[या]अव्यक्तस्थं परं यत तत पृष्टस ते ऽहं नराधिपपरं  गुह्यम इमं परश्नं शृणुष्वावहितॊ नृपयथार्षेणेह विधि ना चरतावमतेन हमयादित्याद अवाप्तानि यजूंसि मिथिलाधि पमहता तपसा देवस तपिष्ठः सेवितॊ मयापरीतेन चाहं विभु ना सूर्येणॊक्तस तदानघवरं वृणीष्व विप्रर्षे यद इष्ट ं ते सुदुर्लभमतत ते दास्यामि परीतात्मा मत्प्रसादॊ  हि दुर्लभःततः परनम्य शिरसा मयॊक्तस तपतां वरःयजूंसि  नॊपयुक्तानि कषिप्रम इच्छामि वेदितुमततॊ मां भगवान  आह वितरिष्यामि ते दविजसरस्वतीह वाग भूता शरीरं ते प रवेक्ष्यतिततॊ माम आह भगवान आस्यं सवं विवृतं कुरुवि वृतं च ततॊ मे ऽऽसयं परविष्टा च सरस्वतीततॊ विदह्यमा नॊ ऽहं परविष्टॊ ऽमभस तदानघअविज्ञानाद अमर्षाच च भास ्करस्य महात्मनःततॊ विदह्यमानं माम उवाच भगवान रविःम ुहूर्तं सह्यतां दाहस ततः शीती भविष्यतिशीती भूतं च  मां दृष्ट्वा भगवान आह भास्करःपरतिष्ठास्यति ते वेदः  सॊत्तरः सखिलॊ दविजकृत्स्नं शतपथं चैव परणेष्यसि दव िजर्षभतस्यान्ते चापुनर्भावे बुद्धिस तव भविष्यतिपरा प्स्यसे च यद इष्टं तत सांक्य यॊगेप्सितं पदमएतावद उ क्त्वा भगवान अस्तम एवाभ्यवर्ततततॊ ऽनुव्याहृतं शरुत ्वा गते देवे विभावसौगृहम आगत्य संहृष्टॊ ऽचिन्तयं व ै सरस्वतीमततः परवृत्तातिशुभा सवरव्यञ्जन भूषिताओंका रम आदितः कृत्वा मम देवी सरस्वतीततॊ ऽहम अर्घ्यं विध िवत सरस्वत्यै नयवेदयमतपतां च वरिष्ठाय निषण्णस तत्प रायनःततः शतपथं कृत्स्नं सहरस्य ससंग्रहमचक्रे सपरिश ेषं च हर्षेण परमेण हकृत्वा चाध्ययनं तेषां शिष्याणा ं शतम उत्तममविप्रियार्थं सशिष्यस्य मातुलल्स्य महात ्मनःततः सशिष्येण मया सूर्येणेव गभस्तिभिःवयाप्तॊ यज ्ञॊ महाराज पितुस तव महात्मनःमिषतॊ देवलस्यापि ततॊ ऽ रधं हृतवान अहमसववेद दक्षिणायाथ विमर्दे मातुलेन हसु मन्तु नाथ पैलेन तथ जैमिनिना च वैपित्रा ते मुनिभिश  चैव ततॊ ऽहम अनुमानितःदश पञ्च च पराप्तानि यजूंस्य अ र्कान मयानघतथैव लॊमहर्षाच च पुराणम अवधारितमबीजम एत त पुरस्कृत्य देवीं चैव सरस्वतीमसूर्यस्य चानुभावेन  परवृत्तॊ ऽहं नराधिपकर्तुं शतपथं वेदम अपूर्वं कारित ं च मेयथाभिलसितं मार्थं तथा तच चॊपपादितमशिष्याणाम  अखिलं कृत्स्नम अनुज्ञातं ससंग्रहमसर्वे च शिष्याः श ुचयॊ गताः परमहर्षिताःशाखाः पञ्चदशेमास तु विद्या भा स्करदर्शिताःपरतिष्ठाप्य यथाकामं वेद्यं तद अनुचिन्त