fırsatta onu över, Pembe Köşk'ü ziyaret ettiği zaman ona koridor 
dedikodularını özetlerdi. Gözden düştükten, başbakanlıktan 
çekildikten sonra İngilizcesini ilerleten, bir hocayla baştan sona 
bütün İngiliz tarihini okuyan, sonra keman dersleri alan, satranç 
dergileri okuyan Paşa, onun heyecanını hayretle karşılıyormuş 
gibi yapar, arada birkaç övgü sözüyle gönlünü alırdı. Bir kere­
sinde, her zaman olduğu gibi gene zaferle bitirdiği bir satranç 
partisinden sonra Paşa ona: "Sizin savunmanız iyi, lâkin hücum 
vakti gelince bekliyor, fırsatı kaçırıyorsunuz!" demişti. Muhtar 
Bey "Fırsatı kaçırıyorum ha!" diye mırıldandı. "Yok, yok, bu sefer 
İsmet Paşa beni hatırlayacak. Görev verdirtecek! Benim kendisine 
ne kadar bağlı olduğumu hatırlayacak!" Birden utanarak: "Bu 
mu benim marifetim; bağlılık mı?" diye mırıldandı, ama utançtan 
korktuğu için, "Kötü bir şey değil ki bu!" diyerek kendini ya­
tıştırdı. "Çok zeki biri olmadığımı kabul ederim. Dünyanın en 
zeki insanı değilim. Benim gibi insanlar zekalarıyla değil, bağlılık 
ve inançlarıyla yükselirler... Üstelik bizim memlekette dikbaşlı 
olmak, kendi kendine karar vermek hoş bir şey değildir ki! İnsan 
her zaman daha iyi bilen, daha iyi düşünen birine kendini emanet 
etmeli, birisine bağlanmalı, bir inancı benimsemeli. Evet, bağlılık 
ve inanç! İsmet Paşaya bağlandım, inkılâba inandım." Birden 
kendini gülünç bularak odanın ortasında durdu. Dönüp dolabın 
üstündeki aynaya korkuyla baktı. "Gülünç bir insan mıyım ben 
Allahım?" diye mırıldandı. "Değilim, değilim... Herkes gibiyim. 
Şu suratıma ve düşüncelerime bak... Ah, her şey böyle!" Cenaze 
törenini hatırladı. "Her şey böyle boş, gülünç, anlamsız. Onun 
yanında her şey boş ve anlamsız. Herkes nasıl ağlıyordu! Ben 
ise burada çirkin hesaplar yapıyorum. Başkaları benim iğrenç 
düşüncelerimi öğrenseler ne derler?.. Saçma! Peki, hayatta 
yapılması gereken nedir? Şu aynaya bak! Gövdem kocaman, ama 
burnum küçücük! Kim demiş onu. Kâmil Paşa mı?.. Haşmetli 
bir devlet adamının ilk meziyeti haşmetli bir burundur! Oysa 
bende yalnızca bu gülünç yelken kulaklar var..." Kendisini sıkıcı 
düşüncelere sürükleyen yalnızlıktan kurtulmak için odadan 
çıkmaya, birisiyle gevezelik etmeye karar verdi. 
Hızlı ve sinirli adımlarla mutfağa girdi. Hizmetçi ocakta bir 
şey kaynatıyordu. Pencerenin camları buğulanmıştı. 
400