de. Topraksız köylü çaresizlikten, çoğu kez boğaz 
tokluğuna çalışırmış. Zaman içinde, yörenin gen1,:­
leri batıya ve özellikle Adana'ya çalışma ya gitmeye 
başlamışlar ve köyde çalışacak genç erkek kalma­
yınca, ağalar ücret ödemek yerine, toprağın bir bö­
lümünü köylünün kendi hesabına çalıştırmasına 
izin vermişler. 
Biz oraları gezerken, köylüler ağa toprakların ­
da yarıcı olarak çalışıyorlardı. Yani, ağanın malı ye­
rine, işçisi olmuşlardı. Ama dertleri bitmemişti. 
Ağanın sözüyle satılmış ve yine ağanın marifetiyle 
satıştan vazgeçilmiş topraklar mı isterdiniz, otlak 
anlaşmazlı klarından doğan sorunlar mı? Sonııı 
çoktu. Ama sorunu çözecek adam yoktu. Köyde 
muayene ettiğimiz insanlardan tutun, Çukuro­
va'ya çalışmaya gitmiş erkeklere, yeni doğmuş be­
belere kadar herkes şıhın veya ağanın adamıydı. 
Ağa da haliyle muhtarı oluyordu köyün. Bu ağalar 
zengindiler, güçlüydüler, kendilerine kul olan bir 
sürü adamları vardı, devletle ilişki içindeydiler; 
muhtar, belediye başkanı, milletvekili oluyorlardı. 
Bu bölgelere gönderilen devlet memurlarının, si­
yasi iktidara sırtlarını dayamış bu kişilerle, müca­
dele gücü yoktu. Hiç olmamıştı, ne Osmanlı dö­
neminde, ne cumhuriyetin ilk yıllarında ne deşim­
di! Buraya tayin edilen kişi, bir an önce bu yön:­
den gitmek istiyordu. Kalıp kiminle ve ne için mü­
cadele edecekti ki? Sistem, ağalık düzeninin arka­
sındaydı. Bunu fark edenin ya gönlü kırılıyordu, 
312