edermiş. Yemekleri beğenmezmiş. Hücresini beğenmezmiş. 
Bizi adamdan saymazdı dedi, Hüsamettin Albay. Ben bölük 
komutanı olduğum halde, bana bile gelip şikayet etmezdi. 
Hikmet Ağabeyin bu hikayeyi bilir, gene de her seferinde, gü­
lerek sorar: Sizi di çiğneyip kime giderdi albayım? Gitmezmiş 
kimseye. Uzun dilekçeler yazarmış. Kime yazardı albayım? 
Sözün burasında albay hiddetlenir: Biliyorsun oğlum Hikmet; 
şimdi, benim de aklım başıma geldi. O zamanlar kızardım iş­
le. Gene de, o ukala asteğmeni görsem, kızarım gibi geliyor. 
Hikmet Ağabeyin onu dinlemez. Kime başvururdu albayım? 
Birleşmiş Milleclere yazarmış. Bu asteğmenin rütbesi general­
den de mi büyüktü yoksa albayım? Gülüşürler . Ben de güle­
rim. Gülme, derler bana; uzun bir söz ederler. Ona gülünmez 
derler: Uzun bir şeye aykırıymış. Hikmet Ağabeyin bana tek­
rarlatır: İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi. Bir de Adalet 
Divanı varmış; ona da yazarmış bu asteğmen. Divanı harbe de 
yazar mıydı albayım? Gene gülüşürler. Bakkal Rıza gülmez. 
Bir bir anlattırır bunların ne olduğunu. Sonra, bütün bu sözle­
rin sonunu da anlamadığım bir biçimde bağlarlar: Kime yazsa 
para etmezmiş; çünkü, albaya göre, bu asteğmen sevimli de­
ğilmiş. Asıl sizde kötülük var, derim onlara. Doğru, derler. 
Bakkal Rıza'nın karısı, kötülüğün onlarda olmasına sevinir. 
Benim anladığıma göre, bu kadın asteğmeni tutar. Böyle za­
manlarda albaya da, Hikmet Ağabeyine de güvenilmez. Hem 
insan hakları derler, hem de fakir asteğmene kızarlar. Ama se­
nin için hep iyi sözler ederler. Temsil yazdığını duyunca Hü­
samettin Bey de sevindi. Sana kitaplar yollayacak. Hikmet 
Ağabeyine göre, bunları okursan bir şey anlamazmışsın. Söz 
buraya gelince, Bakkal Rıza'nın bile anlayamadığı bir çekişme 
tutturur lar. Gözümle gördüm: Onlar birbirlerine bağırırken 
Bakkal Rıza, veresiye defterini çıkanyor, hesaplan incelermiş 
gibi yaparak, def terin arkasına çarpık yazıyla bir şeyler karalı­
yor. Onlar yatışınca, birden sorar: "Müessif ne demek?" 
58