72 
ya idam edildi ya da başlangıçta inandıkları rejimin dehşet 
verici politikalarına katlanamayarak intihar ettiler. 
Türkiye'de komünizm propagandası yaptığı düşünülen ve 
bu yüzden mahkum edilen Nazım Hikmet bile Sovy et rejimi­
nin düşman ilan ettiği yazarlar arasınday dı. 
Bu idelojik baskı döneminin aynısını Adolf Hitler de uygu­
ladı. 3. Reich'ın iğrenç politikalarm ı övmeyen her sanat türü­
nü "En tartete Kunsf' (yozlaşmış sanat) ilan etti. Yüzlerce de­
ğerli Alman sanatçı ülkelerini terk etti. 
Nazi sanatı, ari ırkı yücelten, gayriinsani, hatta insanı 
ezen bir güç gösterisinin kanlı panayınna döndü. 
Savaştan sonra bu "modern" ideolojik tutuma tepki duyan, 
sözüm ona "yüksek idea ller'' (!) uğruna kitleleri yönlend irme­
ye kalkan sanat akımianna karşı büyük bir tepki oluştu. Sa­
natı özgürleştirip, ideallerin ve ideolojinin boyunduruğundan 
kurtarmak isteyen yaratıcılar, kendilerine postmodern sığın­
ma limanlan yar attılar. 
Bu limanlarda sanatın tekrar insan doğasıyla, insan psi­
kolojisiyle ve estetikle uğraşması, sadece bunlarla ilgili ola­
rak kaygıla nması, genel geçer kitle ideolojilerine ise sırt dö­
nülmesi temel kuraldı. 
Böylece birey tekrar sanatın merkezine oturacaktı. 
Çünkü Ikinci Dünya Savaşı'nda 50 milyon insan can ve r­
mişti ve bu korkunç kıyım "yüksek idealleri" (!) savunan za­
naatkarlar tarafından beslenmişti. Buna karşı çıkmak bir 
vicdan sorunuydu . 
Salınan avize 
Ne var ki, postmodem akımda ed ebiyat kendi içine gömül­
dü, toplum sorunlannı dışiadı ve edebiyat oyunları oynama­
ya başladı. Romanlar birer zeka ve mizah gösterisi haline 
geldi. Hikaye içinde hikaye, bilmece bulmaca, anlatıcı ile an-