balığın arasında Muhittin'i gördü. Cami duvarına yaslanmış 
çelenkleri inceliyordu. Arkasında Cevdet Bey'in Haseki'den 
akrabaları vardı. Çok kalabalık değildiler, Teşvikiye Camii'ne, 
ramiyi çeviren kalabalığa, çevredeki yeni apartmanlara çekinerek 
bakıyorlardı. Evlerin balkonlarında bayram bayrakları ve me­
raklılar vardı. Pencereler bahar sıcağına ve tatile açılmıştı. Yoldan 
bir tramvay daha geçiyordu. Pencerelerinden yolcular avlunun 
kalabalığını seyrediyorlardı. Caminin ağzında Nigân Hanım'm 
akrabaları vardı. Kravatlı, ceketli ve hepsi koyu elbiseli ve 
ağırbaşlı insanlardı bunlar. Nigân Hanım onlara yaklaşınca 
rahatladı, oğlunun kolundan çıktı, sonra ablalarından birine 
Türkân Hanım'a sarıldı, çevrelerinde bir sessizlik oldu. Sonra 
Şükrü Paşa'nın öbür kızı Şükran da geldi. Üç kızkardeş bir­
birlerine sarıldılar. Osman teyzelerinin yanma gitti. Sonra Seyfi 
Paşa geldi, yanındaki uşağı çekiştirerek Nigân Hanım'a sokuldu. 
Nigân Hanım onun elini öpecekti galiba, ama bugün böyle bir 
şey yapmamaya hakkı olduğunu anladı. Seyfi Paşa Refik'i görünce 
alışkanlıkla suratını astı, sonra yakınlık göstermesi gerektiğini 
anladı galiba ve gülümsedi, ama gülümsemesi ölçülüydü, uy­
gunsuz değildi. Refik bu kalabalıktan biraz çıkmaya karar verdi. 
Sait Nedim Bey'i gördü. Yanında kızkardeşi Güler vardı. Refik 
onun nasıl bir kadın olduğunu merak etti. Hava iyice sıcaktı, 
güneş artık bahar güneşi değil, yaz güneşiydi. Yüzlerde ter 
damlaları gözüküyordu. Yüzlerde sabır da gözüküyordu. Refik 
cami duvarına doğru yürürken Fuat Bey'i gördü. Karısı Leylâ 
yanındaydı, çok üzgündüler. Refik onların ne kadar üzgün ol­
duklarım gördüğünü, bu perişan halleriyle Cevdet Bey'i ne kadar 
sevdiklerini kanıtlamış olduklarını göstermek istedi, ama bunu 
göstermek için yapılması gereken şeyi bulamadı. Yalnızca 
başlarıyla "Bizi, babamı ne kadar sevdiğinizi anladım, artık yeter, 
üzülmeyin!" diyerek onlara başını salladı. Sonra babasının bazı 
iş arkadaşlarını gördü. Bunlardan birkaçı saygılı, sakallı bir 
ihtiyarla konuşuyorlardı. Galiba bu ihtiyar da bir paşaydı, ama 
uzak bir akrabaydı, Refik kim olduğunu hatırlayamadı. Refik'in 
Sirkeci'den tanıdığı başka tüccarlar ve bankacılar da vardı. Bunlar 
biraz sıkılmış gibiydiler, yüzlerinde, "şu tatil sabahı o gazete 
ilânını neden okuduk sanki!" diye bir anlatım vardı. Güneş de 
211