lardır ki araştırmacının bundaki bilimsel araştırması yalnız 
doğayı incelemekten ibarettir. İkincisinde ise araştırmacı 
yalnız doğayı incelemekle kalmayıp doğa üzerine etki ederek 
deney yöntemini kullanabilir. Buna göre astronomi, jeoloj� 
madencilik, botanik, zooloji bilimleri ilk gruptan, felsefe, 
kimya, fizyoloji bilimleri de ikinci gruptan sayılır. Bu kurala 
uyarak biz de romanlarırnızda yaşatacağımız kahramanları 
tabiattan birer "tip", yani örnek olmak üzere seçer, bunların 
ana-babalarından, atalarından kahtım yoluyla alacaklan 
bünye, huy ve başka yaradılış özellikleriyle sonradan içinde 
yaşayacakları ahlak, gelenek ve yaşam tarzlarını dikkate 
alarak filan yaradılış özellikleriyle doğup ve filan toplumsal 
şartlarda yaşayan bir adamın ömrü, hayatında yaşayacağı 
olaylara uygun olarak nasıl geçmesi ve ne gibi sonuçlar neta­
yiç göstermesi gerekiyorsa bunu doğaya son derecede uygun 
bir şekilde tasvir ederiz. Eğer bu yoldaki araştırmalarırnız 
ve doğal tasvirlerimizde cidden başarılı olabilirsek toplum 
olarak bundan pek önemli sonuçlar, pek yararlı ürünler elde 
edilir. Filan yaradılışta ve filan hayat şartlarında yaşamış 
bir adamın başından geçenleri maddi olarak gözlemlesek, 
o şartlardan bazılarını değiştirsek, sonuca da etki etmesi 
gereken değişimleri bize keşfettirecek sanat, işte "roman 
eksperimantal" dır.l Samitırnızın böyle anlaşılmaz yönleri 
bulunduğu için, Matmazel, uygulanabilecek bazı konuları 
kendimiz deneriz. Bu hastalıklı on dokuzuncu yüzyılın zehirli 
ahlakını kendimize aşılarız. Bazı tehlikeli hastalıklara çare 
bulmak için o korkunç hastalıkların tohumlarını vücutlarına 
aşılayan fedakar bilim adamlarından o tesir ile ömür boyu 
sağlıkları, kanları bozuk kalanlar olduğu gibi, bizde de bu 
türlü tecrübelerin zehrinden kurtulamayanlar bulunabilir. .. 
Fakat bu halkça dikkate alınacak şey söz söyleyellin kendisi 
değil, söylediği sözdür. Kansızlığa yakalanmış bir tabipten 
kan yapıcı ilaç reçetesi alanlar ve o ilaçlardan bazen de fayda 
görenler yok mudur? Öyle bir tabibin reçetesi kendine iyi 
gelmez de diğer bir bünyeye olumlu etki edebilir. Tabipierin 
(Fr.) Roman expbimental: Deneysel roman. 
17