“Tamam,”  dedi Bayram,  İlyas'ın onu  hastaned e bulmasına  şaşırmı ştı. Kapa ttı telefonu, 
Elmas' ın yanına dö ndü.
“Elmas  bacı,”  dedi, “bugün  Öksüz’ü  senden alıp Hatçagil 'e bırakacem.  Şantayad en beni 
çağr irler. H erhal möhim bir i ş vaa. Cümerte siye yine gelirih baba-oğul.” 
“Sütü ye tiyor mu  Hatça'n ın?” “İne k sütü verirmi ş. Bask ında k esilmiş s ütü.” 
“İyi kayna tsın sütü,”  dedi Elmas.  Oğlan ı göğsüne  yatırıp  gazını çıkartt ı, yastığının altından 
aldığı elbezi yle yüzünü gözünü s ildi.
“İyi bak oğlana,  üşütme  yollarda  Bayram  Ağa,” dedi. “iyice doydu şimdi.  Yolda  acıkırsa bir 
ekme k kabuğu v er, gevelesin.” “M eraklanma bacı.”
Bayram  otobüste,  kucağınd a Öksüzle,  Balkırı'ya doğru giderk en bir taraftan  da dü­
şünü yordu.  Daha  ne kadar  sürdürebilece kti bu avar e yaşamı nı. Şikâyet etmeye de dili varmıy­
ordu,  Başba ğlar'dak i insanların başına gelenler i düşündükçe. PKK  bask ını çok kişinin hayatın ı 
perişan etmişti. Hatça'nın koca sı da köyün diğer erkekl eriyle birlik te öldürüldüğü  için, çocukl­
arıyla Balkırı köyün e göçmüştü  kadın.  Zaten  Başbağlar  diye bir köy kalmamı ştı artık. Yakılan 
seksen bir ev oturulmaz  durumdaydı. Otuz  iki dul kadın  ve yüz kadar  babasız  çocuk,  sağa sola 
saçılıp  gitmi şlerdi.  Hatça, Balkır'ı da bulmuştu  kendini. Orada  kilim dokuya n kadınlar ın aras­
ında,  yaşam  sava şı veriyordu.  Kendi çocuklar ına doğru dürüs t yetişemi yordu,  nered e kalmış  el 
alemin  öksüzüne  bakmak.  Yine de iki kuruş  para gelecek  diye, hayır, diyememişt i Bayram'a. 
Elmas' ın yanına  getirilene kadar  iyi kötü  bakmı ştı Öksüz'e.  Hatça'n ın yanında yken, çocuğu 
görmeye  uğrad ığında,  eski halind en çok farklı  buluyordu  oğlunu  Bayram.  Çocuğun  suratı 
sümük  ve pislik içinde,  altı dolu oluyordu  hep. Sürekli mızmızlanı yordu  ayrıca.  Belli ki, iyi 
doymuyordu  karnı.  Bayram'ın  elinden  bir şey gelmiyordu.  Elmas,  yanıklar  içinde  hastan ed­
eydi, o sır alar. 
Elmas' ın öksüzl e yeniden  hayata bağlanmış  olmas ı iyiydi de, yaşamını  alt üst etmi şti Bayr­
am'ın. öksüz bakımsızl ıktan kurtulup  onu evlad ı gibi seven analığına kavuşmuştu  ama  bu kez 
de Bayram  işind en olmuştu. Çok zor anlatmış tı derdini Hüdai' ye. Adam  haklı olarak,  “Bana ne 
senin  aile meselelerinde n,” diyordu,  “bak  burada  kaç işçi çalış ıyor senin gibi...  her birinin ayrı 
derdi var. Bana  gelip anlatı yorlar mı? izin istiyorl ar mı?”  Hele, Bayram'ı  hiç ilgilendirmemes i 
gereken,  Elmas'ın  hayat a döndürülme  olay ını hiç almamışt ı kafası.  Bayram'a  neydi elin karıs­
ından.  Yeme k yemiyorsa  yem esin...  konuşmuyorsa  konuşma sın...  Bayram  nasılsa koymuş tu 
oğlunu  bir başka  kadın ın evine, bakılması  için.  Bu ne saçmalı ktı! Hüdai,  yine de Bayram'ı  ko­
vamamış,  birkaç  haftalı k ücrets iz izin vermiş ti. Valinin tavsiyesiyle gelmiş  olmasının yanı sıra, 
çok çalış kan bir işçiyd i. Bir kere olsun,  işini savsaklad ığını, geç kald ığını ya da arkadaşlar ıyla 
lafa dald ığını görmemişt i Hüdai.  Konuşmaz,  gülmez,  yemez,  içmez  sadece  çalışırd ı, üç kişinin 
yaptığını tek başına y apara k.
“Tamam!”  demişt i sonunda. “Git bakal ım...  söylediğim tari hte geri gelmezs en, karışmam.”
Bayram,  Erzincan'a  dönmüş,  öksüz'ü  getirip götürmey e başlamı ştı hastan eye. Ama  bunca 
eziyete sırf oğlunun  hatırı için katlandı ğına  emin değild i artık. Her sabah,  Elmas'ın  kara gözl­
erini gördü ğünde  için e dolan yaşama sevinci,  hiç gereği yokken yatağın yanı başında ki iskeml­
eye çöküp  oğlanın  meme  saatine kadar Elmas'la  sohbete  oturması,  Sağlık Ocağ ı'nda  ona verd­
ikleri elmalar ı cebinde  saklayı p Elmas'a  getirmesi... hayır, bu derbed er hayata sırf çocuğunun 
hatırına katlanmıyordu Ba yram.
“Zay ıflamışsı n Bayram,” ded i Hüdai, “başka bir i nşaa tta mı çal ışıyorsun y oksa?”
Başını salladı,  hayır, anlamında  Bayram.  Bir şey geçmi yordu  ki boğazından,  nasıl zayıflam­
asındı?
“Birkaç kişiyi, memnun  kalmadı ğım için çıkart tım işten. Yeni işçi almak  üzer eydim,  Ilyas,