il 
Bünyamin düş görüyordu. 
Vardapet'le birlikte dehlizler açarak yeraltında ilerliyor­
lardı. Yerin kim bilir kaç kat dibinde olmalarına rağmen 
dehlizlerin duvarları sanki toprak değil de karanlık bir sisti. 
Kazmalarını duvara vurdukça toprak zifiri karanlık bir du­
mana dönüşüyor ve bu sis, dizlerinden aşağıya yayılıyordu. 
Ne var ki her ikisi de bu duruma şaşırmış görünmüyordu . 
Vardapet ikide bir delikanlıya dönüp hınzırca gülerek işle­
rinin ne kadar kolay olduğunu anlatıyordu. Bıkıp usanma­
dan kazıp sarkıt ve dikitlerle dolu sayısız mağaraya, kaynar 
suların gürülded iği hesaba gelmez yeraltı nehrine ve bir ni­
ce azman kertenkele iskeletine ulaşmışlardı. Ancak, en ufak 
fısıltının bile madeni duvarlarda gökgürültüsüne dönüştü­
ğü bir mağaraya eriştiklerinde donakaldılar: Sarkıtların al­
tında ve dikitlerin üstünde tahtaları çoktan çürümüş deva­
sa bir gemi vardı. İçine girdiklerinde hepsinden bir erkek 
ve bir dişi olmak üzere envai çeşit hayvanın iskeletini gö­
rüp korktular. Dehşet içinde güverteye çıktıklarında, mağa­
rada gördükleri Bünyamin'in kanını dondurdu: Paslanmış 
zırhlarıyla demir peçeli yeniçeriler mağaranın duvarların­
dan, sanki bir sisi yarıyorlarmış gibi çıkıyorlardı. Delikanlı 
ustasını dürterek gördüklerini ona da gösterdi . Yeniçeriler 
karşı duvarın içine girip kaybolunca, her ikisi dehlizlerini 
bu yönde açmaya başladılar. Durup dinlenmeden yerin altı­
na indiler, cinlerin yıkandığı kaynar çamurları, ergimiş kur­
şun ırmaklarını, deliklerden püsküren kibrit buharlarını 
geride bırakıp mıknatıslı bir mağaraya geldiler. Burası bü­
tün pusulaların gösterdiği yerdi. Dehşetten donakalmışlar­
dı. Çünkü kara alevler mıknatıslı duvarları yalıyor, geçmi­
şin ve geleceğin bütün günahkarları bu mağarada azap için­
de inliyordu . Burası, varabilecekleri nihai derinlikti . Kaçıp 
84