yolluyor dum. Ertesi gün, erken kalkıp, yoksul, 
zengin, kul, köle, şeyh, ağa gözetmeden her insa­
na elimizi uzatabilmek, dertlerine deva olabilmek 
için uykuya ihtiyacımız vardı. Yorgun bedenlerimiz 
sert yataklarımıza değer değmez, derin uykulara 
dalıyorduk. 
Köylerini gezdiğimiz ilçelerin sağlık ocağı du­
varlarına, bu sohbetler imiz sinip kalmıştır. Hani 
derler ya, duvarların dili olsa da konuşsalar! Belki, 
ilerde keştedilecek bir yöntemle, bu duvarlar konu­
şuverirse, yoksulluğa ve cehalete çare arayan sesle­
rimiz yansıyacaktır kerpiç duvarlardan. 
Bu arada içimizi buran bazı gerçeklerle de kar­
şılaşmıştık. Örneğin Müküs'ten ayrılmış Erınenile ­
rin, şu anda orada yaşayanlardan çok daha ileri bir 
uygarlık düzeyinde olduklarım, geride bıraktıkları 
izlerden anlayabil iyorduk. Her yerde sarnıçlar, su 
ve sulama kanalları , kilise kalıntılarıyla karşılaşıyor­
duk. Bir medeniyeti devraldıktan sonra devam etti­
rememek, suyu kullanmak için ancak kovalarda ta­
şımak, tuvalet sistemini geliştiremeyip, her işi dere­
de görmek, böylece içilecek suyu kirletmek, bizle­
rin suçu değil miydi� 
Van'da gerçekleştirdiği miz ilk tarama başarıyla 
sonuçlan mıştı. İki hafta boyunca, köylerin çoğuna 
araba ile gitmiş, rnezralara yürümüş, bazen de gi­
deceğimiz köye katırlarla ulaşmıştık. Gr uplar halin­
de, Bahçesaray'a bağlı on altı köyü teker teker do-
314