201 
 dilinden bağımsız işlemektedir ve yazıya göre de durağandır. Ancak yazı sisteminin bir 
“saygınlığı” (Saussure, 1998: 57) vardır. Bu saygınlık, onun teknolojik bir araç, bir simgeler 
sistemi, sesleri şifreleyen bir aygıt olmasından ileri gelir. Sese ve k onuşmaya öncelik veren 
Saussure, konuşmanın değil de yazının saygınlığını şu nedenlere dayandırır:  
1. “Bir kez, sözcüklerin yazılı görüntüsü sürekli ve sağlam bir şey izlenimi uyandırır; 
yazıyı, süre içinde dilin birliğini sağlamaya sesten daha elverişli gör ürüz.  
2. Bireylerin çoğunda görsel izlenimler işitim izlenimlerinden daha belirgin, daha 
süreklidir. Onun için de bu gibi kimseler daha çok görsel izlenimlere bağlanırlar. 
Yazı görüntüsü sesin yerini alarak kendini benimsetir” (Saussure 1998: 58).  
Görüntüye  dayanan ve o nedenle daha sağlam ve güvenilir izlenimi uyandıran, dil 
birliğini sağlamada sesten daha elverişli olan yazı dili, dil kullanıcıları ve dil planlamacıları 
açısından her zaman tartışmanın odağında yer almıştır. Dile ilişkin tartışmalar veya kr iz 
saptamaları bu kodlar, normlar, kurallar üzerinden, kısacası yazı üzerinden gerçekleşmiştir. 
Dolayısıyla kriz tartışmaları doğal dil veya konuşma dili üzerine değil, onun teknik temsiline 
ilişkin tartışmaları kapsar. Tartışmalarda temel kaygı, yazı dili nin dil birliğini sağladığı, hatta 
onun güvencesi olduğu gerçeğidir. Ve bu da haklı bir gerekçedir. Dil tartışmalarının doğal dile 
ilişkin değil de yazı dili, yani dilin kodlaştırılmış, normlaştırılmış teknik boyutu üzerine bir 
tartışma olduğunu unutmamak gerekir.  
2. YAZI DİLİNİN ÖLÇÜNLÜLÜĞÜ VE ZORBALIĞI  
Oysa yazı dili her ne kadar doğal dili temsil etse de onu gösterse de, yazı dilinde 
uzlaşılan kurallar ile doğal dil arasında, özellikle ağızlar, şiveler ve yerel söz varlığı boyutunda 
birebir örtüşme söz konusu değildir. Yazı dili bir üst -normdur, kuraldır; o nedenle de 
ölçünlüdür. Yazı her daim işleyiş bakımından yazıdır, ya da kuraldır. Oysa sözlü dil veya 
gündelik konuşma dili daha çok bireyin konuşması üzerinden işler ve konuşanlar arasında 
anlaşma sağ landığı anda, kural veya normun belirleyiciliği çok da önemli değildir.  
Söz yapısalcı, yazı post yapısalcı düşüncenin öncelediği dil alanını oluştursa da, Walter 
Ong’un da belirttiği gibi “Sözü mekâna bağlayan yazı, dilin gücünü tahminimizden çok daha 
fazla pekiştirir” (2013: 20). Yazı öncelikle toplumda dil birliğini sağlayarak gücünü pekiştirir. 
Fakat yazının gücü sadece dil birliğini sağlamasıyla değil, tarihsel ve kültürel belleği 
taşımasıyla da ilgilidir. Dilin düşünce ve yorumlama gücü yazının taşıdığ ı bellekte ortaya çıkar. 
Yazı bellek sürekliliği sağlar. Bir toplumu toplum yapan sadece konuşulan dil değildir, en az 
dil kadar dilin taşıdığı tarihsel ve kültürel bellektir. Bu bellek tarihi taşıdığı gibi, düşünceyi ve 
bilgiyi de yazı üzerinden sistemleş tirir.  
Ancak bütün bunlara rağmen, yazı dilinin her zaman bir sözlü niteliği vardır. Juri 
Lotman da yazıyı konuşma diline bağımlı, “ikincil biçimlendirme sistemi” olarak 
tanımlamaktadır (Ong 2013). Yazı sözlü dile göre ikincil bir sistemdir, ancak sözlü d ile göre 
hayatı çok daha biçimlendiricidir. Biçimlendirici oluşu, sadece yazı ve düşünce dünyasıyla ilgili 
değildir, yazının kural ve norma dayanan özelliği, doğal dili hem belirlemekte hem 
yönlendirmektedir. Ferdinand de Saussure bu durumu “yazının zorbal ığı” olarak niteler. Yazı 
sisteminin zorbalığını şöyle açıklar: “Çoğunluğa buyruğunu dinlete dinlete yazı dili sözlü dili 
etkiler ve değiştirir. Ama bu durum ancak yazılı belgelerin çok önemli bir yer tuttuğu, yazımın 
çok ağır bastığı dillerde görülür (Sau ssure 1998: 66).  
Yazı, bir birlik oluşturmak ve norm koymak adına, doğal dilin seslerini kodlar. O 
nedenle yazı bir iletişim dili ağı, bir üst dil yaratma faaliyetidir. Yazı sistemi bir üst dil, bir 
iletişim dili olduğundan, yukarıda da anıldığı gibi, söz lü dilin her rengini kapsamaz ve bu 
nedenle de sözlü dilin tüm renkleri, örneğin ağızlar, yazı dilinde temsil edilemez. Bu durumun