[मार्क]धर्मव्याधस तु निपुणं पुनर एव युधिष्ठिरविप्र र्षभम उवाचेदं सर्वधर्मभृतां वरःशरुतिप्रमाणॊ धर्मॊ  हि वृद्धानाम इति भाषितमसूक्ष्मा गतिर हि धर्मस्य बह ुशाखा हय अनन्तिकापराणात्यये विवाहे च वक्तव्यम अनृत ं भवेतअनृतं च भवेत सत्यं सत्यं चैवानृतं भवेतयद भूत हितम अत्यन्तं तत सत्यम इति धारणाविपर्यय कृतॊ धर्मः  पश्य धर्मस्य सूक्ष्मतामयत करॊत्य अशुभं कर्म शुभं  वा दविजसत्तमअवश्यं तत समाप्नॊति पुरुषॊ नात्र संशयः विषमां च दशां पराप्य देवान गर्हति वै भृशमआत्मनः कर ्म दॊषाणि न विजानात्य अपण्डितःमूढॊ नैकृतिकाश चापि  चपलश च दविजॊत्तमसुखदुःखविपर्यासॊ यदा समुपपद्यतेनैन ं परज्ञा सुनीतं वा तरायते नैव पौरुषमयॊ यम इच्छेद य थाकामं तं तं कामं समश्नुयातयदि सयाद अपराधीनं पुरुष स्य करियाफलमसंयताश चापि दक्षाश च मतिमन्तश च मानवाः दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः परहीणाः सर्वकर्मभिःभूताना म अपरः कश चिद धिंसायां सततॊत्थितःवञ्चनायां च लॊकस् य स सुखेनेह जीवतिअचेष्टमानम आसीनं शरीः कं चिद उपति ष्ठतिकश चित कर्माणि कुर्वन हि न पराप्यम अधिगच्छतिद ेवान इष्ट्वा तपस तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृद्धिभिःदश म ासधृता गर्भे जायन्ते कुलपांसनाःअपरे धनधान्यैश च भॊ गैश च पितृसंचितैःविपुलैर अभिजायन्ते लब्धास तैर एव  मङ्गलैःकर्मजा हि मनुष्याणां रॊगा नास्त्य अत्र संशय ःआधिभिश चैव बाध्यन्ते वयाधैः कषुद्रमृगा इवते चापि  कुशलैर वैद्यैर निपुणैः संभृतौषधैःवयाधयॊ विनिवार्यन ्ते मृगा वयाधैर इव दविजयेषाम अस्ति च भॊक्तव्यं गरह णी दॊषपीडिताःन शक्नुवन्ति ते भॊक्तुं पश्य धर्मभृता ं वरअपरे बाहुबलिनः कलिश्यन्ते बहवॊ जनाःदुःखेन चाधि गच्छन्ति भॊजनं दविजसत्तमइति लॊकम अनाक्रन्दं मॊहशॊक परिप्लुतमसरॊतसासकृद आक्षिप्तं हरियमाणं बलीयसान मरि येयुर न जीर्येयुः सर्वे सयुः सार्वकामिकाःनाप्रियं  परतिपश्येयुर वशित्वं यदि वै भवेतउपर्य उपरि लॊकस्य  सर्वॊ गन्तुं समीहतेयतते च यथाशक्ति न च तद वर्तते त थाबहवः संप्रदृश्यन्ते तुल्यनक्षत्र मङ्गलाःमहच च फल वैषम्यं दृश्यते कर्म संधिषुन कश चिद ईशते बरह्मन सव यं गराहस्य सत्तमकर्मणां पराकृतानां वै इह सिद्धिः प रदृश्यतेयथा शरुतिर इयं बरह्मञ जीवः किल सनातनःशरीरम  अध्रुवं लॊके सर्वेषां पराणिनाम इहवध्यमाने शरीरे त ु देहनाशॊ भवत्य उतजीवः संक्रमते ऽनयत्र कर्मबन्धनिब न्धनः[बरा]कथं धर्मभृतां शरेष्ठ जीवॊ भवति शाश्वतःएत द इच्छाम्य अहं जञातु तत्त्वेन वदतां वर[वयाध]न जीवन ाशॊ ऽसति हि देहभेदे; मिथ्यैतद आहुर मरियतेति मूढाःज ीवस तु देहान्तरितः परयाति; दशार्धतैवास्य शरीरभेदःअ न्यॊ हि नाश्नाति कृतं हि कर्म; स एव कर्ता सुखदुःखभ ागीयत तेन किं चिद धि कृतं हि कर्म; तद अश्नुते नास् ति कृतस्य नाशःअपुण्य शीलाश