57 
 Balkan savaşını neden kaybettik şimdi çok daha iyi anlıyorum.” sözü ile kafasında öyle 
hayallerin olduğu o çağlardan beri belli olduğu anlaşılıyor. Hemen burada aklıma geliveren. Bu 
seçkin toplulukla bir şeyi daha paylaşmak istiyorum. Atatürk ’ün gerçekten olağanüstü öngörüsü 
ve devrimciliğini kanıtlayan bir başka müzikle ilgili olmayan anekdot, çoğunuz biliyorsunuzdur 
ama 1921’de Sakarya savaşına giderken, o akşam at sırtında cepheye hareket ederken Anadolu 
Medeniyetleri Müzesi Kuruluş Kararna mesi’nin imzalanması… Bu gerçekten kültüre ve ileride 
kuracağı cumhuriyetin sanata ne denli büyük önem vereceğinin en büyük göstergelerinden 
birisidir. 1924’ten sonra aşağı yukarı 10 -12 yıllık dönemler içerisinde Türk müzik hayatı, 
önemli hamlelere imza at tı. 1934 biliyorsunuz ilk Türk operasının hangi koşullarda nasıl 
çalışıldığını ve ne kadar kısa sürede bestelendiğini. İran Şahının Türkiye’yi ziyareti sebebiyle 
Atatürk’ün A.A. Saygun’a besteletmiş olduğu “Özsoy Operası” 3 ay gibi kısa bir sürede 
bestelen ip, çalışılıp oynanmıştı. Bu mucizevi bir süredir. Çünkü uzun yıllar Devlet Opera ve 
Balesi’nde yönetici olarak çalıştığım zaman bile 2 ayda bir operanın bestelenip sahneye 
konulması fikrinin ne kadar gerçek dışı olduğunu düşünmüş ve bu tarihi olayı asla 
anlayamamışımdır. Bu o zaman başarılmış nasıl olduysa. Ama gerçekten önemli bir dönüm 
noktası 1936 Ankara Devlet Konservatuarının kurulmasıdır. Atatürk’ün sağlığında bu okulun 
kurulması bugün en önemli sanatsal dönüm noktalarından bir tanesidir. Atatürk’ün müzik 
devriminde yapmak istediği hamlenin gerçekleştirildiği çekirdek noktadır.  
Eğer Ankara Devlet Konservatuarı o tarihlerde kurulmasaydı bugün sahne sanatları ve 
orkestralarımız adına hiçbir varlığımız olmazdı. Ama opera hiç mümkün değildi.  Çünkü 
operal ar gerçekten Wagner’in da ifade ettiği gibi bir toplu sanat türü, olağanüstü büyük bir 
mekanizmanın kollektif büyük bir organizasyonla, eş güdümle çalışması meselesi… Ve bunu 
ancak gerçekten büyük organizasyon kabiliyetine sahip ülkelerin başarması mümkün oluyor. 
Maalesef Atatürk, Türk operasını kendi elemanlarıyla Türk sanatçılarıyla sahnede göremedi. 
Ama bunun temellerini attı. Aradan ölümünden sonra 4 yıl geçmeden konservatuar öğrencileri 
3 perdelik bir opera yapıtını dünyanın en ünlü sanat insanlarından  birisi Türk tiyatro ve 
operacısının kurucusu Carl Ebert’in yönetiminde gerçekleştirdiler. 2. Dünya savaşının en kanlı 
dönemlerinde… Bu Türk sanatı açısından düşününüz ki ben hayal bile edemiyorum o gün 
sahneye çıkan insanlar, hayatlarında hiç opera görmem işlerdi. Biz şimdi Youtube’da görüyoruz 
televizyonda falan… Hatta o insanlar opera dinlememişlerdi bile. Böyle bir şeyin nasıl 
yapılabileceği, nasıl başarılabileceği insanların en olumsuz anlarda bile, sevgili Enver 
Aysever’in demin bahsetmiş olduğu anlard a bile, umudunu yitirmemenin ve direnç 
göstermenin, çabanın sürdürülebilmesinin zaferidir diye düşünüyorum bunu. Opera sanatı 
kollektif yönü bakımından belki biraz sinema sanatıyla karşılaştırılabilir. Çünkü topyekün 
büyük bir organizasyon ve çalışma gerek tiren bir sanat dalı. Bu bakımdan dünya haritasına 
baktığımız zaman ancak sanayileşmiş gelişmiş ülkelerde olduğunu görebiliyorsunuz. Siyasi 
yönü çok daha dolaylıdır operanın. Onun için biraz daha rahat gibi gözükse bile, bunun içindeki 
düşünsel yapıyı keşf etmek ve zengin ifade dilini görmek, toplumların en önemli zenginlik 
kaynaklarından olacaktır diye düşünüyorum. 1980’lere gelinceye kadar Türkiye’de bu sanat 
kurumlarımız son derece sınırlı kaldı. Düşününüz ki 1972’ye kadar Türkiye’de yalnız 
Ankara’da Cumh urbaşkanlığı Senfoni Orkestrası vardı ki, onu da bu arada bu vesileyle ifade 
etmiş olayım, değerli hocam beni tanıtırken tabii eski genel müdür olarak ifade etti gurur 
duyuyorum ama şu anda da Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası şefliği görevini 
sürdürüyor um. Onunla biraz daha fazla sanatçı kimliğimle övündüğümü ifade edeyim. 1972’ler 
73’ler Türkiye’de devlet adına 2. ve 3. Senfoni orkestralarının kurulma çabalarının ortaya