na benziyordu. Az önce topacını, oyuncaklarını kırmış da koşa­
rak buraya gelmiş bir çocuğun ellerine... Memedin hiçbir hali 
İdris Beyi şaşırtmadı.
"Memed kardaş," dedi, "seninle işbirliği yapmak istiyo­
rum. Sana bunu teklife geldim. Senin emrine girmek istiyorum. 
Çünkü sen çok ünlü, çok yiğit, temiz, soylu bir insansm. Senin 
kumandan altında düşmanlarla savaşmak benim için şeref 
olur."
Çok uzun konuştu. Memedin hiç duymadığı sözler kattı 
sözlerine, Memedi övdü, sevdi.
Memed susuyor, hiç karşılık vermiyordu. Gece yarıya doğ­
ruydu ki, onun sürekli ısrarlarına dayanamadı, Abdi gitti Ham- 
za geldi meselesini uzun uzun, en küçük ayrmtısına kadar an­
lattı, sözlerini de:
"Hatçenin kanı, anamm ölümü, benim dağlara düşmem iş­
te buna yaradı," diye bitirdi. "Abdi gitti Hamza geldi."
İdris Bey:
"Hamzayı da öldür," dedi.
Memed, İdris Beyin saflığına gülümsedi.
"Gene Hamza gelecek. İlde Hamza çok. Hamzamn kökünü 
kurutmak yok mu?"
İdris Bey:
"Onu bilmem," dedi. "Ben önce Hamzayı ortadan kaldırı­
rım, gelecek Hamzayı da geldiği zaman düşünürüm."
Koca Osman, Halil, öteki Çerkesler hiç söze karışmadan 
onları dinliyorlardı. Memede de hak veriyorlardı. Birisini öl- 
dürsen yerine bini çıkıyordu. Hepsini toptan öldürsen, onlarrn 
yerine gene toptan geleceklerdi.
Memed sözünü:
"İşte benim elimi kolumu bağlayan, beni öldüren bu. Çaba­
mın hiçbir işe yaramaması, işe yaramaması değil, sonun daha 
kötü olması, beterin beteri olması, işte beni kahreden, bana uy­
kuları haram ettiren bu. Ben kaş yapayım derken göz çıkardım. 
Hem de kocaman bir köyün gözünü. Benim yüzümden köylü­
lerim zulüm gördüler, açlıktan şişerek öldüler, benim yüzüm­
den... Benim yüzümden gül gibi kızların ırzına geçtiler. İşte eli­
mi kolumu bağlayan bu," diye bitirdi.
440