s 
Göçün ucuna yakın yerinde, kara, üç yaşında, kulakları dimdik, canlı bir 
eşeğe binmiş, uzun kalın bacaklarını sarkıtmış, kasketinin siperliğini sağ kula­
ğının üstüne yıkmış Muhtar afili afili gidiyordu . İki karısının ikisi de arkasın­
dan saygılıca, onun geniş omuzlarına gözlerini dikmişler, biribirierine bakma­
dan, diş gıcırdatarak yürüyor lardı. 
Köstüoğlu, uzun bacaklarını çabuk çabuk açarak Muhtara yanaştı. Eşeğin 
ön ayaklarının yanında yürümeye başladı. Sonra Öksüz Duran geldi. Sonra Ka­
ra Veli, Osmanca, Taşbaşoğlu , sonra Uzun Ali geldi. Sonra da başkaları geldiler. 
Otuz kırk kişilik bir kalabalık Muhtarın dört bir yanını sardı. 
Muhtar kalabalığa şaşırmadı. Yüzünde kendine güvenen adamların alaylı 
gülümsernesi belirdi. Eşeğiyle baş başa yürüyen Köstüoğlunun omuzuna elini 
koydu. 
''Ne o Köstüoğlu?" 
"Sağlığın, Muhtar Ağamız." 
Taşbaşoğlu içinden: 
"Senin de Muhtarıyın da anasını, avradını..." çekti 
Ali öne atıldı. Ter içindeydi. Gözlerinde canlı, yiğit bir ışıkla: 
"Muhtar Ağa," dedi, "işin aslını astarını ben sana söyleyim. Üstüme ben al­
dım. Bu yıl, biz Delice Bekirin bulduğu tarlayı toplamayacağız. Köylü tüm top­
landık da karar verdik. Avrat boşadık." 
Muhtann yüzündeki o alaylı gülüş daha duruyordu. Aliden bu kararlı sözle­
ri duyunca, yüzü bir ara sarardı, sonra hemen eskisi gibi oldu. Bir şeyler söyle­
meliydi. Gene yanındaki Köstüoğluna döndü: 
"Sen de avrat boşadın mı bre"' diye alaylı sordu. "Sen ne diyorsun?" 
Köstüoğlu telaşlandı: 
"Haşa huzurdan, Ağamızın huzurundan. Muhtar Ağamız neredeyse, ben de 
oradayım. Ben ne diyeceğim! İşte." 
İriyarı, boynu upuzun, kalın yapılı bir adamdı. Ömründe ayağına ayakka­
bı giymemişti. Askerlikte giydirmek istemişler, ayağına olacak bir ayakkabı bu­
lamamışlar önceleri, sonra ayağının kalıbını almış ona bir ayakkabı yapmışlar, 
ayaklarına giydirmişler, Köstüoğlu ayaklarında ayakkabıyla bir adım yürüyeme­
miş, bacaklarını gerip, "can kurtaran yok mu?" diye bağırmıştı. Kösteklenmiş 
gibi olduğu yerde dikilmiş kalmıştı. Çalışmış, çalışmışlar, onu, ayağında ayak­
kabıyla bir türlü yürütememişlerdi. Askerliği yalınayak bitirmişti.