yıllardaki değerlendirmesi de şöyle: «Sanayilc!}cn vt· 
tecimleşen dünya, somut ilişkilerin kolayca anlaşıla­
madığı bir dış dünya haline geimiştir. Bu dünyanın 
içinde yaşayan insan, çaresiz olarak hem bu dünyaya, 
hem de kendisine yabancılaşmıştır.» 
Gerçekten, çağımızın bu bunalımını insanlığın ge­
çici bir çılgınlığı olarak kabul edebilir miyiz? Ya da, 
bu gerçeklik salıiden dışımızdaki bir olgu mudur? Ve­
ya, Fischer'ın dediği gibi, bu durumu tek başır.a sana­
yileşmenin ulaştığı boyut mu yaratmıştır? Yoksa, ger­
çekten diyalektik düşüncenin azınanlaşması mıdır so­
rumlu? 
Lenin, «Bir şeyi gerçekten tanımak için, onun her 
yanını, her bağlamlığını ve bağlantılarını kavramak. 
araştırmak gerekir. Ancak, bunu hiçbir zaman tam 
olarak yerine getiremiy eceğiz. Ne var ki, her yanlılığı 
isteme bizi yanıimalardan ve katılaşmalardan koruya­
caktır.» diyor. 
Sanırız, günümüz düşünürlerinin çağımızın bu ger­
çekliğini kavramakta böylesi yanılgılara düşmeleri, 
gerçeğin bütünlüğüne sadece «Dünya Savaşları» bilgi­
lenmesiyle yaklaşınağa çalışmalarından ileri gelmiş. 
Örneğin, Kazancakis bizce gerçekliğin bu bütünlü­
ğünü kavrayamadığı için, umutsuzluğu da kendiliğin­
den içinde taşıyan bir görünümdeki Dünya Savaşları­
nın bu kaosa! gerçekliğine kapılıp, kolayca diyalektik 
düşünceyi suçlayabilmiş. Diyalektik aklın yaşama ge­
rekli olandan fazla ileriediği (azmanlaştığı) gibi bir 
gerekçeyle, akılla (bilgiyle) insanın yaratıcı sezgi gü­
cünü karşı karşıya getirir bir duruma düşebilmi ş. Bu 
nedenle de, kurtuluşun diyalektik aklın uyumasında ol­
duğunu söyleyebiliyor. Bir anlamda, yeniden ortaçağa 
dönüşü (skolastiği) öneriyor. 
Oysa biliyoruz ki, sezgi gücü bilgiden ve düşünce-
25