"Ama söz vermi ştin hüzünlü bir hikâye anlatmayaca ğına," diye 
sitem etti kay ıp güvercin yavrusu. "Seni uyarm ıştım. Ac ıklı bir hi-
kâye duyarsam kanatlan ıp uçar ım demiştim."  
Ohannes İstanbuliyan dudaklar ını endişeyle büzdü. Yazd ığı 
her cümle bir ad ım daha yakla ştırırken onu kitab ın sonuna, huzur-
suzluğu da art ıyordu nedense. Nas ıl girebilmi şti böyle bir sorum-
luluğun alt ına? Nesillerdir ku şaktan kuşağa aktar ılan her bir ma-
sal nice küskün ruh ta şıyordu içinde - büyümeden ölen çocukla-
rın ruhlar ı. 
Çocuk masallar ı dünyan ın en yaşlı anlat ılar ıydı asl ında. Onlar 
arac ılığıyla seslenirdi çoktan yok olmu ş nesillerin aç hayaletleri 
şimdiki zamana. Bu sebeptendi en s ıradanlar ında bile bir bilgelik, 
en neşelilerinde dahi bir elem bulunmas ı. Bundand ı Ohannes İs-
tanbuliyan' ın üzerine ald ığı sorumlulu ğun ağırlığından korkmas ı. 
Bu kitab ı tamamlamaktan ba şka bir şey düşünemez olmu ştu çok-
tand ır. Varsa yoksa yazmakt ı akl ında... Böyle bir fikrin ne kadar 
saçma oldu ğunu bilse de, bu kitab ı yazmaya ba şlad ığından beri 
dünyan ın daha kederli bir yer haline geldi ğine inanmaktan alamv; 
yordu kendini. Daha fazla uzatmadan bitirmesi gerekiyordu art ık, 
yeryüzünde daha az elem olmas ı buna bağlıym ış gibi. 
"Merak etme," dedi nar a ğacı gülümseyerek. Dallar ındaki 
karlar ı silkeledi. "Anlataca ğım hikâye hazin gelebilir ilk ba şta 
ama umutsuz say ılmaz... "  
 
Ohannes İstanbuliyan askerler taraf ından götürüldükten sonra 
ailesi günlerce çal ışma odas ına yakla şmad ı. Bunun d ışındaki 
bütün odalara girip ç ıkmalar ına rağmen, o hâlâ içeride gece gün-
düz çal ışiyormuşças ına kapal ı tuttular oda kap ısını. Bu esnada 
tüm eve hâkim olan keder ve kayg ı öyle yoğundu ki, neler olup 
bittiğine ak ıl erdiremeyen ufakl ıklar bile daima tedirgindiler. Çok 
geçmeden Armanu ş çocuklar ı yan ına al ıp bir müddet Sivas'ta, 
ailesinin yan ında kalmaya karar verdi. Ancak bu karardan sonra 
 kocas ının odas ına girmeye cesaret edebildi. Ve orada, antika ce-
viz masan ın en üst çekmecesinde, sab ırla bitirilmeyi bekleyen 
Kay ıp Güvercin Yavrusu ve Asude Bir Bahar Ülkesi'ni buldu. Ya-
rım kalan sonuncu sayfan ın alt ında da nar şeklinde bir bro ş du-
ruyordu. 
"Anne," dedi bir ses. Armanu ş irkilerek döndü arkas ına. Ar-
kas ından odaya süzülen küçük k ızı Şuşan uzatm ış kafas ını, me-
rakla bro şa bakmaktayd ı. 
Şuşan İstanbuliyan nar bro şu ilk kez o gün gördü. O u ğursuz 
günlerden kalma nice ayr ıntı çok geçmeden solsa da belle ğinde, 
bu mücevheri hep hat ırlayacakt ı. Belki o küçük ya şında rastgel-
diği en göz al ıcı şeydi yakutlar ın ışıltısı. Belki de etraf ında her 
şey ters gidip lime lime da ğılırken, büyüklerin dünyas ını da dün-
yan ın büyüklü ğünü de kavrayamad ığı o dönemde, kendisi gibi 
küçük bir nesneye odaklanmak en kolay ıydı. Sebep her ne olursa 
olsun bro şu asja unutmad ı. Ne Der Zor çöllerine giderken yan ölü 
halde yol kenar ına y ığıldığında ve öldü san ılarak b ırak ıldığında; 
ne Türk köylüsü ana k ız onu kanatlar ı alt ına al ıp, iyileştirmek için 
evlerine ta şıdığında; ne yetimhaneye götürüldü ğünde, ne bir ge-
cede Şuşan İstanbuliyan olmay ı bırak ıp Şermin 626'ya dönü ştü-
ğünde; ne seneler sonra R ıza Selim Kazanc ı tesadüfen yetimha-
nede ona rastlay ıp, eski ustas ı Levon'un ye ğenini oradan ç ıkara-
bilmek için onunla evlendi ğinde; ne daha âdet görmeden kad ın 
olduğunda; ne de daha kendisi çocuk say ılmazm ış gibi, yak ında 
bir çocuğu olacağını öğrendiğinde. 
Çerkez ebe do ğumdan aylar önce, karn ının şekline ve a şerdi-
ği yiyeceklere bakarak bebe ğin cinsiyetini söylemi şti. Lüks pas-
tanelerden kutu kutu turta, Rusya'dan kaçan Beyaz Ruslar ın açt ı-
ğı bir f ırından Apfelstrudel, ev baklavas ı, bonbon ve her nevi tat-
lı... Hamileli ği boyunca bir kez olsun ek şi ya da tuzlu bir şey aşer-
memişti Şermin Kazanc ı; dediklerine göre, k ıza hamile olsa öyle 
olurdu. 
Gerçekten de çocuk erkek oldu, zor zamanlara do ğan bir oğ-
lan.