HAN GEDİ Ğİ OLA YI
(7 AĞUS TOS 1924)
Hakkâr i Val isi Hali l Rıfat Bey, sıcak bir Ağus tos s abahının e rken saa tlerinde, y anında Jand­
arma  Komutan ı, on altı jandarma  eri, bir tahsildar  ve üç hayva n kiralayıcısıyla birlik te Çal'a 
hareket etmiş ti. İngilizlerin,  eli silahlı Nasturiler i, Irak  sınırından aşırıp  Hak kâri  bölgesine 
yığma kta oldukları  haber i geliyordu  ne zamandır.  Cizre  ve Çölemeri k sınır taburlarında  bu 
tatsız durum  hakkında çalı şma  yapacaklardı.
Lozan  Konferan sı sırasında,  İngilizlerle  Türklerin  arası nda havada  kalan  Musul'un  kozları 
henüz  paylaşı lmış  değild i. Çözüm  ileri tarihe  atılmı ştı. Atatürk 'ün başlat tığı Kurtuluş  Savaş ı 
yüzünd en müstemle ke eyleyemedi kleri Osmanlı  topraklar ını, şimdi   içten fethe tmek  pekâlâ 
mümkündü  ve İngilizler  bu işin ustasıydıl ar. Türkiy e'nin doğusunda  bir ayaklanma  başlatabil­
irlerse, bir taşla iki kuş vurmuş  olacak lardı.  Hem Musul  müzak ereleri sırasınd a Türk  hüküm­
etinin elini zayıflataca k, hem de sınırda,  Irak örne ğinde  olduğu  gibi, ismen  bağıms ız Ermen i 
ve Kürt hükümetler i kurarak, bir tampon bölge oluşturaca klardı. Mus tafa Kemal'e güve nemiy­
ordu  İngiltere.  Adam,  bird enbire  kırk yıllık can düşmanı  Ruslarla  dost oluvermi şti, ilerd e bu 
dostluk  tehlikeli boyutl ara ulaşır,  Türkler  Rusya'nın  dümen  suyuna  girerl erse, böyle  bir 
tampon  bölgeye ihtiyacı  olacak tı Batı'nın.  Bu nedenl e Nasturil eri silahlandırara k Hakkari 
bölg esine sürüyor, Bitlis ve Erzur um bölgel erind e ağır prop aganda y apıyor v e bol  para da ğıtıy­
orlard ı. Türk  subaylar ına bile el attıkları  haberleri de geliyordu  Ankara 'nın kulağ ına. Hak kâri 
civar ında, iş te bu yüzden, bazı ara ştırmalar v e gözl emler y apmak şart olmuştu.
Halil Rıfat  Bey ve yanındak iler, derin  bir dere yatağından  geçmekt e iken, anide n dört tar­
aftan  birden  açılan şidde tli bir ateşe maruz  kalmışlardı.  Jandarma  Komutan ı, iki sivil ve üç 
jandarma  şehit olmuş,  beş jandarma  eri ve Vali yaralanmı ştı. Etraflarını saran  iki yüz kadar 
silahl ı Nasturi,  sağ kalan lardan  ağır yara lı olmaya nları  yanlarına katarak,  sekiz saat uzak lıkt­
aki karargâha götürmüşlerd i. 
Bu olayın tertipçis i Gülyano,  silahlar ına el koyduktan  sonra,  uzun  bir soruşturma  yapmış, 
elindeki esirin Vali oldu ğunu  öğren ince,  bir pazarlı k peşind e olmalı  ki, Valiyi ve yanındak ileri 
Irak'a gönderme ye karar  vermi şti. Gülyano'nun  çadır ında  bulundukları  sürece,  iki İngiliz 
uçağ ı süre kli tepelerinde  uçup  durmuştu.  Nasturil erin  ellerind eki İngiliz  silahların ı ve aralar­
ına karışmış üniformalı, silahl ı İngiliz askerlerin i fark etmekte g ecikmemi şti Va li. Çare siz, yola 
düzülmüşlerdi.  Silahl ı Nasturil erin  göze timind e, ayakkabıyla  yürünme si mümkün  olmayan 
yüksek dağlarda n, derin derelerden,  yolsuz ve ıssız yerlerden  geçere k, katır sırtında  Irak  sınır­
ındaki Umadiy e'ye gidiyorlardı.
Kiman  köyüne  vardı klarında,  yine bir Nasturi ileri geleni olan Hoşabe  duruma  müdahale 
etmiş ti. Muhafızlara  ve hatta bir gün sonra  Kiman'a  gelen Gülyano' ya şidd etle karşı koyarak, 
Vali ve yanındak ileri serbes t bıraktırmı ştı. Hoşabe,  Valiyi kendi adamlarının  himaye si altında 
Hakkâr i'ye yolcu ettikten s onra, ev ine g itmi şti.
“Bir i ş ettik ama, All ah sonunu ha yırlı getirsin,” demi şti karısına.
“Hayırlı  getirir,  merak  etme sen,” diye yanıtlamı ştı karısı, bunca  yıl birlik te düşüp kalktığ­
ımız, toprağ ı paylaştığımız,  huyunu  suyunu  bildiğ imiz insanlar ı bırakıp elin İngiliz’i ne yan­
aşmak  mı daha hayırlı olurdu?  Yüzl eri bile bizden  başkadır.  Gök  gök bakar  dururlar  renksiz 
gözleri,  çil basmış  beyaz sura tlarıyla! Alıştığın, bulaşacağından  iyidir. Doğru sunu  yaptın 
beyim.”
Vali Hakkâri'y e varır  varmaz,  başından  geçenl eri en ince ayrıntısına  kadar  rapor etmişti 
Ankara'ya.  Şimdi  artık hükümet  somut  kanıtlarla  biliyordu  Nasturi ayaklanmasınd aki İngiliz 
parmağını.  Karş ı karşıya oldukları  duru m, herhang i bir Kürt  beyinin, şıhının  ya da ağasının