bul etmez onu, geceler, kovuklar, mağaralar, insanlar kabul et­
mez onu, gene bana mısm demez. Demez Ferhat Hocam, de­
mez. Köpekleşmez bizim gibi. Bin yıllık, iki, üç bin, on bin, yüz 
bin yıllık bir haksızlığın karşısına dev gibi dikilir."
"Mücessem haksızlığı yere serer, öyle mi Osman Ağa?"
"Haksızlığın kamını deşer, yere serer Hocam. Sonra da ge­
lir bir fıkaranın, seksen iki yaşma basmış, küffardan kalmış bir 
kocamış adamın evine atar kendini. Bir avuç çocuk, bir çocuk 
gelir kocamış bir adamın evine sığınır. Bir avuç çocuk bilir ki 
kocamış adam onu iki gözünden de esirger."
Koca Osman böyle konuşurken dönüp dönüp Ferhat Hoca­
nın yüzüne bakıyordu, yüzünde bir değişiklik oluyor mu, diye. 
Ferhat Hoca hiçbir şeyi belli etmiyor, hiçbir şeyi anlamamışçası- 
na yüzünde en küçük bir kıpırdama bile olmuyordu.
Koca Osman, "Eh gayri," diye düşünüyordu, "İnce Meme- 
din bizim eve geldiği bundan da başka türlü nasıl söylenir! Bu 
Ferhat Hoca cin gibi bir adam. Leb demeden leblebiyi anlar, an­
lar ama bu kadar açık sözü nasıl anlamıyor. Küçücük, on iki ya­
şında bir çocuk kadar gösteren yürekli adam İnce Memed değil 
mi? Anası, sevgilisi öldürülen, dağların, gecelerin, insanların 
kabul etmediği safi yürek olan yiğit İnce Memed değü mi? Bu 
benim sevincim, Çavuşu vuruşum, yiğitliğim, bu bendeki de­
ğişme İnce Memed yüzünden değil mi? Ne anlamaz adamlar! 
Hiç kimse hiçbir şey anlamıyor. Bu insanlar zaten bu kadar ah­
mak olmasalardı, bu dünya bu kadar ahmak olmazdı."
"Bana bak, Ferhat Hoca, sen benim bunca zamandır konuş­
tuklarımdan bir şey anlıyor musun Allah aşkına?"
Sel yatağmdan çıkarlarken Ferhat Hoca atım Koca Osma- 
nın yanma sürdü. Yan yana gitmeye başladılar.
"Bir şeyler anladım Osman Ağa," diye karşılık verdi. "Bir 
şeyler anladım, diliyin altında bir şeyler var, söyleyemiyor, lisa­
nı hal ile anlatmaya çalışıyorsun. Bir şeyler sezinliyorum."
"Hem de karanlığın üstüne düşen ışık. Hem de çöldeki ku­
yu. Hem de umut... Hem de... Eve varınca göreceksin. Görüp 
sevincinden deli olacaksın. Göreceksin ki Hızır Aleyhisselam 
evimizdedir. Sür atını."
Ferhat Hoca Koca Osmanın söylemek isteyip de söyleye­
115