[य]पितामह महाबाहॊ सर्वशास्त्रविशारदशरॊतुम इच्छामि  मर्त्यानां संसारविधुम उत्तममकेन वृत्तेन राजेन्द्र  वर्तमाना नरा युधिपराप्नुवन्त्य उत्तमं सवर्गं कथं च  नरकं नृपमृतं शरीरम उत्सृज्य काष्ठलॊष्ट समं जनाःपर यान्त्य अमुं लॊकम इतः कॊ वै तान अनुगच्छति[भ]असाव आ याति भगवान बृहस्पतिर उदारधीःपृच्छैनं सुमहाभागम एतद  गुह्यं सनातनमनैतद अन्येन शक्यं हि वक्तुं केन चिद  अद्य वैवक्ता बृहस्पतिसमॊ न हय अन्यॊ विद्यते कव चित [व]तयॊः संवदतॊर एवं पार्थ गाङ्गेययॊस तदाआजगाम विशु द्धात्मा भगवान स बृहस्पतिःततॊ राजा समुत्थाय धृतराष ्ट्र पुरॊगमःपूजाम अनुपमां चक्रे सर्वे ते च सभा सदः ततॊ धर्मसुतॊ राजा भगवन्तं बृहस्पतिमउपगम्य यथान्याय ं परश्नं पप्रच्छ सुव्रतः[य]भगवन सव धर्मज्ञ सर्वशास ्त्रविशारदमर्त्यस्य कः सहायॊ वै पिता माता सुतॊ गुर ुःमृतं शरीरम उत्सृज्य काष्ठलॊष्ट समं जनाःगच्छन्त्य  अमुत्र लॊकं वै क एनम अनुगच्छति[ब]एकः परसूतॊ राजेन ्द्र जन्तुर एकॊ विनश्यतिएकस तरति दुर्गाणि गच्छत्य  एकश च दुर्गतिमअसहायः पिता माता तथा भराता सुतॊ गुरु ःजञातिसंबन्धिवर्गश च मित्रवर्गस तथैव चमृतं शरीरम उ त्सृज्य काष्ठलॊष्ट समं जनाःमुहूर्तम उपतिष्ठन्ति तत ॊ यान्ति पराङ्मुखाःतैस तच छरीरम उत्सृष्टं धर्म एकॊ  ऽनुगच्छतितस्माद धर्मः सहायार्थे सेवितव्यः सदा नृभ िःपराणी धर्मसमायुक्तॊ नरकायॊपपद्यतेतस्मान नयायागतै र अर्थैर धर्मं सेवेत पण्डितःधर्म एकॊ मनुष्याणां सह ायः पारलौकिकःलॊभान मॊहाद अनुक्रॊशाद भयाद वाप्य अबह ुश्रुतःनरः करॊत्य अकार्याणि परार्थे लॊभमॊहितःधर्मश  चार्थश च कामश च तरितयं जीविते फलमएतत तरयम अवाप्तव ्यम अधर्मपरिवर्जितम[य]शरुतं भगवतॊ वाक्यं धर्मयुक्त ं परं हितमशरीरविचयं जञातुं बुद्धिस तु मम जायतेमृतं  शरीररहितं सूक्ष्मम अव्यक्ततां गतमअचक्षुर विषयं पर ाप्तं कथं धर्मॊ ऽनुगच्छति[ब]पृथिवी वायुर आकाशम आपॊ  जयॊतिश च पञ्चममबुद्धिर आत्मा च सहिता धर्मं पश्यन् ति नित्यदापराणिनाम इह सर्वेषां साक्षिभूतानि चानिशम एतैश च स ह धर्मॊ ऽपि तं जीवम अनुगच्छतितवग अस्थि मा ंसं शुक्रं च शॊणितं च महामतेशरीरं वर्जयन्त्य एते ज ीवितेन विवर्जितमततॊ धर्मसमायुक्तः स जीवः सुखम एधते इह लॊके परे चैव किं भूयः कथयामि ते[य]अनुदर्शितं भग वता यथा धर्मॊ ऽनुगच्छतिएतत तु जञातुम इच्छामि कथं र ेतः परवर्तते[ब]अन्नम अश्नन्ति ये देवाः शरीरस्था नर ेश्वरपृथिवी वायुर आकाशम आपॊ जयॊतिर मनस तथाततस तृप् तेषु राजेन्द्र तेषु भूतेषु पञ्चसुमनःषष्ठेषु शुद्धा त्मन रेतः संपद्यते महतततॊ गर्भः संभवति सत्रीपुंसॊः  पार्थ संगमेएतत ते सर्वम आख्यातं किं भूयः शरॊतुम इ च्छसि[य]आख्यातम एतद भवता गर्भः संजायते यथायथा जातस  तु पुरुषः परपद्यति तद उच्यताम[ब]आसन्न मात्रः सततं  तैर भूतैर