Bir an ne diyeceklerini bilemeden sustular. Hatlarda bir sorun 
vard ı; ikisine de aralar ındaki coğrafi uzakl ığı hissettiren bir h ışır-
tı. "Ben de seni arayacakt ım birazdan. İstanbul'da oldu ğunu bili-
yorum, annen haber verdi."  
Barsam Çakmakç ıyan' ın sesi hasret doluy du. Konuyu daha 
da vahimle ştirmekten kaç ınarak ne sitem etti, ne de k ızından he-
sap sordu. "Annen de ben de senin için çok endi şelendik. Rose 
şimdi üvey babanla birlikte İstanbul'a geliyor... Gelip seni alacak-
lar. Yann ö ğle civan orada olurlar."  
Şimdi de Armanu ş donakalm ıştı. Bir acayiplik vard ı. Büyük 
bir acayiplik hem de. Annesiyle babas ının birbirleriyle konu şma-
ları, dahas ı böylesi bir dayan ışma sergilemeleri düpedüz k ıyamet 
belirtisiydi.  
"Baba bir şey mi oldu?"  
Barsam Çakmakç ıyan bir anda zihninde beliriveren bir ço-
cukluk an ısının kederiyle susakald ı. 
O küçükken, her sene sivri kukuletal ı ve kapkara pelerinli bir 
adam mahallelerine gelir, papazla birlikte kap ı kap ı dolaşırdı. 
Adam Ermenistan'dan gelen bir ba şrahipti; eski ülkeye götürüp, 
din adam ı olarak yeti ştirmek üzere zeki, inançl ı oğlan çocuklar ı 
arard ı. 
"Baba iyi misin? Neler oluyor?" diye üsteledi Armanu ş. 
"İyiyim can ım, seni çok özledim," diyebildi kar şıdaki ses 
güçbela.  
Barsam tüm çocuklu ğu boyunca derin ilgi duymu ştu dine ve 
dini ritüellere. Pazar okulunun en parlak ö ğrencisiydi. Bu sebep-
ten kara kukuletal ı adam s ık s ık evlerine ziyarete gelir, Şuşan'a 
oğlunun istikbalinden bahsederdi. Belli ki din adaml ığına mey-
yaldi Barsam. Onunla gelmeliydi Ermenistan'a. Şuşan her sefe-
rinde başrahibi sayg ıyla dinler ama istenilen onay ı vermezdi bir 
türlü. Günün birinde Barsam, annesi ve ba şrahip mutfakta otur-
muş çay içerlerken, adam bir karara varma zaman ının geldiğini 
söylemişti. 
Barsam Çakmakç ıyan annesinin gözlerinde o anda beliren  
 korkuyu ömür boyu unutamayacakt ı. Başrahibe ne kadar hürmet 
beslerse beslesin, o ğlunu papaz giysisi içinde büyük bir adam ola-
rak görme fikrinden ne denli ho şlan ırsa hoşlans ın ve sonuçta ye-
gâne oğlunun Tann'ya hizmet etmesini ne kadar isterse istesin, 
karşısında evlad ını ondan ay ırmaya çal ışan bir çocuk h ırsızı var-
mışças ına dehşetle irkilmi şti Şuşan. Öyle ki elindeki fincan sal-
lanm ış, içindeki çay elbisesine dökülmü ştü. Ermenistan'dan gelen 
başrahip, karşısındaki kad ının geçmişinde karanl ık bir hikâyenin 
gölgesini sezerek üstelememi ş, anlay ışla başını sallam ıştı. Ayr ıl-
madan evvel Şuşan' ın elini s ıvazlam ış, onu oğluna, oğlunu ona 
emanet etmi ş ve ç ıkıp giderken her ikisini de kutsam ıştı. Sonra 
bir daha asla teklifini tekrarlamamak üzere evden ayr ılmıştı. 
O gün bu sahneye şahitlik eden Barsam Çakmakç ıyan daha 
önce hiç tatmad ığı, bir daha da tatmayaca ğı bir şüpheye kap ılmış-
tı. Tüyler ürpertici bir sezgi. Ancak halihaz ırda bir çocu ğunu kay-
betmiş bir anne, bir evlad ını uzağa gönderme konusunda bu ka-
dar tepkisel olabilirdi. Şuşan' ın belki de ba şka bir zamanda ba şka 
bir mekânda b ırakt ığı bir oğlu vard ı... 
Şimdi annesinin yas ını tutarken Barsam Çakmakç ıyan neden 
bu an ı hat ırlad ığını kestiremiyor ve k ızına gerçeği anlatacak ce-
sareti kendinde bulam ıyordu.  
"Babac ım konu şsana," dedi Armanu ş panikle. Barsam 
Çakmakç ıyan başka şeyler de hat ırlıyordu, bazen tahammül 
edebileceğinden çok daha ötesini. Annesi gibi babas ı da 1915'te 
Türkiye'den sürülmü ş bir aileden geliyordu. Sarkis Çakmakç ıyan 
ve Şuşan İstanbuliyan' ın ortak bir şeyleri vard ı, çocuklar ının 
ancak hissedebildi ği ama asla tam manâs ıyla anlayamad ığı bir 
şey. Kelimeler aras ına serpiştirilmiş sessizlikler. Babas ının 
geleneksel Hale eşliğinde, annesinin etraf ında dans edi şini hat ır-
lıyordu Barsam; kollan ufukta süzülen bir ku şun kanatlan gibi 
dümdüz kalkm ış, sevdiğinin etraf ında halkalar çizerek. Müzik 
evvela ağırdan başlar, sonra gittikçe h ızlan ırdı; Ortadoğu'yu gör-
memiş çocuklann ın ancak kenardan hayranl ıkla izleyebildi ği bir 
Ortadoğu dans ı. Barsam' ın ald ığı terbiyeden ve edindi ği geçmiş-