KUYRUKLU YJUUJI2 ALTİNDA BİR EVUC.YME 45 
olacağı biliniyor mu? Hangi bir canlı yaratığın ölüm vakti ke­
sin olarak söylenebilir? 
Şu düştüğünüz aşağılık insan hayatı içinde ömür dev­
resini tamamıyla geçiren kaç yaratığa rastlıyoruz? Memleke­
timizde mezar taşlarına gömülenlerin doğum tarihlerini ekle­
mek de âdet olsaydı yetmişe, seksene varanların azlığını göre­
rek üzüntümüz artardı. Hayat, sayısız can düşmanlarına ara­
lıksız karşi konularak sürdürülen pek ince bir geçittir. Hayat, 
hayatı yiyerek, yok ederek kendini devam ettiriyor. Biz, ya­
şamak için başka hayatlardan gıda alarak, onları kendimizde 
sindirerek kendimize çeviriyoruz. Başka hayatlar da aynen bizi 
yutmaya uğraşıyorlar. Etten, kemikten jraratıhnış şu âciz 
vücutlarımızın ne kadar zararlı, tehlikeli mikroplara yiyecek 
olmak istidadı taşıdığını, vücut makinesi dediğimiz ve bir saat 
gibi tıkır tıkır işleyen iç âletlerimizin ne kadar ufak arızalar­
la çarpmaktan kalmak tehlikesinde olduğunu bilsek belki bir 
an ferah nefes almaya bile korkardık. Her an durma tehlikesi 
bulunan bu karışık makine, bereket versin ki, nasıl işlediğinden 
haberimiz olmadan yürüyüp gidiyor. Kendinden zayıf mı yut­
ma tabiat kaidesi en ufak mikroplardan, en büyük ve hatta 
en yüksek yaratıklara kadar yürürlükte.:. Toplumlar, hükümet­
ler, devletler de böyle. Bir devlet, adaletin harfi harfine, fiilen 
kefili olmak için mahkemeler açıyor, kanunlar yapıyor. Kom­
şusundan bir tavuk çalan bir fakiri, bir açı suçluyor. Ama 
kendinden küçük veya kuvvetsiz, komşu bir hükümeti yut­
mak ve memleketine katmak hırsından,, adalete aykırı düşün­
cesinden bir türlü kendisini kurtaramıyor, insan işlerindeki 
bu gariplik bazan o derecelere varıyor ki, hakla haksızlığın, 
adaletü iş görmekle hırsızlığın, zorbalığın sınırlarının nereler­
de başlayıp nerelerde bittiğini kestirmekten insan âciz kalı­
yor. Bu âna kadar gördüğümüz örneklere bakılırsa «hak» kı 
kuvvetin doğurduğu anlaşılıyor. Kuvvetli olan haklı oluyor. 
O derecede ki, âcizlere, zayıflara hakkı en kuvvetli olan da­
ğıtıyor. Kuvvetlinin fikri hak oluyor. Bir zayıf insan, kuv­
vetlinin fikrini hak olarak kabul etmek zorunda kaldıkça hür­
riyet, adalet kurulmuş olamaz. O kuvveti imkân derecesinde 
herkese dağıtmanın yolunu bulmalıdır. 
Kadının biri öbürünün kulağına eğilerek: 
— Artık bu irfan Bey de lakırdı bulamıyor da kuvvetti 
llııkkı'yla zayıf Hakkı'yı anlatıyor.