अभिभूयतेविप्रमुक्तश च तैर भूतैः पुनर या त्य अपरां गतिमस तु भूतसमायुक्तः पराप्नुते जीव एव ह ततॊ ऽसय कर्म पश्यन्ति शुभं वा यदि वाशुभमदेवताः पञ् च भूतस्थाः किं भूयः शरॊतुम इच्छसि[य]तवग अस्थि मांस म उत्सृज्य तैश च भूतैर विवर्जितःजीवः स भगवान कवस्थ ः सुखदुःखे समश्नुते[ब]जीवॊ धर्मसमायुक्तः शीघ्रं रे तस्त्वम आगतःसत्रीणां पुष्पं समासाद्य सूते कालेन भा रतयमस्य पुरुषैः कलेशं यमस्य पुरुषैर वधमदुःखं संसार चक्रं च नरः कलेशं च विन्दतिइह लॊके च स पराणी जन्मप ्रभृति पार्थिवसवकृतं कर्म वै भुङ्क्ते धर्मस्य फलम  आश्रितःयदि धर्मं यथाशक्ति जन्मप्रभृति सेवतेततः स प ुरुषॊ भूत्वा सेवते नित्यदा सुखमअथान्तरा तु धर्मस्य  अधर्मम उपसेवतेसुखस्यानन्तरं दुःखं स जीवॊ ऽपय अधिग च्छतिअधर्मेण समायुक्तॊ यमस्य विषयं गतःमहद दुःखं सम ासाद्य तिर्यग्यॊनौ परजायतेकर्मणा येन येनेह यस्यां  यॊनौ परजायतेजीवॊ मॊहसमायुक्तस तन मे निगदतः शृणुयद  एतद उच्यते शास्त्रे सेतिहासे सच छन्दसियमस्य विषयं  घॊरं मर्त्यॊ लॊकः परपद्यतेअधीत्य चतुरॊ वेदान दविजॊ  मॊहसमन्वितःपतितात परतिगृह्याथ खरयॊनौ परजायतेखरॊ ज ीवति वर्षाणि दश पञ्च च भारतखरॊ मृतॊ बलीवर्दः सप्त  वर्षाणि जीवतिबलीवर्दॊ मृतश चापि जायते बरह्मराक्षसः बरह्मरक्षस तु तरीन मासांस ततॊ जायति बराह्मणःपतितं  याजयित्वा तु कृमियॊनौ परजायतेतत्र जीवति वर्षाणि दश  पञ्च च भारतकृमिभावात परमुक्तस तु ततॊ जायति गर्दभः गर्दभः पञ्चवर्षाणि पञ्चवर्षाणि सूकरःशवा वर्षम एकं  भवति ततॊ जायति मानवःउपाध्यायस्य यः पापं शिष्यः कुर ्याद अबुद्धिमानस जीव इह संसारांस तरीन आप्नॊति न सं शयःपराक शवा भवति राजेन्द्र ततः करव्यात ततः खरःततः  परेतः परिक्लिष्टः पश्चाज जायति बराह्मणःमनसापि गुरॊ र भार्यां यः शिष्यॊ याति पापकृतसॊ ऽधमान याति संसार ान अधर्मेणेह चेतसाशवयॊनौ तु स संभूतस तरीणि वर्षाणि  जीवतितत्रापि निधनं पराप्तः कृमियॊनौ परजायतेकृमिभा वम अनुप्राप्तॊ वर्षम एकं स जीवतिततस तु निधनं पराप् य बरह्मयॊनौ परजायतेयदि पुत्रसमं शिष्यं गुरुर हन्या द अकारणेआत्मनः कामकारेण सॊ ऽपि हंसः परजायतेपितरं म ातरं वापि यस तु पुत्रॊ ऽवमन्यतेसॊ ऽपि राजन मृतॊ जन ्तुः पूर्वं जायति गर्दभःखरॊ जीवति मासांस तु दश शवा  च चतुर्दशबिडालः सप्त मासांस तु ततॊ जायति मानवःमात ा पितरम आक्रुश्य सारिकः संप्रजायतेताडयित्वा तु ताव  एव जायते कच्छपॊ नृपकच्छपॊ दशवर्षाणि तरीणि वर्षाणि  शक्यकःवयालॊ भूत्वा तु षण मासांस ततॊ जायति मानुषःभ र्तृपिण्डम उपाश्नन यॊ राजद्विष्टानि सेवतेसॊ ऽपि मॊ हसमापन्नॊ मृतॊ जायति वानरःवानरॊ दशवर्षाणि तरीणि वर ्षाणि मूषकःशवा भूत्वा चाथ षण मासांस ततॊ जायति मानु षःनयासापहर्ता तु नरॊ यमस्य विषयं गतःसंसाराणां शतं  गत्वा कृमियॊनौ परजायतेतत्र जीवति वर्षाणि