Önce kendinizi, sonra bizi kötüleyin. Bize vurun. Kendimize 
gelmemiz, kendimizi tanımamız için bizi iyice hırpalayın. Ar­
tık kaybedecek durumda değiliz. Bu ülkenin artık kaybetmeğe 
tahammülü yok. Kendimizi tanıyalım da sonunda yok olalım, 
zarar yok.' Albayım itiraz etti, 'Bir uçtan öteki uca geçme he­
men,' dedi. 'Kendini aşın uçlar arasında kaybetme.' 'Etmem 
albayım,' diyerek hemen razı oldum. Kendimi, yetiştiricime 
teslim etmiştim. 'Orta yol, değil mi albayım?' diye sevinerek 
sordum. Aslında, hemen her söze cevap yetiştirmemeliydim. 
Ne var ki, söylenenleri anladığımı o anda göstermek istiyor­
dum. Bu davranışım da, yeni baştan kurmak istediğim öz var­
lığıma zararlı oluyordu. Hayır, bir bakıma da yararlıydı: Kötü 
huylarımı, dolayısıyla kendimi tanıyordum. Kendimi, bir de 
başkalarına sorsaydım , kim bilir ne kadar esaslı olacaktım? 
Evet çok akıllı ve kavrayışlı görünmemeliydim. Çünkü böyle 
değildim. Biraz aptal olmasını öğrenmeliydim. 'Bir de Batılıları 
aptal buluruz, değil mi albayım?" diye gülerek sordum. 'Onla­
rın acelesizliğini, meselenin esasını öğrenmek isteyen sabırlı 
durgunluğunu, aptallıkla nitelendiririz. Oysa acele etmek yü­
zünden, kendimizi bir kere daha ele veririz. Aptal olmalıyız 
albayım, aptal! Bütün kurtuluşumuz buna bağlı.' 
"Kurtuluşumuzun bağlı olduğu niteliklerin sayısı bir çığ gi­
bi büyüyordu. Neredeyse ilk nitelikleri unutacaktık. Bu ne­
denle, bilimsel de olmak için, hemen bunları kaydettik. Bü­
yüklü küçüklü otuz yedi neden çıktı ortaya. Üstelik, işin daha 
başındaydık. Ben, sayının yüze yaklaşmasından korkuyor­
dum. Fakat bu meselenin üzerinde durmak gereksizdi. Ön 
yargıyla yola çıkılamazdı. lşin gittikçe zorlaştığını albay da gö­
rüyordu. Aynca, yeni ilkelerimize göre, biraz da aptal görün­
memiz gerekiyordu; aptallar gibi ortaya atılmak da tehlikeliy­
di. Bu bizim için kavranması güç bir durumdu. Albayım, 'Es­
kiler buna tecahülü arifane derler oğlum,' dedi. 'Anlamadım 
albayım,' dedim. Oysa anlamıştım; çok duyduğum bir sözdü. 
413