यमकिम अत्र बरह्मण्यम ऋतं किं च वेद्यम अनुत्तममचिन् तये तत्र चागत्य गन्धर्वॊ माम अपृच्छतविश्वावसुस ततॊ  राजन वेदान्तज्ञानकॊविदःचतुर्विंशतिकान परश्नान पृष ्ट्वा वेदस्य पार्थिवपञ्चविंशतिमं परश्नं पप्रच्छान् विक्षिकीं तथाविश्वा विश्वं तथाश्वाश्वं मित्रं वरुण म एव चजञानं जञेयं तथाज्ञॊ ऽजञः कस तपा अपता तथासूर् यादः सूर्य इति च विद्याविद्ये तथैव चवेद्यावेद्यं त था राजन्न अचलं चलम एव चअपूर्वम अक्षयं कषय्यम एतत प रश्नम अनुत्तममअथॊक्तश च मया राजन राजा गन्धर्वसत्तम ःपृष्टवान अनुपूर्वेण परश्नम उत्तमम अर्थवतमुहूर्तं  मृष्यतां तावद यावद एनं विचिन्तयेबाधम इत्य एव कृत्व ा स तूस्नीं गन्धर्व आस्थितःततॊ ऽनवचिन्तयम अहं भूयॊ  देवीं सरस्वतीममनसा स च मे परश्नॊ दध्नॊ घृतम इवॊद् धृतमतत्रॊपनिषदं चैव परिशेषं च पार्थिवमघ्नामि मनसा  तात दृष्ट्वा चान्वीक्षिकीं परामचतुर्थी राजशार्दूल  विद्यैषा साम्परायिकीउदीरिता मया तुभ्यं पञ्चविंशे ऽ धि धिष्ठिताअथॊतस तु मया राजन राजा विश्वावसुस तदाशर ूयतां यद भवान अस्मान परश्नं संपृष्टवान इहविश्वा वि श्वेति यद इदं गन्धर्वेन्द्रानुपृच्छसिविश्वाव्यक्तं  परं विद्याद भूतभव्य भयंकरमतरिगुणं गुणकर्तृत्वाद अ शिश्वॊ निष्कलस तथाअश्वस तथैव मिथुनम एवम एवानुदृश्य तेअव्यक्तं परकृतिं पराहुः पुरुषेति च निर्गुणमतथैव  मित्रं पुरुषं वरुणं परकृतिं तथाजञानं तु परकृतिं पर ाहुर जञेयं निष्कलम एव चअज्ञश च जञश च पुरुषस तस्मान  निष्कल उच्यतेकस तपा अतपाः परॊक्ताः कॊ ऽसौ पुरुष उ च्यतेतपाः परकृतिर इत्य आहुर अतपा निष्कलः समृतःतथैव ावेद्यम अव्यक्तं वेधः पुरुष उच्यतेचलाचलम इति परॊक् तं तवया तद अपि मे शृणुचलां तु परकृतिं पराहुः कारणं  कषेप सर्गयॊःअक्षेप सर्गयॊः कर्ता निश्चलः पुरुषः स मृतःअजाव उभाव अप्रजनुचाक्षयौ चाप्य उभाव अपिअजौनित् याव उभौ पराहुर अध्यात्मगतिनिश्चयाःअक्षयत्वात परजनन े अजम अत्राहुर अव्ययमअक्षयं पुरुषं पराहुः कषयॊ हय  अस्य न विद्यतेगुणक्षयत्वात परकृतिः कर्तृत्वाद अक्ष यं बुधाःएषा ते ऽऽनवीक्षिकी विद्या चतुर्थी साम्पराय िकीविद्यॊपेतं धनं कृत्वा कर्मणा नित्यकर्मणिएकान्तद र्शना वेदाः सर्वे विश्वावसॊ समृताःजायन्ते च मरियन् ते च यस्मिन्न एते यतश चयुताःवेदार्थं ये न जानन्ति  वेद्यं गन्धर्वसत्तमसाङ्गॊपाङ्गान अपि यदि पञ्च