Bulgar edebiyatını bilmemenin kefareti midir, ne­
dir? 
Fakat yürek açıklığıyla da hemen şunu belirtme­
liyim ki, 19. yüzyıl Rus edeb:yat ına (romanına) ne 
denli hayransam, 20. yüzyıl Sovyet edebiyatından da 
(romanından da) o denli sıdkım sıyrık. Sanki, o büyük 
mirası yeterince kullanamamışlar gibi. Romanı bü­
yük iç dinamiğinden, birden soyutlayıvermişler gibi. 
Ferit Edgü, Milliyet Sanat Dergisi'nin 8 temmuz 
tarihli sayısındaki haftanın yazısında «Sanat türleri 
içinde, diyalektik yöntemin tam anlamıyla uygulana­
bileceği, belki de tek tür romandır» diyordu. Nasıl ka­
tılmazsınız bu yargıya? Gene aynı yazıda, Malraux'un 
da bir sözünü aktarıyo rdu: «Bir romanın başarısının 
konusuna bağlı olmadığını sinema göstermiştir bize.» 
(Sinema gösterdi yerine, sinema bir kez daha doğru­
ladı bu yargıyı, ya da daha geniş kitlelere duyurdu, de­
mek belki de daha sağlıklı olur ya, neyse .. ) 
İşte, Sovyet edebiyatı da romanı, sanki iç dinami­
ğini konusundan alır bir düzeye indirmiş gibi. Doğru­
su Sovyet romanından savaşı çıkarıversek, geriye ne 
kalır bilemiyorum. 
Bu konuda öylesine çok kuşkuya düşmü�ümdür 
ki... Acaba okuduklarımız dışında bir Sovyet romanı 
da var mıdır diye, bayağı araştırma yaptım diyebili­
rib ... Solzenitsin'in romanları bence bir çılgın aydının 
hezeyanları dır. Pek de önernlememek gerek. Oysa gör­
düğüm, bildiğim kadarıyla Sovyetler Birliği'nin bu­
günkü sorunu insan. Toplumsal sorunların (problemle­
rin ya da) çözümlenmesinden sonra ortaya çıkan, in­
sanla, asıl yaratılması gereken sosyalist insan arasın­
daki ilişki, ya da zıthk. Roman asıl bununla ilgilenme­
liydi bence. Ama böyle bir gelişmeye rastlamadım. 
Aslında Tütün de bu anlamda bir roman değil. Ya-
105