şikâyet edip karar veremeyerek oturdum. Belki biraz okudum, 
ama ne için? Şimdi de, şu dul kadına aklım takılıp duruyor!" 
Kahveler gelince Sait Bey: "Bakın!" dedi birdenbire. "Bakın, 
bu köpek aklıma neler getiriyor! Kimse bir şey söylemiyor, gene 
konuşmak bana düşüyor, bunun için söylüyorum!" 
"Rica ederim!" dedi Osman. Kibarlığı ve düşünceli olmasıyla 
gururlanıyormuş gibiydi. 
"Bakın, bu köpek bu evde rahat, yaşıyor, geziniyor, kaşınıyor... 
Bu köpek babamın, rahmetli babamın zamanında bahçeye zor 
girerdi. Müslüman evinde köpek, olacak şey mi?" Köpeğe ses­
lendi: "Getiîuraya bakayım Kont!" 
Köpek saygıyla ayağa kalktı, gerindi, kuyruğunu sallayarak 
efendisine gitti. 
Sait Bey düşüncelerini bir şakayla sunabilmenin keyfiyle: "Sen 
Müslüman evine yakışacak şey değilsin!" dedi. Sonra kahve içen 
konuklara dönüp güldü: "Ama görüyorsunuz ya, oldu işte. Biz 
ona alıştık, o bize. Zamana uyduk. Annem görseydi bütün evi 
şartlatırdı." Köpeğe döndü: "Hadi, tamam, lamam, git sen yerine 
otur!" 
Neden çağrıldığını anlayamayan hayvan biraz kararsız kaldı. 
Sonra çevreyi kolaçan etti, konukları kokladı, ıslak burnunu 
Refik'in eline değdirdi, her şeyin her zamanki gihi sakin ve 
düzenli olduğuna karar verince güvenle yattı. 
Sait Bey: "İşte bunu söylemek istiyorum!" dedi. "Her şeyi 
zamana uyduruyoruz da farkında değiliz. Söylediğim gibi eski 
neden yeniye uydurulmasın? Bakın şu odaya. Bir salon değil 
mi burası? Dün bir selamlığın sofasıydı. Bakın bana. Basit ve 
geveze bir tüccar değil iniyim? Yok, yok, izin verin artık anla­
tayım. Dün bir paşa oğluydum... Anlatabiliyor muyum? Rahmetli 
babam der ki, bizde büyük değişmeler fazla göz almaz, çünkü 
hep küçük ve sonsuz uzlaşmaların sonucudur... Ne dersiniz bu 
düşünceye? F.ve.t, uzlaşmalar... Küçük ve zeki uzlaşmalar ki, 
bütün tarihin bu sessiz akışını sağlamış! İşte böyle derdi rahmetli 
babam. Benim bir tüccar olacağımı, her şeyi toprakları, arsaları 
satıp satıp ticarete yatıracağımı, Güler'in küçük ve Cumhuriyetçi 
basit bir askerle evleneceğini bilirmiş gibi... Avrupa, ah Avrupa! 
Hep onu düşünüyorum, oraya her gidişimde onu düşünüyorum. 
224