lambaları yanıyordu. Ömer jeneratör ısmarlamıştı, ama daha 
gelmemişti. Eylülün başında tüneli bütün duvarları tamamlanmış, 
ray döşemesi için hazır edip teslim etmeleri gerekiyordu. İçerden, 
derinden delinen taşın sesi geliyordu. Öğle paydosunda dinamit 
atılacaktı. Dinamit için yuvalar kazılıyor, dün atılan dinamitin 
parçaladığı taşlar da dekovile dolduruluyor, duvar ustalan taşları 
yontuyor, marangozlar kalıp kesiyor, tünel uğulduyor. Ömer 
selâm vere vere, arada bir durup bir ustayla bir iki söz konuşarak 
yürüyor, Refik onun anlattıklarını dinliyordu. Öğleyin atılacak 
dinamitler için yuva kazılan yere gelince Ömer bir ustayla bir 
şeyler konuştu. Sonra geri dönüp, bir yanardağ ağzı gibi uğul-
dayan tünelden çıkıp, sakin gökyüzünün altına geldiler. Güneş 
hâlâ karın üzerinde parlıyordu. 
Ömer: "Ben öbür ağıza da gideceğim," dedi. "Sen de gel, öbür 
şantiyeleri, büyük tüneli ve köprüleri de görürsün." 
Bu sırada orta yaşlı bir köylü, elinde kasket, yaklaştı. Birşeyler 
söylemeye hazırlanıyordu ki arkasından biri: 
"Olmaz, olmaz, beyi rahat bırak!" dedi. 
Eli kasketli adam şaşırdı, sonra cesaretini toplayıp birşeyler 
söylemeye başladı. 
Ömer acele acele: "Ben ne yapayım, git kalfayla konuş!" dedi. 
Birkaç adım attıktan sonra Refik'e döndü: "Beş altı kişi oluyorlar, 
köyden çıkıp iş aramaya geliyorlar. Bir de bunun gibi çavuş 
seçiyorlar, sonra şantiye şantiye dolaşıyorlar... Bak, bak, asıl 
büyük şantiye orada!.. Oradaki Kerim Naci Bey'in tünelinde 
binikiyüz kişi çalışıyor." 
Tünelin deldiği kayalı tepenin çevresinde, aşağıda kıvrılan 
ırmağın çizdiği yayı izleyerek yürüyorlardı. Irmağın kıyısında 
demin gördüklerinden daha büyük barakalar vardı. Daha ileride 
bir bakkal, bir kahvehane ve devlet denetmenlerinin çalıştığı 
küçük barakalar ve yabancı mühendislerin lojmanları gözü­
küyordu. Yukardaki büyük dağların arasında, geniş ve derin 
gökyüzünün altında bütün bunlar açık seçik bütün çizgileriyle, 
temiz yüzleriyle pırıl pınldı. Hepsi her yere yayılan katıksız ışığın 
içinde alçakgönüllü ve sakin duruyordu. İnsanlar da alçakgö­
nüllüydü; bu ışığın içinde başka türlü olamazlardı. Refik yu­
karıdan onları görüyordu: Barakaların arasında dolanıyorlar, 
269