223 
 Gazetelerde yayınlanan haberlere göre taşralarda kurulan rüşdiyeler ya yerli makamların 
girişimleri ya da Bab -i Ali’nin taşralara gönderdiği vekillerinin teşvikleri sonucudur. Takvim -i 
Vekayi’nin 20 Ocak 1856 tarihli sayısında Maarif Nezareti’nin muavini Mustafa Vehbi 
efendi’nin sayesindeYenişehir, Yanya, Manastır, Delvine, İşkodra ve Hersek birer rüşdiye 
okulunun organize edildiği bildirilmiştir.  
Ceride -i Havadis gazetesi Vehbi efendi’nin taşra çalışmaları ha kkında daha ayrıntılı 
bilgiler sunmaktadır. 12 Şubat 1858 tarihli sayısına göre Maarif Nezareti muavini ikinci turunu 
Gelibolu’dan başlayarak sonra Çorlu’ya geçti. Vehbi efendi Gelibolu meclisine Bab -i Ali’nin 
çeşitli kararlarını tanıtarak kaymakamı, mecli s üyelerini ve ileri gelenleri rüşdiye okuluna 
uygun bir bina seçtiklerine teşvik etti. Rüşdiye açılışında 52 öğrenci, ulema mensupları, resmi 
ve başka kişiler hazır bulunupSultanın ömrü, ihtişamı ve şefkati için dua ettikten sonra derslere 
başlandı. Berat  şehrinde ise Vehbi efendi inşaatı tamamlanan rüşdiye okulunun açılışında hazır 
bulunmaktaydı. 1858’in Rumeli gezisinitanıtan veHaziran 1859’da yayınlanan rapora göre 
Vehbi efendi Drama, Edirne, Filibe, Prizren, Sofya, Serez ve Selanik’i ziyaret ederek bir er 
rüşdiye okulunu organizr etti.  
Maarif Nezareti Rumeli’de uyguladığı yaklaşıma benzer olarak rüşdiyeleri kuracak 
temsilcilerini Anadolu’ya da göndermekteydi. 22 Aralık 1857’den önce İzmit’e yollanan Kazim 
efendi kasaba mekteplerinden 53 öğrenci seçip bir  rüşdiye organize etti. 1860’ın son baharında 
yine Mustafa Vehbi efendi Anadolu’daki mekteplerin teftişiyle görevlendirilip binası daha 
Ocak 1860’tan önce inşa edilen Çanakkale rüşdiyesinin Aralık 1860’tan önce düzenlenen resmi 
açılışında hazır bulundu.  
Ondokuzuncu yüzyılın 50’li yıllarında olsun Takvim -i Vekayi, olsun Ceride -i Havadis 
gazetesinde yerli makamların rüşdiyeler kurma teşebbüsleri hakkında sadece 3 haber 
yayınlandı. 25 Temmuz 1854 tarihli Takvim -i Vekayi gazetesi Tekirdağ meclisinin Bab -i 
Ali’y e öğretmenin atanması için başvurarak bir rüşdiye okulunu kurmaya giriştiğini 
belirtmektedir. Ceride -i Havadis’in 30 Mart 1858 tarihli sayısı Tekirdağ meclisinin eğitim 
girişimini hatırlatarak Divan -i hümayun hanedanlarından ve Lofça ileri gelenlerinden ol an 
Mustafa efendi’nin Lofça’da bir rüşdiye okulunu açmaya kalktığını bildirmektedir.3 Aralık 
1858 tarihliTakvim -i Vekayi gazetesi girişimin kime ait olduğu hakkında detaylar vermeyerek 
kısa bir haberle ta 1277 (20 Temmuz 1860 – 8 Temmuz 1861) Devlet Salnam esinde yer alacak 
Kastamonu rüşdiyesinin inşaatı ve açılışını okuyucularına bildirmektedir.Gazetelerde 1274 -
1275 Devlet Salnamelerinde gösterilen Niş, Rusçuk, İzmir, Yozgat, Rodos, Kandiye, 
Karahisar -i Şarkı rüşdiyeleri hakkında hiç bir haber verilmemekted ir. Herhalde bu durum bilgi 
yetersizliğinden değil, daha önemli haberlerin yoğunluğundan kaynaklanmaktadır.  
2. OKUL BİNALARI  
Binaları Maarif Meclisi ve Nisan 1857’den sonra Maarif Nezareti yardımıyla sağlanan 
İstanbul rüşdiyelerinden farklı olarak taşralardak i Müslümanlar, ileri gelenler ya da meclis 
üyeleri rüşdiyelerin açılmasında öncelikle bu okullara sağlıklı ve elverişli yapıların inşaatına ya 
da onarımına gerekli masraflarını karşılamaktaydı.  
1847’nin sonuna doğru İstanbul’da kurulan ilk rüşdiye okulu iç in Davut Paşa’nın 
1485’te yaptırdığı mektebi, Ocak 1848’de açılan başka iki rüşdiye için Sultan Beyazit mektebi 
ve Haci Beşir ağa’nın kurduğu mektebin binaları kullanıldı. 1269 Salnamelerine göre 
Istanbul’daki tüm rüşdiyerler kendi binaları olmayıp Ticaret hane salonlarında, Üsküdar’daki 
Selim kütüphanesine, Beşiktaş’taki muvakithaneye, Süleymaniye camisine ya da Amca 
Hüseyin Paşa medresesine ait olan odalardabarındırılmıştır.  
25 rüşdiye okulunun kurulmasıyla ilgili Nisan 1853 kararından sonra Maarif Meclisi  23 
Mayıs 1853 tarihli talimatıyla iki büyük ve iki küçük odası olan mektep, medrese ya da hükümet