lıp oynayıp duruyor; ne bilsin, güzellikler ve aşklar prensesi, 
sanatın kraliçesi, ortaya bir 'ari ırk' fırtınasının çıkacağından 
nasıl haberli olsun, 'bilmiyordu' ki ... Hayır, bilmeliydi! 
İçi kavrulur: Bunu nasıl yaparsınız azizem, nasıl bukadar 
kör davranıp da, Mussolini'yi, Hitleı'i desteklediğinizi söylersi­
niz? Evet, genç aşığınız Franz tehlikede, Franz Werfel tehlikede 
evet, onu, onun yarahcı hayatını kurtarmak için yaptınız, yine 
de bu katillerden yanayım, demek, olmaz; kurtulmalıyım, siz­
den uzaklaşmalıyım, diyerek gözyaşları içinde kıvranmaktadır: 
Peki ama ne yapacaksınız? Güzellikler kadını, hayahnız çok ka­
rışlı, nasıl korunacaksınız? Size tutulduğum için utanıyorum, 
sizden kurtulmak istiyorum, aynı zamanda canımı canınız uğ­
runa hazır tutuyorum. Ah işte, o sıralar günlüğünüze şöyle 
yazmışsınız: 
Franz için Venedik' e gitmek zorundaydım. 
Franz, yeni eseri üstünde çalışıyordu, ama heyhaat, yolda faşist­
lerin saldırısına uğramış. 
Geçen gün, şu tahammülf ersa Pfitzner çıkageldi. Masaya koydu­
ğum Tokay şaraplarını içip· içip sarhoş oldu. Ben ve Franz da hayli iç­
miştik. Pfitzner'le Franz arasındaki siyasi konuşma kısa zamanda 
kavgaya dönüştü. Hitler üstüne anlaşamadılar. Konuğumuz yumru­
ğıınu masaya indirdiği gibi, ''Bitler sana dünyanın kaç bucak oldu­
ğunu gösterecek şair bey!" demesin mi? Onu evden kovdum. 
Güzel, ama şimdi tehlike daha arttı. Yine günlüğün üz: 
Franz Werfel'le evlenmeyeceğim. Tuttu, Lenin'in ölümü üzerine 
onu yüceltici bir şiir yazdı. Hayır, istediği kadar yalvarsın, evlenme­
yeceğim onunla. 
Yine umut: Keşke son aşk yıllarınızı uzaklardan gelme biri-
ne ayırabilseydiniz. 
Franz'la evlendi. 
Yine umutsuzluk . 
Arthur Schnitzleı'in, bir İtalyanla evli olan biricik kızı, Ve­
nedik'te kalbine sıktığı bir kurşunla intihar etmişti. Franz'la ev­
lilik, korkuyu uzaklaştırıcı bir şenlik halinde kutlanmak istenir­
ken ise, yakın dostlarından Hofmannsthal'ın oğlu Hugo, daha 
yirmi yaşında, beynine kurşun sıkarak intihar etti. 
Kalın taş duvarlar ruhları bir bir tutuklamakta. 
179