kendine sık sık söyler, bazan bu yara için Perihan'ı suçladığını 
farkederdi: Küçük gelini kocasını evde tutmayı başaramamıştı. 
Vapur Heybeli iskelesine yanaşırken ayağa kalktılar. Nigân 
Hanım gene bir şey unutup unutmadıklarını düşündü. Merdi­
venleri inerken trabzanlara gene sıkı sıkı tutundu, torunlara 
dikkatli olmadıkları için söylendi, buzdolabının başında bekleyen 
ahçı Nuri'yi denetledi, vapurun içine uzatılan dar tahta iskelenin 
üzerinden küçük ve titiz adımlarla korkuyla yürüdü. Karaya 
çıkar çıkmaz at ve at pisliği kokusunu içine çekti ve Cevdet Bey'le 
ilk adaya gidişlerini hatırlayarak hüzünlendi. 
Vapurdan inen kalabalık faytonların beklediği yere üşüştü. 
Osman söylenerek bir fayton buldu, içine yerleşmek uzun sürdü. 
Büyük torun Cemil arabacının yanına binmek istediği için 
azarlandı. Sonra ağır yükü alan fayton yavaş yavaş hareket etti. 
Bir o tarafa, bir bu tarafa sallanarak hızlandı, atların düzenli ve 
yorgun nal sesleri Nigân Hanım'a çocukluğunun ve gençliğinin 
seyrek yapılan ve hep beklenen gezilerini hatırlattı. Çarşı içinden 
geçerlerken Osman tanıdık yüzlere, iki yıllık adalı olmalarına 
rağmen onları iyi tanıyan esnafa, yanlarından geçen öteki fay­
tonların yolcularına, her seferinde elini şapkasına götürerek, 
ama şapkasını da bir kere olsun çıkarmayarak selâmlar dağıttı. 
Her verdiği selâmdan sonra da annesine kime selâm verdiğini 
söyledi. Gözleri bu açıklamaları gerektirecek kadar zayıf ol­
mamasına rağmen Nigân Hanım dikkatle dinledi: Kasap Foti 
dükkânının yerini değiştirmişti. Mihrimah Hanımlar da yeni 
taşınıyorlardı, tütün ticaretine de atılan Zekeriya Bey kızıyla 
çarşıya iniyordu, kilisenin karşısında yeni bir ev yapılıyordu, 
demir tüccarı Sacit Bey'ler daha taşmmamışlardı, avukat Cenap 
Sorar Bey küçük evinin küçük bahçesini çapalamakla meşguldü, 
İsmet Paşa'nın evinin pancurları açıktı, yolsuzlukları anlaşılınca 
Avrupa'ya kaçan tüccar Leon'un evine başkaları yerleşmişti. 
Birden Nigân Hanım: "Zaman ne çabuk geçiyor!" diye mı­
rıldandı. 
Sözlerinin duyulup duyulmadığım anlamak için oğluna ve 
gelinlerine teker teker baktı. Duymamışlardı. Herkes kendi 
düşüncesine çekilmişti. Osman anlatıyor, onlar dinliyorlardı. 
"Zaman ne kadar çabuk geçiyor!" Nigân Hanım adalara giden 
339