cimnastik yapmaya karar vermiştim!" 
Tünelin ağzından girerken, buraya her gelişinde içini saran 
pişmanlık ve suçluluk duygusuna gene yakalandı, ama hemen 
içerdeki harekele kendini kaptırdı. Tünelin her şeyi bitmiş, bir 
tek tabanın ray döşemeye elverişli bir hale getirilmesi ve bazı 
yerlerde duvarların örülmesi kalmıştı. Tünelde şimdi yalnızca 
iki yerde çalışılıyordu: Tünelin orta yerinde duvar örülüyor. 
Refik'in girdiği ağzın yakınında tabana taş dökülüyoıdu. Dekovil 
hattının üstü örtüldüğü için taş çok ilkel bir yöntemle, eşeklerle 
taşınıyor, bu da özellikle mühendislerin sinirini bozuyordu. Artık 
yapacak hiçbir şeyleri olmamasına rağmen, Ömer'in ortağı iki 
genç mühendis de Ömer ile birlikte oradaydılar. Son günün 
ciddiyetini, kaybedilecek zamanın değerini işçilere duyurmak 
için oradan oraya koşuyor, sağa sola bağırıyor, eşeklerin bo-
şaltılmasına yardımcı oluyorlar, taş taşıyorlardı. Ömer de işçileri 
gayrete getirmek için aynı şeyleri yapıyordu. Bazı işçiler beylerin 
bu kol işine bulaşmalarından kendileri sorumluymuş gibi 
utanarak onların el attığı yere koşuyor, onlara iş bırakmak is­
temiyor, bir kısmı da yorgunluktan hiçbir şey yapamıyor, bir 
şeye el atacak olsalar yalnızca kalabalık edip işleri zorlaştırı-
yorlardı. Orada kargaşanın içinde, Ömer, Refik'i görünce alaycı 
alaycı başını sallayarak gülümsedi. Refik de bir ara bir eşeğin 
boşaltılmasına yardım etmek için ona yaklaştı, ama hayvanın 
sırtındaki küfeye dokunur dokunmaz bu hareketinin ne kadar 
saçma, zorlama ve iğreti olduğunu anlayıp oradan uzaklaştı. 
Tünelin öteki ağzından dışarı çıkana kadar oradan gelen bağı­
rışları, boşalan küfelerin sesini duydu. Sessiz çalışan duvar 
ustalarını da gördü, ama pişmanlık ve utanç duygusu gene içini 
sardığı için dönüp onlara bakmadı. 
Tünelden çıktıktan sonra rayların döşenmesi için hazırlanmış 
taşlann üstünde yürüyerek batıya doğru ilerlemeye başladı. Poz 
katarını görmek, katarın tünele ne kadar yaklaştığını anlamak, 
çevreyi, öteki şantiyeleri yukardan son bir kere görmek istiyordu. 
Gene tasarılarını, Perihan'ı, evini, Ömer'in çalışmasını, kendi 
geleceğini aklından geçiriyor, ama bunların üzerinde tek tek ve 
uzun uzun durup bir sonuca varamadan, konudan konuya, bir 
düşünceden başkasına atlayarak, arada bir gözüne çarpan ilgi çekici 
343