Vallah bu yıllarda yaşamış kimseyi bilmiyorum. Galiba bu 
yıllarda memleketimizde bu matematikçilerin isimlerini bile 
duyan yokmuş; diferansiyel ve integral hesabın ‘esamisi 
okunmuyor.’ Peki Gauss, Cauchy. Euler gibi biiyük matema­
tikçiler döneminde bizde kimler var? Mühendishaneyi Berrii 
Humayun baş hocalarından İshak Efendi var: ‘İlk olarak 
Mühendishane baş hocalarından tsbak Efendi tarafından te- 
fazulî ve temami hesabın mektep programları çerçevesine 
alınmasını zikretmek icap eder (1834). Matematik tarihimiz­
de çok önemli bir yer tutan bu zat, tefazulî ve temamı hesaba 
ait lelifatı ve buna ait terimlerin konulması işiyle meşgul ol­
muştur.’ Batı’daki gelişmeleri ilk farkeden matematikçimiz 
oluyor İshak Efendi: 'Onu, garp anlamında riyaziyenin mem­
leketimizde ilk müjdecisi olarak telakki etmek icap eder.’ 
Başka bocalar da çıkmış Mühendishaneden; ilim böyle geli­
şir, yavaş yavaş. Tabiî bu öncülerin durumu 'Memleketin il­
mi durumuna göre bir hayli ileri, fakat garp anlayışına naza­
ran çok mütevazi’ imiş.
"Görüyorsun Mustafa, ülkesinin insanlarını nasıl sevi­
yor?" dedi profesör. Genç adam anlamadı: "Neden?" "Görmü­
yor musun canım, ilk önemli matematikçilerimizin durumu­
nu ‘geri’ ya da ‘ilkel’ gibi can sıkıcı bir sıfatla anmıyor; ‘müte­
vazı’ diyor. Bu kelimedeki sevgi ve anlayışı bilmem nasıl an­
latsam sana?" Profesör düşündü: "Şimdi anlıyorum, neden 
Mustafa ‘geri kalmış’, ‘az gelişmiş’ gibi sözleri hiç kullanmaz­
dı? Öyle ya neden kullansın? B ir kere kendisi hiç öyle değildi 
ve öyle olmayan birçok insanı ve kurumu tanıyordu. Gelenek 
diye bir şeyin varlığına gerçekten inanmıştı. Geleneğe inan­
mıyorsan, o zaman bakarsın Batılılar ne yapıyor, şöyle bir 
gözgezdirirsin; sonra da işin ucundan, küçük bir ucundan tu­
tarsın ve başlarsın denklemleri yazmaya. Yalnız yabancı dil­
den yazmalısın ki yabancı bir dergide yayımlansın çalışman, 
emeklerin boşa gitmesin. Allahtan artık bizde de Mustafa gi­
197