31 
 önceki yüzyıllarda sol adı olmadan da soldu. Çünkü dayanışmaya ve insan sevgisine 
dayanıyordu.   
Dolayısıyla Atatürk bunu bildiği için, “Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli kültürdür” 
demişti. Atatürk o ünlü akşam sohbetlerinde, masasında hiç askerlik anısı anlatmaz. 
Conkbayırı’ndan çıkarken şu geldi, bu geldi, böyle olaylar oldu diye konuşmaz. Sadece 
edebiyat, sadece şiir, sadece kültür konuşur. Çünkü kültür oluşturur bir toplumu. Bizim 
DNA’mız aynı. Bütün dünyanın DNA’sı aynı. Kanadalılar, Tayvanlılar  aynı. Ama Kanadalılar 
başka insanlar, Tayvanlılar başka insanlar. Siyaset biçimi ayrı, karı koca ilişkileri ayrı; patron 
işçi ilişkileri ayrı. Bu ayrımı ne yaratıyor? İçinde yaşadığımız kültür. Yoksa fizyolojimiz değil. 
Dolayısıyla biraz uzun oldu ama. Uz un vadeli bir şey sordunuz. Toplumun kültürel kodlarında 
çok büyük bozulmalar yaşanıyor. Biz bunun sonucunu bu hükümetle görüyoruz. Ama arkasında 
çöküşü hazırlayan nedenler var. Bu toplumun büyük bir bölümünü, benim gördüğüm kadarıyla 
medya çürüttü. Bütün değerlerini sıfırladı. Yok ettiler. O değersizliğin üzerine bugünkü kültürel 
iktidarlar gelip oturdu. Kültür mücadelesini hiçbir zaman ihmal etmememiz gerektiğini 
düşünüyorum. Zaten öyle de oluyor. Düşünün hep kültür toplantılarında, tiyatrolarda, kitap 
okumalarında, konserlerde buluşuyoruz. Bu önemli bir şeydir.  
İzleyici 5  
İsmim Yalçın Demir. Çok güzel bir konuşma oldu. Şimdi benim çok merak ettiğim bir 
konu var. Seçim öncesi, bundan önceki seçim öncesinde Sayın Kılıçdaroğlu halkımıza bir sürü 
vaatlerde bulundu. Bu bulunduğu vaatlerde hayli de iyi vaatlerdi. Tatmin edici vaatlerdi. Fakat 
öbür tarafta AK Parti iki tane makarna dedi. Çok ucuz şeylerle iktidara geldi. Halk acaba 
Kılıçdaroğlu’na inanmıyor mu? Diğeri iki makarna dağıtıyor. İki şeker dağıtıyor.  Bakıyorsun 
ona daha çok inanıyorlar. Ben diyorum ki acaba dış güçler bizim ülkemizde AK Parti’nin 
siyasetini düzenliyorlar mı? Böyle bir olasılık olabilir mi?  
Zülfü LİVANELİ  
Bütün ülkeler birbirleriyle uğraşıyorlar. Türkiye kadar önemli konumda olan bir  ülkeyi 
de boş bırakmazlar. Elbette ki bütün ülkeler kendi menfaatlerine göre başka ülkelerle oynar; 
Osmanlıyla da oynuyorlardı. Bizimle de oynamaya çalışıyorlar. Burada bir şüphe yok; ama 
gerçeğin 100 de 100’ü de bu olamaz tabi. Bizim burada yaşadığımız ş eyler var. Yani bizim 
Cumhuriyetten beri, hatta Cumhuriyet öncesinden beri ortalara çıkan bir şeyler var. Bizim 
halkımızın çok kapalı. Abdülhamit’in sözleriyle söyleyebilirim. Abdülhamit diyor ki: “Benim 
tebaam içerisinde en geri olanlar Müslümanlardır. Bü tün Hristiyan ve Yahudi tebaam ileridedir; 
çünkü okuma yazma biliyorlar. En geri olan Müslüman tebaamdır.” Çünkü diyor, “Yazı çok 
zordur ve dini taassubun etkisi altındadırlar.” Yani bilim yasak, herhangi bir şeyi tartışmak 
yasak, hele yazı çok zor. Yazıyı  değiştirmek lazımdır. Hani eleştiriyorlar ya “Atatürk yazıyı 
değiştirdi” diye. Abdülhamit de bunu düşünüyordu. Enver Paşa bunu yaptı hatta bir miktar.  
Sonuçta bizim o kapalı kalmış, yüzyılların kapalılığı içindeki halkımız birtakım 
hurafelere inanıyor. G örüyorsunuz işte asansördeki halvet hikâyelerini duydunuz. O adamlarla 
biz dalga geçiyoruz, gülüyoruz; ama Anadolu’da onlara inanan ne kadar çok sayıda insan var. 
Gidip bilmem ne tarikatı, bilmem ne şeyhi, biz onların gücünü maalesef göremedik. Çünkü 
inana mıyoruz böyle bir şey olacağına. Ama halkın bir bölümü inanıyor. O Adıyaman’daki 
şeyhin yanına dizlerinin üzerinde sürüne sürüne giren bakanlar var. Bunlar uçar diyor, keramet 
sahibidir diyor, bilmem ne diyor. Maalesef 21. yüzyılda böyle bir gerçekle yaşıy oruz.  
Anadolu İhtilali diye bir kitap vardır. Meşhur bir kitaptır. Orda bir bölüm başlığını hiç 
unutmuyorum. İnönü’nün bir lafı var. İsmet Paşa diyor ki, “Millet bize düşmandır.” Millet, 
Kuvayı Milliye’ye düşmandı. Kuvayı Milliye, millete “halifeyi kurtar ıyoruz, halifeyi 
kurtaracağız” diye gittikleri halde kabul edilmedi. Ve başka türlü bir iradeyle devrimler yapıldı;