252 
 theregion, whetherauthoritarian / totalitarian regimes in the region and traditional religious 
monarchies can be changed, and whether the democracy will settle or not.  
Keywords: Middle East, Instability, Conflict, Peace, Hope.   
 
1. GİRİŞ  
Tarih boyunca dünyanın belirli kesimlerine bölge ve yer isimlerinin verilmesi genellikle 
o dönemin hâkim gücünün etkisiyle olmuştur.  Ortadoğu adı da 19 yüzyılda dünyanın hâkim 
gücü olan Büyük Britanya İmparatorluğu tarafından ülkelere İngiltere'ye göre konumları 
belirlenen bir mantık ile Yakın Doğu, Hindistan ile Akdeniz arasındaki güneybatı Asya bölgesi 
için Uzakdoğu ise Asya kıtasının doğu ve güney doğusundaki ülkelerin bulunduğu bölge için 
kullanılmıştır. Ortadoğu bu bölge adlandırılmasında Yakın Doğu içerisinde yer alır. 
İngiltere'nin Ortadoğu Bölgesi bugünkü Türkiye, İran, Arabistan Yarımadası ve Mısır 
coğrafyasını kapsamaktadır. Ancak günümüzde Orta Doğu yine hâkim güç anlayışına gör e 
Amerika Birleşik Devletleri'nin Büyük Ortadoğu ya da Genişletilmiş Ortadoğu denilen ve 
aslında Ortadoğu ile Kuzey Afrika'yı kapsayan bölgenin adı olmuştur. Middle East and North 
Afrika yani MENA olarak da adlandırılmaktadır. Bölge Mezopotamya ve Mısır gi bi 
yeryüzünün ilk medeniyetlerini doğurmuş ve tarihte Kent -Devletolarak ilk devlet şeklinin 
görüldüğü bir coğrafyadır. (Çomak ve Sancaktar, 2014: 2). Tarihte ilk devlet olgusuna 
konukluk etmiş bu coğrafyanın bugün neden devamlı istikrarsızlık ve çatışma il e 
özdeşleştirildiği, neden modern demokratik devletlere dönüşmediği, neden barış özlemenin en 
çok yer aldığının kısa bir sorgulaması bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.  
Bu incelemede öncelikle Ortadoğu'da istikrarsızlığın nedenleri ele alınacaktır. Bu 
çerçevede Ortadoğu'nun jeostratejik konumu ve jeopolitik önemi tarihsel süreç içinde özellikle 
1. Dünya Savaşı sonrası Sykes -Picotanlaşmaları süreci, iki Dünya Savaşı arası dönem, 2. Dünya 
Savaşı sonrası ile Soğuk Savaş Dönemi ve sonrası bölge jeopolitiğin in değişimi incelenecektir. 
Daha sonra bölgenin etnik, aşiret, milli, dini ve mezhepsel yapısından kaynaklanan bölgenin iç 
yapısına ilişkin jeokültürel nedenler incelenecektir. Bu çerçevede aşiret yapısı, kültür değerleri, 
inanç ve yönetici ilişkileri, yön etimlerin otoriter / totaliter yapıları, anayasal monarşilerden 
askeri yarı diktatörlüklere, hanedan -tek parti ilişkilerideğerlendirilecek ve bölgede 
demokrasinin kök salamayış sebepleri ele alınacaktır. Müteakiben bölgenin petrol ve doğalgaz 
zenginlikleri nden kaynaklanan jeoekonomik nedenler, dış nedenler ve enerji jeopolitiği 
bağlamında ele alınacak ve bölge ülkelerinin bu kaynakları kendi başlarına kullanamamaları, 
küresel ve büyük güçlerin kaynakları paylaşım savaşları gibi konular değerlendirilecektir.  Daha 
sonra bölgede barışın parametreleri ya da koşullarının neler olabileceği konusu ele alınacaktır. 
Bu kapsamda Ortadoğu'da istikrar içeriden bozulduğu için mi dış güçler müdahale eder? Yoksa 
dış güçler müdahale ettiği için mi istikrar bozulur? sorusunu n cevabı aranacaktır. Sonuç 
bölümünde tüm güçlüklerine rağmen Ortadoğu'da barış umuduna ilişkin değerlendirmelere yer 
verilecektir.  
2. ORTADOĞU'DA İSTİKRARSIZLIĞIN NEDENLERİ  
2.1. Tarihsel (Jeopolitik) Nedenler  
2.1.1. Tarihsel Arka Plan  
Ortadoğu'yu önemli k ılan önemli neden hiç şüphesiz ki onun coğrafi (jeostratejik) 
konumundan kaynaklanan   jeopolitik önemidir.  Herodot (MÖ.485 -425) ‘’Mısır Nil'in 
hediyesidir.’’ diyerek Mısır, Pers ve Yunan uygarlıklarının coğrafi konumları ve avantajları 
sayesinde yükseldi ğini ileri sürmüştür. (Ulaş, 2011: 21 -22) Ortadoğu coğrafi konumu nedeniyle 
bilinen bütün jeopolitik teorilerin ilgi sahasında kalmıştır. Mackinder’in Kara Hakimiyeti