oyarken parmağına bir şey yapıştı. Kimbilir kaç kez su veril­
diği için hala paslanmayan bir hançer namlusuydu bu. Var­
dapet, aşırı soğuk nedeniyle deriye yapışan hançeri bezle tu­
tup çektiğinde Bünyamin'in derisi madenin üzerinde kaldı. 
Kazmaya devam ettiklerinde bu kez yere bir kafatası düştü. 
Sallandığında çıngırak gibi sesler geliyordu , iki kaşının ara­
sında bir delik farkederek kırıp içine baktıklarında bir arke­
büz kurşunu görmüşlerdi. Nihayet kalenin, kimbilir ne za­
man döşenmiş temel taşlarına ulaştılar. Lağımcının hesapla­
rı doğru çıkmıştı, çünkü duvarın tam köşesindeydiler. Bu­
nunla birlikte, geriye kalan yirmi bir adımlık mesafe, işin en 
güç ve en tehlikeli kısmıydı. Çünkü kazma sesleri kaledeki­
ler tarafından duyulabilir ve bu kez onlar, kendiler ini bul­
mak için bir karşı-lağım kazabilirlerdi. Lağımcılık sanatı or­
taya çıkalı beri yerüstünde olduğu gibi yeraltında da kor­
kunç savaşlar yapılıyordu. Bunun için Vardapet, durumu 
paşaya anlatıp ondan muhafız istemeye karar verdi. 
Paşa, kuzey surlarına sabahtan akşama kadar humba­
ra atılmasını buyurdu. Bu patlamalar onların kazma ses­
lerini sözümona bastıracaktı. Köşeden kalenin içine doğ­
ru on bir adım ilerlediklerinde, Vardapet kazmasını bırakıp 
Bünyamin'e sessiz olmasını işaret etti. Yanlarındaki iki mu­
hafız yatağanlarına davrandılar. Kulak kabarttıklarında, top­
rağın derinliklerinde bir yerden kazma sesleri işittiler. Var­
lıkları kaledekiler tarafından anlaşılmış ve kendilerini bul­
mak için bir karşı-lağım kazılmaya başlanmıştı. Nefesleri­
ni tutup beklemeye başladılar. Bulunduk ları yerde duyulan 
yegane ses, Vardapet'in göğsünden gelen tıkırtılarla, kendi­
lerini arayan lağımcıların kazma sesleriydi. Sesler giderek 
yaklaştı. Aralarında bir adımdan fazla mesafe olmadığı açık­
tı, ama gürültü üstlerinden bir yerden geliyordu. Anlaşılan 
onları yeterincç derinde aramıyorlardı. Fakat bu sevinçle­
ri kısa sürdü, çünkü bir başka yerden gelen sesi işittiklerin-
76