olduğunu söylüyormu ş. Son resimde, Frenk usûllerini kullanarak ölümlü birinin yüzünü, ona bakanda, resim 
değil gerçek izlenimi uyand ıracak bir şekilde öyle bir resmediyormu şuz ki, yapt ığımız şeyi görenlerin içinden, 
tıpkı kiliselerde oldu ğu gibi resme secde etmek gelecekmi ş. Perspektif, resmi Allah' ın bak ışından sokaktaki itin 
bak ışına indirdi ği için de ğil yaln ız, Frenk üstatlar ın usûllerini kullanman ın, kendi bildi ğimizi, kendi 
hünerlerimizi gâvurlar ın hüner ve usulüyle kar ıştırman ın da bizleri safl ığımızdan edecek, onlar ın kölesi 
durumuna dü şürecek bir Şeytan ayartmas ı olduğunu söylüyormu ş." 
"Saf hiçbir şey yoktur," dedi Eni şte Efendi. "Nak ışta, resimde ne zaman harikalar yarat ılsa, ne zaman bir 
nakkaşhanede gözlerimi suland ıracak, tüylerimi ürpertecek  bir güzellik ortaya ç ıksa bilirim ki orada daha 
önceden yan yana gelmemi ş iki ayr ı şey birleşip bir yeni harikay ı ortaya ç ıkarm ıştır. Behzat' ı ve bütün Acem 
resminin güzelli ğini, Arap resminin Mo ğol-Çin resmiyle kar ışmas ına borçluyuz. Şah Tahmasp' ın en güzel 
resimleri Acem tarz ıyla Türkmen hassasiyetini birle ştirdi. Bugün herkes Hindistan'daki Ekber Han' ın 
nakkaşhanelerini anlata anlata bitiremiyorsa, nakka şlar ını Frenk üstatlar ının usûllerini almaya te şvik ettiği içindir 
bu. Doğu da Allah' ındır, Bat ı da. Allah bizi saf ve kar ışmam ış olan ın isteklerinden korusun." 
Mumun ışığında yüzü ne kadar yumu şak ve ayd ınlık gözüküyorsa duvara dü şen gölgesi de o kadar karanl ık 
ve korkutucuydu. Söylediklerini o kadar makul ve do ğru bulmama ra ğmen, yine de inanamad ım ona. Benden 
kuşkuland ığını düşündüğüm için ben de ondan ku şkulan ıyor, arada bir a şağıya avlu kap ısına kulak verdi ğini, 
kendisini benden kurtaracak birilerini bekledi ğini hissediyordum. 
"Bana Isfahanl ı Musavvir Şeyh Muhammed'in, içinde inkâr etti ği kendi resimleri var diye dev kütüphaneyi 
ve vicdan azaplar ıyla kendini yak ışını anlatt ın," dedi. "Ben de sana, o efsanenin bilmedi ğin bir başka k ıssas ını 
hikâye edeyim. Evet, hayat ının son otuz y ılında kendi resimlerini aram ış nakkaş. Ama sayfalar ını çevirdiği 
kitaplarda kendi resimlerinden çok kendisinden ilhamla yap ılm ış taklitleri görmü ş. Daha sonraki y ıllarda ise iki 
kuşak musavvirin kendisinin inkâr etti ği resimleri kal ıp olarak benimsediklerini, o resimleri haf ızalar ına 
nakşettiklerini, ezberlemekten öle, ruhlar ının bir parças ı kıldıklar ını görmüş. Şeyh Muhammed kendi resimlerini 
bulup yok etmeye çal ıştıkça, genç nakka şlar ın, pek çok kitapta onlar ı hayranl ıkla çoğaltt ıklar ını, başka hikâyeleri 
resmederken yararland ıklar ını, herkesin haf ızas ına yerleştirdiklerini, bütün cihana yayd ıklar ını anlam ış. Kitaptan 
kitaba, resimden resime, y ıllar boyunca bakt ıkça anlar ız: iyi bir ressam harikalar ıyla yaln ız bizim akl ımızda yer 
etmekle kalmaz, en sonunda haf ızalar ımızın manzaras ını da değiştirir. Bir nakka şın hüneri ve resimleri bir kere 
ruhumuza bu kadar i şledikten sonra da, bütün âlemin güzelli ği için bir k ıstas olur ç ıkar. Isfahanl ı Musavvir, 
hayat ının sonunda kendi resimlerini kendi yak ıp yok ettikçe ço ğald ığına tan ık olmakla kalmam ış, herkesin 
dünyay ı bir zamanlar kendisinin gördü ğü gibi gördü ğünü, kendi gençli ğinde yapt ığı resimlere benzemeyen 
şeylerin art ık çirkin bulundu ğunu da anlam ış." 
İçimde yükselen hayranl ığı, Enişte Efendi'nin ho şuna gitme iste ğimi gemleyemedim de kendimi dizlerinin 
dibine att ım. Ellerim öperken gözümde ya şlar belirdi ve ruhumda ona Üstat Osman'a verdi ğim yeri verdi ğimi 
hissettim. 
"Nakkaş," dedi Eni şte Efendi, kendinden memnun birinin edas ıyla, "resmini vicdan ını dinleyerek ve 
inand ığı kurallar gere ğince hiçbir şeyden korkmayarak yapar. Dü şmanlar ının, softalar ın, k ıskançlar ın ne 
diyecekleri umurunda de ğildir." 
Ama Eni şte Efendi nakka ş bile değil, diye dü şündüm üzeri benler ve lekelerle kapl ı elini gözya şlar ıyla 
öperken. Bu dü şündüğümden de hemen utand ım. Sanki bir ba şkas ı, bu şeytani ve küstahça fikri akl ıma zorla