीपतिममिीषां मोचि कश्चन ॥२०॥ {२६} उत्कसन्तु हदयान्य ूर्ध्वः प्राण २ शौष्कास्यमनु वर्तताममित्रान्‌ मोत  : ॥२१॥ ये च धीरा ये चाधीराः पराञ्चो बधिराश्च ये ।  तमसा ये च तूपरा अथो बस्ताभिवासिनः । त र कुरूदारांश ्च प्र दर्शय ॥२२॥ अर्बुदिश्च श्चामित्रान्‌ नो वि व िध्यताम्‌ । यथैषामिन्द्र वृत्रहन्‌ हनाम शचीपतेऽमित ्राणां सहस्रशः ॥२३॥ वनस्पतीन्‌ वानस्पत्यान्‌ ओषधीर ुत वीरुधः । गन्धर्वाप्सरसः सर्पान्‌ देवान्‌ पुण्यज नान्‌ पितृन्‌ । सर्वस्तामर्बुदे त्वममित्र ध कुरूदा रांश्च प्र दर्शय ॥२४॥ ईशां वो मरुतो देव क ब्रह्मणस ्पति ईशां व इन्द्रश्चाग्निश्च धाता मित्रः प्रजापति ः । ईशां व ऋषयश्चक्रुरमित्रेषु समीक्षयन्‌ रदिते अर ्बुदे तव ॥२५॥ तेषां सर्वेषामीशाना उत्तिष्ठत सं नह् यध्वम्‌ । मित्रा देवजना यूयमिमं संग्रामं संजित्य य थालोकं ॑वि तिष्ठध्वम्‌ ॥२६॥ {२७} 11. 16 (११. १२) उ त्तिष्ठत सं नह्यध्वमुदाराः केतुभिः सह । सर्पा इतरज ना रक्षांस्यमित्रान्‌ धावत ॥१॥ ईशां वो वेद राज्यं  त्रिषन्धे केतुभिः सह । ये अन्तरिक्षे ये दिवि पृथिव ्यां ये च मानवाः । त्रिषन्धेस्ते चेतसि दुर्णामान उ पासताम्‌ ॥२॥ अयोमुखाः सूचीमुखा अथो विकङ्कतौमुखाः ।  क्रव्यादो वातरहस आ सजन्त्वमित्रान्‌ वज्रेण त्रिषन ्धिना ॥३॥ अन्तर्धेहि जातवेद आदित्य १ बहु । त्रिषन् धेरियं सेना सुहितास्तु मे वशे ॥४॥ उत्तिष्ठ त्वं अ  दे सेनया सह । अयं बलिर्व धेराहुतिः प्रिया ॥५॥ शिति पदी सं द्यतु शरव्येयं चतुष्पदी । 1 भव ४ ० ॥६॥ सं प ततु कृधुकर्णी च क्रो नित सेनया {जते अरुणा सन त ॥७॥  अवायन्तां पक्षिणो यै वयांस्यन्तरिक्षँ दिवि ये चरन ्ति । श्वापदो मक्षिकाः सं रभन्तामामादो गृध्राः कुण पे रदन्ताम्‌ ॥८॥ यामिन्द्रेण संधां समधत्था ब्रह्मण ा च बृहस्पते तयाहमिन्द्रसंधया सर्वान्‌ देवान्‌ इह  हुव इतो जयत मामुतः ॥९॥ बृहस्पतिराङ्गिरस ऋषयो ब्रह् मसंशिता । असुरक्षयणं वधं त्रिषन्धिं दिव्याश्रयन्‌  ॥१०॥ {२८} येनासौ आदित्य उभाविन्द्रश्च तिष्ठतः । त् रिषन्धिं अभजन्तौजसे च बलाय च ॥११॥ सर्वाल्लोकान्त्स मजयन्‌ देवा_ आहूत्यानया । बृहस्पतिराङ्िरसो व्रं यम सिञ्चतासुरक्षयणं वधम्‌ ॥१२॥ ०. वं ५ क्षयणं वधम्‌ ।  सेनां नि लिम्पामि बृहस्पतेऽमित्रान्‌ हन्म्योजसा ॥ १३॥ सर्वे देवा अत्यायन्ति ये अ वषट्कृतम्‌ । इमां ज ुषध्वमाहुतिमितो जयत मामुतः ॥१४॥ सर्वे देवा अत्यायन ्तु त्रिषन्धेराहुतिः प्रिया । संधां महतीं रक्षत यय ाग्रे असुरा जिताः ॥१५॥ वायुरमित्राणामिष्वग्राण्याञ ्चतु । इन्द्र॒ एषां बाहून्‌ प्रति भनक्त मा शकन्‌ प ्रतिधामिषुम्‌ । आदित्य एषामस्त्रं वि नाशयतु चन्द्र मा युतामगतस्य पन्थाम्‌ ॥१६॥ यदि प्रेयर्देवपुरा ब्र ह्म वर्माणि चक्रिरे । तनूपानं परिपाणं कृण्वाना यदु पोचिरे सर्वं तदरसं कृधि ॥१७॥ व वर्तयन्‌ मृत्युना च  पुरोहितम्‌ । त्रिषन्धे सेनया जयामित्रान्‌ प्र पद् यस्व ॥१८॥ त्रिषन्धे तमसा त्वममित्रान्‌ परि वारय ।  धि मामीषां मोचि कश्चन ॥१९॥ शे सं पतत्वमित्राणाममूः  सिचः । मुह्यन्त्वद्यामूः सेना अमित्राणां न्यर्बुद े ॥२०॥ {२९} मूढा अमित्रा न्यर्बुदे जह्येषां वरंवरम ्‌ । अनया जहि सेनया ॥२१॥ यश्च॒ कवची यश्चाकवचोऽमित् रो यश्चाज्मनि । ज्यापाशैः कवचपाशैरज्मनाभिहतः शयाम् ‌ ॥२२॥ ये वर्मिणो येऽवर्माणो अमित्रा ये च वर्मिणः  । सर्वास्तामर्बुदे हतां क भूम्याम्‌ ॥२३॥ ये रथिनो  ये अरथा असादा ये च सादिनः । सर्वान्‌ अदन्तु तान्‌  हतान्‌ गृध्राः श्येनाः पतत्रिणः ॥२४॥ सहस्रकुणपा शे तामामित्री सेना समरे वधानाम्‌ । विविद्धा ककजाकृता  ॥२५॥ मर्माविधं द 1 8 तं मृदितं शयानम्‌ । य इमां प् रतीचीमा युयुत्सति ॥२६॥ यां देवा यस्या नास्ति विराध नम्‌ । तयेन्द्रौ हन्तु वृत्रहा वज्रेण त्रिषन्धिना  ॥२७॥ {३०} १21 सत्यं बृहदृतमुग्रं दीक्षा तपो ब्रह्म  यज्ञ ४1 धारयन्ति । सा नो भूतस्य भव्यस्य पत्न्युरु ं लोकं परथिवी नः कृणोतु ॥१॥ असंबाधं मध्यतो मानवाना ं यस्या उद्धतः प्रवतः समं बहु । नानावीर्या ओषधीर्य ा बिभर्ति पृथिवी नः प्रथतां राध्यतां नः ॥२॥ यस्यां  समुद्र॒ उत सिन्धुरापो यस्यामन्नं कृष्टयः संबभूवु  यस्यामिदं जिन्वति प्राणदेजत्सा नो भूमिः पूर्वपेये  दधातु ॥३॥ यस्याश्चतस्रः प्रदिशः पृथिव्या यस्यामन्न ं कृष्टयः संबभूवुः । या बिभर्ति 1 प्राणदेजत्सा नो  0 दधातु ॥४॥ यस्यां पूर्वे विचक्रिरे यस्यां असुरान् ‌ अभ्यवर्तयन्‌ । गवामश्चानां वयसश्च विष्ठा भगं वर् चः पृथिवी नो दधातु ॥५॥ विश्रु भरा वसुधानी प्रतिष्ठ ा हिरण्यवक्षा जगतो निवेशनी । वैश्वानरं बिभ्रती व भ ा द्रविणे नो दधातु ॥६॥ यां रक्षन्त्यस्वप्रा विश्वद ानीं देवा भूमिं पृथिवीमप्रमादम्‌ । सा नो मधु प्रिय ं दुहामथो उक्षतु वर्चसा ॥७॥ याण्विऽधि सलिलमग्र॒ आस ीत्यां मायाभिरन्वचरन्‌ मनीषिणः । यस्या हदयं परमे व ्योमन्त्सत्येनावृतममृतं पृथिव्याः । सा नो भूमिस्त् विषिं बलं र्ट दधातूत्तमे ॥८॥ यस्यामापः परिचराः समा नीरहोरात्रे अप्रमादं क्षरन्ति । सा नो भूमिर्भूरिधा रा पयो दुहामथो उक्षतु वर्चसा ॥९॥ यामश्चिनावमिमातां  विष्णुर्यस्यां विचक्रमे व 
NLP-research-sans_AtharvaVedam_Shaunaka_djvu.txt