dikkat etmenizi rica eylerim. Çünkü ilerideki tariflerirnizin 
güzel anlaşılabilmesi için bu ilk tabirlerin akılda tutulması 
lazımdır. Güneşi büyük bir muma yani ışığı güzel bir muma, 
gezegenleri de onun etrafında dönen pervanelere benzetirsek 
pek sıradan fakat eskilerin beğeneceği gibi bir şairlik de gös­
termiş oluruz. İçinizde hiç tahsil görmemiş bulunan hanım­
ların pek sade olmakla beraber bütün bu tariflerirnizden 
henüz memnun olamadıklarını anlıyorum. Güneşin fezada 
etrafında dönen gezegenleriyle beraber bir tarafa düşmeksi­
zin öyle boşlukta nasıl durduğunu çoğunuzun aklı bir türlü 
almıyor değil mi? Hakkınız var. Biz bu dünyada o kadar 
yanlış hisler, zanlar içinde yaşarız ki fennin bize gösterdiği 
büyük büyük nazariyeleril , hakikatleri biz bu küçük aklımız 
ile etrafımızdaki ufak tefek eşyaya tatbik ederek, benzeterek 
daima yanılırız ... "Düşmek" nedir? Bir kere bunu düşüne­
lim. Sokakta giderken düşmek, pencereden düşmek, dam­
dan düşmek, minareden düşmek, nihayet yangın kulesinden 
düşmek... Bizim için düşmenin en büyük ölçüsü bu değil 
mi? Haydi bir baloneuyu birkaç bin metre bir yüksekliğe 
kadar çıktıktan sonra kazara düşmüş farz edelim. İşte bu 
kadar. Düşmenin bundan ilerisi fen haricinde düşünenler 
için meçhul bir iş. Ondan öteye gidilmemiş ki nasıl ve nereye 
düşüleceğini bilelim? Fezanın ucu bucağı olmadığını söyle­
dikti ya! Şimdi bir cisrni saltık boşluk2 dedikleri bu boşlu­
ğun derinliklerine doğru sürüp götürelim. Yeryuvadağını 
kaybedecek uzak bir mesafeye vardırarak orada bırakalım. 
Şimdi bu cisim nereye düşecek? Her tarafı bizim aklımızın 
alamayacağı derecede uçsuz bucaksız bir enginlikle çevrili ... 
Hem düşmek denilince bu hadisenin yukarıdan aşağıya 
Kuram, teori. 
2 Eski yazı metinde bud-i mücerred ( ..ı� .lL!) şeklinde geçiyor. Bud genellik­
le iki şey arasındaki en kısa mesafe (boyut) olarak tanımlanır. Boşluğun gerçek 
varlığı olduğunu düşünen filowflara göre bud, maddeye nüfuz edip cisirnle 
birlikte kendini ortaya kayabildiği gibi kendi başına varlığını sürdüren, mad­
deden bağımsız soyut (mücerred) bir töz (cevher) de olabiliı: Deve/lioğlu 'nun 
Osmanlıaı Türkçe Ansiklopedik Lugat'ında "varsayılan uzay" karşılığı veril­
diği dikkate alınarak "salnk boşluk" şeklinde sadeleştirilmesi uygun görüldü. 
31