Güya bütün insanlık yalanı, dolanı ortadan kovarak 
adalet ve hakikati en saygın makama geçirmek için uğraşı­
yor. Maazallah böyle bir felaket gerçekleşirse hep siyasetler, 
ticaretler, işlemler durur. Bütün dünya altüst olur. En akıllı­
larımız her gün aldanıyorlar . En akılsızlarımız her gün alda­
tıyorlar. Hepimiz daima aldanıyoruz, fakat fırsat düştükçe 
aldatıyoruz. Bu suretle geçim dengesini biraz düzeltebiliyo­
ruz ... Aldanıp da aldatamayanlar ... İşte aç kalan güruh bu 
za vallılardır . 
Hakikatİn büyüklüğünü tanıyıp da onunla dost olama­
yanlar, o kılığa bürünmüş yalanlarla oyalanırlar . Bu koroed­
ya sahnesinin en arka perdesini kaldırıp asırlardan, asırlar­
dan beri insanlardan saklanan gugukları apaçık insanlığa 
göstermek her mernlekette kanunen yasaktır. Ahlak, adet ve 
geleneklerimiz hayallere o kadar geniş bir alan ayırmıştır ki 
hakikat ona en fazla muhtaç olanların gözlerinde bile daima 
değersiz ve cazibesiz kalır. Dolayısıyla ilim ve irfan çoraklığı 
içinde kavrulan memleketlerde değil, fen ve bilgide en ileri 
giden milletler arasında bile bugün bakıcılık, büyücülük, 
efsunculuk pozitif bilimlerden daha fazla revaçtadır . Bugün 
diyelim ki bir milyon insan arasında ürkmeden hakikati 
gören ve cesaretle onu bağırabilen kaç düşünür vardır? İşte 
bu sayı, itirafından sıkılacağımız derecede azın da azıdır. Bu 
azınlık bu koca kitleyi nasıl uyandıra cak? 
Savaş ahlakı bozdu. Bütün insanlığı felsefe ve irfan 
bakımından birçok seneler geriletti. Mesela Fransa gibi bir 
memlekette yazariarına ödül verilmesi gereken eserlerin 
yayımianmasının yasaklan dığını görüyoruz. 
Voltaire'lerin, 1 Diderot'ların 2 ve daha geçen asırdaki 
Zola'ların,3 Maupassant'ların 4 hazırladıkları yaklaşımlar ne 
oldu? Şimdiki düşünürlerin, yazarların, şairterin etrafa savur-
François Marie Arouet (1694-1778), Voltaire mahlasıyla bilinen Fransız 
yazar ve filozof. 
2 Denis Diderot ( 1713-1784 ), Fransız yazar ve filozof. 
Emile François Zola (1840-1 902), natüralizm akımının öncüsü Fransız 
yazar. 
4 Guy de Maupassant (1850-1893), Fransız hikayeci ve romancı. 
75