di. Daha altı yaşındayken, babasının yanında çırak olarak
çalışmaya başladı. Aslen Slovakyalı bir Yahudi ailesindengelen annesi, baba Hegel gibi kaba saba bir insan değildi.Şehir lisesinde teoloji ve dinler tarihi öğretmeniydi. FranzHegel’in babasıyla evlenmesinin nedeni, Martha’nın birazçirkin ve fakir olmasıydı. Uzunca boylu, sarı benizli, kansızve hassas bir kadındı. Sık sık hastalanır ve günlerce yatak-tan çıkmazdı. Kocasının dükkânına hiç inmezdi. Bir kere,kocasının et mübayaasına gittiği bir gün, dükkânı bekle-mek için yarım saat orada kalmıştı. (Franz daha doğmamış-tı.) Kocası, döndüğünde onu kasanın yanında baygın yatar-ken buldu. Et kokusuna, mutfakta bile dayanamazdı.
Franz’ın bütün bilgisi, annesinin ona on üç yaşına kadar
öğrettiklerinden ibarettir. Zavallı kadın bu tarihte ölerek,Franz’ı hem anadan hem de kültürün bütün nimetlerindenyoksun bıraktı. Hegel, bu kısa öğrenim devresinde, okuyupyazmadan başka, kasap dükkânında müşterilere paranınüstünü verecek ve veresiye defterini tutacak kadar matema-tik, İncil’i okuyacak kadar dilbilgisi ve Luther ile Calvin’i
ayıracak kadar din tarihi öğrendi. Babası okumayı sevmedi-ği için, eve kitap girmezdi; annesininse, bir iki dinî kitaptanbaşka, oğluna bırakacak bir kitaplığı yoktu. Küçük Franzda harçlıklarından artırarak, bir iki Ortaçağ romansı almış-tı. Bütün edebiyat kültürü, bu kitaplardan öteye geçmedi.Annesi öldükten sonra okumayı büsbütün bıraktı ve ticarihayatın koşuşmasına kaptırdı kendini. Yirmi sekiz yaşın-dayken babasını da kaybetti. İçine dönük mizacı, onu ka-dınlara karşı çekingen yapmıştı. Mesleğinin de kadınlarayakın gelmediğini itiraf etmek gerekiyor.
Franz Hegel bu renksiz ve kötü kokulu hayatını kırk ya-
şına kadar aynı çizgide sürdürdü: İlk bakışta önemsiz görü-nen ve gerçekten de aynı yaşantının sürüp gitmesine engelolmayacak o küçük olay başına gelmeseydi, eski tatsız ve
176