82 
 Cumhuriyetin o yı llarında o güzel umut tabi baştakilerle beraber ne getirdi? Farklı 
baskılar gelişti, özellikle farklı düşüncelere karşı da belli bir korkular doğdu toplumda. O korku 
tabi umutsuzluğu beraberinde getirdi. İşte hepinizin belki de çok ayrıntıları bildiğiniz o  meşhur 
140 ve 142. maddeler ve daha sonra gelişen cemiyetler …. Farklı olarak yani cemiyet kurmanın 
yasaklandığı dönemler. Ve işte genel olarak yayın üzerine, basın üzerine yapılan baskıların da 
yoğunlaştığı ve bir taraftan da savaş koşullarının geliştiği  bir dönem. Mesela meşhur Tan 
olayları bilirsiniz, aslında Tan da tabi korkuyla umudun kesiştiği bir nokta yani çok dibe vuran 
bir korku var? çok dibe vuran bir baskı var ama onun arkasından yeşeren bir umut da var. Tan 
olaylarında korkunç bir toplumsal ko rku yaratılıyor işte onlardan biri mesela bu korkuya 
yaratan bu korku da çok büyük işlere sahip olan önemli bir isim mesela Hüseyin Cahit. Yıllar 
sonra basın özgürlüğü ile ilgili olarak hapse girdiğinde belki o dönemleri hatırlamıştır ama 
insanların gözünd en kolay kolay unutulmayan sahneleri yaratan kişi olarak geçiyor tarihe 
hepiniz bilirsiniz. Bir başlıkta yayınlanır “kalkın ey ehli vatan” diye ve üniversiteli öğrencilerle 
beraber tan matbaası yakılır, yıkılır.  
Bu karanlık dönem hep arkasından belli bir şeyi de getirdi. Yani ben çok fazla rakam, 
çok fazla şey vermek istemiyorum ama günümüze geldiğimiz zaman da bu umut kaybolmuş 
değil. Ama korkular beraberinde getiriyor. O korku şimdi çok farklı yerlerde kendilerini 
gösteriyor. İşte daha kaç gün önce çok ö nemli bir medya kuruluşumuz bu umutsuzluğun dibe 
vurduğu bir sahne yarattı o anlamda. Ve şimdi bundan sonra ne olacak onu da çok iyi bilmiyoruz 
ama. Yayıncılıkta, Aa evet. Not almıştım. Kenan gösterdi, böyle umut veren noktalar var 
özellikle bizim yayın ta rihimizde. Mesela Hilmi Kitapevi vardır. Hüseyin Hilmi Çığıraçan 
gerçekten o dönemlerde daha sonra aldığı soyadıyla…  Çığıraçan çok önemli. Semih Lütfü 
Kanaat Kitabevi. Bunlar bu umudun yeşerdiği noktalar. İnkılap hala duruyor, 94 yıllık bir 
geçmişi var bu  İnkılabın. Ama o şartlar hakikaten zor şartlar fakat baktığınız zaman da bugün 
yaşadığımız yayıncılığın önemli bir temelini oluşturuyor. Bu dönemlere göre ayrı bir örnek 
verebileceğimiz hepimizin bildiği Varlık Yayınevi var. Varlık Yayınevi de gerçekten 5 0-
60’lara denk gelmesine rağmen daha sonra sürdürdü ama 50 ve 60 arası daha sonra ortaokul 
öğrenciliğim yıllarında 1 liralık aldığım bu kitaplar daha sonra 4 liralık sarı kapaklı kitaplar 
çıktı. Hatırlar mısınız? Ama hep böyle Yaşar Nadi Beyin çevirileri e ksik bastığı söylenir. Yani 
bazı şeylerde çevirilerin iyi olmadığı söylenir ama birçok çevirtmen de oradan yetiştirilir. 
Mesela Tahsin Bey, Tahsin Yücel. Yani ilk kitaplar ilk yerli yazar dediğimiz ünlü olan 
insanların kitapları basıldı. Yani bizim açımızd an da yayıncılık açısından da Varlık önemli bir 
nokta, önemli bir işaret.  
50-60 arası tabiki korku ile umut beraber gitti ama 60’dan sonra biraz farklı bir umut 
yeşerdi. 61 Anayasasını şimdi onun getirdiği bu nispi özgürlük ortamı falan bu çok tartışılır 
ama gerçekten umudun yeşerdiği yıllardır. 60’lı yıllar ve yayıncılık açısından çok çok önemli 
gelişmeler oldu. Özellikle farklı düşünceleri tanımamız açısından mesela sosyalist düşüncenin 
tanınması açısından da geniş alanlar yarattığı işte hepimizin bildiği  Ankaralı Sol Yayınları ve 
İstanbul’da Sosyal yayınlar Enver Aytekin ki, benim hemşerim ve akrabamdır aynı zamanda. 
Allah rahmet eylesin o dönemlerde yayıncılığın serpilip geliştiği dönemler ama baskıların da o 
nispette arttığı. Turhan’ın da dediği gibi ki tap toplatmaların çok fazla olduğu bir dönem. 70’lere 
kadar geliyor. 70’ler artık askeri darbelerin fazla baskı getirdiği dönemler oldu. Kitaplar çekildi, 
kitaplar suç aleti olarak görüldü. Ama hiçbirinde bir umudun kaybolmasını beraberinde 
getirmedi. Çok da fazla uzatmak istemiyorum ama bugün de bu bölüm biraz uzun bir sunuş 
oldu biraz da birbirine karıştı. Yani bir cümleyle özetleyelim. Gerçekten bugün yayın