Banu Teyze de k ız kardeşinin tepkisine kat ıidı ama o hiddet-
lenmekten ziyade kederlenmi ş gibiydi. Her huzursuz olu şunda 
yapt ığı gibi eşarb ının uçlar ını çekiştirdi. Ard ından, ne zaman 
eşarb ının uçlann ı çekiştirmek kafi gelmese yapt ığı şeyi tekrarla-
dı. Ayet-el Kürsi okumaya ba şlad ı. 
"Çevriye teyzem bunu kimin yapt ığını soruyor," dedi Asya.  
"Türkler yapm ış," dedi Armanu ş, söylediklerinin ucunun ne-
reye vard ığına dikkat etmeden.  
"Ay ıptır, günaht ır, insan de ğil mi bunlar?" dedi Feride Teyze.  
"Değil tabii, baz ı insanlar canavardan farks ız!" dedi Çevriye 
Teyze. Yirmi Y ıllık İnkılap Tarihi Hocas ı olarak geçmi şle şimdi 
aras ına kesin bir s ınır çizmeye, Osmanl ı İmparatorlu ğu'nu mo-
dern Türkiye Cumhuriyeti'nden kesinkes ay ırmaya öyle al ışkındı 
ki, bütün hikâyeyi ba şka bir ülkede cereyan etmi ş elim bir hadise 
gibi dinlemi şti. Yeni Türk devleti 1923'te kurulmu ştu; bu rejimin 
milad ı oydu. Bu tarihten evvele denk dü şen şeyler başka bir dev-
rin, başka bir memleketin, k ısacas ı başkalar ının meselesiydi.  
Armanuş kafas ı kar ışmış bir halde tek tek bakt ı yüzlerine. 
Kazanc ı kad ınlar ının anlatt ığı hikâyeyi korktu ğu kadar kötü kar-
şılamamalar ı onu rahatlatm ıştı, ama bu sefer de kendisini tam ola-
rak anlad ıklar ından emin olam ıyordu. Gerçi ne inanmay ı reddet-
miş ne de kar şı tezlerle sald ırmaya kalkm ışlard ı. Tam tersine, dik-
katle dinlemi ş ve üzülmü şlerdi. Peki öyleyse ne demeye hâlâ hu-
zursuzdu? Armanu ş yüreğini yoklad ı. Ne bekliyordu ki?  
Sonra yava ş yavaş anlad ı ki bir özür bekliyordu; o da olmad ı 
suçun kabul edilmesini. Türklerdi 1915'te bunlar ı Ermenilere ya-
panlar. Kendisi Ermeni, onlar da Türk oldu ğuna göre özür dile-
meleri gerekmez miydi? Oysa kimse üstüne al ınm ış görünmüyor-
du. Üzüntüsünü payla şmad ıklar ından değil, zira görünen o ki 
paylaşmışlard ı. Mesele kendileriyle geçmi şte bu suçlan i şleyen-
ler aras ında hiçbir ba ğ görmemeleriydi. Nice sonra Armanu ş bu 
anı hat ırlad ığında meselenin bir "zaman alg ısında farkl ılık" oldu-
ğuna kanaat getirecekti. Kendisi bir Ermeni k ızı olarak kendi ku-
şağından nesiller evvel ya şam ış atalar ının ruhlar ını içinde bar ın- dırdığına inan ıyordu. Halbuki s ıradan bir Türk'ün nesebiyle ara-
sında böyle bir süreklilik hissi yoktu. Ermenilerle Türkler farkl ı 
zaman çerçevelerinde ya şıyorlard ı galiba. Ermeniler için zaman 
bir çemberdi; geçmi şin şimdide yeniden do ğduğu, şimdinin gele-
ceği doğurduğu bir döngüydü. Halbuki Türkler için zaman pek 
çok yerinden bölünmü ş kesik kesik bir çizgi gibiydi; geçmi ş be-
lirli bir noktada sona eriyor, şimdi s ıfırdan başlay ıveriyordu. 
Türklerin geçmi şi ile şimdisi aras ında saf ı kopuştan başka bir şey 
yoktu.  
"Ama hiçbir şey yemedin. Hadi evlad ım, ye biraz," dedi Ba-
nu Teyze. Kedere kar şı bildiği iki çareden biriydi yemek ikram et-
mek.  
"Her şey çok güzel olmu ş, teşekkür ederim," dedi Armanu ş 
çatal ını yeniden eline alarak. Pilav ı aynen babaannesi gibi pi şir-
diklerini fark etmi şti, tereyağlı ve çam f ıstıklı. 
"Good, good! Eat, eat!" dedi Banu Teyze ba şını sallaya salla-
ya. 
Bu arada Asya, Armanu ş'un nezaketini, kaburgay ı yerken 
gösterdiği özeni içi ezilerek seyretti. Ba şını eğdi, iştah ı kaçm ıştı. 
Daha evvel hiç Ermeni arkada şı olmam ıştı ama tehciri ilk kez 
duymuş değildi. Daha önce de baz ı şeyler dinlemi şti; baz ısı leh-
te, çoğu aleyhte. Ama böyle bir hikâyeyi gerçek bir insandan din-
lemek oldukça farkl ı bir tecrübeydi. Ama Asya'y ı esas ilgilendi-
ren başka bir noktayd ı: Armanuş'un haf ızas ı. Hiç bu kadar ihtiyar 
bir belleğe sahip bir gençle tan ışmam ıştı. 
Gene de içindeki nihilistin hüznü kovmas ı uzun sürmeyecek-
ti. Omzunu silkti. Neyse ne! Dünya zaten boktan bir yerdi. Geç-
miş, gelecek, buras ı, oras ı... hepsi birdi. Her yerde ayn ı ıstırap. 
Tanr ı ya yoktu ya da hepimizi içine att ığı sefaleti göremeyecek 
kadar uzaktayd ı. Hayat alabildi ğine ac ımas ızdı. Karanl ık bak ışla-
rı alaturka Donald Trump'in kaybeden grubun en kabahatli üç