Hürrem Bey bu vesvesemi anlamış gibi tuhaf bir tebes­
sümle: 
-Biz hanımefendiyle mazi ve istikbal gibi boş sözlerden 
zihnimizi arındırarak ebediyeti tespit ettik. 
Hürrem'in felsefesince bu ne demekti acaba? Ne olursa 
olsun, mümkün değil iş benim aklıma geldiği gibi olamaz ... 
Hürrem devam etti: 
-Ebediyeti tespitten sonra ein(ühlung meselesine geçtik. 
İşte bu da Almanca bir kelime. Bakalım altından ne çıka-
cak diye dinliyordum. Günahımız hakkında oluşacak muh­
temel şüpheleri örtrnek için alimi bol bol söyletmek lazımdı. 
Kelimeyi tekrarla: 
-Einfühlung, bunu da yeni işitiyorum, dedim. 
Bu sözüm bir tür açıklama talebiydi. Her açıklama tale­
bi söze zemin açacağı için alimin hoşuna giderdi. o hemen 
başladı: 
-Einfühlung kolay tercüme edilemez. Robert Viseber 
bu kelimeyi Alman romantiklerinden alarak felsefe terim­
lerine geçirmiştir . Bu, benliğimizden eşya üzerine yayılan 
sempati demek gibi bir şeydir. Fail ile mevzunun birbirine 
karışarak özdeşlik kazanmaları kabilinden bir mefhum. Son 
senelerde einfühlung'un kavram tahlili sadedinde kıymet­
li cilder yazılmıştır. Bu mevzuyu, rüyadaki görüşümüz gibi 
dalgın, dikkatsiz görerek onunla aramızda bir samirniyet 
oluşturamazsak yani bilincimizi mevzu üzerine ruhumuzun 
bütün kuvvetiyle yöneltemezsek buna bizatihi estetik dene­
mez. Ruh, his ve şahsiyetimizin mevzuya nüfuzu ne kadar 
derin ve samimi olursa işte fikrimiz o zaman estetikibedil 
olabilir. İşte einfühlung buna derler ... 
Hürrem'in karısını ayartmış olduğum için hiç zevkine va­
ramadığım bu estetik bahsini hararetle dinler gibi görünerek 
onu memnun etmeye vicdanİ bir mecburiyer hissediyordum. 
Allame'nin benim kanınla ebediyeti tespit etmelerinin ve 
benim afidenl iki aspirin hapı yutarak terlememin estetiğin 
(Rumca argo) Afi: gösteriş, caka. 
108