"Aaaah!" diyordu, "dışarda olsaydım, oğlumu Alinin öl­
dürdüğünü hükümete gösterirdim. Aaah!" diyordu . 
Hatçe, onu teselli etmeye çalışıyor du. 
"Çıkarsın inşallah Iraz hatun teyzem. Çıkarsın da oğlunu 
öldüreni hükümete teslim edersin . Ya benim halim! Ya şu genç 
yaşım! Çürüyeceğim. Üstüme ıspatçılık eden edene." 
Aradan günler geçt i... Irazia Hatçe, ana-kız gibi oldular. 
Belki de ana-kızdan daha ileri. içtikleri su ayrı gitmiyordu. 
Şimdi ikisinin de derdi bir tek dert olmuştu. Hatçe, Rızanın bo­
yunu bosunu, kara gözlerini, kalem gibi parmaklarını, halay çe­
kişini, çocukluğunu, çocuklukta neler yaptığını, Irazın onu ne 
kahırlara katlanarak büyüttüğünü, tarla meselesini, son cinaye­
ti en ince noktasına kadar , yaşamış, görmüş gibi biliyord u. Iraz 
da öyle. O da Memede ait ne varsa ... Evcik yaptıkları günden 
beri hepsini biliyor du. 
Son günlerde ikisinin derdi de, sevinci de birleşti. Bir tek 
düşünceleri vardı. O da Memed . 
Irazia Hatçe, bütün gün, akşamlara, gece yarılarına dek 
çorap örüyorlar. Gözlerini kör edercesine. Ördükleri çoraplar 
kasahada şöhret yapmıştı. "Nişanlısıru öldüren kızla, oğlu 
vurolan kadının çorabı. .. " Çoraplarda nakışların en acısı uçu­
şuyordu. Hatçeyle Iraz, örnek filan almıyorlar , nakış üstüne 
nakış yaratıyorlardı. Ağı gibi acı renkler , acı nakışlar. Kasaba, 
kasaba oldu olalı nakışın bu kadar etkileyenini, acısını, güze­
lini görmemiştir. Kasaba bunu böyle kabullenmiş. Böyle söy­
lüyor. 
Mahpusaneye ilk giren insan şaşırmıştır . Düny adan apayrı 
düşmüş gibi olur. Sanki başka bir dünyadadır. Uçsuz bucaksız 
bir ormanda kaybolmuştur. Ondan da beter. Topraktan, evden 
barktan, dosttan, sevgiliden, her şeyden bütün bağlarını kopar­
mışçasına uzaktır. Bir derin, ıpıssız boşlukta döner. Sonra başka 
bir hali daha vardır yeni mahpusun, taşı toprağı, duvarı, o azı­
cık görünen gökyüzünü, kapıyı, demir parmaklıklı pencereleri 
bile düşman sayar kendisine. Hele bir de parası yoksa, bir köşe­
de boynu bükük kalakalır. 
Hatçeyle Irazın böyle gece gündüz gözlerini kör edercesine 
çorap örmeleri boşuna değildir. Kazandıklan paranın kuruşuna 
218