दश पञ्च च  भारतदुष्कृतस्य कषयं गत्वा ततॊ जायति मानुषःअसूयकॊ  नरश चापि मृतॊ जायति शार्ङ्गकःविश्वासहर्ता तु नरॊ म ीनॊ जायति दुर्मतिःभूत्वा मीनॊ ऽषट वर्षाणि मृगॊ जाय ति भारतमृगस तु चतुरॊ मासांस ततश छागः परजायतेछागस त ु निधनं पराप्य पूर्णे संवत्सरे ततःकीटः संजायते जन् तुस ततॊ जायति मानुषःधान्यान यवांस तिलान माषान कुलत ्थान सर्षपांश चणानकलायान अथ मुद्गांश च गॊधूमान अतस ीस तथासस्यस्यान्यस्य हर्ता च मॊहाज जन्तुर अचेतनःस  जायते महाराज मूषकॊ निरपत्रपःततः परेत्य महाराज पुनर  जायति सूकरःसूकरॊ जातमात्रस तु रॊगेण मरियते नृपशवा  ततॊ जायते मूढः कर्मणा तेन पार्थिवशवा भूत्वा पञ्चव र्षाणि ततॊ जायति मानुषःपरदाराभिमर्शं तु कृत्वा जाय ति वै वृकःशवा सृगालस ततॊ गृध्रॊ वयालः कङ्कॊ बकस तथ ाभरातुर भार्यां तु दुर्बुद्धिर यॊ धर्षयति मॊहितःपु ंस्कॊलिकत्वम आप्नॊति सॊ ऽपि संवत्सरं नृपसखिभार्यां  गुरॊर भार्यां राजभार्यां तथैव चपरधर्षयित्वा कामाद  यॊ मृतॊ जायति सूकरःसूकरः पञ्चवर्षाणि पञ्चवर्षाणि  शवाविधःपिपीलकस तु षण मासान कीटः सयान मासम एव चएतान  आसाद्य संसारान कृमियॊनौ परजायतेतत्र जीवति मासांस  तु कृमियॊनौ तरयॊ दशततॊ ऽधर्मक्षयं कृत्वा पुनर जायत ि मानुषःउपस्थिते विवाहे तु दाने यज्ञे ऽपि वाभिभॊमॊ हात करॊति यॊ विघ्नं स मृतॊ जायते कृमिःकृमिर जीवति  वर्षाणि दश पञ्च च भारतअधर्मस्य कषयं कृत्वा ततॊ जाय ति मानुषःपूर्वं दत्त्वा तु यः कन्यां दवितीये संप्र यच्छतिसॊ ऽपि राजन मृतॊ जन्तुः कृमियॊनौ परजायतेतत्र  जीवति वर्षाणि तरयॊदश युधिष्ठिरअधर्मसंक्षये युक्तस  ततॊ जायति मानुषःदेवकार्यम उपाकृत्य पितृकार्यम अथा पि चअनिर्वाप्य समश्नन वै ततॊ जायति वायसःवायसॊ दशवर ्षाणि ततॊ जायति कुक्कुटःजायते लवकश चापि मासं तस्मा त तु मानुषःजयेष्ठं पितृसमं चापि भरातरं यॊ ऽवमन्यते सॊ ऽपि मृत्युम उपागम्य करौञ्चयॊनौ परजायतेकरौञ्चॊ ज ीवति मासांस तु दश दवौ सप्त पञ्च चततॊ निधनम आपन्नॊ  मानुषत्वम उपाश्नुतेवृषलॊ बराह्मणी गत्वा कृमियॊनौ प रजायतेतत्रापत्यं समुत्पाद्य ततॊ जायति मूषकःकृतघ्नस  तु मृतॊ राजन यमस्य विषयं गतःयमस्य विषये करुद्धैर  वधं पराप्नॊति दारुणमपट्टिसं मुद्गरं शूलम अग्निकुम् भं च दारुणमअसि पत्रवनं घॊरं वालुकां कूटशाल्मलीमएता श चान्याश च बह्वीः स यमस्य विषयं गतःयातनाः पराप्य  तत्रॊग्रास ततॊ वध्यति भारतसंसारचक्रम आसाद्य कृमियॊ नौ परजायतेकृमिर भवति वर्षाणि दश पञ्च च भारतततॊ गर् भं समासाद्य तत्रैव मरियते शिशुःततॊ गर्भशतैर जन्तुर  बहुभिः संप्रजायतेसंसारांश च बहून गत्वा ततस तिर्यक  परजायतेमृतॊ दुःखम अनुप्राप्य बहुवर्षगणान इहअपुनर् भाव संयुक्तस ततः कूर्मः परजायतेअशस्त्रं पुरुषं हत् वा स शस्त्रः पुरुषाधमःअर्थार्थी यदि वा वैरी स मृतॊ  जायते खरःखरॊ जीवति वर्षे दवे ततः शास्तेण वध्यतेस  मृतॊ मृगयॊनौ तु नित्यॊद्विग्नॊ ऽभिजायतेमृगॊ वध्यति  शस्त्रेण गते संवत्सरे तु सःहतॊ मृगस ततॊ मीनः सॊ ऽ पि जालेन बध्यतेमासे चतुर्थे संप्राप्ते शवापदः संप् रजायतेशवापदॊ दशवर्षाणि दवीपी वर्षाणि पञ्च चततस तु  निधनं पराप्तः कालपर्याय चॊदितःअधर्मस्य कषयं कृत्वा  ततॊ जायति मानुषःसत्रियं हत्वा तु दुर्बुद्धिर यमस् य विषयं गतःबहून कलेशान समासाद्य संसारांश चैव विंशत िमततः पश्चान महाराज कृमियॊनौ परजायतेकृमिर विंशतिवर ्षाणि भूत्वा जायति मानुषःभॊजनं चॊरयित्वा तु मक्षिक ा जायते नरःमक्षिका संह वशगॊ बहून मासान भवत्य उतततः  पापक्षयं कृत्वा मानुषत्वम अवाप्नुतेवाद्यं हृत्वा  तु पुरुषॊ मशकः संप्रजायतेतथा पिण्याक संमिश्रम अशनं  चॊरयेन नरःस जायते बभ्रु समॊ दारुणॊ मूषकॊ नरःलवणं  चॊरयित्वा तु चीरी वाकः परजायतेदधि हृत्वा बकश चापि  पलवॊ मत्स्यान असंस्कृतानचॊरयित्वा पयश चापि बलाका स ंप्रजायतेयस तु चॊरयते तैलं तैलपायी परजायतेचॊरयित्व ा तु दुर्बुद्धिर मधु दंशः परजायतेअयॊ हृत्वा तु दुर ्बुद्धिर वायसॊ जायते नरःपायसं चॊरयित्वा तु तित्तिर ित्वम अवाप्नुतेहृत्वा पैष्टम अपूपं च कुम्भॊलूकः पर जायतेफलं वा मूलकं हृत्वा अपूपं वा पिपीलिकःकांस्यं  हृत्वा तु दुर्बुद्धिर हारीतॊ जायते नरःराजतं भाजनं  हृत्वा कपॊतः संप्रजायतेहृत्वा तु काञ्चनं भाण्डं कृ मियॊनौ परजायतेकरौञ्चः कार्पासिकं हृत्वा मृतॊ जायति  मानवःचॊरयित्वा नरः पट्टं तव आविकं वापि भारतकषौमं  च वस्त्रम आदाय शशॊ जन्तुः परजायतेवर्णान हृत्वा तु  पुरुषॊ मृतॊ जायति बर्हिणःहृत्वा रक्तानि वस्त्राणि  जायते जीव जीविकःवर्णकादींस तथा गन्धांश चॊरयित्वा त ु मानवःछुच्छुन्दरित्वम आप्नॊति राजँल लॊभपरायणःविश् वासेन तु निक्षिप्तं यॊ निह्नवति मानवःस गतासुर नरस  तादृङ मत्स्ययॊनौ परजायतेमत्स्ययॊनिम अनुप्राप्य मृत ॊ जायति मानुषःमानुषत्वम अनुप्राप्य कषीणायुर उपपद्य तेपापानि तु नरः कृत्वा तिर्यग जायति भारतन चात्मनः  परमाणं ते धर्मं जानन्ति किं चनये पापानि नराः कृत्व ा निरस्यन्ति वरतैः सदासुखदुःखसमायुक्ता वयाधितास ते  भवन्त्य उतअसंवासाः परजायन्ते मलेच्छाश चापि न संशय ःनराः पापसमाचारा लॊभमॊहसमन्विताःवर्जयन्ति च पापानि  जन्मप्रभृति ये नराःअरॊगा रूपवन्तस ते धनिनश च भवन् त्य उतसत्रियॊ ऽपय एतेन कल्पेन कृत्वा पापम अवाप्नुय ुःएतेषाम एव जन्तूनां पत्नीत्वम उपयान्ति ताःपरस्वहर णे दॊषाः सर्व एव परकीर्तिताःएतद वै लेश मात्रेण कथि तं ते मयानघअपरस्मिन कथा यॊगे भूयः शरॊष्यसि भारतएतन  मया महाराज बरह्मणॊ वदतः पुरासुरर्षीणां शरुतं मध्य े पृष्टश चापि यथातथममयापि तव कार्त्स्न्येन यथावद अ नुवर्णितमएतच छरुत्वा महाराज धर्मे कुरु मनः सदा
mahabharata-ramayana_mbs13112dev.txt