26 KXTYRTJKLU YıLDıZ ALTıNDA BÎR EVLENME 
ten çalışır. Ama memleketimizde en gayretliler için bile ciddî 
öğrenim hemen hemen elde edilmez bir şey olmasından dolayı 
bir kısım zamanını böyle bilmediği ilim incelikleriyle geçirirdi, 
îdim yolunda elde ettiklerinden gurur duyardı. Birçok konular­
da yaşdaşı olan başka gençleri sığ görüşlü sayarak gözlüğünün 
altından acır gibi bir küçümsemeyle seyrederdi. 
Yabancı kitaplardan elde ettiği yeni fikirleri bu istan­
bul'daki yaşayışına uydurmakta pek güçlük çekiyor ve felse­
fenin, fiziğin, üim ve bilginin temelini şikâyet zannediyordu. 
Hiç bir şeyden-memnun değildi. Memleketinden, milliyetinden, 
ailesinden, hemen her şeyden şikâyetçiydi. Ev halkının, mahal­
le ahalisinin, kısaca hükümet merkezinde yaşayanların bügisiz-
liklerinden pek bezmişti. Aksaray'daki evlerinin en üst katın­
da seçtiği yazı odasının penceresinden Topkapı taraflarına doğ­
ru bazan üzüntüyle, acı acı bakardı. Uzun ve âdeta iyüeşmez 
görünen bir sefalet altında kağşamış, kararmış, çarpılmış evle­
rin, koyu köyü yosun tutmuş damların bütününden sızan keder­
den sıkılır, sonra duvarlarının yüzünde, kiremitleri arasında 
biten dam korukları, kuzukulaklan,. yapışkanlarla âdeta bi­
rer türbeye dönmüş, delikleri, kovukları kargalara, çaylaklara, 
baykuşlara yuva olmuş bu damların, altında geçüilen o aşın fa­
kir, o gamlı hayatı düşünür, gözleri sulanır, o üzüntüyle bütün 
bu memleket halkına şöyle bir nutuk "çekerdi: 
. «Ey hemşeriler... Niçin uyanuıp bu sefalet tozundan, topra­
ğından silkinmeye uğraşmıyorsunuz? Kabahat herkesten ziya­
de kendinizde... Siz, sizi bu bilgisizlik ve geriliğe bağlayan .fi­
kirlere destek oluyor, bu fildrlerin taraf mı tutuyorsunuz. Ger­
çekten fikirlerinizi açmaya uğraşanlara sövüp sayarak cardı, 
yeni, besleyici, güzel telkinlerini âdeta cinayet sayıyorsunuz. 
Onlar, sizin bilgisizce hor görüşünüzden korkmasalar, lânet-
lemelerinizden çekinmeseler, kaç zamandır artık gangrené, ko­
kuşmaya dönen bu derin gerileme yarasının kaynağını size pek 
büyük bir açıklıkla gösterecekler... Duyduğunuz her yeni fikre 
kızmayınız. Onları iyi karşılamak için anlama gücü kazan­
maya uğraşınız.» 
Bü üzüntüyle irfan, «philosophie contemporaine (çağdaş 
felsefe) kitaplığının açık tirşe'kaplı kitaplarını masanın 
üzerine döker, haftalarla çalisaraik «Evrim Kanunu» na ait uzun 
bir makale yazar, ama, yayınlamak için gönderdiği gazetelerin 
hemen hepsinden, uzunluğu, açıklıktan ziyade yeniliğe uğraşıl-