[य]सम्यक तवयायं नृपते वर्णितः शिष्टसंमतःयॊगमार्गॊ  यथान्यायं शिष्यायेह हितैषिणासांख्ये तवेदानीं कार्त ्स्न्येन विधिं परब्रूहि पृच्छतेतरिषु लॊकेषु यज जञा नं सर्वं तद वितिदं हि ते[भी]शृणु मे तवम इदं शुद्धं  सांख्यानां विदितात्मनामविहितं यतिभिर बुद्धैः कपिल ादिभिर ईश्वरैःयस्मिन न विभ्रमाः के चिद दृश्यन्ते म नुजर्षभगुणाश च यस्मिन बहवॊ दॊषहानिश च केवलाजञानेन  परिसंख्याय सदॊषान विषयान नृपमानुषान दुर्जयान कृत्स ्नान पैशाचान विषयांस तथाराक्षसान विषयाञ जञात्वा यक ्षाणां विषयांस तथाविषयान औरगाञ जञात्वा गान्धर्वविष यांस तथापितॄणां विषयाञ जञात्वा तिर्यक्षु चरतां नृप सुपर्णविषयाञ जञात्वा मरुतां विषयांस तथाराजर्षिविषय ाञ जञात्वा बरह्मर्षिविषयांस तथाआसुरान विषयाञ जञात् वा वैश्वदेवांस तथैव चदेवर्षिविषयाञ जञात्वा यॊगानान  अपि चेश्वरानविषयांश च परजेशानां बरह्मणॊ विषयांस त थाआयुषश च परं कालं लॊके विज्ञाय तत्त्वतःसुखस्य च प रं तत्त्वं विज्ञाय वदतां वरपराप्ते काले च यद दुःखं  पततां विषयैषिणामतिर्यक च पततां दुःख्म पततां नरके  च यतसवर्गस्य च गुणान कृत्स्नान दॊषान सर्वांश च भार तवेदवादे च ये दॊषा गुणा ये चापि वैदिकाःजञानयॊगे च  ये दॊषा गुणा यॊगे च ये नृपसांख्यज्ञाने च ये दॊषास  तथैव च गुणा नृपसत्त्वं दशगुणं जञात्वा रजॊ नव गुणं  तथातमश चास्त गुणं जञात्वा बुद्धिं सप्त गुणां तथासॊ  गुणं च नभॊ जञात्वा मनः पञ्च गुणं तथाबुद्धिं चतुर् गुणां जञात्वा तमश च तरिगुणं महतदविगुणं च रजॊ जञात् वा सत्त्वम एकगुणं पुनःमार्गं विज्ञाय तत्त्वेन परलय े परेक्षणं तथाजञानविज्ञानसंपन्नाः कारणैर भाविताः श ुभैःपराप्नुवन्ति शुभं मॊक्षं सूक्ष्मा इह नभः परमरू पेण दृष्टिं संयुक्तां घराणं गन्धगुणेन चशब्दे सक्तं  तथा शरॊत्रं जिह्वां रसगुणेषु चतनुं सपर्शे तथा सक् तां वायुं नभसि चाश्रितममॊहं तमसि संसक्तं लॊभम अर्थ ेषु संश्रितमविष्णुं करान्ते बले शक्रं कॊष्ठे सक्तं  तथानलमअप्सु देवीं तथा सक्ताम अपस तेजसि चाश्रिताःत ेजॊ वायौ तु संसक्तं वायुं नभसि चाश्रितमनभॊ महति सं युक्तं महद बुद्धौ च संश्रितमबुद्धिं तमसि संसक्तां  तमॊ रजसि चाश्रितमरजः सत्त्वे तथा सक्तं सत्त्वं सक् तं तथात्मनिसक्तम आत्मानम ईशे च देवे नारायणे तथादेव ं मॊक्षे च संसक्तं मॊक्षं सक्तं तु न कव चितजञात्वा  