181 
 2. KÜLTÜRLER KÜLTÜRLERİ ÖTEKİLEŞTİRİYOR: ‘EGOSENTRİK VE 
ETNOSENTRİK BAKIŞ’ AÇISI  
Çok eski tarihsel dönemlerden beri, kültürler kültürleri ötekileştirmiştir. Tüm kültürel 
anlaşmazlıklar ve çatışmalarda önyargılara bağlı ötekileştirme, ayrıştırma ve aşağılama önemli 
rol oynamıştır.  Dünya tarihi incelendiği zaman önyargılar temelli e tnosentrik yaklaşımların, 
son iki yüzyıldaki acımasız birçok savaşın en belirgin ateşleyen unsuru olduğu ortaya konuldu.  
Bu nedenledir ki, Strassburg’da 1949 yılında 47 üye ile kurulan ve Türkiye’nin de 
kurucu üyeleri arasında yer alan Avrupa Konseyi de, öncelikli olarak “ırkçılık ve etnik 
ayrımcılık, hoşgörüsüzlük ve yabancı düşmanlığı, sosyal dışlanmanın üstesinden gelmeye, 
insan haklarını, hukukun üstünlüğünü ve çoğulcu demokrasi ilkelerini korumak ve 
güçlendirmek” gibi konulara çözümler üretmeye yoğunlaşmıştır.(Bkz. Balcı ve Sönmez 2001: 
262 vd.; Education International2002 ) Amacı Avrupa vatandaşlarının aralarında karşılıklı  
anlayış geliştirmek, yaşam koşullarını iyileştirmek ve dünya barışına hizmet etmektir. Konsey, 
söz konusu amacına, çok dilli yabancı dil politikalarını destekleyerek, çok dilli ve çok kültürlü 
insanlar yetiştirerek ulaşmayı hedeflemiştir. Avrupa Konseyi, bu nedenlerden ötürü yaklaşık 
altmış yıldan beri yabancı dil sorunuyla ilgilenmektedir.  
Bugün Avrupa Birliği’nin de en büyük hedef olarak ortaya koyup çözmeye çalıştığı gibi, 
önyargılara dayanan ötekileştirme, ayrıştırma ve aşağılama çözülmesi gereken en büyük 
insanlık sorunu olarak ortada durmaktadır.  
Bir toplumsal çevreye ait kişiler, tarihsel süreçlerde “egosentrik ve etnosentrik bakış 
açısı” ile, kendi kültürünü merkeze alarak, kendi kültür özelliklerine uymayan diğer kültürleri 
beğenmemekle kalmamışla r, genellikle hor görme yoluna gitmişlerdir(Bkz. Brocker  ve Nau 
1997). “Egosentrik ve E tnosentrik bakış açısı”, yerme, yok sayma, aşağılama, eziyet ve bazı 
dönemlerde de acımasızca öldürümlere sebebiyet vermiştir. Çünkü bu yaklaşımların içinde 
toptancı prop agandasal unsurlar önemli rol oynar, bu yolla da insan beyni manupule olduğu 
için oldukça tehlikelidir. Bu bakış açısı, 19. yüzyıl Avrupa’sında doruk noktasına ulaşan 
“emperyalist politikaya”nın da belirleyici unsuru olmuştur.  
Örneğin 19. yüzyılda aynı ned enle Osmanlı Devleti ile ilgili birçok Avrupalı yazarın 
Avrupa merkezci bakış açısına tanık olunur. Tarihsel bir önyargı olan “tembel”, “kayıtsız” ve 
“gevşek” Asya kişiliği ile, aynı Afrika ülkelerinde ve başka yerlerde yaptıkları gibi, Osmanlıyı 
“Hasta Ad am” ilan ederek sömürgeleştirmenin gerekçelerini oluşturmaya çalışmışlardır.  
Alman yazar Gustav Rasch’ın 1873 yılında yayımlanan ve 2004 yılında H. Salihoğlu 
tarafından Türkçe’ye kazandırılan “Avrupa’da Türkler”  kitabında söylediği şu ifadeler ne kadar 
aşağılayıcıdır: “Bazı şeyler olanaksızdır. Granit kayasından Medici Venüs’ü, ayı postundan 
frak ve filden kanarya yapılamaz. Aynı şekilde tembel, üşengeç ve kayıtsız olan göçebe soyu 
Türkler de Avrupa halkına dönüş türülemez” (Rasch 2004: 193 -194). Rasch’ın kitabının geneli 
bu tür ifadeler yoğunlukludur. Örneğin şu ağır ifadeleri de söylemekten geri kalmaz: “Afyon 
yemek, çubuğu ya da nargileyi ağzın dan eksik etmemek, boşluğa doğru alık alık bakmak, sıcak 
kahvenin b irini bitirip öbürünü içmek, kadere inanmak ve bunu her türlü eyleminin sebebi 
saymak, kadınları bir eşya gibi görmek, (…) bütün bunları ancak bir Asyalı ortaya koyabilir, 
çünkü o bir Asyalıdır ve hiç bir zaman Avrupalı olamaz, çünkü bütün bu çalışmak, düş ünmek, 
inanmak onun iç yapısına ters düşüyor. Kendi kültürün deki durgunluk, dış dünyayı tanımadaki 
eksiklik, yetişmekte olan kuşağın eğitimindeki kayıtsızlık Asya kişiliğinin ayrılmaz bir 
parçasıdır. Ve işte bu yüzden Türk kişiliği her zaman Asya kişiliğ i olmaya mahkûmdur. 
Türklere bir bakınız, onların mas ke gibi suratlarında bir düşünce kıvılcımı, bir zekâ belirtisi 
bulamazsınız, sadece tipik Asya kişiliği bulacaksınız. Türk sormaz ve konuşmaz, çünkü onu