Rannsóknir á landnámsskála og mögulegri útstöð höfðingja á Stöð í Stöðvarfirði fengu hæsta styrkinn úr Fornminjasjóði í ár, fjórar milljónir króna. Lítið fé til fornleifarannsókna veldur því að aðeins er hægt að vinna í mánuð á sumri. Með þessu áframhaldi tekur tíu ár til viðbótar að ljúka uppgreftrinum.
Það er í fyrsta lagi vegna þess að þetta eru mjög flóknar og umfangsmiklar rústir. Það er líka vegna þess að við fáum takmarkað fé. Getum bara verið í takmarkaðan tíma sem þýðir að á hverju ári þarf að ná þeirri stöðu sem var uppi þegar við hættum sumarið áður. Í það fara kannski fjórir dagar. Einn dagur fer í frágang og þá er farin ein vika. Það fer fjórðungur tímans bara í að ná þessu. Við náum að vinna allan júnímánuð. Með náttúrulega fé að austan. Frá heimamönnum, fyrirtækjum og stofnunum. Í draumaheimi væri hægt að vinna þarna fyrir austan í þrjá mánuði á sumri og þá gengi þetta öskufljótt.
Segir dr. Bjarni F. Einarsson framkvæmdastjóri Fornleifafræðistofunnar.
Alls voru rúmar 40 milljónir til úthlutunar úr Fornminjasjóði. 61 umsókn barst en næstum tveimur þriðju þeirra var hafnað, líklega vegna þess hve litlir peningar eru settir í sjóðinn. Önnur verkefni sem fengu styrk voru meðal annars rannsókn á fornum rústum í Ólafsdal og miðaldabýlum í landi Auðkúlu í Arnarfirði og í Arfabót á Mýrdalssandi.
Á Stöð í Stöðvarfirði er verið að grafa upp nokkur mannvirki, þar að meðal tvo skála. Yngri landnámsskála, mjög stóran og ríkan af gripum. Og undir honum enn eldri skála sem er talinn vera frá því fyrir eiginlegt landnám. Mögulega útstöð sem var notuð til að safna auðlindum til að sigla með frá landinu.
(En þú bíður spenntur eftir að geta farið að skrifa um eldri skálann?) Já, mjög spenntur. Hann er alveg svakalegur. En ég er líka svo þolinmóður að ég missi ekki svefn yfir þessu.
Fornleifarannsóknir ganga hægt vegna þess hve litlir fjármunir eru settir í uppgröft. Með sama áfamhaldi tekur tíu ár að ljúka uppgreftri á Stöð í Stöðvarfirði. Ódýrara væri að grafa á skemmri tíma því heil vika fer í að rífa ofan af rústum og ganga frá eftir sumarið. 