ve o sistemi bu bilinen gayeden saptırmağa savaşan dış ve 
bozucu tesirler bulunacaktır. Sonradan bu bozucu kuvvetle­
rin tesirlerini yokedecek veya daha mütevazi tabiriyle, hafif­
letecek tedbirler manzumesi mevcut olacaktır."
Bu bir 'Mukavemet' meselesiydi; 'Dış Kuvvetler’ ve 'İç 
Kuvvetler' problemiydi.
"Kontrol bu şekilde tarif edildikten sonra, ‘nefis kontrolü' 
meselesini ele alabiliriz. '
"Kâmil bir insandan ne anlıyoruz, evvelâ bunun tarifi 
gerekir. Bu husustaki çeşitli tarifler arasında en basit ve 
basit olduğu kadar şayanı dikkat olan şu tarif beni çok dü­
şündürür:
"Sana yapılmasını istemediğin bir şeyi başkasına yapma." 
Mustafa İnan, insanın dış tesirlere karşı mukavemeti için 
prensipler arıyordu. Bir başka makalesinde de ‘zihnin işleme­
sini kontrol’ demek olan Yoga ile ilgileniyordu. 'Nefis Kontro­
lü' adlı makalesinde‘Kâmil İıısan'ı şöyle tanımlıyordu:
"Yukarıdaki tarifin içinde -sana yapılmasını istemediğin 
bir şeyi başkasına yapma- çok önemli prensipler olan tole­
rans, diğerkâmlık ve bir kelime ile insanlık yatar." Fakat çok 
da iyimser değildi Hoca:
"Bununla beraber şunu da ifade etmek yerinde olur ki, 
iyi ve kâmil bir insandan beklenen davranışı basit ve umumî 
bir formüle sokmak da kolay değildir.
"Gaye böyle tespit edildikten sonra, şimdi insanları bu 
gayelerinden saptırmaya gayret eden bozucu tesirleri analiz 
etmeğe sıra gelir.”
Mustafa İnan, sistemde bir ‘Denge’ olduğuna inanıyordu; 
ona göre bütün problem, bu dengeyi yaratan iç ve dış kuw et; 
lerin ‘Analiz’i ile, nefis kontrolü sisteminin işleyiş prensiple­
rini bulmaktı:
"Saptırıcı tesirleri tartmak ve nefsin gayeden ne kadar 
ayrıldığını tespit etmek gerekir. Buna 'nefis muhasebesi' de­
¡30