-Evet, siz mini minicik doğdunuz, büyüdünüz, değişe 
değişe bugünkü halinizi aldınız. Ve daha boyuna değişecek­
siniz ... Fakat bunun zamanla ne alakası var? 
Ben büyük bir şaşkınlıkla: 
-Affedersiniz, anlayamadım? 
- Efendim değişen sizsiniz. Zaman değil... 
-Nasıl değil? Zamanın kendi değişerek beni de değiş-
tirmiyar mu? 
-Hayır. Bu değişmeyi zamana atfetmek bir vehimdir. 
Demin söylediğim gibi birçok kelimeyi bizim zavallı dimağı­
mız kendi ihtiyacına göre uydurmuştur. Hakikat sandığımız 
şeylerin hakikatliği bizim fakir kafalarımıza göredir. Bizim 
beynimizin dışında onların hiçbir manaları yoktur. Bundan 
dolayı bizim görüş ve düşünüş tarzımızın, yani insani düşü­
nüşümüzün ötesine çıkınca ne mazi vardır, ne istikbal. Yal­
nız sonsuz bir "hal" vardır. Zamanı zaman yapan bizim ona 
izafe ettiğimiz mazi, istikbal vasıflarıdır. Bunlar yok olunca 
zaman nasıl var olabilir? Sonsuzluk, halin ince makasıyla 
ikiye bölünemez. Mazi mevcut değildir. İstikbal ise henüz 
gelmemiştir ve bu yüzden de o bir "yok"tur. Yalnız içinde 
bulunduğumuz şimdiki halden bu iki vehmedilen şeyi nasıl 
yakalayabiliriz? Ebediyet, bütünlüğü itibariyle "başlangıcı 
ve sonu olmayan" bir varlıktır. Biz hadiselere karşı hare­
ketsiz bir seyirci konumunda bulunmuyoruz. O hadiselerin 
içinde yürüyoruz. 
-Efendim merhametinizi rica ederim ... Alim, alimle ko­
lay fikir teati eder ve çabuk anlaşırlar ... Hüner, cahili ikna 
edebilmekted ir. Benim zavallı boş kafam bu sözleri hiç kav­
rayamıyor . Maziyi inkar edemem. Çünkü bütün intibaları 
zihnimde duruyor. Şöyle bir düşününce beş sene, on sene 
evvelki vakaları açıkça görüyorum. Ömrümün bu geçmiş 
merhaleleri sinema gibi zihnimde kendini seçtiriyor. Şu gö­
rüştüğümüz saniye ise gerçek bir haldir. Bundan öteye ya­
şayacağımız dakikalara, saatlere, günlere, yıllara ise istikbal 
diyoruz. Hayatımızın kökü mazidedir. Mazi olmasa harıra 
olmaz. Hatıra olmayınca hayat, şimdi yaşadığımız nefes 
95