istiyorsanız, günahları benimseyecek kadar cesur olmalısınız... 
Doğrusu günah da diyemem onlara... Devlet için yapılan hiçbir 
şey günah sayılamaz. Ama siz, bu tuhaf, alışılmadık bakışınızla 
bu yapılanların bazısının günah olduğunu düşünüyorsunuz, 
sonra işte bu yanlış tasarıları yapıyorsunuz! İnkılâp nedir dü­
şünün. İnkılâp halkın hayrına olanları, halka rağmen, fakat halk 
için, halka getirmek işidir..." 
Refik birden: "Evet, aptalın tekiyim ben!" diye düşündü. 
Korktu. "Bütün bu tasarıları hayatıma bir yön vermek için yaptım. 
Hayatıma bir yön ve amaç vermek için köylülere acıdım. Sonra 
işte bütün bunların saçma ve boş olduğu ortaya çıktı." Bir suçlu, 
toplum dışı bir yaratık, bir sapık gibi hissederek oturuyor, öne 
doğru büktüğü başını hafif hafif sallıyor, ayaklarının ucuna 
bakıyordu. "Yanlış şeyler düşündüğüm, bir hayalci olduğum 
ortaya çıktı. Rousseau okudum... İstanbul'dan kaçtım. Köylülerin 
sefaletini gördüm... Ama yaıııldım..." İlk defa toplum dışı biri 
gibi hissetmeyi korkunç bulmuyordu. "Birşeyler yapmak iste­
miştim!" diye düşündü. "Hâlâ da istiyorum." 
"Ee, peki ne yapabilirim yani?" diyerek Süleyman Bey'e baktı. 
Sonra bu resmiyet dışı tavrından utanır gibi oldu. 
"Benim gibi yapabilirsiniz," dedi Süleyman Ayçelik. 
Refik düşündü: "O ne yapıyor? Ankara İktisat Müdürü. 
Devletin memuru... Ben bu devletin memuru olursam yapılan 
her şeyi benimsemiş olurum. Buna karşı çıkarsam da hiçbir şey 
yapamam..." 
"Size iyi bir görev bulabiliriz," dedi Süleyman Bey. "Tarım 
Bakanlığı bu kitabınızı yayımlıyormuş. Bence yanlış, ama önemli 
değil! Bir hizmettir sonunda, iyiniyetinizi gösterir. İktisat Ba­
kanlığı sanayi tetkik heyetinde bir yer bulabilirsiniz... Belki ben 
de oraya geçeceğim. Çünkü biliyorsunuz, ilk hedef devletin güçlü 
bir sanayi..." 
"Ah, ben ne devlette olabiliyorum, ne de ona karşı çıkabili-
yorum!" diye inledi Refik. 
"İşte bu doğru!" dedi Teşkilâtçı yazar. O da ilk defa hüzünlenir 
gibi olmuştu: "Ama seçmeniz gerekiyor. Ya bizimle, ya da bize 
karşı... Bize karşı olanları biliyorsunuz." Elinin bir hareketiyle 
sol göğsünü gösterdi: "Bir yanda komünistler. Onların hiçbir 
409