25 
 sorusunu sormaya başlıyor. Karısı, çocuk ları falan da onun evliya olduğuna inanıyorlar. Birine 
yaklaştığı zaman, adam tövbe diye kaçıyor.  Sonunda böyle Kral Midas haline geliyor ve şöyle 
düşünmeye başlıyor: ‘Millet bana evliya dediğine göre, bir bildikleri var’ Yavaş yavaş tavırları 
evliyalaşıy or, uysallaşıyor, kapısının önüne hayvanlar kurban ediliyor falan. Bu resmen 
umutsuzluktan umut yaratanların romandır.  
İnsan her yerde, her şeyde umut arar  
Tarihte de hep böyle. Örneğin, bir bakarsınız Fransa’da bilmem hangi bölgenin suyu 
nerenin suyu şif alı çıktı diye konuşulur.  Cüzzamlıları iyileştiriyor. Bilmem ne yapıyor.  Aslında 
daha da öteye giderseniz, Hollywood yıldızlarıyla, birtakım büyük futbolcularla özdeşleşerek 
böyle bir umutlu dünya yaratılır. Kraliyet ailelerinin masal dünyasıyla avunmaya  çalışılır.  
Sonuçta insan müzikte umut arıyor, dinde umut arıyor. İdeolojiden, milletten, siyasi 
partiden, liderden hep bir umut arayışı içindeyiz hepimiz. Bir de biliyoruz ki bunun yararlı bir 
tarafı da var. Biraz önce söylediğim gibi at bile umutlu olup olmadığınız hisseder. Ne durumda 
olduğunuzu hisseder ve ona göre koşar. Eğer umutluysanız, atınız koşar. Eğer umutsuzsanız 
koşturamazsınız. Buradan, önümüzdeki erken seçimlere ilişkin gereken açıklama yapılabilir: 
Umutlu olacağız ki, atımız koşsun değil mi ?  
Tıpta bir placebo efekti var. Bir grup hastaya belli bir ilaç veriyorlar. Başka bir grup 
hastaya da ilaç olduğunu zannettikleri su veriyorlar. Bir süre sonra su verilen grupta da 
iyileşmeler oluyor.  Neden? Çünkü insan, doktorun kendisine doğru ilacı ve rdiğine ve 
iyileşeceğine inanıyor. İnandığı anda, o inanç onu farklı bir boyuta taşıyor ve gerçekten fiziki 
hastalıklar, fiziksel durumlar iyileşiyor.  Vücuda etki eden ruhi durum bu. Bilimsel ispatı budur 
herhâlde umudun değil mi Hocam?  
İki türlü umut va rdır: Bireysel umut, toplumsal umut  
Felsefeye girmedim; ama Hocamla felsefe dışında bir şey konuşmak çok zordur. Ben de 
o yüzden oraya geleyim biraz. Umudu şöyle düşünüyorum ben. İki türlü umut var: Biri bireye 
göre umut. Yani insanın kendi kendine umut be slemesi ya da beslememesi. Bir de toplumsal 
umut. Demin de söyledim bunu. İnsan toplumsal bir varlık, toplum içinde yaşıyor. Yalnız 
yaşayamayan bir varlık. Yalnızlık, Allah’a mahsustur.  İnsan toplumda yaşadığı için, bireysel 
umutla toplumsal umut arasında  sürekli bir alışveriş oluyor. Çok umutsuz bir toplumda 
yaşadığınız zaman etkileniyorsunuz. Ama eğer siz düşünce önderiyseniz, lideriyseniz ve 
dilerseniz o toplumun umuda bakışını düşürüyorsunuz ya da yükseltiyorsunuz, 
değiştiriyorsunuz.   
Akdeniz umut üre tir 
Kanımca, umudun coğrafyayla çok ilgisi var. Bakıyorsunuz, bizim Akdeniz ikliminde 
çok filozof çıkmış. Çok sanatçı çıkmış. Çok düşünür çıkmış. Antik Yunan’a bakın. Büyük 
filozoflar çıkarmış. Bu bölgeyi yaratmış filozoflar. Ne ki tüm Akdeniz boyunca kara msar olan 
düşünür çok azdır.  Çünkü düşünürken önünde güzel bir deniz görüyor, martılar görüyor, güneş 
pırıl pırıl. Baharda güzel kokular var. Burada umutsuz olması zor insanın. Bu yüzden bu 
bölgelerde intihar eden filozofa, yazara, şaire az rastlanır. Fak at örneğin, Almanya’ya gidin. 
Kuzeye doğru gidin. Kuzeyde evlerinin o karanlık evlerinin içinde uzun kış geceleri ya da 
gündüzleri, küçücük yerlere kapanan filozoflarda ya delilik ya intihar eğilimi ya da dünyayı 
tamamen sıfıra indirgemek, umutsuz görmek e ğilimi vardır. Oralarda bu eğilim çok daha 
yaygınlaşıyor. İbn -i Haldun’un ‘Coğrafya kaderdir’ lafı o kadar doğru ki. Coğrafya, içinde 
yaşadığımız coğrafya ve iklim bizim medeniyetimizi tayin ettiği gibi, umutla olan ilişkimizi de 
tayin ediyor.