lerini durm adan kaybeden milletlerin, seviye farkını k ap a t­
maları hiçbir gam an beklenemez, dolayısıyla d o  dünya barı­
şm a hizmet edilm iş olam az
"Görüyor musun?" diye gülümsedi profesör, "Dünya barı­
şının korunması da bizim dertli omuzlarımıza yükleniyor. 
İhraç edebileceğimiz bir değer yetiştirince onu, ziyan olma­
ması için B atıya göndermek düşüyor bizlere. Tabii Mustafa, 
Batı’ya karşı bir tavır olarak benimsemiyordu bu görüşü. Ül­
kenin Batı ile L)oğu arasında büyük sarsıntılar geçirdiği bir 
dönemin insanı olarak yaşıyordu bu meseleyi."
Mustafa İnan iç dünyası ile Doğu'ya bağlıydı, bütünüyle 
bağlıydı. Lise yıllarında başlayan bir sevgiyle Divan edebiya­
tına bağlıydı. Divan edebiyatının büyük geleneğine hayran­
dı. Geleneklerine bağlıydı Mustafa İnan. Geleneksiz olunca 
hiçbir yere varılabileceğine inanmıyordu. Türk kültürünün 
de büyük bir gelenek içinde yerini alacağına inanıyordu. Ma­
tematiğin de, mühendisliğin de, kurulacak bir bilim geleneği 
içinde gerçek yerini alacağına inanıyordu. ‘İthal malı bilim’  
ile bilimsel ortamın yaratılamayacağına inanıyordu. Konuya 
evrensel olarak eğildiği zaman bile ‘içten kalkınma mecburi- 
yeti’ni gerekli görüyordu. Oysa Tanzimatla birlikte varlığına 
inandığı 'büyük gelenek’ önemli sarsıntılar geçirmeye başla­
mıştı. Doğu’nun, bireye önem vermediği ileri sürülen ‘kapalı 
toplum’ anlayışı en ağır biçimlerde eleştiriliyordu. Her şeyin 
ve bu arada bilimin de, Bütı'dan ithal edilmesi gerektiği sa­
nılıyordu. Kültürün de, yaşama tarzının da bütünüyle değiş­
meye başladığı sanılıyordu. Ne var ki, belki her şeyin biraz 
görünüşü değişiyordu; ama ithal malı bir gelenek kurma ça­
baları çoğu zaman hazin sonuçlar veriyordu.
"Mustafa İnan bu sarsıntılı dönemin ilk kahramanların­
dandır,”  dedi profesör, "Bu yüzden sık sık, 'Biz ziyan olmuş 
hır nesle mensubuz,’ diyordu. Üstelik Mustafa, Anadolu’nun
93