ne nasıl dayansın kızcağız?" "Benim ölkem bir efsane, alba­
yım. Tiyatro seyreder gibi bakıyorlar benim öfkeme. Biraz 
fazla kaçtı mı, oyunun yarısında bırakıp çıkıyorlar. Sizin gibi 
seyirci nerede, albayım?" 
"Bizim de başka çaremiz yok da ondan, oğlum Hikmet. Biz 
bu dünyaya seyretmeye, hayran olmaya gelmişiz. Takdir et­
mesini bilmek de bir meziyet, derlerdi büyüklerimiz bize. Biz 
de önümüze geleni beğenirdik: Tarih hocasını Herodot, felse­
feciyi Eflatun zannederdik. Bizim hocaların adı neden tarihe 
henüz geçmemiş diye hayıflanırdık; ortada bir haksızlık ol­
duğunu düşünürdük. Bize göre herkes. alim adamdı. Tekaüt 
olduktan sonra kanaatlerim biraz değişmişti ama, gene de 
hangi resim sergisine gitsem, koşar ressamı tebrik ederdim; 
bütün piyeslerden sonra alkışlamaktan ellerim acırdı. Edip­
lerle tanışamadım diye üzülür dururdum. Bir gazete muharri­
rinin yazılarım en büyük hakikat olarak kabul ederdim. Mü­
him makaleleri kesip saklar, fırsat buldukça yeni baştan 
okurdum. Ortaya atılan her esere hürmetim vardır benim. Bir 
insanın, iyi kötü, ortaya bir eser koyması ne kadar zor, ne ka­
dar takdire şayan bir gayrettir bilemezs in." 
"Ben ne koyuyorum ortaya albayım?" diye çekinerek sordu 
Hikmet. 
"Kendini koyuyorsun evladım; daha ne koyacak sın? Her­
kesin başkalarından bucak bucak kaçırdığı muhtevayı koyu­
yorsun. Sen beğenmezsin ama, Mütercim Arif'in bir sözü var­
dır: Nev-i beşerdeki fertler, bütün günah ve sevaplarıyla tek­
mil ruhlarını cemiyete arzettikleri nisbette, ondan hisselerine 
isabet eden gam ve süruru istismara, gayrı kabili içtinap bir 
surette müstahak olurlar." 
''Biraz karışık ama, anladım alba yım. Ayrıca, Mütercim 
Arif'i beğenmediğimi kim söylüyor. Antonius ve Kleopatra 
üzerine tefsirini çok derin buldum." 
"Oldukça muğlak bir muharrirdir; fakat derinliğinden 
278