'10 Yaşar Kemal- Dağın Öte Yüzü 
"yer demir gök bakır" kestiğinde olaylar da hızlanır. Köylü bütün yıl ihtiyacını 
kasabadaki bir dükkandan, Adil Efendi'nin dükkanından alışveriş yaparak gi­
derir ve borçlanır. Güz başında Çukurova'ya inip pamuk toplayınca, aldıkları 
parayla hemen borçlarını öder ve yeniden borçlanır. .. Bu kez hem Koca Halil'in 
gecikmesi yüzünden hem muhtar Sefer yüzünden hiç pamuk toplayamadıkları 
için borçlarını da ödeyememişlerdir ve bu koca (1) Yalaklı köyünün tarihinde 
ilk kez olmaktadır. Birisinin, Adil Efendi'nin köye gelip her şeylerini ellerinden 
alacağı şaiasını ortaya atmasıyla birden her şey birbirine girer köyde. Gerçi köy­
lünün korkusu bir hayli dramatiktir ama bunu abartmalarını, birbirlerini kor­
kutup işi çığırından çıkartmalarını Yaşar Kemal adeta kıs kıs gülerek anlatır. 
Hayvanlarını ve önemli eşyalarını perilerin yaşadığına inandıkları, perHerden 
de korktukları için hiç yaklaşmadıkları Peri Mağaraları 'na götürmeleri, bilin­
çaltıarında gerçeklikle düşsel arasındaki sınırları belideyişlerini de gösterir. 
Köylülerin Adil Efendi korkusu arttıkça Muhtar Sefer'in köylü korkusu da artar. 
Özellikle kadınlardan korkar Sefer. Kadınların birleşip kendisini parçalayaca­
ğından korkar. Bu korku düşsel bir korku değildir. Çukurova'da kadınların bir 
ağayı nasıl parçaladıklarına şahit olmuş ya da duymuş ve olay iyice benliğine 
yerleşmiştir. Sefer'i sarsmaya başlayan ikinci olay, köylülerin belki de Adil Efen­
di baskınından, korkularından, sıyırmak için başlattıkları, Taşbaşoğlu'nun er­
mişliğidir. Bu olay Yer Demir Gök Bakır'ın belki de en önemli olgulanndan biri­
dir. Yaşar Kemal romanın dalantısını yani merak ve gerilim öğesini bu olayla il­
kinden koparınadan yeni bir yöne çeker. Köylünün Taşbaşo ğlu'nu ermiş yapma­
sıyla Taşbaşoğlu'nun, köyün en akıllı ve akılcı kişisi olan Taşbaşoğlu'nun buna 
karşı çıkması ama zaman içinde kendinden bile kuşkulanır duruma gelmesi, 
Üçlü'nün ikinci kitabına damgasını vurduğu gibi üçüncü kitabının en önem­
li olaylarını da hazırlar. Bu üstelik Sefer'in büsbütün kendini kaybetmesine ve 
zaten düşman bellediği Taşbaşoğ lu'na da köylüye de kötülük etmeye başlama­
sına yol açar. Adil Efendi'nin köye gelip herkesin nesi var nesi yoksa her şeyine 
el koymak istemediğini hatta yeniden kredi açacağını söylemesine karşın Sefer 
bunu gizlediği gibi Adil'e gider ve kredi açmaması için ona yalvanr. Candarma­
ya gider, Taşbaşoğlu'nu ihbar eder. Fakat, Yaşar Kemal, bütün bunları Sefer'in 
korkudan yaptığını gözden kaçırmaz. 
Bu iki ana olay ilerlerken Yaşar Kemal, romanın ilk tutkulu aşk öyküsüne 
de yer açar. Köy böylesine kaynaşırken Hüsne ve Recep'in tutkulu aşkları bir 
umut gibi yer alır romanda ama kış acımasızlığı içinde bu umudu yok eder. İki 
aşık kar fırtınasında kaçmaya kalkar ve kaybolurlar. .. Koca Halil, uzun bir süre 
oğlunun evinde saklanır ama orada olduğu anlaşılınca, kar fırtınasına dalar, 
kaybolur .. .Taşbaşoğlu, muhtann üstdemesiyle ikinci defa tutuklanınc a, kar fır­
tınası sırasında candarmalar la sığındığı mağaradan kaçar, kaybolur. (Çavuş'un 
Taşbaşoğ lu'nun kayboluşuna verdiği doğaüstü anlatım, köylününkilerle örtü­
şür). Sadece Hasan'ın ve ona eşlik eden Ummuhan'ın öyküleri umut taşır ... Ve