163 
bir geçmişte aydınlandı. Litera turnaya Gaz eta (Edebiyat Gaze­
tesi) 16 Şubat 1994 tarihli sayısında, Sovyet Sosyalist Cumhu­
riyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi arşivlerinin 
bilinmeyen doküm anların ı yay:ımladı. "Sovyet ve Parti çevrele­
rinin kötü niyetli karikatürü -Nazım Hikmet'in Ivan lvanoviç 
Var mıydı Yok muydu ? piyesinin tarihçesi" başlığı altında, tam 
sütundan bu konuyu yazdı. 
Piyesin dergide yayımlanmasından altı ay sonra Parti yö­
neticileri eseri incelemeye almışlar ve içeriğini anladıklann­
da Komünist Partisi Merkez Komitesi'ndeki kültür elemanta­
nna başvurm uşlardı. Buna göre, piyesin değerlendirilmesinde 
"gerçeğimi zdeki eksikli kler önyargllı bir biçimde abartılmak­
ta ve hem ülkemiz halkının çelişkileri hem de Parti bürokrasi­
si ve yöneticilik sakat bir fikir olarak işlenm ektedir" ana fikri­
ne varılmıştır . 
Sonuçta, Komünist Partisi Merkez Komitesi Kültür Bölü­
mü, 27 Mayıs 1957 tarihli kararında !van lvanoviç Var mıydı 
Yok muydu ? oyununun "Sovyet ve Parti çevrelerinin kötü ni­
yetli karika türü" olduguna karar vermiş ve oyunda "yönetici ol­
manın kişiyi bozduğu şeklinde ahlaksız bir fıkrin işlendiği" bu­
nun yanı sıra "oyunun gösteriminin izleyerrl erin eg:itimine cid­
di bir darbe vuracağı" saptamaları yapılmıştır. SSCB Kültür 
Bakanlığı' na bir yazı yazılarak "oyunun herhangi bir tiyatroda 
oynayıp oynanmadığırun kontrol edilmesi ve derhal yasaklan­
ması" istenmiştir. 
Bu eleştirilerden sonra Nazım'ın sürekli izlendiği, hatta 
öldürülmek istendiği birçok belgeyle ortaya çıkmış durumda. 
Çünkü ölene kadar sosyalizmin insanlığı kurtaracağı inan­
cını bir an bile yitirmeyen şair, Stalin rejiminin devrime ver­
di/ti zaran yüksek sesle dile getirmekten çekinmiyordu. 
Hayatı boyunca birçok iftiraya uğrayan Nazım Hikmet'in 
"Beni Stalin yarattı!" dediği ise büyük bir yalan . Stalin onu