262 
 3.2. Bölgesel güvenlik kompleksi uygulanabilir mi?  
Ortadoğu bölgesinde bölgesel güvenlik kompleksi uygulanabilir mi sorusunun cevabı 
ise daha kolaydır. Barry Buzan’ın’’ bölgesel güvenlik kompleksi’’ yaklaşımında Orta Doğu, 
Avrupa'dan Türkiye ile ve Güneydoğu Asya'dan Hindistan ve Afganistan'da ayrılan bir 
güvenlik bölgesi olarak tanımlanmaktadır (Buzan ve Waever, 2003: 187).  Kopenhag Okulu 
temelli bu görüşe göre bölgesel güvenlik düzeni için diplomasi, savaş, güçler dengesi, büyük 
güçlerin uyumu, uluslararası hukuk ve örgütlerin varlığı gibi argümanlar öne sürülmektedir. 
Bunun için bölgesel bir gücün va rlığına ihtiyaç vardır. Bölgesel güç olmak için ise yeterli bir 
askeri kapasitenin varlığı, bölgesel güvenlik ajandasını etkileme gücü, güç olma niyeti ve 
maliyete katlanmayı kabullenme ve en önemlisi de diğer ülkelerin bunu kabul etmeleri 
gereklidir. Yani  bölgesel gücün hegemon güce dönüşmesi gerekir. Şu an itibarıyla Ortadoğu’da 
bölgesel güç adayı birden fazla ülke vardır. Bunlar Türkiye, İsrail, İran, Suudi Arabistan ve 
Mısır’dır. Nükleer gücü nedeniyle İsrail güçlü bir aday olarak görülse de bölgedeki d iğer 
ülkelerin tümünü karşısına alacağından İsrail'in Amerika Birleşik Devletleri'nin desteğine 
rağmen bunu gerçekleştirmesi akılcı değildir.  Bazı Amerikan teorisyenler -Benjamin Miller 
gibi- bunu İsrail temelinde benimsemişler ise de bölgenin fitilini at eşleme potansiyeli taşıması 
nedeniyle gerçekleşmesi bu aşamada mümkün görülmemektedir.  
3.3. Bölgedeki otoriter rejimler, dini monarşiler değişebilir mi?  
Ortadoğu bölgesindeki otoriter/ totaliter rejimler/ diktatörlükler ve geleneksel dini 
monarşiler yıkılı r mı ya da değişebilir mi sorusuna gelince bunu da şu şekilde özetlemek 
mümkündür. Araplar doğuştan gelen asalet, nesep, haysiyet, onur gibi kavramlara özel önem 
atfetmişler ve bu değerleri varlıklarını korumak, genel bir dayanışma ve dış düşmanlarla 
mücad ele için olmazsa olmaz şart olarak görmüşlerdir.(Çomak ve Sancaktar, 2014: 63) Bu 
inanç ve düşünce ulus devletleşme ve bağımsızlıklarını kazanmaları ve sonrası  süreçte Pan -
Arabizm, Sosyalizm ve İslami Hareket gibi ideolojiler sürecinde “Totaliter Bürokra tik 
Diktatörlükler” ve “Geleneksel Dini Monarşiler” gibi farklı iki yönetim modeli ortaya 
çıkarmıştır. (Çomak ve Sancaktar, 2014: 63 -64) Tunus, Libya, Mısır, Suriye ve Irak gibi 
ülkelerde görülen Totaliter Bürokratik liderlik yapılanmalarının gerek Arap Ba harı sürecinde 
gerekse Irak ve Suriye iç Savaşı sürecindeki yıkıldıkları ya da zayıfladıkları görülmüştür. Bu 
diktatörlük tarzı rejimlerin yerini alan ve alacak rejimlerin yumuşaması ve daha esnek 
yönetimlere doğru evrilmesi beklenmektedir. Ancak bunun da çok kolay olmayacağı 
anlaşılmaktadır. Örneğin Tunus'ta Arap Baharı süreci sonucu değişim kansız olurken Mısır'da 
Batının ve ABD'nin bölgedeki krizi genişletmemek adına askeri darbeyi desteklemeleri, 
Yemen, Libya ve Suriye'de ise iç savaşlar ile Bahreyn’de ise Suudi Arabistan'ın dış müdahalesi 
ile sonuçlandığı görülmüştür. Geleneksel dini monarşiler olarak anılan Suudi Arabistan ve 
Körfez ülkelerinin ise Amerika Birleşik Devletleri ve diğer bazı Batılı ülkelerin yaklaşımları 
nedeniyle “ılımlı İslam” sürecine  yönlendirilmek istendikleri, petrol ve doğalgaz zenginlikleri 
nedeniyle yumuşak gücün baskısına tabi tutuldukları görülmektedir. Bu nedenle bu ülkelerde 
monarşilerin yıkılması yerine kadınlara daha fazla özgürlük gibi bazı reform hareketlerine 
yönelebilec ekleri ve bu süreçte eğitimlerine Amerika Birleşik Devletleri ve Batı’da 
tamamlayan veliaht prenslerin (Suudi Arabistan'da Muhammed Bin Salman gibi) 
kullanılabileceği, statükocu prenslerin ise “bin Tallal gibi” çeşitli şekillerde tasfiye edileceği 
anlaşılm aktadır. Açıkça anlaşıldığı üzere dış güçlerin Ortadoğu ülkelerinde ülkelerin siyasi, 
ekonomik ve kültürel ağırlıklarına göre davrandıkları ve özellikle Amerika Birleşik 
Devletleri'nin Büyük Ortadoğu Projesi ve Arap Baharı sürecine rağmen yerleştirmek iste diği