çal ışmaya başlad ılar. S ıradan askerlerin, görgüsüz pa şalar ın, şımar ık şehzadelerin zevki için alacele yaz ılıp 
şıpınişi nak ışlanm ış ucuz kitaplar sard ı her yeri." 
"Ne kadardan gidiyor?" diye sordu Üstat Osman. 
"Koskoca Sad ıki Bey'in bir Özbek sipahisi için yaln ızca k ırk alt ına bir Acaip-ül Mahlukat resmetti ği 
söyleniyor. Do ğu seferinden Erzurum'a geri dönen görgüsüz bir pa şanın çad ırında, aralar ın üstat Siyavu ş'un 
elinden ç ıkma resimler de olan, aç ık saç ık resimlerle dolu bir murakka gördüm. Resmetmekten cayamayan 
büyük ustalar bir kitab ın, bir.hikâyenin parças ı olmayan tek tek resimler yap ıp sat ıyorlar. O tek resme bakarken 
bu hangi hikâyenin hangi meclisidir demiyorsun da, yaln ızca resmin kendisi için, görme zevki için bak ıp, mesela 
tam bir at olmu ş bu, ne güzel diyor, ressama paray ı bu yüzden veriyorsun. Sava ş resimleri de, siki ş resimleri de 
pek isteniyor. Kalabal ık bir sava ş meclisi üç yüz akçeye kadar dü şmüş ve sipari ş eden yok gibi. Baz ılar ı ucuz 
olsun al ıcı çıksın diye ahars ız, cilas ız kâğıda, boya bile sürmeden siyah beyaz resimler yap ıyorlar." 
"Mutlu mu mutlu, hünerli mi hünerli bir müzehhibim vard ı," dedi Üstat Osman. "Öyle bir zarafetle i ş 
görürdü ki, biz ona Zarif Efendi derdik. Ama o da bizi b ırakt ı gitti. Alt ı gün oluyor, ortal ıkta yok. S ırra kadem 
bast ı." 
"İnsan bu nakka şhaneyi, bu mutlu baba evini nas ıl bırak ır da gidebilir?" dedim. 
"Ç ırakl ıklar ından beri yeti ştirdiğim benim dört genç üstad ım, Kelebek, Zeytin, Leylek ve Zarif, 
Padişahımızın iradesiyle art ık evlerinde nak şediyorlar," dedi Üstat Osman. 
Görünüşte bütün nakka şhanenin ilgilendi ği Surname için daha rahat çal ışabilsinler diyeydi bu. Sultan bu 
sefer usta nakka şlar ına özel bir kitap için saray avlusunda bir özel kö şe açt ırmam ış, onlara evlerinde 
çal ışmalar ını buyurmu ştu. Bu buyru ğun Eniştemin kitab ı için verilmi ş olabilece ği akl ıma gelince sustum. Üstat 
Osman ne kadar imal ı konuşuyordu? 
"Nuri Efendi," diye seslendi, kambur ve solgun bir nakka şa, "Kara Çelebi'ye bir vaziyet ver!" 
"Vaziyet," nakka şhanede olup bitenleri çok yak ından takip etti ği o heyecanl ı zamanlarda, Padi şahımızın her 
iki ayda bir nakka şhane binas ını ziyaretleri s ıras ında yap ılan bir törendi. Hazinedarba şı Haz ım, Şehnameciba şı 
Lokman ve Ba şnakkaş Üstat Osman' ın eşliğinde Padi şahımıza nakkaşhanenin üstatlar ının, hangi kitaplar ın hangi 
sahifeleri üzerinde çal ıştığı, kimin hangi tezhibi yapt ığı, kimin hangi resmi renklendirdi ği, renkbazlar ın, 
cetvelkeşlerin, müzehhiplerin, ellerinden her i ş gelir on parma ğında on marifet usta nakka şlar ın tek tek hangi 
işlerin üzerinde olduklar ı anlat ılırdı. 
Nakşedilen kitaplar ın çoğunun yazar ı Şehnameciba şı Lokman Efendi elden ayaktan dü şüp evinden ç ıkmaz 
olduğu, Bâşnakkaş Osman sürekli bir k ırgınlık ve öfkenin dumanlar ı içinde kayboldu ğu ve Kelebek, Zeytin, 
Leylek ve Zarif takma adl ı dört üstat evlerinde çal ıştığı ve Padişahımız da art ık nakkaşhanede çocuk gibi 
heyecanlanamad ığı için art ık hiç yap ılmayan bu tören yerine onun bir taklidinin yap ılmas ı beni kederlendirdi. 
Pek çok nakka şa olduğu gibi, hayat ı hiç yaşayamadan ve zanaat ında hiç ustala şamadan bo şu boşuna 
ihtiyarlam ıştı Nuri Efendi, ama i ş tahtas ına y ıllarca eğilip boşu boşuna kambur olmu ş değildi: Nakka şhanede 
olup bitenlere, kimin hangi güzel sayfay ı yapt ığına dikkat etmi şti hep. 
Böylece, Padi şahımızın şehzadelerinin sünnet dü ğünü törenlerini anlatan Surname'nin efsane sayfalar ını ilk 
defa heyecanla seyrettim. Her meslekten, her loncadan bütün İstanbul'un kat ıldığı bu elli iki gün süren sünnet 
düğününün hikâyelerini tâ Acemistan'da duymu ş, töreni anlatan kitab ı daha yap ılırken işitmiştim. 
Önüme konan ilk resimde, Cihanpenah Padi şahımız merhum' İbrahim Pa şa'n ın saray ının şehnişinine 
kurulmuş, aşağıda At Meydan ı'nda yap ılan şenlikleri ho şgörülü bir bak ışla seyrediyorlard ı. Yüzü, onu 
başkalar ından ay ırabilecek kadar ayr ıntılı olmasa da, iyi ve sayg ıyla çizilmi şti. Padişahımızın solunda yerle ştiği