206 
 gözlenir. Sonra dilbilgisi alanında bu değişimler izlenir. Ancak sesteki değişimleri izlemek de 
yine yazı dili üzerinden gerçekleşir. Yazı dili doğal dili araştırabilmek için tek seçenektir.    
Yeni harfler, yeni yazı tekniğinin uygulanması ve öğrenilmesi süreci, sö zel kültürle yazı 
kültürü arasında bir bağlanma sürecidir, ya da bu süreci başlatır. Aslına bakılırsa, yeni harflerle 
oluşan yazı kültürü süreci, her ne kadar yazı kültürü gibi gözükse de, başlangıçta sözlü yazı 
kültürüdür. İlk yıllarda her ne kadar Osmanl ıca yazı sistemi yeni yazı sistemine uyarlansa da 
sözlü iletişim yapıları da bu ilk yıllarda bir transkripsiyon olarak devam eder. Yazı kültürü 
kendi sistemi temelinde kuruluncaya kadar ve yazı -düşünce ilişkisi gerçekleşinceye kadar, 
sözlü kültür bir üretm e alanı olarak varlığını sürdürür.  
Bizde böyle bir geçiş kültürü harf devrimi ile birlikte yaşanmıştır. Söz yazıya geçer, yazı 
söze bakar ve yazı sözü, sözlü kültürü bizzat içerir. Millet Mektepleri Alfabesi kitapları 
içerisinde yer alan bazı örnekler, söz lü dilin transkripsiyonla yazı sistemine geçişine işaret eder. 
(Örneklerdeki eğik sözcükler tarafımızdan vurgulanmıştır) “ İşliyen  demir pas tutmaz”, 
“Çalışmaktan eyi ne var?” (Cemil, 1929: 20). Söz ile yazının birleşmesine, diğer bir deyişle, 
söz ve yazı a ra kültürüne bir başka örnek şöyledir. “Kar sepelemiye  başlamıştı. O zaman 
anladım ki, cepaneleri ıslatmamak için bu fedakarlığı yapıyor” (Cemil, 1929: 13).  
25 Kasım 1928 günü Cumhuriyet Gazetesi, “Fevzi Paşa gitdi” başlığıyla şöyle bir haber 
geçmektedir. “Erkanı -ı harbiye -i umumiye re’isimiz Fevzi paşa hazretleri dün dolma 
bağçesarayina gelerek gazi hazretlerine mülaki olmuş ve arz -ı veda eylemişdir ”. 
Hakmiyet -i Milliye, 2 Eylül 1928 yılında yeni harfleri öğretmeye girişir. Harflerin 
hemen sonunda yeni har flerle ÇUBUKLU başlığıyla bir metin yer alır.  Nedimin: <Gök_su bir 
nahoş hava, şimdi Çnbuklu pek ziham> mısra’ı o gun dilime dolandı. O şevkh  ile, bu mis_raın 
yolu üzerinde Çubukludan Gok_suya doğru akşam boyunca indim”. 25 Eylül 1928 yılında yine 
Hakimiy et-i Milliye gazetesinde “ Khazım Ps Hz. Balıkesire muvasalat ettiler” haberinde sözlü 
dilin transkripsiyonu net biçimde izlenmektedir. Dil yanlışları, yazıya karşı kusurları kapsar. 
Yazı ile dil kuralı arasında birebir bir uzlaşma veya örtüşme olamaz. Yazı  her daim işleyiş 
bakımından yazıdır, ya da kuraldır.  
8. SONUÇ  
İnsan dünyası “alfabetik zihin”le ya da “tipografik zihin”le dönüşmeye başlamıştır. 
Batı’da birikimsel, bilgiye dayalı iletişim için gerekli zihinsel altyapıyı hazırlayan alfabe oldu” 
(Castell s 2005: 439). Alfabe sistemi, konuşulanı konuşandan ayırmış, konuşulanı 
özerkleştirmiş ve kavramsal olanın açığa çıkmasına yardımcı olmuştur.     
Harf devriminden sonra ilk evrede yazı kültürü, sözlü kültürün baskınlığında yazının 
kendi mecrasında yapısal gelişmesini sürdürmeye çalışır. Bunda gazeteler söz konusu 
olduğunda, gazetelerin yazıyı öğretme ve okuma yazmayı henüz öğrenen halka anlaşılır bir 
dilde yazma çabası belirleyicidir. Yeni yazı sistemiyle yeni metin türleri de oluşmaya, 
yerleşmeye başlamışt ır. Metin türleri yazı temelinde gerçekleşir, yazı ise halk diline, yani 
konuşma diline dayanır. Yazıya aktarılan konuşma dili, yeni metin türlerine ve yeni dil 
alışkanlıklarına dönüşür. Yazı dilinde bir üst dil, genel kavramıyla, bir yüksek dil yaratılır,  
yavaş yavaş konuşma dilinden uzaklaşılır. Yazıyla oluşturulan metinlerde yeni yüksek dil, 
genel dil ya da edebi dil, bilim dili gibi dil değişkeleri oluşur. Türkçenin dilsel değişmesi, 
metinler üzerinden, dil değişkeleri üzerinden izlenebilmektedir. Bunun  izlenmesi de gazete, 
dergi ve kitaplardan, oradaki metinlerden olabilir. Buradaki dil değişkeleri aslında dilsel 
değişimden ziyade, yaratılan yeni dille ilgilidir.