pekçesi ne yalvarışla bakıyordu ki insan yüreği dayanamaz. 
Onu öldürmernek için kendisiyle çok savaşmış, sonunda da, 
böylesine insanlıktan çıkmış bir insanın yaşaması haramdır di­
ye düşiirunüştü. Ali Safa Bey de onu görünce, "Benim adım İn­
ce Memed, beni bilebildin mi Ağa?" deyince, yüzü gerilmiş, ko­
caman olmuş gözleri inanılmaz bir korkuda açılmış açılmış ka­
panmış, bir ara, bir göz açıp kapayıncaya kadarki bir sürede 
gözleri namluya inanılmaz bir yalvarışla dikilmişti. Bu bir anlık 
yalvarışta da belki insan soyunun düşebileceği en beter aşağı­
lanma, alçalma vardı. Bu kadar alçalmaya değer miydi bir can? 
Can bu kadar, her şeyden değerli miydi? Örneğin Hürü Ana 
böyle bir ölüm karşısında kalsaydı bunca alçalhr mıydı kendi 
kendini, canını bağışlayacaklarını da yüzde yüz bilse? Ya Topal 
Ali? Topal Ali deyince ikirciklendi. Sonra da birden pişman ol­
du Topal için böyle düşündüğüne. Topal hiçbir zaman, hiçbir 
koşulda kendisini alçaltamazdı. Benim canım söz konusu olun­
ca da yalvarmaz mı, diye düşündü, o adama, beni öldürecek 
olana? Burada ikircikliydi, kesin bir şey düşünemedi. Ah, şimdi 
Ferhat Hoca olsa da bütün bunları ondan sorsaydı. .. Mahpusta­
ki Hocayı düşününce yüreği sızladı. Hocacık, o yumuşak, ipek 
gibi adam şimdi ne yapıyordu acaba orada, onu aşağılıyorlar 
mıydı, Yobazoğlu içerde ona gereğince hizmet edebiliyor muy­
du, Seyran onlara giyecek, para, yiyecek götürebiliyor muydu? 
Hoca içeri girer girmez sigarayı terk etmişti, oysa o sigara içme­
yi ne kadar çok sever, bir sigaraya sarılıp dumanı içine çeker­
ken gözlerini yumup kendinden öyle bir geçerdi ki ... Niçin si­
garayı bıraktı acaba? Şimdi Hoca içerde o güzel sesiyle gürül 
gürül Kuran okuyor, bütün ayetleri de bir bir mahpuslara açık­
lıyordu. Hoca için bu dünyada akıllı, deli, büyük küçük yoktu. 
O, herkesle yürekten konuşur, akıllı da, deli de, yaşlı da, çocuk 
da ondan nasibini kendi yeteneğince alırdı. Ferhat Hoca du­
yunca ne derdi acaba, o gene iki kişiyi öldürmüş, gene dağlara 
düşmüş, gene ölümle karşı karşıya gelmişti. Ama o öldürdük­
leri şimdi onun ardındaydılar ve kanına susamıştılar. Neyi hal­
letmişti? Vayvay köyü kurtulmuş muy du, Ali Safanın yerine 
bir başkası gelmeyecek miydi, Kel Hamzanın da yerine? Öyley­
se bu savaşım ne içindi? Bundan sonra ne olacaktı, şu anda gi-
16