"İnsan ın aylard ır mutlulukla resmetti ği bir kitab ın, kutsal bildi ği şeylere sald ırdığından kuşkulanmak, 
yaşarken cehennem azab ı çekmek. O son resmi tam bir görebileydim." 
"Bütün derdin bu mu?" dedi. "Buraya bunun için mi geldin?" 
Birden bir tela şa kap ıldım. Zavall ı Zarif Efendi'yi benim öldürdü ğüm gibi iğrenç bir şeyi düşünüyor olabilir 
miydi? 
"Padişahımızı tahtlar ından indirip yerine şehzadeyi geçirmek isteyenl er de bu iftiralara kat ılıp, zaten bu 
kitab ı Padişahımızın gizlice destekledi ğini yay ıyorlar." dedim. 
"Bunlara kaç ki şi inan ıyor?" dedi yorgun, b ıkkın bir havayla. "Biraz ilgi gören ve bundan ba şı dönen h ırslı 
her vaiz, dinin elden gitti ğini söylemeye ba şlar. En sağlam ekmek kap ısı budur." 
Benim yaln ızca bu söylentiyi ona yeti ştirmek için mi buraya geldi ğimi düşünüyordu acaba? 
"Zavall ı merhum Zarif Efendi," dedim sesim titreyerek. "Sözüm ona bu son resmin tamam ını görmüş de 
dine küfür oldu ğunu anlad ığı için bizler onu öldürmü şüz. Bunlar ı nakkaşhanede bana yak ın bir bölük a ğası 
anlatt ı. Ç ıraklar, kalfalar nas ıldır bilirsiniz, herkes dedikodu ediyor." 
Bu mant ığı izleyerek, gitgide heyecanlana rak daha uzun bir süre anlatt ım. Söylediklerimin ne kadar ını 
kendim duymu ştum, ne kadar ını o iftirac ı soysuzu telef ettikten sonra korkudan kurmu ştum, ne kadar ını da o 
sırada anlat ırken hayal ediyordum bilmiyorum. Ben onca dil döktükten sonra, Eni şte Efendi'nin o iki sayfal ık son 
resmi ç ıkar ıp bana gösterece ğini, beni sakinle ştireceğini umuyordum art ık. Günaha batt ığım yolundaki 
evhamlar ımdan ancak böyle kurtulabilece ğimi niye anlayam ıyordu? 
Bir an onu sarsmak isteyerek, " İnsan fark ında olmadan da imans ızlık eden bir resim yapabilir mi?" diye 
cesaretle sordum. 
Cevap yerine sanki odada uyuyan bir çocuk varm ış da beni uyar ıyormuş gibi birden çok zarif bir el hareketi 
yapt ı ve sustum. F ısıldar gibi, "Çok karanl ık oda," dedi, " şu şamdan ı yakal ım." 
Şamdan ın mumunu mangaldan yak ınca yüzünde hiç al ışık olmad ığım bir gurur görmek hiç ho şuma gitmedi. 
Ya da bir ac ıma ifadesi miydi bu? Her şeyi anlam ıştı da benim alçak katilin teki oldu ğumu mu dü şünüyordu, 
yoksa benden korkuyor muydu? Birden dü şüncelerimin sanki benim denetimimden ç ıkıp gittiğim, o anda 
düşünmekte oldu ğum şeyleri sanki ba şkas ının düşünceleri gibi şaşkın şaşkın izlediğimi hat ırlıyorum. Yerdeki 
hal ı: Bir köşesinde kurt benzeri bir şey vard ı da ben şimdiye kadar niye farkedememi ştim? 
"Resme, nak şa, güzel kitaplara sevgi duymu ş bütün hanlar ın, şahlar ın, padişahlar ın meraklar ının üç mevsimi 
olur," dedi Eni şte Efendi. " İlk başta cesurdurlar, sokulgan ve merakl ı olurlar. Resmi ba şkalar ından gördükleri 
için, itibar ı için isterler. Bu mevsimde ö ğrenir, ikinci mevsimde istedikleri kitaplar ı kendi keyifleri için 
yapt ırırlar. Resimlere bakmaktan içtenlikle ho şlanmay ı öğrendikleri için, itibarlar ı da olur, ölümlerinden sonra, 
bu dünyada şan olsun diye b ırakacaklar ı kitaplar ı da. Hayatlar ının sonbahar ında ise hiçbir padi şah bu dünyada 
kalacak bir ölümsüzlükle ilgilenmez art ık. Bu dünyadaki ölümsüzlük ile, bu dünyada ya şayan öteki ku şaklarca, 
torunlar ımızca hat ırlanmay ı anl ıyorum. Nak ışsever hükümdarlar, bizlere yapt ırdıklar ı, içine adlar ını 
koydurduklar ı, kimi zaman kendi tarihlerini yazd ırdıklar ı kitaplarla bu dünyada bir ölümsüzlük elde etmi şlerdir 
zaten. Ya şlılıklar ında, öte dünyada iyi bir yer edinmek isterler. Hepsi de resmin bunun için bir engel oldu ğuna 
hemen hükmeder. Beni en çok üzen ve y ıldıran budur. Kendisi de üstat nakka ş olan, gençli ğini kendi 
nakkaşhanesinde geçiren Şah Tahmasp, ölüme yakla ştıkça o harika nakka şhanesini kapatt ı, mucize ressamlar ını 
Tebriz'den uzakla ştırdı, yapt ırdığı kitaplar ı dağıttı, pişmanl ık buhranlar ı geçirdi. Niye hepsi resmin Cennet'in 
kap ısını kendilerine kapataca ğını düşünüyorlar?" 
"Biliyorsunuz niye! Çünkü Peygamberimiz Hazretleri'nin k ıyamet günü ressamlar ın Allah taraf ından en sert 
bir şekilde cezaland ırılacaklar ını söylediğini hat ırlıyorlar."