113 
 için- en önemli dil Hititçedir . Ancak, dil tarihimiz bakımından, daha eskilere 
dayanan, bugün ortaya çıkan verilerle daha iyi inceleyebildiğimiz, Luvcadır. 
Çünkü, Luvca ile Hititçe arasındaki yakın ilişkiyi, özellikle Geç Hititçe dönemi 
sonrasında, Kuzey S uriye’de Hiyelogrif -Hititçe  olarak da adlandırılabilecek 
yazıtlardan çok açık bir şekilde anlayabiliyoruz. Küçük Asya’da bulunan Hitit 
İmparatorluğu’nun merkezi Hattuşa (Bugünkü Boğazköy), Ankara’nın 
doğusunda yer almaktadır ve burada Palayca konuşulmaktay dı. Yapılan son 
araştırmalarla, M.Ö. 1000 yılına ait olduğu bilinen Küçük Asya’nın batısındaki 
Likyaca, Lidyaca ve olasılıkla Karyaca’nın da Hititçe, dolayısıyla Luvca’dan 
türediği ortaya çıkmıştır. Etrüskçe ile Anadoluca arasında dolaysız veya en 
azından dolaylı bağıntılar olduğuna yönelik bilimsel çalışmalar da 
yürütülmektedir.”  
 Görüldüğü gibi, edebiyat/yazın ve dil tarihini -ben değil, ama bazı Avrupalı bilimciler - 
Anadolu’dan başlatmaktadırlar.   
 Biz ise son günlerde ‘Anadilinde okuduğunu anlama(ma)k’ ile ilgili PISA sonuçları 
istatistikleri hakkında konuşuyoruz. Dünya ile karşılaştırıldığında, halimiz içler acısı.  
 Ha! Unutmadan: Uçakla havalandıktan beş dakika sonra, gerçekten oksijen yok. Bu da 
‘hayat yok!’, ‘yaşam yok’ demekten başka bir anlama gelm ez. Bu ifadeyi kullanarak aslında 
tüm dikkatleri tam tersine çekmek istedim. Elbette beş dakika öncesine kadar hayat var. Var 
da, tür olarak biz insanlar, yaşanabilecek ortak tek mekan ve mecra olan dünyamızı acaba ne 
kadar yaşanabilir halde tutabildik, ya şanabilir hale getirebildik?  
Bulutların beş dakika altında ‘Doğu -Batı; Kuzey -Güney’ diyerek, çok savaştı insanlar. 
Yukarıda, beş dakika sonra hayat olmadığını ne zaman anlayacağız? Ne zaman kavrayıp, şu 
sınırlı insan ömrümüzü, kültürleri, dilleri, inançlar ı, insana aittir, insana ait olan hiçbir şey de 
bana yabancı değildir  deyip, sadece şu gök kubbe altında yaşamın olduğu bilinciyle, insanca 
daha insanca  yaşamayı, üretmeyi ve paylaşmayı, öğreneceğiz?  
Prof.Weydt, Homeros’un İlyada ve Odesa destanlarının baz ı bölümlerinin hala 
ezberinde olduğunu söyledi bu konferansta. Roma’nın Truva’dan sonra kurulduğu ve 
genişlediğini sözlerine ekledi. Hatta bir haritada Truva’dan sonraki gelişmeleri ortaya koydu. 
Çanakkale ve Truva Avrupalıların kültürlerini başlattığı yer ler. Bizler bunun yeterince 
farkında ve bilincinde miyiz acaba diye sormadan edemiyorum. Dil tarihi ile ilgili 
çalışmalardan küçük bir alıntı ile Truva’nın yazın ve dil ile ilgili belirleyici önemini 
vurgulamak istedim sadece. Türkiye’nin Avrupa içinde mi dışında mı olması gerektiği 
sorusuna en nesnel yanıt şu olabilir herhalde: Politika(cılar dışında), nesnel bilimsel yazın ve 
dil tarihi kaynakları ne diyor?  
Beni sabırla dinlediğiniz için teşekkür ederim.