109 
 EVRENSEL BİR KURULUŞ SÖYLEMİ UMUDU OLARAK TRUVA!  
 
Çağrılı Konuşmacı  
Dr. Oktay S AYDAM  
oktaysaydam@gmail.com  
 
  
“Uçakla havalandıktan yaklaşık beş dakika sonra oksijen yok!” İzninizle, bildirimin 
başlığından olabildiğince ‘sapmak’, ilgi ve dikkatlerinizi, konuşmamın başlığımda belirlediğim 
içeriğimin bütünlüğünden tamamen ilgisiz gibi görünen uzak bir yere çekmek is tiyorum.  
Böylesine yalın ve apaçık bir bilginin bilimsel bir bildirinin –üstelik hemen başında - 
yeri ne diye sorduğunuzu duyar gibiyim. İşit(e)mesem de, en azından düşünmüşsünüzdür diye 
tahmin ediyorum. Ama ‘dillendirmediğiniz’, ‘dile getirmediğiniz’, apa çık bir biçimde sesli 
olarak benim bildiğim bir dilde, duyabileceğim kadar yükse ses düzeyinde ifade etmediğiniz 
için, ne yaparsam yapayım, ne düşündüğünüzü eksiksiz, tam ve kesin olarak bilmeme olanak 
yok. Yüz ve bedensel jestlerinizden (Gestus), ne düşün düğünüzü en fazla belki sadece 
kestirebilirim.  
Üstelik bu ilk tümce ilkokul düzeyinde bir bilgi. Tüm çocuklar bilir. Çocuklukta 
bildiğimiz en yalın gerçeklikleri zamanla unutabiliriz! Biz yetişkinler de unutabiliriz zamanla, 
hatta genellikle! (Hatırladını z mı? Oyun oynarken hile yapıldığı için dünya iki kez birbirine 
girmişti.) Çocuklar, biz yetişkinlerin zamanla ve genellikle  unutabildiğimiz en yalın ve 
değişmez gerçeklikleri durmaksızın hatırlatırlar biz ‘yetişkinlere’. Türlü nedenlerle onları 
dinlemekte  zorlanırız.  
Bertolt Brecht tarafından, henüz daha bir tiyatro figürü olarak kurgulanmamış, gerçek 
tarihsel kişilik, fizikçi ve astronom Galileo Galilei “Dünya yuvarlıktır/dönüyor!”, demiş, 
17.yüzyıl boyunca her bakımdan yerleşik düşünce, düzen, kanaat, i nanç, kurum ve anlayışları 
sarsmıştı. Artık bu bilgiye Anaokuluna giden çocuklar bile sahip. Sadece iki sözcükten oluşan 
bu tümce, Galileo’dan önce yeryüzünde egemen olan bütün bir değerler sistemini, hiyerarşik -
kurumsal toplumsal yapılanmayı altüst etmeye  de yetmiştir.  
Kilise, fizik ve astronomi araştırmaları ve öğretimi için Galileo’ya bundan böyle maaş 
ödeyemeyeceğini bildirmişti. Galileo, ayrıca, fakir ama zeki ve merakla bilgilenmek isteyen bir 
öğrenciyle, aptal ve küstah ama zengin bir başka öğrenciy e ücretli özel ders vermek arasında, 
vicdani ikilem içinde kalmıştır.  
“Dünya yuvarlaktır!”  Bir dönemi bitirip, yeni bir dünya tarihi dönemi başlatan, çok 
büyük bir ‘söylemdi’  bu, dile getirildiği çağda, herkes ve her kurum açısından. Her türlü bilgi, 
düşünme, tahayyül ve tasavvur sistemlerini yıkan, yepyeni bir dağar/yol açan, boyut oluşturan, 
türlü kesimlerin büyük bir kaygı içinde, yeni kurnazlıklar içeren hesaplamalar içine  girmesi 
gereken, çok yeni bir bilgiydi bu. Bu bilgiyi paylaşmasıyla, elbette gerçek -tarihsel kişilik 
Galileo’nun başına gelmeyen kalmadı. O, zaten hepinizin bildiği ayrı bir konu. Sadece şunu 
anımsatabilirim: Galileo’nun bir yandan “Dünya Yuvarlaktır!” sö ylemi, öbür yandan da 
“Teleskop icadı”nın tamamen kendisine ait olduğu söylentisi ve bunun tam olarak böyle 
olmadığının sonradan ortaya çıkması, her bakımdan her şeyden sürgün edilmesine neden oldu. 
Teleskopun icadı ile ilgili söylenti, doğal olarak “dünya  yuvarlaktır” bilgisine ve gerçeğine