yetiştirmek için çaba harcıyordu. Bundan gerısıne, hal­
kın kültürünün etkilenmesine hiçbir gerek duymuyordu. 
Zaten halkı etkilemek de o çağ için çok güçtü, dahası da 
olanaksızdı. Bugün halkı etkilemek hem kolay, hem de 
kapitalistler için çok gerekli. Burada sözü çok uzatmak 
istemiyo rum. Bu sorun insanlık için çok ilginç bir ekono­
mik sorun. Batı kapitalizmi endüstrisini o hale getirdi ki, 
ister istemez hep üretecek, durmadan satacak. Ne yapar­
larsa yapsınlar, Batılılar, ürettikleri kadar tüketemi yorlar. 
Üretim daha çok oluyor, kendilerinin ihtiyaçlarını aşıyor. 
Bu sefer başka ülkeleri başka halkları etkilemek gerek. Ve 
elde de televizyon var, sinema, radyo, türlü iletişim araçla­
rı var. İstedikleri gibi dünya insanlığını etkileyebilir, ulu­
sal kültürlerini yok edebilirler. 
Ve böylece bir kültür olmayan tüketici kültürü oluş­
turdular. Ortalık karman çorman. Bütün değerler aşınıyor, tü­
keniyor. Bu yele bu karın dayanma olana ğı hemen hemen yok. 
Bu yalnız bizim gibi orta gelişmiş ülkelerin, azgelişmiş ülkele­
rin sorunu değil, Batılı dediğimiz üretici ülkelerin de sorunu. 
Onların insanları bizden daha çok sürüleşme ye doğru götü­
rülüyorlar. İnsan daki, insanı insan yapan kişilik öldürülü yor. 
Böylelikle de insan, yaratıcılığını gün geçtikçe yitiriyor. 
İnsanlığın yaratıcılığını yitirmesi, insanlığın sonu olacak­
tır. Bugün yalnız, yaşadığımız doğa ölümle karşı karşıya değil, 
bizi var eden kültürümüz de, değerlerimiz de ölümle karşı karşı­
ya. Tüketicile r, bütün sınıfları, tabakaları etki liyor, bütün 
değerlerini aşındırıyor, varsa da yoksa da tüketim. Her 
şey, Batıda olsun, dünyada olsun, tüketim üstüne. Bugün 
tüketmek neredeyse kutsal. Tüketemeyen insan, insan bile 
değil. Özellikle Batıda, bir otomobili iki yıl üst üste kul­
lanan, adamdan bile sayılmıyor. Moda her gün değişiyor, 
109