da nasıl olacak? İnsanlık işte bu meçhulleri halledip keşfedin­
ceye kadar birbirini yiyecek. Medeniyet daha uzun müddet gı­
dasını toptan, tüfekten, kılıçtan, ateşten bekleyecek ... Hata ve 
suiistimal yeni değildir. Asırlarca işleyen yaranın bugün yakısı 
kalktı. Yaradaki çürüme göründü. Asırların biriktirdiği bu ze­
hirli buharı yine asırlar dağıtabilir. Binlerce yıl çılgın yaşayan 
insanları birkaç senenin akıllıca idaresi ıslah edebilir mi? Hem 
de bu akıllıca idare hepimizin hayalinde yalnız bir vehim ola­
rak mevcut ... Nasıl şeydir? Bunu tarif edebilecek kafa henüz 
yaratılmamı ştır. Belki de bu söz daima hayal kalacaktır. 
Ben Allame'nin bu sözlerinde derin bir araştırma, ince 
teoriler, hasılı zihinlere yeni düşünce sahaları açacak bir ilim 
kuvveti görmedim. Duyduğum şeyler herhangi bir makale­
de okuyabileceğim amiyane, karamsar fikirlerdi. Kimsede 
iyiliğe, barışa itimat kalmadığı için ümitsizlik, karamsarlık 
moda olmuştu. Halbuki arada bazı milletler ezilmekle be­
raber bu koca insanlık kendine yeni hayat düsturları keşfe­
derek, çürük fikirleri ayıklayarak mutlaka yaşayacaktı. Bir 
tabibin ustalığı, hastası hakkında ümitsiz olmasından değil 
onu kurtarmaya uğraşmasından belli olur. 
Karım bütün dikkatiyle ve hayranlıkla dinliyord u. Cev­
her Hanım elinde getirmiş olduğu sarı bir gülün yaprakları­
nı parmaklarının asabi hareketleriyle yolup yolup atıyordu. 
Kim bilir kaç yüzüncü defa dinlemiş olduğu kocasının bu 
konudaki sözlerinin artık bıkkınlık getirmiş olduğu anlaşıl­
mayacak gibi değildi. Yüreğinin sıkıntısını gülü parçalamak­
la yenebiliyordu. 
Okumuş adamların çoğu gibi Hürrem Bey'de de konuş­
ma merakı vardı. Bize söz sırası ancak onun susmasıyla ge­
lebilecekti. 
Cevher Hanım böyle meclislerde kocasını idareye alışmış 
olmalı ki hemen onun nefes alması esnasında ağzından sözü 
kaptı. Ve herkese söz sırası dağıtmak için konuyu değiştirdi. 
Birden cümleleri kırpıp kısaltarak: 
-Buralarda şimdi nasıl vakit geçiriliyor? 
Karım: 
61