[य]अयं पितामहेनॊक्तॊ राजधर्मः सनातनःईश्वरश च महादण ्डॊ दण्डे सर्वं परतिष्ठितमदेवतानाम ऋषीणां च पितॄणा ं च महात्मनामयक्षरक्षःपिशाचानां मर्त्यानां च विशेष तःसर्वेषां पराणिनां लॊके तिर्यक्ष्व अपि निवासिनामस र्वव्यापी महातेजा दण्डः शरेयान इति परभॊइत्य एतद उक ्तं भवता सर्वं दण्ड्यं चराचरमदृश्यते लॊकम आसक्तं स  सुरासुरमानुषमएतद इच्छाम्य अहं जञातुं तत्त्वेन भरत र्षभकॊ दण्डः कीदृशॊ दण्डः किं रूपः किं परायणःकिम आ त्मकः कथं भूतः कति मूर्तिः कथं परभुःजागर्ति स कथं  दण्डः परजास्व अवहितात्मकःकश च पूर्वापरम इदं जागर्त ि परिपालयनकश च विज्ञायते पूर्वं कॊ ऽपरॊ दण्डसंज्ञि तःकिं संस्थश च भवेद दण्डः का चास्य गतिर इष्यते[भ]श ृणु कौरव्य यॊ दण्डॊ वयवहार्यॊ यथा च सःयस्मिन हि सर ्वम आयत्तं स दण्ड इह केवलःधर्मस्याख्या महाराज वयवह ार इतीष्यतेतस्य लॊपः कथं न सयाल लॊकेष्व अवहितात्मन ःइत्य अर्थं वयवहारस्य वयवहारत्वम इष्यतेअपि चैतत पु रा राजन मनुना परॊक्तम आदितःसुप्रणीतेन दण्डेन परिया प्रिय समात्मनापरजा रक्षति यः सम्यग धर्म एव स केवलः अथॊक्तम एतद वचनं पराग एव मनुना पुराजन्म चॊक्तं वसि ष्ठेन बरह्मणॊ वचनं महतपराग इदं वचनं परॊक्तम अतः पर ाग वचनं विदुःवयवहारस्य चाख्यानाद वयवहार इहॊच्यतेदण ्डात तरिवर्गः सततं सुप्रणीतात परवर्ततेदैवं हि परमॊ  दण्ड्दॊ रूपतॊ ऽगनिर इवॊच्छिखःनीलॊत्पलदल शयामश चतु र्दंष्ट्रश चतुर्भुजःअष्ट पान नैकनयनः शङ्कुकर्णॊर्ध ्व रॊमवानजटी दविजिह्वस ताम्रास्यॊ मृगराजतनुच छदःएत द रूपं बिभर्त्य उग्रं दण्डॊ नित्यं दुरावरःअसिर गदा  धनुः शक्तिस तरिशूलं मुद्गरः शरःमुसलं परशुश चक्रं  परासॊ दण्डर्ष्टि तॊमराःसर्वप्रहरणीयानि सन्ति यानीह  कानि चितदण्ड एव हि सर्वात्मा लॊके चरति मूर्तिमानभ िन्दंश छिन्दन रुजन कृन्तन दारयन पाटयंस तथाघातयन्न  अभिधावंश च दण्ड एव चरत्य उतअसिर विशसनॊ धर्मस तीक्ष ्णवर्त्मा दुरासदःशरीगर्भॊ विजयः शास्ता वयवहारः परज ागरःशास्त्रं बराह्मणमन्त्रश च शास्ता पराग वचनं गतः धर्मपालॊ ऽकषरॊ देवः सत्यगॊ नित्यगॊ गरहःअसङ्गॊ रुद् र तनयॊ मनुज्येष्ठः शिवं करःनामान्य एतानि दण्डस्य क ीर्तितानि युधिष्ठिरदण्डॊ हि भगवान विष्णुर यज्ञॊ ना रायणः परभुःशश्वद रूपं महद बिभ्रन महापुरुष उच्यतेयथ ॊक्ता बरह्म कन्येति लक्ष्मीर नीतिः सरस्वतीदण्डनीति र जगद धात्री दण्डॊ हि बहु विग्रहःअर्थानर्थौ सुखं द ुःखं धर्माधर्मौ बलाबलेदौर्भाग्यं भागधेयं च पुण्याप ुण्ये गुणागुणौकामाकामाव ऋतुर मासः शर्वरी दिवसः कषण ःअप्रसादः परसादश च हर्षः करॊधः शमॊ दमःदैवं पुरुषका रश च मॊक्षामॊक्षौ भयाभयेहिंसाहिंसे तपॊयज्ञः संयमॊ  ऽथ विषाविषमअन्तश चादिश च मध्यं च कृत्यानां च परपञ् चनममदः परमादॊ दर्पश च दम्भॊ धैर्यं नयानयौअशक्तिः श क्तिर इत्य एव मानस्तम्भौ वययाव्ययौविनयश च विसर्गश  च कालाकालौ च भारतअनृतं जञाज्ञता सत्यं शरद्धाश्रद्ध े तथैव चकलीबता वयवसायश च लाभालाभौ जयाजयौतीक्ष्णता  मृदुता