203 
 4. OSMANLICA YAZI SİSTEMİ: EPİSTEMOLOJİK ENGEL  
Türkiye’de Latin alfabe sistemine geçiş konusunda hazırlanan bir raporun sonuç 
kısmında, harf devriminden önceki durumu özetleyen bölümde şu saptamalara yer verilmiştir. 
“19. yüzyıla gelindiğinde devlet idaresinde kullanılan, konuşma dilinden uzaklaşmış bi r Türkçe 
vardı. Bu dil, halka yayılmak istenen eğitim ve yeni gelişen basın alanındaki ihtiyaçları 
karşılayacak durumda değildi. Bu nedenle başta bu iki alanda kullanılabilecek sade, konuşma 
diline yakın bir dil ihtiyacı doğdu. Arap alfabesinden kaynaklana n sorunlar da dilde sadeleşme 
tartışmalarının bir ayağını oluşturdu” (Demir ve Yılmaz 2014: 75).  Arap harflerinin, “okuma 
ve yazma bakımından kusurlu ve eksik olduğu konusunda” baskın olmaya başlayan bir 
gerçeklik vardır. Bu tartışmalar ise 1851 yılına ka dar gitmektedir.  
Osmanlıda başlayan ve Cumhuriyetin kuruluşuyla devam eden yazı reformu 
tartışmalarında öne çıkan ve herkesin üzerinde uzlaştığı konu, “epistemolojik engel”e dönüşen 
(Koçak 2009: Önsözü) yazı sistemi ve onun bir sonucu olarak okuma ve yazm a geleneğinden 
yoksun bir toplumun varlığıdır.  Bu engel, yeni bir alfabe sistemiyle aşılmaya çalışılmıştır. Yeni 
harfler ve yazı sistemi, cehaletin yok edilmesi ve uygar bir yaşama biçimine geçilmesi yönünde 
kararlı bir devrimci siyasi iradenin uygulanmas ıdır. Yeni yazı sistemi ve onu uygulayan siyasi 
irade, Falih Rıfkı’nın anılarında belirttiği gibi, “Atatürk inkılaplarının en çok rahatsız edeni” 
(2010: 557) olmuştur. Atay’a göre Türkçecilik akımıyla alfabe meselesi de dil meselesine 
dönüşmüştür. Türkçüle r, Türkçeciler ile Osmanlıcayı sadeleştirmeciler arasındaki rekabet hep 
sürmüştür ve bugün de bu rekabetin yansımaları zayıf da olsa görülmektedir.  
Anılarında Falih Rıfkı Atay, “Bütün zorluk bizim nesiller içindi. Eski yazı ile 
yetişmiştik. Her Türkçe kel ime, bizim için, bir resimdi. Onu heceleyerek değil, görerek 
okuyorduk. Bizler, bu resmi kaybedip, yerine her kelimenin yeni bir resmini koymak gibi, belki 
de ömrümüzün sonuna kadar başaramayacağımız nankör bir külfet karşısında idik. Okuyorduk, 
heceleyece ktik (2010: 557), der. Atay’ın bu serzenişi, yapılan değişikliğin önemine ve 
zorluğuna vurgu yapmaktadır. Çünkü bir dili temsil eden yazı sistemi, artık kaligrafik, yani söz 
odaklı ve resimsel bir sistem değil, seslerin temsiliyle oluşturulan, heceye dayal ı bir yazı 
sistemidir. Bir başka deyişle, yazı sisteminde söz odaklılıktan ses odaklılığa geçiş söz 
konusudur.  
Bu sistemsel değişimde, Falih Rıfkı Atay’ın da belirttiği gibi, asıl zorluğu mevcut yazı 
sistemini bilenler yaşamıştır ve bunların nüfusa oranı %8 civarındadır. Bu oran, yazı 
bakımından Osmanlı’da “ayrıcalıklı” (Koçak 2009: 315) bir toplum olduğu gerçeğini de ortaya 
koymaktadır. Ayrıca Osmanlıca yazı dilinin, toplumun konuşma dilini, bir başka deyişle, 
yaşayan Türkçeyi temsil etme gücü yok gibidir . Örneğin Arapçadan Türkçeye giren 
sözcüklerin” imlalarını korumakla beraber, söylenişleri hissedilir derecede değişmiştir” (Deny 
2012: 69). Jean Deny’nin saptamalarına bakılırsa, harf devriminden önce Osmanlıca yazı 
sistemiyle Türkçenin ses uyuşmazlığı, b ir ses ve dil karmaşası da yaratmıştır.  
5. ESKİ VE YENİ YAZI SİSTEMİ: BİR REDDİ MİRAS POLEMİĞİ  
Literatürde Osmanlıca yazı sisteminden Latin yazı sistemine geçişin bir reddi miras 
olduğu yönünde görüşler vardır. Reddi miras görüşünün ortaya atılmasında en önemli gerekçe, 
“konuşma dilinden bir yazı dili değil, (…) yazı dilinden bir konuşma dili” (Koçak 2009: 329) 
yaratmaya girişildiğidir. Sav şöyle devam etmektedir. “Kısaca dil, sözden yazıya değil, yazıdan 
söze gelişmekte ve kendi yarattığı kamusallığa yayı lmaktadır” (Koçak 2009: 329).  Bu savlar 
dilbilimsel açıdan tartışmaya açıktır. Yukarıda da belirtildiği gibi, her yazı sistemi belli bir 
ağıza, şiveye dayanır, yazı bir bakıma bir konuşma dilini resmi bir statüye kavuşturarak o dili 
dayatır ve dayatmıştır . Bu sadece Türkiye’ye ve Türkçeye özgü bir gerçeklik değildir. Bu