"Hakkını helal et Halil," dedi Memed, atı sürdü, bostanın 
içinden çıktı. Bir toz bulutunun içine daldı, biraz sonra da atın 
başını Vayvay köyünün ortasında, ulu dut ağacının altına çekti.
Koca Osman hastalanmış, yataklara düşmüştü. Yatağmı da 
evine değil, ulu dut ağacının altındaki sedirin üstüne yaptır­
mıştı. Kamer Anayla Seyran onun başmı bekliyorlardı. Koca 
Osmanm ayaklarının oraya doğru da başka bir sedirin üstüne 
Seyfalinin yatağım sermişlerdi. Çmarm altına geçen gün yaka­
lanan Deli Muslunun anasıyla Seyranın anası da gelmişti. Köy­
de bunlardan başka kimsecikler kalmamış, köylü ardma bile 
bakmadan nereye olursa olsun başım almış gitmişti.
Seyfali diretmiş, gitmem de gitmem. Ben baba toprağımda 
öleceğim. Başka yerde ölmekten korkuyorum, demiş ağlamıştı. 
Karısı da çocukları da onu böyle hasta hasta bırakıp gitmişler­
di.
Bir de dağlılar, yani Seyranın kardeşleri, akrabaları çıkma­
mışlardı evlerinden. Ferhat Hocanm karısı da onlara sığınmıştı.
Memed attan indi Koca Osmana doğru yürüdü. Koca Os­
man onu görünce yastıktan başmı ağır ağır kaldırdı, baktı, son­
ra başım yastığa geri koydu gözlerini yumdu.
Yüzü solmuş, her zamankinden daha çok kınşmıştı. Kırı­
şıktan gözleri bile gözükmüyordu. Memed geldi, onun elini 
tuttu avuçlarının araşma aldı. Koca Osman zorla gözlerini açtı, 
Memede baktı. Memed onun gözlerinde bağışlamaz bir güce­
niklik okudu.
"Nasılsın Emmi, geçmiş olsun," dedi kırık bir sesle.
Koca Osman ona karşılık vermedi. Memed bekledi bekledi 
Koca Osmandan bir ses çıkmadı.
Yeniden:
"Nasılsın diyorum Osman Emmi sana," dedi, Koca Osman 
gene karşılık vermeyince Kamer Ana araya girdi:
"Osman, Osman," dedi, "bak Memed seninle hellalaşmaya 
gelmiş, çocuk gidiyor. Sana nasılsın diyor."
Koca Osman gözlerini açtı Memedin yüzüne dikti, baktı 
kaldı. Neden sonradır ki duyulur duyulmaz bir sesle:
"Kocadım İncem kocadım," dedi. "Yoruldum Memed yo­
ruldum, yenildim oğul yenildim..."
451