büyük kent yaşamının, tıpkı kapitalist toplumlarda ol­
duğu gibi, onlarda da kişiyi yalnızlığa, bireyciliğe, ben­
cilliğe, bir başka tür yabaneliaşmaya (az veya çok) 
ittiği, her geçen gün biraz daha tüketici hale getirdiği, 
tüketicilik hastalığını bütün topluma yayma eğilimle­
ri gösterdiği de açık açık gözlemlenebilmektedir. 
Görüldüğü gibi, bütün değer yargılarımızı sarsan, 
hatta yokeden, yeni yeni değer yargıları üreten, bazı 
kavramların anlamlarını değiştiren ve bir kavram kar­
maşasının doğmasına yol açan, bugünkü bilgimize gö­
re hiHa kaosa! görünümlü bu <<Dtinya Savaşlaa» ve 
«Büyük Kentleşmeler», eminiz ki çağımızın bunalımını 
kavrayabilmemizde bize ışık tutacak elimizdeki tek ve­
rilerdir. 
Ama ne var ki, özellikle «Dünya Savaşla rı»nın tek 
başlarına değerlendirilmeleri , düşünce mizi (dolayısıy­
la edebiyatımızı) önemli yanılgılara düşürmüştür. 
Gerçekliğin Kavranması 
Bugüne dek, tek başına <<Dünya Savaşlam>ndan 
edinilen bilgilenmeyle açıklanınağa ve yorumlanmaya 
çalışılan çağımızın bu bunalımı, acaba ne tür bir ger­
çekliğin somutudur ? Kapitalizmin zorunlu tarihsel bir 
durağı mıdır, yoksa süreci belki yüzyıllık zaman bo­
yutlarını aşan, henüz tamamlanmadığı da mutlak, in­
sanlığın evrimiyle ilgili bir büyük olgunun doğum san­
cılı aşaması mıdır? 
İnsanlığın bugün, sonuçta kendisini de yok edebi­
lecek korkunçluk taki bir nükleer silah yarışına girmiş 
olmasına bakıp, çağımızın bu bunalımını geçici bir çıl­
gınlık hali olarak yorumlayabilir miyiz? 
Kazancakis, İspanya İç Savaşı ile ilgili anılarında, 
Unamuno'nun iki Dünya Savaşı arasındaki ortamı bir 
23