42 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
Şimdi iyicene yanan ateş, ormanı apaydınlık etmişti. Yanan ateşler, gidip ge­
liş, telaş, ormanın içini karınca yuvası ağzına çevirmişti. Orman, göçün gürül­
tüsüyle bir başka türlü uğulduyordu. 
Koca Halil elleri sakalının altında, büzülmüş durmuş. Yanına yönüne bak­
mıyor, kımıldamıyordu. Koca ateşin yalımları, ince, uzun, titreyen sakalının üs­
tünde oynaşıyordu. 
Uzun uzun sustular, ateşe gözlerini dikip beklediler. O onu bekliyor, o onu. 
Birisi konuşsun diye öteki can atıyordu . Meryemce kızıyordu. En sonunda dura­
maz oldu. Kan tere batmıştı. Keskin, sert: 
"Oğlum," dedi, "haberin olsun, atımız ölüyor." 
Ali anasına baktı. Sakalı titreyerek Koca Halil de ağır ağır başını Meryem­
ceden yana çevirdi. Sakalı daha çok titriyordu. Bir zaman gözleri Meryemcenin 
üstünde kaldı. 
Meryem ce, Koca Halilin gözlerinin ağırlığını üstünde duydu. Başını toprağa 
eğdi. 
"Fıkara atın hiç hali yok, üç gündür yem yemiyor." 
Ali de başını toprağa eğdi. Eline bir çöp aldı toprağı karıştırmaya başladı. 
Elifse ötede, bunların aralarında geçen sessiz savaşı seyrediyor, eziliyordu. 
Biliyordu ki, Meryemce bu işte, ne olursa olsun, Koca Halil tabutluk olsun 
yenilmeyecektir. 
Usulca: 
"Oğlum, Alim, yavrum, tırnaklarına kurban olduğum! Bir düşün, atımız 
ölürse ben nasıl giderim? Yüreğim kopuyor." 
Sesi belli belirsiz çıkıyordu . 
Koca Halil ilk olarak kımıldadı. Sağ elini sakalının altından çıkardı, usul 
usul sıvaziamaya başladı. 
Usul, ölgün bir sesle de konuştu: 
"Koca Halil onun taylığını, senin gelinliğini bilmez mi, Meryemce7 Söyle, 
bilmez mi?" 
Bu Meryemceye bir taştı. Koca Halil Meryemcenin gelinliği ni, bu atın bu eve 
nasıl girdiğini bilirdi. Hem de iyi bilirdi. Sesinde bir umursamazlık vardı. 
Meryemce karşılık vermedi, sustu. Veremezdi de. Ali başı yerde, elindeki 
çöple boyuna toprağı karıştırıyordu . 
Gene uzun bir sessizlik oldu. Orman kaynaşıyor, her yandan bir ses geliyordu . 
Ali elindeki çöpü yere koydu, azıcık doğruldu. Bu kadın, bu adama niçin 
böyle düşman ki, diye düşündü. Niçin düşman olduğunu o da az buçuk sezer 
gibiydi. Aralarında bir şey, çok eski bir şeyler olmalıydı. Meryemce sert, keskin, 
ağır bir taş gibi çökmüştü oraya. Koca Haliise gittikçe yumuşuyordu. Dokunsan