41  
41. Üstat Osman, Ben 
 
 
 
Bostanc ıbaşı ile Hazinedarba şı bize Padi şahımızın buyruklar ını tekrarlay ıp gidince odada ikimiz kald ık. İşkence 
hilesinden, korku ve gözya şlar ından tabii ki Kara yorgun ve mahzundu. Bir çocuk gibi sustu. Onu sevece ğimi 
anl ıyordum, ili şmedim. 
Bostanc ıbaşı'nın adamlar ının, hattatlar ın, usta nakka şlar ın evlerinden toplay ıp getirip b ırakt ığı sayfalara 
bak ıp nakkaşlar ımı teşhis etmek için üç günüm vard ı. Enişte Efendi'nin kitab ı için yap ılm ış ve Kara'n ın kendini 
temize ç ıkarmak için Hazinedarba şı Haz ım Ağa'ya getirip teslim etti ği resimleri ilk gördü ğümde ne kadar 
tiksindiğimi biliyorsunuz. Kabul etmek gerekir ki, bütün ömrünü bu i şe vermiş bir nakka şta, bu derece şiddetli 
tiksinti ve nefret uyand ıran sayfalarda gözümüzü alamayaca ğımız birşeyler de vard ır mutlaka. Çünkü yaln ızca 
kötü olan sanat, bizde tiksinti bile uyand ırmaz. Rahmetli budalan ın gece gelen nakka şlara yapt ırdığı dokuz 
sayfaya işte böyle bir merakla yeniden bakmaya ba şlad ım. 
Boş bir kâğıdın üzerinde, di ğer resimler gibi zavall ı Zarif'in çerçevesinin ve tezhibinin içinde, bir a ğaç 
gördüm. Hangi hikâyenin hangi meclisinden ç ıktığını hayal etmeye çal ıştım. Benim nakka şlar ım, sevgili 
Kelebek, ak ıllı Leylek, kurnaz Zeytin, bir a ğaç çiz dersem onlara, önce bu a ğacı bir hikâyenin parças ı olarak 
düşlerler ki huzursuzluk duymad an onu çizebilsinler. O a ğaca dikkatle bakarsam, dallar ından, yapraklar ından 
nakkaşın hangisinin dü şlediğini ç ıkarabilirim. Ama bu a ğaç, zavall ı, yaln ız bir ağaç onu daha da yaln ız gösteren 
ve Şiraz' ın en eski ustalar ının usûllerini hat ırlatan iyice yükseltilmi ş bir ufuk çizgisi vard ı. Ufuk çizgisi 
yükseltildi ği için ortaya ç ıkan boşlukta başka hiçbir ,ey yoktu ama.  Böylece, Frenk üstatlar ının yapt ığı gibi, bir 
ağacı aç olduğu için resmetme iste ğiyle, Acem üstatlar ının âlemi yukar ıdan görme iste ği birbirine kar ışmış, ne 
Frenk ne Acem olabilen kederli bir resim ç ıkm ıştı ortaya. Dünyan ın bittiği yerdeki a ğaç böyle bir şey olmal ıdır, 
diyecektim kendime. Ama iki farkl ı usûlü birle ştirmeye çal ışırken benim nakka şlar ım ile rahmetli budalan ın k ıt 
akl ı, hünerden yoksun bir şey yapm ışlard ı. Resmin iki âlemden beslenmesi de ğil, bu hünersizli ği 
öfkelendiriyordu beni. 
Öteki resimlere, rüyalardan ç ıkma mükemmel ata, boynu bükük kad ına bakarken de hissettim bunu. Konu 
seçimi, bu iki abdal ya da Şeytan da öfkelendiriyordu beni. Padi şahımızın kitab ına belli ki benim nakka şlar ım 
sokuşturmuşlard ı bu resimleri. Kitap bitmeden Eni şte'nin can ını ald ığı için ulu Allah' ın takdirine bir daha 
hayranl ık duydum. Bu kitab ı bitirmek hiç gelmiyordu içimden. 
Bize, sanki bizim karde şimizmiş gibi, ta burnumuzun dibinden bakan, ama yukar ıdan çizilmi ş şu köpek 
resmine sinirlenmemem elde miydi? Çünkü köpe ğin duruşundaki aleladeli ğe, başını toprağa yaklaştırırken yan 
gözle bize tehditkâr bir şekilde bak ışındaki güzelli ğe, dişlerinin beyazl ığındaki şiddete, k ısaca bu resmi yapan 
nakkaşlar ın (resme hangi ustalar ın kalemlerinin dokundu ğunu tahmin etmek üzereydim) hünerine bir yandan 
hayran olurken, bu hüneri anla şılmaz bir iradenin saçma sapan mant ığına hizmetle kullanmay ı affedemiyordum 
hiç. Frenk üstatlar ını taklit arzusu, hatta Padi şahımızın Doç'a hediye olarak yapt ırdığı kitab ın Venediklilerin 
anlayacaklar ı usûllerle yap ılmas ını buyurmalar ı da bu resimlerdeki özentiyi affettirmiyordu. 
Üstat nakka şlar ımın her birinin bir ba şka köşesine dokunduklar ını hemen farketti ğim kalabal ık bir resmin 
kırm ızısı, aşkla korkuttu beni. Resme, kimin oldu ğunu ç ıkaramad ığım bir el, gizli bir mant ığın hükmünce tuhaf 
bir k ırm ızı sürmüş, resmin göstertti ği bütün âlem a ğır ağır k ırm ızıya batm ıştı. Bir süre, Kara'ya bu kalabal ık 
resimdeki ç ınar ağacının (Leylek), gemilerin, ve evlerin (Zeytin), uçurtman ın ve çiçeklerin (Kelebek), hangi 
nakkaşlar ım taraf ından çizilmi ş olduğunu gösterdim.