20 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
toprak damdı. Şimdi evde Ali yalnız olmalıydı. O anası, o Meryemce yok mu? 
O koca kaltak. O, evdeyse gene iş olmazdı. İkircikliydi. Geri mi dönmeli? Başka 
bir gün mü, Meryemcenin olmadığı bir gün mü gelmeli? Belki de evde yoktu 
Meryemce. Belki de yanlarına gelmezdi onlar konuşurken. 
Tatlı yumuşak, şefkatli bir sesle: 
"Ali yavrum," diye seslendi. "Ali." 
Ali içerden: 
"Buyur Halil Emmi," diyerek dışarı çıktı hemen. "Buyursana içeri." 
Yanına geldi. 
Koca Halil oradaki bir kütüğün üstüne çöktü. 
"Sen de otur hele şöyle yanımdan." 
Ali de yanına oturdu. 
Şu kocanın dilinin altında bir şeyler vardı. On gündür, her iki günde bir ya­
nına geliyor, ağzında bir şeyler geveleyip geveleyip gidiyordu . Ali ne istediğini 
sezmişti. Sezmişti ama elinden ne gelirdi. 
"Pamuğa daha epey var," diye başladı Koca Halil. "Bu yıl havalar soğuk gitti. 
Geç açar Çukurda pamuk. Geç açsa da, erken açsa da ben bu hal ilen Çukura 
inernem Ali. Elim ayağım tutmuyor. Her adım attıkça belim bıkınım kırılıyor. Şu 
kocalık batsın. Kapıya koyacak mal değil. Kocalık demek rezilliğin büyüğü. Bu­
gün değilse yarın. Yarın değilse öteki gün açar Çukurda pamuklar. Bizim dönge­
le gelse de gelmese de, ben Muhtara Çukurda pamuk açtı da desem, açmadı da 
desem Çukurda pamuk açacaktır. Ama Halil Emıninde Çukura inecek hal yok. 
Buraya gelinceye kadar yolda on keredurdum da soluk aldım Alim. Nasıl inerim 
Çukura kadar? Bir aydır bunun düşüncesindeyim. Dizlerim tir tir, zangır zangır 
eder, zelzeleye tutulmuş gibi. Bir de ağrır, bir de çekilir ki ... Canımdan usandım. 
Adam kocamamalı yavru, ölmeli. Deh var da git Çukura bu hal ilen." 
Sesini kirp diye kesti. Ortalığa bir sessizlik çöktü. Koca Halil başını yere eğ­
mişti. Esen yel öteden küçücük bir döngeleyi getirdi ayaklannın dibine sürdü. 
Koca Halil onu tuttu kaldırdı, öteki yana koydu. Yel yeniden döngeleyi önüne 
kattı sürükledi. 
Başını kaldırınca Ali onun ıslak küçücük gözlerini gördü. 
"Aaah senin rahmetli, mezarına nur damlayası baban," diye usulca söylen-
di. Sesi bozuk bozuktu. "O senin baban İbrahim ... Aah İbrahim. O sağ olsay­
dı, ben böyle mi olurdum? O ölmeseydi de ben ölseydim. Keşke ikimiz birlikte 
ölseydik. Ben İbrahimin ardına kalmamalıydım. Oğuldan, avrattan, komşudan 
adama vefa yok. İlle arkadaş. Amma İbrahim gibi arkadaş. Çok mazlum adamdı 
İbrahim." 
Gözlerini Alinin gözlerinin içine dikti.