च भवन्ति पुण्या; नरॊत्त माः पापकृतॊ भवन्तिनरॊ ऽनुयातस तव इह कर्मभिः सवैस;  ततः समुत्पद्यति भावितस तैः[बरा]कथं संभवते यॊनौ कथं  वा पुण्यपापयॊःजातीः पुण्या हय अपुण्याश च कथं गच्छ ति सत्तम[वयध]गर्भाधान समायुक्तं कर्मेदं संप्रदृश्य तेसमासेन तु ते कषिप्रं परवक्ष्यामि दविजॊत्तमयथा सं भृत संभारः पुनर एव परजायतेशुभकृच छुभयॊनीषु पापकृत  पापयॊनिषुशुभैः परयॊगैर देवत्वं वयामिश्रैर मानुषॊ भ वेतमॊहनीयैर वियॊनीषु तव अधॊ गामी च किल्बिषैःजातिमृ त्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतःसंसारे पच्यमानश च दॊष ैर आत्मकृतैर नरःतिर्यग्यॊनिसहस्राणि गत्वा नरकम एव  चजीवाः संपरिवर्तन्ते कर्मबन्धनिबन्धनाःजन्तुस तु कर ्मभिस तैस तैः सवकृतैः परेत्य दुःखितःतद्दुःखप्रतिघा तार्थम अपुण्यां यॊनिम अश्नुतेततः कर्म समादत्ते पुन र अन्यन नवं बहुपच्यते तु पुनस तेन भुक्त्वापथ्यम इव ातुरःअजस्रम एव दुःखार्तॊ ऽदुःखितः सुखसंज्ञितःततॊ ऽ निवृत्त बन्धत्वात कर्मणाम उदयाद अपिपरिक्रामति संसा रे चक्रवद बहु वेदनःस चेन निवृत्तबन्धस तु विशुद्धश  चापि कर्मभिःपराप्नॊति सुकृताँल लॊकान यत्र गत्वा न  शॊचतिपापं कुर्वन पापवृत्तः पापस्यान्तं न गच्छतितस् मात पुण्यं यतेत कर्तुं वर्जयेत च पातकमअनसूयुः कृतज ्ञश च कल्याणान्य एव सेवतेसुखानि धर्मम अर्थं च सवर् गं च लभते नरःसंस्कृतस्य हि दान्तस्य नियतस्य यतात्म नःपराज्ञस्यानन्तरा वृत्तिर इह लॊके परत्र चसतां धर् मेण वर्तेत करियां शिष्टवद आचरेतअसंक्लेशेन लॊकस्य व ृत्तिं लिप्सेत वै दविजसन्ति हय आगतविज्ञानाः शिष्टा ः शास्त्रविचक्षणाःसवधर्मेण करिया लॊके कर्मणः सॊ ऽप य असंकरःपराज्ञॊ धर्मेण रमते धर्मं चैवॊपजीवतितस्य ध र्माद अवाप्तेषु धनेषु दविजसत्तमतस्यैव सिञ्चते मूलं  गुणान पश्यति यत्र वैधर्मात्मा भवति हय एवं चित्तं  चास्य परसीदतिस मैत्र जनसंतुष्ट इह परेत्य च नन्दतिश ब्दं सपर्शं तथारूपं गन्धान इष्टांश च सत्तमपरभुत्वं  लभते चापि धर्मस्यैतत फलं विदुःधर्मस्य च फलं लब्ध् वा न तृप्यति महाद्विजअतृप्यमाणॊ निर्वेदम आदत्ते जञ ानचक्षुषापरज्ञा चक्षुर नर इह दॊषं नैवानुरुध्यतेविर ज्यति यथाकामं न च धर्मं विमुञ्चतिसत्यत्यागे च यतते  दृष्ट्वा लॊकं कषयात्मकमततॊ मॊक्षे परयतते नानुपाया द उपायतःएवं निर्वेदम आदत्ते पापं कर्म जहाति चधार्म िकश चापि भवति मॊक्षं च लभते परमतपॊ निःश्रेयसं जन्त ॊस तस्य मूलं शमॊ दमःतेन सर्वान अवाप्नॊति कामान यान  मनसेच्छतिइन्द्रियाणां निरॊधेन सत्येन च दमेन चबरह् मणः पदम आप्नॊति यत परं दविजसत्तम[बरा]इन्द्रियाणि त ु यान्य आहुः कानि तानि यतव्रतनिग्रहश च कथं कार्यॊ  निग्रहस्य च किं फलमकथं च फलम आप्नॊति तेषां धर्मभृत ां वरएतद इच्छामि तत्त्वेन धर्मं जञातुं सुधार्मिक
mahabharata-ramayana_mbs03200dev.txt