öleki tüccar ailelerini düşündü. Bir an kendisiyle onlar arasındaki 
ortak bağı hisseder gibi oldu; eşeklerle su taşıyan sakalardan 
birini görmüştü. Sonra kendi ailesinin benzersiz olduğuna ilişkin 
yeni kanıtlar aradı: Perihan çok güzeldi, torunlar sağlıklıydı, 
oğlu çalışkandı. Ama bunlar da inandırıcı olmaktan uzaktı. Canı 
sıkıldı. Araba eve yaklaşıyordu. Nigân Hanım hiç kapılmadığı 
bir duyguya, ailesinin bütün Türk tüccar ailelerinin arasında, 
sıradan bir aile olduğu duygusuna kapıldı. Sonra geçmişini 
hatırlayarak avunmayı akıl etti. 
Geçmiş: Geçmişti ona gurur ve yaşama aşkı veren. Gelecek 
korkunç ve belirsiz bir şeydi: Her şeyin bozulacağından, şirketin 
ve ailenin bir gün anlaşılmayan korkunç bir dalgayla tepetaklak 
olmayacağından insan nasıl emin olabilirdi ki? Oysa zamanın 
çabuk geçtiğini düşünüyordu. Zaman yavaş aksın istedi. Her 
şey yavaş yavaş değişsin, yeni eskiyi hoşgörüyle karşılasın, herkes 
çevreyi saran şu zamandan ve varlıktan hoşnut olsun, kimse 
kimseye fazla dikkat etmesin istedi. Sonra faytondan dikkatle 
indi. Yorgun atlardan biri başını sallayarak öfkeyle homurdandı. 
Yaz başladı. 
RAY DÖŞENİYOR 
1 
Refik bir gürültüyle uyandı. Dışarıda, tanı penceresinin dibinde 
bir köpek havlıyordu. Sesinden tanıdı: Hacı'nın tüylü çoban 
köpeğiydi. Hacı'nın sesini duydu: 
"Şşşt, Toraman sus!" diyordu. 
Refik saatine baktı: Onikiyi geçiyor! "Bugün bitecek," diye 
düşündü. "Bugün, 8 Eylül 1938." Bugün "poz katarı," denen 
ray döşeyen tren Ömer'in tüneline gelecekti. Ömer ya vaktinde 
ihaleyi yetiştirerek trene yol verecek, ya da yarım gününe bin 
lira ödeyerek gecikmeyi kapatmaya çalışacaktı, ama Refik, 
Ömer'in vaktinde yetiştireceğini yatmadan önce anlamıştı. 
Dört saat önce yukarıya tünele çıkmış, oradaki telâş ve hareketi 
görmüş, anlamıştı. Belki bir yarım günlük gecikme olacağını 
340