163 
 Cusanu s’a göre kavramların (intellektus) sonsuzluk içinde akılla kullanılması, anlağın 
ürettiği karşıtlıklarla aynı anlama gelmektedir. Yeni Platoncu bu temel düşünceyi burada daha 
fazla açıklamak, bildirimin konusunu aşacaktır. Cusanus’un da severek verdiği küç ük bir örnek: 
Bir akılsal kavram olarak düz çizgi (veya sonsuz çizgi), kendisiyle ölçülebilen herşeyi kapsar, 
yani tüm eğri çizgileri de.  
Kısaca, aklın sonsuzluğu ışığında bakıldığında, anlağın karşıtlıkları, belirlenmişliklerin 
anlamlarını yitirmektedir. Bu yolla, anlağın sonlu karşıtlıkları akılla aşılır, bir başka anlatımla, 
anlağın değersizleştirilmesiyle/görecelileştirilmesiyle.  
Aynı şey, felsefe okulları ve dinsel ritleri birbirinden ayıran karşıtlıklar için de 
söylenebilir: Nikolaus, tin sonsuzluğa doğrulduğunda hepsinin kolayca çözülüp, birbiriyle 
örtüşür duruma getirilebileceğini savunmaktadır. („hae omnes facillime resolvuntu r et 
concordantur, quando mens se ad infinitatem elevat“; Idiota de mente  II, n. 67).  
Karşıtlıkların aşılması için, her zaman anlağın karşıtlıkları olarak anlaşılması gereken 
Cusanik Strateji’nin  çerçevesi böylece çizilmiştir: Mistik olan, Tanrının birlikt e yüceltimi yolu 
ile düşüncede karşıtların birliği. Mantıkla bakıldığında, bu yol üzerinde her zaman 
yürünebilinir.  
Çünkü mistik düşünce her düşünülebilen karşıtlığı yada başka bir anlatımla, 
düşünümlemenin tüm yolları, anlak üzerinden Tanrıya erişir. Bunl ar az yada çok bir şeyleri 
hesap edebilen anlak üzerinden aklın (Temel kavramların. Tanrı kavramının ad tamlamaları da 
dahil olmak üzere) sonsuz tamlıkları olan ve artık karşıtlıklar tanımayacak biçimde nihayi 
olarak Tanrıya götürür, başka bir ifadeyle, he r şeyin tek olmasına, tikelliğe.  
4. DİNLERİN SAVAŞIMI  
Ancak, karşıtlıkların aşılması için çıkılan bu mistik yol, somut bir sorun alanında, 
örneğin dinler arası savaşımda nasıl bir anlam taşır? Nikolaus, böylesine bir sorun alanını, bu 
yeni düşünme biçiminin yardımıyla etkisizleştirme denemesinde, gerçek anlamda nasıl 
eylemiştir?  
Nikolaus bir yandan yöntemine sadık kalmıştır: Hıristiyanların taraftarı bir avukat gibi, 
gerekçelendirmelerinde bizlerin haklı olduğu, öbürlerinin haksız olduğu savunusu üz erine 
ortaya çıkmamıştır. Nikolaus daha çok herkesin haklı olduğu, hakikatte ortada bir 
savaşım/kavga konusu bulunmadığını, bunu kavga eden tarafların henüz bilmediklerini 
söylemektedir. Öbür yandan, gerekçelendirmeye/argumentasyona başvurmaktadır. Ve böyl ece, 
her anlaşılabilir nitelikteki söylemin koşulu olan anlağın yasalarına uygun olarak 
davranmaktadır. Çünkü anlağın sınırları dışında, ne üzerinde ne de altında olan, yani karşıtlık 
ilkesinin geçerlilik alanı dışında bir alan yoktur.  
Düşünürün bazı özgü n gerekçelendirmelerine kısaca değinmek isterim. Nikolaus’a göre 
dinlerin açık çeşitliliği ve karşıtlığı, her birinin kendini mutlak hak din olarak görmesi ve 
hepsinin karşılıklı olarak hoşgörüsüzlüğe dayanmasıdır.  
Yazar, bu bulguya karşın, vizyonunu “Dins el Sohbet ” biçiminde ortaya koymaktadır. 
Söz konusu sohbet metni farklı düşünenlerin gerçek diyalogları değil, mutaasıp bir Hıristiyanın 
uzun süreli ve yalnız başına uyguladığı meditasyonlarına dayanmaktadır: Aklın yüksek 
derecesine yükselerek uzaklaşmış b ir biçimde, tüm ülkelerin bilgilenlerinin, ete kemiğe 
bürünmüş sözün önderliğinde „Dinlerin farklılığının tüm insanların onayını alarak, 
yaralanamayacak/zarar verilemeyecek tek bir dine nasıl indirgenebilir“ sorusuna yanıt bulmak 
için, göksel/utopik bir Ko nsil kurulması hayali içindedir. ("omnem religionum diversitatem 
communi omnium hominum consensu in unicam concorditer reduci ampilius inviolabilem": De 
pace fidei  III 9).