Bu araştırma merkezi, beni çökerten son darbe olmuştu, iç­
ten içe çürümüş bir ağa cı deviren fırtına gibi. Böyle bir yere 
kabul edilmenin boş gururu kısa zamanda aşınmış, kaskatı ger­
çeklikle yüzleşmek zorunda kalmıştım. Burası, fizikçi jargo­
nunda denildiği gibi, bir gettoydu ya da bir manastır. Bizden 
istenen üç şey vardı: Çalışmak, çalışmak, çalışmak. Hastalan­
madan, üzülmeden, bunalıma girmeden, aşık olmadan, hiç 
teklemeyen bir jet motoru gibi çalışmak. Haftanın yedi günü, 
günde on dört, deneyler başladığında on altı, saat çalışmak; 
bir sonraki toplantıya, yetiştirilmesi ve kesinlikle hatasız olma­
sı gereken raporlar, yerin yüz metre altında, küçük, kapalı oda -
larda tutulan vardiya nöbetleri, bilgisayarın başında çabucak 
biten geceler. Aldığım eğitim sonucu çalışmaya, kendimi işime 
adamaya alışıktım, ama burada, en tembellerden ve kaytarıcı­
lardan biri olup çıkmıştım. Ne kadar istesem de -istemiyor­
dum da- o Çin'den, Japonya'dan, Hindistan'dan gelmiş, sü­
rekli, hiç yorulmadan çalışan, bilgisayar ekranından yalnızca 
üç-beş saatlik bir uyku için ayrılan, hırslı, "süper-zeka" dokto­
ra öğrencileri gibi olamazdım. Çünkü yaşamaya katlanabilme­
nin bazı koşulları vardı: Okumak, öykü yazmak, arada bir dans 
etmek, sokaklarda başıboş dolaşmak gibi. Bunların bedeli de 
çok pahalıydı, maaşım kesilmiş, kariyerim bitme noktasına 
yaklaşmıştı. 
Böyle bir yerde yıllarca tutunabilmek için, insanın bir tutku­
sunun, işi dışında herhangi bir bağlılığının olmaması, kendi 
benliğini gözden çıkarmayı, bedenini dışlamayı, duygularının 
çoğunu bastırmayı öğrenmesi gerekir. Laboratuvardaki herkes, 
şu ya da bu biçimde korkunç bir yalnızlığı ve ruhsal çöküntüyü 
dışa vuruyordu; bir hapishanede olduğu gibi, görünmeyen, çok 
güçlü kurallar insan ilişkilerini yönlendiriyordu. Gözü dönmüş 
bir hırs, ispiyonculuk, paranoya, katı duygusuzluk, depresyon, 
cinsel doyumsuzluk, yaygın bir alkol alışkanlığı, hatta şizofreni; 
işte böylesine kokuşmuş bir ortam. İnsanlığın en üretken ama 
4