36 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
Durdu, dinledi, herkes kendisini dinliyor. Kimi gülüyor, kimi göz kırpıyor 
ama, dinliyorlar. 
"Dedim ki Muhtara, bak babayın mezarına yesdehlerim. Mezarındaki ke­
miğini ... Köylüye dokunma. Sonra seni toz eder bu köylü. Toz duman eder. 
Ben köyün Koca Haliliyim elim ayağım tutmaz oldu. Hepinizin dedesinden 
de daha çok yaşadım. Sen Muhtarsan, adamsan bana bir ... Bana bir binet bul, 
dedim. Sen bulmazsan köylü bulur. Senin de şerefin beş paralık olur. Bula­
mazsan dokunma köylüye de kendi halınca yoluna gitsin. O köylü ki, köyün 
kapısına bir kara tren çeker de bin Halil Emmi der. Bin de in Çukurovaya. 
Elin ayağın tutmaz oldu. Çok emek verdin bu köylüye. Treni getirmezse bir 
at bulur. Hem de kır bir at. Köroğlunun kır atı gibi. Atı da bularnazsa bir eşek 
bulur." 
Taşbaşoğlu dayanamadı: 
"Eşeği de bularnazsa bir sıpa. Sıpayı da bularnazsa bir tazı. Tazıyı da bula­
mazsa Halil Emmi?" 
Koca Halil çıldıracakmış gibi bir hal aldı, yüzü morardı: 
"Lafımı kesme lafımı. Babayın ağzının ortasına ... Tam ortalık yerine. Eş­
şek bulamazlarsa, nöbet nöbet sırtlarında taşır delikanlılar, dedim Muhtara. 
Senin o babayın Taşbaş gibi. Neden Taşbaş demişler o deyyusa? Ben bilirim. 
Dedim ki Muhtara köylüylen başa çıkılmaz, yeme köylünün hakkını. Senin 
ananı da bilir Koca Halil oğlum Taşbaş. Dedim ki o da olmazsa Uzunca Ali 
Efendi var. Efendi diye senin gibisine demezler Muhtar, efendi diye askercilik­
te sıhhiye onbaşısı olana derler. Ali Efendiye derler. Ne belledin ya. Ali Efendi 
benim can bir arkadaşı ının oğlu. Bu Uzunca Ali Efendi bana yeter de artar 
bile. Halil Emmisini yazıda yabancia elsiz ayaksız kor mu ki? Ne mümkün. 
Ben senin o it Taşbaş sülaleyin gelmişini geçmişini, her bir bakunu bilirim. 
Sırası değil şimdi. Ben senin arkarnı öptüğünü de bilirim. Arkalısın diye ne 
konurlanırsın? Köyün yarısı benim arkamda da olsa ... Ben de ... Erkeksen tek 
başına." 
Taşbaş gülerek: 
"Yalana ha, yalana ... Şimdi bu yalanlar sakalına yakıştı mı? Burada söylenen­
leri varıp da Muhtara dersen, sakalına bir kibrit çakar cayır cayır yakarım. Eğer 
kolay yanınazsa üstüne gaz dökerim. Seni cascavlak ederim." 
Koca Halil öfkeyle ayağa kalktı, değneğini çekti, Taşbaşın kafasına indire­
cekken tuttular. Gülrnekten kırılıyorlar, kasıkıarını tutuyorlardı. 
Koca Halil bu öfke içinde bile Uzun Aliye mahzun mahzun bakmadan bir 
adım atamadı. Sonra aynı öfkeyle yürüdü gitti. 
Kararları karardı. Demir kazık gibiydi. Muhkem. Ölmek var da dönmek 
yoktu. Her bir şeyi göze almışlardı.