292 
 birçok bedensel, ruhsal, sosyal sıkıntılara neden olduğu b ilinmektedir. Bu bağlamda gürültü 
kirliliğinin dahi stres ve çalışma yaşamını olumsuz etkilediği gözlenmiştir. Çevre kirlenmesi, 
olumsuz beslenme, rakım, iklim koşuları strese neden olarak ruhsal yapıyı bozmakta hatta sinir 
sistemine etki ederek, şizofreni  gibi hastalıkların bile tetikleyicisi olabilmektedir (Akın, 2014, 
Şahin, 1999).  
Zihin ve ruh sağlığı için egzersizin etkisi yadsınamaz. Vücuttaki seratonin azlığı, 
sinirlilik, yeme bozukluğu, uykusuzluğa neden olmaktadır. Depresyon, migren, insulin direnc i, 
obezitenin nedenin olarak kabul görmektedir. Düzenli egzersiz seratoninin öncül maddesi olan 
triptofanın salgısını arttırmaktadır. Tam olarak mekanizması bilinmese de aeorobik egzersizin 
seratonin düzeyini arttırdığı ispatlanmıştır (Kosta,2017).  
Yoga pek çok kişilik güvenlikle yapabileceği bir spor olup stres, anksiyete ve 
depresyonun tedavisinde tamamlayıcı tedavi etkisinin olduğu bilimsel çalışmalarla 
ispatlanmıştır (Ross, 2010, Buttergield, 2017).  
Zihin sağlığımızı aldığımız besinlerde de koruyabili riz. Omega - 3(Hooper, 2017) ve 
hindistan cevizi yağının (Nafar, 2016) alzeimer rahatsızlığına iyi geldiği çalışmalara 
ispatlanırken, ceviz tüketimininde zihin sağlığı açısından faydalı olduğu bilinmektedir. Bol 
mitarda deniz ürünü tüketmek zihin sağlığını güçlendirecektir (Kaya, 2004). Çeşitli bitkilerin 
sinir iletim sistemini etkileyerek antiamnezik etkisi olduğu bulunmuştur (Hsieh, 2010).Aynı 
şekilde alzeimer, demans üzerine de faydalı etkileri olduğu bildirilmiştir( Man,  2008, May, 
2009).  
 Eski Yunanlıl ar müziği, bazı fiziksel ve ruhsal rahatsızlıkları çözmek için 
kullanmışlardır. Müzik beyindeki alfa dalgalarını uyararak ağrıyı ve nabzı düşürme gibi etkiler 
sahiptir (Yıldırım, 2003). Inflamasyonda azalma, bağışıklık sisteminin güçlenmesi yine etkileri 
arasındadır (Koç, 2016). Anksiyete ve depresyonun tedavisi için çeşitli müzik türleri 
önerilmekte ve kanser gibi ruh sağlığını etkileyen rahatsızlıkların tedavisi içinde müzik 
kullanılmaya başlanmıştır (Kaya, 2004, Meriç, 2017). Yetişkinlerde uzun süreli mü zik 
eğitiminin çalışma belleğini arttırdığı gözlenmiştir (Yeşil, 2017).  
4. ALTERNATİF TEDAVİ YÖNTEMLERİ  
Avrupa Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Federsayonu (EFCAM)’a göre ise; tamamlayıcı 
ve alternatif tıp, sağlığın sürdürülmesi ve geliştirilmesi, hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde 
kullanılan bir dizi farklı sağlık uygulamalarıdır ve bunlar bağımsız olarak veya konvansiyonel 
tıp yaklaşımları ile birlikte kullanılabilir. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı çatısı altında 2012 
yılında Geleneksel, Tamamlayı cı ve Alternatif Tıp Uygulamaları Daire Başkanlığı kurulmuş, 
2014 yılında adı Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Daire Başkanlığı olarak 
değiştirilmiştir ve 27 Ekim 2014 tarih ve 29158 sayılı Resmi Gazete’de Geleneksel ve 
Tamamlayıcı Tıp Uygulamala rı Yönetmeliği yayınlanmıştır. Yönetmelikte 15 GTAT 
uygulaması tanımlanmış (Akupunktur, Apiterapi, Fitoterapi, Hipnoz, Sülük uygulamaları, 
Homeopati, Karyopraktik, Kupa uygulaması, Larva uygulaması, Mezoterapi, Osteopati, Ozon 
uygulaması, Refleksoloji ve M üzik Terapi) ve bunlara ait uygulamayı yapacak personel, 
endikasyon /kontrendikasyon, uygulama merkezinde bulunması gereken malzemeler 
açıklanmıştır (Şahin, 2017).  
5. SONUÇ  
Sağlık bireysel bir konudur. Günümüzde yaygın bir felsefe olarak yerleştirilmeye 
çalışılan anı yakala sloganı aslında kendimizde değer vermeyi öngörmektedir. Kendine değer 
veren kişi, beden,ruh ve zihinsel sağlığına dikkat edecektir. Olumlu düşünerek, beslenmesine