सत्त्वयुतं देहं वृतं सॊदशभिर गुणैःसवभावं चेतनां च ैव जञात्वा वै देहम आश्रितेमध्यस्थम एकम आत्मानं पाप ं यस्मिन न विद्यतेदवितीयं कर्म विज्ञाय नृपतौ विषयै षिणामइन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश च सर्वान आत्मनि संशृ तानपराणापानौ समानं च वयानॊदानौ च तत्त्वतःअवाक्चैवा निलं जञात्वा परवहं चानिलं पुनःसप्त वातांस तथा शेषा न सप्तधा विधिवत पुनःपरजापतीन ऋषींश चैव मार्गांश च  सुबहून वरानसप्तर्षींश च बहूञ जञात्वा राजर्षींश च प रंतपसुरर्षीन महतश चान्यान महर्षीन सूर्यसंनिभानऐश्व र्याच चयाविताञ जञात्वा कालेन महता नृपमहतां भूतसंघा नां शरुत्वा नाशं च पार्थिवगतिं चाप्य अशुभां जञात्व ा नृपते पापकर्मणामवैतरण्यां च यद दुःखं पतितानां यम क्षयेयॊनीषु च विचित्रासु संसारान अशुभांस तथाजथरे च ाशुभे वासं शॊनितॊदक भाजनेशलेष्म मूत्र पुरीषे च तीव ्रगन्धसमन्वितेशुक्रशॊनित संघाते मज्जास्नायुपरिग्रह ेसिरा शतसमाकीर्णे नवद्वारे पुरे ऽशुचौविज्ञायाहितम  आत्मानं यॊगांश च विविधान नृपतामसानां च जन्तूनां रम णीयावृतात्मनामसात्त्विकानां च जन्तूनां कुत्सितं भर तर्षभगर्हितं महताम अर्थे सांख्यानां विदितात्मनामउप प्लवांस तथा घॊराञ शशिनस तेजसस तथाताराणां पतनं दृष् ट्वा नक्षत्राणां च पर्ययमदवन्द्वानां विप्रयॊगं च व िज्ञाय कृपणं नृपअन्यॊन्यभक्षणं दृष्ट्वा भूतानाम अप ि चाशुभमबाल्ये मॊहं च विज्ञाय कषयं देहस्य चाशुभमरा गे मॊहे च संप्राप्ते कव चित सत्त्वं समाश्रितमसहस्र ेषु नरः कश चिन मॊक्षबुद्धिं समाश्रितःदुर्लभत्वं च  मॊक्षस्य विज्ञाय शरुतिपूर्वकमबहुमानम अलब्धेषु लब्ध े मध्यस्थतां पुनःविषयाणां च दौरात्म्यं विज्ञाय नृप ते पुनःगतासूनां च कौन्तेय देहान दृष्ट्वा तथाशुभानव ासं कुलेषु जन्तूनां दुःखं विज्ञाय भारतबरह्मघ्नानां  गतिं जञात्वा पतितानां सुदारुणामसुरा पाने च सक्तान ां बराह्मणानां दुरात्मनामगुरु दारप्रसक्तानां गतिं  विज्ञाय चाशुभामजननीषु च वर्तन्ते ये न सम्यग युधिष् ठिरसदेवकेषु लॊकेषु ये न वर्तन्ति मानवाःतेन जञानेन  विज्ञाय गतिं चाशुभ कर्मणामतिर्यग्यॊनिगतानां च विज् ञाय गतयः पृथकवेदवादांस तथा चित्रान ऋतूनां पर्ययांस  तथाकषयं संवत्सराणां च मासानां परक्षयं तथापक्षक्षय ं तथा दृष्ट्वा दिवसानां च संक्षयमकषयं वृद्धिं च चन ्द्रस्य दृष्ट्वा परत्यक्षतस