böyle kötü görmek neye yarar? O zaman insan hiçbir şeye aklıyla 
inanamaz!" 
"işte bu doğru. Burada, Türkiye'de insan hiçbir şeye aklıyla 
inanamaz." Ömer gene işçi barakalarını işaret etti. "Ya onlar gibi 
Allah'a inanırsın, ya da hiçbir şeye. Çünkü her şey sahte burada. 
Her şey taklit! Her şey yalan, ikiyüzlülük, kandırmaca dolu. 
Rousseau diyorsun. Bizim Rousseau'muz kim? Namık Kemal 
mi? Okuyabiliyor musun? Okuyunca içinde bir şey uyanıyor 
mu? Belki bir zamanlar birilerinde birşeyler uyandırmış, eh ne 
de olsa aralarında en iyisi oymuş. Sonra? Şu Alman haklı: 
Fransa'da en azından elli yıl süren o çağ, bizde beş ay bile 
sürmedi. Her şey gene eski bayağılığına, ikiyüzlülüğe gömüldü. 
İşte Türkiye bu... Ah Türkiye, düşününce içimden ağlamak 
geliyor, ama işte!.. Düşünmemeli!" 
"Bütün bu söylediklerine/inanıyorsan çok kötü!" dedi Refik. 
"Nedir kötü olan? Gerçeği gördüğünü söylemek mi? Bence 
hayallere kapılmak daha kötü. Hem artık bunlan konuşmayalım. 
Saat kaç? Birazdan ortalık ışıyacak..." 
"Konuşalım, konuşalım!" dedi Refik. "Sana şimdi aklıma gelen 
her şeyi söylemek istiyorum. Bu düşüncelerini doğru bulmu­
yorum. Böyle düşünerek, hiçbir şeye inanmadan nasıl yaşamaya 
devam ediyorsun, anlamıyorum?" 
"Ne var bunda? Herkes öyle yaşıyor. Bir şeye inanmadan yaşayan 
bir ben iniyim? Bir yıl önce sen neye inanıyordun peki?" 
"Ben mi?" Refik iyiniyetle, saf saf gülümsedi. "Ben o zaman 
bir şeye inanıp inanmamak gerektiğini düşünmüyordum ki." 
Heyecanla ekledi: "Ama sen... sen biliyorsun. Bir kere bildikten 
sonra olmaz artık." 
36 
ADAYA GİDİŞ 
Vapurun lüks kısmına çıkan merdivenlerini ağır ağır tırmanırken 
Nigân Hanım trabzanlara sıkı sıkı sarılmıştı: Dar ve yüksek vapur 
merdivenlerinden, daha doğrusu, vapurun her şeyinden kü-
.33.3