çek bir arkadaş bulmak kadar zordur. Tabii ben arkadaş iste­
miyorum, köle istiyorum albayım ." 
Hüsamettin Bey sordu: "Gustav Schlick'i karakolda bıraka­
cak mısın?" Hikmet yüzünü buruşturdu: "Biraz da kendi ka­
derini tek başına yaşasın albayım. Kendine bir köle bulama­
dığı için bu durumlara düşen bir zavallıyla daha fazla uğraşa­
mam. Tanımadığımız daha milyonlarca insan var acı çeken. 
Hangisinin kaderini değiştirmek elimizde?" 
Hikmet, bir süre kağıtları inceledi, bazı düzeltmeler yaptı; 
sonra, başını kaldırdı: "Daha önce de söylemiş olduğum gibi, 
Monika, Mills'le evleniyor. Bu İngiliz de hiç konuşmadığı 
için, olay hakkında neler hissettiğini yazmak güç. Bilge, İngi­
lizlerden yana olduğu için bu düşüncemi de kabul etmez ta­
bii." Birden yerinden fırladı: "Onu şimdi size getireceğim al­
bayım." "Dur oğlum, nereye gidiyorsun?" diye telaşlandı Hü­
samettin Bey. 
"Albayla çok tanışmak istiyorum, diye tutturmuştu. Daha 
sırası değil, demiştim ona. Öyle birden olmaz, demiştim. Gel­
sin albayım. Siz dairenize çekilirsiniz, biz de size gece yatısı­
na geliriz. Temiz çarşaf var mı albayım?" 
Hüsamettin Bey kızdı: "Gece yatısıyla oyun olur mu?" 
"Oyun değil ciddi albayım. İnsanlarımızın en sevdiği bir­
likte bulunma yollarından biridir. Ben yerde de yatarım alba­
yım. Bilge'ye de söylerim, geceliğini getirir. Daha başkalarını 
da çağırırız. Ailece hep birlikte geliriz. iktisatçılara göre, bi­
zim geri kalmamızın ve İngilizlerin ilerlemesinin nedeni, on­
ların gece yatısından vazgeçmeleriym iş." "Saçmalama ," dedi 
albay. 
"Bir dakika, albayım. Biraz düşünebilir miyim?" "Hay allah," 
dedi Hüsamettin Bey ve Hikmet'in düşünmesini bekledi. 
"Tamam albayım. Şöyle diyorlar: Onsekizinci Yüzyıl Sanayi 
devrimiyle birlikte gece yatısı adeti de kalkmış. Çünkü, dere­
beyliğin zayıflamasıyla, toprağa bağlı köylüler ucuz emek 
288