ona benzeyip de akıllı görünenlerdir . Üzerlerindeki yaldızı 
kazıyınca altından mükemmel birer Ebulfazl Enveri çıkar. 
İşte hep bizim, bütün insanların, felaketimizin temeli budur. 
Eğer hakikat böyle olmasa dünyada ne bir Napolyon çıka­
bilirdi ne de kendini Türklüğü . ve İslamiyeti kurtarınakla 
görevli bilen Enver Paşa ... Kurtarmaya uğraştığı Türklüğü. 
büsbütün harap etti. Bu zafersiz kahramanın kefenlendir­
meden gömdürdüğü insanların hesabını eğer Cenabıhak 
ondan soracaksa aman yarabbi!.. Soramayacaksa şöyle 
böyle günahları işlernekten hiç korkmayalım. 
Enver son nefesine kadar kendini pek büyük bir işle müj­
delenmiş bildi. Üst üste gelen müthiş başarısızlıkları onun 
kendine güvenini kırdıramadı. Siyasi ve askeri maharetinin 
son iflası felaketinde İstanbul'dan adi suçlular gibi gibi kuy­
ruğu kıstırıp kaçtı. Harniyeti onu diğer bir İslam beldesine 
koşturdu. 
Hiçbir millet ve hükümdarın vermediği, kendi kendine 
aldığı rütbelerin şereflerini doymak bilmez ruhu için hiçbir 
vakit yeterli göremedi. Yükselmek, bulutların üzerinde taht 
kurmak istiyordu. Talihi ve gücü sayesinde çıkamadığı bu 
en son makama bir Bolşevik kurşunu onu uçurdu. 
Merhum zannetti ki cihanı yenmek Abdulhamid'i kor­
kutmak kadar kolaydır . 
*** 
Henüz çoğumuz hayann özünü anlayamayarak havada 
saadet, kuyu dibinde cennet arayan, birbirimizden keramet 
bekleyen, boş şeylere kapılan, vaatlere aldanan saf kimseleriz. 
Bu dünya henüz büyük komik Molierel çağından üç 
adım ileri gitmedi. Daima üstadın ebedi komedyaları tek­
rarlanıp duruyor. Yalnız sahnenin dekorları değişti. Tarzlar 
başkalaştı. İnsanın mayası hep o maya... Kötüler daha 
kurnazlaştı. Birbirine zarar verme ilerledi. Fenalık büyüdü. 
24 Kasım, Heybeliada 
ı jean-Baptiste Poquelin (1622-1673), Moliere adıyla bilinen, Fransız oyun 
yazan. 
77