dat icabı, ders programı gereği, biz de öyle yapmaktayız. Şimdi 
bakalım, Birinci Haçlı Seferi, nasıl baş!amıştı? 
"Evet, papaların güçlerini ve Avrupa' da nüfuzlarını arttır­
mak istemeleri sonucu. Müslümanlık hızla yay ılmıştı. Fran­
sa' da ortaya çıkan Katolik bir tarikat da Hıristiyanları Müslü­
manlara karşı toptan ayaklandırmak istiyordu. Sonra efendim, 
Kudüs'ü ele geçirme inatları da var, daha işte, ticari micari bir 
yığın başka sebep yüzünden de tam üç yüz yıl Avrupa ve Bal­
kanlar'la Anadolu, ta aşağılara kadar kana bulanmış bulunuyor 
idi. 
''Yazık ki çocuklar , sınıfımızın duvarında şöyle geniş boy 
bir Avrupa, Balkanlar, Akdeniz haritası yok. Görüyorsunuz, 
memleket haritamız bile el kadarcık. Duvar büyüklüğü nde ya­
pılanları galiba bazı büyük devlet dairelerine veriliyormuş, li­
selerimize maalesef ancak bunlar gönderiliyor. Bu sene lise üç­
lere de ders veriyorum. Onların tarih kitabından şuncağız bir 
haritayı kendi ellerimle büyüttüm, işte bu Orta Avrupa-Balkan­
lar-Türkiye haritası. O zamanın sınırları, kim nerelere yayıl­
mış ... Tahtaya parça parça büyüterek de çizeceğim, bu sınırlar 
sahiden o zamanın sınırları mı, ondan da emin değiliz. Geçen 
sene kent kitaplığında rastladığım, sonra İstanbul' dan da bir 
arkadaşıma sahaflardan buldurup getirttiğim haritaları karşı­
laştıra karşılaştıra ortaya şöyle bir şey çıkarttım. Onu da buraya 
asıyorum. Ne olsa insan görmediği yerleri gözünde tam teces­
süm ettiremiy or, canlandıramıyor. Bunu çizerken, ben belki bir 
ölçüde de kendi hayallerimin esiri olmuşumdur. 
"Haa sahi, içinizde hiç Avrupa görmüş olanınız var mı? 
Sen ·mi Fikret? Tatilde mi gittiniz? Neresine? İtalya'ya? İtal­
ya'nın neresine, neyle yani? Vapur'la? Liman liman ... Olmadı. 
Müzeleri hiç gezmediniz mi? Bak, Venedik'e de uğramışsınız 
işte. Büyük imkan. Burada Bizans İmparatorluğu'nun kurulu­
şunu da öğrenmeye çalışıyoruz, hele şu Dükalar Sarayı'nı bir 
görseydin bakalım, bakalım o kilise ve alanı, şu çok ünlü San 
Marko .. Ha, orayı gördünüz demek? Alışveriş ettiler? Ne aldı­
lar? Kristal vazo. Sana da top ve kep aldınız demek? Haklısın, 
ahh şu büyükler, onlar her zaman plastik çanak tabak, tuzluk­
biberlik peşindeler. Muhakkak Babaya da bir Borsalino şapka 
45