265 
 2016 yılı itibari ile gerçekleştirilen anlaşmalar la sağlandığını söyleyebiliriz. Bugünkü mücadele 
daha çok nakil hatları güvenliğine yöneliktir. Bunun bir an önce sonuçlandırılması insani bir 
görevdir.  
Ortadoğu'da barış, çatışma ve istikrarsızlığı doğuran tarihsel, iç ve dış nedenlerin yeni 
bir anlayışla ele alınması mümkündür. Bunun için umut vardır ve her zaman da olmak 
zorundadır. Ortadoğu'nun tarihi ve ekonomik gerçekleri dış güçlersiz bir Ortadoğu'yu 
göstermemektedir. Diğer taraftan güvenlik ikilemi nedeniyle bölgede silahlanma ve nükleer gü ç 
olma yarışı devam etmektedir. Bölge yönetimlerinin totaliter /otoriter ve baskıcı karakterleri ile 
dini monarşik ve teokratik kimliklerini sürdürmeleri halinde barış umuttan hayale 
dönüşmektedir. Bu nedenle yönetimlerin daha demokratik ve esnek yönetimle re, kadın 
özgürleşmesine, insan haklarına daha fazla izin vermeleri ve kutuplaşma yerine birleşme ve 
ortak hareket etmek suretiyle barış umudunu canlı tutmaları mümkündür. Ancak burada barış 
tesisinde en büyük pay bölgedeki dış aktörlere düşmektedir. Zira “Ortadoğu'da istikrar içeriden 
bozulduğu için mi dış güçler müdahale eder? Yoksa dış güçler müdahale ettiği için mi istikrar 
bozulur?” ’sorusunun artık teorik değil uygulamalı birçok cevabının olduğu görülmektedir. 
Yaşanmış ve yaşanmakta olan savaşlar bunu n kanıtıdır. Hiçbir gerçek savaş kadar acıtıcı 
değildir. Arap Baharı sürecinde bazı diktatörlüklerin devrilmesi, halkların özgürlük ve 
demokrasi arayışları ve bazı dini monarşilerde görülen kadın haklarına yönelik iyileştirmelerin 
bölge barışı için içeride n atılan adımlar olduğu görülmektedir. Bölgeye dışarıdan demokrasi 
getirme iddiasında olan aktörlerin de bu konuda bölgedeki ülkelerin ekonomik, siyasi ve 
kültürel ağırlıklarına göre farklı tavırlar sergilemekten vazgeçmeleri önem arz etmektedir. 
Bölgede B arış umudu için iç ve dış tüm aktörlerin kendilerini samimiyet testinden geçirmek 
suretiyle barışı ne kadar istediklerine karar vermeleri en gerçekçi ve akılcı yoldur.