162 
 Burada amaç, mutlak Tanrısal hakikate sahip olduğuna inanan ve bunu savunarak tüm 
dünyada yaymaya çalışan iki din arasındaki sorunun, yeni bir düşünce biçiminin devreye 
girmesiyle, kaybolması yada ortadan kalkma denemesini Sizlerle paylaşmaktır.  
Bu öykünün nasıl geliştiği biliniyor: Yazar bakımından tam bir başarısızlık. Dünya 
siyasetini kapsayacak bir dinler barışı bugüne kadar bir ütopya olarak kaldı. Bu felsefi vizyonun 
siyasal başarısızlık neden leri bir yana, ben burada daha çok Nikolaus’un vizyonunu hangi 
gerekçelere dayandırarak ortaya koyduğunu, buna bağlı olarak da Nikolaus’un önerilerinin en 
azından gizil güç (potansiyel) olarak –hem kendi yaşadığı çağda hem de bugün - güncel ve 
tehditkâr gör ünen, karşıtlıkların aşılabilme olasılığını, temellendirilmiş bir tolerans düşüncesi 
çerçevesinde, felsefi olarak ortaya koymaya çalışacağım.  
3 KARŞITLIKLARIN AŞILMASI  
Sorunun ortaya konuşu, bir tümceyle özetlenebilir, ancak açıklanmaya gereksinim 
vardır: Nikolaus, tartışmalı pozisyonları hesaplayan ve karşılaştıran akılcı düşünme (ratio) 
edimini karşıtlıklar olarak yorumlamaktadır. Bunların aşılması içinse, aklın kavramlarının 
sınırlarının aşılması yöntemini önermektedir. Bu yöntem, felsefi/düşünsel bakımd an 
temellendirilmiş mistizm yolu/yöntemi olarak da nitelendirilebilir.  
Karşıtlıkların aşılması olarak da nitelendirilebilecek cusanik yöntem , felsefenin daha 
önce karşıtlık içinde olan son olgular/şeylerle ilgili görüşleri, yani burada dinsel sorunları da 
hangi yöntemle irdelediği ile karşılaştırıldığında, belirginleşmektedir. Akinalı Thomas 
örneğinde de görüldüğü gibi, inançsızlık/dinsizlik tartışmalarında, nihayi karar merci olarak 
otorite değil, doğal akıl (ratio naturalis)  öne çıkmaktadır.  
Nihayi sorula ra yanıt bulunmasında nihayi karar merci olarak doğal aklın öne çıkması 
neleri etkilemektedir? Doğal aklın öne çıkması, farklı düşünenlerle yürütülen tartışmalarda 
kendi konumunun güçlendirilmesine hizmet eder. Ancak bu sorunların çüzelmesine değil, daha 
çok sorunların daha da belirginleşmesine neden olmaktadır. Çünkü tartışma, akıl adına 
yürütüldüğünde, birbiriyle konuşabilen, onlarla konuşulabilen ve herşeye rağmen rekabet 
edilen, birbirine rakip otoriteler değil, bir kezliğine bile olsa, farklı düşünenle re karşı toleranslı 
olunabilecek güce sahip olarak, sorunları çözümsüz bırakma yöntemi  demektir.  
Burada bir yanda evrensel hakikat yer alırken, öbür yanda varsayımsal bir aptallık ve 
kötücülük (veya her ikisi) karşıtlaşmaktadır. O halde, yargılayan/hüküm v eren akıl 
çerçevesinde nihayi karşıtlıklar aşılamaz. Buna karşın Nikolaus, doğal aklın tümel olarak gizil 
güçsüzleştirilmesi gerektiğini savunur. Şöyle: Akıl (Ratio), sonlu kavramlar dünyası (termini) 
biçiminde özellikle belirlenir ve kabul edilir. Sonlu k avramlar ise, duyuların ne sunduklarını 
belirginleştirirken, insanın tasavvur gücünün neyi temsil ettiğini açıklar.  
Akıl, dolayısıyla da sonlu kavramlar, olguların çeşitliliğini türdeş ve türdeş olmayan 
biçiminde ayrıştırarak, birlik ve düzen sağlar. Aklın /rasyonun genel kavramlar altında 
ayrıştırdığı, böylece de tanımladığı eylem, ayrıştırmak amacıyla şimdi daha açık biçimde anlak 
(Verstand) olarak nitelendirilebilir ve karşıtlıklara dayanır. Birşey şu veya budur, buradadır 
oradadır, şimdi veya sonradır. A nlağın her yargısı olumsuzlanabilir, sadece karşıtı hakikat 
olmayan olarak görülürse, hakiki olabilir. Bu durumda akıl dünyasında hakikat sadece 
belirli/koşullu biçimlerde olabilir. Bu belirli/koşullu biçimler, belirli tümcelerin kabul edilmesi 
ve buna kar şıt tümcelerin dışarda bırakılmasıdır.  
Fakat insanın düşünme edimi anlakla sınırlı değildir. Anlağa dayalı/uygun kullanılan 
kavramların akıl tarafından sınırsızlaştırılması/özgürleştirilmesi (interminatio), 
olumsuzlamayı, çelişkiyi ortadan kaldırır.