Nýjar landsáætlanir þjóða heims í loftslagsmálum duga ekki til, eigi markmið Parísarsamkomulagsins að nást. Sé núverandi markmiðum fylgt má gera ráð fyrir að losun minnki um tæp 8% fyrir árið 2030, en hún þarf að minnka um að minnsta kosti þriðjung.
Ný skýrsla Umhverfismálasjóðs Sameinuðu þjóðanna varpar ljósi á stöðuna nú og það bil sem þarf að brúa, eigi að takast að koma í veg fyrir að meðalhiti á jörðinni hækki meira en sem nemur tveimur gráðum umfram meðalhita fyrir upphaf iðnbyltingar. Þrátt fyrir að margar þjóðir hafi skerpt á markmiðum sínum í aðdraganda loftslagsráðstefnunnar í Glasgow, sem hefst í lok þessa mánaðar, er stóra markmiðið enn langt utan seilingar. Standi þjóðir við loforð sín og áætlanir má búast við það hlýni um 2,7 gráður fyrir lok þessarar aldar en slík hækkun myndi leiða til hörmulegra breytinga á veðrakerfi jarðar.
Umhverfismálasjóður Sameinuðu þjóðanna, UNEP; hefur gefið út stöðuskýrslu árlega, síðastliðin tólf ár, þar sem áætlanir þjóða heims í loftslagsmálum eru settar í samhengi við alþjóðleg loftslagsmarkmið. Nýjasta skýrslan, sem gefin var út í gær, ber nafnið The heat is on, a world of climate promises not yet delivered, eða það hitnar í kolunum, heimur óuppfylltra loftslagsloforða. Forsíðan ber innihaldinu ágætis vitni. Rjúkandi heitur hitamælir sem breytist í reykspúandi skorstein, allt saman á eldrauðum grunni.
Þann 30. september höfðu 120 ríki, sem saman bera ábyrgð á helmingi losunar í heiminum, skilað uppfærðum markmiðum til Loftslagsskrifstofu Sameinuðu þjóðanna. Aðeins helmingur áætlananna a að hafa í för með sér aukinn samdrátt fyrir árið 2030, samanborið við fyrri landsmarkmið. Hjá öðrum ríkjum er ekki útlit fyrir að nýju áætlanir hafi áhrif, eða skortur á upplýsingum gerir samanburð á gömlu og nýju áætlununum erfiðan. Það er þá yfirleitt við gömlu markmiðin að sakast þau nýju eru gagnsærri að sögn UNEP.
G20-ríkin eru sem heild ekki á réttri leið, og hvorki útlit fyrir að þau nái gömlu markmiðunum né þeim nýju miðað við núverandi stefnur. Tíu þeirra virðast þó hafa náð að fylgja fyrri markmiðum; Argentína, Kína, Evrópusambandsríkin, Indland, Japan, Rússland, Sádí-Arabía, Suður-Afríka, Tyrkland og Bretland.
NIðurstaða fundarins í París var að halda hlýnun sem næst 1,5 gráðu og koma í veg fyrir að meðalhiti hækkaði um meira en tvær. Nýjustu skýrslur milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna hafa varpað skýrara ljósi á hversu mikið munar um hvert brot úr gráðu og þannig rennt styrkari stoðum undir mikilvægi þess að takmarka hlýnun við 1,5 gráður.
Til að ná því markmiði þyrftu ríki heims að rúmlega helminga losun sína á næstu átta árum, hvorki meira né minna. Til samanburðar má nefna að heimslosun koldíoxíðs dróst saman um 5,4% í fyrra vegna COVID-faraldursins. Þrátt fyrir það hélt hlutfall koldíoxíð í andrúmsloftinu áfram að aukast. Í ár er búist við sterkum endurkastsáhrifum, það er aukningu í losun og að heildarlosun heimsins fari nálægt losunarmetinu sem sett var árið 2019.
Nýju áætlanirnar myndu duga til að minnka losun um 7,5% fyrir árið 2030, en til að halda í við 2 gráðu markmiðið þyrfti losunin að minnka um þriðjung og 55% eigi 1,5 gráðu markmiðið að vera raunhæft.
Í skýrslu sjóðsins kemur fram að langtímaáætlanir um kolefnishlutleysi, gætu, ef ríki tækju á honum stóra sínum, orðið til þess að takmarka hlýnunina við 2,2 gráður.Yfir 50 ríki hafa sett sér slík markmið.
Vandinn sé sá að markmiðiðn séu oft óljós og í mörgum landsáætlunum ekki gert ráð fyrir að hefjast handa við draga úr losun og auka bindingu fyrr en eftir árið 2030. Brýnt sé að setja áfangamarkmið til skemmri tíma, eigi markmiðin að vera trúverðug.
Í skýrslunni er því haldið fram að aðgerðir á sviði úrgangs, landbúnaðar og þess að draga úr metanlosun gætu hjálpað til við að draga úr losun á allra næstu árum.
Með tækni sem þegar er til staðar og kostar ekki mikið mætti, samkvæmt skýrslunni minnka metanlosun af mannavöldum um 20% fyrir árið 2030 og um 15% til viðbótar með því að skipta gasi út fyrir endurnýjanlega orkugjafa, breyta mataræði og minnka matarsóun.
Þá bindur sjóðurinn vonur við markaði með kolefniseiningar en slær þann varnagla að þeir virki einungis ef reglurnar eru skýrar og stuðla að raunverulegum samdrætti. Þá þurfi að tryggja gagnsæi og rekjanleika.
Í skýrslunni segir að flest ríki hafi sólundað tækifærum sínum til þess að beina stórauknum fjárfestingum sem ráðits var í vegna kórónuveirufaraldursins í kolefnishlutlausari átt. Þau ríki sem vörðu stærstu hlutdeild innspýtingarinnar með hliðsjón af loftslagsmálum voru Þýskaland, Frakkland, kanada, Finnland, Noregur og Danmörk. Á bilinu 39-75% fjárfestinga þeirra töldust grænar. Fátækari ríki hafi setið eftir og safnað skuldum, þau þurfi aukinn stuðning til að standa við loftslagsmarkmið sín, ella telur Umhverfismálasjóðurinn líklegt að þau muni á næstu árum bæði leggja mest til loftslagsvandans, og verða harðast fyrir barðinu á honum.