Doğay la Çatışanların Öyküsü 9 
Romanın adı, romanın yorumunu etkileyen bir soruyu gerekli kılıyor: Kim 
ya da nedir bu romanın "orta direği"? "Orta direk" Otüken Türkçe Sözlük'e göre 
şu anlamları taşıyor: "l. Çadırın ortasında bulunan direk. 2. dnz. Gemilerin 
ortasında bulunan en uzun direk. 3. Toplumda gelir düzeyi düşük olan geniş 
bir kesim. 4. (ağız) Orta parmak." TDK Türkçe Sözlük (2005) ise "Çadırda veya 
çeşitli yapılarda merkezi ağırlığı yüklenen ve dengeli dağılımını sağlayan di­
rek" ve yukarda 3. tanım olarak verileni mecaz olarak da vurgulayarak daha 
açık bir ifadeyle tanımlıyor. Romanın adının dar ve sabit gelirli kişiler tanımı­
nın ötesinde olduğu kanısınday ım. Hatta romanda anlatılan köylüler, Muhtar 
Sefer bir yana dar ve sabit gelirli tanırnma bile uymayacak kadar yoksuldur. 
Köyün bırakın okulu ve öğretmeni, bir mesciti ve imaını bile yoktur. Oysa, 
zaman zaman geçen jetlerden, muhtarın nutuklarında geçen Demokrat Parti 
adından, l950'li yılların başlarında olduğumuzu anlarız. Öyleyse orta direk 
Meryemce midir? Ölüp giden ve ölüp gitmesiyle Meryemce ve oğluyla ailesinin 
hayatını da göçüren at mıdır? Çukurova mıdır, pamuğuyla köylüyü ayakta tu­
tan? Yaşar Kemal bir sezdirmed e bile bulunmuyor. Seçmeyi ve yorumu okura 
bırakıyor. 
Üçlünün ikinci romanı Yer Demir Gök Bakır 1963 yılında, yani ilkinden üç yıl 
sonra basılır. 
Roman, Hasan'la Ummahan'ın "meşeliğe" gidişinin betimiyle açılır. Kış gel­
miş, "kar dereleri tepeleri silme doldurmu ştu. Dünya yalnız bir aklıktı." Yaşar 
Kemal'in hiç birbirinden ayırmadığı iki kardeşle romanı açması, onların dav­
ranışlarını konuşmalarını verirken yarattığı gizem, sanki ilk romanın devamı 
değil de yepyeni bir olaylar dizisinin, o diziye yol verecek dalantının kurgulan­
masıdır. İlk romanda "çocuk" genellemesi, bulanıkl ığıyla değil de gerçek birer 
kişilik olarak tanımladığı Hasan ve Ummah an'ı Yaşar Kemal bu romanda da, 
özellikle açılışta kullanarak, ön plandakiler arasında ele alacağını belirler. Za­
ten, çocuklar Yaşar Kemal'in gözünde her zaman küçük boyutlu büyük insan­
lardır. Kişilikleri de bu romanda daha da belirlenir: Hasan babası, belki de deli 
İbrahim gibi bir düş insanıdır. Ummahan'sa küçük bir Meryemce'dir. Meraklı, 
sorgulayıcı, kül yutmaz ve inatçı. .. Hasan bir kuşun peşindedir: Mavi bir kuş­
tur bu. Su kenarlarında derin oyuklar açar, oralarda yumunlar. Yuvasının ağ­
zında ya bir yoğurt çiçeği ya bir pampal ya bir ağınağacı çiçeği ya bir su püreni 
biter. Bu kuşun başı büyülüdür, uğurludur. Nazara karşı çocukların omuzuna 
asılır. Hasan'ın da vardır bir zamanlar ve onu Meryemc e'ye Koca Halil vermiş­
tir. Hasan'ın bunu anımsam asıyla roman birden Çukurova'ya, pamuksuz tar­
laya ve köylü kendisini öldürecek korkusuyla ortadan kaybolup aranıp aranıp 
bulunmayınca da öldü kabul edilip mevlüt okunmasına, Meryemce'nin buna 
tepkisine gider. Bu bölüm, vurgulanmamış, "edebi"leştirilmemiş, bir çocuğun 
doğal bir anımsam asıyla verilen bir "bilinç akışı" tekniğidir. Kış şiddetini artırıp