bırakan o canavarları, layık oldukları gibi kötüleyici bir 
dille teşhir etmiş, kanuna aykırı olan bu gibi aşk ilişkilerinin 
insanlara ettiği fenalıkları felsefe, ahlak, hukuk ve daha bil­
memne bilimler açısından teker teker, kılı kırk yararak ince­
lemiş, bu yoldaki gizli veya açık ilişkilerin acı meyveleri olan 
zavallı çocukları bazı hayır kurumlarında veya kilise kapıla­
rında büyüterek bunların ellerine geçim vasıtası olmak üzere 
cinayet, hırsızlık, yankesicilik aletleri verip ömürleri boyun­
ca türlü kötülükler içinde yüzdürdükten sonra biçarderin 
sonunda küreklerde, prangalarda nasıl can verdiklerini, 
seyredenlerin dehşetten tüylerini ürpertecek kadar acıklı bir 
tarzda betimlemiş ... Yazar bu eserde gösterdiği edebi kudre­
te ve inceleme maharetine alemin ağladığını görünce kendisi 
de gözyaşlarını tutamamış ... Bodler kendi anlatım ustalığına 
yine kendisi sade bir seyirci sıfatıyla ağlamış . 
Fakat işin asıl ağianacak tarafı, oyun bittikten sonra 
birçok seyirci mösyölerin yine metreslerini koliarına taka­
rak tiyatrodan çıkmalarıdır. Galiba Mösyö Bodler de o 
acıklı piyesin sahneye konduğu ilk geceden kalan üzüntüler 
içinde Anjel aşüftesiyle zevk ve eğlence sofrasını kurmuş, o 
gece tiyatrodaki seyircilere gösterdiği edebi tabloya onlarla 
beraber kendisi de ağlamışken, besbelli alemin bu ağiayışma 
yine o gece içinde Bodler metresiyle beraber pek çok gülmüş 
eğlenmiş . Avrupa'nın bugünkü ahlak ve adetleri dikkatli bir 
gözle değerlendirilirse bu gibi acayip hallerde insan şaşacak 
veya gülecek bir taraf göremez . İşte bu açıdan bakılırsa ne 
yazarın hareketi ayıplanır, ne de halkın o haline gülünür. 
Bodler o piyesi, orada önerildiği gibi hareket etmek niyetiyle 
değil, para kazanmak emeliyle yazmıştı . Onu seyre gelenler 
de oraya ahlaklarını düzeltmek için değil hoşça bir vakit 
geçirmeye gelmişler di. Ama o kadar kişi ağladı denecek ... 
Ağlasınlar ... Tiyatroda ağlamak gülmenin bir diğer çeşidi­
dir. Zaten fizyoloji bakımından gülmekle ağlamanın bazı 
durumlarda farkı yok gibidir. İkisi de sinir zayıflığından ileri 
gelir ... Eğer ağlamakla ahlak düzeltmek mümkün olaydı 
dünyada çocuklardan uslu akıllı kimse bulunmazdı ... 
9