"Şimdi işler iyi, sünnet mevsimi, ama sonra kesilir!" dedi usla. 
"Bir de ramazanda iş olur!" 
Refik bunu önceden biliyormuş, ustanın dertlerini sonuna 
kadar anlıyormuş gibi hissederek, ya da böyle hissetmek isteyerek: 
"Tabii ramazanda, ramazanda!" diye tekrarladı. "Peki başka 
zaman ne yaparsınız?" 
"Ben esasında yorgancılık yaparım efendim. Kışları da çocuk 
köye dönerdi. Alay ediyorlarmış, istemedi. Yorgancılığı da öğ­
retemedim. Dediler ki, bu çok yetenekli,'bunu okuluna ver, 
oyuncu olsun. Götürdüm, diploma olmayınca olmaz dediler. 
Ben şimdi bunu ne yapayım? Kış geliyor. Köye mi yollayayım? 
Bende de bir şey yok ki... Nefes darlığı da var. E köye gidip 
rençberlik de yapamaz ! " 
Refik hemen bir çözüm yolu bulması gerektiğini düşündü: 
"Bir iş bulmalı bu delikanlıya değil mi?" 
"İş olsa! İş nerede? Siz zenginsiniz, imkânınız vardır!" Çocuğa 
döndü: "Hadi al çantayı!" 
Refik bir an çocuğa depolarda iş bulmayı düşündü, ama aklına 
hemen Osman geldi. "Vallahi ustacığım..." diye mırıldandı. 
"Evet, evet, biz Turgul Bey'lere gidiyoruz, efendim!" dedi 
hokkabaz. 
Refik: "İş konusunda görüşmek istersek!" dedi ve yazıhane 
ve şirketle ilgili düşüncelerle birlikte dilinin de değiştiğini an­
layarak ulandı. "Ben bir soruşturayım!" dedi. Hokkabaz ve 
oğlunun arkasından bahçeye kadar yürüdü. "Tabii, onları teker 
teker kurtarmaya kalkışmak olanaksız!" diye düşündü, ama 
avunmadı. Dışardaki merdivenlerden tırmanıp çitlenbikle sarılı 
parmaklıklar boyunca yürüdü: "Onları topyekün kurtarmak için 
ne yapıyorum peki?" Ziraal bakanlığının yayımladığı kitabını 
düşündü. Kitabı, bir profesörün alaycı bir dille yazdığı ve daha 
çok kendi ansiklopedik bilgisini yansıtan: "Ütopyalar ve Ha­
kikatlerimiz!" adlı makaleden başka hiçbir yankı yapmamıştı. 
"Zaten oradaki düşünceler yanlıştı..." diye söylendi. "Bize asıl 
gereken kültüre ilişkin önlemler. Bunların ne olduğunu araş­
tırıyorum. Daha önemlisi, bizi bunlara yöneltecek hayat tarzını 
bulmaya çalışıyorum!" Ama gene avunmamıştı. Kendini ya­
tıştırmak için: "Yarın Ömer ve Muhittin ile ne güzel konuşacağız!" 
47«