94 
famda. Tek konuya saplanıp kalmış biri deı!il, "Rönesans ay­
dım" sıfatının içini doldurabi lecek kadar çeşitli alanlan kap­
sayan bir kültür insanı. 
Sözlü deneme 
Deneme yalnız yazarak de�il, konuşarak da oluşturulabi­
lir mi? 
Aslında bir düzyazı türü olarak tanıml anıyor deneme . Çün­
kü deneme yazmak, özünde düşünmek eylemini banndınyor. 
Bir konuda derinlemesine düşünmek, bilgilerden yararlana­
rak ve onlar arasın da bağlantılar kurarak sonuçlar elde et­
mek için, yazılı bir kültür oluşturmak çok önemli. 
Sözlü iletişim ortamlanndaki yaşam biçimi, genelde buna 
engel olur. Kulaktan dolma bilgilerin karşılık bulduıttJ, söy­
lentilerin yayıldı�ı, efaanelerin üretildi� bir ort amda, bir 
çerçeve belirleyip belli bir konuya yoğunlaşmak, araştırmak, 
özgün düşünce geliştirmek çok zordur. 
Sözlü iletişimde duyduftuna İnanmak, yazılı iletişimde ise 
sorgulamak e�ilimleri daha fazladır. Bu nedenle deneme, in­
sanlı�n okuryazarlık döneminde gelişmiş olan bir edebiyat 
türü d ür. 
Yine de, konuşarak deneme üretmenin mümkün oldu�­
nu kabul etmeliyiz. Çünkü düşünmek etkinliğini hakkıyla 
gerçekleştirdikten sonra, bunu kağıda yazmak, bir bilgisa­
yar programına yazmak veya sözlü ifade etmek gibi fark.la­
nn önemi azalıyor. 
Örne�n, Yunan filozoflarının, MÖ 6. yüzyılda yaşamış 
olan Yunan kahram anı Akademos'un adını yüceltmek için 
oluşturdukları bahçede (yani Akademi'de), zeytin ağaçla­
n arasında dolaşarak yaptıklan konuşmalann her biri birer 
denemed ir. 
Sokrates'in baldıran zehrini içtikten sonra, önce ayaklan -