Kirpiklerini tozlandıran, yüzünün çizgilerini keskinleştiren 
güneş ışınlarına bakmam ağa çalışarak, son bir gülümseyiş 
denemesine girişti. Sermet Beye baktı: Sermet albayın bacak­
ları çarpıktı. Süvari olmalı. Hayır, levazımmış. Emeklilikle­
rinden başka kaybedecek şeyleri olmayan insanlar, bütün 
dünya albayları birleşiniz! İçinin biraz ısındığını hissetti. Gü­
neşten olacak. 
"Okuyorum Sermet. Tarihe meraklı olduğumu bilirsin." 
Kim meraklı değil ki, herkes okuyor. Yalnız gerilimle yaşan­
maz; biraz da tarih okuyalım. Herkes, tarih okuyor albayım; 
bugüne değer veren kalmadı. Bugün, zaten yaşanıyor; asıl, 
geçmişte ne olmuş bakalım? Sararmış vesaikin kararmış foto­
kopilerinin kirlenmiş baskıları. Bugünü daha iyi anlamak 
içinmiş aslında. Ne olacak anlayacaksın da? Daha mı iyi yaşa­
yacaksın? Öyle deme, öğren öğren: Nazım Paşayı Ruslar nasıl 
aldatmış? Bakkal Rıza'nın beni aldatmasına karşı yaran doku­
nur mu? Anlamıyorsu n, meseleleri ayağa düşürüyorsun. An­
lamıyorsu nuz, meseleler hiçbir zaman başa çıkmadı. Hele siz­
ler, hele sizler, kimsesizler için hiç. Hatta kendini Tevfik Fik­
ret sananlar için bile. Gene de herkes tarih okuyor; bütün bel­
geler bir bir, gün ışığına çıkarılıyor. Bu belgeler de tarihimize 
ışık tutuyor . Bir millet, tarihine düşkün olmalı deniliyor. Bit­
mez tükenmez yazışmalar , hürmetlerimi arzederimler içinde 
küfürleşmeler, ilkolarakpaşahazr etlerinibenikazetmi ştimler, 
eyhakikatasusamışmille timöğrenler , nasihatler, musahabel er, 
harbiumumi hatıraları, edime hatıraları, hatıra fotoğrafları, ok 
işaretli paşalar, çarpı işaretli mülazımıevveller , damatpaşaya­
akılöğreten aklıevveller , vakayıvakvakiyeler , vakanüvisl er, tak­
vimivekayiler, saatlimaarif takvimleri, napolyondanseçmel er, 
hamitpaşadan inciler, veliaht hazretler i bana demiştikiler to­
pun başında arap zabiti kıyafetinde çektirilmiş soluk fotoğraf­
lar, vilayatışarkiyenin o günkü resimleri bir yeniçeri kıyafeti, 
donanmamızın halipürmelalini gösteren temsili resimler, şar-
69