yaktı. Osman, Emine Hanimi çağırıp pencereleri açmasını, odayı 
havalandırmasını söyledi. 
Öğleye doğru arabanın geldiğini söylediler. Teşvikiye Camii'ne 
götürülecek tabut arabaya taşınırken oradan buradan yetişenler 
oldu. Komşular, bahçıvanlar, tanıdık gençler, bazı mahalle ar­
kadaşları yardım ettiler. Birkaç hıçkırık duyuldu, bir iki genç 
gelip Refik'e sarıldı. Sonra Nigân Hanım da beşyüz metrelik 
yolculuğa dayanamayacağı için bir taksi çağrıldı. Pırıl pırıl bir 
mayıs güneşi vardı yukarıda. Tatildi, geçen bir tramvayın alnına 
küçük bayraklar asılmıştı, gökyüzünde neşe vardı. Nigân Hanım 
sarmaşıktı bahçe duvarına yaslanmış, büyük oğlunun koluna 
girmişti. Üzerinde siyah bir palto, başında siyah ve tüllü bir şapka 
vardı. Nigân Hanım bir keresinde tartışmaya ve geleneklerine 
çok düşkün bir akrabaya cenaze törenlerinde koyu elbise giy­
menin Hıristiyanca bir davranış olmadığını, yalnızca bir saygı 
ve ağırbaşlılık işareti olduğunu söylemiş, gururla gözlerini 
kırpmıştı. Refik annesinin yüzünde şimdi nasıl bir anlatım ol­
duğunu göremiyordu. Şapkadan sarkan tül, çünkü yüzünü ör­
tüyordu. Osman'ın yüzünde ise sabır gözüküyordu. Başını hafifçe 
yukarı kaldırmış, gözkapakları düşmüştü. Galiba, açık pencere­
lerden, karşı kaldırımdan, meydanın öbür köşelerinden kendisini 
seyreden Nişantaşlılar'a, ölüme, sonsuzluğa, hayata ilişkin birşeyler 
düşündüğünü, gökyüzüne bakarak göstermek istiyordu. Sonra 
evin kapısından cılız bir hıçkırık sesi geldi; herkes anladı, ama 
kimse bir şey yapamadı: Ayşe'ydi. Emine Hanım koluna girmiş, 
onu torunlarla birlikte bahçeye çıkarıyordu. Geciken taksi kal­
dırıma gürültüyle yanaşınca kıpırdadılar. 
Refik taksiden inince annesinin koluna girmedi. Nigân Hanım 
şapkasını çıkarmış, başörtüsü takmıştı, kolunda Osman vardı. 
Ağır ağır camiye doğru yürüyorlardı. Caminin avlusu kalabalıktı. 
Ağaçlar açmıştı. İnsanlar avluya yayılmışlardı. Avlunun girişinde 
işçiler vardı. Galiba, şimdi kendilerine yapacak fazla bir şey 
düşmediği için canları sıkılıyordu. Sigara içiyor, çevrelerini 
seyrediyorlardı. Sonra yazıhanede çalışan memurlar vardı: 
Muhasebeci Sadık bir ağacın dibinde karısının kolundaydı, 
çocuklarını da getirmişlerdi. Sadık, Nigân Hanimin elini öperken 
karısı patronun karısını dikkat ve saygıyla süzdü. Refik kala-
2/0