18 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
rnuğa, pamuk açtıktan, elin ırgadı tüm pamuğa girip de topladıktan sonra senin 
köylü varır da toplayacak tarla bularnazsa ... Şaşırdım mı dersin Halil? 
Döngele uçsuz bucaksız bozkırda savruluyor. Bu, Çukurda pamuk açtı aça­
cak dernektir Koca Halile göre. Her yıl bu zamanlar, belki de bundan daha ön­
ce, Koca Halil bozkırdan kopup gelmiş bir döngeleyi eline alır, dallarına, yap­
raklarına, dikenlerine bakar, doğru Muhtara koşar: 
"Hıdır Kahyanın oğlu," derdi, "döngele geldi. Turna katarı gibi ardardına tir­
kcnmiş bir katar döngeleyi de Tekeç dağına doğru göğe ağarken gördüm. Köylü 
üç gün içinde pamuğa inmeye hazırlansın." 
Ve köylü üç gün içinde Çukurovaya inmeye hazırlanırdı. 
O gece Koca Halil sabaha kadar gözlerini kırprnadı. Hayallıyordu. 
Güz yelleri neredeyse esmeye başlayacak. Boz toprağı soğuk, ürpertici bir 
yel yaladı yalayacak. Kuşlar boyunlarını kanatlarının arasına çekmiş kuytu­
larda büzülmüş duruyorlar. Üşürnüş kuşlar. Keklik sesleri gelmez oldu. Kınalı 
ayaklarının izi yok artık çalı diplerinde. Günler geçtikçe bu azıtan ne? Yaz sonu 
yelleri. Bu yellerin kökünden söküp kopardığı, tepeden tepeye savurduğu ne? 
Döngele dikenleri. 
Kel tepelerde, her biri bir sepet büyüklüğündeki döngeleler, göğün aklığıncia 
dönüp duruyor mu? Bugün değilse yarın dönecek. Binlerce ıslığıyla boz toprak­
ları dolanan yeller, döngelelerle yolları, çukurları, koyakları, dereleri ağzına ka­
dar doldurmadı mı7 Az sonra, birkaç gün sonra dolduracak. Derelerden koyak­
lardan döngele akacak. 
Bu köylüde hiç akıl yok mu? Hiçbirinde göz kulak, duygu yok mu? Otuz 
yıldır Koca Halil olmasa ne yaparlardı. Haydi Koca Halil öldü. Öldü den va­
rm. Ulan Çukura, pamuğa gitmeyecek misiniz? Bre deyyuslar, biriniz bir 
gün, bin yılın bir başı gelip de, sağ ol Halil Emmi, zamanında, tam pamuğun 
açtığı gün bizi tarlanın başına götürüyorsu n, demedi. Ben de şaşırdım bu yıl. 
Kul olan şaşırır. Şaşırdım işte. Halim yok. Şuradan şuraya gidecek halim yok. 
Ne bilirim ta Çukurovadaki pamuğun açıp açmadığını. Bilemem ulan. Bile­
rnem işte teresler. 
Sabaha kadar böyle içi aldı aldı verdi. 
Sabahleyin yataktan çıktığında gözleri biber sürmüşsün gibi acıyordu. Uzak-
lara baktı. Soğuk esen yele baktı. 
"Bu köyün damı tüm eşşek," dedi. "Tüm eşşek." 
Oğlu arkasındaydı. 
"Ne diyorsun baba?" diye sordu. 
Koca Halil karşılık vermedi, az öteye gitti. Oğlan da arkasından geldi: 
"Baba," dedi, "daha pamuğun açmasına çok var mı?"