akıp giden güçlerine inanamazlar ki ... Ve Memed o gün bugün­
dür dalıp dalıp gidiyor du. Ucu bucağı belirsiz kalabalıklar dağ­
lardan iniyor, ovalan dold uruyor, denizierin üstünden yürüye­
rek geliyorl ardı. Adanayı, Ceyhanı görmüş, Ankarayı, İstanbu­
lu duymuştu. Tarifsiz büyüktü o şehirler. İşte bu kalabalı klar , 
yağmurlar yağarken, suya girmiş çıkmışçasına, çarnuriara bu­
lanmış, bu şehirleri kuşatıyorl ar, dilediklerini, diledikleri gibi 
yapıyorlard ı. Ve kalabalığın başmda beş kişi oluyordu, Ferhat 
Hoca, Karayılan, Muallim Zeki, Abdülselam Hoca, Şahin Bey ... 
Şahin Bey çok akıllıy dı. Birkaç arkadaşıyla yatmıştı köprü başı­
na, önünde mitralyozu ... Ölümün üstünden geçmeden Fransız­
lar Antebe giremezler, demişti. O gü\1, Şahinin bütün arkadaşla­
n gün akşama erişmeden köprübaşmda öldüler. Şahin tek başı­
na kaldı mitralyozunun başınd a. Ve tek başına öldü gün akşam 
olurken ve Fransız ordusu onun ölüsünün üstünden geçerek 
Antebe girdi. 
Şahin Bey, kalabalıklarm önünde sessizlere dil olmuş ilerli­
yor, gök gibi gürlüy ordu . Ferhat Hoca uzun, üç şerefeli minare­
ye çıkmış ezan okur gibi bütün dünyaya vaaz ediyor du. Yeni, 
güzel, görkemli, kanatlı düşüncelerini söylüyordu. İnsanlar her 
şeye, her şeye başkaldırmalı, diyordu. İnsanlar böyle uyuduk­
ça, insanlar böyle zulüm altmda inlemeyi kabul ettikçe insanlı­
ğın bir sinekten ne farkı olur , insanlar , eğer en küçük bir hak­
sızlığa, bir zulme başkaldırmayı akıl etmezlerse, insanlık bun­
dan böyle daha da beter hale düşecektir. Allah, başkaldır ya ku­
lum, demiş ve insan onun cennetine başkaldırmış. Allah, baş­
kaldır ya kulum, demiş, insanların bir kısmı başkaldırmış, on­
lar, Allah indinde mutlu kişiler olınuşlar, bir kısmı, yani çoğun­
luğu Allahın emrine uymamış, Allah onlara cehennemini ver­
miş. İnsan kendine, kendi yüreğine, kendi korkusuna toptan 
başkaldırınaclıkça insan soyu bundan da beter olacak, aşağıla­
nacak, zulüm, korku iliklerine işleyecek, insanlıktan çıkacak, 
bir solucandan da daha mutsuz olacak. Solucanın gözü yok, 
kulağı, ağzı, dili yok, insanın var. İnsan soyu başkaldırmayı ye­
mek, içmek, yaşamak, uyumak, çocuk yapmak gibi bir yaşama 
biçimi yapmazsa bugünden de bin beter olacak, içi boşalacak, 
duymayı, düşünmeyi, sevmeyi, sevişmeyi, dostluğu, arkadaşlı-
348