dizlerinin üzerindeki kâselere bakmadan boya kar ıştıran gençlerin aras ından geçtik. Bir kö şede kucağındaki 
devekuşu yumurtas ını özenle boyayan bir ihtiyar, bir çekmeceyi ne şeyle nakşeden bir amca, onlar ı sayg ıyla 
izleyen genç bir ç ırağı gördüm. Aç ık bir kap ıdan, ustalar ının azarlad ığı genç öğrencilerin yapt ıklar ı yanl ışı 
anlamak için k ıpkırm ızı yüzlerini önlerindeki kâ ğıtlara değdirircesine yakla ştırdıklar ını gördüm. Bir ba şka 
hücrede kederli ve hüzünlü bir ç ırak renkleri, kâ ğıtlar ı, nakşı unutmuş, benim az önce heyecanla yürüdü ğüm 
sokağa bak ıyordu. Aç ık hücre kap ılar ının önünde nak ış istinsah eden, kal ıp boya haz ırlayan, kalemlerini sivrilten 
nakkaşlar ben yabanc ıya yan gözle dü şmanca bakt ılar. 
Buzlu merdivenleri ç ıktık. Nakka şhane binas ının ikinci katl ı dört yan ından dolanan revak ının alt ından 
yürüdük. A şağıda kat kapl ı iç avluda çocuk ya şta iki öğrenci, kal ın aba kuma ştan cübbelerine ra ğmen belli ki 
soğuktan tir tir titreyerek bir şeyi, belki verilecek bir cezay ı bekliyorlard ı. İlk gençliğimizde tembellik eden ya da 
pahal ı boyalar ı ziyan eden ö ğrencilere at ılan dayaklar ı, ayaklar ını kanat ıncaya kadar tabanlar ına vurulan sopalar ı 
hat ırlad ım. 
Sıcak bir odaya girdik. Dizler inin üzerine rahatça oturmu ş nakkaşlar gördüm, ama hayallerimin ustalar ı 
değil, ç ırakl ıktan yeni ç ıkm ış gençlerdi bunlar. Bir zamanlar bende fazlas ıyla sayg ı heyecan uyand ıran bu oda, 
Üstat Osman' ın takma adlar verdi ği büyük ustalar art ık evlerinde çal ıştıklar ı için bir büyük zengin padi şahın 
nakkaşhanesi de ğil de, Doğu'da ıssız dağlar içinde yitip gitmi ş bir kervansaray ın büyükçe bir odas ına benziyordu 
şimdi. 
Hemen kenarda, bir pi ştahtan ın başında on be ş yıl sonra ilk defa gördü ğüm Başnakkaş Üstat Osman, bir 
gölgeden çok bir hortlakm ış gibi geldi bana. Yolculuklar ım s ıras ında ne zaman nak şetmeyi, resmetmeyi 
düşlesem, Behzat gibi hayallerim içinde hayranl ıkla beliren büyük usta, Ayasofya taraf ına bakan pencereden 
gelen kar beyaz ı ışığın içinde beyaz k ıyafetleriyle sanki çoktan öteki dünyan ın hayaletlerine kar ışmıştı bile. 
Üzerinin benlerle kaplanm ış olduğunu gördü ğüm elini öptüm, kendimi hat ırlatt ım. Eniştemin beni buraya 
çocukluğumda soktu ğunu, ama benim kalemi tercih edip ç ıktığımı, yıllar ımı yollarda, Do ğu şehirlerinde pa şalara 
katiplik, defterdar katipli ği ederek geçirdi ğimi, Serhat Pa şa ve öteki pa şalarla birlikte Tebriz'de hattat ve 
nakkaşlar ı tan ıyıp kitaplar haz ırlatt ığımı, Bağdat ve Halep'te, Van'da ve Tiflis'te bulundu ğumu, sava şlar 
gördüğümü söyledim. 
"Ah, Tiflis!" dedi büyük üstat penceredeki mu şambadan süzülüp karl ı bahçeden içeri vuran ışığa bakarak. 
"Orada şimdi kar m ı yağıyor?" 
Sanat ında ustala şa ustalaşa körleşen ve bir ya ştan sonra yar ı evliya yar ı bunak hayat ı süren ve bitip 
tükenmez efsaneleri anlat ılan eski Acem üstatlar ı gibi davran ıyordu, ama cin gibi gözlerinden Eni ştemden 
şiddetle nefret etti ğini, benden şüphelendi ğini görebildim hemen. Yine de ona Arap çöllerinde kar ın, burada 
olduğu gibi yaln ızca Ayasofya Camii'ne de ğil, hat ıralara da ya ğdığım anlatt ım. Tiflis kalesine kar ya ğdığı zaman 
çamaşır y ıkayan kad ınlar ın çiçek renginde şark ılar söyledi ğini, çocuklar ın da yast ıklar ının alt ında yaz için 
dondurma saklad ıklar ını hikâye ettim. 
"Gittiğin ülkelerde nakka şlar, ressamlar ne nak şediyor, ne resmediyorlar anlat," dedi. 
Bir köşede sayfalara cetvel çekerken hayaller içinde dal ıp gitmiş hülyal ı genç nakka ş rahlesinden ba şını 
kald ırıp, bana, en gerçek masal ı şimdi anlat, dercesine ötekilerle birlikte bakt ı. Çoğu mahallesinde bakkal kimdir, 
komşu manavla niye kavgal ıdır, ekmeğin okkas ı kaçad ır bilmeyen bu insanlar ın Tebriz'de, Kazvin'de, Şiraz ve 
Bağdat'ta kimin nas ıl nak ış yapt ığından, hangi hanlar ın, şahlar ın, padişahlar ın, şehzadelerin kitap için kaç para 
döktüğünden haberdar olduklar ından, en az ından bu çevrelerde veba gibi h ızla yay ılan en son dedikodu ve