alışkanl ığı ve hat ırlad ığı ile çizildi ğini biliyorlard ır. Ressam kâ ğıdının başında her zaman yaln ızdır. Onun için 
hat ırlamaya hep muhtaçt ır. Elin h ız ve hünerle ilerleyi şiyle ezberden çizilen bizim at ımızın taşıdığı gizli imzay ı, 
nedimemizin usulüyle bulmaktan ba şka elimizden bir şey gelmez şimdi. Sen de şuna iyi bir bak." 
Deri üzerine çok ince i şlenmiş bir eski haritadaki hazineyi arar gibi elindeki merce ği harika at ın üzerinde 
ağır ağır gezdiriyordu. 
"Evet," dedim kendisini hocas ına beğendirmek için hemen parlak bir ke şif yapma tela şına kap ılan öğrenci 
gibi. "Eğerin örtüsünün renkleri ve i şlemelerini öteki resimlerdeki e ğer örtüleriyle kar şılaştırabiliriz." 
"Bu işlemelere üstat nakka şlar ım f ırçalar ını hiç sürmezler. Resimlerdeki elbiselerin, hal ılar ın, örtülen 
çad ırlar ın işlemelerini ç ıraklar çizer. Belki de rahmetli Zarif Efendi çizmi ştir, geç onu." 
"Kulaklar m ı?" dedim tela şla. "Atlar ın da kulaklar ı..." 
"Hay ır. Bunlar tâ Timur zaman ından kalma kal ıplar ın hiç d ışına ç ıkmayan, bildi ğimiz kam ış yaprağı gibi 
kulaklar." 
"Yeledeki saç örgüsü, saçlar ın tek tek taran ışı," diyecektim ki, bu usta-ç ırak oyunundan ho şlanmad ığım için 
sustum. Ç ıraksam eğer haddimi de bilmeliyim. 
"Şuraya bak," diyordu Üstat Osman, bir hekimin bir di ğerine bir veba ç ıban ını gösterirken ç ıkaracağı 
şikâyetçi, ama pür dikkat kesilmi ş havayla. "Görüyor musun?" 
Elindeki merce ği, şimdi, at ın başına getirmi şti ve resmin yüzeyinden uzakla ştırıp bize do ğru ağır ağır 
yaklaştırıyordu. Merce ğin büyütmekte oldu ğu şeyi iyice görebilmek için kafam ı yaklaştırdım. 
Atın burnu bir tuhaft ı. Burun deli ği. 
"Gördün mü?" dedi Üstat Osman. 
Gördüğümden emin olmak için gözümü merce ğin tam kar şısına getirmeliydim. Ayn ı anda, bunu Üstat 
Osman da yap ınca, resimden iyice uzakla şan merce ğin hemen kar şısında yanak yana ğa geldik. Üstad ın kuru 
sakallar ının sertliğini, yanağının soğukluğunu yanağımda hissetmek bir an korkuttu beni. 
Bir sessizlik oldu. Sanki yorgun gözlerimden bir kar ış ötedeki resmin içinde harika bir şey oluyordu da biz, 
sayg ıyla, hayretle tan ık oluyorduk buna. 
"Nedir o burundaki?" diye f ısıldayabildim çok sonra. 
"Burnu bir tuhaf çizmi ş," dedi Üstat Osman gözünü resimden ay ırmadan. 
"Eli mi sürçmü ş? Bu bir kusur mu?" 
Burnun bu tuhaf, be nzersiz çizimine bak ıyorduk hâlâ. 
"Frenkleri taklitle Çinli büyük nakka şlar dahil herkesin üslup diye sormaya ba şlad ığı şey bu mu?" dedi Üstat 
Osman alayc ı bir sesle. 
Alay ettiğinin rahmetli Eni ştem olduğunu sanarak bir al ınganl ığa kap ıldım: "Kusur e ğer yeteneksizlikten ya 
da hüner eksikli ğinden değil de, nakka şın ruhunun derinliklerinden geliyorsa, o art ık üsluptur, derdi rahmetli 
Eniştem." 
Nakkaşın elinden, ya da at ın kendinden, nereden gelirse gelsin, Eni ştemi öldüren alça ğı bulmak için bu 
burundan ba şka hiçbir i şaret yoktu. Zavall ı Zarif Efendi'nin üzerinden ç ıkm ış kâğıttaki mürekkebi da ğılmış 
atlar ın, değil burun deliklerini, burunlar ını bile seçmekte zorlan ıyorduk çünkü. 
Üstat Osman' ın sevgili nakka şlar ının, son y ıllarda çeşit çeşit kitaplar için nak şettikleri at resimlerim bulmak 
ve burun deli ğindeki kusuru aramakla çok vakit geçirdik. Bitirilmekte olan Surname, cemaatlerin, loncalar ın, 
Padişahımızın önünde hep yürüyerek geçi şlerini anlatt ığı için iki yüz elli resmin içinde pek az at vard ı. Kimi 
örnek kitaplar ın, baz ı kal ıp defterlerinin yeni bitirilmi ş kitaplar ın durduğu nakkaşhane binas ına, Enderun'a ve 
Harem'e adamlar sal ındı ki üzerine kilit üzerine kilit vurulup iç hazineye saklanmam ış ne kadar kitap varsa, -tabii 
ki hepsi Padi şahımızın izniyle- getirile. 
Genç şehzadelerden birinin odas ından gelen Zafername cildinin sayfalar ında, Zigetvar Ku şatmas ı sıras ında 
ölen Kanuni Sultan Süleyman' ın cenaze törenini gösterir iki sayfal ık resimde, cenaze arabas ını çeken aln ı 
akıtmal ı doru atla ceylan gözlü k ır ata ve Sultan Süleyman' ın cenazesi için alt ın işlemeli eğerleri tak ılmış, harika