"Bana kal ırsa bu bir mahzun gelin," dedim kederle. "Burnu kesik bir k ır ata binmi ş, kendisine yabanc ı 
muhaf ızlar ve yol arkada şlar ıyla birlikte gelin gidiyor. Erkeklerin yüzü, sert ifadeleri, korkutucu kara sakallar ı, 
çat ık kaşlar ı, palab ıyıklar ı, kal ın kemikleri, yal ın ince kuma ştan cüppeleri, ince ayakkab ılar ı, ay ı postundan 
börkleri, baltalar ı ve k ılıçlar ı, onlar ın Maveraünnehir'deki Akkoyunlu Türkmenlerinden oldu ğunu gösteriyor. 
Gece kandillerin ve me şalelerin ışığında da nedimesiyle yolculuk etti ğine göre önündeki yol çok da uzun olan 
güzel gelin, belki de mahzun bir Çinli prenses." 
"Ya da gelinin güzelli ğinin kusursuz oldu ğunu vurgulamak için nakka ş yüzüne Çinliler gibi beyaz boya 
sürdüğü gibi, gözlerini de Çinlilerinki gibi çekik çizdi de biz onu şimdi Çinli san ıyoruz," dedi Üstat Osman. 
"Kim olursa olsun, bir bozk ırın ortas ında gece yar ısı, sert bak ışlı yabanc ı muhaf ızlar ın eşliğinde bir yabanc ı 
memlekete, hiç görmedi ği bir kocaya gelin giden bu mahzun güzele ac ıyorum," dedim. "Onun bindi ği at ın kesik 
burun deli ğinden bizim nakka şın kim oldu ğunu nas ıl anlayaca ğız?" diye sordum sonra hemen. 
"Murakkan ın sayfalar ını çevir ve gördüklerini anlat," dedi Üstat Osman. 
Az önce ben, cildi Üstat Osman'a ko şarak getirirken otura ğına oturdu ğunu gördü ğüm cüce de bizimleydi 
şimdi ve çevirdi ğim sayfalara üçümüz bak ıyorduk. 
Kederli gelinimizin resmedildi ği tarzda resmedilmi ş güzel Çinli k ızlar gördük, bir bahçede toplanm ış tuhaf 
bir ud çal ıyorlard ı. 
Çin evleri, uzun yolculuklara ç ıkm ış hüzünlü kervanlar, bozk ır ağaçlar ı, eski hat ıralar kadar güzel bozk ır 
manzaralar ı gördük Çin usulünce k ıvrım k ıvrım k ıvrılan ağaçlar, bütün gücüyle açm ış bahar çiçekleri, bu 
dallarda şen şakrak mutlu bülbüller gördük Horasan usûlü çad ırına oturup şiirden, şaraptan ve a şktan söz eden 
şehzadeler, harika bahçeler, kollar ının üzerinde harika bir şahin nefis atlar ının üzerinde dimdik ava ç ıkan 
yak ışıklı beyler gördük. So nra sayfalar aras ından sanki bir Şeytan geçti de, resimde kötülü ğün, çoğu zaman, 
akıllılık olduğunu hissettik. Ejderhay ı devasa m ızrağıyla öldüren kahraman şehzadenin hareketine alayc ı bir şey 
katm ış m ıydı nakkaş? Şeyhin huzurunda ondan şifa bekleyen zavall ı köylülerin yoksullu ğundan bir haz alm ış 
mıydı? Çiftleşirken birbirlerine kilitlenen zavall ı köpeklerin hüzünlü gözlerini çizerken mi daha çok keyif 
alıyordu, yoksa onlara bak ıp gülüşen kad ınlar ın aç ık ağızlar ını şeytanca bir k ırm ızıyla renklendirirken mi? 
Nakkaşın şeytanlar ının kendisini de gördük sonra: Heratl ı eski üstatlar ın, Şehname nakka şlar ının da pek çok 
kereler çizdi ği cinlere ve devlere be nziyordu bu acayip yarat ıklar, ama nakka şın şakac ı hüneri onlar ı daha 
kötücül, daha sald ırgan ve daha insan gibi k ılm ıştı, insan boyunda, ama eci ş bücüş vücutlu, budak budak 
boynuzlu, kedi kuyruklu, korkunç şeytanlar görüp güldük. Ka şlar ı gür, ablak yüzlü, koca gözlü, sivri di şli, sivri 
tırnakl ı ve koyu renkli derileri ihtiyarlar ınkiler gibi k ıvrım k ıvrım ç ıplak şeytanlar, ben sayfalar ı çevirdikçe, 
birbirleriyle dövü şüp güreşmeye, kocaman bir at ı çal ıp tanr ılar ına kurban için götürmeye, s ıçray ıp oynamaya, 
ağaçlar ı kesmeye, güzel sultanlar ı laht ı-revan ıyla kap ıp kaç ırmaya, ejderhalar ı yakalamaya, hazineleri soymaya 
başlad ılar. Çeşit çeşit nakkaşın kalem de ğdirdiği ciltte, şeytanlar ı resmeden nakka ş Siyah Kalem'in de saçlar ı 
kaz ınm ış, üst baş perişan, demir zincirler takm ış, elleri âsal ı Kalenderi dervi şlerini çizdi ğini ben anlat ınca Üstat 
Osman benzerlikleri tek tek tekrarlatt ırıp beni dikkatle dinledi. 
"Daha iyi nefes al ıp daha uzun ko şsunlar diye atlar ın burun deliklerini kesmek yüzlerce y ıllık bir Mo ğol 
alışkanl ığıdır," dedi sonra. "Atlar ıyla bütün Arap, Acem ve Çin ülkesini fetheden Hülagû Han' ın ordular ı 
Bağdat'a girip bütün şehri k ılıçtan geçirip ya ğmalay ıp, bütün kitaplar ı Dicle'ye att ığı zaman, ünlü hattat ve sonra