230 
 Orta doğuda barışın tesisi için bölge sorunlarının çözümü gereklidir. Bölgenin 
kendinden ve bölge dışından kaynaklanan ciddi sorunları vardır. Bunların en önemlilerini not 
edelim. Birincisi, bölge dışından emperyalist ülkelerin sömürü amaçlı bölge ülke ve 
yönetimlerine müdahaleleridir. Osmanlı İmparatorluğu güçlü dönemlerin de batılı emperyalist 
ülkeleri Akdeniz ve orta doğuya sokmamıştır. Ancak 20.yüzyılda 1914’de İngiliz orta doğuya 
girerek, suni sınırları olan kabile  devletleri yaratmışlar ve birbirleriyle ileri de sorun yaşayacak 
şekilde etnik, mezhep ve toprak paylaşımı gerçekleştirmişlerdir. Örneğin, Bahreyn halkının 
çoğunluğu Şii olmasına rağmen başına Sünni bir Arap hanedanını getirmiştir. Yemen, Irak, 
Kuveyt ve Suudi Arabistan nüfusunu Şii ve Sünni olarak karıştırmış ki birbirlerine düşsünler 
diye. Bu ülke sınırları çizilirken Arabistan tek coğrafya olduğu için istenilen barışçıl bir sınır 
çizilebilirdi. Sünniler ayrı bir devlet ve Şiiler ayrı bir devlet olarak k onuşlandırılsalardı bugün 
bu kavgalar ve dış müdahaleler olmazdı.  İkincisi, bölge ülkelerinde çok sayıda farklı etnik 
grupların varlığı ve sınır sorunları ülke yönetimlerini zorlaştırıyor ve dış müdahaleyi 
kolaylaştırıp kapı açıyor. Örneğin, Musul Türk Mi sakı Milli sınırları içindeydi ve ahalisinin 
büyük bir kısmı Türk’tü, İngiliz bu bölgeyi Türkiye’ye vermemek için her türlü çabayı gösterdi, 
maksat burada bulunan petrolün Türklerin eline geçmemesi ve ileriki tarihlerde Türklerle 
Arapları karşı karşıya get irmektir. Üçüncüsü, bölge halkının eğitimsiz, yoksul olması ve gelir 
dağılımının adaletsiz olması. Bölge halkının %60’ı 30 yaşın altındadır. Sanayi ve tarım yok 
denecek kadar azdır. Bunların istihdamı çok zordur ve ciddi sosyal sorunlar yaşamaktadırlar. 
Dördüncüsü, farklı dinler ve mezheplerin olması ve halkların ve yönetimlerin bunu önemsemesi 
ve çıkarına uygun kullanması alışkanlığı. Beşincisi, bölge ekonomisinin kaynaklarının azlığı, 
ekonominin ağırlıklı olarak petrol ve doğal gaza dayanmasıdır. Altıncıs ı, bölge ülke 
rejimlerinin arkaik, çağdışı olması ve demokratik olmamasıdır. Yedincisi, Hukukun üstünlüğü, 
insan hakları ve özgürlükler gibi çağdaş değerlerden yoksun olmasıdır. Bu yedi sorun, orta 
doğuyu başarısız ve dış müdahaleye açık hale getirmektedir . 
Türkiye bir orta doğu ülkesi olmamasına rağmen, AKP iktidarı 2002 yılından bu tarafa 
Türkiye’yi İslamcı görüşlerinden dolayı Orta doğu bölgesine sokmuştur. Türkiye kuruluşundan 
bu tarafa bu bölgeye fazla ilgi duymamıştır. İslamcı yönü olan Özal ve Erbaka n döneminde ilgi 
duymakla birlikte ilişkiler belli bir seviyeyi aşmamış ve bölgenin sorunlarına taraf olmamıştır. 
AKP döneminde Türkiye’yi doğrudan ilgilendirmeyen birçok soruna Filistin sorunu ve 
Mısır’daki askeri darbeye karşı çıkmak gibi tarafgirlik Tür kiye’yi bölge sorunlarının içine itmiş 
ve geleneksel olarak yapıcı ve arabulucu rolünü kaybetmiştir. Dolaysıyla barışa yapabileceği 
katkıyı yapamaz hale gelmiş ve üstelik savaşın bir parçası olmak zorunda kalmıştır. Mısır halkı 
kendi öz iradesiyle 17 Hazir an 2012’de Müslüman Kardeşler örgütü taraftarı Mursi’yi 
cumhurbaşkanı seçmiştir. Mısır devleti ve halkı Mursi ile kısa bir süre Müslüman Kardeşler 
örgütüyle radikal İslamcı bir iktidarı denemiştir. Ancak Mısır silahlı kuvvetleri 3 Temmuz 2013 
tarihinde seç ilmiş İslamcı Başkan Mursi’yi devirmiş ve hapsetmiştir. Gerekçesi yolsuzluk ve 
anayasaya aykırı davranmasuçlamasıdır. Aslında, İsrail ve ABD, yakın müttefikleri Mısır da 
radikal bir yapıya sahip Müslüman Kardeşler iktidarını kendi çıkarlarına uygun görmemi şlerdir. 
Kısa bir süre, değişir ve iş birliği yapar umuduyla beklemişler ama gittikçe radikalleştiklerini 
görünce Mısır ordusunun darbe yapmasını sağlamışlardır. Ülkenin başına yakın adamları 
General Abdul Fettah Sisi’yi getirerek kendilerine yönelik tehli keyi önlemişlerdir. Mısır, Arap 
ülkelerinin itibarlı ve güçlü ülkesidir. Bu nedenle Mısır, hem orta doğuda hem de Arap ülkeleri 
arasında ki sorun ve ilişkilerde hep önde rol almıştır. Ancak, General Sisi döneminde, daha