bi oldu. Bilge de onların havasına kapıldı bir süre. "Beni de 
aranıza alın" demek istiyordu Bilge. Hüsamettin Beyle konu­
şuyordu: "Piyesleriniz nasıl gidiyor efendim?" Hüsamettin 
Bey de Austerlitz'den bahsetti. "Ah ne güzel!" dedi Bilge. 
"Neler okuyorsunuz bunu yazarke n?" "Pek okumuyoruz ," 
diye karşılık verdi Hikmet, aceleyle. Heyecanlanan Bilge, 
"Olmaz," dedi. "Okumalısınız; hangi dilden okuyorsunuz 
efendim?" "Türkçe," diye cevap verdi albay biraz üzülerek. 
"Olmaz," dedi Bilge, biraz yabancı dil biliyorsunuz­
dur." "Gençliğimde biraz Fransızca ile uğraşmış tım," dedi 
Hüsamettin Bey, zayıf bir sesle. "Hemen başlamalı sınız," diye 
atıldı Bilge heyecanla. "Bu yaştan sonra mı kızım?" dedi al­
bay. Biraz bozulmuştu. "Neden olmasın ?" diye onu bırakma­
dı Bilge. "Hikmet de çalışmalı zaten. Ben de yardım ede­
rim." "Şimdi bunu bırakalım," diye gülümsedi Hüsamettin 
Bey. Utanmıştı. Hikmet anlamadı: "Birlikte çalışırız albayım. 
lngilizce öğrenirsi niz." Bilge hemen bir kitap tavsiye etti, on­
lara yardım edeceğini söyledi. "Mütercim Arif de iyidir," dedi 
albay kendi durumunu kurtarmak için. Sonra, bu sözü ettiği 
için pişman oldu. Neden getirmişti Bilge'yi bu deli çocuk? lş­
te birer birer ortaya çıkıyordu zavallılıkları. Bilge canlıydı, 
Bilge düşünüyordu. "Anlamıyoru m," dedi Bilge. "Sizlerde ne­
den herkes gibi, bu ülkede yanın yamalak bir şeyler yapmaya 
çalışan insanlar gibisiniz? lşi neden sıkı tutmuyorsu nuz?" lş­
te, Mütercim Arif'in karşısına dikilen Fransız münekkit gibi 
ortaya çıkmıştı Bilge. Ona nasıl anlatılabilirdi? Demek Hik­
met, gerçekten Bilge'ye yaranmaya çalışmıştı. Bilge bizi ne 
yapsın? diye düşündü albay. Başını kaldırdı: "Mütercim Arif," 
dedi. "Garbın ilk nazarda inkarı gayrı kabil fikriyatına karşı," 
dedi, "B izim hakiki kıymetlerimiz ." dedi. Bilge itiraz etti: 
"Siz, bu aldatmalara kapılmam alısınız. lnsan Batıyı biraz bi­
lince, işin derinliğini ve büyüklüğünü biraz sezince, öyle bi­
lirsiz sözlerle oyalanmaz. Sizler birçok şeyi seziyorsunuz; bu-
297