136 
de, sürgünde, toplama kamp lannda, akıl hastanelerinde ve­
ya idam mangalannın karşısında noktaladı. 
Faşizmin yanında 
Faşizme gönül veren entelektüelleri anlamak gerçekten 
çok zor. Mesela Knut Hamsun gibi büyük bir roman cı, na­
sıl oldu da ülkesi Norveç'i işgal eden Nazilere sempati bes­
leyebildi? İtalyan şair d'Annunzio nasıl hiç sıkılmadan insan 
kasabı Mussolini'yi öven şiirler yazabildi? Ya Ezra Pound? O 
harika yazar, Louis-Ferdinand Celine? Anlamak kolay değil, 
çünkü faşizm daha başlangıçta insanlan birbirine kırdıran, 
millet üstünlüğü fikrine dayalı bir ideolojiydi. Onda bir ente­
lektüelin rüyalannı süs leyecek hiç bir insani motif yoktu. 
Madem Knut Hamsun'dan söz ettim; sözü biraz uzat mak 
pahasına savaştan sonra Norveç halkının ona gösterdigi ib­
ret alınası tepkiyi de belirtıneden geçmeyeyim: 
Norveç kurtulun ca, halk kendilerine ihanet eden bu yaza­
ra hiçbir şey söylemed i. Ne bir protesto , ne bir yazı, ne saldı­
n ... Ama bir gün evinin önüne bir genç kız gelip Hamsun'un 
kitaplannı bıraktı, biraz sonra yaşlı bir adam geld.i ve o da ki­
taplan bıraktı. Derken insanlar ellerindeki Knut Hamsun ki­
tapl anyla akın akın gelmeye başladılar. Hams un bütün bun­
lan penceresinden izliyordu. Halk çıt çıkarmadan, en ufak 
bir tepki göstermeden sakince kitaplan bırakıyor du. Birinci 
günün sonunda kitaplar koskoca b ir yığın ed.iyordu artık. Er­
tesi gün aynı durum devam etti. Kitap yığı nı büyüdükçe, hal­
kına ihanet etmiş olan yazar küçüldü ve ölümü böyle oldu. 
Solu destekleyenler 
Yaratıcı insanların sol düşünce çevresinde buluşmaları ­
nı anlamak pek zor değil. Çünkü kül tür, eşitlik, dayanışma