16 
 Burada "yetkinlik tanrıçaları", orada "düşünceler ve ülküler", hayalci oluşları içinde 
hem öte dünyanın "tümlenmişlikleri", hem de "görgün  oluşları içinde bu dünyanın olguları"  
vardır. Dolayısıyla, "gerçek, açık ve süreçsel türden bir gelecek  her türlü katıksız bakışa veya 
görüye "kapalı ve yabancıdır."  
Hegel ve umut bağlamında şu açıklama yapılabilir: Oluşmuş olan, her zaman ve her 
yerde g eçmişe ait olandır; geçmişte kalandır. Bu nedenle, umut üretemez. Oluşmakta olan, 
şimdide gerçekleşir ve gelecek ufkunu görülür duruma getirir; bu niteliği nedeniyle de umut 
yaratır; değişme ve değiştirme isteği yaratır.  
Bloch’ un çözümlemesiyle, yalnızca  "dünyayı değiştirmeye yönelik, değiştirme isteğini 
bilgilendiren bir düşünme", "utangaçlık ve geçmiş" değil, "engel" değil, henüz tümlenmemiş 
bir "oluşma uzamı" anlamında gelecek ile ilgilenir. Söz konusu nedenle, burada belirleyici olan 
şudur: Sadece "bilinçli kuram ve edim"  anlamında bilgi, "oluşmakta olan ve onun içindeki 
belirleyici olan"  ile ilgilenir; buna karşın, sadece "bakmakla yetinen bilgi",  tanımı gereği 
yalnızca "olmuş olan" ile ilişkilenir (Bloch 1985, s. 6).  
Değişmenin ve değiştirmenin coşk usu nasıl kuramlaştırılabilir?  
Bloch’ un anlatımıyla, olmuş olana ilişkin bu çekimin dolaysız anlatımı, oluşmuş olanla 
ilişkilenme, "mitosta kendini adamadır"; "düşünce öncesi olana"  yönelme zorlamasıdır. Böyle 
"geçmişe bağlanma" ve "geleceğe yabancılık" tavrının yöntemsel anlatımı, "her türlü bilgi 
sadece yeniden anımsamadır"  şeklindeki Plâtoncu öğretidir; doğumdan önce "bakılan 
düşünceleri, ilk geçmişi, tarihsiz ebedi olanı"  anımsam adır. Bu öğretiye göre, "öz olan, olmuş 
olan ile örtüşür" ; yaşam, geçmişe döndükten, şafak sökümünden sonra uçmaya başlayan 
"Minerva'nın baykuşudur." Kendi içinde "döngülerden doğan döngü " olarak Hegel diyalektiği 
de burada işlevlileşemez.  
Marx bütün bunl ara karşı "bakmada ve yorumlamada tükenmeyen bir kuramın 
başlangıcı olarak değiştirmenin coşkusunu"  kuramlaştırır. Bu bağlamda geçmiş ve gelecek 
arasındaki "katı kopmalar" kendiliğinden yıkılır; “henüz oluşmamış olan gelecek, geçmişte 
görülürleşir; öcü alı nır ve kalıtlaşır.”  Bu, "gelecekte dolayımlanan ve gerçekleştirilen"  
geçmiştir. Her şeyden "soyutlanan ve dondurulan geçmiş, sadece bir emtia/mal ulamıdır."  
Böyle bir geçmiş, "yöneliminin ve sürüp giden süreçselliğinin bilincinden yoksun, şeyleşmiş 
olgudur."  Şimdide olan gerçek eylem, "ileriye ve geriye doğru henüz tümlenmemiş sürecin 
tümlüğünde"  gerçekleşir ve materyalist diyalektik, bu sürece egemenleşmenin aracına, 
"dolayımlanmış ve egemen olunmuş yeninin " aracına dönüşür. Bunun için bir zamanlar "ilerici 
olan burjuva döneminin aklı" yararlı bir miras olabilir.  
Öte yandan, burjuva aklı, "tek miras" değildir. Burjuva öncesi dönemlerdeki toplumlar 
ve toplum düzenleri, hatta bunlardaki "bazı mitoslar", "burjuva bilgi engelini aşan"  felsefeye 
"ilerici  malzeme" sunabilir. Ancak bu ilerici malzemenin "aydınlatıcı" yönleri seçilmeli, 
"eleştirel edinilmeli ve yeniden işlevselleştirilmelidir."  Bu bağlamda "kapitalizm öncesi dünya 
imgelerindeki amacın rolü"  (nereye, niçin) veya bunların "mekanik olmayan doğa  
kavramındaki niteliğin anlamı" gözetilmelidir (Bloch 1985, s. 8).  
Gerekçeli umut veya hangi felsefe, geleceğin felsefesidir?  
Bloch’ un değerlendirmesi uyarınca, Marx'ın "felsefe takvimindeki en seçkin kutsal"  
olarak nitelendirdiği Prometheus ve "altın ça ğ mitosu" ve bu mitosun “ezilen sınıfların ve 
halkların kurtarıcı bekleyen bilincine”  aktarılan "gelecek" beklentisi bu kapsamda 
düşünülebilir. Oluşumu ve gelişmeyi doğru ve uygun irdeleyen Marksist felsefe de "henüz canlı 
olan geçmişten başka bir geçmişi tanımadığı için, geçmişi yaratıcı bir genişlik içinde"  kavrar. 
Marksist felsefe "geleceğin felsefesidir"; dolayısıyla da "geçmişteki geleceğin" felsefesidir.