bakkala gidiyorlar, oturuyorlar, sigara içiyorlar, birşeyler taşı­
yorlar, tepeye çıkıyorlar, karın içinde karınca gibi, ağır ağır 
hareket ediyorlardı. 
Ömer: "Asıl öğle paydosunda göreceksin sen!" dedi. "Bakkalın 
önünde itiş kakış olur. Kahvenin kapısı hiç kapanmaz!.." 
Refik birdenbire: "Bu ışık, bu hareket," diye mırıldandı. "Peki 
ben ne yapıyorum?" Bilinci çelik gibiydi, nesneler ve hareket 
yerlerini almışlar, huzur içinde duruyorlardı, ama derinde, daha 
derinde, Refik biliyordu, bir kıpırdanış vardı ki, bundan kur­
tulması için başka bir şey, belki de hiç bulamayacağı bir şey 
gerekiyordu. "Düşünmeyeceğim!" diye söylendi ve tünelin öteki 
ağzına geldiklerini farketti. Canı buradan içeri girmek istemi­
yordu. Ömer'den ayrılıp barakaya doğru yürümeye başladı. 
Bir süre demin Ömer ile yürüdükleri yerden gene ırmağı, 
barakaları ve kıpırdanan insanları seyrederek yürüdü. Sonra 
uzaktan kendi barakasını görünce izleri takip etmekten cayıp 
yokuştan aşağı inmeye başladı. Birkaç adım daha atıp gene kara 
gömülünce barakaların düzlüğüne kadar bütün yamacın bu 
yumuşak karla kaplı olduğunu, bu üçyüz metrelik yolu böyle 
didinerek inmesi gerektiğini anladı, ama geri dönüp sertleşmiş 
karda yürümek istemedi. Güneş karşıdan geliyordu, dik değildi, 
ama göz alıyordu. Refik adımlarını teker teker sayarak, her 
adımda gövdesinin hareketlerinin farkına vararak yürüdü. 
Düzlüğe, sertleşmiş kara inince yorgunluğunu farketti. Nefes 
nefeseydi; dönüp arkasında bıraktığı ize baktı. Sonra barakaya 
doğru yürümeye başladı. Yürürken gövdesi biraz yorulduğu, terli 
gömlek etine yapıştığı için sevindi. Tünelde çalışan işçileri, 
işleyen âletin, delinen dağın uğultusunu düşündü. "Ben de 
gövdemi yormak istiyorum!" diye mırıldandı. Barakaya doğru 
yürüyor, hafif bir utanç duyuyor, tasarılar yapıyordu: Her sabah 
cimnastik yapacak, küçük de olsa, insanı aşağılayan şu göbeğini 
eritecek, gövdesinin hamlığını giderecek, getirdiği bütün kitapları 
okuyacak, birşeyler yazacak, düşünecek, eskiden olduğu gibi, 
sağlıklı, dengeli ve mutlu bir insan olarak Nişantaşı'ndaki evine 
dönecekti. 
Barakanın önünde Hacı'yı gördü. Dışarı, güneşin altına bir 
sandalye çıkarmış, oturmuş, patates soyuyordu. Yanında çok 
270