15) yine «Mehmet Nâzım» adıyla çıkan bu şiiri Her Şey dergisinin 5 Bi­
rinci Teşrin (Ekim) 1935 tarihli 2'nci sayısında da buluyoruz. 
4'üncü mısradaki sevgiyi sözü, şiiri «Nâzım Hikmet'in en son yazı­
sını (Yürümek, buna bakınız) neşrederken, bundan on yedi yıl önce Yeni 
Mecmua'da çıkmış ilk yazısını da aşağıya koyuyoruz» notu ile yayım­
lanan Her Şey dergisinde sevdayı, 5'inci mısradaki hayata sözü, gözlere 
şeklinde değiştirilmiştir. 
Yahya Kemal'in bu şiirin yayınlanmasıyla ilgili hâtıraları için bk. 
Sermet Sami Uysal, Yahya Kemal'le Sohbetler, İstanbul, 1959, S. 65. 
(Yahya Kemal bu konuşmasında şiiri de okumuştur. Ama 4'üncü mısra­
daki variyantta Yeni Mecmua'ya, 5'inci mısradaki variyantta Her Şey 
dergisine uyarak. (ŞH.) 
Kerim Sadi'nin belirttiğine göre (KS, S. 16), Şiir «Hâlâ Servilerde 
Ağlıyorlar mı?» başlığıyla ve «Mehmet Nâzım» imzasıyla Ümit dergi­
sinde de yayımlanmıştır. İkinci mısradaki «Dedim ki» sözcüğü bu ba­
sımda «Dedim» ve beşinci mısradaki «Hayata» sözcüğü «Gözlere» biçi­
mine dönüşmüştür. 
Şiirin Ümit dergisindeki basımı İnci dergisindekinin aynıdır. Derle­
memize bu basım temel alınmıştır. 
Ekber Babayef (EB, S. 27) ile Dost Yayınları (DY, S. 11) şiiri «Ser­
vilikler» başlığıyla sunmuşlar. Altına da yazılış tarihi olarak 1916 yılını 
koymuşlar. Oysa, Aydın Aydemir'in (AY, S. 52) şairin el defterinden ak­
tardığı metnin altında «1334-1918-Sonbahar-Ada» sözleri bulunmak­
tadır. 
EB (ve onu aynıyla izleyen DY) basımına Ümit dergisi temel alın­
mıştır. Hilmi Yücebaş (HY, S. 342) ise Yeni Mecmua'dan aktardığını be­
lirtmesine karşın şiiri Her Şey dergisinden almış olsa gerekir. 
Nâzım Hikmet bu şiirle ilgili anılarında (EB, S. 11) şöyle demek­
tedir: 
«17 yaşımda galiba ilk şiirim basıldı. Yani «Serviliklerde», yani me­
zarlıklarda ağlayan hayatında sevmiş ölüler üstüneydi. Yahya Kemal 
düzeltmişti birçok yerini.» 
Vâlâ Nurettin'in Bu Dünyadan Nâzım Geçti (VN, S. 30-32) ve (NH, 
S. 18-20) adlı eserlerinde de söz konusu şiire ilişkin bilgiler vardır. Şiir 
şu, yayınlarda da yer almıştır: ZS (S. 18), BA (S. 37), AB (S. 193), NH 
(S. 18), ŞN (S. 41), BY (VI, S. 19), GY (II, S. 145), MK (S. 43), KG (S. 
318), Vatan gazetesi (30.8.1976, Aziz Nesin'in «Şen Olasın Nâzım Hik­
met» yazısında), (AB). 
278