ਜੋ ਰਚਨਾ ਸੁਣਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਸ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਮਾ ਜਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ – ਕਾਵਿ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਲਪ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਚ ਤੇ ਅਦਾਇਗੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰਮਣੀਅਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਵਣੀ ਕਵਿਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਜਿਆਦਾ ਘਨਿਸ਼ਠ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਨਾਟ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਲਿਖਾਈ ਅਤੇ ਮੰਚਨ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ == === ਕਥਾਵਸਤੂ === ਡਰਾਮਾ ਦੀ ਕਥਾਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ, ਕਾਲਪਨਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। === ਪਾਤਰ === ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਸਜੀਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਚਰਿੱਤਰ ਹੀ ਡਰਾਮਾ ਦੀ ਜਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਥਾਵਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਨਾਇਕ ਧਰੋਦਾਤ, ਧੀਰ ਲਲਿਤ, ਧੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਜਾਂ ਕਰੋਧੀ ਹੋਵੇ। === ਰਸ === ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਨੌ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਦਾ ਹੀ ਪਰਿਪਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਡਰਾਮਾ ਲਈ ਵਰਜਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੀਰ ਜਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। === ਅਦਾਕਾਰੀ === ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਰੇਸ਼ਟਤਾ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਕਚਾਤੁਰਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਕਲਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1. ਆਂਗਿਕ ਅਦਾਕਾਰੀ, 2. ਵਾਚਕ ਅਦਾਕਾਰੀ, 3. ਆਹਾਰਿਆ ਅਦਾਕਾਰੀ, 4. ਸਾਤਵਿਕ ਅਦਾਕਾਰੀ
ਜੋ ਰਚਨਾ ਸੁਣਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਸ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਮਾ ਜਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ – ਕਾਵਿ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਲਪ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਚ ਤੇ ਅਦਾਇਗੀ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰਮਣੀਅਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਵਣੀ ਕਵਿਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਜਿਆਦਾ ਘਨਿਸ਼ਠ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਨਾਟ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਲਿਖਾਈ ਅਤੇ ਮੰਚਨ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ == === ਕਥਾਵਸਤੂ === ਡਰਾਮਾ ਦੀ ਕਥਾਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ, ਕਾਲਪਨਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। === ਪਾਤਰ === ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਸਜੀਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਚਰਿੱਤਰ ਹੀ ਡਰਾਮਾ ਦੀ ਜਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਥਾਵਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਨਾਇਕ ਧਰੋਦਾਤ, ਧੀਰ ਲਲਿਤ, ਧੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਜਾਂ ਕਰੋਧੀ ਹੋਵੇ। === ਰਸ === ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਨੌ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਦਾ ਹੀ ਪਰਿਪਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਡਰਾਮਾ ਲਈ ਵਰਜਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੀਰ ਜਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। === ਅਦਾਕਾਰੀ === ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਰੇਸ਼ਟਤਾ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਕਚਾਤੁਰਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਕਲਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1. ਆਂਗਿਕ ਅਦਾਕਾਰੀ, 2. ਵਾਚਕ ਅਦਾਕਾਰੀ, 3. ਆਹਾਰਿਆ ਅਦਾਕਾਰੀ, 4. ਸਾਤਵਿਕ ਅਦਾਕਾਰੀ