kaybetmek pahasına vazıh olmaktan hoşlanmaz. Şimdiki 
gençler, sadeliği her zaman bir meziyet zannediyorlar. " Hü­
samettin Bey gülümsedi; ne zaman ·fikriyat ve Tetebbu· ile 
ilgili bir konu açılsa, beğendiği sözleri tekrarlarken yüzünü 
utangaç bir gülümseme kaplardı. Haddimiz olmayarak biz de 
fikir aleminden biraz nasibimizi aldık, demek isterdi bu gü­
lümsemesiyle. "Siz şimdiki gençlere bakmayı n," dedi Hik­
met. ''Ben de bakmıyorum albayım. Yoksa, yanınızda ne işim 
vardı?" 
Albay güldü: "Ne gibi bir menfaatin olduğunu bilmiyorum 
ama, herhalde maddi bir menfaat mukabilinde bulunmuyor­
sun burada." Ciddileşti: "Manevi menfaatlere gelince, medeni 
bir münasebet içinde bulunan her insanın talep etmesi ve 
mukabilini vermesi icap eden bir metadır o." Hikmet saflıkla, 
"Bu da Mütercim Arif'ten mi albayım?" diye sordu. "Münase­
betsiz," dedi Hüsamettin Bey, "Beni konuşturur, sonra da alay 
eder." "Rahmetli annem de aynı şeyden şikayetçiydi alba­
yım." "Hangisine devam edeceğiz?" diye biraz çekinerek sor­
du albay. "Napolyon, Heine'ye çok kötü davrandı alba­
yım." "Anlamad ım." "Anlaşılmayacak bir şey yok albayım. 
Bir Austerlitz kaybetseydi ne çıkardı bu Napolyon? Fakat ol­
madı işte, Heine her yerde kaybetti. Hroboviç kumarda hile 
yapmayı bildiği için, Milis de sustuğu için kazandı. Schlick 
bile bir süre Monika'yı kazandı; ona resmen sahip oldu. He­
ine'ye geride hiçbir şey kalmadı albayım; ölmekten başka, öl­
mekten başka. Bir de tarihin sesi kaldı geriye albayım, tarihin 
sesi kaldı. lşte tarihin sesi, albayım: 
TARlHlN SESl: Heine gibilerden, bütün günahlannın hesabı 
birer birer sorulur. llahi adalete karşı ayıp olmaması için, en 
küçük faturalan bile çok fazlasıyla ödetilir böylelerine . Çünkü 
onlar, ilahi adalete inanmaktadırlar. Onlara, işte ilahi adalet, 
denir. Kader ve alın yazısı böyleleri için vardır. Benim, bu akıl­
lara durgunluk veren akışım içinde adalet, sadece bu kavram-
279