söz açılabilir . Çünkü, şayet kurumu var eden ilişki de­
ğişmişse, kurum da kendiliğinden ömrünü tamamlamış 
demektir. Tıpkı, sosyalist toplumlarda, din kurumunun 
git git geçerliğini yitirmesi gibi. Ama, toplumla kurum 
arasında? ... 
Gene Sayın Ölçen'in, bürokrasi kavramına katılma. 
nın da olanağı yok. Romanının daha başlangıcında, ye­
ni kurulmuş bir devlet dairesinin donatılması işini ör­
gütleşme deyimiyle aniatmağa çalışması gibi bürokra­
siyi de, bağımsız bir kurum gibi değerlendirmektedir. 
(Romanında, bürokrasinin mantıksızlığını aniatmağa 
çalıştığını söylüyor.) Belki bir kurumun mantığından 
söz açılabilir . Ama, günümüz kapitalist toplumlarının 
bozuk, ayrıksın (eksantrik) yapılarının genel görünüm­
lerinin bir adı veya bu durumunu tanımlayan bir sıfat 
olan «bürokrasi» deyimini, bir olgu olarak değerlen­
dirmek, kurum kavramıyla özdeşleştirmek ... sonra da 
Türk romancılarını suçlamak doğrusu şaşırtıcı. Bürok­
rasi, değer yargısı üretmez, emeği sömürmez, sağlıklı 
düşünceleri engelleyemez. Çünkü olsa olsa, böylesi 
bir sağlıksızlığı işaret eden bir değer yargısının adıdır. 
Bunca kavram kargaşasından sonra, hele hele ro­
manı, siyasacının, düşüncelerinin doğruluğunu yanlış­
lığını denetleyebilmesi için bir aracı olarak göstermesi­
ne ne demeli?.. (Efendim, politikacı roman yazarsa, 
«olayları, romandaki olay dizisi içinde yeniden gözden 
geçirerek, kendi yerini ve toplumun gereksinmeleri 
karşısındaki durumunu daha gerçekçi bir düzeye otur­
tabilir» miş! .. ) Romanı da doğru dürüst bildiğinden 
kuşkuluyum Sayın Ölçen'in. Doğrusu, roman burjuvaz i­
si, romanın alt yapısı şeklinde deyimlendirdiği kav­
ramlardan neyi kastettiğini pek anlayamadım. Roman ­
da üslfıp üzerine söylediklerinden de bir şeyler çıka­
rabilmek, öyle kolay değil pek. Üslfıbu da galiba, 
strüktürle karıştırıyor. 
58