6 Yaşar Kemal- Dağın Öte Yüzü 
yıl döngelderin kökünde bir şey var. Köklerini kurt yemesin? Sıçan yemesin ? 
Kopup kopup geliyorlar." Bu iki konuşma alıntısmdan ikincisi Koca Halil'in iç 
konuşması, ilk konuşmaya yanıtıdır. Ya ilk konuşan kimdir? Koca Halil'in yal­
nız olduğunu, evinin dışında tek başına oturduğu belirtir Yaşar Kemal hemen 
bu konuşmaların ardından. Çizgi roman diliyle söyleyecek olursak, bu iki "ko­
nuşma balonu"nun ilki de Koca Halil'e ait olmalıdır. Oysa ilk ses, öyle bir sestir 
ki, Koca Halil'i bastırır, onu zorlar. Onu iki ayrı kişiye dönüştürür. Hem Koca 
Halil'in kendiyle hem köy halkıyla çatışmasını başlatır. Yaşar Kemal, kişilerin iç 
seslerini kendilerine karşı ustalıkla düzenleyerek, kişiliklerini daha iyi görme­
mizi de sağlar daha sonra teker teker karşımıza çıkarttığı kişilerde. Kaldı ki bu 
açılış cümleleri ve Koca Halil Ortadirek'in diğer kişilerinin yaşamlanna hükme­
decek ama asla baskın kişilik olmayacak, hatta zaman zaman sahneden uzunca 
bir süre çekilecektiL Bu noktada klasik romandan da adım adım uzaklaşmaya 
başlanz. Yaşar Kemal nasıl olaylar dizisini kişilerle kuruyorsa, kişileri de anlatı 
zamanı içinde tanıtır bize. Kişilerini onların iç konuşmaları ve hesaplaşmaları y­
la ve diğer kişilerin onun için söylediği sözlerle çizer. Bu nedenle de tip olmak­
tan çıkıp bir özgün kişilik olarak yaşarlar romanda çünkü her kişinin kendini 
tanımlaması ve her bir başka kişinin onun için söyledikleri farklıdır hatta çeliş­
kilidir. Her yıl köyünü Çukurova'da pamuğun olguntaştığını gelen döngeldere 
bakarak yollara düşüren Koca Halil kimdir, nasıl bir kişidir? Koca Halil'in hem 
kendi kendisiyle yaptığı iç konuşmalardan hem başkalarına aniattıklarından 
onun maceralı bir yaşamı olduğunu anlarız. Arabistan çöllerinde savaşmış, sa­
vaştan kaçmış, yakalanıp askere gitmemek için (özellikle İstiklal Savaşı sırasın­
da) bir çeteye katılmış, önce onlar için sonra çeteden ayrılıp bütün bu serüveni 
yaşadığı arkadaşı İbrahim 'le birlikte at hırsızlığı yapmıştır. Romanın başlangı­
cında İbrahim öleli uzunca bir zaman geçmiştir. Zaten Koca Halil'in döngelde­
rin geldiğini yani aylardan ekim olduğunu ve Çukurova'da pamuğun toplanacak 
hale geldiğini söyleyememesinin nedeni de Çukurova'ya yürüyerek (bu yoksul 
köyde sadece Muhtar Sefer'in eşeği ve birlikte at çaldıklan İbrahim'in son hır­
sızlıklanndan getirdiği at vardır) inerneyecek kadar yaşlanmış olmasından, yol­
da ölüp kalacağı korkusundandır. Onun bu korkusu ve bu korkuyla hem köy­
lülerin tümünü hem iki önemli kişinin yaşamını etkiler. Bu kişilerin başmda da 
İbrahim'in karısı Meryemce ve onun oğlu Uzun Ali'yle karısı Elif ve çocukları 
Hasan'la Ummuhan gelir. Gene de önce Meryemce üzerinde durmak gerekir. 
Nerdeyse bir antik trajedi kişisi, bir mitik kimliktir. Bütün öfkelerin, ağıtlann, 
muhteşem ilenınderin (beddualann), başkaldınların "anası"dır. Bir yandan da 
ölümcül bir öfkeden, yürek paralayıcı bir sevgiye geçebilir. Bırakın sadece Türk 
edebiyatını, bilebildiğim, okuyabildiğim kadarıyla Batı edebiyatmda da benze­
ri olmayan bir kurmaca kişisidir. İnanılmaz çok boyutlu, inanılmaz sahidir. Ve 
Dağın Öte Yüzü üçlüsü boyurica bir yanıyla daha belirir: Cesaretiyle. Brecht'in 
Cesaret Ana 'sını fazlasıyla aşar bu yanıyla. Öte yandan, o da Koca Halil kadar