तथावृद्धिं दृष्ट्वा सम ुद्राणां कषयं तेषां तथा पुनःकषयं धनानां च तथा पुनर  वृद्धिं तथैव चसमॊगानां कषयं दृष्ट्वा युगानां च वि शेषतःकषयं च दृष्ट्वा शैलानां कषयं च सरितां तथावर्ण ानां च कषयं दृष्ट्वा कषयान्तं च पुनः पुनःजरामृत्यु ं तथा जन्म दृष्ट्वा दुःखानि चैव हदेहदॊषांस तथा जञा त्वा तेषां दुःखं च तत्त्वतःदेव विक्लवतां चैव सम्यग  विज्ञाय भारतआत्मदॊषांश च विज्ञाय सर्वान आत्मनि सं श्रितानसवदेहाद उत्थितान गन्धांस तथा विज्ञाय चाशुभम [य]कान सवगात्रॊद्भवान दॊषान पश्यस्य अमितविक्रमएतन  मे संशयं कृत्स्नं वक्तुम अर्हसि तत्त्वतः[भी]पञ्च द ॊषान परभॊ देहे परवदन्ति मनीषिणःमार्गज्ञाः कापिलाः  सांख्याः शृणु तान अरिसूदनकामक्रॊधौ भयं निद्रा पञ्च मः शवास उच्यतेएते दॊषाः शरीरेषु दृश्यन्ते सर्वदेहि नामछिन्दन्ति कषमया करॊधं कामं संकल्पवर्जनातसत्त्वस ंशीलनान निद्राम अप्रमादाद भयं तथाछिन्दन्ति पञ्चमं  शवासं लघ्व आहारतया नृपगुणान गुणशतैर जञात्वा दॊषान  दॊषशतैर अपिहेतून हेतुशतैश चित्रैश चित्रान विज्ञाय  तत्त्वतःअपां फेनॊपमं लॊकं विष्णॊर माया शतैर वृतमचि त्तभित्ति परतीकाशं नल सारम अनर्थकमतमः शवभ्र निभं द ृष्ट्वा वर्षबुद्बुद संनिभमनाश परायं सुखाद धीनं नाश ॊत्तरम अभावगमरजस तमसि संमग्नं पङ्के दविपम इवावशमसा ंख्या राजन महाप्राज्ञास तयक्त्वा देहं परजा कृतमजञा नज्ञेयेन सांख्येन वयापिना महता नृपराजसान अशुभान गन ्धांस तामसांश च तथाविधानपुण्यांश च सात्त्विकान गन् धान सपर्शजान देहसंश्रितानछित्त्वाशु जञानशस्त्रेण त पॊ दन्देन भारतततॊ दुःखॊदकं घॊरं चिन्ताशॊकमहाह्रदमव याधिमृत्युमहाग्राहं महाभयमहॊरगमतमः कूर्मं रजॊ मीनं  परज्ञया संतरन्त्य उतसनेहपङ्कं जरा दुर्गं सपर्शद्व ीपम अरिंदमकर्मागाधं सत्यतीरं सथितव्रतम इदं नृपहिंस ा शीघ्रमहावेगं नाना रसमहाकरमनाना परीतिमहारत्नं दुः खज्वर समीरणमशॊकतृष्णा महावर्तं तीस्क्न वयाधिमहागजम अस्थि संघातसंघातं शलेष्म फेनम अरिंदमदानम उक्ताकरं  भीमं शॊनित हरद विद्रुतमहसितॊत्क्रुष्ट निर्घॊषं नान ा जञानसुदुस्तरमरॊदनाश्रु मलक्षारं सङ्गत्यागपरायनमप ुनर आ जन्म लॊकौघं पुत्र बान्धवपत्तनमअहिंसा सत्यमर् यादं पराण तयागमहॊर्मिणमवेदान्तगमन दवीपं सर्वभूतदयॊ दधिममॊक्षदुष्प्राप विषयं वदवा मुखसागरमतरन्ति मुनयः  सिद्धा जञानयॊगेन भारततीर्त्वा