-Evet, bilirim empirique l bir zekasın. 
-Eyvallah. Fakat iki alimin, iki cahilin, iki güzelin, iki 
çirkinin hasılı yaradılışiarında aynılık olan iki mahlukun 
birbirleriyle uyuşamaya caklarını söyleyen sen değil misin? 
Hatta benim cahilliğimi kocalığım için bir meziyet sayarak 
bana vardığını anlatmıyor muydun? 
-Ben söyledim. İnkar etmem ... 
-O halde? 
-Affedersin Bey, mesele senin dar muhakemene kolay 
sığamayacak kadar muğlaktır ... 
-Dinliyorum ... Benim muhakemem darsa senin geniş 
bilgin bunu zihnimin alacağı şekilde bana izahtan aciz kal­
maz sanırım ... 
-Evvela iki malıluk arasında tam manasıyla aynılık 
olamaz ... Mesela iki koyun renkçe, ağırlıkça, bütün uzuv­
larının ölçülerinde milimetresi milimetresine tamamıyla bir­
birine eşit olsalar, yine bu iki hayvan için birbirinin aynıdır 
diyemeyiz. 
-Niçin? 
-Çünkü tüylerini sayıp bakmalıyız. Birinde ötekinden 
üç kıl fazla çıkarsa aynılık bozulur. 
-İşte pösteki saymak buna derler ... Ben böyle mesele­
lerde Hürrem Bey'le sana çömezlik etmek istemem. Malum 
ya, eski zamanlarda tımarhanedeki delilerin akıllarını dene­
mek için önlerine birer pösteki koyarak, "Haydi bakalım 
bunu say!" derlermiş. Karıcığım senin maksadın da beni 
böyle bir imtihandan geçirmekse, akıl bakımından gözünde 
bu kadar düşkün sayılmak için ne gibi bir delilik gösterdi­
ğimi bilmiyorum ... 
- ilirnce de tam aynılık olamaz. Bir sınıfın içinde beş on 
zeki bulunur. Fakat gördükleri aynı derslerden ilerleme kay­
detmeleri, yeteneklerine göre farklı olur. Mesela kimi edebi­
yana, kimi matematikte, kimi ekonomide iterler. Ve sonra zeki 
olmakla beraber aralarında bünye ve mizaçça büyük farklar 
(Fr.) Görgül, deneysel, tecrübeye dayalı. 
115