garip ve leyli meccani kaderinin i�inde yeti�mi�ti. Yiizy11lar 
boyunca ihmal edilmi� bu insanm kaderini yenmesi gereki­
yordu; hem de emekleme �agm1 ya�ayan teknik bilimlerde, 
bir�ok �eyi kendi ba�ma bulup �1karmas1 gerekiyordu. Her 
yonde kendi ba�ma geni�leyip, kendi ba�ma ilerlemeliydi. 
Mustafa gibi, her �eyin ashm merak edenler i�in yo! gosteri­
ciler de yok denecek kadar azd1. Bilimsel gelenegi olmayan 
bir iilkede Newton gibi, ba�ka 'devlerin s1rtma binmek' de 
miimkiin degildi. Dogu, birikmi� dertleriyle herkesi yutmaya 
hazird1: Once ge�im derdi vard1. Yemekhanelerin ve yatak­
hanelerin s1kmtih diinyasmda ya�ama ktan usanm1�lard1, ye­
ni bir hayata yorgun ba�hyorlard1. 'Yurdu terkeden kabili­
yetlerden' biri olmamak, kendini 'yurduna ulusuna' adayan 
bir kahraman olmak kolay degildi. 'Soziiniin eri' olmak her 
kahramanm harc1 degildi bu �artlarda. Onun i�in Mustafa 
inan, 'Biz ziyan olmu� bir nesle mensubuz, diyordu. Arka­
da�lannm �ogu, bunun bile farkmda degildi. Okulu bitirmek 
ve hayata atilmak ve insan gibi ya�ama �artlanna kavu�­
maktan ba�ka bir �ey dii�iinemez olmu�lard1. Artik bu leyli 
meccani ya�anti bitmeliydi; art1k, herkesin kendi ba�ma bir 
evi olmahyd1; art1k, kendi odalannda uyumak gibi masum 
bir ihtirasm pe�indeydiler. Artik, eli yiizii diizgiin bir 'hayat 
arkada�1' bularak diizenli bir hayat siirmek istiyorlard1; da­
ha fazla ziyan olmak istemiyorlard1. 
"Bununla birlikte," diye sozlerine devam etti orta ya�h 
profesor, "her �eye ragmen saf bir iyimserlikleri vard1. Sen 
buna, bugiin biraz modas1 ge�mi� gibi goriinen 'milliyet�ilik' 
adm1 takabilirsin. Belki, daha yeni kurulan bir diizenin he­
yecam i�indeydiler; millet olmanm heyecamm daha yeni yeni 
ogreniyorl ard1. Ogrenciler henuz, geldikle ri illere gore toplu­
luklara aynlm1� degillerdi aralarm da. Heniiz mar�lann he­
yecanla soylendigi donemler ya�amyordu. Belki bugiiniin og­
rencileri onlan seyretselerdi, hafif�e giiliimserlerdi. Ne var 
94