च दुस्तरं जन्म विशन ्ति विमलं नभःततस तान सुकृतीन सांख्यान सूर्यॊ वहति  रश्मिभिःपद्मतन्तुवद आविश्य परवहन विषयान नृपतत्र ता न परवहॊ वायुः परतिगृह्णाति भारतवीतरागान यतीन सिद्ध ान वीर्ययुक्तांस तपॊधनानसूक्ष्मः शीतः सुगन्धी च सु खस्पर्शश च भारतसप्तानां मरुतां शरेष्ठॊ लॊकान गच्छत ि यः शुभानस तान वहति कौन्तेय नभसः परमां गतिमनभॊ वह ति लॊकेश रजसः परमां गतिमरजॊ वहति राजेन्द्र सत्त्वस ्य परमां गतिमसत्त्वं वहति शुद्धात्मन परं नारायणं प रभुमपरभुर वहति शुद्धात्मा परमात्मानम आत्मनापरमात्म ानम आसाद्य तद भूतायतनामलाःअमृतत्वाय कल्पन्ते न निव र्तन्ति चाभिभॊपरमा सा गतिः पार्थ निर्द्वन्द्वानां  महात्मनाम[य]सथानम उत्तमम आसाद्य भगवन्तं सथिरव्रताः आजन्म मरणं वा ते समरन्त्य उप न वानघयद अत्र तथ्यं त न मे तवं यथावद वक्तुम अर्हसितवदृते मानवं नान्यं पर स्तुम अर्हामि कौरवमॊक्षदॊषॊ महान एष पराप्य सिद्धिं  गतान ऋषीनयदि तत्रैव विज्ञाने वर्तन्ते यतयः परेपरव ृत्ति लक्षणं धर्मं पश्यामि परमं नृपमग्नस्य हि परे  जञाने किं नु दुःखतरं भवेत[भी]यथान्यायं तवया तात पर श्नः पृष्टः सुसंकटःबुद्धानाम अपि संमॊहः परश्ने ऽसम िन भरतर्षभअत्रापि तत्त्वं परमं शृणु सम्यग भयेरितमब ुद्धिश च परमा यत्र कापिलानां महात्मनामइन्द्रियाण्य  अपि बुध्यन्ते सवदेहं देहिनॊ नृपकारणाय आत्मनस तानि  सूक्ष्मः पश्यति तैस तु सःआत्मना विप्रहीनानि काष्ठ  कुन्द्य समानि तुविनश्यन्ति न संदेहः फेना इव महार् णवेइन्द्रियैः सह सुप्तस्य देहिनः शत्रुतापनसूक्ष्मश  चरति सर्वत्र नभसीव समीरणःस पश्यति यथान्यायं सपर्श ान सपृशति चाभिभॊबुध्यमानॊ यथापूर्वम अखिलेनेह भारतइ न्द्रियाणीह सर्वाणि सवे सवे सथाने यथाविधिअनीशत्वात  परलीयन्ते सर्पा हतविषा इवइन्द्रियाणां तु सर्वेषां  सवस्थानेष्व एव सर्वशःआक्रम्य गतयः सूक्ष्माश चरत्य  आत्मा न संशयःसत्त्वस्य च गुणान कृत्स्नान रजसश च ग ुणान पुनःगुणांश च तमसः सर्वान गुणान बुद्धेश च भारत गुणांश च मनसस तद्वन नभसश च गुणांस तथागुणान वायॊश च  धर्मात्मंस तेजसश च गुणान पुनःअपां गुणांस तथा पार् थ पार्थिवांश च गुणान अपिसर्वात्मना गुणैर वयाप्य कष ेत्रज्ञः स युधिष्ठिरआत्मा च याति कषेत्रज्ञं कर्मणी  च शुभाशुभेशिष्या इव महात्मानम इन्द्रियाणि च तं वि भॊपरकृतिं चाप्य अतिक्रम्य