138 
 diyerek düşündürücü bir belirlemede bulunmuştur. Nida -Rümelin, anılan irdelemesinde, 
gerektiğinde sınırların korunması gerektiği so nucuna da varmaktadır. Henüz 1795 yılında 
Kant’ın ünlü ‘Ebedi Barış’ adlı çalışmasının önsözünde, bireylerin ülkelerini terk etme 
haklarının olduğunu, başka ülkelerinse ülkelerini terk edenleri almak gibi bir görevlerinin 
olmadığını yazmıştır.  
Nida -Rümeli n, Frankfurter Hefte  adlı dergide bu düşüncesini şöyle açımlar: 
„İstediğimde biriyle evlenme hakkım, istediğimde herkesin benimle evlenmesi gibi bir görevi 
içermez. Kant burada piyasanın kendi kendini düzenleyerek, her şeyin iyileşeceği umuduna dair 
libera lizm ile sadece kolektifin tüm çıkarlarına dayanan komünteryanizme eşit uzaklıktan 
bakar. Öbür yandan da, bireylerin ortaklaşarak, kurumsal bir çerçevede, işbirliği içinde 
çıkarlarını korumaya hazır olmaları koşuluna dayanan bir işbirliği/elbirliği dizgesi  geliştirmiş 
bir toplum yapısını ele alır. Güçlük şu: Bunun için Habermas’ın “Söylem Etiği” (bkz. Habermas 
1991) anlamında elbette akılcı bir düşünme edimi gereklidir.  
İslam ve göç, uyum ve sığınmacılarla ilgili moral değerlerle yürütülen akılcı bir 
gerekçelendirme (Kant), güncel tartışmalarda her zamankinden daha çok gerekli. “Bir 
Başarısızlığın Tutanağı ” adlı 2018’in Nisan ayında yayımlanan eserinde, İslam Bilimleri 
uzmanı, Siyaset Bilimcisi ve Yayımcı Hamed Abdel -Samad, üstteki soruyu serinkanlılık la 
yanıtlar. Abdel -Samad anılan eserinde, ideolojik olarak katılaşmış cephelere karşı, görünürdeki 
sorunları paranteze almaksızın veya değersizleştirmeksizin, başarılı bir uyumun koşullarının 
temellerini arar. Abdel -Samad, uyum sadece eğitim, dil ve iş ola nağından ibaret olmadığı için, 
yapısal, kültürel, toplumsal ve duygusal, yani özdeşleştirici/kimliklendirici uyum ayrımını 
irdeler. (Bkz. Abdel -Samad 2018:21). Aynı zamanda, özellikle Müslüman göçmenlerin 
uyumlarıyla ilgili eksikliklere dikkat çekerek, bir birini yer yer dışlayan değerler dizgesinin 
örtüştürülmesi gerektiği ve bu kişilerden, konuk olunan ilgili ülke kültürü ile bağdaşmayan 
kendi kültürlerinin bazı yönlerinden vazgeçilmesi talebi yanılsamasına karşı uyarılarda 
bulunmaktadır (agy. 23).  
Yayımcı  Joachim Wagner Caminin Gücü adlı yeni yayımlanan kitabında, aynı görüşleri 
savunarak, Müslümanların Alman toplumuna kültürel uyumunun çoğunlukla başarısızlıkla 
sonuçlandığı savını belgelemeye çalışır (Wagner 2018). Wagner’e göre, özellikle Türkiye 
kökenli ler ve Ortadoğu gibi kriz bölgelerinden Almanya’ya kaçan Müslümanların, Müslüman 
ve cami derneklerinin sürekli etkisi altındalar. Türkiye, Suudi Arabistan ve Körfez Ülkelerinden 
Almanya’ya göç edenlerin yüzde 75’i, söz konusu derneklerin kültürel ve dinsel  güdümü 
altındalar (ve parasal olarak bu derneklere bağımlılar). Wagner’in anılan kitabında, tüm ampirik 
(görgül) araştırmalarda, Almanya’ya uzak arayla Müslümanların kültürel olarak en kötü uyum 
sağlayan kitle olduğu bulgusu ileri sürülmektedir. Rakamlarl a dolu bu kitabın ayrıntılı eleştirisi 
bir yana (bkz. Eski Sosyal Demokrat Parti (SPD) Maliye Bakanı Peer Steinbrück’ün Die Zeit 
gazetesinde 24.05.2018: 65f. tarihinde s.22’de yayımlanan değerlendirme yazısı), çok sayıda 
Müslümanın uyuma hazır bulunuşlukla rı ve yaşanılan toplum tarafından kabul edilmeye hazır 
oluşları, islamofobik AfD’nin 1 siyasal söylemlerine benzerlik gösterdiği, daha fazla 
dikkatlerden kaçmamaktadır. Son zamanlarda bu durum siyasal ve toplumsal olarak 
dengesizleşerek, patlama tehlikesi içine girmiştir.  
Öyleyse, uyum umudu boşa mı çıktı? Güncel tartışmaların Arap bölgelerinden gelen 
İslam ve sığınmacılar üzerine odaklanması (kaldı ki, aralarında başka dinlere ait olanlar da var), 
şu anda niceliksel olarak aynı şekilde görünür olmayan, an cak gelecekte artarak önem taşıyacak 
başka toplulukların gözden kaçması tehlikesi ile karşı karşıya kalınabilir: Tamamı hiçbir şekilde 
                                                           
1 Ç.n.: “Alternative für Deutschland” (Almanya İçin Alternatif Partisi). Köktenci ve aşırı sağ söylemleriyle