Birden Nigân Hanım Ayşe'yi hatırladı. Onu İsviçre'ye yollamak 
için çektiği sıkıntıları, kızının düşüncesizliklerini aklından 
geçirdi. Korkuyla, "Keman çalan bir oğlanla!" diye mırıldandı. 
Sonra bu konuya denk düşen o çok yaygın atasözünü hatırladı: 
"Zaten tam davulcuya, ya da zurnacıya varacak kafada bir kız 
o!" Ama tatsız şeyleri düşünmek istemiyordu. Zaten kızı da 
İsviçre'ye yollamışlardı. Leylâ'nın oğlu da orada olacaktı. Ter­
biyeli, kibar, efendi bir çocuktu şu Remzi. Belki biraz şişmandı, 
elleri kolları gibi kafası da ağır işliyordu, ama keman çalan bir 
öğretmen çocuğundan her zaman daha iyiydi. 
Kaşıkadası'nm önündeyken birden vapur sallanmaya başladı. 
Nigân Hanım rahmetli annesinden öğrendiği dualardan birini 
yarım yamalak mırıldandı ve gün geçtikçe dine yavaş yavaş 
bağlandığını düşündü. Tabii, Cevdet Bey'in ölümünden sonra 
yaptığı gihi Inhal beklenmedik bir bağlanma değildi bu. Soh­
betlerinin bir kısmında bozulan sağlıklarından bahseden bütün 
yaşıtları gibi o da, eskiden alayla karşıladığı bu konuyu artık 
sessizlikle geçiştiriyor, ramazanlarda oruç tutan hizmetçi ve 
alıcılarla alay etmiyordu. Ama kendi sağlığı iyiydi. Ciddiye 
alınacak hiçbir rahatsızlığı yoktu. Çok yaşayacağına inanıyordu. 
Öfkeli olduğu zamanlar herkesin duyacağı bir sesle, "Cevdet 
Bey, bekleyin beni, geliyorum yanınıza, hemen gelmek istiyo­
rum!" derken bile çok yaşayacağına inanırdı. Dine bağlılığının 
da hiçbir zaman yobazca olmayacağını biliyordu. İşte şimdi de 
Heybeliada'nın tepesinde, çam ağaçlarının içindeki papaz okuluna 
hoşgörüyle bakıyordu. Küçük torunlarda korku, ahçı ve hiz­
metçilerde nefret uyandıran kara sakallı ve koca şapkalı bir şık 
Heybeli papazı, Nigân Hanım'da gülünç bir hikâye dinlemiş gibi 
neşe ve biraz da Avrupa özlemi uyandırırdı. 
Vapur Heybeli'nin çevresinde ağır ağır dolanıyordu. Çam 
ağaçlarının arasından birazdan evin damı gözükecekti. Küçük 
torunlar pencereye yaslanmış bakıyorlardı. Perihan da kucağına 
çocuğunu alarak ayağa kalkmıştı. Nigân Hanım her zamanki 
gibi onun da bir çocuk olduğunu düşündü: Sonra Refik'i hatırladı 
O da çocuktu, ama onun şımarıklığı hoşgörülecek gibi değildi. 
Geçenlerde gene bir mektup yazmış, gene gecikeceğini bildirmişti. 
Bu konu Nigân Hanimin yüreğinde bir yaraydı. Bu sözü kendi 
.338