-Beyefendi hazretleri, zatıaliniz memleketin yüksek 
simalarındansınız. Komşuluğunuzla iftihar etmeden evvel 
biz de herkes gibi ilmi şöhretinizi tanımakla övünüyorduk. 
Malumunuz adet, ahlak ve terbiyece bütün usullerimiz bo­
zuldu. Bu kaybettiklerimizden hiçbirinin yerine henüz yeni 
ve sağlam bir şey koyamadık. Kimimiz alafranga gidiyor, 
kimimiz alaturka, kimimiz uluorta ... Meşguliyetinizi bili­
yoruz. Rahatsız etmekten çekindik. Böyle sellemehüsselam 
bir ziyaretin efendimizce hasıl edeceği tesiri kestiremedik. 
Düşünüy orduk. 
Allame: 
-Hakkınız var beyefen di, Babil Kulesi karışıklığı 1 ve 
tebelbül-i elsine2 bugünkü hereümercin yanında hiç kalır. 
Herkes başka bir hava çalıyor, başka bir dil söylüyor, baş­
ka bir oyun oynuyor. Eski kitapların rivayetince bu tebelbül-i 
elsineden yetmiş iki dil zuhur etmiş. Fakat bugünkü bozgun­
luktan ne çıktığı malum değildir . Dinlerden, kanunlardan, fi­
lozoflardan, ilimden, fenden ne bekliyorduk, ortaya ne çıktı. 
Zamanın birikmiş kinleri bütün prensipler üzerine katil bir 
darbe indi rdi. Asırlardan beri insanlığın inşasına uğraştığı bu 
muhteşem binanın her gün bir tarafı çöküyor. Ve az vakit­
te taş taş üzerinde kalmayacak. Eski temelin üzerine hiçbir 
şey kurulamayacak. Bir kere deliler tımarhaneden boşandı. 
Ne olacak? Bunu hakkıyla kimse kestiremez. Bugün hangi 
modelin önüne geçip de kendimize bir hayat tarzı, bir idare 
şekli yontabileceğiz? Bugün son derece hüsnüniyetle aransak 
acaba ortada fazilete örnek olacak bir millet bulabilecek mi­
yiz? Cihan yolundan azdı. Alem yörüngesini şaştı. Dünyanın 
düzelmesi için hiç eskilere bemerneyen yeni zihniyetlerin, yeni 
prensiplerin, yeni idarelerin kurulması lazım geliyor. Bunlar 
Babil Kulesi, ilk defa Tevrat'ta bahsi geçen, Tanrı'yı bulmak için inşa edilen 
kuledir . Efsaneye göre kendisine ulaşınaya çalışan insanların bu küstahlığı­
na kızan Tanrı, o zamana kadar aynı dili konuşmakta olan insanoğlunun 
dillerini karıştırarak birbirlerini anlamalarını engeller. 
(Ar.) Dillerin çeşitlenınesi ve sonra da birbirlerine karışmasıyla ortaya 
çıkan anlam karmaşası, dil karmaşası. 
60