164 
  Bu utopik Konsil ile insanlar arasında yürütülen din ve nihayi şeyler hakkında gerç ek 
tartışmalar arasındaki fark nedir? Gerekçelendirmenin biçimiyle değil, çünkü burada sanatın 
kurallarına son derece bağlı bir gerekçenlendirme/argumentasyon biçimi söz konusudur. Söz 
konusu Konsil’in utopik yönü, daha çok temel kavramlarda bir uzlaşıya v arılmasını 
amaçlamaktadır. Amaç, tüm katılımcıların hakikatte ortak/aynı öncüllerden hareket ettiklerine 
ikna olmalarıdır.  
Özellikle temelde yatan Tanrı kavramı konusunda bir uzlaşıya varılması en belirleyici 
erektir. Tasavvur edilen bu bilgelerin Konsilinde Tanrı birdir, dünyanın yaratıcısı ve hakimidir. 
İyi, hakikat, varlık ve yaşamı, böylece tüm insanların doğası gereği amaçladıkları şeyler 
hakkında bilgelerin utopik Konsiline katılanların (Araplar, Türkler, Persler, Hintliler, Tatarlar 
ve birçoğ u) hiçbirinin kuşkusu yoktur.  
Sohbet, sohbeti yürütenin acı çeken insanların şikayetlerini öne çıkarması ve herkese 
uygun bir tez ortaya atmasıyla gerçekleşir. Herkesin bildiği bu Tanrı, herkesin içindedir. Çok 
sayıda insan onu aramaya yetecek güç ve zaman dan yoksundur. Peygamberler, Tanrının 
varlığını farklı çağlarda farklı yerlerde farklı biçimlerde bildirmişlerdir.  
Böylece, Tanrı kutsaması/yüceltimiyle ilgili farklı alışkanlıklar ortaya çıkmıştır. 
İnsanlara sadece “Ritüllerin çeşitliliği içinde sadece t ek bir din ” ("quomodo non est nisi religio 
una in rituum varietate ") saklıdır ve hakikatte herkes aynı Tanrıyı 
yüceltmektedir/kutsamaktadır. Böyle bakıldığında “Kılıç, nefret ve her türlü kötülük ” yok 
olacaktır. (PF I 6)  
Konsilin ele aldığı bu konu, dolayı sıyla da metnin kalan bölümleri, bu tezin açımlanması 
ve doğrulanmasına hizmet etmektedir. Gerekçelendirme her defasında temel kavramların (yada 
anlam bilgisinin) karşılıklı anlayış içinde kabul edilmesine dayanır. Örneğin, bilgelik bakımdan 
şunlar söylene bilir: Yunanistan’ın temsilcisi, diğer ülkelerin temsilcilerine, meslektaşlara, 
sadece ortak fahri başkanlıklarının anımsanması için gerek duyar. Kendilerinin 
“Felsefeci/Düşünür ” olarak nitelenmesi için. “Bilgeliği Sevenler ” olaraksa, bir bilgeliğin 
olduğu  biçiminde bir önkabulleri vardır.  
Herkes, bu konuda gerçekten kimsenin kuşku duymadığında hemfikirdir. Bilgelik gibi, 
burada uyum içinde tartışılan Tanrı ile ilgili diğer yüklemler için de benzer bir durum söz 
konusudur. Öyle görünüyor ki, ciddi bir haki kat talebiyle yazar olarak ortaya koyduklarının ne 
denli gerçek dışı olduğunun bilincindedir kendisi de.  
Bir yandan, halklar arasında gerçekten de böyle bir sohbet yürütülebilirdi, ancak sadece 
tartışılan öncüllerin tartışmaya katılan tüm bilgeler tarafın dan kabul edilmesi koşuluyla. Öbür 
yandan da, böyle bir sohbetin yapılamayacağı herkes tarafından bilinmektedir, çünkü insanlar 
bu anlamda bir bilge olsalardı, böylesine bir sohbete gerek duyulmazdı.  
Bu tarihsel bulgu, mantıksal olarak da ifade edilebilir : Din ve ritüel arasındaki fark, 
özsel olanla özsel olmayan arasındaki fark gibidir ve ortadan kaldırılamayacak denli 
sorunludur. Metnin kendisinden de bu hemen anlaşılmaktadır. Din felsefecisi rolünde olan bir 
Hıristiyan din bilgini olarak Nikolaus, tüm i nsanların farklı ritüellerle kutsadığı herkesin 
içindeki Tanrı ile ilgili açımlaması hususunu daha çok düşünmek gerektiğini söyleyerek, ileri 
gitmiştir.  
Tanrı, “Farklı okulların düşünürlerinin ” ("variarum sectarum philosophi": V 15), “tüm 
düşünen insanlar ı” ("aliud nemo intelligens astruere potest": VI 16), temsilen, hemen 
uzlaşabilecekleri sadece hakikat ve bilgelik ile, öyle kolayca tüm şeylerin kökeni ve ebedi 
değildir. Daha çok tüm dinlerin temelinde olan Tanrı kavramı Hıristiyanlığa özgü dogmaların 
içlerine uzanacak kadar geliştirilmiştir.