208
Bir heyecan kıpırtısı, tıpkı bir buğday tarlasını yalayıp ge­
çen esinti gibi yayıldı salona. Birkaç el derhal fırladı havaya; 
cesur ve atak olanlar belliydi.
Bk sözü bir erkek öğrenci aldı. Kendini kıaara tanıttıktan 
sonra, Antik Yunan ve Eski Bosna’dan başlayıp Ortaçağ’a ka­
dar uzanan bir tarih ve felsefe incelemesine girişti. Her za­
man çıkardı böyleleri. Soru sormaktan ziyade kendi nutukla­
rını atmaya hevesli birkaç seyirci olurdu. Oğlan Rönesans’a 
vardığında dinleyenler huzursuzlanmaya başlamıştı; gaze­
teci araya girdi. "Ihmam da, soru sormaya niyetiniz var mı, 
yoksa bize vaaz mı vereceksiniz?"
Kahkahalar yükseldi. Öğrenci kızardı; nihayet -h â lâ  bir 
soru sormamış halde- mikrofonla vedalaşabildi. Tabii gönül­
süzce.
Ayağa kalkan bir sonraki kişi siyah cüppeli bir din ada­
mıydı; belki bir Anglikan rahibiydi, Peri onlan birbirlerinden 
ayıramıyordu. Paneli dinlemekten keyif aldığım ama ilk ko­
nuşmacıya katılmadığını söyledi. Dinin özgür tartışmaların 
önünde engel teşkil ettiği savı doğru değildi, Hıristiyan kili­
sesinin tarihi karşıt örneklerle doluydu. Oxford da dahil ol­
mak üzere, Avrupa’daki birçok üniversitenin tohumlan teo­
loji üzerinden atılmıştı. Yani dini kurumlar üniversitelere ev- 
rilmiştL Ateistlerin kendi görüşlerini belirtmeye haklan var­
dı ama gerçekleri saptırmamak şartıyla.
Peri anladı ki kel kafalı, sakallı profesör ateistti. Onunla din 
adamı arasında kısacık bir tartışma geçti. Profesör, dinin özgür 
tartışmanın yandaşı olmak bir yana, ezeli düşmanı olduğunu 
söyledi. Spinoza hahamların öğretilerini sorguladığında kim­
se filozofun akhna övgüler yağdırmaınışti; aksine, onu sinagog­
dan ihraç etmişlerdi. Aynı davranış kahhı Hıristiyanlık ve İs­
lam tarihlerinde de mevcuttu. Kendini bilime ve açık fikirlili­
ğe adamış biri olarak dinin sultası altına girmeye niyeti yoktu.
Mikrofona ıranan bir sonraki dinleyici orta yaşh, zarif bir