वेदा न अधीयतेवेद वेद्यं न जानीते वेद भारवहॊ हि सःयॊ घृत ार्थी खरी कषीरं मथेद गन्धर्वसत्तमविष्ठां तत्रानुपश ्येत न मन्दं नापि वा घृतमतथा वेद्यम अवेद्यं च वेद  विद्यॊ न विन्दतिस केवलं मूढ मतिर जञानभार वहः समृतः दरष्टव्यौ नित्यम एवैतौ तत्परेणान्तर आत्मनायथास्य ज न्म निधने न भवेतां पुनः पुनःअजस्रं जन्म निधनं चिन् तयित्वा तरयीम इमामपरित्यज्य कषयम इह अक्षयं धर्मम आ स्थितःयदा तु पश्यते ऽतयन्तम अहन्य अहनि काश्यपतदा स  केवली भूतः सद्विंसम अनुपश्यतिअन्यश च शश्वद अव्यक् तस तथान्यः पञ्चविंशकःतस्य दवाव अनुपश्येत तम एकम इत ि साधवःतेनैतन नाभिजानन्ति पञ्चविंशकम अच्युतमजन्ममृ त्युभयाद यॊगाः सांख्याश च परमैषिणः[विष्वावसु]पञ्चव िंशं यद एतत ते परॊक्तं बराह्मणसत्तमतथा तन न तथा वे ति तद भवान वक्तुम अर्हतिजैगीसव्यस्यासितस्य देवलस्य  च मे शरुतमपराशरस्य विप्रर्षेर वार्षगण्यस्य धीमतःभ िक्षॊः पञ्चशिखस्याथ कपिलस्य शुकस्य चगौतमस्यार्ष्टि षेणस्य गर्गस्य च महात्मनःनारदस्यासुरेश चैव पुलस्त् यस्य च धीमतःसनत्कुमारस्य ततः शुक्रस्य च महात्मनःकश ्यपस्य पितुश चैव पूर्वम एव मया शरुतमतदनन्तरं च रुद ्रस्य विश्वरूपस्य धीमतःदैवतेभ्यः पितृभ्यश च दैत्ये भ्यश च ततस ततःपराप्तम एतन मया कृत्स्नं वेद्यं नित् यं वदन्त्य उततस्मात तद वै भवद बुद्ध्या शरॊतुम इच्छ ामि बराह्मणभवान परवर्हः शास्त्राणां परगल्भश चातिबु द्धिमानन तवाविदितं किं चिद भवाञ शरुतिनिधिः समृतःकथ ्यते देवलॊके च पितृलॊके च बराह्मणबरह्मलॊकगताश चैव  कथयन्ति महर्षयःपतिश च तपतां शश्वद आदित्यस तव भासते सांख्यज्ञानं तवया बरह्मन्न अवाप्तं कृत्स्नम एव चतथ ैव यॊगज्ञानं च याज्ञवल्क्य विशेषतःनिःसंदिग्धं परबु द्धस तवं बुध्यमानश चराचरमशरॊतुम इच्छामि तज जञानं घ ृतं मन्दमयं यथा[या]कृत्स्नधारिणम एव तवां मन्ये गन् धर्वसत्तमजिज्ञाससि च मां राजंस तन निबॊध यथा शरुतमअ बुध्यमानां परकृतिं बुध्यते पञ्चविंशकःन तु बुध्यति  गन्धर्व परकृतिः पञ्चविंशकमअनेनाप्रतिबॊधेन परधानं प रवदन्ति तमसांख्ययॊगाश च तत्त्वज्ञा यथा शरुतिनिदर्श नातपश्यंस तथैवापश्यंश च पश्यत्य अन्यस तथानघसद्विंश ः पञ्चविंशं च चतुर्विंशं च पश्यतिन तु पश्यति पश्यं स तु यश चैनम अनुपश्यतिपञ्चविंशॊ ऽभिमन्येत नान्यॊ ऽ सति परमॊ ममन चतुर्विंशकॊ ऽगराह्यॊ मनुजैर