lak ırdılar ına kulak kabartacak kadar hödük oldu ğu için -tezhip ustalar ı ki Allah'a ressamlardan daha yak ındırlar, 
ne yaz ık ki s ıkıcı ve aptal olurlar- bir yandan da senin budala Eni ştenin kitab ının Padişah' ın gizli ve büyük bir i şi 
olduğunu bildi ği için korkular ı ve şüpheleri birbiriyle çeli şti: Padişahına m ı inans ın, Erzurumlu vaize mi? 
Avucumun içi gibi tan ıdığım bu zavall ı evlad ım, içini kurt gibi kemiren bir derdini, ba şka zaman olsa, tabii ki 
gelip bana, ustas ına açard ı. Ama Frenk taklitçisi Eni ştenin kitab ı için tezhip yapmas ının, bana, nakka şhanemize 
ihanet demek oldu ğunu kuş beyniyle o bile çok iyi anlad ığı için, başka birini arad ı ve hünerine hayran oldu ğu 
için akl ına ve ahlâk ına da hayran olmak gibi yanl ış bir inanca kap ıldığı kurnaz ve h ırslı Leylek'e derdini açt ı. 
Leylek'in bu hayranl ıktan istifadeyle Zarif Efendi'yi kulland ığını çok görmü şümdür. Aralar ında ne tart ışma 
olduysa oldu, Leylek ötekini öldürdü. Zarif Efendi korkular ını daha önceden Erzurumilere de açt ığı için, onlar da 
intikamla güçlerini göstermek için arkada şlar ının ölümünden sorumlu tuttuklar ı senin Frenk hayran ı Enişteni 
öldürdüler. Buna çok üzüldü ğümü söyleyemem. Y ıllar önce Eni şten, Padi şahımızı kand ırıp bir Venedikli 
ressama -Sebastiano idi ad ı- Padişahımızın resmini sanki bir kefere kral ıym ış gibi Frenk usulünce yapt ırıp, sonra 
bu rezil resmi ele benim önüme bir örnek diye koyup, beni baka baka ayn ısını yapmak gibi çirkin ve haysiyet 
kırıcı bir şeye zorlatm ıştı ve ben de kefere usulüyle yap ılm ış o resmi Padi şahımızın korkusundan şerefsizce taklit 
etmiştim. Etmeseydim, belki Eni ştenin ölümüne üzülür, bugün onu öldüren alçak bulunsun diye ç ırpınırdım. 
Ama benim derdim Eni şten değil, nakkaşhanem. Eni şten yüzünden, her birini çocu ğumdan daha çok a şkla 
sevdiğim, yirmi be ş yıl üzerlerine titreyerek yeti ştirdiğim usta nakka şlar ım da bana ve bizim bütün nak ış 
geleneklerimize ihanet ettiler ve Padi şahımız art ık böyle istiyor diye Frenk üstatlar ım hevesle taklide ba şlad ılar. 
Bu şerefsizlerin hepsi i şkenceyi hak ediyorlar! Bizler, nakka ş milleti, önce bize i ş veren Padi şahımızın değil, 
hünerimiz ve sanat ımızın kulu olursak Cennet'i hak ederiz. Şimdi bu kitaba yaln ız bakmak istiyorum." 
Yenilgiden sorumlu tutulup ba şı vurulacak bir yorgun pa şa son dile ğini nas ıl kederle söylerse öyle 
söylemişti son sözü. Cücenin önüne koydu ğu kitab ın sayfalar ım açt ı ve azarlay ıcı bir sesle istedi ği sayfay ı 
bulmas ı için ona emirler vermeye ba şlad ı. Bu suçlay ıcı haliyle bütün nakka şhanenin tan ıdığı ve al ıştığı 
Başnakkaş olmuştu hemen. 
Uzaklaştım ve incilerle i şlenmiş yast ıklar ın, kabzas ı mücevherli, namlusu pasl ı tüfeklerin ve dolaplar ın 
aras ından bir kö şeye çekilip uzaktan Üstat Osman' ı seyrettim. Onu dinlerken içimi kemiren şüphe şimdi her 
yerimi sarm ıştı: Zavall ı Zarif Efendi'yi ve daha sonra Eni ştemi, Padi şahımızın Frenk taklidi kitab ını durdurmak 
için onun öldürtmü ş olduğu şimdi bana o kadar makul geliyordu ki. Üstat Osman'a az önce duydu ğum hayranl ık 
yüzünden bir an kendimi suçlad ım. Öte yandan, şimdi kendini bütünüyle önündeki resme veren, gözleri ister kör, 
ister yar ı kör olsun, kar şısındaki resmi sanki ihtiyar yüzünün k ırış kırış teniyle seyreden bu büyük üstada ister 
istemez derin bir sayg ı da duyuyordum. Nakka şhanedeki eski usûl ve düzeni korumak, Eni ştemin kitab ından 
kurtulmak, Padi şah' ın yeniden tek gözdesi olmak için yaln ız üstat nakka şlar ından herhangi birini de ğil, beni de 
kolayca Bostanc ıbaşı'nın işkencecisine teslim edebilece ği kafama iyice dank edince, beni iki günde ona ba ğlayan 
aşktan kurtulabilmek için hayal gücümü uzun uzun çal ıştırdım. 
Çok vakit geçmi şti ve akl ım karmakar ışıktı. S ırf içimdeki şeytanlar ı yat ıştırmak, karars ızlık cinlerinin 
dikkatini da ğıtmak için sand ıklardan çekip ç ıkard ığım ciltlerin resimli sayfalar ına uzun bir süre geli şigüzel 
bakt ım. 
Ne kadar çok ki şi, erkek kad ın, parmağını ağzına sokuyordu! Bir hayret if adesi olarak son iki yüz y ılda