10 
 birikim, umut ve Aydınlanma üretebilmemizi sağlayacak birikimler yeterince eleşt irel bilinç ve 
sorumlulukla irdelenememiştir.  
Sonra Hacı Bektaşi Veli, Yunus Emre, çoğulculaşma ve toleransı ve her türlü umudu 
üretebileceğimiz müthiş bir birikimi simgeler. “Dert dermana çağrıdır”  diyerek, 
umutsuzluktan umut üretmeyi öneren Mevlana’yı, “Köle de insandır ve bu nedenle özgürdür”  
sözleriyle, özgürlükle insan olma arasında dolaysız bir bağ kuran Şeyh Bedrettin’i düşünelim.   
1400’lü yıllarda “İnsan gibi yaşamak için varlığımızı ve gücümüzü ortaklaştıralım; 
sömürüyü ortadan kaldıralım. Birlik  olalım, birlikte üretelim. Emeğimizin ürününü eşit 
bölüşelim”  belirlemesiyle, insanlaşmak için, ortaklaşmak ve sömürüden kurtulmak gerektiğini 
dile getiren Börklüce Mustafa’yı düşünelim. Onun bu sözlerinden  “Yarın yanağından gayrı her 
yerde, her şeyde hep  beraber”  diyebilen Nazım Hikmet’e kadar uzanan o toplumcu ve insancıl 
çizgi göz ardı edilebilir mi? Bunlar düşünüldüğü zaman, şu gerçek görülebilir: Umut, insanın 
öz yapısını oluşturan ve insanı insanlaştıran en önemli etmendir. Eğer umut olmasaydı, 
vurgu yla söylemek isterim ki, insanlık, ilerleyemezdi; dolayısıyla da tarih yaratamazdı. Tarih 
yaratmak, umut ve ilerleme ile olanaklı olmuştur.  
Umutsuzluktan umut üreten Atatürk olmasaydı, Türkiye olabilir miydi?  
Tarih yaratmak, bir şeyler için savaşım vermeyi , mücadele etmeyi gerektirir. Dolasıyla, 
bir ulus ya da toplum etkenleşmeden, eleştirel düşünmeden, çoğulculuk, insancılık, tolerans ve 
toplumsal ilerleme için savaşım vermeksizin, tarih yaratamaz. Tarih ilerlemelerle olabilir. 
İlerlemeleri yaratanlar da u mut için savaşanlardır. Dolasıyla tarih yaratanlar, ilerleme için 
savaşım vererek, insanlık için umut üretenlerdir.  
Eğer Türkiye tarihinde biraz önce sözünü ettiğim Yunus Emre olmasaydı Şeyh 
Bedrettin, Börklüce Mustafa olmasaydı, Çanakkale yöresinden çıka n ve “İnsan özgürleştiği 
ölçüde insanlaşabilir” diyen Namık Kemal olmasaydı özgürlük ve umut düşüncesi yeşerebilir 
miydi? Atatürk’ün “Ben devrim ruhunu ondan aldım” dediği, ödünsüz aydınlanmacı Tevfik 
Fikret olmasaydı, Türkiye aydınlanması eksik kalmaz mıy dı? İslam dünyasını eleştirel 
sorgulayan Mehmet Akif olmasaydı, umut ve Aydınlanma düşüncesi gelişebilir miydi? 
“Özgürlüğün sığınağı temiz vicdanlardır”; “Bilimin ve sanatın ulusu yoktur”  diyebilen; “İbn 
Sina’dan beri neden dünya çapında bir filozof yetişt iremiyoruz?”  diye soran Mehmet Akif’in 
umut arayışındaki katkısı unutulabilir mi?  
Özellikle de umutsuzluktan umut üreten, yoktan var eden Mustafa Kemal Atatürk 
olmasaydı, Türkiye olabilir miydi? Türkiye’nin tarihi olabilir miydi ya da nasıl bir tarihi olu rdu?  
Umudun malzemesi insanlıktır; ancak umudu üreten de tüketen de yine insandır  
Bu değerli insanların tümü umut için savaşmıştır. Umudu öne çıkarmıştır. Umudun 
malzemesi insanlıktır; dolasıyla umut üretmek isteyen insanın, insanlık aşağılandığı, 
sömürüldüğü köleleştirildiği her ilişkiyi, her kurumu reddetmesi ve o durumu kökten 
değişt irmesi gerekir. O nedenle de umut için ortaya çıkanlar, “Daha iyi bir dünya olanaklıdır!”  
diyebilmelidir. Bu anlamda da çok doğaldır ki, umudun asıl yurdu sanattır. Çünkü sanat, olmuş 
olanı betimlemekle yetinmez; geçmişin içinden çıkarak olabiliri anlatır.  Olabilir de umut 
üretmemizi sağlar.  
Özgürlük ve umut kavramlarını tartıştığımız bu uluslararası etkinlikte, ‘Hürriyet 
Kasidesi’ ile özgürlük kavramına övgü yazan ve gömütü Çanakkale -Bolayır’da bulunan Namık 
Kemal’i özellikle anmak gerekir.  Dün Namık Kem al’in mezarını ziyaret ettim. O büyük 
özgürlük savaşçısının gömütünün durumunu gördüğümde utanç duydum. Gördüğüm kötü 
durumu, bu büyük şaire, ülkemize yakıştıramadım. Bir an önce oraya el atılması gerekir. Bu