142 
 yılına ait son bilgiler şöyle: “Ülkemizde sürekli oturum alabilmenin ve başarılı uyumun 
anahtarı, iş pazarına uyum ve Almanca öğrenmektir ” (25.5.2016 Federal Çalışma ve Sosyal 
Bakanlığının basın bildirisi).  
Oysa 30 yıl önce de bu durum kavranabilirdi. O zamanlar şöyle yazmıştım: „Uzmanların 
ortak görüşüne göre, eğer genç [göçmenlerin] mesleki ve toplumsal uyumu belirgin biçimde dil 
ve iletişim yeteneklerine bağlıysa, bu genç göçmenlerin desteklenmesi ve sağlanan desteklerin 
daha da iyile ştirilmesi gerekmektedir ” (Hess -Lüttich 1986: 123). Şimdiyse tam tersi olmuştur. 
2018 yılının baharında kurulan yeni hükümetin kısa süre önce, ince hesaplarla imzaladığı 
koalisyon sözleşmesinin 8. Bölümünde, uyum ve göçmenlik ile ilgili sorunlara ayrıntılı  biçimde 
yer verilmiş, ancak hemen ardından, göçmenlerin başka eyaletlere/ülkelere yerleştirilmesi ile iş 
pazarına uygun hale getirilmesi önerilerek, dışyalıcı bir tutum sergilenmiştir. Almanca öğrenme 
konusundaysa, „kısa vadede ülkeden çıkması beklenmeyen lere “yönelik görüşler ifade edilerek, 
bu konu adeta geçiştirilmiştir denebilir. Bu kişiler „Dil öğrenme ve işe yerleşme ile ilgili olarak 
‚Destekle ve Talep Et’ genel mottosuna/kuralına göre  “Almanca kurs yeri ve istihdam önerileri 
alabileceklerdir.  
3. NE DENLER VE ÖDEVLER  
Şimdilerdeyse acilen dil ve uyum kurslarında öğretmenlik yapmak üzere, yeniden 
eğitim alan yada dil ve öğretmenlik meslek bilgisi nitelikleri ile donanmak isteyenler aranıyor. 
Öğretmenlik meslek bilgisine sahip olmayanlar yeniden eğitiliy or. 2005 yılında kabul edilen 
göç yasasının getirdiği deneyimler tek yönlü, noktasal, bireysel ve gülümsetici fıkralar 
düzeyinde kalmıştır, çünkü oldukça çeşitlilik gösteren dil ve uyum kursları programlarının (ders 
izlencelerinin) eyaletler -üstü ve dizgel i bir biçimde güncellenememiştir. Her eyalet 
eşgüdümsüz biçimde oyalanıp durmaktadır. Mülteci yerleştirilen/gönderilen her yerel yönetim, 
deneme yanılma yöntemiyle hareket etmektedir. Almanca konuşan ülkelerin işbirliği ise, söz 
konusu bile değil. Avustury a, yabancı dil olarak Almanca programlarında‚ Avusturya 
Almancası’nda aşırı ısrar ediyor, sanki yabancıların mutluluğu Avusturya mutluluğuna bağlı. 
İsviçre’de dilbilimci -meslektaş topluluğu göçmenlerin uyum koşulunu şiveli Almanca 
öğrenilmesine bağlamış du rumdadır. Böylece kendilerinden emin olarak, yabancıların bölgesel 
ve sosyal hareketliliğini sınırlayarak, denetleyebileceklerini sanıyorlar. Oysa, böylesine 
yabancı düşmanı gericilik dönemleri karşısında, amaçların en açık biçimde ortaya konulması 
son der ece önemli bir gerekliliktir. Uyum mu kimliklerin vurgulanması mı, asimilasyon mu, 
ayırım mı, kültürleme mi alt kültürleme mi, mesleki nitelik kazandırarak bütünleştirme mi, 
Hartz 4’e 6 göre gettolaştırma mı? Oldukça farklı mülteci nüfusu için hızla hedef kitleye yönelik 
özel dil öğretim programları ve kültürler arası öğretim malzemeleri geliştirilmelidir.  
Kültürel sorunlar açısından oldukça farklı beklentilerin olduğu din, gelenek, rit üel ve 
tabusal alanların sınırladığı her bir hususla ilgili eylem olanakları gereklidir. Göçmenlerin 
birçoğu bilindiği gibi Müslüman kökenlidir. Ancak bu gerçekliği, dinsel kuruluşların gücünü 
ne olursa olsun seküler Anayasal tarafsız bir ülkeye uygun olar ak, yeniden belirlemek 
gerektiğini ve Almanya’da eğitim politikalarının bir parçası haline getirerek, kilise ve İslami 
derneklerden bağımsız, nihayet mezhepler üstü karşılaştırmalı bir dinbilimsel temele dayanan, 
kültür tarihi ağırlık bir etik dersi okulla rda zorunlu ders olarak yer almalıdır. Böylece her 
                                                           
6 Ç.n.: “Hartz 4”, Almanya’da 2004 yılında yapılan bir reformla, daha önce işsizlik parası ve çeşitli sosyal 
yardımlar  adı altında ayrı ayrı hesaplanan ve yardıma muhtaç olanlara yapılan ödemeler birleştirilmiş ve kısaca 
“Hartz 4”  olarak adlandırılmıştır. Yürürlükteki yasalara göre, Hartz 4 yardım parasına gereksinme duyanlar,