67 
 haklarına yakın haklara sahip olup yeni bir hayata başlasınlar. Sıcak çorba yardımı almaktan 
zamanla vergi ödeyen insanlar haline gelsinler bütün mantık bu. Dolaysıyla statü, hakl ar 
önemli. Türkiye 1951 Cenevre Sözleşmesine coğrafi kısıtlama koyarak imza atıyor bu da şu 
demek; tüm bu hakları bu statüyü Avrupa’dan gelen mültecilere vereceğim diyor ama Avrupa 
dışından gelenlere bu statüyü vermeyeceğim diyor. Böylece mültecilerin Türk iye’de bir kalıcı 
çözüm olarak Türkiye toprakları içinde kalıcı çözüm imkânını ortadan kaldırıyor. Eğer Avrupa 
dışından geldiyse. Tarihi gelişmelere bakarsak soğuk savaş boyunca bu coğrafi kısıtlama fazla 
bir sorun yaratmıyor Türkiye’de. Çünkü o dönemde da ha çok mülteci sorunu işte eski Sovyetten 
gelen, Batının hürriyete kaçan insanlar olarak tanımladığı mülteciler. Türkiye’de bunlara 
kapısını açıyor, daha çok Avrupa ülkelerinden geliyorlar veya Amerika bu mültecilere bu tür 
eski Sovyet ülkelerinden Bulgari stan, Romanya, Doğu Almanya, Rusya Sovyetler birliği 
oralardan gelenlere daha böyle siyasi olarak da sıcak baktığı için Türkiye’de sığınsalar da çoğu 
Amerika’ya daha sonra yerleştiriliyor. Çok azı Türkiye’de kalıyor. Soğuk Savaş döneminde 
Macar ihtilali va r 1956 yılında, Türkiye sembolik olarak bazı mültecileri alıyor. Dar başlı 
kemancı vardı o dönem kemancısı o ve ona benzer birçok figür. O dönemde anılan kişiler 
arasında. Soğuk savaş dolayısıyla fazla bir sorun yaratmıyor. Türkiye’deki bu coğrafi 
kısıtlam ayla birlikte uygulanan 51 Cenevre Sözleşmesinin asıl yaratacağı sorunlar özellikle 
1979’da başlayan gerçekleşen İran İslam Devrimi ile ortaya çıkıyor. Savaş devrimle birlikte 
çok sayıda İranlı Türkiye’ye sığınıyor bazı rakamlara göre iki milyon insan Türk iye’ye geldi. 
Hemen ardından biliyorsunuz Irak’la İran arasında bir savaş yaşandı. Bu savaş sırasında her iki 
taraftan da asker kaçağı veya savaştan etkilenen veya etnik sebeplerle birçok insan en yakın 
kaçacağı ülke olarak Türkiye’ye sığındı ve oradan da işte belli sistemlerle başka ülkelere 
yerleştirildi. Çünkü, temelde Avrupa dışından geldikleri varsayılıyor ve Türkiye’de kalarak 
statü alıp ve haklarını kullanarak Türkiye’ye entegrasyonları söz konusu olamadı. Bu kriz 
dönemleri İran İslam Devrimleri ile başladı. Hatırlayabilirsiniz 1988’ de Saddam’ın kimyasal 
kullanmasıyla Halepçe’de yüz bin kadar Kuzey Iraklının Türkiye’ye kaçışı ardından 89’da bu 
sefer asimilasyon politikalarıyla soydaş dediğimiz insanların etnik olarak Türk Bulgar azınlığın 
Türkiye’ye gelişi, bunu 90’lı yılların başından itibaren bir Balkanlardan Bosna’dan gelenler, 
aynı yıllarda yine birinci Körfez Savaşından sonra çok büyük göç olarak Kuzey Irak’tan 
gelenler ve en son 98 civarında 97 – 98 Kosova’dan gelenler şey yaptı. Bu dönem daha ç ok 
benim kategorimde tarihsel dönemsel eleştirme çabalarımda bir kitle göçleri dönemi olarak 
nitelenebilir diye düşünüyorum. Bu kitle göçleri sırasında Türkiye’nin bir politikası yoktu. 
Yasası yoktu ve ne yapacağını daha çok kararnamelerle direktiflerle ça lışan bürokratlara 
yönergelerle yön vermeye çalıştı. Topyekûn bir şey yoktu ve kamu içi çözümler olarak krizler 
bittikten sonra da çoğu ülkelerine geri döndüler kalan hemen hemen olmadı fakat bu dönemin 
Türk sığınma sistemine bir tortusu oldu. 1994 yılında  Türkiye o yılın sonunda iltica ve göçle 
ilgili bir yönetmelik çıkardı bu bir parlamentodan geçen kanun niteliğinde değildi ve oldukça 
da sınırlayıcı güvenlikçi bir yönetmelikti. Bu yönetmelik, 2014 yılına kadar yürürlükte kaldı. 
Çok büyük sorunlar yarattı . Uluslararası hukuk açısından Türkiye’nin sıkıştığı, sıkıştırıldığı bir 
dönemdi. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek komiserliği ile hükümet arasında sürekli bir 
mücadele, bu yönetmeliğin koşullarının yumuşatılması, sertleştirilmesi konusunda öyle bir 
dönem yaşadık. 2005 yılı civarı biraz daha erken başlayan bir dönem biliyorsunuz Türkiye - 
Avrupa Birliği ilişkilerinin hızlandığı bir dönemdi, tam üyelik ufkunun aydınlandığı bir