Murtaza Ağa eve gece yansına doğru geldi, Hüsne Hatun 
uyumamış, onu merakla bekliyordu. Bu Memedler işi onu da 
kuşk ulandırınışh. Ama işin ne olduğunu bir türlü anlayama­
mışh. Duyduğuna göre dağlardaki bütün insanlar, yüz yaşın­
daki kocakarılar bile Memed adını almışlardı. Hüsne Hatun, 
varsın alsın lar, diye düşünüyordu, isim kendilerinin değil mi, 
kendi adlarını Memed de yaparl ar, Ahmed de ... Bunun kime ne 
zaran olur ki, bu işten niçin bu kadar korktular da, ortalığı bu 
kadar tantanaya veriyorlar? 
"Sorma Hatun," dedi Murtaza Ağa, "hiç sorma halimizi. 
Vaziyet fevkala de vahim. Bütün dedikletim bir bir çıkıyor. Ben, 
ta başlangıçta vaziyetin durum unu, vehametini onlara, bütün 
dünyaya, Ankaraya arz etmeye çalışırken benimle alay ediyor­
lardı. Şimdi herkesin adı Memed olunca ne yapacaklarını bile­
ıniyorlar. Bunlar o kadar akılsızlar ki, Muallim Rüstem Bey, 
Memedler işinin vehametini onlara, uzak tarihlerden misaller 
getirerek anlatmasa gene de anlayamayacaklard ı. Daha da pek 
anladıklarını sanmıyorum. Vaziyeti Ankaraya olduğu gibi an­
latmaya korkuyorlar. Olmaz, olmaz, vatan elden gidiyor , şu 
sarp, şu ulu Toros dağlan dağ taş, toprak ağaç, insan hep Me­
med old u." 
"Varsın olsunlar," dedi Hüsne Hatun, "ne olacak? Ne var 
bunda, ne isterlerse olsunlar. isterlerse hepsi de adını İsmet Pa­
şa koysu n. Ne var bunda?" 
"Çok şey var bunda, çok. Muallim Rüstem Bey anlath, öyle 
bir anlattı ki bu Memedler faciasmı, oradaki herkes korkusun­
dan şakır şakır donuna işedi. Tohum, tohum, ölmez yitmez to­
hum alıyorlar toprağa, o tohumlar yeşerecek, toprağın derinle­
rine, kürrei arzm ortasına kadar sökülmez köklerini salacaklar. 
Tohum hatun, tohum ... " 
''Ne tohumu kurban olduğum Murtaza Ağa? ... " 
''Memed tohumu. Bizim ölüm fermarumızın tohumu ." 
Hüsne Hatun, Memedlerden nasıl bir tohum olabileceğini., 
bunun ne tohumu olduğunu bir türlü anlamadı ya üstelemedi 
de ... Öyle bir tohum ki ... Bu kadar korktuklanna göre, hepsinin 
birden, bu tohumda bir şeyler , bir tuhaflıklar olacakh. Bu to­
humdan hiçbir şey anlamıyord u ya, onun da yüreğinin bir kö-
299