Abdal Veli'nin Diyojen'in fıçısı gibi içinde tünediği virane 
kovuğuna "Abdal'ın mağarası" adını verdi. Abartıcı sofulu­
ğuyla zihninden o makamı o kadar büyüttü ki bu gece ziya­
retini adeta yarım hac sayıyordu . 
Gece yıldızlı ve serindi. Arabanın fenerlerinden yola dö­
külen sarımtırak bir ışık kaldırım taşlarının rutubetleri üze­
rinde titreyerek etrafta büyük küçük pırıltılar yapıyordu. 
Sokağın iki yanını dolduran çoğu harap evlerde ne bir 
aydınlık vardı ne bir çıt ... Gökten yağar gibi her taraf, birbi­
ri üzerine gelen felaketlerden sakinleri kaçmış boş bir şehre 
benziyordu . Sanki çekilen dirilerin yerlerini doldurmak için 
adım başında cami, mescit, tekke, türbe hazirelerinin demir 
parmaklıklı pencerelerinden birbiri arkasına yığılmış ölüler 
sessiz, heybetli, sokağa bakıyorlardı . 
Davutpaşa'yı, Hekimoğlu Alipaşa'yı geçtiler. Eski ser­
vet, şeref ve şenliklerine tanıklık eden paşa isimleriyle gös­
terişli bu semtler şimdi en fakirlerden olmuş; yıkık evler, 
cüzzam hastaneleri, düşkün sığınakları, diriler mezarlarıy­
la dolmuş tu. Bu mahallelerin sakinlerinin yaşama hakla­
rını çalanlar kimlerdir? Bu zavallılar insanlık ve uygarlık 
mahkemesine karşı cehalet ve sefaletlerini sergilemekten 
başka talep ve şikayet bilmiyorlar. İstanbul gibi memleket­
ler sultanı muazzam bir beldenin kucağında, bu yirminci 
yüzyılda çok sefil bir ortaçağ hayatı yaşadıklarından belki 
haberleri yoktu. 
10 
Araba Altımermer'i geçti. Yolgeçen Camii'nden Çınar'a 
döndü. İstanbul'un merkezinden bu kenarlara doğru uzak­
laştıkça evler küçüle küçüle kulübeleşiyordu . Şimdi adeta 
kümesleşerek seyreldi. Harçsız taşlarla örülü yıkık bahçe 
duvarlarının nerede başladığı, nerede bittiği belli olmuyor­
du. Haneler bostanlara, bostanlar viranelere, viraneler me­
zarlıklara karışarak hepsinin sınırları birbirine girmişti ... 
38