568 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
Gömleksizoğlu, unu bitince, her bahar gider arkadaşı Köstüoğlundan alırdı. 
Köstüoğ lunun unu bitince, gider Lapacıdan alırdı, Lapacının bitince ... Böyle böy­
le, bütün köyün unu hemen hemen aynı günlerde biterdi. Unlarını saklayıp da 
başkalanna vermeyenler de vardı, ama bunlar bir azınlıktı. Birkaç kişiydi. Böyle 
yapanların da unsuz kalmaları muhakkaktı. O zaman açlarından ölseler, kimse­
den bir avuç un alamazlardı. 
Hasat zamanı gelince de herkes aldığı unu, aldığı yere ne bir avuç eksik, ne 
de bir avuç fazla geri verirdi. 
Her bahar önü Meryemceyi büyük bir keder alırdı. Bu yıl kederi çifteydi. 
Hem bahar geliyordu, hem Adil. Denize mi kaçarsın, domuza mı? 
Kıtlık yıllan gibi bir yıl bu yıl. Kıtlık yılları gerçekten ne yerlerdi de hasat 
günlerine ulaşırlardı bu köylüler? Açlıktan öle öle mi? Çok şükür bu yıl açlıktan 
ölen olmadı. Balıara ulaştılar. Neredeyse toprak yeşerecek. Toprak yeşerene ka­
dar unluğu evde tutahildin mi, korkma. Toprak yeşerince hasada kadar roadırnak 
çıkar kaynatır, tuzlar yersin. Kuzu etinden lezzetli olur. Cacık çıkar, kuzukulağı, 
pancar çıkar... Çam ağaçlarının kabuğunu soyup yalabuk yaparsın. Yalnız bir in­
sanı yaşatmaya doyurmaya kokusu yeter. 
Ama bütün bunlar umut kapısı. Karanlık korkulanna baharın saldığı ışık. Bi­
lirler ki, ekmeğin, bulgurun yerini hiçbir şey tutmaz. Kıtlık y-ıllarında, bazı özel 
ağaçların tomurcuklar ını toplayıp ekmek yaparlar. Ekmeğin yerini tutar mı ki ... 
Ne gezer! 
Gerçek olan, balıarı Adilden daha korkuyla bekledikleridir. 
Açlık korkusuyla birlikte kar suları kesildi. Karlar çekilir çekilmez toprağın 
altından taze, ıslak, sağlıklı, kütür kütür bir yeşillik patladı. Bozkırdan esen yeller 
güneşlendi. Ilık ılık oldu. Bozkır, boran kış yerine, kokular gönderiyordu. 
Koca Halilin ölüsünü Uzunderede arayanlar, onun üstüne en küçük bir iz bi­
le bulamadılar. Ölüsünü kurtlar parçalamış derken, millet buna inandı inanacak­
ken, İncecik köyünden bir haber geldi. Kışın Koca Halil o köye gitmiş, postu bir 
eski arkadaşı nın evine sermiş, bir daha da köye dönmek istememişti. Yalak kö­
yüne, köyün taşına toprağına, kızına kısrağına, Muhtarına, Taşbaşına durmadan 
sövüyormuş. Zor kurtardım tatlıca canımı, diyormuş. Yoksa o köylü beni parça 
parça edecekti. Parça parça edip de her bir parçaını bir dala asacaklardı, diyor­
muş. Yook, hakları da var. Kim olsa, hangi köy, hangi insan olsa onların yaptık­
larını yapardı. Çünküleyim ki, efendim, gül yüzlüme söyleyeyim ki, ben onları 
pamuğa geç koyup, Adili başlarına bela ettim, diyormuş. Ama ellerinden kaçtım 
kurtuldum. Adilden de ben onları kurtardım. Nasıl kurtardım, bir Allah bilir, bir 
ben bilirim, diyormuş. Bir iki söz söyledim, Adil dize geldi. Ben de o köylüye 
yaptığımın kefaretini ödedim. Ama o köye gidemem , gitsem gene, köye girer gir­
mez beni gökte pişirip, kurda kuşa pay ederler, diyormuş. 
İncecikten gelen haber böyle. Sonra buna benzer bir haber, ta Torosun yama­
cındaki Sürmeli köyünden geldi. Orada da Koca Halil köylüye atıp tutuyor, Ya-