336 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
erkeklere dikti. Son erkek de Muhtarın evine girince karın üstüne otunıp değne­
ğini yanına koydu. Kadınlar da onun gibi yaptılar. Bir şey, Muhtarın evinden bir 
umut ışığı bekliyor lardı. 
Bir süre böylece sessiz beklediler. Meryemce ayağa kalkınca, hep birden öte­
kiler de ayağa kalktılar. Meryemce Muhtarın evine doğru yürüdü . Kadınlar da 
arkasınca yürüdüler. 
Muhtarın evi ağzına kadar dolmuştu. 
Saçağın altına doluştular. 
içerden, erkeklerden de bir ses çıkmıyord u. Muhtar bile ağzını açmıyordu . 
Bir kadın sessizliği bozdu. 
"Bu gece Koca Halil kaçmış. Kepeneğ ini almış. Tekeç dağı mağarasına gitmiş," 
dedi. 
"Oraya ölmeye gitti. Elimi keserim ki köyde el alemin içinde ölmek istemedi," 
dedi başka bir kadın. 
"Konur adam," dedi başka birisi. "Ölüsünü bile kimseye göstermek istemedi. 
Ben bilirim onu." 
Donmuş kalabalık canlandı. Homurtular, ınınltılar ortalığı aldı. Her ağızdan 
bir söz çıkmaya başladı. 
"Korkusundan, ölüm korkusundan dışarı çıkmıyor du. Köylüden değil, ölüm 
korkusundan ... " 
"Yaşlı adamdır. Gece yola çıkmışsa şimdi arkasına düşsek buluruz ." 
Bir genç kadın: 
"Bulunız," dedi. "Varıp gidelim. Erkekler arkasına düşüp bulsunlar, ya da biz 
gidelim ." 
Başka bir kadın: 
"Onun geleceğini, köyü gene soyacağını bildi." 
"Bildi de görmemek için başını aldı da gitti." 
Kadınlar hep bir ağızdan: 
"İçi götürmedi ." 
Yaşlı bir kadın: 
"Allah, Allah," diye bağırdı. "Bizi de öldür de bu günü gösterme ." 
"Amiiin ," dediler. 
Sonra Muhtar dışarı çıktı. Yüzü soluktu . Gözlerini kaldırıp da kimsenin yü­
züne bakamıyordu . 
"Bundan kurtulursak, bu yaz arayıp tarayıp iyi bir tarla bulacağız. Ve de size 
söz veriyoru m. Bu iş inacia bindi. Biz kötülüğ ü elimizle yaptık. Biz kendi kendi­
mize yaptık. Birlik olmadık. Her birimiz ayrı baş çektik. Biribirimize düştük."