29 
 Zülfü  LİVANELİ  
Refah Partisi bütün Türkiye’den oy aldı o zamanlar biliyorsunuz. Bir dalga geldi, Refah 
aldı götürdü; bu birincisi. Kişi olarak soruyorsunuz. Kişi olarak değil de parti olarak sorun. 
ANAP adayıydı İlhan Kesici. Ben SHP adayıydım. SHP, ANAP için solcu partidir ve ANAP 
solcu bir parti için seçime girmekten vazgeçecek değildi herhalde. Fakat oradaki esas olay 
şuydu. Çok küçük farklarla gitti biliyorsunuz. Çok fazla oy çalındı, çöplüklerden bir hafta 
boyunca oy pusulaları çıkarıldı ve SHP o zaman çok zayıftı, sandık başların da yoktu. Tespit 
edilenler, Yüksek Seçim Kurulu’na verildi. Yüksek Seçim Kurulu’nda şöyle bir karar çıkmıştı: 
“Evet, hile yapılmıştır; ama tespit edilebilen hileler sonucu değiştirmeye yetmiyor.” O kadar 
saçma bir karardı ki. Hani adam bıçaklamışsın; ama o ndan mı öldü, o sırada kalp krizi mi 
geçirdi diye soruyorsun. Bakın küçücük hatalar büyüyüp bu hale geliyor.  
Eğer Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk devleti olarak 1994 İstanbul seçimlerinde ve 
Ankara’da da oy hırsızlığına engel olsaydı, bu iş bu kadar büyümez di. Çünkü iş büyüyor; baş 
edilemeyecek hale geliyor. Birincisi budur.  
İkincisi de dediğim gibi İlhan Kesici bugün CHP’de; ama daha önce DYP’deydi. Sonra 
ANAP’taydı. Sağcı bir politikacıdır. İnançları da sağcıdır. Ona saygı duyarım; ama öyledir. 
Sağcı biris inin solun adayını çıkarması olabilir mi? Olamaz.  
İzleyici 2  
Üstadım hoş geldiniz. Ben bir Zülfü Livaneli hayranıyım. 10 yıldan beri benim 
cumhurbaşkanı adayımsınız. Bunu düşünüyor musunuz? Teşekkür ederim.  
Zülfü LİVANELİ  
Sağ olun, teşekkür ederim. Böyle şeyler duyuyorum, görüşler duyuyorum ve çok da 
memnun oluyorum; ama benim daha çok memnun olduğum şey başkan adayı değil de 
“Gönlümün başkanısın” diyenler oluyor. Siz de benim gönlümün cumhurbaşkanısınız. Biz aynı 
şeylere, iyi, güzel, doğru ideallere inanan insanlarız. Onun için görüş birliğimiz var. Aramızdaki 
sevgi alışverişi yeter ve ben şunu anladım hayatta: Taş yerinde ağırdır, benim yapabildiğim şey, 
sanat yoluyla iletişim kurmaktır. Politika ayrı bir sanattır; ama o b enim pek başarılı olamadığım, 
bilemediğim bir iş. Türkiye’de iyice değişik bunun şartları. İkincisi de 100.000 imza toplamak 
zor bir şey değil. Böyle bir noktada 100.000 imza çok kolay toplanır; ama bu kargaşanın içine 
bir aday daha ilave etmek olacak bir şey değil. Bizim var olan bir aday etrafında birleşmemiz 
gerekecek. Ve gerekiyor. Onun için birimiz bile ayrı bir çıkış yapmayacağız.  
İzleyici 3  
Hoş geldiniz. Şimdi umutla ilgili söyledikleriniz çok doğru. Ayrıca coğrafya da. Bu 
coğrafyada zaten umutsuzlu k diye bir şey yok. Buralı değilim; ama birkaç yıldır burada 
yaşıyorum. Önümüzde çok az bir zaman var. Biz gene umutla neler yapalım. Somut önerileriniz 
nelerdir? 62 gün gibi çok az bir süremiz var.  
Zülfü LİVANELİ  
Burada çok iyi politika yapan dostlarımı z var. Başkanlar var bir kere. Belli ki başarılılar, 
çünkü kazanmışlar. Siyaset sonuç alma sanatıdır. Onların düşünceleri daha önemlidir. Ben 
şöyle görüyorum. Birinci amaç, ikinci tura kalmasını sağlamaktır. İkinci tura kalmasını 
sağlamak hayati önemdedir.  Çünkü ikinci tura kaldığı zaman bambaşka bir şey olacak. Eğer az 
önce dostumuzun da bahsettiği belediye seçimlerinde, Fransa’da olduğu gibi ikinci tur olsaydı, 
bugün ne Melih Gökçek adını duymuş olurdu insanlar ne şunu ne bunu. Bir kere seçim 
yapılıyor. Y üzde yirmi ikiyle yirmi üçle alındıktan sonra bir daha halka düşünme fırsatı 
verilmiyor.