88 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
Gene akşamki ağacına döndü: 
"Ağaç ağaç, çok şükür daha kimseye muhtaç değilim. Kendi ayaklarımla 
kendim yürürüm. İyice uyudun mu, ağaç? Kimsecikler, Meryemceyi sırtında 
taşıyacağım diye yerinmesin, korkmasın. İyice kulağını açıp da bu dediklerimi 
duydun mu ağaç?" 
Torunlarını ellerinden tuttu. Yola düştü. 
Ali de hiçbir şey söylemedi. Yükü yüklendi. Sonradan ateşin yanına serdiği 
deriyi de dürdü büktü, onu da yükün üstüne attı. Azıcık kurumuştu ama, gene 
de kurşun gibiydi deri. Elif de yükünü yüklendi. 
Kuşluğa kadar hiçbir şey olmadan ilerlediler. Karaduman yokuşuna geldiler. 
Yokuşun altında bir mola verdiler. Çocuklarla Meryemce uzakta bir ağacın altı­
na oturmuşlar, sırtlarındaki yükün üstüne dayanmış lardı. 
Önce Meryemce çocuklarla kalktı. Yokuşa vurdu. Sonra karıkoca kalktılar. 
Yokuş dikti, uzundu. Dibinden başı üç kilometre kadar tutardı. Çınar ağaçları­
nın dökülmüş yapraklarının sarısı almıştı dibini. Güneş gibi akıyordu . 
Karıkoca, çocuklarla Meryemceyi az sonra geçtiler. Ali on adım gidiyor, bir 
duruyor soluk alıyordu . Utanmasa yükü mükü bırakacak, öylecene başını alıp 
gidecekti. İçi zehir gibiydi. 
Yolun ortasına geldiğinde dayanamadı, orta yere çöküverdi. Gözleri yumruk 
gibi dışarı uğramıştı. Döndü aşağılara baktı. Derenin dibinde çocuklarla anası 
didinen karıncalar gibi gözüküyorl ardı. 
Elif kocasından daha ilerdeydi. Ama artık soluk alamıyordu . Derenin içine 
sıcak çökmüştü. Bacakları yapış yapıştı. 
Meryemce, elleri üstüne düştü. Doğruldu, beş on adım yürüdü, gene düş­
tü. Güçsüzlüğüne başkaldırı yordu. Yeniden kalkamadı. Durmak da istemedi. 
Emeklerneye başladı. Böyle daha iyi gidiyordu. 
"Çocuklar," dedi, "böyle çıkması daha kolayı Siz de benim gibi yapın." 
Çocuklardan utanıyordu. 
Kız: 
"Ya," dedi, "ebem, böyle daha güzel," 
Ali, yokuşun başına çıktığında bitmişti. Üstünden yükünü attı. Kendi de ye­
re boylu boyunca serildi. Körük gibi soluyordu. Ter içindeydi. 
Kendine geldiğinde gün öğleye yaklaşmıştı . Yokuştan aşağı baktı. Derenin 
renkli, küçük küçük keskin taşlı yamacına yapışmış, emekteyerek gelen üç kişi­
yi gördü. 
E lif: 
"Ocağın bata herif, karı ölecek böyle. Kendini öldürecek," dedi. "Onda yo­
kuş çıkacak hal mı var?"