doludur. Düşünmenin ve aklın tarihi olan bu ikinci tarihte 
geriye dönüşler, yıkıntılar yernlmaz. İki eşit davranışın aynı 
hatadan çıkması şaşırtıcı oluyor. Pozitif düşünenler için dai­
ma bu husus hayal kırıklığı oluyor."
Mustafa Hoca, hayal kırıklığına uğramamak için insan­
lara doğru düşünmenin öğretilmesini istiyor. Ve önüne çıkan 
herkese bunu anlatmak için çırpınıyor: Side’deki köylüye iyi 
yoğurt nasıl yapılır, onu tarif ediyor; ona sabit ısının bu 
problemde önemli bir etken olduğunu söylüyor. Okullarda 
matematik, fizik, kimya uygulamalarının yanısıra ‘düşünme 
egsersizleri’nin de yaptırılmasını öğütlüyor. Mustafa Hoca'ya 
göre her şey öğretilebilirdi insanlara, icatlar bile öğretilebi­
lirdi. İcat kursları açılır ve icadın prensipleri ve metodları 
anlatılabilirdi. Amex F. Osorn 'Applied Imagination’dan yani 
‘Uygulamalı Hayalgücü’nden sözediyordu. ‘Bir makalesinde 
Mustafa İnan soruyor: 'Akıl hareketlerimizin tek rehberi ola-
"İnsanların zihni faaliyetleri geliştiği nisbette içgüdüleri 
bir daralmaya uğramış, daha doğrusu geri itilm iştir. İnsan­
ların ilk devrelerine ait içgüdülerinin çoğu bugün iz olarak 
mevcuttur." .
"İçgüdülerin geciktirilmesi ve aklın gelişmesi, ilim ve 
tekniğin doğmasına sebep olmuş, hayat mücadelesinde in­
san, eksik beden kabiliyeti ve silâhını aklı sayesinde temin 
ederek bugünkü seviyeye ulaşmıştır... İnsan önce etrafını ve 
bilhassa cansız âlemi inceleyerek ilimleri geliştirmiştir. Can­
sız âlemdeki bu gelişme yalnız aklın bir zaferi olmuştur. Ne 
ya2tk ki benzer gelişme manevi bilgiler alanında beklenildiği 
kadar olmamıştır. Bugün, biyoloji bile fizik kadaT gelişmiş 
bir durumda değildir. Psikoloji ve sosyolojiye ait gelişmeler, 
diğer pozitif bilimler yanında çok geri durumdadır. İktisadi 
hayatla ilgili kanunlardan ancak pek azı bilinmektedir. Di­
ğer sahalarda büyük zaferler kazanan insan zekâsı, bu saha­
158