75 
 eline geçmesi durumunda bu çocukların birçok suçta kullanılması gibi ciddi bir risk var. İşte bu 
da tam da bildiri başlığında belirttiğim gibi mülteci sorununun “karanlık yüzü”  
Bugün Türkiye’de göçmen kaçakçıları yakalandı ğında hukuken cezası var.  Hatta, 
notlarıma da aldım, Türkiye’de 2002 yılına kadar bu tarz bir düzenleme yok imiş. Ama 2002 
itibariyle göçmen kaçakçılığı, (bakın insan ticareti değil o zaten Türk Ceza kanununda yerini 
bulan bir şey) 2002 yılının Ağustos ay ında bir düzenleme ile TCK’ya giriyor ve - tatmin eder 
etmez ama olanı söyleyeyim -  3 yıldan 8 yıla kadar hapis ve 10 bin güne kadar da adli para 
cezası veriliyor. Şimdi kaçakçıyı tespit ederseniz vereceğiniz ceza bu, hoşunuza gider gitmez 
ama mevzu zaten  çoğu zaman bu kaçakçıları tespit edilip edilememesi noktasına da geliyor.  
Bu işin bir diğer tarafı da yine bir kavram kargaşasını çözerek üzerinden gitmek 
istediğim; “yasa dışı göç” yani “illegal migration”  dediğimiz yasal olmayan göç ile “düzensiz 
göç” yani “irregular migration”  dediğimiz birbirinin yerine çokça kullanılan ama 
kullanılmasının yanlış olduğu iki kavram. Peki bu iki kavramı karıştırmak neden bu kadar 
önemli? Şöyle ki, mülteciler bir şekilde ülkenize girmişse yani sizin öngördüğünüz yollar 
dışında girmişse ve sizin hukuki süreçleriniz uzadığı için - çünkü biliyorsunuz ki sığınmacı 
olarak sığınma arayan olarak ülkeye giriyorsunuz ve 3/4 aylık bir prosedür sonrasında misafir 
devlet size mülteci statüsünü veriyor veya vermiyor. Veriyorsa ülkede m ülteci oluyorsunuz, 
vermiyorsa geri gönderme prensibi gereği geldiğiniz ülkeye geri gönderiliyorsunuz. Süreç 
böyle anlatıldığında çok kolay geliyor kulağa; ama kitlesel bir göç akınından bahsedip bir 
seferde üç/dört milyon insanı bu sürece soktuğunuz zaman  prosedür altüst oluyor ve bu süreç 
uzuyor o zaman da “undocumented” dediğimiz yani belgesi olmayan, kayıtsız, statüsü yok, ne 
olacağı belli değil bir insan grubu oluşuyor. Bu çok önemli çünkü, hocalarımın da az önce 
bahsettiği, mültecilerin eğitim sürecin e dahil olması, iş olanakları, çalışma hakkı vb 
imkanlardan yararlanmaları ancak hukuki statü sahibi olduktan sonra sizin kapınızı açacak 
önünüze çıkacak fırsatlar olduğu için ortada insanlar var ama statüleri yok o yüzden hiçbir 
bağlayıcılıkları yok bu si zi düzensiz bir duruma sokuyor. Tabir bu nedenle özellikle söylenir ve 
vurgulanır. Derler ki göçmenin mültecinin kendisi yasadışı değildir sistem onu bu düzensizliğin 
içine dâhil etmiştir o nedenle “düzensiz göçmen” ifadesi doğru olandır. Bu algının da 
vurgulanması bu bakımdan önemli hatta yine Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiserinin güzel 
bir sözü var diyor ki “without papers”, yani kağıtları yok dokümanları yok, “but not without 
rights”, ama haklardan yoksun değil. Yani, insan hakları prensibi dediğimiz şey zaten eşitlik ve 
adalet ilkesine dayanır o nedenle mülteci, göçmen, kağıtlı/kağıtsız olmasına zaten bakmazsınız 
herkese tanınması gereken temel haklar vardır. Ayrıca, “social rights” dediğimiz sosyal haklar 
vardır ki bunların da temel haklar çerçevesin de tanınması gerekmektedir. Temel ihtiyaçlar, 
beslenme, konaklama gibi elbette çok önemli ve mülteciler için karşılanması gereken esas 
konular, ancak mülteci krizinde artık bunun ötesine geçilmesi gereken bir süreçteyiz. Sosyal 
haklar bu noktada önemli olu yor. Siz sosyal hakları bu gruba tanımaya başladığınız andan 
itibaren hukuksal statü sorunu yaşasalar bile bir kere az önce bahsettiğim göçmen kaçakçılarının 
veya yasadışı yollara doğru kaymaların önüne geçiyorsunuz. Onları meşru hala getirmiş 
oluyorsunuz.  Yani entegrasyon dediğimiz noktaya uyum dediğimiz sürece dolaylı bir şekilde 
geçiş yapmış oluyorsunuz.  
Son olarak bir anektodla konuyu bağlamak isterim. Geçenler de bir arkadaşım 
Yunanistan’a gidiyor ve Yunanistan’da bir balık restoranına gidiyor. Malum bir ada şehri 
gidelim güzel balığımızı yiyelim keyfimize bakalım diye düşünürken, restoran sahibine diyorlar 
ki bize hangi balığı önerirsiniz? Bu arada bu gerçek bir hikâye arkadaşımın birinci ağızdan