- Bunların bu vurdumduymazlıkları pek ince bir kur­
nazlık eseri olmasın ... 
-Hiç zannetmem ... Bir ana, kucağında büyüttüğü ço­
cuğunun huyunu suyunu nasıl tanırsa ben de bu adamın her 
halini öyle öğrendim. Sen de elbette karının ahlakını, adetini 
bilirsin. 
Dillerimiz böyle söylediği halde bilmem neden kalpleri­
ınizi derin bir şüphenin karanlığı kaplıyor gibiydi. Hayatta 
bir hazır vardır, bir de gaip vardır. Hazır görerek, hissede­
rek, zevk veya ıstırap duyarak yaşadığımız andır. Gaip ise 
hayal şeklinde yaşadığımız var olmayan bir ikinci hayattır. 
Bu ikinci hayali yaşayışın da zevkleri, elemleri vardır . Bazen 
insana pek garip şeyler hissettirir . 
Böyle manevi bir alemin belirsizlik dakikaları bizi içine 
çekti. Sustuk. Daldık. Hürrem Bey salonun öbür köşesinde, 
cami kubbeleri altında vaaz edenlerin tatlı nidalarıyla sesini 
duvarlara aksettirerek anlatıyordu. Büyük bir sanat eseri na­
sıl doğar? Mevzu buydu. 
Karımın hayran ve kendinden geçmiş bir halde dinteyişi 
karşısında hazret şöyle coşmuştu: 
-Büyük bir eserin yaratılmasında çok defa tesadüfün 
yardımı olur. Fakat bu tesadüf bütün lütufkar şartlar dahi­
linde vuku bulmalıdır . Bir tarlada tatlı ve kabak karpuzlar 
yetiştiği gibi her kafa sanata elverişli değildir. Ve deha, karpuz 
gibi alnın ortasına birkaç fiske vurmakla anlaşılmaz. Zihin 
ilk olarak yetenek, ikinci olarak eğitim ve öğretim, üçüncü 
olarak da heyecan ister. İşte böyle hazırlanmış bir kafa, he­
yecan anında birden parlar. Sanat, bütün sinirlerini sarsarak 
sanatkarın ruhuna nüfuzla sırlarını bir süzgeç gibi onun di­
mağından dışarıya akıtır. Sanat sahasında kendini yaratıcı 
sanan birçok balkabakları vardır. Boileau'nun1 dediği gibi, 
"Bir ahmak kendi zekasma hayran bırakacak daima kendin­
den daha alımağı bulabilir." Her ferde tabiat bir rol oynatır. 
Bu hayat sahnesi üzerinde her insan bir oyuncudur . Sanatkar 
Nicolas Boileau (1636-1711), Fransız şair ve eleştirmen. 
201