Çocuklar, içlerinde kahve ağacı büyümesin diye kahve içmi­
yorlar. Yalnız, bazen küçük Selim'in telveyi yalamasına göz 
yumuyoruz. Kahverengi bıyıklı küçük bir adam oluyor koca 
kafasıyla. Gülüyoruz. Bakkal Rıza, kahveyi ucuza getirmek 
için, bilmediği ne varsa Hikmet Ağabeyine soruyor. Cevaplan 
ben pek aklımda tutamıyorum. Sen olsan, benim aptal an­
nem, diye paylardm beni. Onlar da paylıyorlar. Ben yalnız 
kahveyi iyi yapıyormuşum. Hikmet Ağabeyin, bilmem neden, 
Bakkal Rıza ile konuşurken çok seviniyor: Ondan bir adam 
yapacakmış yeni baştan. Bakkal Rıza, ona, hocam diyor. Kansı 
da bilmiş bilmiş susup oturuyor. Bana sorarsan, benden fazla 
anladığı yoktur. Ben bile, bahçıvancı yerine bahçıvan demesi­
ni öğrendim iki haf tada. Bu kadın da, bakkal kansıyım diye 
kurulur; başım ağndı bu sohbetten diye yakınır. Ona aldırmı­
yorlar elbette. Bazan çırak Süleyman da geliyor. Ellerini mavi 
önlüğünün içine saklar hep fakir. Ceketi yoktur. Dükkan dük­
kan kokuyorsun, denir ona. Patronu konuşurken, Süleyman 
hep başka tarafa bakar. Bakkal Rıza, en çok, Anayasa ile ilgili. 
Anlatıldığı na göre, kendi küçük, hükmü büyük bir kitap var­
mış. Bütün işler oradan idare ediliyormuş. Bir insanın birden 
bir yere gitmesi, oturup iki çift laf etmesi, şu radyoyu bile din­
lemesi onun iznine bağlıymış. Ben böyle söyleyince Hikmet 
Ağabeyin kızıyor. Yok öyle değilmiş, iznine bağlı değilmiş, 
haklannı veriyormuş. Koca ülkeyi bu kitap çekip çeviriyor­
muş. Ben, eski yazıyla mı bu kitap? diye soracak oldum. Gene 
payladılar. Bir akşam, Hüsamettin Albay da inmişti bize. Eski­
den albayımız da pek sevmezmiş bu anayasayı. Bölüğündeki 
bir yedek asteğmen yüzünden sevmezmiş. Bu asteğmen, fazla 
kitap okuduğu için hapse düşmüş. Hapse düşmesi aslında da­
ha kanşık bir yoldan olmuş ama, işin başı gene bu kitap oku­
maya dayanıyor. Bizi adamdan saymazdı bu ukala diyerek onu 
Hikmet'e şikayet etti albay. Albay da o zamanlar yüzbaşıymış; 
emekli de değilmiş. Asteğmen, hapiste her şeyden şikayet 
57