49 
 duygusuyla ülkemin dünyada tanınması için bir proje hazırladım kafamda. 33 tane belgesel film 
çekeceğim. Anadolu uygarlıkları adı altında… Prehistorik dönemden günümüze Anadolu’yu 
anlatacağım. Televizyon dizisi olar ak, bütün dünya televizyonlarında gösterme hayali ile bir işe 
giriştim. Paramı, pulumu, her şeyimi batırdım. Sonra da yazıhanemi meyhaneye, pardon bara 
çevirdim. Ondan sonra oradan kazandığım parayla da gittim Piano Piano Bacaksız filmini 
çektim. Ve sinema  yaşamım böyle. Herkesin sözünü aldım. Çok affedersin çaldım, kusura 
bakmayın. Özür dilerim, sağ olun.  
Onur Bilge KULA  
Siz parasal olarak iflas ettiniz ama insanlarda insanlık sevgisini; umudu 
zenginleştirdiniz, sağ olun. Evet bu Nazım Hikmet ile ilgili olarak Moskova edebiyat müze 
kütüphanesinde Nazım Hikmet’in bir takım özel eşyalarının olduğunu da duydum. Ben oraya 
gittim. Müze görevlisiyle de görüştüm. Tabii para istiyorlardı. Bunları Türkiye’ye götürürüz 
diye. Ondan sonra o zaman da tabii bunlar hep resmi yollardan yapılmak zorundaydı. Gerekli 
parayı da şey yapamadık. Herhalde o şeyler Nazım Hikmet’in kullandığı nesnel er 
korunuyordur. Orada duruyordu. Moskova Edebiyat Müze Kütüphane ’sinde…  
Arif KESKİNER   
Büyük bölümü şu anda geldi, burada. Hatta geçen ay Melih 2 dakikalığına getirdi. Üst 
üste kağıtlar vardı.  
Onur Bilge KULA  
Evet şimdi edebiyat ve umut konusunu konuş acağız. Onu çok değerli arkadaşımız Enver 
Aysever yapacak. Enver beyi size tanıtmama gerek yok. Toplum bilimci, yazar, gazeteci, 
kendisi böyle bir derleme özgür bir derleme yapsın sunumu bakımından.  
Enver AYSEVER   
Arif Abinin son derece keyifli anılarında ki kısa gezintiyi yaparken, bir başka tanıklığı 
kendi içimde yaptım. Söz ettiği isimlerin hepsini çok yakından tanıyorum. Bir kısmı ustam. Bir 
insan nasıl bizim ustamız olur? Hakikaten birebir tanırız, usta -çırak ilişkisi kurarız, ondan el 
alırız, onunla d evam ederiz, o duygu olur. Bir de hakikaten bizim ne yaptıklarımıza kattıklarıyla 
o insanları usta sayarız. Onların izini takip ederiz. Dolayısıyla söz edilen filmlerin tamamını 
görmüş olduğumu düşündüm. O çok değerli kitabını okuduğumu, çok yakın zamanda 
okuduğumu yeniden anımsadım. Ve aslında umut filminin Türkiye’den çıkışının ve geldiği 
noktaya bakınca insanın hakikaten en sıkıntılı anlarda bile umudu nasıl yeşerttiğinin somut 
örneğini aslında Arif Abi anlatırken verdi.  
Umut ve sanat ilişkisi örneğine gelince, iki ayağını önemli buluyorum. Belki biraz 
bunlardan söz etmenin önemli olduğunu düşünüyorum. Bir tanesi şu; az önce hocam yeni çıkan 
iki kitabını bana hediye etti. Kitapları tuttuğum an bizatihi bir kitabın nesne olarak yani edebiyat 
bağlamında dü şünürsek bir kitabın varlığının bizatihi bir umut olduğunu düşünüyorum. Yani 
bir sanat yapıtının bizatihi var olması bir umut. Tabii bunu söylerken çok değerli Turhan Günay 
burada kitaplarla ömrü geçti. Onun Cumhuriyetteki odasında bir insanın ömründe okum asının 
yetmeyeceği kadar kitaplarla doludur ama mesela Turhan Beyden de öğrenebileceğimiz şu 
vardır; her kağıt tomarının kitap olmadığını biliyoruz. O yüzden gerçek kitap olarak, iyi kitap 
olarak bunu belki sanat yapıtı olarak, nesne olarak onun varlığının  önemli olduğunu bir kere 
önemserim. Bir diğeri ise bir yazı insanının, bir yazarın kendisi ne kadar karamsar olursa olsun, 
dünyası ne kadar karanlık olursa olsun, yazdıkları nasıl içinden çıkılmaz, ürkütücü hatta bir 
miktar insanı yaşamından bezdirecek de recede olumsuz şeylerden söz eder olsun; dikkat edin 
iyi kitaplar en karanlık şeylerden söz ederken bile, bittiğinde bizim elimize iyi sorular, hayata 
dair yüzümüze tutulmuş önemli bir fener ve dolayısıyla da doğası gereği somut bir biçimde