"Bir at kişniyordu," dedi Memed, "belki on at büyüklü­
ğünde, yeleleri bulutlara kanşmış bir at..." 
Daha kasabadan bir haber alamamışlardı. Memed, kasaba­
dan çıktıktan sonra orada ne olup bittiğini merak ediyordu. 
"Hiç merak etme Memedim," dedi Hoca. "Orada bizim 
Abdülselam var ki bir orduya bedel bir kişidir, dört okka yü­
rektir. Onunla kimse başa çıkam az. Sen de onu gördün, tanı­
dm ya ... " 
"Tamdım," dedi Memed, "bu dünya, bu pis dünya, Mual­
lim Zeki Beye kıyan dünya, herhalde böyle insaniann yüzü su­
yu hürmetine ayakta duruyor. Şakir Beyi öldürmemi hiç istemi­
yordu. Eğer onu ben öldürmeseydipı, ne yapacak, ne edecek 
kendisi öldürecekti. Muallimin ölümü onu yürekten yaraladı. 
Hiç konuşmuy or, Mualliın üstüne bir tek söz bile söylemiyordu 
ya onu cenazede gördüm, taş gibi donmuş kalmışh, yüzü kaya 
gibiydi, işte o zaman her şeyi anlamışhm. Ben olmasaydım ora­
da, Abdülselam Hoca, Şakir Beyi öldürmüş, bugün buradaydı, 
o çok sevdiği kadınını bırakmış gelmişti. Benim Şakir Beyi öl­
düreceğimi anlayınca, öyle sevindi ki ... Ben daha ikircikliyken, 
tam karar vermemişken, o, benim artık, benim ne yapacağımı 
aniayıverdi yüzüme bir bakı şta. Gözlerinin içi güldü. Biliyo­
rum, o Zeki Beyin kanını hiçbir zaman yerde koymayacakh. 
Belki de ilk olarak elini kana bulayacakh. " Memed, hüzünle el­
lerine bakh . Bu da Ferhat Hocanın gözünden kaçmadı. 
"Alışamadın," dedi, "adam öldürmeye ." 
"Kim olursa olsun, hiçbir zaman da adam öldürmeye alışa­
mayacağım Hocam ." 
"Adam her şeye alışır da, adam öldürmeye alışmak bir 
müşkül haldir. İnsanın her zaman yüreğinin başından bir şey 
kopar. " 
"O öldürülen Muallim Zeki Bey var ya, çok şey biliyordu, 
dünya üstüne, insan üstüne. Çok adam öldürmüşili ya harpt e." 
"Çok görmüş geçirmiş bir adammış. Karayılana, Şahine, 
Gizik Durana yoldaşlık etmiş ." 
Memed içini çekti: 
"Keşki ölmeye ydi. Şimdi ondan sonra ben, bir tek Memed 
değilim, iki üç, beş tane adam gibiyim. O karşıma çıkmasay-
346