368 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
üstünden köye, ormana, aşağıdaki koyağa çil yavrusu gibi dağılıyorlar. Göz açıp 
kapayıncaya kadar kayalıkta kimsecikler kalmıyor 
Bir de bakıyorlar ki ne gelen var, ne giden. Kasaba yolu bomboş. Gözlerini 
ovuşturuyorlar. Gördükler i düş mü hayal mi? 
Sonra gene beklerneye başlıyorlar Birkaç gün durmadan umutla bekliyorlar. 
Sonra yeniden beklemekten vazgeçip, evlere kapanıyorlar 
Köyün üstünü kurşun geçmez bir karanlık gibi Adil Efendi örtmüş. Köyün 
sevgisin de, korkusu nda, ağıdında, ekmeğinde aşında, oyununda yalnız Adil 
Efendi var. 
Beklemek belalaşıyor. Dayanılmaz hal alıyor 
Hasanı sorarsanız, onun başı bin belada. Ağacın kovuğundaki kibritleri Um­
mahanla birlikte her gece birkaç kere yokluyor. Bir keresinde babalan onları ya­
kaladı: 
"Nereye bu gece yarısı, nereye gidiyorsunu z?" diye sordu. 
Hasan da, Ummahan da tutuldu kaldı. Ağızlarından bir tek söz çıkmadı. 
Ali sordu, onlar yalnızca sustular. Sonunda vazgeçti: 
"Allahın bin belaları ," dedi, "ne haliniz varsa görün. Ben karışmam . Çıkın 
dışarı, gidin geceye de Koca Halil gibi karda donup ölün." 
Hasan karar verdi. Artık kibritlerini dışarda ağacın kovuğunda tutmayacak. 
İçeriye taşıdı, eski deliğe yerleştirdi. Ama bir türlü içi götürm üyordu . Adil Efendi 
anık gelmeyecekti, gelmeyecekti ama, ya bir gün gelirse ... Şap diye köyün içine 
düşer de ilk olarak, Meryemcenin evidir diye kendi evlerini ararsa ... O da kibrit­
lerini kaçıramazsa ... 
Birkaç gece kibritini yatağına aldı. Birkaç gün de koynuncia taşıdı. Kibritleri 
şalvarının kemer yerine, beline fırdolayı diziyordu . Ama gene de belli oluyordu. 
Kibritler bir şişkinlik yapıyordu. 
Hasan: 
"Şu adam bir gelse de kurtulsak, kurtuls ak," diyordu. 
Bütün köylü de böyle söylüyordu . 
Muhtar da artık bir iyice bunalmış, ne yapacağını bilmez, orada burada söyle­
niyordu: 
"Bu adam artık gelmeyecek mi? Varıp gitsek de ayağına düşsek, tüm söyle­
dikleri yalandır. Yalak köyü çok çok yoksuldur, gel de halini gör, desek. Sakla­
yacak bir çöpümüz yok ki saklayalım Adil Efendi. Gel de köye halimizi gözle­
rinle gör, desek, gelmez mi ki? Gel de canımızı, çocuklarımızı al, ya da bu yıl 
bu işten vazgeç, istersen gelecek yıl, pamuk dönüşü tüm kazancımız senin ol­
sun, desek. Yemin etsek ki bu yıl Çukurun en verimli tarlalarını, gece demeyip 
gündüz demeyip, biz toplayacağı z, öteki köylülerin beş misli, on misli toplaya-