Foreldrar um sjötíu unglingsstúlkna greiddu tæpar 60 þúsund krónur fyrir að verja þær sérstaklega gegn kynfæravörtum með öðru HPV-bóluefni en stjórnvöld bjóða upp á. Eldra bóluefni, sem notað er hér, ver einungis gegn leghálskrabba. Sérfræðingur hjá landlæknisembættinu segir að stefnubreytingu þyrfti til að bjóða öllum stúlkum nýja efnið.
Þrettán ára stúlkum, fæddum árið 2008, bauðst í vor bólusetning gegn HPV-veirunni en meginmarkmið hennar er að minnka líkur á leghálskrabbameini. Meirihluti stúlknanna, 86%, fékk bóluefnið Cervarix, sem er það bóluefni sem heilbrigðisyfirvöld bjóða upp á en þrjú prósent þeirra fengu bóluefnið Gardasil 9 sem er nýrra og ver ekki einungis gegn leghálskrabbameini heldur einnig kynfæravörtum. Fyrir þetta efni greiddu foreldrar stúlknanna um 56 þúsund krónur. Hægt hefur verið að kaupa sig fram hjá Cervarix-efninu í nokkur ár.
Þýðir þetta að efnahagur foreldra ráði því hversu vel dætur þeirra eru varðar gegn sjúkdómum? Kamilla Sigríður Jósefsdóttir, sérfræðingur á sóttvarnasviði Landlæknis segir að markaðsleyfishafi Gardasil 9 hafi fullan rétt á að markaðssetja það hér þó að það sé ekki notað í almennum bólusetningum yfirvalda. Það séu ekki til samanburðarrannsóknir á efnunum tveimur en að væntanlega veiti Gardasil 9 aðeins betri vörn gegn fleiri krabbameinsvaldandi veirutýpum.
Eins og reglugerð um bólusetningar er núna þá er HPV-bólusetningin eingöngu í þeim tilgangi að verja gegn leghálskrabbameini og það er eitthvað sem þarf að breyta ef við ætlum að taka virknina gegn vörtum inn í útreikninginn, því það er klárlega algerlega lóð Gardasil megin.
Erlendar rannnsóknir hafa verið notaðar til að áætla þátt HPV-veira í öðrum krabbameinum á Íslandi og meta hvort betra sé að skipta yfir í Gardasil 9 eða nota Cervarix áfram næstu áratugina en Kamilla segir að sóttvarnaráð hafi ekki haft tök á því að skoða þessi gögn.
Cervarix er enn notað í Finnlandi og Noregi, að sögn Kamillu, en Danir og Svíar bjóða öllum stúlkum bólusetningu með Gardasil 9 sem er um helmingi dýrara en Cervarix samkvæmt lyfjaverðskrá.
Þegar síðasta útboð fór fram hér var Gardasil 9 ekki komið á markað. Næsta útboð verður á næsta ári og sóttvarnayfirvöld hafa verið að safna gögnum um efnin tvö og gagnsemi þeirra. Kamilla segir að upplýsingum um muninn á þeim verði komið til sóttvarnaráðs sem leggur tillögur fyrir heilbrigðisráðherra. Kamilla segir að séu raunveruleg lýðheilsusjónarmið að baki því að velja frekar Gardasil 9 sé það hægt, endanleg ákvörðun liggi hjá ráðherra.
Alls staðar annars staðar á Norðurlöndunum er farið að bólusetja drengi við HPV-veirunni en hér á landi býðst einungis stúlkum bólusetning. Kamilla segir að á því sé þó full þörf. Þegar HPV-bólusetning var innleidd hér fyrir tíu árum hafi það eingöngu verið gert með leghálskrabbamein í huga, ekki önnur HPV-tengd krabbamein sem hrjá bæði kyn. Nú tíu árum síðar hafi rannsóknir sýnt að HPV-bóluefni verja gegn langvinnu HPV-smiti, ekki bara forstigsbreytingum leghálskrabbameins. Kamilla segir að mörg HPV-tengd krabbamein séu algengari hjá körlum en konum, til dæmis endaþarmskrabbamein, þá hafi HPV-veirur verið tengdar krabbameinum í getnaðarlim. Á Íslandi vanti hins vegar algerlega gögn um algengi HPV-veira í þeim sem fá krabbamein sem vitað er að geta tengst HPV-sýkingu. Það hafi því ekki verið hægt að gera nákvæma kostnaðarábatagreiningu.
Kamilla segir að COVID-faraldurinn hafi sett strik í reikninginn, þegar hann skall á hafi verið í bígerð að leggja fyrir sóttvarnaráð tillögur um að byrja að bólusetja drengi og bera saman áhrif bóluefnanna tveggja sem eru í boði, Cervarix og Gardasil 9, en það hafi ekki verið ráðrúm til þess síðastliðna 20 mánuði. Til standi að koma þessum tillögum inn á borð sóttvarnaráðs við fyrsta tækifæri. Heilbrigðisráðherra taki svo endanlega ákvörðun um hvort breyta eigi reglugerð um bólusetningar.