272 
 2015: 269). İngiltere’nin Filistin’e ilişkin stratejik çıkarları Siyonistlere bu devlet desteğini 
sağlayacak, 1917’de Balfour Deklarasyonu’nun ilanına giden yolu açacaktır.  
Nisan 1920’de yapılan San Remo K onferansı’yla Suriye ve Lübnan Fransa, Filistin ve 
Irak İngiltere mandalarına verilmiştir. Filistin’de uluslararası yönetim yerine, İngiltere 
mandasının kurulmasında şüphesiz Balfour Deklarasyonu’yla Yahudilere milli yurt vaat 
edilmiş olması rol oynamıştır . İngiltere, Suriye’den koparılan Filistin’de Balfour 
Deklarasyonu’nun hükümlerini uygulamayı da taahhüt etmektedir. Yapay sınırlarla bölünen 
Arap devletleri İngiltere ve Fransa hakimiyetine girmekte, Arap bağımsızlığı sağlanamazken 
Yahudi milli yurdunun t emelleri atılmaktadır. Bu bakımdan, 1920 yılının Araplar için 1948 
Arap -İsrail Savaşı’ndan önceki ilk “Büyük Felaket” (El Nakba) olduğunu söylemek yanlış 
olmayacaktır (Kimmerling ve Migdal, 2003: 84).  
3. İNGİLİZ MANDASI DÖNEMİNDE ARAP -YAHUDİ ÇATIŞMASI  
Kend ilerini Büyük Suriye’nin parçası olarak gören Filistinliler, San Remo Konferansı 
“Suriye Arap devleti içinde Filistin” düşüncesini ortadan kaldırınca, yeni stratejileri 
çerçevesinde Filistin’e ve Siyonizmin teşkil ettiği tehdide odaklanarak, 1948’e kadar b ağımsız 
Filistin devleti düşüncesine bağlı kalmışlardır (Kimmerling ve Migdal, 2003: 84 -86). Filistin 
mandasının İngiltere’ye bırakılması, Filistinlilerin Balfour Deklarasyonu’ndan kaynaklanan 
endişelerini yoğunlaştırmıştı. Deklarasyonda “Yahudi halkına” a tıfta bulunulurken, nüfusun 
büyük çoğunluğunu oluşturan Filistinlilere ismen yer verilmemesi, Yahudilerin milli yurt 
haklarına karşılık, Yahudi olmayan toplulukların sadece medeni ve dini haklarından 
bahsedilmesi dikkati çekmekteydi. Manda rejiminin dayand ığı anayasal çerçeve, Balfour 
Deklarasyonu’nu esas almakta ve Filistinli çoğunluğun ulusal ve siyasi haklarını görmezden 
gelmekteydi (Khalidi, 2006: 32 -33). Oysa 1922’de Filistinliler 700 bin, Yahudiler 93 bin 
civarında bir nüfusa sahipti (Cleveland, 2015:  282). Bu anayasal yapı karşısında Filistinliler ne 
zaman ulusal ve siyasal haklarını talep etseler, kendilerine anayasal pozisyonlarının 
değişebilmesi için ön koşul olarak manda anayasasını kabul etmek zorunda oldukları ifade 
ediliyordu. Kabul etmeleri is tenen anayasa ise Filistinlilerin haklarını inkar etmekte, onlara 
Yahudilerin altında bir statü tanımaktaydı (Khalidi, 2006: 32 -33).  
Filistinliler manda anayasasını ve Balfour Deklarasyonu’nu zımnen kabul etmeleri 
anlamına geleceği için, İngiltere’nin Yah udi-Arap işbirliği temelinde oluşturmayı planladığı 
siyasi -idari organlara katılmayı da reddetmişlerdir. Bu çerçevede, Filistin’deki mücadelenin, 
Yahudilerin Balfour Deklarasyonu’nu hayata geçirme ve bir devlet kurma çabaları, Filistinli 
Arapların da Dekla rasyonu etkisiz kılma, Yahudilerin devlet kurmalarına izin vermeme ve 
bağımsız Arap devletini kurma çabaları etrafında geliştiği ifade edilebilir (Armaoğlu: 38).  
Filistin’deki gerilim, Yahudi göçleri ve Yahudilerin toprak alımları nedeniyle giderek 
tırmanm ış ve Filistinlilerin tepkisi daha 1920’lerden başlayarak kendisini göstermişse de, 
İngilizler ancak 1929’daki Ağlama Duvarı hadiselerinden sonra olayların nedenlerini 
araştırmaya yönelmişlerdir. 1929’da kurulan Shaw Komisyonu, gerilimin topraksız bir Arap  
sınıfı yaratılmasından ve Filistinlilerin, Yahudi göçlerinin Yahudi hakimiyetinde bir Filistin’e 
yol açması endişesinden kaynaklandığı tespitini yapmış, Yahudi göçü üzerindeki kontrolün 
arttırılmasını tavsiye etmiştir (Cleveland, 2015: 284 -285). Daha iler i bir adım atarak, Yahudi 
göçünün engellenmesini ve Yahudilere toprak satışının sınırlandırılmasını tavsiye eden 1930 
Passfield Beyaz Kağıdı, Dünya Siyonist Örgütü’nün büyük tepkisini çekmiş, İngiltere belgenin 
geri alındığını açıklamak zorunda kalmıştır ( Yılmaz Şahin, 2016: 47).  
1933’te Almanya’da Nazilerin iktidara gelmesi, Yahudilerin Filistin’e göçlerini 
hızlandırmış, 1933 -1936 arasında 170 bin civarında Yahudi’nin Filistin’e göç etmesi,