nuşmalar benim için sinsi bir keyifti. İlk gün koşa koşa eve
gelmiş ve hemen babama yetiştirmiştim: ‘Baba, sen yanlışbiliyormuşsun. Öğretmenimiz söyledi: biz mektebe değilokula gidiyormuşuz.’ Babam, okuduğu gazeteden başınıkaldırdı, yorgun ve ilgisiz nazarlarla baktı yüzüme: ‘Dur ba-kalım hele,’ dedi. Babamın, sonradan daha iyi farkettiğimkarakterinin eşsiz bir özetiydi bu cümle: ‘Dur bakalım hele.’Hem kendi durur, hem de herkesi durdururdu bu cümley-le. Benim hızımı, annemin hırçın ve telaşlı atılmalarını hepbu amansız cümlesiyle keserdi: ‘Dur bakalım hele.’ Dünyatefekkür tarihine ‘Durbakalımhelecilik’ geçmezse, babamayapılmış en büyük haksızlık olacaktır bu. Ben de belki bi-raz bu felsefenin tesiriyle böyle olmuşumdur.
“‘Nasıl olur baba?’ dedim. ‘Sen beni öğretmene gönderir-
ken, onu çok iyi dinle demedin mi?’ dedim. Sözlerimi duy-mamış gibi; ‘Okul demek ekol demektir,’ dedi. ‘Fransızca-dan bozmadır. Sen anlamazsın.’ dedi. Bak bu noktada anla-şıyorlardı: ‘Sen anlamazsın.’ Bu söz, okulda ve evde hep ku-lağımda çınlıyordu: ‘Sen anlamazsın.’
“‘Öğretmenim! Babam dedi ki, ekoldur dedi öğretme-
nim!’ ‘Baba, öğretmenim dedi ki, yeni yetişenler dedi, her-kesin anlayacağı’ dedi. ‘Öğretmenim! Babam dedi ki millimücadeleyi yapanlar dedi, ona milli mücadele demişler de-di; kurtuluş savaşı sözü sonradan bulunmuş.’ ‘Öğretmenim!Gazetede okudum -babam tembih etmişti ikide birde ba-bam dedi ki babam dedi ki deme diye- sizin kahraman de-diğiniz...’ ‘Baba! Sen, artık çekilsin diyorsun ama, öğretme-nim bu gün bir şiir okuttu: Atatürk ulu önder, onun izin-den gider diyor. Yaa...’
“Kötülükten ancak kötülük çıkar. Bayağılık insan ruhunu
öldürür. Elbette, çok gelişmiş milletler, kötülükten de bir-şeyler çıkarıp, onu az gelişmiş milletlere ihraç etmek yolu-nu bilmektedirler. Kötülüğü rasyonalize edip, ya da sanat
76