natçı hesaplaşmasındaki en önemli öğe. Soljenit sin, 
baştan başa bir hesaplaşmadır. Koestler romanlarında 
hesaplaşır durur çağıyle. Ama ne ki, bana hep eksik 
bir şeyler varmış gibi geliyor bu kişilerin hesaplaşma­
larında. Yapmacık bir şeyler varmış gibi. Sanki bu 
noktanın farkına varmışlar da, açıkgöz bir tavırla sırf 
hesaplaşır olmuş olmak için hesaplaşırlarmış, hesap­
laşır gözükürlermiş gibi. Yani, sadece bilgiyle bulun­
muş bir hesaplaşma tavrı içindelermiş gibi. Sezgi ek­
sikmiş gibi. Bilemiyoru m, nasıl anlatmalı. Isıdan yok­
sun. Kuru. 
Edebiya tta hesaplaşma, olay anlatarak da olur 
bence, konuşmalarla da verilebilir, dille de yapılabi­
lir. Yani, hesaplaşmadan kas tım, sorular sıralamak 
değil, romanda hikayede. Ya da kişilere sorular sor­
durmak değil. İşte Orhan Kemal, olaylar anlatarak he­
saplaşmıştır. Yerel sözcüklerden güç alan bir dil ku­
rarak hesaplaşmıştır. Kemal Tahir'de olduğu gibi, ko­
nuşmalarda açık bir hesaplaşma göremeyiz belki. Ama 
bir kapalı hesaplaşma, sözcükl erin ardına gizlenmiş 
bir hesaplaşma. İflahsızın Yusuf, ne başkaldı rır ben­
�e. ne de bir karara varmanın rahatına erer, tam kar­
şıtı, bir hesaplaşmadır onun varlığı. 
Orhan Kemal için <<Ümmi» sıfatını kullanabilir mi­
yiz, bilmem. Belki onun eserleri ilk okuyuşta, zevki sü­
zülmüş aydınlara biraz yüzeydeymiş gibi gelebilir. Bil­
giçlik yoktur, karanlık, karmaşık değildir. Doğru. Ama 
asıl ustalığı da, o yalınlığında olsa gerek. Sezgiyle var­
dığı, olağanüstü yeteneğiyle bulduğu o yalınlıkta. Or­
han Kemal, akademik bir bilgiye sahip değildi, belki 
ümmi'ydi ama, şunu bir kere daha belirtmek gerekir 
ki, gerçekten büyük bir sanatçıydı. Huzur veren, kişi­
yi güvenliğe kavuşturan, rahatlatan. 
Orhan Kemal'in ölümüyle çok şey kaybettik. Çok 
şey kaybettim. 
147