294 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
Hasanın yüreği burkuluy ordu. İçinde bir sıkıntı vardı ki, tarifsiz. Kısılmış 
gözlerini açıp da azıcık öteye, beş adım ileriye bakamıy ordu. Hani insan bir 
yaz günü, bir ovada uykudan uyanır ya, uyanır ki birdenbire gözlerine, üstüne 
başına bir güneş dolar. İnsan bütün gücüyle üstüne çöken güneşin ağırlığı al­
tında kımıldayamaz olur, yere kapanır kalır, bir türlü doğrulama z, gözlerini de 
açamaz ... İşte Hasanın şimdiki hali tam böyleydi. Yalnız, yere kapanmış değil, 
gözleri kapalı değil, gözleri kısılmış, iki adım ötesine bakmadan yürüyor. Bazı, 
kendine gelince, gözlerini açıyor, bakıyor, gözleri alışıyor, içine kapanınca uyku­
dan uyanır gibi güneş onu çarpıyor, bir sallanıyor, irkiliyor, sonra gene yürüyor. 
O mavi kuş tan, yanardöner kuştan ... Hani, şu kıyılarındaki yarları yılan deliği 
gibi deler, çok derinlere kadar deler, ta dibine, toprağın altına gider, oraya yuva­
sını yapar. Yuvalannın ağzında da her zaman bir çiçek biter. Ya bir yoğun çiçeği, 
ya bir pampal, ya ağınağacı çiçeği, ya bir su püreni. O kuş çiçeksiz edemez. İşte o 
kuştan bir tane tutmalı. Tutulmaz, Allahın belası kuş. O kuşu tutsa tutsa bir tek 
Koca Halil tutardı. Koca Halil de iyice yaşlandı gayn. Ocağı batasıca, batasıca da 
kül ateş olasıca herif. Bu köyün başına bela. Pamukta, Çukurovada ortadan yitin­
ce, köylü de hep onu öldü sanmış. Oğlu da üstüne kuran okutmaz mı? 
Meryemce tutturur: 
"O ölmez. O dünyaya direk çakacak. Ölür mü hiç?" der boyuna. 
İşte Koca Halil ne yapar yapar da o yanardöner, yer altı kuşunu yakalar. Ku­
şun kara, pırıltı içinde, upuzun, güzel bir gagası vardır. Koca Halil o kuşun başını 
çocukların omuzuna nazarlık olarak takar. Bu kuşun başından nazarlık takan ço­
cuğa hiç mi hiç, nazar değmez. N azar dediğin onun yanına bile yaklaşamaz. 
Hasan ansılar, onun da omuzuncia gök boncuklar arasında yılan başı kemiği 
yanında bir upuzun gagalı kuş başı asılıydı. Onu Meryemceye Koca Halil arma­
ğan etmişti. 
"Aman Meryemce," der köylüler. "Ocağın bata, insandır, ölmez olur mu?" 
Meryemcedir bu, diretmez mi? 
"Ona Koca Halil demişler. O Koca Halil mi? O ölür mü o hiç? Cin taifesin­
den. Dinsiz imansız, zalim, hörtük, dört kitapta katli vacip bir hınzır. Ölmez o, 
ölmez, komşular." 
Omuzuna bu kuşun başı takılmış çocuğun kısmeti bol olur. Hiçbir zaman o 
çocuk yok yoksulluk bilmez. Atalardan kalma bir sözdür bu. 
Atalar... Salıncağın ma ğarasında geçen yıl çocuklar bir kurukafa bulmuşlar. 
Gözleri, kulakları, saçları yok. Dişleri ne güzel. Capcanlı. Güler gibi. 
Bir çocuk: 
"Atalarımız ," demişti. "Ölmüş atalarımız ." 
Hasan ürpermiş , ölüm üstüne düşünmüş, bir gün, demişti, benim de kafam 
böyle olacak. Bir korkunç yokluğun, çaresizliğin içine düşmüştü. Sonra birden