-Ey hemşehriler! Niçin uyanıp bu sefalet tozundan 
silkinmeye uğraşmıyorsunuz? Kabahat herkesten çok ken­
dinizde... Siz, sizi bu cehalet ve geriliğe bağlayan fikirlere 
destek ve taraftarsınız. Cidden fikirlerioizi aydınlatmaya 
uğraşanlara sövüp onların iyi, yeni, besleyici, güzel telkinle­
rini adeta cinayet sayıyorsunuz. Onlar, sizin cahilce kınama­
larınızdan korkmasalar, lanetlemelerinizden çekinmeseler, 
kaç zamandır artık kangrene dönmüş, çürüyüp kokmaya 
başlamış bu derin gerilik yarasının kaynağını size pek 
büyük bir açıklıkla gösterecekler ... Duyduğunuz her yeni 
fikre kızmayınız. Onları güzelce kabul için anlama kabiliyeti 
edinmeye uğraşınız. 
Bu üzüntüyle İrfan, Feylozofi kontanporenl kütüpha­
nesinin açık tirşe kaplı kitaplarını masasının üzerine döker, 
haftalarca çalışarak kanun-ı tekamüle2 ait uzun bir makale 
yazar, fakat yayımlanması için gönderdiği gazetelerin hemen 
hepsinden uzunluğu, açıklıktan çok yeniliğe uğraşılmış 
acayip bir üslupla yazılmış olması bahanesiyle reddedilirdi. 
Sonra kanun-ı tekamül makalesini kabul lütfunda bulun­
mayan gazetelerin sahifelerinde fikri üslubundan hayat 
ne bayağı yazılar görerek üzülürdü. Niçin böyle faydalı, 
ciddi makalelere rağbet yoktu? Hiçbir sağlam ilmi esasla 
ilgisi olmaksızın hemen her gün fikirce, uslupça aynı bayağı 
tarzda tekrarlanan olağan şeyleri hastalıklı bir alışkanlıkla 
okuyorlar, bu bayağı yazıların okurları ilk bakışta anlaşılır 
olamayan bir tamlamaya, yabancı gelen yeni bir şiveye, 
anlaması beyin gücü sarfına bağlı bir cümleye tesadüften 
adeta korkuyorl ar. Beynin de kullanılmayan diğer bir uzuv 
gibi zayıf düşeceğini bilmeyerek bilgilerini artıracak, zihinle­
rini takviye edecek ciddilikle okumaya üşeniyorl ar. 
Halk şakalı, mizahlı sözlere, iğrenç tuhaflıklara, birkaç 
kaba taklitle başlayan eseriere bayılıyordu. İrfan kanun-ı 
tekamüle ait o nefis, besleyici makalesine karşılık hokka-
ı (Fr.) Philosophie contemporaine; (Tr.) çağdaş felsefe. 
ı Evrim kuranu. 
21