मृत्युर आगमानागमौ तथाविराद्धिश चैव राधिश च  कार्याकार्ये बलाबलेअसूया चानसूया च धर्माधर्मौ तथैव  चअपत्रपानपत्रपे हरीश च संपद विपच च हतेजः कर्मणि प ाण्डित्यं वाक शक्तिस तत्त्वबुद्धिताएवं दण्डस्य कौर व्य लॊके ऽसमिन बहुरूपतान सयाद यदीह दण्डॊ वै परमथेय ुः परस्परमभयाद दण्डस्य चान्यॊन्यं घनन्ति नैव युधिष ्ठिरदण्डेन रक्ष्यमाणा हि राजन्न अहर अहः परजाःराजान ं वर्धयन्तीह तस्माद दण्डः परायणमवयवस्थापयति कषिप्र म इमं लॊकं नरेश्वरसत्ये वयवस्थितॊ धर्मॊ बराह्मणेष् व अवतिष्ठतेधर्मयुक्ता दविजाः शरेष्ठा वेद युक्ता भव न्ति चबभूव यज्ञॊ वेदेभ्यॊ यज्ञः परीणाति देवताःपरीत ाश च देवता नित्यम इन्द्रे परिददत्य उतअन्नं ददाति श क्रश चाप्य अनुगृह्णन्न इमाः परजाःपराणाश च सर्वभूता नां नित्यम अन्ने परतिष्ठिताःतस्मात परजाः परतिष्ठन् ते दण्डॊ जागर्ति तासु चएवं परयॊजनश चैव दण्डः कषत्र ियतां गतःरक्षन परजाः परजागर्ति नित्यं सुविहितॊ ऽकष रःईश्वरः पुरुषः पराणः सत्त्वं वित्तं परजापतिःभूतात ्मा जीव इत्य एव नामभिः परॊच्यते ऽषटभिःअददद दण्ड एव ास्मै धरुवम ऐश्वर्यम एव चबले नयश च संयुक्तः सदा पञ ्च विधात्मकःकुलबाहुधनामात्याः परज्ञा चॊक्ता बलानि  चआहार्यं चाष्टकैर दरव्यैर बलम अन्यद युधिष्ठिरहस्ति नॊ ऽशवा रथाः पत्तिर नावॊ विष्टिस तथैव चदैशिकाश चार काश चैव तद अष्टाङ्गं बलं समृतमअष्टाङ्गस्य तु युक्त स्य हस्तिनॊ हस्तियायिनःअश्वारॊहाः पदाताश च मन्त्रि णॊ रसदाश च येभिक्षुकाः पराड विवाकाश च मौहूर्ता दैव चिन्तकाःकॊशॊ मित्राणि धान्यं च सर्वॊपकरणानि चसप्त  परकृतिचाष्टाङ्गं शरीरम इह यद विदुःराज्यस्य दण्ड एव ाङ्गं दण्डः परभव एव चईश्वरेण परयत्नेन धारणे कषत्रि यस्य हिदण्डॊ दत्तः समानात्मा दण्डॊ हीदं सनातनमराज् ञां पूज्यतमॊ नान्यॊ यथा धर्मप्रदर्शनःबरह्मणा लॊकरक ्षार्थं सवधर्मस्थापनाय चभर्तृप्रत्यय उत्पन्नॊ वयवह ारस तथापरःतस्माद यः सहितॊ दृष्टॊ भर्तृप्रत्यय लक्ष णःवयवहारस तु वेदात्मा वेद परत्यय उच्यतेमौलश च नरशा र्दूल शास्त्रॊक्तश च तथापरःउक्तॊ यश चापि दण्डॊ ऽसौ  भर्तृप्रत्यय लक्षणःजञेयॊ न स नरेन्द्रस्थॊ दण्डप्र त्यय एव चदण्डप्रत्यय दृष्टॊ ऽपि वयवहारात्मकः समृतः वयवहारः समृतॊ यश च स वेद विषयात्मकःयश च वेद परसूता त्मा स धर्मॊ गुणदर्शकःधर्मप्रत्यय उत्पन्नॊ यथाधर्म ः कृतात्मभिःवयवहारः परजा गॊप्ता बरह्म दिष्टॊ युधिष ्ठिरतरीन धारयति लॊकान वै सत्यात्मा भूतिवर्धनःयश च  दण्डः स दृष्टॊ नॊ वयवहारः सनातनःवयवहारश च यॊ दृष्ट ः स धर्म इति नः शरुतःयश च वेदः स वै धर्मॊ यश च धर् मः स सत्पथःबरह्मा परजापतिः पूर्वं बभूवाथ पितामहःलॊ कानां स हि सर्वेषां स सुरासुररक्षसामस मनुष्यॊरगवता ं कर्ता चैव स भूतकृतततॊ नॊ वयवहारॊ ऽयं भर्तृप्रत्य य लक्षणःतस्माद इदम अवॊचाम वयवहार निदर्शनममाता पिता  च भराता च भार्या चाथ पुरॊहितःनादण्ड्यॊ विद्यते रा ज्ञां यः सवधर्मे न तिष्ठति
mahabharata-ramayana_mbs12121dev.txt