28 Yaşar Kemal -Dağı n Öte Yüzü 
rinden de uyku siyim siyim akarmış da köye girip de bir çöpüne bile dokunma­
mış, pıravo adama, pıravo, hem de bin kere, iki bin kere pıravo. Yiğit arkadaşla­
rıyla, doğruluk uğruna can verene pıravo. Nur dolsun mezarlarına, diyecekler." 
Çeteleri bunun üstüne Ağalarına demişler ki, sızianmışlar ki: "Girelim köyü, 
ne alırsak yerine para koyup alalım. Evin kapısını da tanık tutup, hem de evin 
bacasıyla pazarlık edelim. İstersen saban demiriyle pazarlık edelim. Saban de­
miri yemez içmez ama adamdan sayılır. Toprağı delen, aktaran kim7" Cötdelek 
kızmış: "Olamaz, dedim size arkadaşlar. Bu iş olamaz dedim. Hiç yorulmayın. 
İnsanlığa sığmaz bir işler yapamam. İsterseniz şu uzaklara, içinde insan olan 
köylere gidelim. İsterseniz tüm köyü, içinde bir tek çöp koruamacasına soya­
lım. İsterseniz adamlarını koyun boğazlar gibi bir teki kalınamacasına boğazla­
yalım. Ne dersiniz? İstemezseniz, oralara kadar gidecek haliniz yoksa, mecburi 
ya Musa burada durup, Çukurovadan köyün dönmesini bekleyeceğiz. O zaman 
tüm köyü yağma edelim. Kızlarını, avratlarını yağma edelim. Yağlarını balları­
nı yağma edelim. Başka türlü muamelenin mümkünü yok. Duydunuz mu arka­
daşlar!" demiş. 
Koca Halil bugünlerde Cötdeleğin kemiğine sövüyor babam sövüyor. "Bir 
yolunu açsa da köye girseydi. Boş köylerden de hırsızlık başlasaydı, köylünün 
hepsi Çukura inmezdi o zaman. Hiç olmazsa kocamışiarı köyde kor da giderler­
di. Kemiğine de o Cötdelek itinin. Sütüne sümecine de ... " 
Köylülerin Çukurovada çalışmaları bir, bir buçuk ay sürer. İşleri de bitince, 
gene toptan, indikleri gibi köylerine dönerler. Bu, eskiden beri böyledir. Yani 
Uzunyayianın bu yan insanlarının gelirlerinin çoğu, Çukurovadandır. Tarlamda­
ki ekinimden, kapımdaki koyunlarımdan keçilerimden, sığırlarımdan gelecek şu 
kadar der gibi, Çukurovadan gelecek şu kadar gelirim derler. 
Kasabadaki, bu yan köylülerin dükkancısı Adil Efendi sorar: 
"Kaç başsınız?" 
"On baş." 
"Onu da pamuk toplar mı?" 
"Birisi bebecik daha Ağam. Beş gün oldu dünyaya geleli. Kara gözlü bir be­
becik. Kara kara gözlü." 
Adil Efendi önce kafasında ölçer biçer, inanınazsa sorar soruşturur. Sonra da 
insan başına bir şeyler verir. Sarı deftere yazar. Bilir ki millet Çukurovadan dö­
nünce, bir ölüm kalım olmamışsa, bir tanesi köyden, topluluktan tezikip başını 
alıp gitmemişse sarı deftere yazılılar eksiksiz avucunun içindedir. İşte Çukuro­
va böylesine güvenli, böylesine sağlamdır. 
Köy hazırlıktaydı. Gidişler, gelişler, evden eve seslenmeler. .. Bir yerde bir 
ağıt, bir yerde ağız dolusu gülüş. Bekçinin, köyü bir baştan öteki başa gidip 
gelerek, arada durup, "eeeey, ahaliiii, duyduk duymadık demeyin. Bugünden