52 
 şansımız var. Bütün bunları bu türden okumaya başladığımız zaman yalnız olmadığımızı 
insanlık tarihi içerisinde zaman zaman bu sendelemeler içerisinde sıkıntılar yaşasak bile er ya 
da geç aydınlanma hamlesinin kazanacağını sezebiliriz ve görürüz. Neden? Çünkü bizim iyi 
şairlerimiz var. Ve bir şiir ne kadar güçlü olursa bir toplumun da kültürel varlığı o kadar güçlü 
olur. Bunu hamaset olarak söylemiyorum. Bakınız İran uygarlığına, onca zalim liğe onca 
baskıya onca gericiliğe rağmen bugün İran’da güçlü bir Kadın hareketi olduğunu, bugün İran’da 
devrim ve zengin bir entelektüel felsefeye yakın entelektüel bir çevre olduğunu… Ve o kültürün 
ortadan kalmadığını er ya da geç yeniden aydınlanmaya dön eceğini görebiliyoruz. Bugün İran 
üzerinde okuyanlar bunu biliyorlar.  
Bizim coğrafyamıza baktığımız zaman ben bizim edebiyatımızın bu bağlamda çok 
değerli ve umut var olduğunu görüyorum ve düşünüyorum. Bir yapıtın bu açıdan önemli 
olduğunu görüyorum. Yapı tın kendisi birkaç somut örnekle söylemek isterim. Bu nedir dendiği 
zaman. Melih Cevdet’ten hareketle şunu söylemek istiyorum. 12 Mart’a gelmeden önce 
Türkiye’nin iklimini yaşayanlar tanıklıklarından bilir. Genç olanlar da okuduklarından bilir 
mutlaka. Mel ih Cevdet’in, Gizli Emir’i yayınlanıyor o zaman, roman. Melih Cevdet’in Gizli 
Emiri yayınlandığı zaman gerçekten bir bomba etkisi yapıyor. Çünkü Gizli Emir bir karanlık 
elden, beklenen bir emirden söz ediyor. Aslında bize çok önceden 12 Mart’ın geleceğini 12 
Mart’ın nasıl bir dünya öngördüğünü 12 Mart’ın aydına/aydınlanmaya Türkiye’de emek 
hareketi içinde olanlara neler yapabileceğini önceden söylüyor. Bundan daha büyük umut 
olamaz. Elbette ki Melih Cevdet ya da büyük yazarlar bir bilici değil, falcı değil,  peygamber 
değil. Ama yazar hayatı sezer. Yazar içinde bulunduğu toplumun çağdaş olarak tanıklığını 
yapmak dışında aynı zamanda bir tahmin de yapar. Bunu kurgusu içerisinde yapar. Sanatın 
kendi hakikati, kendi gerçekliği içerisinde yapar.  
Yine başka bir s anat yapıtından, bir kitaptan söz edelim. Son derece Türkiye’nin kilitleri 
kapıları insanların üzerine kapanmışken Bilge Karasu Gece’yi yazıyor. Bize, bütün 
çıplaklığıyla o dönemi anlatıyor. Ona keza 12 Mart’a döndüğümüz zaman Sevgi Soysal da 
Şafak’ı yazıy or mesela aynı dönemde. Bunları şunun için söylüyorum. Yazarın varlığı, sanat 
yapıtının varlığı bizi hem kendisini sürekli var edebilmesi açısından yapıt olarak, nesne olarak 
umut verir. Öte taraftan fevkalade önemli olarak zaman zaman toplum tıkanıklık ya şadığında 
zaman zaman toplumun kendisini tekrarlamaya başladığı dönemde irkilterek bakın bunun altını 
çizmek istiyorum irkilterek, rahatsız ederek hatta bazen sert yumruk atarak toplumu kendine 
getirme görevini yerine getirir edebiyat. Bugün de Türk Edebiy atının bu gücü vardır. 
Edebiyatımızın bu gücü vardır. Bunun varlığının da neye denk geldiğini bence fark etmeyen 
varsa bile önümüzdeki süreçte bunu görecektir. Neden derseniz 2 türlü, çok sözü 
uzatmayacağım, 2 türlü önemi olduğunu düşünüyorum bunun. Bir ta nesi bazen yaşadığımız 
çağda tanıklıklar olurken ya da güncel hayatı yaşarken neyin içinde olduğunuzu, neyle karşı 
karşıya olduğumuzu belgelemekten imtina ederiz farkında olmayız. Bir sonraki dönemde onun 
varlığı bir anlam ifade eder. Dolayısıyla her birim izin yaşadığı dönemde, Aziz Nesin gibi 
söylersek söylemediklerimiz ve söylediklerimizin tamamından sorumlu olduğumuzu 
unutmamamız gerekir. Yani söylediklerimiz kadar sustuklarımızdan da sorumluyuz. 
Dolayısıyla edebiyat yapıtının bir anlamda yeri de budur. Çağın gerekliliğini yapmak, onu 
geleceğe taşımak sorumluluğumuz vardır. Yazarın bu sorumluluğu kaçınılmazdır. 2, iyi bir 
sanat yapıtının ölçütünü koyarken iyi bir sanat yapıtı doğrudan siyasal olmak zorunda değildir. 
Ama iyi bir sanat yapıtı zaten siyasald ır. Kaçınılmaz bir şekilde böyledir. Çünkü suya sabuna 
bulaşmamak bir siyasi tercihtir. Ama iyi bir sanat yapıtının yaşadığı çağa olan bitene ulaşmama 
ihtimali zaten yoktur. Dolayısıyla bu tanıklığı ortaya koyar. Bunun da bir umut taşıdığını var