din Rahmete. Onun açık açık karşılık vermesi mi hoşuna gitti? Altı 
bin d<;inümlük Vartan Beğyanın tarlasını hemen onun üstüne bir gün 
içinde yaptırıver din, niçin? Ne geçti aranızdan, ne}'in olurdu Rahmet? 
Sen bir Rumelilisin, o bir Malatyalı. Neresi hoşuna gitti Rahmetin? 
Ne oldu? Kız kardeşi ince uzun, kara gözlü, güzeldi. On yedi yaşında. 
Sen o zaman kırkında vardın. Bir şey mi oldu? Şimdi zengin olmuş, 
Rahmet. Rahmet Ağa olmuş. Ona Bey diyen de var. Akçasaza iki bin 
dönümlük bir yerinden de o girdi. O mu kurut�u Muallim Bey? .. Se­
nin hakkın var, oğulların var okumuş İstanbullarda, kızların var tuva­
na, �kumuş, damatların var, eski Türkmenden kalma, kartal gibi ... 
Bu batağı kurutınayı ilk sen akıl ettin Fani Beyle birlikte. Birinci 
Dünya Savaşı çıktığında işe başlanıyordu. Köylülerden çok para topla­
mıştınız, kqrkutarak. O paralaca ne oldu Rüstem Bey? Senin hakkın, 
istediğin· kadar bataklıktan kurtulmuş tarlaları çiftliğine kat. Sen bu 
kasahada herkesin öğretmeni, babasısı n. Sen akıl etmesen, ileriyi gör­
mesen, yol göstermesen, kim gelir de bu Ermeni konaklarında oturur­
du, isterse altın kapılı olsun. Sen olmasan kim gelir de o Ermeni top­
raklarının tapusunu alırdı, avuç avuç tapu harcı vererek? Sen olmasan 
Abdülhalik Efendiye kim metelik verir de nadide, ak petekli balı, yay­
la yayla arayarak buhır da getirirdi? Kim bilirdi kim, bu tarlaların son­
ra böyle altın pahasına olaCağını, bir avuç toprağın bir avuç altın oldu­
ğunu, senden başka kim, kim, .kim, kim bilebilirdi? İstersen tüm Ak­çasaz senin olsun. Helal olsun sana. Sen yaratan ki var edensin. 
· Evet efendim, ve de evet. Ve de zulüm, hem de. kan ... Hem de 
ölüm, sıtma, sinek, düz ova tepeden tırnağa cilpirti, karaçalılık, kars 
ağacı, büklük, zıncarlık ... Kim akıl ederdi ki ... Kim akıl ederdi ki şu 
bataklıklar kuruyacak, şu karaçalılıklar, cilpirtilikler, şu kars ormanı 
köklenip hopur edilecek... Kim akıl ederdi ki bu kasabanın nüfusu 
iki binden üç bine, üç binden on bine yükselecek? Yarısına Kürtlerin 
yerleştirildiği, geriye kalanı da harap olmuş Ermeni örenlerinin dola­
cağını senden başka kim, kim, kim akıl edebilirdi? Kim, kim, kim 
Hocamız, babamız, Allahın bize akıl ermişi olaraktan gönderdiği, kim 
akıl ederdi ki bu kasabanın insan sayısı otuz bine, kırk bine yükselsin 
yirmi yıl içinde, kim? Akın akın, topraklardan atılıp geliyorlar. Orma­
nı, toprağı bitirip geliyorlar ve karıncalar gibi ürüyorlar, öyle çok ... 
Bütün bunları senin karanlıkları birer otomobil farı gibi delip geçen