186 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
Yıllarca İbrahimi, Koca Halili zaptiyeye göstermernek için ellerinden gelme­
yeni bile yaptılar. Tüm köy tetikteydi. Yemenden iki tek kişicikleri dönmüştü. 
Bunları da kahyaya, zaptiyeye kaptımlar mıydı? Hele kahya bir ihbar falan etsin 
yerdi onu köylü. Gözünü çıkarırdı. Kahya değil, isterse padişah olsun. Köylü iki 
Yemen kaçkınının üstüne titriyordu. Kanadının altına almıştı kaçkınları. 
Koca Halil durmadan Yemeni, nasıl kaçtıklarını anlatıyor, köylüyü kimi ağ­
latıyor, kimi şaşırtıyor, kimi de güldürüyordu . İbrahimse ağzını açmıyor, öyle 
hayran onu dinliyordu. Doğru yanlış hiçbir imacia bulunmuyordu. Koca Halil 
Yemen üstüne çıkarılmış eski yeni türküleri Kel Aşıktan dinliyor. Dinledikçe 
boşanıyor, iki gözü iki çeşme köyü dolanıyordu. Kel Aşık o yönlerde duyulmuş 
işitilmiş ne kadar Yemen türküsü varsa, Yemen kaçkım Koca Halile her birini 
belki on kere söylüyordu. 
Köyde herkes, kocaları, babaları Yemende kalmışlar bile memnundu. Ko­
ca Halil geldi geleli köye bir canlılık, bir hareket gelmişti. Koca Halil gelmeden 
Kel Aşık türkü mü söyler, saz mı çalardı7 Evinin günden yanına oturur, sakalım 
göğsüne bastırır, somurtur, yüzüne konan sinek kırk parça sabahtan akşama ka­
dar öyle otururdu. Koca Halil geldi geleli, hiç olmazsa millet doya doya ağlıyor. 
Koca Halilden, onun anlattıklarından köyde bir tek kişi, Meryemce gelin 
memnun değildi. Yemendeki İbrahimini tam yedi yıl, uyku dünek yok, gece­
lerce düşünerek beklemişti ama, memnun değildi. Ağırına giden, onuruna do­
kunan bir şeyler oluyordu. Gerçi Halil kocasını övüyordu . Övüyordu ama işin 
içinde de bir bit yeniği olduğunu biliyordu . İbrahimse ağzını açmıyor, ne söy­
lerse söylesinler, kendisi hakkında, başkaları hakkınd a, tatlı tatlı gülümsemekle 
yetiniyordu. 
"Günden gölgeye götürmeyenini ... " 
Tüm köylü Yemeni, kum çöllerini, susuzluktan baygın düşen, su su su diye 
bağırarak aklını yitiren, sonsuz kum çöllerinde ufuklarca koşan, yiten askerle­
ri, kum fırtınalarını, hurma ağaçlarını, sıtmaları, açlıkları, bozgun askerlerin 
karınlarını deşen Arapları, her şeyi, her şeyi gidip görmüş, varmış yaşamış gibi 
biliyordu. Hele onların Yemenden kaçmaları herkesin belleğindeydi. Kaçmaları 
üstüne daha şimdiden türküler çıkarılmıştı. 
"Bir ikindiüstüydü. Gene kum deryası dalgalandı. Önce kara bulutlar görü­
nür gökyüzünde tek tek çölde. Sonra bulutlar yan yana gelir. Karanlık bir perde 
gerilir gökten toprak arasına. Vay ocağın bata, vay! Güpegündü z, ortalık karan­
lığa keser. Yel başlar, kumlar savrulur. Yeller bir kum dağını buradan alır, öteye 
kurar. Adam kaynar bir kazana düşmüş gibi olur. Bir çölde bir kasabadan bir 
kasahaya gidiyord uk. Yolumuz bir haftalık. Mataramızda suyumuz kalmamış, 
dilimiz damağımıza yapışmış. Millet su diye ağzını havaya açmış. Ağız, göz aça­
mazsın. Kum dolar. Kum dalgalandı durdu. Sarı Durdunun oğlu yanıma geldi. 
Sallanıyordu. 'Ölüyorum,' dedi, 'su!' kimseciklerde su yok. Bin sırtıma, dedim,