जञानदर्शि भिःमत्स्येवॊदकम अन्वेति परवर्तति परवर्तनातयथैव बुध ्यते मत्स्यस तथैषॊ ऽपय अनुबुध्यतेसस्नेहः सह वासाच  च साभिमानश चनित्यशःस निमज्जति कालस्य यदैकत्वं न बु ध्यतेउन्मज्जति हि कालस्य ममत्वेनाभिसंवृतःयदा तु मन ्यते ऽनयॊ ऽहम अन्य एष इति दविजःतदा स केवली भूतः सद ्विंशम अनुपश्यतिअन्यश च राजन्न अवरस तथान्यः पञ्चवि ंशकःतत्स्थत्वाद अनुपश्यन्ति एक एवेति साधवःतेनैतन न ाभिनन्दन्ति पञ्चविंशकम अच्युतमजन्ममृत्युभयाद भीता  यॊगाः सांख्याश च काश्यपसद्विंसम अनुपश्यन्ति शुचयस  तत्परायनाःयदा स केवली भूतः सद्विंशम अनुपश्यतितदा स  सर्वविद विद्वान न पुनर्जन्म विन्दतिएवम अप्रतिबुद् धश च बुध्यमानश च ते ऽनघबुद्धश चॊक्तॊ यथातत्त्वं मय ा शरुतिनिदर्शनातपश्यापश्यं यॊ ऽनुपश्येत कषेमं तत्त ्वं च काश्यपकेवलाकेवलं चाद्यं पञ्चविंशात परं च यत[ विष्वावसु]तथ्यं शुभं चैतद उक्तं तवया भॊः; सम्यक कष ेम्यं देवताद्यं यथावतसवस्त्य कषयं भवतश चास्तु नित् यं; बुद्ध्या सदा बुधि युक्तं नमस ते[या]एवम उक्त्वा  संप्रयातॊ दिवं स; विभ्राजन वै शरीमत दर्शनेनतुष्टश  च तुष्ट्या परयाभिनन्द्य; परदक्षिणं मम कृत्वा महात ्माबरह्मादीनां खेचराणां कषितौ च; ये चाधस्तात संवसन ्ते नरेन्द्रतत्रैव तद दर्शनं दर्शयन वै; सम्यक कषेम ्यं ये पथं संश्रिता वैसांख्याः सर्वे सांख्यधर्मे र ताश च; तद्वद यॊगा यॊगधर्मे रताश चये चाप्य अन्ये मॊ क्षकामा मनुष्यास; तेषाम एतद दर्शनंज्ञान दृष्टमजञान ान मॊक्षॊ जायते पूरुषानां; नास्त्य अज्ञानाद एवम आह ुर नरेन्द्रतस्माज जञानं तत्त्वतॊ ऽनवेषितव्यं; येना त्मानं मॊक्षयेज जन्ममृत्यॊःपराप्य जञानं बराह्मणात  कषत्रियाद वा; वैश्याच छूद्राद अपि नीचाद अभीक्ष्णमश रद्धातव्यं शरद्दधानेन नित्यं; न शरद्धिनं जन्ममृत्य ू विशेतामसर्वे वर्णा बराह्मणा बरह्मजाश च; सर्वे नि त्यं वयाहरन्ते च बरह्मतत्त्वं शास्त्रं बरह्म बुद्ध ्या बरवीमि; सर्वं विश्वं बरह्म चैतत समस्तमबरह्मास् यतॊ बराह्मणाः संप्रसूता; बाहुभ्यां वै कषत्रियाः सं प्रसूताःनाभ्यां वैश्याः पादतश चापि शूद्राः; सर्वे  वर्णा नान्यथा वेदितव्याःअज्ञानतः कर्म यॊनिं भजन्ते ; तां तां राजंस ते यथा यान्त्य अभावमतथा वर्णा जञान हीनाः पतन्ते; घॊराद अज्ञानात पराकृतं यॊनिजालमतस्मा ज जञानं सर्वतॊ मार्गितव्यं; सर्वत्रस्थ चैतद उक्तं  मया तेतस्थौ बरह्मा तस्थिवांश चापरॊ यस; तस्मै नित्य ं मॊक्षम आहुर दविजेन्द्राःयत ते पृष्ठं तन मया चॊपद िष्टं; याथातथ्यं तद विशॊकॊ भवस्वराजन गच्छस्वैतद अर ्थस्य पारं; सम्यक परॊक्तं सवस्ति ते ऽसत्व अत्र नित ्यम[भी]स एवम अनुशास्तस तु याज्ञवल्क्येन धीमतापरीति मान अभवद राजा मिथिलाधिपतिस तदागते मुनिवरे तस्मिन क ृते चापि परदक्षिणेदैवरातिर नरपतिर आसीनस तत्र मॊक्ष वितगॊकॊतिं सपर्शयाम आस हिरण्यस्य तथैव चरत्नाञ्जलिम  अथैकं च बराह्मणेभ्यॊ ददौ तदाविदेहराज्यं च तथा परत िष्ठाप्य सुतस्य वैयति धर्मम उपासंश चाप्य अवसन मिथि लाधिपःसांख्यज्ञानम अधीयानॊ यॊगशास्त्रं च कृत्स्नशः धर्माधर्मौ च राजेन्द्र पराकृतं परिगर्हयनअनन्तम इति  कृत्वा स नित्यं केवलम एव चधर्माधर्मौ पुण्यपापे सत ्यासत्ये तथैव चजन्ममृत्यू च राजेन्द्र पराकृतं तद अ चिन्तयतबरह्माव्यक्तस्य कर्मेदम इति नित्यं नराधिपपश ्यन्ति यॊगाः सांख्याश च सवशास्त्रकृतलक्षणाःइष्टानि ष्ट वियुक्तं हि तस्थौ बरह्म परात परमनित्यं तम आहुर  विद्वांसः शुचिस तस्माच छुचिर भवदीयते यच च लभते दत ्तं यच चानुमन्यतेददाति च नरश्रेष्ठ परतिगृह्णाति यच  च हददात्य अव्यक्तम एवैतत परतिगृह्णाति तच च वैआत्म ा हय एवात्मनॊ हय एकः कॊ ऽनयस तवत्तॊ ऽधिकॊ भवेतएवं  मन्यस्व सततम अन्यथा मा विचिन्तययस्याव्यक्तं न विदि तं सगुणं निर्गुणं पुनःतेन तीर्थानि यज्ञाश च सेवितव ्याविपश्चितान सवाध्यायैस तपॊभिर वा यज्ञैर वा कुरुन न्दनलभते ऽवयक्तसंस्थानं जञात्वाव्यक्तं महीपतेतथैव  महतः सथानम आहंकारिकम एव चअहंकारात परं चापि सथानानि  समवाप्नुयातये तव अव्यक्तात परं नित्यं जानते शास्त ्रतत्पराःजन्ममृत्युवियुक्तं च वियुक्तं सद असच च यत एतन मयाप्तं जनकात पुरस्तात; तेनापि चाप्तं नृप याज् ञवल्क्यातजञानं विशिष्टं न तथा हि यज्ञा; जञानेन दुर ्गं तरते न यज्ञैःदुर्गं जन्म निधनं चापि राजन; न भू तिकं जञानविदॊ वदन्तियज्ञैस तपॊभिर नियमैर वरतैश च;  दिवं समासाद्य पतन्ति भूमौतस्माद उपासस्व परं महच छु चि; शिवं विमॊक्षं विमलं पवित्रमकषेत्रज्ञवित पार्थि व जञानयज्ञम; उपास्य वै तत्त्वम ऋषिर भविष्यसिउपनिषद म उपाकरॊत तदा वै जनक नृपस्य पुरा हि याज्ञवल्क्यःयद  उपगणितशाश्वताव्ययं तच; छुभम अमृतत्वम अशॊकम ऋच्छती ति
mahabharata-ramayana_mbs12306dev.txt