120 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
Nasıl olsa, aç susuz da olsa, nasıl olsa varılır Çukura. Ben ulu yoldan giderim. 
Varsın uzun olsun. Arkarndan da bir köy gelir. Ulu yoldan köy eksik olmaz. Be­
ni görürler, halimi, başıma gelenleri sorarlar. Bir bir anlatınca, başıma gelenleri, 
kızlar, gelinler ağlarlar. Beni güzelce bir ata bindirirler. Çerkes eyerli ata. Bir de­
likanlıyı indirirler de beni bindirirler. Ben de onlara, korkmayın köylüler, derim. 
Geç kaldığınızdan korkmayın. Çukura varır varmaz, ben de size bir çiftlik bu­
lurum ki, bereketli. Bir günde bir haftalık pamuk toplar, bir etek para alırsınız. 
Elsiz ayaksız bir kadınım ya, iyilik ettiniz. Ben de bu iyiliğinizin altında kalır mı­
yım ki... Elsiz ayaksız bir kocamış kadınım ya, o Abla bana allı, basma fistanını 
vermişti. El değmemiş. Yepyeniy di. Ben de Ablanın yadigannı hiç giyer miyim. 
Daha öyle, olduğu gibi sandıkta durur. Keşke yanıma alaydım basma fistanı. Gös­
terirdim ona. Yadigannı daha elimde, daha solmamış görünce bir sevinirdi ki ... 
Birden yolun ortasında zınk diye durdu. Orada, bükülmüş beli, beline da­
yanmış elleri, gözleri yerde kalakaldı. 
Gözlerinin önünden uçsuz bucaksız, karanlık, göz gözü görmez, kurşun geç­
mez bir karanlık içinden Körmezar geçiyordu . Mezarlık geçiyor, geçiyor, deYrili­
yor. Mezar taşlan kaçıyor. Taşlar biribirine giriyor. Ölüler. Ölü kemikleri! Körme­
zarı Körmezar! Uuuuuuuuy Körmezar. Bir ucundan bir ucu bir öğle çeker. Kör­
mezarda yola yakın, kocaman, taşı yana yatmış, uzun bir mezar vardı. Üstündeki, 
dalları yapraksız meşeyi kurt yemiş, diş diş etmiştir. Körmezarın önünden, yapa­
yalnız, ödü kopmadan kimsecikler geçemez. Karanlık sulardan, kaplan kayasın­
dan, cin mağarasından geçilir. Körmezarın yanına yaklaşılmaz. 
Körmezardan kaçarcasına, geriye, köyüne döndü. Şimdi Çukurova, Abla, yol­
dan giden köy, bindiği at gerilerde, hayal içinde kalmıştı. Aaaaah şu Körmezar 
olmasaydı yolun üstünde. Olmasaydı, olmasaydı. Koşarcasına , gücünün yetti­
ğince yürümeye başladı. Ardına bile bakmıyordu. 
Vannın köye, evde bulgur çuvalının dibinde bulgur kaldı. Bir de buğdayı ku­
yudan çıkanrım, el değirmeninde un ederim. Varsın iri olsun, iri olursa boğaz­
dan geçmez mi ki? Ben de iki kere değirmende çekerim, daha iyi yumuşar. 
ıpıssız köy, siniler sinek yok. Uçsuz bucaksız. Can yok. Can olmayınca ... 
Can! Bir can' Bir başına insan bir iki ayda aklını çıvdırıverir. Yok, çıtırtı yok. 
Hiç düşünmemişti. Acaba köy ıssız kalınca ne oluyordu ıpıssız. Bomboş. Si­
nek kanatlannın sesi duyulur. Ya ulu bir poyraz esse, uğultusu top gibi patlar. 
ıssızlık kafasında büyüdükçe büyüdü. Döngeler tüm gelir de köyü doldu­
rursa? 
Oraya, yolun kıyıcığına çöktü. Gökler, tüm mavi siyle genişledikçe, genişli­
yor, dağlar düzeliyor, ağaçlar, evler gözükmüyor, ıssızlık çın çın ötüyordu. Gü­
müş rengi döngeleler boşlukta, ıssızlıkta yalnızlar. Bir yel bile esmiyor. Kıpırtı 
yok. Durgun. Birden ürperdi. ıssızlık içine işlemişti. Korktu. Büzüldü Sonra 
ayağa kalkLı, Çukura doğru döndü. Köyde köpekler kalmaz mıydı, dedi ken-