"Bütün güçlük, bir tane Hikmet olmasından doğdu. Dün 
gece rüyamda bu Hikmetler kalabalığını ilk defa açıkça gör­
düm. Sonra, bir ansiklopedi yazmayı düşündü m." Albay, 
"Ansiklopedi mi?" dedi, "Ne ansiklopedisi ?" "Bayağı ansiklo­
pedi işte, Hikmet Ansiklopedi si." "Nasıl Hikmet?" "Bildiği­
miz Hikmet canım." Durdu, "Öyle ya," dedi, "Birçok Hikmet 
vardı değil mi? Hangisini yazacakla r?" "Kim yazacak ?" dedi 
albay. "Önce ben yazacaktım, sonra da başkaları. Birbirimiz­
den habersiz çalışacaktık. Geri kalmış bir ülke insanını iç 
dünyası olamaz diye vazgeçtiler." Hüsamettin Bey sabırsız­
lanmağa başlamıştı: "Kimler?" "İngilizler," dedi Hikmet zayıf 
bir sesle. "Bırak canım şimdi İngilizleri. Ne alakası var bu­
nunla?" "Zaten bıraktım. Artık ikimiz yazacağız bu ansiklo­
pediyi. Hikmet'in bilinçaltını inceleyerek bir sonuca varaca­
ğız. Yetkili kişiler bu konuda çekimser davrandıktan için bu 
konuyu da Hikmet, yani bizzat konunun kendisi ele alacak." 
"Sen, bu 'bilinçaltı' dediğin şeyi ortaya çıkarabilecek misin 
bakalım kendinde ?" dedi albay. "Zaten bilinçaltımda pek bir 
şey kalmadı albayım, ne var ne yok hepsi tükendi ." "Canım 
öyle şey olur mu?" dedi Hüsamettin Bey. "Olur albayım. As­
lında dış yaşantılarım çok fakir olduğu için, herkesin büyük 
bir titizlikle sakladığı bilinçaltı zenginliklerimi açıkça ve 
utanmazca kullanarak bitirdim." 
"Saçmalama," dedi emekli albay. "Öyle demeyin doktor. 
Ben bugüne kadar hiçbir ıstırabımı bilinçaltına itmeyi başara­
madım. Bu yüzden çok boş kaldı orası. Özellikle gecekondu­
ya geldikten sonra, bütün rezilliklerimi çekinmeden sergile­
dim. Hatta bunları birer marifetmiş gibi göstermeğe çalıştım. 
Bu ülkede eksikliğini duyduğum 'insanın kendiyle hesaplaş­
ma meselesi'ni bizzat kendime uygulayarak bu meselenin ilk 
kurbanlanndan oldum. Aslında, meselenin ciddiyetine daya­
namadığım için, oyunlarla durumu örtbas etmek istedim. Or­
tada bir Hikmet olsaydı belki bu hesaplaşmayı yürütebilir-
332