Ellisine merdiven dayamış lağımcı çok geçmeden soluk so­
luğa kaldı ve yıllar önce soluk borusuna kaçan taşın tıkırtı­
ları sıklaştı. Kaleye hiç yaklaşmadan lağım girişi olarak sap­
tadıkları yerle kuzey surları arasındaki mesafeyi tespit etti­
ler. Lağımı hemen o gece kazmaya başladılar. Kazanlar do­
lusu kaynar suyla toprağı yumuşatıp yedi kulaç derine in­
diklerinde Vardapet'in dediği çıktı: Toprağın yüzeyi dondu­
ğu halde burası kolay kazılıyordu. Yaşlı lağımcı kazmasını 
sallarken Bünyamin'e, yaz olsun, kış olsun, dünyanın en ko­
lay işlerinden biri ohm bu mesleği paşaya nasıl abartarak an­
lattığını ve aldanan paşadan ellisi peşin olmak üzere tam beş 
yüz elli filuri bahşiş kopardığını söylüyordu . Fakat sözleri­
ni bitirmeden Bünyamin'in kazması bir kayaya çarpınca na­
zar değdiğine hükmetti. Kayayı delemeyeceklerine göre top­
rak altında etrafından dolaşmaları gerekiyor, bu da yönleri­
ni kaybetme tehlikesini doğuruyordu . Mesleğin püf nokta­
sı da buradaydı. Açtıkları dehlizde pusula onları kolayca ya­
nıltırdı. Yönlerini, bulundukları yerden lağım ağzına dehliz 
duvarlarına değdirmeksizin sıkıca gerdikleri bir ipin iletkiy­
le ölçtükleri derecesine göre kestirebiliyorlardı. Öyle ki, baş­
langıçta yaptıkları yarım derecelik bir hata, onları asıl hedef­
ten arşınlarca öteye saptırabilirdi. Etrafından dolaşmayıp ka­
yanın altına inmeleri halinde de aynı tehlike sözkonusuyclu. 
Çünkü yalnızca yatay bir düzlemcle değil, düşey düzlemde­
ki açıları da sabit olmalıydı. Bu yüzden Vardapet, içinde bir 
hava kabarcığı olan su dolu bir cam çubukla sık sık dehli­
zin zeminini kontrol ediyor ve yedi kulaçlık derinliği daima 
koruyordu. 
Sonunda kayanın etrafından dolaşmaya karar verdiler. 
Vardapet açtıkları yeni dehlizin açısını, gerili bir ip üzerin­
deki iletkiyle defalarca ölçtü ve rakamları çıra ışığı altında 
kağıda yazdı. Fakat kayayı geçtiklerinde kafasında yine de 
bir kuşku kalmıştı. Tam bu sırada tavandan topraklar dö-
74