üzerinde, duvarda altmış  yıldır hiç çalış madan duran saatin toz ve örümcek 
ağlarıyla kaplı kadranına isabet etmiş ti. Aynı yere üçüncü atış larda saplanan 
bir kurş unun varlığ ı akşam üstü seçilen keskin niş ancı erlerden birinin Kuran 
üzerine et- 
158 tiği yemine bağ lı kalmadığ ını, birini öldürmekten kaçındığ ını müfettiş  binbaşıya 
kanıtlamış tı. Binbaş ı raporunda benzer bir mesele olarak da, üçüncü atış larda 
öldürülen ateş li islamcı bir baş ka öğrencinin, aynı zamanda Mİ T Kars ş ubesine 
bağlı çalış kan ve görev-sever bir ajan olmasını ele almış , devleti dava eden 
ailesine tazminat verilmesinin ise hukuki bir gerekçesi olmadığ ını bir parantez 
içinde belirtmiş ti. Son iki kurş unun, Kars'ın bütün muhafazakâr ve dindarlarınca 
sevilen ve Kaleiçi Mahallesi'ndeki çeş meyi yaptırmış  Rıza Bey ile artık zor 
yürüyen ihtiyara bir çeş it bastonluk eden uş ağını aynı anda öldürmesine ve bu 
iki can yoldaş ının salonun ortasında can çekiş erek inlemesine rağ men kalabalığ ın 
çoğunun tüfeklerini yeniden kuran askerlere hiç kıpırdamadan bakmasını açıklamak 
zor. "Biz arka sıralarda oturanlar, korkunç bir ş ey olduğ unu anlamış tık," dedi 
yıllar sonra adının açıklanmasına hâlâ izin vermeyen bir mandıra sahibi. 
"Yerimizden kıpırdar, dikkati çekersek, kötülüğ ün bizi de bulacağ ından 
korktuğumuz için olup bitenleri hiç ses çıkarmadan seyrediyorduk!" 
Dördüncü atış larda sıkılan kurş unlardan birinin nereye isabet ettiğ ini müfettiş  
binbaşı da saptayamamış tı. Bir kurş un taksitle ansiklopediler ve salon oyunları 
pazarlamak için Ankara'dan Kars'a gelen genç bir satıcıyı yaralamıştı (iki saat sonra kan kaybından ölecekti). Bir baş ka kurşun 1900'lerin baş ında deri tüccarı 
Ermeni zenginlerinden Kirkor Çizmeciyan'ın tiyatroya geldiğ i gecelerde kürkler 
içindeki ailesiyle yerleş tiği özel locanın aş ağı bakan duvarında kocaman bir 
delik açmış tı. Necip'in yeş il gözlerinden birine ve geniş  ve temiz alnının 
ortasına giren diğ er iki kurş un abartılı bir iddiaya göre onu hemen öldürmemiş , 
sonradan anlatılanlara göre delikanlı bir an sahneye bakarak "Görüyorum!" 
demişti. 
Kapılara koş anlar, çığ lıklar atanlar, bağ ırıp çağ ıranlar bu son atış lardan sonra 
iyice sinmiş lerdi. Canlı yayını yöneten kameraman da kendini bir duvarın dibine 
atmış olmalıydı; sürekli sağ a sola kıpırdayan kamerası hareketsizdi artık. Kars 
seyircisi ekranda sahnedeki kalabalıkla, ön sıralardaki sessiz ve saygılı 
seyircileri görebiliyordu yalnızca. Gene de ş ehrin büyük çoğ unluğu ekrandan 
işitilen silah seslerinden, çığ lıklardan, gürültü patırtıdan, Millet 
Tiyatrosu'nda tuhaf birş eyler olduğ unu anladı. Gece yarısı- 
159 
¦ Sahnedeki İ htilal 
na doğru sahnedeki oyunu sıkıcı bulup uyuklamaya baş layanlar bile son on sekiz 
saniyedir patlayan silahların sesinden sonra gözlerini ekranlarına dikmi şlerdi. 
Sunay Zaim bu ilgi ânını sezecek kadar tecrübeliydi. "Kahraman askerler, görevinizi yaptınız," dedi. Zarif bir hareketle hâlâ yerde yatmakta olan Funda Eser'e döndü, abartılı bir ş ekilde eğ ilerek ona elini uzattı. Kadın da 
kurtarıcısının elini tutup ayağ a kalktı. 
Ön sıradaki emekli memur ayağ a kalkıp alkış ladı onları. Önlerden birkaç kiş i 
daha katıldı ona. Korkudan ya da her alkış a yetişme alışkanlığından arkalardan 
da birkaç alkış  sesi geldi. Salonun gerisi buz gibi sessizdi. Herkes bir 
sarhoşluktan ayılıyor gibiydi; bazıları can çekiş mekte olan gövdeleri 
görmelerine rağ men her ş eyin sahnedeki dünyanın bir parçası olduğ una karar 
vermenin rahatlığ ıyla belli belirsiz gülümsemeye baş lamışlar, bazıları da 
kendilerini attıkları köş elerden baş larını çıkarmış lardı ki Sunay'ın sesi 
korkuttu onları. "Bu bir oyun değ il, başlayan bir ihtilaldir," dedi azarlayıcı bir sesle. "Her 
şeyi vatanımız için yapacağ ız. Şerefli Türk ordusuna güvenin! Askerler götürün 
bunları." İki asker sahnedeki iki çember sakallı "gericiyi" götürdü. Diğ er erler 
tüfeklerini yeniden kurup seyirciler arasına inerken arkadan tuhaf biri fırladı sahneye. Tuhaftı, çünkü asker olmadığ ı gibi oyuncu da olmadığ ı sahneye hiç