205 
 modernleşme açısından değil, dilin tarihsel olarak belgelere girmesi, dille zihinsel bir bağ 
kurularak dilin bilincine varılması bakımından yaşamsaldır.  
Dil konuşulur ve o nedenle hiçbir surette kesintiye uğramaz. Fakat yazı kesintiye 
uğrayabilir. Yazı bir simgesel sistemdir; dili temsil eden ikincil bir sistemdir ve yazı 
sistemlerinde değişiklikler her zaman yapılmıştır. Yazı sisteminde norm oluşturmayla b askın 
olan dil koruma altına alınırken azınlık dillerinin yazılması maalesef geri plana itilebiliyor. Yazı 
sisteminin tekil ve resmi geçerliliğinin olması, bir genel iletişim dili olması zorunluluğu, diğer 
tüm dünya dillerinde olduğu gibi, Türkiye’de de üs t kültürün tek dil üzerinden biçimlenmesi 
sonucunu doğurmuştur.  
7. SÖZ HAFIZADA YAZI BELGEDE KALIR  
Yazı, sözel belleği devralır, ancak yeni bir bellek ve kültür de kurmaya başlar. Örneğin 
Dupont’a göre yazı “Yunanistan’ı, sonra Roma’yı söylenden, usdışınd an, dinden, boyun 
eğmişlikten, barbarlıktan, ortaçağdan” (Dupont, 2001:15) kurtarmıştır. Fakat yazılı kültürü 
sözlü kültürden koparmak ya da bunun tersiasla mümkün değildir. Yazılı ve sözlü kültür 
arasında her daim geçişkenlikler yaşanır. Sözlü kültürler y azılı kültürü beslemiştir. Çünkü sözlü 
kültür doğal dilin yaratım alanıdır; işleyişi ve süreci bakımından yazı dili için doğal bir kaynak 
olma özelliğine sahiptir.  
Doğal dilin yazıya geçirilmesinin ardından yazı dili üzerinden dilin yapısal özellikleri 
ortaya çıkarılmış ya da yazıya içkin normlar konmuştur. Bu durum ise dilsel bilgi geleneklerinin 
ve bilgi dağıtımının iletişimsel ve bilişsel biçimlerinin gelişmesini, çeşitlenmesini sağlamıştır. 
Yazı sisteminin normlarının oluşturulmasıyla yazının etkin, gü venilir iletişim aracına ve 
ortamına dönüşmesi, onun diğer yaşam alanları karşısında özerkleşmesini sağlamıştır. Yazı 
anlamın taşıyıcısı olunca, özerk olunca, sadece diğer kurumların belirleyiciliğinden kopmamış, 
kendisi belirleyici bir konuma gelmiştir. B u durum, yeni bir iletişim ağının, bireysel yazarın, 
özerk metnin, metin türlerinin, bireysel okurun doğmasını sağlamıştır.  
Daha önce de anıldığı gibi, yazı ikincil bir gösterge sistemdir ve konuşma dilini temsil 
eder. Fakat buna karşın doğal dilin yanınd a yazı özerk bir sistemdir. Bu gerçeklikten hareket 
ederek şu sorular yöneltilebilir. Türkiye’de alfabe değişiminde ya da dilin yazı sistemine 
geçirilmesinde, dilin yazıyla kodlanmasında neler eksilmiştir, fazlalaşmıştır; kısaca 
değişmiştir? Bu sorunun cev abını daha genel bir soru etrafında tartışarak bir cevap arayabiliriz. 
Genel soru şudur. Bir gösterge sistemini bir başka gösterge sistemine aktarırken, neler değişir? 
Aslında yaratılan şey, yukarıda da vurgulandığı gibi, doğal dilin gösterge sistemine day anarak 
ikincil bir gösterge sistemi, yani yazı sistemidir. Bu değişmede birincil sistem olan sözlü dilin 
kendisi, bundan etkilenmez ve bir kayıp yaşamaz. Bu tek yönlü işleyen, yani dilden yazıya 
işleyen bir süreçtir. Fakat yazı birincil sistem olan konuşma  dilinden farklı gelişir. Şu halde 
alfabe ya da sesin kodlanması ve yazı sistemine ilişkin temel bir ayrım yapmak gerekmektedir. 
Alfabe sesin kodlanmasıdır, yani, sesin transkripsiyonudur. Yazı ise işleyişiyle, normuyla 
ikincil bir sistemdir. “Transkript b irincil sisteme bağlı olarak gelişir, yazı ise bundan 
bağımsızlaşabilir ve kendi özerk gelişmesini sağlayabilir” (Kabatek, 1994: 176). Yazı, konuşma 
dilinde terk edilenleri koruyabilir, devam ettirebilir ya da konuşma diline yeni sözcükler, 
ifadeler kazand ırabilir. Sadece konuşma veya sözlü dili değil, yazıyı da bir kütüphane, bir depo 
olarak görmek yanlış olmaz. Sözlü dil gibi yazı dili de özerk bir sistemdir ve birbirlerini 
zamanla etkilerler. Bu etkileşim süreklidir.  
Dilin değişiminde iki önemli faktörü n rol oynadığı ileri sürülür. Gereklilik ve tesadüfilik 
(Keller, 1994: 110). Bunu yazı sistemi değişimine de uyarlayabiliriz. Yazı sisteminin temeli 
olan transkripsiyon, dilde değişimi öncelikle seste gerçekleştirir. Ardından sözcüklerde değişim