tında kalmış h. Memed, bu işlerin hepsine şaşıyordu. Şaşıyor 
da, bütün bunlar niye böyle oluyor , bir türlü akıl erdiremiyor­
du. Gerçi ona Zeki Nejad çok şeyler söylemişti ya gene de bir 
şey anlamıyord u. Kendisi de, Zeki Nejadın isteği üzerine, her 
gün sabah akşam yeşil kininler yutuy ordu. Öğretmen öldürül­
dükten sonra sinmiş köylüler, her şeyden ellerini eteklerini çek­
mişler , sıtmadan yanıp üşüyerek sadece titreşiyorla rdı. Zeynul­
lahın dükkanında oturanlar her geleni boynuna sarılarak karşı­
lıyorlar, her kalkıp gidenin de arkasından, yağmur gibi dediko­
dulara başlıyorlardı. Adamın ne hırsızlığı, ne pezevenkliği, ne 
gözü doymazlığı, ne ikiyüzlülüğü kalıyordu. Her kalkıp giden 
de kendi arkasından aynı şeylepn söyleneceğini biliyordu, Me­
med, bu işlere çok şaşıyor, ne Abdülselam Hocaya, ne de öğret­
menin arkadaşlarına bir şey soramıyor, hep susuyordu. Kendisi 
için de burada çok şeyin konuşulduğunu biliyor , duyuyor du. 
Alhn bıyıklı, alhn ayakkabılı, altın dişli bir adamı gece gündüz 
aradığı dilden dile dolaş ıyor, çok geçmeden de o adam, bir 
genç kıza dönüşüyordu, alhn saçlı, alhn halhallı, alhn gerdan­
lıklı. Karısı için de çok şeyler söylendiğini biliyordu ya bunu 
kimse ona söylemiyord u. 
Bütün yaz, hiç konuşmadan, hep dinleyerek, kunduracı Ri­
fat Ustayı, Abdülselanı Hocayı, Saraç Veliyi azıok adamdan sa­
yarak, onları da kuşkuyla severek sonbalıarı etti. 
Hürü Ana, Seyran, birazıcık da Abdülselam Hoca onun ne 
yaphğmı, ne düşündüğünü, kendisi kadar değilse de ona yakın 
biliyor lardı. Bu da Memedi rahatlahyord u. İkircik cehennemin­
de yanıyordu. Abdülselam Hoca, bir iki kez ona öğüt vermeye 
.kalkışmış, onun dinlemediğini, aklının çok başka yerlerde ol­
duğunu anlayınca vazgeçmiş ti. 
Sonbaharda çeltikler olgunlaşmış, tarlalar ekin tarlalan gibi 
sararmış, iri başaklar saçılmış, dağlardan, ovalardan eli oraklı, 
sırtlan yüklü, boyunları uzamış ırgatlar çeltik salaklarına dö­
külmüş, salakların kıyılarına alaçıklar , çadırlar kurarak, yarı 
bellerine kadar çamur içinde çalışmaya koyulmuşlardı. Bir kı­
sımlan ala şafaktan akşamın karanlığına kadar çeltiği biçiyor­
lar, bir kısımlan da sırtlannda bu biçilmiş saplan harman yerle­
rine çekiy orlar dı. Çeltik sahaları, çoluk çocuk, genç yaşlı, ça-
336