düzenlenmiş İngiliz nezaketleri arasında sahneye şöyle bir gi­
rip çıkıyordum. Sanki kahramanlar a içki sunulmadan bu in­
celikler yapılamazmış gibi, sahnenin ortasında dikiliyordum. 
Seyirci için, sahnede kopan fırtınalardan habersiz bir gölgey­
dim. Oysa, ortalıkta dönen bütün oyunları gayet iyi biliyor­
dum. Çünkü, bir sürü prova yapmıştık; bazı oyuncuların 
sözlerini bile ezberlemiştim. (Ah, biri hastalansaydı da yerine 
ben oynasayd ım!) Daha başka şeyler de biliyordum. Mesela, 
oyunu düzenleyen dernekten olmadığı halde başrolde oyna­
yan güzel kız için çıkarılan dedikoduları duymuştum. Ko­
nuşmalardan, bakışmalardan ve bir araya gelişlerden bir şey­
ler seziyordum. Fakat bu çeşit oyunlar, provalardan da önce 
başlamıştı. Dernek başkanıyla güzel kızın arasında daha önce 
neler geçmişti? Bilemiyordum. Ben oyunların ortasında içeri 
girmiştim. Provalardan sonra da kim bilir neler oluyordu? 
Derler ki, Hidayet kardeşim, tiyatroda olaylar hep sahnenin 
dışında olurmuş. Bunlar sahnede anlatılır mış sadece. Bru­
tus'un nasıl yaralandığını gören var mı? Sanki sahnenin geri­
sinde duran bir tahta perdenin önünde bir sandalye koyup 
üstüne çıkmışız; seyircilere sırtımızı dönerek olup bitenleri 
seyrediyoruz. Arada bir seyirciye dönerek anlatıyoruz: İşte 
Brutus yaralandı. Ah! Perdenin gerisinde Polonius varmış. 
Ben seyircilerin yerinde olsam anlatılanlar a dünyada inan­
mazdım. Sandalyenin üzerine eski bir gazete kağıdı koyup 
üstüne çıkarak kendi gözlerimle görürdüm. Tahta perdenin 
arkasında her şey muhakkak başka türlüdür. Evet başka tür­
lü oluyordu. Bunu, provaya geldikleri zaman gözlerinden an­
lıyordum. Bütün davranışlarından belli oluyordu: Bilmediğim 
olaylar geçmişti. Görünüşte ilerlemiş bir durum yoktu. Oysa 
ben, bütün cümlelerin baş tarafını kaçırdığımı çok iyi biliyor­
dum; oyuna geliyordum. Bütün oyuncular, provaya gelmeden 
önce yaşadıkları maceraların izlerini taşıyorlardı. lyi ezberle­
yemedikleri rollerini oynarlarken de ayrıca özel bir yaşantıla-
62