246 
 5. SUUDİ ARABİSTAN  
Tarih boyunca istikrarsız bir seyir izleyen İran - Suudi Arabistan ilişkileri genel hatları 
ile küresel ve bölgesel güç dengesi  hesapları ile iç politik faktörlerin etkileşimi çerçevesinde 
gelişmektedir. Etnik ve mezhepsel kimlikler ise gerek iç politikada gerekse dış politikada çoğu 
zaman bir araç, bazen de bir amaç işlevi görmektedir.  
Şah dönemindeki sıcak ilişkiler 1980’li ve 1 990’lı yıllarda diplomatik ilişkilerin 
kesilmesi ile sonlanmıştır. 1990’ların sonunda geçici bir İran -Suudi Arabistan yakınlaşması 
görülmüşse de 11 Eylül saldırıları, Afganistan ve Irak’ın ABD tarafından işgal edilmesi gibi 
olayların 2000’li yıllardan itib aren Ortadoğu ülkeleri üzerindeki etkisi iki ülke ilişkilerine de 
yansımıştır. Ayrıca Vehhabi -Şii ayrışması temelinde mezhebî gerilimler, özellikle petrol ve 
OPEC çerçevesinde ortaya çıkan ekonomik gerilimler, Basra Körfez’inde etkinlik için güç ve 
prestij  mücadelesi gibi faktörler de İran -Suudi Arabistan ilişkilerinde önemli etken olmuştur.  
Bölgesel ve küresel dinamikler açısından bakıldığında, 1979 öncesi dönemde ortaya 
çıkan İran -Suudi işbirliği Batılı ülkelerin enerji güvenliği ve İsrail’in bekası açısı ndan ciddi 
tehditler içermekteydi. Çünkü İslam dünyasında giderek artmakta olan İsrail karşıtlığının 
oluşturduğu siyasi -psikolojik ortam bölgede gittikçe güçlenmekte olan İran ve Suudi 
Arabistan’ı da etki altına alabilirdi. Dünyanın en büyük enerji üretici si iki ülkenin iş birliği 
halinde olması bu iki ülkenin sadece enerji piyasasını istedikleri gibi kontrol edebilecekleri 
değil, aynı zamanda bölgesel ve küresel politikaları daha derinden etkileme kapasitesine sahip 
olmaları anlamına da gelmekteydi (Özev, 2016: 87 -88).  
Suudi Arabistan, İran propagandasını varlığına doğrudan bir tehdit olarak görmektedir.  
2000’li yıllardan itibaren İran, Suriye ve Lübnan ilişkileri güçlenmiş, İran, Hamas ve Hizbullah 
ile ilişkilerini daha da geliştirmiştir. Dolayısıyla, Şii -Sünni ayrımı bölgede jeopolitik 
manevraların bir aracı olarak kullanılan bir araç haline  gelmiştir. Demokrasi söylemi altında 
Irak’ı işgal eden ABD’nin politikaları  da bu aracın görünürlüğünü artırmış ve etkisinin sadece 
Irak’ta değil tüm  bölge ülkelerind e derinden hissedilmesine neden olmuştur. “ Arap Baharı ” ise 
İran-Suudi  Arabistan  arasındaki gerilimi daha da artırmıştır ( Özev, 2016: 94) .  
Suudi Arabistan -İran ilişkilerinin temelini, bu iki devletin Batıyla olan ilişkilerinin 
özelliklerinde aramak yanlış  olmayacaktır. Gerçekten de bu iki devlet ABD özelinde Batı ile 
ilişkilerinde keskin farklılıklara sahiptir. Etnik farklılık bir yana bırakılırsa, en temel ayrışma 
iki devletin İslam’ı farklı bir şekilde algılamaları ve uygulamalarıdır. Bu iki devletin ayn ı dine 
mensup olduklarını kavramak zorlaşmaktadır. İran, Ortadoğu’da dini (Şiiliği) temel alan bir dış 
politika yürütürken Suudi Arabistan önceliği ekonomi ve güvenliğe vermektedir. Bu farklılık, 
onları bölge politikalarında karşı karşıya getirmektedir (Or tadoğu Analiz, 2011: 54).  
İran, ikili ilişkilerin genel penceresinden bakıldığında Arabistan’ın ABD -İsrail yanlısı 
tutumundan rahatsızdır. Arabistan’ın bölgeye ihanet ettiğini düşünmektedir. İran, İsrail’in 
bölgeden tamamen silinmesi gerektiğini düşünürke n Arabistan’ın Filistin’i destekler bir duruşu 
dahi söz konusu değildir. İran’ın Arabistan hakkındaki olumsuz algısı, onu Arabistan Şiilerini 
etkileyerek ülkenin iç ve dış politikasını zayıflatmaya yöneltmektedir. Arabistan nüfusu içinde 
yaklaşık yüzde 10’ luk bir oranı temsil eden Şiiler, İran’ın, Arabistan siyasetini etkilemek için 
kullanmak istediği önemli bir araçtır. Bu sebeple, Suudi Arabistan yönetimi Şii nüfusunu bir 
sorun olarak algılamakta, onlara karşı baskı politikası uygulamaktadır (Ortadoğu Ana liz, 2011: 
57).  
ABD ve Suudi Arabistan, Suriye’nin ve İran’ın desteklediği Lübnan’da Hizbullah’la 
ortaklaşa mücadele etmektedir. Bunun yanında, Suudiler Lübnan’da kendi belirli çıkarlarının