Orta Direk 187 
bu hal ile yürüyemezsin. Öğleden ikincline kadar yürüdük. Bir baktım, sırtım­
daki hasta ağırlaşmış. İşte bu sırada kum deryası dalgalandı. Fırtına başladı. 
Şaşırdık. Ne yapacağımızı bilernedik Kumlar oradan vurur oraya, oradan oraya. 
Bir ara sırtımdaki ölü düştü. Alayım yeniden sırtıma, dedim. Vay ocağın hata 
vay, koydunsa bul! Ben nerde, ölü nerde. El yordamıyla kurnun içinde, karan­
lıkta ara ettim, ara baba ara. Yok. Fırtına durdu. Sarı Durdunun oğlunun ölüsü­
nü koydunsa bul. Kim bilir hangi kum dağının altında kaldı, fıkara? Şu İbrahim 
var ya, görüyorsunu z. İşte bu İbrahim, bulmadan olmaz San Durdunun oğlunu 
dedi. Ağladı, sızladı. Ne gelir elden? Sonra Güdüloğlu da öldü yolda. Sonra ar­
kadaşlar sapır sapır dökülmeye başladılar. Sonunda su olan, bir damlacık yeşil­
lik olan bir yere geldik. Geldik ama hiçbirimizde de hal kalmadı. Bir de Arapla­
rın korkusu var. Ha burda, ha şurda önümüzü kesecekler de bizi öldürecekler. 
Aman gelseler de şu işi bitirseler de, toptan kurtulsak 
"Ağır ağır, teker teker öleceğimize, toptan kurtulsak Sonunda, bir de bas­
kına uğradık. Konak yerimize vardığımızcia üç yüz kişiden yüz otuz kişi kal­
mıştık Keşke kalmasa ydık Bizim köyden on dört kişi bir aradaydık." 
Meryemce gece yatakta İbrahimi sıkıştırdı: 
"Hani geldiğinde Sarı Durdunun oğlunu sırtıma ben aldım, kum dalgasında 
düşürdüm, kumların altında kaldı, aradım bulamadım, daha çok arayacaktım 
ama Koca Halil aratmadı, diyordun. Şimdi Halil, ben sırtıma aldım, diyor. Tüm 
köye rezil olduk. Halil mi yalan sen mi? Halil senin önünde söyledi. Neden ağ­
zını açmadın?" 
İbrahim karşılık vermiyor, ağzını açmıyordu. 
"On dört kişiden sekizirniz ölmüş, altımız kalmıştık İbrahim bana geldi de­
di ki, başka çare kalmadı arkadaş, firardan başkası haram. Kurtulursak kurtu­
luruz, kurtulamazsak, öyle de ölüm, böyle de ölüm, dedi. Ben dedim ki, arka­
daş, buna hıyanatlık demezler mi ki? Vetan hıyanatlığı? Olsun, dedi. Vetan bi­
ze ölümden başka ne verdi ki? Tutarlarsa kurşuna dizerler. Köyde de tutsalar, 
divanı harbe verirler. Kurşuna dizerler. İbrahim yiğit adam, tüm yürek adam, 
varsın kurşuna dizsinler, dedi. Ya tutamazlarsa, ya ölmeden kurtulur da mem­
lekete bir varırsa k. .. Ben dedim ki, haydi ben razı oldum, öteki arkadaşlar ne 
diyecekler? Olur, diyecekler mi? Bir soralım, dedik. Vardık, şöyle usuldan ya­
naştık arkadaşlara. 'Arkadaşlar,' dedik. 'Köylülerimiz, biz kaçmaya, açıkçası firar 
etmeye karar verdik. Siz ne dersiniz?' Biri dedi ki, iyi amma, dedi, haydi kaçtık 
diyelim, yolda da kimse bizi yakalamadı, kimse bizim karnımızı deşmedi, bura­
dan memlekete varabilir miyiz? Memleket nere, bura nere? Altı aylık yol var ara­
da. Ulaşılır mı? Öteki arkadaşlar, ağızlarını bile açmadılar, iyi kötü, hiçbir lafa 
varmadılar. Ben aldım, ben söyledim, İbrahim aldı, İbrahim söyledi, onlara söz 
kar ettiremedik. İki gün, iki gece söyledik de onları kandıramadık. Bir gece de 
biz, yataktan kalktık Yola düştük. Şafağa kadar kum içinde yürüdük. Gün do-