242 
 İran'ın, nükleer silah üretimi yanında kitle imha silahları ile biyolojik silah alanında da 
çalışmalar yaptığı tespit edilmiştir. ABD istihbarat teşkilatı CIA, 2000 yılında yayınladığ ı 
raporunda, İran’ın Kitle İmha Silahları (KİS) elde etmek için en aktif çalışan ülkelerden biri 
olduğu ifade edilmiştir. ABD’ye göre, Orta Doğu’da en büyük KİS stoğuna sahip ülke İran’dır 
(Erdurmaz, 2003: 175).  
İran biyolojik silah faaliyetlerine, 1982 y ılında başlamıştır. En gelişmiş testler içeren 
biyolojik silah üretimine ise 1996 yılında başlamıştır. ABD Savunma Bakanlığı, 2001 yılında, 
İran’ın gelişen bir biyo -teknoloji endüstrisine sahip olduğunu, bu teknolojinin de biyolojik 
savaş programının altya pısını oluşturduğunu belirtmiştir (Erdurmaz, 2003: 176).  
14 Ağustos 2002 tarihinde Ulusal Direniş Konseyi’nin eski bir üyesi olan Alireza 
Jafarzadeh’in Washington’da bir basın toplantısında, İran içerisindeki kaynaklardan edindiği 
bilgilere dayanarak, Natanz’daki uranyum zenginleştirme tesisi ve Arak’taki ağır s u 
reaktörlerine ilişkin gizli projeyi ifşa eden konuşması ile nükleer kriz başlamıştır. ABD, İran’ı 
1968 NPT’yi ihlal etmek ve nükleer silah üretmekle suçlamıştır. Bu durum üzerine İran'da 
UAEA’nın açıklama talebi üzerine ilgili santrallerin uzun vadede to plam kapasitesi 6000 MW 
olan nükleer enerji santraller olduğunu belirtmiştir (Birdişli, 2012: 37 -38).  
Arak ve Natanz’daki nükleer tesis ve faaliyetlere dair bilgileri sızdırmasıyla patlak veren 
Nükleer Kriz, on yılı aşkın bir süredir İran’da iç siyaset, e konomi ve dış politikanın en temel 
meselelerinden biri olmuştur. Ruhani 2004 yılında Paris Anlaşmasını imzalayarak nükleer 
programını geçici süreliğine ve gönüllü olarak durdurmayı ve nükleer programını kapsamlı ve 
ani teftişlere açan Ek Protokolü imzalama yı kabul etmişti. 2005 seçimlerinde Mahmud 
Ahmedinejad’ın iktidara gelmesi ile birlikte İran uzlaşmacı tavrından vazgeçmiştir. 1968 
NPT’yi dayanak gösteren İran, nükleer çalışmalarını barışçıl amaçlarla yaptığını ve bunun 
uluslararası hukuktan kaynaklanan en doğal hakkı olduğunu yinelemiştir. İran, krizin UAEA 
tarafından çözülmesinde yana tavır takınmış, UAEA’nın denetimlerine izin vermesinin yanında 
uranyum zenginleştirme çalışmalarına devam etse de nükleer kriz sürecinde sorun kısmen 
çözümlenmiştir (Dalar , 2008: 277, 285). Ancak, yeni seçilen meclis bu protokolü 
onaylamamıştır.  
2006 yılında Natanz’da santrifüjlerin yeniden çalışmasıyla 2 yıl ara verilen çalışmalara 
tekrar başlanmıştır. Krize ilişkin olarak 29 Mart 2006 tarihinde oybirliği ile BM Güvenlik 
Konseyinde karar alınmış olsa da kararın bağlayıcı niteliği bulunmamaktadır (Celalifer, 2009: 
90). İran meseleyi ulusal onur meselesi haline getirmiş ve ilgili eleştirilerin ABD’nin devrim 
sonrasında kendisine yönelik düşmanca tavrına bağlamıştır. Nükleer krizin ABD ve İsrail 
komplosundan ibaret olduğunu belirtmiştir. ABD ise 2006 yılına kadar İran ile müzakere 
masasına oturmaktan kaçınmıştır. 1 Haziran 2006 tarihinde gerçekleştirilen P5+1 
toplantısından sonra İran nükleer krizi konusunda ortak bir karara v arılmıştır. Hazırlanan P5+1 
öneri paketine göre, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurması ile ilgili 
uygulamalar karşılığında ABD’nin İran’a sivil amaçlı nükleer enerji transferinde bulunacağı, 
Dünya Ticaret Örgütüne üye yapılacağı, 1990’la rdan itibaren ABD’nin sürdürdüğü tarım 
teknolojisi ve Boeing uçakları konusundaki yaptırımlarının kaldırılacağı bildirilmiştir (Dalar, 
2008: 279, 292).  
İran nükleer programının, nükleer silah elde etme maksadıyla yürütüldüğünü  başından 
beri iddia eden ABD ’nin bu konudaki kesin tavrı, İran’ın uranyum  zenginleştirme faaliyetlerini 
tamamen durdurması olmuştur. Zaten İslam Devrimi  sonrasında İran nükleer programını her 
fırsatta bloke etmeye çalışan ve yayınladığı  raporlarla İran tehdidi yaratmaya çalışan ABD’n in 
eline bu krizle birlikte müthiş bir fırsat geçmiştir. Her ne kadar ABD, Afganistan ve Irak  
savaşlarıyla İran’ın tehdit algıladı ğı iki önemli dü şmanı (Taliban ve Saddam) ortadan kaldırmı ş