Ông Phan Thanh Giản (1796-1867) vì phải làm theo lệnh vua (vụ ‘3 tỉnh miền Đông, miền Tây, Sài Gòn - Gia Định’…) nên hậu thế không thể 'chấp', nhưng điều quan trọng là 'tự' ông cảm thấy xấu hổ trước bản thân và trước lịch sử mà tự tử - điều mà hậu thế hiếm có ai biết phân biệt được ‘đúng’, ‘sai’, mà hầu như nay ta chưa hề thấy ai nhận trách nhiệm hay nhận ‘sai’, 'lỗi' của mình! Và chính cái điều ‘nhân dục vô nhai, hồi đầu thị ngạn này’ của ông - mà nay được hậu thế đánh giá cao.