"Meclis'e geç kaldım. Sonra ne derler!" Heyecanla yerinden 
fırladı, masaya çarptı, sürahiyi devirdi. 
Nazlı: "Baba, işte yaptınız lekeyi!" dedi. 
Muhtar Bey koştu, üzerine paltosunu geçirdi. Hiç gereği yokken 
kızını yanağından öptü. Refik'e, "Gördün mü, işte ben böyleyim!" 
diye düşünüyormuş gibi, Ömer'e de sertçe baktı. Bir saat sonra 
geleceğini, stadyuma gitmek için herkesin hazır olmasını söy­
leyerek evden koşa koşa çıktı, arkasında bir şaşkınlık bıraktı. 
Refik bu şaşkınlıktan kurtulmak, düşüncelerini bir düzene 
sokmak için az önceki konuşmayı sürdürmek ihtiyacı duyarak 
sordu: 
"Peki nasıl olur? Halkı sopalayarak aydınlığa getirmek nasıl 
olur? Biz eğer bu ülkede aklın ve yeniliğin ışığı parlasm istiyorsak, 
bunu halk için istemiyor muyuz?" Kimse karşılık vermediği için 
bu sefer Refet Bey'in gözünün içine bakarak sordu: "Yenilik ve 
ileri bir toplumun halka zorla benimsetilmesi sizce yanlış değil 
mi? Halka karşı güç uygulanarak getirilen yenilik belki tarihi­
mizde var, ama şimdi bu devletin zor kullanmasından yana 
olmamızı gerektirmez ki..." 
Refet Bey her zamanki şakalarından birini yapmak için fırsat 
kollayarak Refik'i dinledi, sonunda bir şaka yaptı ve güldü, ama 
kimse kendisine gülmediği, Refik de nefret ile baktığı için kendi 
düşüncelerine çekildi. 
Refik Ömer'e de dönerek aynı şeyleri tekrarladı. Ama onun 
yüzünde Herr Rudolph ile tartıştıkları zamanlarda takındığı alaycı 
gülümseyişten başka bir şey göremedi. Bunun üzerine içinde 
şimdiye kadar yaptığı hiçbir tartışmadan sonra uyanmayan bir 
eziklik uyandı ve Muhtar Bey'e vermesi gerekli olan cevapları 
düşünmeye başladı. Önce, "Ona, ben hiçbir zaman halka karşı 
olan bir görüşü desteklemem! diyeceğim," diye düşündü. "O 
da bana halka karşı değil, halk için, ama zorla, diyecektir. Ben 
de o zaman böyle bir şey olmaz ki derim. O da bana keyifle önce 
tarihi örnekleri sayar, sonra da köy kalkınması tasarılarımı nasıl 
uygulayacağımı sorar. Ben de Meclis'in gücüyle elerim. O da bana 
gülerek Meclis'i halkın seçmediğini söyler! Ben de bozulurum! 
Peki kim yanılıyor? Kimse! O yalnızca bana halka karşı zor 
kullanmanın kötü bir şey olmadığını kanıtlamak istiyor. Ben 
.38?