241 
 İran’ın nükleer bilim ve teknoloji ile tanışması II. Dünya Savaşı sonunda, ABD ile 
olmuştur. ABD, 1957 yılında İran ile “ Atomun Sivil Kullanımına Dair İşbirliği Antlaşması ”nı 
imzalamış arkasından, American Machine and Fond ry şirketi, 1967 yılında, havuz tipi 5 MW 
üretim kapasiteli bir reaktörü, İran’a teslim etmiştir. İran, 1975 yılında da Fransa, Belçika, 
İspanya ve İtalya ortak girişimi olan uranyum zenginleştirme şirketi Eurodif’in yüzde 10 
hissesini satın almıştır. 1976  yılında Almanya ile İran’da inşa edilecek altı adet nükleer güç 
reaktörü ve nükleer yakıt sözleşmesi anlaşması imzalayan İran, Almanya ile İranlı bilim 
adamlarının Almanya’da eğitimi için bir program da yapmıştır (Kibaroğlu, 2006: 7 -9). 
İran’ın, nükleer a nlamda stratejik ilişkileri, 1979 yılındaki İslam Devrimi ile kesintiye 
uğramış ve bu durum Şah tarafından başlatılan nükleer silah programını da kapsamıştır 
(Erdurmaz, 2003: 174). 1979 Devrimi, nükleer politikaya ağır darbe indirmiştir. Çünkü 1980 –
1988 Ir ak-İran Savaşı'nın, İran’ı ciddi ekonomik sıkıntıya sokması Humeyni tarafından nükleer 
santralların israf ve dine aykırı görülmesine neden olmuştu. Bu savaş sırasında İran’ın böyle 
masraflı bir işe girişmek için ekonomik gücü de bulunmuyordu (Oğuz, 2000: 4 5). Ancak, İran -
Irak Savaşı’nda edinilen tecrübeler sonucunda, İran’ın nükleer silah programı 1984 yılında 
Humeyni tarafından yeniden başlatılmıştır (Erdurmaz, 2003: 174). Çünkü sekiz yıl süren 
savaşın ardından, ülkenin yeniden imarına ve ekonomik kalkınma sına yönelik çalışmalar hem 
iç politikada hem de dış politikada öncelikli unsur haline gelmiştir. İran, kendisi için maddi ve 
manevi büyük bir kayba sebep olan savaş sonucunda, silah sanayi bakımından dışa bağımlı 
olmanın faturasını ağır ödemiştir. Aynı za manda, savaş sırasında İran yerli silah sanayinin 
olmamasının, Amerikan menşeli silahlarına yedek parça sağlayamamasının ve Batılı devletlere 
bağımlı olmasının büyük bir eksiklik olduğunun farkına varmıştır (Altınbaş, 1999: 255). Yine 
savaş sırasında Arap dünyasının Irak’ı desteklemesi de İran rejiminin korku ve endişelerini daha 
da artırmıştır (Keddie, 1995: 223).  
İran’ın bağımsız nükleer tesisler kurma isteğinin bir başka nedeni ise kendisini petrol 
ihracatına endeksli Arap ülkesi görünümünden kurtarma i steği olmuştur. Nükleer program 
geliştirilebilir ve nükleer yakıt teknolojisine ulaşılabilirse, fosil kaynakların tüketimi yerine 
nükleer enerjiden yararlanılacak ve fosil yakıtlar da ihraç edilebilecekti. Bu çerçevede 1984 
yılında Almanya ve Fransa’dan ya rım kalan çalışmaları tamamlamasını istemiş ancak ABD’nin 
engellemeleri nedeniyle çalışmalar başlatılamamıştır. 1989 yılında Cumhurbaşkanı 
Rafsancani’nin, dini lider Humeyni’nin onayını alması ile nükleer enerji çalışmaları yeniden 
başlatılmıştır (Çankara,  2005: 108 -112).   
Uluslararası Atom Enerji Kurumu (UAEK) ile dünya kamuoyunu tatmin edecek bir 
işbirliğine gitmeye yanaşmayan İran, nükleer silah programın yürütüldüğünü yakın zamana 
kadar inkâr etmiş olsa da barışçıl amaçla nükleer teknolojiye sahip olma k istediğini her fırsatta 
ifade etmiş ancak istihbarat raporları ile UAEK’nin raporları, İran’ın nükleer teknolojiye sadece 
enerji için değil, silah için de sahip olmaya çalıştığını göstermektedir (Balbay, 2006: 11).  
Ahmedinejad Cumhurbaşkanı seçildikten sonra durdurulmuş olan uranyum 
zenginleştirme süreci yeniden başlatılmıştır (Keskin, 2006: 74). ABD, İran’ın faaliyetlerini 
engellemede uluslararası toplumu kendi tarafına çekmek için çaba sarf ederken İran da, ABD 
baskılarını güvenliğine tehdit olarak alg ılamış ve bu nedenle Rusya ve Çin ile ilişkilerini 
geliştirmeye ve silahlanmaya ağırlık vermiştir. İran'ın, nükleer silah elde ederek, ABD’den ve 
nükleer silahlarla donatılmış İsrail’den kendisine yönelebilecek herhangi bir askeri saldırıyı 
önlemeyi ve böy lece güvenliğini ve rejiminin bekasını garanti altına almayı amaçladığı ileri 
sürülmüştür (Özkan,  http://arsiv.setav.org/ups/dosya/ 23958.pdf).