174 
şiirlerine yedirerek yapar, kimi doğrudan anı kitabı yayım­
lar. Çocukluğunu, ailesini, gençliğini, arkadaşlarını anlatır. 
Bunları okumanın en güzel yanı, sadece eserleriyle tanıdığı­
nız ya da tanıdığınızı sandığınız bir yazarın, kafa ve ruh ola­
rak hangi etkiler altı nda oluştuğunu, kendisini nasıl geliştir­
diğini öğrenmeye olanak tanımasıdı r. 
Bu kitaplan okumak Türkiye'deki okurlar için çok önem­
li. Çünkü bizde insaniann zaman içinde kendini geliştirebi­
lece�ne, giderek yetkinl eşebileceğine pek inanılmaz. Böyle 
bir gereksinme de duymaz insanlar. "Haa o mu, biliyorum" 
derler ve otuz yıl önce kapatıl mış, çekmeceye kaldırılmış bir 
dosyadaki önyargıyı tekrarlarlar. Oysa o kişi artık aynı kişi 
değildir. Bambaşka birisi olmuştur. Bu yüzden büyük yazar­
ların kafa ve ruhça geJişmelerini anlatan anı kitapları, ufuk 
açıcı niteliktedir . 
Kim istemez Tolstoy'un çocuk luk ve gençlik anılarını ken­
di ağzından öğrenmey i, Aleksandr Puşkin'in Erzur um 
Yolculuğu'nu ve savaşan karşı taraf (yani bizler) için ne dü­
şündü�nü, Dostoyevski'nin Ölüler Evind en Anılar adıyla 
yayımladığı Sibirya sürgün gütılerini anlamayı. 
Roma'nın büyükleri de aşağı yukarı günlük ya da anı bi­
çimin de kitap yazmışlardı. Andronicus, Tacitus, Cicero, Plu­
tarkhos gibi tanınmış Romalıların kitapları, tanıdık insanla­
n ve onların karakterlerini anlatan birer belge niteliği ndedir. 
* * * 
Bu alanda beni en çok etkileyen kitapların başına Nikos 
Kazancakis'in El Greco' ya Me ktu p adlı anılarını yerleşt ir­
ınem gerekir. Bu kitabı okurken İsa'yı, Marx'ı ve Buda'yı bir­
leştirerek kendisine bir yol yaratmaya çalışan çılgın Giritli­
nin yürek çarpınt ılan sizi de heyecanlandınr. Onunla birlik­
te Aynaroz dağlannda gezerken bir badem ağacına rastlar ve