384 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
Adil. Sen köylü milletini bilmezsin. Bir gün olur ölüme güle güle giderler, bir 
gün olur bayramı ağlaya ağlaya karşılarlar. Bu da insanların elindedir. İşte sen 
bunu bilseydin bugün köye gelmemezlik etmezdin. Ve de ne olursa olsun, ben 
de bu olaydan sonra borçlarını bağışlayacağım. Ondan sonra da sen bana elinden 
geleni yap. Köylüyü büyük işkenceler altmda yaşatamam. Nasıl mı bağışlarım' 
Bak Adil, senin sarı defteriyin hiçbir kanuniyesi yoktur. Var mı noterden tasdikli 
senedimiz? Yok. Öyleyse basanın inkarı. Ve de ondan sonra da çok yükseklerde­
ki saygılarımı sunar, kara gözlerinden öperim, Adil. Oldu mu?" 
Yürüdükçe, gittikçe içine sıkıntı basıyordu . Bir şeyler yapmalıydı. Mümkü­
nü yok, bir işler görmeli. Ne yapmalı' Bu gece köylüyü toplayıp, borçlar silindi, 
tümden bağışlandı denmez ki. 
"Gelsin benden alsın Adil. Vallahi de bağışlayacağım, billahi de! Hem de ba­
bamın malını bağışlar gibi bağışlayacağım. Hem de bir güzelce bağışlayacağım. 
Ya yirmi candarmayla birlikte gelirse? Gelsin be! Muhtarlar kralı Sefer onun bir 
çaresini bulamaz mı? Bularnazsa öyleyse ne demeye muhtarlar kralı olmuş? Sarı 
bir defter altı üstü. Ne istersen yazılır. Ben noterden tasdikli senet isterim. Ve de 
borcumuz yok derim, yerinde kalakalır. Öyle değil mi? Adil de hoplasın, zıpla­
sm. Ulan ne güzel, ulan Sefer, sen muhtarlann kralı değil, akılların kralısın. Gözü 
kör olsun ki feleğin, bu küçücük köye baş olupsun. Yoksa balık gölüne göre bü­
yüdüğüne göre, sen de büyük alemleri idare eden bir baş olurdun ." 
Bütün bunlar, bağışlama düşüncesi, hem de babasının malını bağışlar gibi ba­
ğışlama düşüncesi onu kıvanca gömüyordu ama, mutlu değildi. İçinde bir korku, 
onulmaz bir sıkıntı vardı. 
Haydi borçlan bağışladık diyelim, bundan sonra Kırlangıç güvenir de alışve­
riş eder miydi' Kasabacia herkes düşman gözüyle bakmaz mıydı? Adile, kırk yıl­
lık kapılarına bunu yapanlar, bizlere neler yapmaz ki, demezler miydi? 
"İt itin kuyruğunu ısırmaz. Ve de hiçbir vakit." 
Bu gece şu kocaman Yalak köyü uyumayacaktı. Acıdan, kederden. Bir şey, bir 
iyilik yapmalı şu köylüye. Evin içinde dört dönüyor, çaresizlik içinde kı\Tanıyor­
du. Adımlan da gittikçe çabuklaşıyor, bir anda karşı duvara varıp geriye dönü­
yor. Varıp geriye dönüyor. Varıp ... 
Ama ağzından da düşmüy or: 
"Ne olursa olsun bağışlayacağım. Hem de babamın öz malı gibi. Bağışlayaca-
ğım!" 
Kendini inandırmaya çalışıyor. Bunun için de var gücünü harcıyor. 
"Bağışlayacağım, bağışlayacağım, bağışlayacağım ... ,. 
Sıkıntılarını bu sözlerle boşaluyor ama yetmiyo r. Gittikçe bu sözleri ne kadar 
çabuk söylemek mümkünse o kadar çabuk söylüyor. 
Sonunda dili damağı kurudu. Bir yorgunluk geldi üstüne . Korkmaya başladı.