bu tutumunu da değiştirdi ve bütün işleri kansına bıraktı,
Üniversitede de işler bir günde yoluna girmedi. Öğrenci­
lerinin çoğu, Mustafa İnan’ın leylî meccani kaderini yaşıyor­
du. Onlar da sinemaların hep duhuliyesine gidiyorlar, ucu 2 
meyhanelerde bir iki kadeh içebiliyorlardı. Allahtan mektep 
bitince bu eziyet de bitecekti. Yoksa soğuk yatakhanelere, 
kötü yemeklere, ışıksız çalışma salonlarına katlanılır mıydı? 
Bir kere şu okul bitsin, bak o zaman neler olacaktı. O zaman 
bütiin kapılar açılacak, bekâr öğrencilere oda kiralamaktan 
çekinen anlayışsız ev sahipleri önlerinde yerlere kadar eğile­
cek, garsonlar onları kapılardan karşılayacak, güzel kızlar 
uzun kirpiklerinin arasından onlara hayranlıkla bakacaktı; 
güzel bir akşamın sonunda kaloriferli evlerin sıcak yatakları 
onları bekleyecekti. Öğrenim yıllan uzadıkça böyle elle tutu­
lur isteklerden başka bir şey düşünülemez oluyordu. Musta­
fa İnan gibi, kendilerinden bir şeyler beklenen öğrencilerin 
çoğu, kısmetlerini serbest piyasada arıyorlardı. Üniversiteye 
asistan bulmak kolay olmuyordu. Üniversitede kalmak, ha­
yata atılmamak gibi görülüyordu. Peki hayata atılanlar ne 
yapıyorlardı? "Düşünme yeteneğini gittikçe kaybettiğimi his­
sediyordum,'' diyor bunlardan biri, "karşıma çıkan meselele­
rin, öğrendiklerimle hemen hiç ilgisi yoktu; bunların hakkın­
dan gelmek için öyle uzun boylu düşünmeye ihtiyaç yoktu, 
yalnız koşuşmak gerekiyordu. Böylece, en az düşünen insan­
lardan biri oldum zamanla."
Leylî meccaniler okulu bitirdikten sonra yıllarca devlete 
ucuza satıyorlardı emeklerini. Düşük aylıklı işlere tayin edi­
liyorlardı; yan aç yan tok geçirdikleri öğrencilik yıllarını çok 
pahalı ödüyorlardı. Sonra bir gün ortadan kaybolarak devle­
te olan borçlannı ödeyecek duruma gelinceye kadar izlerini 
belli etmemeye çalışıyorlardı. ‘Hizmeti mecburiye’ bir gölge 
gibi peşlerini bırakmıyordu. Kelimenin anlamında bile ürkü­
tücü bir şey vardı: 'Hizmete mecbur1  birtakım insanlar, bu
122