Yere bakan, yürek yakan, demesi kolay, ama ölmek kolay 
olmadığı gibi, yaşamak da kolay değil. Dünyada kolay olan ne 
var, derseniz, annemizin bizim için çiğneyip hazır hazır ağzımı­
za verdiği lokmayı yutuvermemizdir. Fakat bu da yalnızca diş­
lerin çıkmadığı bebeklik döneminde olur. Besbelli, bukadarcık 
bir alıştırma dahi insanlarda yerleşiklik kazanabi lmekte, değiş­
mez alışkanlıklara yolaçabilmektedir. 
Bütün bunl ar, soruları yanıtlamaya, sorunları çözmeye 
yançizildiği anlamına gelmesin. Bunu, romanın romantik oldu­
ğu, henüz arada bir sinir-sınır çizgisiyle roman-tik çağına gir­
mediği zamanların yazarları yaparlarmış; biraz da kurnazlık 
edip, yanıtlardan, açıklamalardan kaçınırlarmış. Nerede artık o 
tanrılar, şimdikileri kim takar? Roman-tik, yerlerde sürüklen­
mekte, her şeyinin hesabını hem de herkese vermekten sorum­
lu tutulmaktadır. 
Efendim, ben de anlatanların anlatıcısı, onların yalancısı­
yım. Herkesin tamtam'larla şeytan kovmaya ayırdığı değerli 
vaktini almamak için de kestirmeden gitmek zorundayım: 
Malumunuz, tarih öğretmeni(MİZ), Anadolu liselerinin ha­
ritasız sınıflarında yıllaaar yıllarboyu, hep öyle efendi ve çelebi, 
kruvaze ceketinin düğmeleri ilikli, kurulan devletleri, yayılan 
dinleri, batan ve çıkan imparatorlukları, alınan-verilen kaleleri, 
kuleleri, hatta biri ötekine benzemez cumhuriyetleri anlatıp 
durmuştur. Bu bir çeşit, altında koltuk yokken koltukta oturma 
biçimidir . Gerçi, öyle dura dura vücut artık koltukta oturuyor­
muş gibi olur, o şekli alır, ama beri yanda da kıç, konacağı yeri 
çılgınca özlemeye başlar, bunu ister. İşkencelerin en etkilisi 
neymiş bakalım? Tutsağa tuz yedirip, her yanı bağlı, sadece 
gözleri açık olarak gürül gürül akan bir çağlayanın karşısında 
oturtmak mış! 
Bugüne kadar anlatılanlardan anladığımıza göre, tarih öğ­
retmeni(MİZ) de, aynı şeyleri koltuksuz, yani haritasız anlata 
anlata hayalinde canlandır dığı, hayalinde canlandırdıkça da 
daha bir ballandıra ballandıra anlathğı çağları, yerleri, şeyleri 
çılgınca aramaya, özlemeye başlar. Fakat, hem olanakları sınır­
lıdır, hem de hayat yemeğinin kendince en iyi lokmasını en so-
170