kendi dertlerimden burnumun dibinde olup biteni göremediğim 
s için suçluyorum. Evet, bunun için sana kızamıyorum. Ama seni 
de suçlu görüyorum. Biliyorum siz onun, sen onun nişanlısısın, 
yakında evleneceksiniz, ama gene de bu hareketini doğru bul­
muyorum, seni de suçluyorum." Kapıyı işaret etti: "O da suçludur 
tabii, ama o ne de olsa bir kız!" 
Ömer hiç utanmıyor, suçluluk duymuyor, küçüklüğünden 
beri böyle durumlarda kapıldığı bir duyguya, her zaman ken­
disinin haklı ve üstün olduğu duygusuna Muhtar Bey'i dinledikçe 
kapılıyordu. Bir şey söylemek istediği, tatsızlıktan çekindiği için, 
Muhtar Bey'e bir şey bağışlıyormuş gibi bir tavır takınarak: 
"Haklısınız!" dedi. 
"Haklıyım ya..." dedi Muhtar Bey, "Haklıyım. Bunu sen de 
görüyorsun, ama ben görene kadar neler oldu?" Ömer'in ken­
disine hak vermesi yüzünü birden aydınlatıvermişti. "Haklıyım... 
Bunu bana söyledin oğlum. Sevindim! Çünkü çok sıkıntılıyım. 
Sana daha birşeyler söyleyeceğim, ama önce biraz kendimden 
sözedeyim. Bu akşam Ankara Palas'a gittim. Köse lvanof için 
çağırmışlardı. Biliyorsun, değil mi? İşte o eğlencenin, yemeğin, 
ya da toplantının her ne halt ise işte onun ortasında, kimseye 
aldırış etmeden çıktım buraya geldim. Oradan çıktım, çünkü 
her şey bana çirkin gözüktü. Her şey sefil, bayağı, çirkin gözüktü. 
Ahlâksız bir insan olmak üzere olduğumu anladım." 
Ömer gene bir şey bağışlıyormuş gibi: "Rica ederim!" dedi. 
Ama Muhtar Bey onu duymamış gibiydi: "Ahlâksız bir insan 
olmak üzere olduğumu anladım!" diye bir daha söylendi. "Bütün 
hayatım boş, çirkin, anlamsız gözüktü bana. Bütün hayatımın 
bayağılıklar ve ikiyüzlülüklerle dolu olduğuna inanmak üzereyim. 
Ben inançlanm uğruna yıllarca mücadele ettim. Mülkiye'deyken, 
kaymakamlık, valilik yaparken, her zaman bir inancım vardı, 
doğru bildiğim şeyleri cesaretle yaptım, şerefimi lekelemedim, 
gururumu korudum, ya da böyle yaptığıma inandım. Ama şimdi... 
Şimdi aldatılmış, yüzüstü bırakılmış, evet terkedilmiş budala 
bir koca gibi hissediyorum. Mutsuz bir insanım! Bunu anlıyor 
musun?" 
Ömer bir şey söylemeden başını salladı. 
Muhtar Bey'in yüzünde birden bir pişmanlık belirdi. Sanki, 
440