221 
 ÜMİT VERİCİ BİR TANZİMAT GİRİŞİMİ OLARAK RÜŞDİYE 
OKULLARI   
 
Çağrılı Konuşmacı  
Dr. Margarita DOBREVA  
Balkanlar Araştırma Enstitüsü  
Bulgaristan Bilimler Akademisi, Sofya/BULGARİSTAN,  
E-mail: margaritadobreva1@gmail.com   
 
 
ÖZET  
Ümitlerle dolu Tanzimat döneminde Osmanlı eğitim alanında girişilen yenilenme 
çabalarıImparatorluğun  idari, iktisadi ve sosyal yapısının geliştirilmesine elverişli koşulların 
yaratılması amaçlarından ve emellerinden kaynaklanmaktadır. Başarılı ve ümit verici girişimler 
arasındaBalkanlar’da, Anadolu’da, Orta Doğu’da ve Kuzey Afrika’da kurulan rüşdiye okul ları yer 
almaktadır. Rüşdiyelerin araştırılmasında şu noktalara önem verilmeli: Bu okulların Istanbul’da ve 
taşralarda kurulması; binalarının inşaatı ve onarım masraflarını karşılayacak gelir kaynaklarının 
sağlanması; ders programı ve yıllık sınavları; öğr encilerin sayısı ve seçtikleri meslekler; öğretmenlerin 
yetiştirilmesi, disiplini ve sosyal statüsü.  
Bu sorunların incelenmesinde olsun Eğitim olsun Maliye Bakanlığı ile yerli makamlar arasında 
geçen yazışmalar, gazetelerde yayınlanan haberler ve devlet y a da vilayet salnamelerinde yer alan 
veriler gibi belgeler kullanılmaktadır. Tüm bu kaynaklar İstanbul’daki Osmanlı arşivinde ve Atatürk 
kütüphanesinde, Sofya’daki Milli Kütüphanesinde ve Ankara’da Türk Tarih Kurumu kütüphanesinde 
muhafıza edilmektedir ya da Ankara üniversitesinin dijital veritabanından ulaşılmaktadır.Makalemde 
gazetelerde ve Devlet salnamelerinde yayınlanan ve Sultanın tüm tebaalarına yönelik haberler ve 
verilerden faydalanarak eğitimin geliştirilemesi sayesinde olumlu toplumsal gelişmesi ve 
İmparatorluğun çabuk ilerlemesi inancı ve ümidinin aşılanması çabalarını ele almaktayım.  
Anahtar Kelimeler : gazeteler, eğitim, reformlar, umut, ilerleme  
RÜSHDIYE SCHOOLS: AN ENCOURAGING ATTEMPT OF THE 
TANZIMAT   
 
ABSTRACT  
The Ottoman educational reform efforts of the Tanzimat, a period of vibrant hopes, are based 
on the intention and the ambition to offer favourable environment for the administrative, economical 
and social progress of the society. Among the successful endeavours count the establishment o f the 
professional and the rüshdiye schools in the Balkans and Anatolia, in the Middle East and North Africa. 
The rüshdiye schools set up by 1875 in 50% of all administrative centres of the Ottoman Empire initially 
were organized by the encouragement of th e inspectors of the Educational Ministry. Then the process 
was helped through the agency of the local officials who intensively endeavoured to fulfil the ordinances 
of the Sublime Porte.  
In order to inspire the clerks, military members, merchants, craftsme n and ordinary Muslims to 
contribute to the construction expenses of the rüshdiye  schools , many kaymakams, mutasarrifs and valis 
voluntarily bequeathed substantial portions of the totals. This approach strengthened the affiliation 
between the state and the  society, guaranteed the serious search of funds to be allotted to the education 
or their quick bequeathing and actually secured their proper utilization. It generated the hope for fast 
progress of the education.