almayan derinliği içine gömülmüş olanlarıyla bizim aramız­
daki mesafeyi ölçebilmek için kullanılacak mil, fersah ve 
saire gibi en uzun ölçü birimleri hükümsüz, adeta birer sıfır 
hiçliğinde kalır. Ucu bucağı fen ve aklın ölçüsü dışında kalan 
bu boşluğun içi güneşler , gezegenlerle doludur . Güneş nedir? 
Gezegen nedir? En sade tabirlerle şimdi size bunları anla­
tayım. Güneşler etrafiarına ışık ve sıcaklık saçan kocaman 
birer alev, ateş parçalarıd ır. Gezegenleı; bizim güneşimizin 
etrafında dönenlerle karşılaştırmak lazım gelirse aslında 
onlar da birer ateş parçası iken zaman geçtikçe üzerieri 
küremiz gibi kabuk bağlayarak artık parlaklığı kalmamış 
fakat ışık ve sıcaklığı etrafında döndükleri güneşten alan 
dünyalardır. Hanım dinleyicilerimin içinde bugüne kadar 
astronomi hakkında hiçbir bilgi edinememiş olan hanımlar 
bu sade sözlerimden de pek açık bir hakikate eremezler zan­
nederim. Tariflerimi daha sadeleştireyim. Bahçede, kırda, 
pencere kenarında, halkonda elbette tesadüf etmişsini zdir. 
Tekerlek tekerlek örümcek ağları vardır. Örümceğin kendi 
bu ağın merkezinde yani tamam orta yerinde oturur. Bu 
kurduğu tuzağa düşecek aviarı bekler. Şimdi böyle bir ağı 
gözünüzün önüne getirip orta yerdeki örümceği güneş 
farz edip onun etrafında dolana dolana büyüyen örümcek 
tellerinin üzerlerinde de birbirinden açık noktalarda ufak 
ufak gezegenler hayal ediniz, feza dahilindeki "meslek-i 
şemsi" yahut manzume veya cümle-i şemsiyel denilen şekli, 
o umumi manzarayı biraz zihninize getirmiş olursunuz. 
Fakat "gezegen" demek gezginci, gezici, yürüyücü demektir . 
Örümceğin ağının etrafında farz ettiğimiz gezegenler hare­
ket halinde olmadıkları halde güneşin etrafındakilerin hepsi 
kendilerince belirli süraderle birer hayali halka üzerinde ta 
yaratıldıklarından beri durmadan dönmektedir ler. Her geze­
genin güneşin etrafında üzerinde döndüğü farz edilen hayali 
daireye o gezegenin yörüngesi adı verilir. Şimdi bu "feza", 
"gezegen", "Güneş sistemi" ve "yörünge" tabirlerine iyice 
Meslek-i şemsi, manzume-i şemsiyye, cümle-i şemsiyye, güneş sitemi. 
30