ötekiler kayaların arasından yer yer çamlar, çalılar çıkmış 
eğe gibi pütürlü, çarıklarını dolayan dağa vurdular. Durmadan 
yağmur biteviye usul usul yağıyordu. Tüfeklerinin ağzını yere 
çevirmiş eşkıyalar dik yamacı hrmanıyorl ardı. Memed en ön­
deydi ve bir geyik gibi sekiyor, ötekiler onun ardından zor ula­
şıyorlard ı. 
Gece ortalık göz gözü görmez bir karanlıkh. Hiçbirisi nere­
ye bashğını, ne yaphğını, ne yöne gittiğini bilmiyordu. Gün açı­
lıncaya kadar Ferhat Hoca iki kere sele kapıldı. Birincisinde 
onu zor kurta rdılar. ikincide Hoca bir dala yapışmış avazı çıkh­
ğınca bağırıyordu, yerini kolay buldula r. Kasım da bir uçuru­
mun kuyu gibi derin dibine düştü. Ondan umudu kestile r. Bir 
yarım saat sonra düştüğü yerden çıkagel di. Düştüğü yer yu­
muşacık bir dere yatağı, kumlukmu ş, azıcık sol bacağı incin­
mişti. 
Kaya, çalı, orman, dağ, su demiyor, önlerine düşmüş Me­
med kedi gözleriyle karanlık demiyor ilerli yordu . Gediğe gel­
diklerinde ortalık azıcık ışımışh. Aşağıdaki köyün birkaç evinin 
de bacaları tütüyord u. 
"Geldik," dedi Memed. 
"Geldik ya, öldük," diye karşılık verdi Ferhat Hoca. 
Memed: 
"Temir," dedi, "köyün şu en ucundaki eve gidecek kadar 
halin kaldı mı?" 
"Kaldı," dedi Temir. "İstersen bir bu kadar daha yürü-
rüm." 
"Öyleyse o eve git, evde kim varsa, kadın, erkek, çocuk Hı­
dırın evine gönder. Hıdırı al buraya gel." 
Temir koşarak, sanki bu kadar yolu o yürümemiş, gecenin 
karanlığında, yağmur alhnda o çalılıklara düşmemiş, ağaçların 
gövdesine o toslamamış gibi yamacı aşağı indi. Berikiler, bü­
yük bir sedirin duldasında oturdular. Burasını hiç yağmur tut­
mamış, sular biribirinin üstüne yapışmış geniş dalların üstün­
den kayıp gitmişti. 
"Bir ateş yaksak mı?" diye sordu Kasım. "Kururduk. Ben 
titriyorum ." 
"Hepimiz titriyoruz," dedi Ferhat Hoca. 
567