lunda bozucu tesirlerin yalnız dışardan gelmesi de bahis ko­
nusu değildir, zira kontrol edilecek sistem canlı bir yaratık­
tır, bozucu tesirler dıştan bloke edilse bile fesat içeride mev­
cuttur. Kalenin içten düşürülmesine benzeyen bir harp siste­
mi karşısında kalınır."
İyi bir ‘Mukavemet1  hocası olarak Mustafa İnan, dış kuv­
vetler kadar, iç kuvvetleri de hesaba katıyordu. Hayat şart­
larının böyle kapalı sistemleri yaşatmayacağını biliyordu. 
Bunu teoriden olduğu kadâT pratikten de biliyordu. İnsan 
ancak ‘açık sistem'le gelişecekti:
'Kontrolün diğer bir usulü daha vardır. Buna 'açık sis­
tem’ admı veriyoruz. Burada sistem her çeşit tesirlere açık 
bulunmakla beraber silâhlanmış bir vaziyettedir, gelecek bo­
zucu tesirlere karşı koyacak tedbirleri vardır demektir, bu 
tarz kontrol daha elâstiki ve daha mütekâmildir.1 ’
Mustafa Hoca, 'Elastik' sistemleri, 'R ijif sistemlere ter­
cih ediyordu.
"Yalnız bu tarz kontrolün nafiz olabilmesi için bozucu te­
sirlerin tenevvürü ve şiddetine eşdeğer niabette tedbirlerin 
çeşitli ve kuvvetli olmaları gerekir...
"Bunlardan birçoğu, bilhassa 'bilgi' nevinden olanları, 
kontrolda hatanın tesbitine yarar."
'Nefis muhasebesi’ uzun bir yoldu, hayat kadar uzun bir 
yol. İnsanın bütün bir ömür boyunca heyecan içinde yaşama­
sı ve yaşarken de durmadan kendisiyle hesaplaşması demek­
ti bu. Bir hocanın öğrencilerini imtihan ederken, belki öğren­
cilerinden bile daha heyecanlı, daha telâşlı olması demekti: 
"Hoca, imtihan günlerinde hepimizden önce gelirdi mektebe. 
Ve bizim de erken gelmemizi isterdi, Tabii, geleneksel neza­
keti içinde, bizim de onun gibi acele etmemiz gerektiğini belli 
etmemeye çalışırdı; ama, ‘Ne yapacağız çocuklar? Yapabile­
cek miyiz?1  derken, bu çocukça heyecanı içinde, bizim de ken­
disi gibi davranmamızı istediğini gizleyemezdi. Mustafa Bey,
232