20 
 geleceğe dönük bir şey. ErnstBloch mili tan iyimserlik diyor bunun hakkında da birkaç yazı 
yazdım. Militan iyimserlik şudur; orada işte umutla özdeşir. Militan iyimserlik iş yapan çalışan 
mücadele eden insanın iyimserliğidir. Oturduğun yerde iyimser olmanın bir anlamı yoktur. 
Blochsununda altını  çiziyor oturduğun yerde iyimser olmaktansa karamsar olmak daha iyidir 
gibi yani militan iyimserlik değilse karamsar olmak hiç değilse daha işe yarayabilir. Bu anlamda 
da karamsarlık bir aydın tembel ideolojisidir bana sorarsanız. Yani demek ki bu millet a dam 
olmaz bir şey yapmaya gerek yok nasıl olsa. Türk milleti aptal değil. Türk milleti zeki Mustafa 
Kemal haklıdır akıllı çalışkan gerçekten çalışkan bunu Hindistan’a gidince görürsünüz 
Ortadoğu’ya gidince görürsünüz balkanlarda görürsünüz Rusya da bile gö rürsünüz. Yani Türk 
milletinin nasıl çalışkan olduğunu oralarda görürsünüz. Yani Türk milleti samimiyet arıyor akıl 
doğruluk inanmak istiyor. Samimiyetimizi görmek istiyor ve geleceği de görmek istiyor. Ezbere 
laflara muhtemelen alkışlıyor tabi yani bu ins anlara bir şeyler sağlandı halk insanlarına onun 
üzerine gitmemiz lazım. Bir dedim ki iyimserlik aydınlık mizah samimiyet insanlarımızla 
konuşurken bunları söylemek bir de ekonomiyle çok somut şeyler söylemek lazım. Arkadaş 
sana şu maaşı veriyorlar ama bun u şu durumlardan alarak. Veriyorlar her an bu kesilebilir çünkü 
bunun bir ciddiyeti yok. Bunun bir güvenebilirliği yok. Bu konuda bana gör düşüncelerimizi 
seçim ortamında özetlememiz lazım sevgili arkadaşlar bu şeye gelelim şimdi aydınlanma nedir 
konusuna.  Aydınlanma özet olarak insan olmamız demektir. Ben 3 alanda aydınlanma 
kavramını görüyorum. Bilimsel alanda aydınlanma felsefi alanda aydınlanma sanat ve kültürel 
alanda aydınlanma. Bilimsel aydınlanma sembolik olarak söyleyeyim ateşin keşfiyle başlar. 
Ateşi ilk bulan kişi her anlamda aydınlanıyor. Çevresini görüyor ısınıyor ve yeni bir şey yapma 
yönünde ivme kazanıyor. Kendi gücünü kapıyor. Ateşin keşfinden tekerleğin keşfinden 
Eisteina kadar uzanan ya da işte günümüzün büyük teknolojisine kadar uzanan bü yük bir süreç. 
Felsefi aydınlanma insan var oluşu üzerinde düşünmek demektir. Ben kimim neyim nerden 
geldim neyi bekliyorum niye varım?  Bugün ki gazetelerde vardı imam hatip öğrencileriyle 
yapına bir söyleşide ya da araştırma da çcuklar da bunu soruyorlar.  Mademki Allah her şeyi 
baştan biliyor neden ki biz onun oyuncağı mıyız diye sorular soruyorlar çocuklar. İmam hatip 
çocukları. Öbür dünyada benim istediğimle bana uygun görülen başka bir şey isterse bir teslik 
olursa ne olucak gibi sorular soruyorlar.  İrdeleyici sorular soruyorlar insan var oluşu üzerine 
düşünmektir felsefi aydınlanma. Aristo Telesten Platonlardan günümüze kadar var olmuş bir 
felsefeye modernizme kadar ulaşan süreçlerdir. Felsefi aydınlanma da budur. Burada altını 
önemle çizmek istediği m ve sizlerle ve siyasetçi arkadaşlarımla da paylaşmak istediğim şudur.  
Dinler bu felsefi aydınlanma süreçlerinde dipnottur. Bütün dinler. Felsefenin büyüklüğü 
karşısında sönük bir yıldız gibidir. Kolay formalize edilmiş olmlarıyla alakalıdır. Bu dünya 
öbür dünya suçlar cezalar. Bu basitliğe düşmeyin. Kişisel olarak inançlarımız ayrı bir konu ama 
siyasetin dilinden bunu alalım. Siyaseti bu dilden arındıralım. Karşımızda ki insanlar bunu 
yapmaz ama biz yapmamalıyız. Biz aydınlanma düşüncesinden bilimsel aydı nlanma felsefi 
aydınlanma şimdi sözünü edicem sanatsal aydınlanma bu kavramları aratmalıyız. İnsanlarımıza 
bunu açıklayınız. En sıradan gördüğümüz insana samimi olarak anlattığımızda bilimin nereden 
nereye geldiğini insanın kendi var oluşu hakkında düşünce sinin ne olduğunu ne olması 
gerektiğini doğru olarak anlattığımızda insalarımız bunu alırlar. Dolasıyla siyasetin dilinde de 
bence bu dinsel jargonu siyasetin dilinden tamamen çıkarmamız lazım. Aydınlanmanın 3. 
Unsuru dedik o da sanatsal aydınlanma sanatsa l aydınlanma da şiir edebiyat roman tiyatro 
müzik gibi sanatlar resim bilincimizle birlilkte bilinçaltımız düşüncelerimizle birlikte bilimsel