da kalır  ve babamın  sorularını  cevaplardım.  Hep  aynı  sorulan  so-
rardı,  okula  dair  ve her seferinde  benim  cevaplarımı  yanda  kesip 
kendininkileri  anlatırdı,  yaşama  dair.  Kızmazdım  ama.  Kızmazdım 
Çünkü  bu ilk aşama  babamın  sohbetinin  en keyifli  olduğu  zamandı. 
Şerefime  kaldırdığı  ilk kadehi  yanladığında  öyle  güleç,  öyle  hoş-
sohbet  olurdu  ki, daha  sonra  olacaklan  harfiyen  bilmeme  rağmen, 
ben bile  kıvanç  duyardım  o an orada  bulunmaktan.  Sonra  annem  ge-
lir, ne düşündüğünü  elevermeyen  bir ifadeyle  babamın  yanına  otu-
rur; ikisi  mınltılı,  tekdüze  bir sesle  günün  hayhuyundan  söz etme-
ye başlarken  ben  ödevlerimi  yapmak  üzere  içeri  geçer  ve odamdan 
onları  dinlerdim.  Yaklaşık  iki-iki  buçuk  saat  sonra  masaya  döndü-
ğümde  vakit  ilerlemiş,  annemin  gözünü  uyku  bürümüş,  sohbet  çok-
tan tükenmiş  olurdu.  Bu üçüncü  ve son  aşamaydı.  Güzel  olan  her 
Şeyin  hızla  çürüdüğü  aşama...  Masanın  üzerinde  fıldır  fıldır  gezinen 
kirpi  yavrusunun  dikenlerine  dokunduğum,  dikenlerinden  gocundu-
ğum aşama... 
Ben dönünce  annem  gününe  göre,  ya söylenerek  evin  içinde  do-
lanmaya  başlar,  ya ağlayarak  kız kardeşimin  yanına  gider  ve gece 
onunla  yatar  veya  sanki  ortada  ters  giden  hiçbir  şey yokmuş  gibi, 
oynak  bir şarkı  mırıldanarak  bulaşıkları  yıkamaya  koyulurdu.  Ama 
ne yaparsa  yapsın,  bir daha  masaya  dönmez  ve bu üçüncü  aşama-
nın sonuna  kadar  babama  refakat  etmeyi  bana  devrederdi.  Oysa  iç-
lerinde  en uzunuydu  bu aşama;  en uzunu  ve şüphesiz  en zoru.  Buz 
kovasındaki  buzlar,  içinde  sigara  küllerinin,  ekmek  kınntılannın 
yüzdüğü  ılık,  bulanık  bir suya  dönüşmüş,  tabakta  kalan  köfteler  so-
ğuyup  kurumuş,  salatanın  ince  ince  kıyılmış  soğanları  kokmuş,  kül-
tablası  ağzına  kadar  dolmuş;  tabaklarda  kalan  mezeler  nefasetini, 
dilimlenmiş  kavunlar  diriliğini,  babam  heybetini  çoktan  yitirmiş 
olurdu  bu safhada. 
Bunca  sene  sonra  düşündüğümde,  üç kardeş  içinde  babamızın 
en rezil  hallerine  bir tek benim  tanıklık  etmeme  rağmen,  kötü  alış-
kanhklannı  devralanın  da gene  ben olmam  tuhafıma  gidiyor.  Erkek 
kardeşim,  ara sıra,  o da sırf bulunduğu  ortama  ayak  uydurabilmek 
amacıyla,  içer  içkiyi  de, sigarayı  da. Kız  kardeşimse  hani  şu asla 
dumanaltı  mekânlara  adımını  atmayan,  yanında  birileri  sigara  içme-
ye kalktığında  yakınlık  derecesine  göre  ya müdahale  ya da surat 
224