688 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
Hasanın "buldum," demesiyle, "aaah" demesi bir oldu. 
"Bu yuva bizim geçen yılki yuvamız değil... İçinde civcivler yok." 
Soluk soluğa çınardan sıyrılarak indi. 
"Amma da çok benziyordu bizim yuvamıza! Bir de içindeki civcivleri olsaydı, 
tamamdı. Bizim yuvamıza ne oldu dersin?" 
Hasan tepeden tırnağa bir öfke gibi durdu: 
"Yuva bizim yuvamız ya, civcivler uçmuş. Büyümüşler, kuş olmuşlar uçmuş 
gitmişler. Kuş dediğin büyür uçar. Belki de yılanlar yemiş civcivler imizi, yılan­
lar civcivleri yiyince kuş da yuvasını terk etmiş gitmiş. Ne yapsın fıkara kuş, 
o da gitmiş kendisine ulu bir ağacın tepesine yılan ulaşamaz bir yuva yapmış. 
Şimdi biz yuvamızı başka bir ağaçta arayalım." 
Ummahan, "bizim geçen yıl pamuk topladığımız yer mi burası?" diyecek ol­
du. "Bizim yuvamız kırlangıç yuvasıydı," diyecek oldu, Hasan duymadı, dinle­
medi bile. 
Büklükte yürüdüler. Acayip, iri çiçekler açmıştı, çiçek azmanı. Hasan iri bir 
çınarın altına gelince hemen gene tırmandı, bir süre çınarın dallarında dolaştı 
durdu. Sonunda: 
"Çok yuva var," diye çınardan sıyrıldı indi. "Çok yuva var ama hepsi boş. 
Tüm civcivleri yılanlar yemiş. Kuşlar da yuvalarını terk etmişler kaçmışlar. Bu­
rada bu büklükte kuş yaşamaz. Ve de hiç yaşamaz. Hükümet buna bir çare bul­
malı. Ve de yılanların tümünü imha etmeli. Ve de bu hükümet bizim hükümeti­
miz ama azıcık ihmalci. Kuşları yiyen yılanlara bir çare bulamadı gitti." 
Başka bir çınara tırmandı, boynu bükük, dudakları uzamış, kederli indi. 
Önüne gelen ağaca tırmanıyor, öfkeyle iniyordu. 
"Yılanlar kuşların hepsini yemiş," dedi, o böyle der demez de Ummahan ağ­
lamaya başladı. Ummahan olduğu yere çöktü, yüzünü elleri arasına aldı, titre­
yerek hıçkırmaya başladı. 
Hem ağlıyor, hem de: 
"Korkuyorum," diyordu. "Korkuy orum, korkuyorum. Bizi de yılanlar yiye­
cek. .. " 
Hasan onun yanına oturdu, bir şeyler söyleyecek oldu, vazgeçti. Saçını okşa­
dı, elini tuttu. Ummahan durmadan ağlıyordu . Hasan onun korkusunu yenebii­
rnek için bir şey arıyor, bulamıyordu. Sonunda: 
"Yılanlar kuşları yediler, gittiler. Bu büklükteki kuşları tükettiler, sonra baş­
ka büklüğe gittiler. Şimdi o büklüğün kuşlarını yiyorlar. O bükün kuşlarını da 
bitirecek, başka büklüğe gidecekler. Sonra o rasını da ... " 
Urumahanın titremesi, ağlaması yavaşladı: 
"Aaah," diye inledi, "aah, şu dünyada hiç kuş kalmayacak bu yılanlar var-