2- Toplu çalışmalar için tek başına yapılacak çalışmalar:
Bireyin tek başına kaldığı zaman kendisini oluşturmak
için yapacağı çalışmalar, ne yapmalı sorununun önemli birbölümüdür. Kendi değerini eksiksiz bilen ve her an bu de-ğeri, yeni şartların ışığında eleştirebilen bir kişi ne yapmalı,ne yapmalı diye bocalamaz. Düzenli bir çalışma düzeyinegirebilmek için üç temel sorunu çözümlemek gerekir:
a) Kendini iyi tanımakİnsan en çok kendiyle ilgilenir; ama bu ilgi bir yönteme
dayanmaz ve kendini tanıma sorunu bilimsel bir yolla çö-zümlenmezse sonsuz bunalımlar karanlığına düşer birey .Değerini tam bilmeyen kişi, gereksiz yakınmalarla gün geç-tikçe daha da bozulur ve çürüyüp gider. Kişisel değeri bü-yütmek de küçültmek de aynı derecede zararlıdır. Yola çık-madan önce altından kalkamayacakları bir yükün altına gi-renler daha işin başında ezilip kaybolurlar; gerçek değeri-nin çok azını ortaya koyanlar da kısa zamanda tembelleşipbir işe yaramazlar.
Kendini tanıma sorununun çözümünde, Descartes’ın bili-
me uyguladığı kuşkuculuğu kullanabiliriz. Bütün değerleri-mizi önce yok sayarak işe başlamalıyız. Kişisel değer saydı-ğımız şeylerin, toplumun baskısıyla edinilmiş sahte nitelik-ler olabileceğini de hiçbir zaman akıldan çıkarmamalıyız.Örneğin, soyut ahlak kavramlarını ele alalım. Namus, iyi-lik, iş ahlâkı gibi her toplumun temel dayanakları sayılankavramlar vardır. Bu kavramların her toplum için aynı ol-duğu ve bunlarla ilgili kurallara her toplumda uyulması ge-rektiği belirtilmiştir bizlere. Biz, ancak kendi özlediğimiztoplumda uymalıyız bu kurallara. Onlar ise, şartlar ne olur-sa olsun toplumu ayakta tutmak için bizi soyut kavramlarlauyutmaya çalışırlar. Ben, sadece namuslu olmakla övünen
97