tı. Durdu, uzun uzun gözlerini köylülerin gözlerinin içine dikti 
baktı. Bir şeyler araştırır gibiydi. Çitin dibinden bir kök ısırgan 
kopardı, avucunda örseledi, toprağa fırlattı. Kendi kendine ko­
nuşur gibiydi. Yüzü bir açüıyor, bir kapanıyordu. Dudakları, tel 
tel sakalı titriyor, kaim kaşlarının altındaki küçücük mavi göz­
leri bir ışılayıp bir sönüyordu. Sonsuz bir ikircik içinde olduğu 
besbelliydi. Konuşmaya başlayacakmış gibi yapıyor, hemen o 
anda vazgeçiyordu. Herkes bir şeyler sezinliyordu. Koca Os- 
manın dilinin altında bir şeyler vardı ama, neydi? Herkes sabır­
sızlıkla Koca Osmamn bu dilinin altındakini bekliyordu.
Sonunda Koca Osman patladı:
"Gitmeyeceğim o köpeğe," dedi. "Nasıl atacaksa atsm ba­
kalım bizi köyümüzden. Ne yapacaksa yapsın. Onun arkasında 
hükümeti, eşkıyası varsa, bizim arkamızda da... Var."
Bir ses:
"Bizim arkamızda kim var?" diye sordu.
Koca Osman dikeldi, bükülmüş beli hışımla doğruldu:
"Var," diye gürledi.
Sonra gene gezinmeye başladı. Hep ikircik içindeydi. Git­
tikçe de yoruluyordu. Yaşlı bedeni içindeki büyük cebelleşmeyi 
kaldır amıyordu.
Sağ ayağmı öne attı, bir iki kere üstünde yaylandı. Sağ elini 
beline koydu, gülümsedi. Sonra yüzü karardı, gene gülümsedi:
"Bir dağ başıymış," diye söze başladı. "Uçsuz bucaksız 
Kafdağlarmm başıymış. Silme bir karanlık varmış, kurşun geç­
mez. Yolcular yollarını şaşırmışlar. Hiçbir yerden bir damla ışık 
bile sızmıyormuş. Hiç de sabah olmuyormuş. Kafdağlan güm- 
bürdüyormuş. Hiç de sabah olmuyormuş. Gidemiyorlarmış ka­
ranlıkta. Karanlıkta soluk alamıyorlarmış. Umutlarını kesmiş­
ler. Kafdağlarında hiç sabah olmayacak demişler. Orada yığılış­
mış kalmışlar. Onları da, o yolcuları da kırk tane haramiyle bir 
harami başı kovalıyormuş. Gelmişler, başlarını karanhk duvarı­
na çarpmışlar... Yaaa, çarpmışlar işte. Tam bizim gibi olmuşlar. 
Bir daha bu Kafdağmda durmayalım, demişler. Yığılışmışlar, 
bizim gibi..."
Köylüler, ne diyecek, sözü nereye getirecek diye bekliyor­
lar, kulak kesilmişler. Kadınlar kalabalığında, o Kafdağı dedik­