गच्छत्य आत्मानम अव्ययमपर ं नारायणात्मानं निर्द्वन्द्वं परकृतेः परमविमुक्तः  पुण्यपापेभ्यः परविष्टस तम अनामयमपरमात्मानम अगुणं न  निवर्तति भारतशिष्टं तव अत्र मनस तात इन्द्रियाणि च  भारतआगच्छन्ति यथाकालं गुरॊः संदेशकारिणःशक्यं चाल् पेन कालेन शान्तिं पराप्तुं गुणार्थिनाएवं युक्तेन क ौन्तेय युक्तज्ञानेन मॊक्षिणासांख्या राजन महाप्राज् ञा गच्छन्ति परमां गतिमजञानेनानेन कौन्तेय तुल्यं जञ ानं न विद्यतेअत्र ते संशयॊ मा भूज जञानं सांख्यं पर ं मतमअक्षरं धरुवम अव्यक्तं पूर्वं बरह्म सनातनमअनाद िमध्यनिधनं निर्द्वन्द्वं कर्तृ शाश्वतमकूतस्थं चैव  नित्यं च यद वदन्ति शमात्मकाःयतः सर्वाः परवर्तन्ते  सर्ग परलय विक्रियाःयच च शंसन्ति शास्त्रेषु वदन्ति  परमर्षयःसर्वे विप्राश च देवाश च तथागमविदॊ जनाःबरह् मण्यं परमं देवम अनन्तं परतॊ ऽचयुतमपरार्थयन्तश च तं  विप्रा वदन्ति गुणबुद्दयःसम्यग युक्तास तथा यॊगाः स ांख्याश चामितदर्शनाःअमूर्तेस तस्य कौन्तेय सांख्यं  मूर्तिर इति शरुतिःअभिज्ञानानि तस्याहुर मतं हि भरतर ्षभदविविधानीह भूतानि पृथिव्यां पृथिवीपतेजङ्गमागम स ंज्ञानि जङ्गमं तु विशिष्यतेजञानं महद यद धि महत्सु  राजन; वेदेषु सांख्येषु तथैव यॊगेयच चापि दृष्टं विव िधं पुराणं; सांख्यागतं तन निखिलं नरेन्द्रयच चेतिहा सेषु महत्सु दृष्टं; यच चार्थशास्त्रे नृप शिष्टजुष् टेजञानं च लॊके यद इहास्ति किं चित; सांख्यागतं तच च  महन महात्मनशमश च दृष्टः परमं बलं च; जञानं च सूक्ष ्मं च यथावद उक्तमतपांसि सूक्ष्माणि सुखानि चैव; सां ख्ये यथावद विहितानि राजनविपर्यये तस्य हि पार्थ देव ान; गच्छन्ति सांख्याः सततं सुखेनतांश चानुसंचार्य त तः कृतार्थाः; पतन्ति विप्रेषु यतेषु भूयःहित्वा च द ेहं परविशन्ति मॊक्षं; दिवौकसॊ दयाम इव पार्थ सांख्य ाःततॊ ऽधिकं ते ऽभिरता महार्हे; सांख्ये दविजाः पार् थिव शिष्टजुष्टेतेषां न तिर्यग गमनं हि दृष्टं; नावा ग गतिः पापकृतां निवासःन चाबुधानाम अपि ते दविजातयॊ;  ये जञानम एतन नृपते ऽनुरक्ताःसांक्यं विशालं परमं प ुराणं; महार्णवं विमलम उदारकान्तमकृत्स्नं च सांख्यं  नृपते महात्मा; नारायणॊ धारयते ऽपरमेयमएतन मयॊक्तं  नरदेव तत्त्वं; नारायणॊ विश्वम इदं पुराणमस सर्ग काल े च करॊति सर्गं; संहार काले च तद अत्ति भूयः
mahabharata-ramayana_mbs12290dev.txt