birbirinden ayrılmaz / Bir ayrılık, bir yoksulluk, bir ölüm" , de­
mişti. 
Ve şimdi bugünkü dünyada bir şiir, bir roman oku­
mamış çok kişi var. Kötü, çirkin bir epope olamazdı. Halk 
onu birkaç yıl hiç dinlemez, kusardı. 
Şimdi televizyonlar kötü dizilerle, kötü türkülerle, 
kötü oyunlarla dolu. Halkın elinden hiçbir şey gelmiyor. 
Her yönüyle, beyniyle, yüreğiyle gece gündüz yıkanan bir 
insanlık. .. 
Yukarıda uzun uzun anlattım. Ben doğa içinde doğ­
muş, büyümüş bir insanım. Ben epopelerle, türkülerle, ma­
sallarla büyümüş bir insanım. Bu yaşa geldim, birazcık bir 
şeyler öğrendim insanlık üstüne. Çoğunu da epopelerden 
öğrendim. Epopelerin temelinde insanlık var. Epopelerin 
temelinde, iyi ki bu dünyaya gelebilmişiz var. Dünyaya 
gelebilmiş olma talihinin sevinci var. Ne kadar ölüm acısı 
varsa da, onu çok çok bastıran, dünyaya gelmiş olmamızın 
sevinci var. İşte bu, sağlıklı dünya, sağlıklı insanlıktır. Ben 
de sevinç içindeyim, dünyaya geldiğim için, bütün insan­
lık gibi. 
Aydınlığı ve karanlığı düşünürken Dostoyevski 
beni çok ilgilendirdi. Gençliğimden beri biliyordum ki, 
Dostoyevsk inin temelinde de epope var. Öyleyse ona niçin 
karamsar bir adam diyorlardı? Dostoyevski bize öğrettik­
leri gibi bir sanatçı mıydı, onunla bu yüzden çok uğraş­
tım. Anladım ki sonunda, Dostoyevski için söyledikleri 
tam tersiydi. Elbette evrende ve şu küçücük dünyamızda 
karanlık vardı. İnsan soyunda kötülük vardı. En azın­
dan insan soyu biribirini öldürmeyi icat etmişti. En azın­
dan biribirini sömürmeyi icat etmişti. En azından köleliği, 
Nazizmi , faşizmi, karamsar lığı icat etmişti. Ama epopeler, 
96