bu tutumunu da degi�tirdi ve biitiin i�leri kansma birakti. 
Universitede de i�ler bir giinde yoluna girmedi. Ogrenci­
lerinin �ogu, Mustafa inan'm leyli meccani kaderini ya�1yor­
du. Onlar da sinemalann hep duhuliyesine gidiyorlar, ucuz 
meyhanelerde bir iki kadeh i�ebiliyorlardi. Allahtan mektep 
bitince bu eziyet de bitecekti. Yoksa soguk yatakhanelere, 
kotii yemeklere, 1�1ks1z �ah�ma salonla rma katlamhr m1yd1? 
Bir kere �u okul bitsin, bak o zaman neler olacakti. 0 zaman 
biitiin kap1lar a�1lacak, bekar ogrencilere oda kiralamaktan 
�ekinen anlay1�s1z ev sahipleri onlerinde yerlere kadar egile­
cek, garsonlar onlan kap1lardan kar�1layacak, giizel k1zlar 
uzun kirpiklerinin arasmdan onlara hayranhkla bakacakt i; 
giizel bir ak�amm sonunda kaloriferli evlerin s1cak yataklan 
onlan bekleyecekti. Ogrenim yillan uzad1k�a boyle elle tutu­
lur isteklerden ba�ka bir �ey dii�iiniilemez oluyordu. Musta­
fa inan gibi, kendilerinden bir �eyler beklenen ogrencilerin 
�ogu, k1smetler ini serbest piyasada anyorlardi. Universiteye 
asistan bulmak kolay olmuyordu. Universitede kalmak, ha­
yata atilmamak gibi goriiliiyordu. Peki hayata atilanlar ne 
yap1yorlard1? "Dii�iinme yetenegini gittik�e kaybettigimi his­
sediyordum," diyor bunlardan biri, "kar�1ma �1kan meselele­
rin, ogrendiklerimle hemen hi� ilgisi yoktu; bunlarm hakkm­
dan gelmek i�in oyle uzun boylu dii�iinmeye ihtiya� yoktu, 
yalmz ko�u�mak gerekiyo rdu. Boylece, en az dii�iinen insan­
lardan biri oldum zamanla." 
Leyli meccaniler okulu bitirdikten sonra y11larca devlete 
ucuza satiyorlard1 emekler ini. Dii�iik ayhkh i�lere tayin edi­
liyorlard1; yan a� yan tok ge�irdikle ri ogrencilik yillanm �ok 
pahah odiiyorlardi. Sonra bir giin ortadan kaybolarak devle­
te olan bor�lanm odeyecek duruma gelinceye kadar izlerini 
belli etmemeye �ah�1yorlardi. 'Hizmet i mecburiye' bir golge 
gibi pe�lerini birakm1yordu. Kelimenin anlammda bile iirkii­
tiicii bir �ey vard1: 'Hizmete mecbur' birtak1m insanlar, bu 
122