külıneye başladı. Yukarıda çatışma başlamıştı. Karşılıklı top 
ateşi sürerken, yeniçeriler ve serdengeçtiler açılan gediklere 
saldırıyor, kaledekiler ise sık sık huruç hareke tiyle süvarile­
ri çıkarıp metrislere baskınlar yapıyorlardı. Yedi kulaç yuka­
rıda, taştan yapılmış top gülleleri düşüp humbaralar patlar­
ken, devasa kuşatma kuleleri yürütülüp (l.tlar dört nala ko­
şarken toprak adamakıllı sarsılıyor ve dehlizde çökme teh­
likesi başgösteriyor du. Ama Vardapet buna alışıktı. Eğer bu 
lağımı yazın kazıyor olsalardı, yukarıdaki savaşın bir sonu­
cu olarak ertesi günü dehlizin tavanından sızan kanı göre­
bilirlerdi. Gelgelelim bu kış kıyamette kan, daha bedeni ter­
ketmeden donmaya başlardı. 
Ayın on dördünde Bünyamin'in kazması !-ıeyaz bir cis­
me çarptı. Merakı kabaran Vardapet'le birlikte çevresinde­
ki toprağı temizlediklerinde bunun, çoktan taşıllaşmış, ne­
redeyse öküz büyüklüğünde bir kertenkele kafası olduğunu 
gördüler. Boynundan itibaren belkeınigi toprağın derinlik­
lerinde kayboluyordu . Bünyamin, canavarın dişlerinden bi­
rini yadigar olarak almayı düşündü. Ama diş, o eline alır al­
maz ufalanıverdi. Vardapet bunu uğur telakki edip çıra ışı­
ğı altında birtakım hesaplar yaptı. Rakamları topladı, çıkar­
dı, iletkiden okuyup kaydettiği derecelerin yüz seksene eri­
şip erişmediğine baktı ve delikanlıya gü1limsedi. Eğer hesap 
doğru çıkarsa üç adım sonra duvarın tam altında olacaklar­
dı. O güne dek kazdıkları bir kulaç yüksekliğindeki dehlizin 
uzunluğu yüz on yedi adımı bulmuş, fakat kendileri de so­
ğuk havada onca çalışmadan sonra adamakıllı zayıflamışlar­
dı. Oysa her biri, yedikleri diğer yemekler bir yana, üçer ko­
yunun kuyruk yağını tüketmişti. 
Üç adımlık mesafe kazıldıktan soma Vardapet, yerlerini 
tam olarak belirlemek amacıyla yukarı doğru bir dehliz açıl­
masına karar vereli. Merdivenle bir iskele kurup bu kez ta­
vanı kazmaya başladılar. Bünyamin eliyle yukarıJaki toprağı 
75