148 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
düktü ama, iyi, yiğit, konurdu . Candandı. Tüm kusurlarını insan o anda ba­
ğışlayabilirdi. Meryemce gibi oğluna, gelinine, torunlarına, öteki insanlara düş­
kün, toksözlü bir insan az bulunurdu . 
Elif içini çekti: 
"Sevgi arnbarı anam," dedi. "Bin yürekle seven, canım istesen canını veren, 
sen bu hallere mi düşecektin?" 
Gözleri doldu. Varmalı elini ayaklarım öpmeli. Güzel, kınalı saçlarını okşa­
malı. Onu güldürmeli. Hasan oğlan şu çam ağacından ona yalabuk soymalı. 
Dişleri yok, çiğneyemez ama, içine cümle ormamn tadı dolar. Kokusu, yeşilliği, 
derınanı dolar. Yüzü de güler. 
Tam geriye dönecekken, Hasan boynu bükük, kederli korkulu : 
"Babam gitti," dedi. "Başını aldı da gitti." 
Ummahan: 
"Çok öfkeli. Ben babamı hiç böyle görmedim. Öldürecek gibi." 
E lif kızgın: 
"Varsın gitsin. Gider, gider. .. " durdu. Geriye dönemedi. Giderdi. Sağına solu­
na bakmadan, bu öfkeyle ta Çukura kadar, son gücü de bitineeye kadar gider, 
orada, öylece çöker kalırdı. Belki de öyle olmazdı. Belki öfkesi bir zaman sonra 
geçer, bir yerde duruverirdi . 
Bunlannki deve inadı, dedi kendi kendine. Bunlar durmaz. Bir işi sonuna 
dek, ölene dek götürürler. 
Sonra döndü. Alinin gittiği yana koşmaya başladı. Canını dişine taktı. Hali 
de yoktu. Bacaklarından bir şeyler çekiliyor, başı zonk zonk ediyordu ama, baş­
ka çare yoktu. 
Öğlen olduğunda öylesine ter içinde kalmıştı ki, tüm fistam, donu saçlarıyla 
cıbıldak suya batmıştı. Boyuna kan ter gözlerini dolduruyor, yakıyordu. Yüre­
ği küt küt atıyordu . Yüzü kıpkırmızıydı. Yalım yalımdı. Ağzını açmış kesik ke­
sik durmadan soluyordu. Ağzı kurumuştu. Artık dizlerinin derınanı kesilmişti. 
Düşüyor, düşüyor, kalkıyordu . Çocuklar ta gerilerde kalmışlardı. ikincliye ge­
lirken, uzakta, bir nokta gibi yokuşu inenAliyi gördü. Görmese, daha bir adım 
atacak gücü kendinde bulamaz, orada çöker kalırdı. 
Var gücüyle birkaç kere Aliden yana bağırdı. Ali ya duymadı, ya duydu al­
dırmadı. Ağzı dili kurumuştu. Yokuştan aşağı kendini bıraktı. Karşıdan esen 
yel onu kendine getirdi azıcık. Alinin yanına vardığında gözleri kararıyor, sağı 
solu görmüyordu. 
Birden kendini Alinin üstüne attı, bir inilti çıkardı, sonra yere düştü. Ali du­
rakladı. Yerdeki karısını görünce kendine geldi. Apak, gözlerinin karasına ka­
dar apak kesildi. Yerdeki kadının başucunda epeyce durdu, tüm kanı çekilmiş, 
donmuş gibi orada kaldı.