hürriyet gelirse senin ne zararın olur?" Heyecanla, ama biraz 
da endişeyle, ekledi: "Hiç! Hiçbir zararın olmaz!" 
"Ben siyasetin yararını göremiyorum!" diye tekrarladı Cevdet 
Bey. 
"Böyle düşünürsen her şeyi halledersin tabii. Ama böyle değil. 
Hayat böyle mi? Böyle değil. Ağbini anladığını söylüyorsun, ama 
anlamıyorsun. O ne istiyor? Hürriyet, serbestlik, filan... Sen de 
bunu düşünsene: Bir şey yap demiyorum! Düşün! Düşünürsen 
anlarsın! Hiç de korkunç değil. Sonra biz niye yaşıyoruz ki? 
Yalnızca ticaret için, para kazanmak için değil mi? Değil! Bir 
aile, bir ev, çocuklar... Bunlar için! Ama hürriyetin olmadığı yerde 
bunlar da sınırlı. Her şey oradaki, Avrupa'daki gibi serbest olursa 
fena mı olur? Kadınlarımız köle gibi, ramazanda oruç tutmayan 
mahkemeye çıkarılır... Hayır en kötüsü, en kötüsü şu: Bütün 
bu köhne kurallar ve gelenekler yüzünden ticaretle meşgul olanlar 
senin, benim gibi Müslümanlar değil de, hep Ermeniler, Ya­
hudiler, Rumlar. Bak ben bile tam Müslüman sayılmam ! Sen tek 
basmasın!" 
Cevdet Bey: "Evet bu doğru," dedi. "Ama benim böyle şeylerle 
ilgilenmemi gerektirmez! Ben padişaha karşı gelemem!" 
"Canım sana kim karşı gel diyor! Sen memleketin iyiliğini 
istemiyor musun? Peki biraz olsun ıslahat, ona da razı değil 
misin?" 
"Bunun faydasını göremiyorum... Hoş! Görsem ne olacak 
ki?" 1 
"Nasıl faydasını göremiyorsun? Yani sence burada, bu devlette, 
bu toprakta her şey iyi ve kusursuz mu? Her şey olduğu gibi 
kalmalı mı? Bunu mu söylüyorsun, Cevdet?" 
"Bunu söylemiyorum!" 
"Peki, ne diyorsun? Bak, burada işler kötü. Burada hürriyet 
yok, devletin hali fena, her şey çürümüş, bunları biliyorsun değil 
mi? Haa bunları bildiğine göre... Hey oğlum, şu tabakları alıver 
artık. Bunları bildiğine göre sen de ilerlemeden, bizim biraz 
onlara, o Avrupa'dakilere benzememizden yana olmalısın! Ama 
bu, burada oturup şu züppelerle yemek yemek değil. Dansetmek, 
Fransızca konuşmak, şapka giymek hiç değil... Hürriyetten, 
serbestlikten yana olmak demektir... Ee, ne diyorsun?" 
44