259
sunda Marx’a sonuna kadar hak veriyordu. Vaktiyle Enver 
Hoca’nın dinle ilgili görüşlerini okuyup hayran kalmıştı. Ay­
nı fikirdeydi.
“Delikanlı” dedi Azur, “başkalarından, özellikle kelimelere 
meftun olan filozoflardan ve şairlerden alıntı yaparken dik­
kat etmeliyiz. Marx’ın söylediği şuydu: Din, mazlumun iç çe­
kişi, kalpsiz bir dünyanın kalbi ve ruhsuz koşulların ruhu­
dur. Din halkın afyonudur  .”
“Evet, evet. Aynı şey işte” diye yapıştırdı Bruno hemen; sö­
zünün kesilmiş olmasından hiç hoşlanmamıştı. Sonra pat di­
ye Mona’ya döndü. Yumruk yemeye hazırlanıyormuş gibi çe­
nesini ileri uzattı. Söyleyeceklerinin bazılarının hoşuna git­
meyebileceğim ama her zaman dobra dobra konuştuğunu id­
dia etti. İslam’la bir derdi olduğunu söyledi. “Aslında bütün 
tektannlı dinlerle derdim var ama Hıristiyanlık ve Yahudilik 
reform gördü, İslam reform görmedi” dedi.
Bruno, İslam’ın kadınlara karşı tutumunun kabul edilebi­
lir olmadığını; şayet kendisi kadın ve Müslüman olarak doğ­
muş olsaydı bedbaht olacağını belirtti. “Herhalde terk eder­
dim.” Bruno’ya göre değiştirilmediği takdirde İslam günü­
müz dünyasına uygun değildi, ama hem kutsal kitap hem de 
hadisler mutlak görüldüğü için bu koşullar altında değişim 
beklemek imkânsızdı. “Değişim yasaksa o zaman bu dini na­
sıl düzelteceğiz?”
Mona, Bruno’ya buz gibi bir bakış attı. Derhal çocuğun ağ­
zının payını verdi: “Pardon ama kim sana benim dinimi dü­
zeltmeye kalkma hakkını veriyor? Nereden çıkardın Müslü­
man kadınların senin gibiler tarafından kurtarılmaya ihti­
yaçları olduğunu?”
“Aman aman kavga etmeyin... Tamam harika; müthiş bir 
başlangıç!” diyerek araya girdi Azur. “Fikirlerinizi belagatle 
ifade ettiğiniz için hepinize teşekkür ederim. Fakat unutma­
yın, konumuz din değil. Konumuz Tann felsefesi.”