bilmek gerekir. Bu arada yabancı ve hazır fikirleri tekrarla­
mak tehlikesi de vardır. Bunlar, özellikle bizim insanımızı 
bekleyen tehlikelerdir: "Kalıp sözler, moda sözler, hazır nük­
teler, hep düşünce zorluğuna dayanır. Henry Ford’un dediği 
gibi, ‘Düşünmeye meııbur kalmak bir kimse için en büyük ce­
zadır.’ Güçlük de tembellik ve üşenme doğurur. Yeni fikir 
imal edememek, 'Müktesep Cehalet’: doğurur:
"Klsbsiz la  o  k ad a r cehl olamaz''
Cehlin ol m ertebesi sehl olam az " 1
Evet, karmaşık cahillikler de vardı. Düşünmek genellikle 
uzun ve yorucu bir 'vetire' idi: insan da bu uzun zinciri bir 
yerinden koparınca spekülasyona sapar ve dogmatik pren­
siplere sığınırdı: "Maalesef münevver sınıfta buna çok rastlı­
yoruz. Zorluk ve sebatsızlık yüzünden muhakeme duruyor ve 
saçma sonuçlara farkına varılmadan gidiliyor. Goebbels de 
bundan yararlanıyordu: 'İnsanlarda bu düşünme tembelliği 
oldukça, bizim meslek daima geçerli olacaktır.’ Bugün birçok 
insan dinin dogmalarına kapılmamakla öğünür. Halbuki ba­
tıl inançlar dinin dogmalarından farklıdır. Meselâ böyle biri 
rahatlıkla gazetelerdeki, dergilerdeki yıldız falına inanır; ile­
riyi düşünme tembelliği onu böyle gülünç bir duruma düşü­
rür. Propagandaya kapılmak, Goebbels’in dediği gibi, kendi 
yerine düşünecek, meseleleri halledecek birini bulmanın ra­
hatlığından ileri gelir.
"Halbuki siyasi tarih bize harpler, cinayetler, sefalet gibi 
yıkıntıları gösteriyor. Davranışlarda daima aklın hâkim ol­
madığım gösteriyor ve davranışlar daima rasyonel olmuyor. 
İlmî tarih daima zafer ve saadettir. Daima ileri hamlelerle
' İnsan Cgrenm cdon bu kadar cahil olam az. Cahilliğin bu derecesi pek basa o la-
157