9 
 ‘UMUT İLKESİ’: UMUT, İNSANI NİÇİN GENİŞLETİR?  
 
Çağrılı Konuşmacı  
Prof. Dr. ONUR BİLGE KULA  
Hacettepe Üniversitesi  / Kongre Bilim Kurulu Başkanı  
 
Saygıdeğer katılımcılar, hepinizi saygıyla selamlıyorum. Umut Kongresinin Bilim 
Kurulu Başkanı ve çağrılı konuşmacı olarak sunduğum bu bildiri iki bölümden oluşmaktadır. 
Birinci bölümde Türkiye’de sürekli birbirine eşlik eden umut ve umutsuzluk kavramların a 
ilişkin felsefi tartışmanın durumunu değerlendirmeye özen gösterdim. İkinci bölümde ise, 
umudun filozofu Ernst Bloch’un ‘Umut İlkesi’ adlı üç ciltten oluşan yapıtını irdelemeye 
çalıştım.     
Umut, insanı insan yapan, insanı tümleyen, insanın öz yapısını oluşturan en temel 
kavramlardan biridir. Ayrıca umut her türlü ilerlemenin, her türlü arayışın, her türlü 
insancılaşma çabasının, uğraşının ve eyleminin çıkış noktası ve ereğidir. Bu anlamda böyle bir 
kavramın henüz Türkiye’de düşünsel düzeyde yeterince ta rtışıldığını söylemek zordur.  
Aydınlanmacı olarak İbn Sina ve Ernst Bloch  
Birçok konuda olduğu gibi, umut ve umutsuzluk sorunsalını, düşünsel anlamda tartışıp 
kavramlaştırmada yapacağımız çok iş var. Bu konuda oluşan boşluğu gidermek göreviyle karşı 
karşı yayız. Özellikle umut ve umutsuzluk konusunda Batı felsefesinde umut ilkesini 
dizgeleştiren ve umudun filozofu diye anılan Ernst Bloch’tan yararlanabiliriz. Bloch çok 
verimli, çok üretken bir filozoftur.   
Bu filozof 3 ciltten oluşan ve aynı adı taşıyan ‘U mut İlkesi’ adlı yapıtında yaklaşık 1700 
sayfadır ve insanlığın gelişimi, evrimi ve insancılaşma uğraşı ve çabası içinde dolaşır. Bu 
dolaşma içerisinde, insanlığın tarihinde yaptığı bu gezintide, örneğin, İbn Sina'yı en büyük 
aydınlanmacı, en büyük umut sa vaşçısı olarak felsefede kalıcılaştırır; onun adını taşıyan bir 
kitap yazar. İbn Sina adına 20'nci yüzyıl Batı felsefesinin en önde gelen filozofunun bir kitap 
yazması, tüm Doğu ve Türkiye için gurur vericidir. Kitabın adı da, ‘Avicenna (İbni Sina) ve 
Aristotelesçi Sol'dur.  
İbn Sina’nın birikiminden biz hangi ölçüde yararlandık, bu apayrı bir tartışma 
konusudur. İbn Sina’ya göre, özdek, madde devinim, dolayısıyla da değişim halindedir. Doğada 
her şey devinim içindedir ve her türlü gelişmenin ve umudun köke ni devinimdir. Özgür 
imgelem gücünün ürün olan sanat her türlü umudun, her türlü insancılaşma çabasının başlangıç 
noktasıdır ve geliştiricisidir.  
Anadolu’da umudu geliştiren kaynaklar  
Aydınlanma deviniminin ve umut kavramının kaynaklarını belirlemek için, Anadolu 
tarihinde şöyle bir gezintiye çıkıldığında, şunları belirlenebilir: Ahmet Yesevi ve Divanı 
Hikmet’e bakıldığında, bilgelik dolu sözlerle karşılaşılır. İnsanlığın umudunu oluşturan en 
geniş arayış düşünsel anlamda bu yapıtta bulunabilir.  
Anadolu’da  önemli bir ilerleme uğraşı olan Ahi Evren ve Ahilik, Anadolu kültürünün 
yarattığı en önemli dünyasallaşma atılımıdır.  Bu önemli atılım, umut üretici eylemdir ve 
kadının yönetime, toplum yaşamına, üretime katıldığı, ürettiği üzerinde söz sahibi olduğu bir  
düşünceyi ve yaşam anlayışını özellikle orta Anadolu’da, Kayseri, Kırşehir, Nevşehir ve 
Ankara’da gerçekleştirmiştir. Ne yazık ki, Anadolu ve Türkiye’de böyle önemli düşünsel