190 
la nefes alır, heyeca nlanır ve doğal olarak şairlerin sözlerini 
slogan haline getirir. 
Dünyada sol düşünc e Marx-Engels başta ol mak üze­
re birçok bilim insanının üst düzey kitaplarıyla tartışılır ve 
Rusya'ya Plehanov gibi düşünürler aracılığıyla sokulur ken, 
biz solu da heyecanlı şiirler a racılı�yla tarumışı z. 
Bunun en çarpıcı örneği, bir süre Londra'da yaşamış bulu­
nan Namık Kemal'in aynı mahallede oturan Karl Marx'ı ve 
onun çağ değiştiren çalışmalannı fark etmeden bize bambaş­
ka izienimler aktarmlş olmasıdır. 
Felsefe için yazı, şiir için ezber önemli 
Osmanlı' daki felsefe eksikliğinin bizi bugün de takip eden 
bir kadere dönüştüğii ve Batı dedi�miz ülkelerle aramızdaki 
temel farkı oluşturduğu kanısınd ayım. (Bir başka önemli ek­
siklik de aristokrasidi r.) 
Mesela Almanya; Schiller, Goethe, He ine, Kleist gibi büyük 
şairler yetiştirmiştir ama aynı zamanda Kant'ın , Hegel'i n, 
Marx'ın, Nietzsche'nin ülkesidir . 
Fransız kültürü Victor Hugo, Rimbaud, Valery gibi şairler­
le yüceldiği kadar; Descartes, Montesqui eu, Voltaire gibi dü­
şünce doruklanna da sahiptir. 
Bizde şiirin etkili olmasını, heyecanın düşüncenin önüne 
geçmesi olarak mı algılamalıyız yoksa "şiir yoluyla düşün­
mek" biçimind e mi görmeliyiz bilemiyorum. Ama felsefe ek­
sikliğinin bir sonucu olduğu herhalde tartışma götürmez. 
Bu durumun bir açıklaması olarak İslam 'ın varlık üzeri­
ne sorular soran felsefeyi yasaklarlığını öne sürülebilir. Ama 
unutulmasın ki Islam da bir zamanlar lbn Rüşd, İbn Arabi, 
İbn Haldun gibi pek çok önemli filozofa sahipti. 
Daha önemlisi, Batı ve Doğu toplumlannda dinsel inançla­
no günlük hayata etkisi ile ilgili farklar, bu dinlerin içerikle-