kılıçla keser gibi kesmiş atmıştı. Bir köye yerleşmiş, hangi köy 
olduğunu Ferhat Hocaya bile kimse söylemiyordu, ya da bilmi­
yorlar dı. Oysa, Memedi o köy� Ferhat Hoca göndermişti, en 
güvendiği arkadaşına, kendi gözünden de daha çok güvendi­
ği ... Bundan da hiç kimsenin haberi olmamıştı. Hoca insanlan 
iyi biliyord u. İnsan yüreklerinin sırrına vakıftı. O biliyordu ki 
İnce Memed gibi insanlar , öyle uzun bir süre eli kolu bağlı, hiç 
eylemsiz duramazlardı. Bir gün er ya da geç Memed bu dağia­
nn yolunu tutacaktı, bundan hiç küşüm etmiy ordu. Onun kafa­
sını kurcalayan, kendi düşüncesine güvenini sarsan Bayramoğ­
lunun tutumu ydu. Bunca yıl nasıl olmuş da, yok yoksul, iki çe­
limsiz öküzün ardında, verimsiz, kıraç dağ toprağında çift sü­
rerek, ne üstte üst, ne başta baş gilmiş gelmişti. Belki o dünya­
ya küsmüştü. Belki de yüreğinde köklü bir değişiklik olmuş tu. 
Kim bilir, belki İnce Memed de dünyaya küser, kim bilir, belki 
onun da yüreğinde köklü bir değişiklik olmuştur. Ferhat Hoca 
bunu böyle düşünüyordu, ne Bayramoğlunun dünyaya küstü­
ğüne, ne de İnce Memedin küseceğine yüreğini bir türlü inan­
dıramıyordu. Bunlar içlerinde yalrm taşıyan insanl ardı. Yürek­
lerindeki yalım ne kadar solarsa solsun tükene mezdi. Dünya 
kuruldu kurulalı onlar gibisilerin yüreklerindeki yalım tüken­
memişti. Ya şöyle, ya da böyle, iyilik için, dostluk, sevgi için ya­
lazlamış durmuş tu. Bayramoğluyla İnce Memed, yüreklerini 
söndürmeye çalışıyorlar ki yüreklerini kopanp atmadan, içle­
rindeki o yalırm söndüremezler. 
Ormanın batı kıyısına koyduğu son, yani üçüncü gözcü 
geldi: 
"Hocam," dedi, "yedi kişi daha geldi, alayım getireyim mi 
ormanın içine?" 
Hoca: 
"Al getir," dedi. "Bunlar da mı eşkıya olmaya gelmişler?" 
"Bunlar da eşkıya olmaya gelmişler. Hepsi de san benizli, 
hepsi de sarkık san bıyıklı, hepsi de yeşil gözlü, hepsi de bir 
boy. Tüfekleri, fişeklikleri, ayaklanndaki ayakkabılar, sırtlann­
daki sırmalı Maraş abalan, her bir şeyleri tıpkı ... Birini ötekin­
den ayıramaz sın." 
Hoca güldü: 
276