114 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
yılda, iki yılda bir yalnız Ali yle, bir de çocuklarla ağız dalaşı yapardı. Meryemce 
hiçbir zaman bir kavgaya, bir çekişe meydan vermemi şti. Çok akıllı, yatkın ha­
reket ederdi. "Ana, gözünü sevdiğim ana, kal burada, şu ağacın altında, ocağın 
başında da oğluyun dönüşünü bekle! Nasıl olsa yürüyemezs in." 
Meryemce sapsarı oldu, dudaktan titremeye başladı, var gücüyle bağırdı: 
"Ben, ben mi yürüyemem? Ben mi?" 
Değneğini yere vurdu. Çocuklara: 
"Haydin cehennem olun siz de. Alçak adamın südükleri, sizi de istemem. 
Düşerim de yollara, bir başıma da giderim. Kocasam da, şu ayaklarım sağ olsun." 
Elifin kolundan tuttu, cevizin gövdesine doğru çevirdi: 
"Var oradaki ekmeği al. Ben burada kalamam. Al çocuklarını yanına da, yü­
rü git " 
Elif olduğu yerde durdu. Yüzü değişti. Meryemcenin yüzüne baktı baktı. Ne 
demek istiyordu bu kadın? Ağacın dibindeki ekmeğini aldı. Yükünün altında iki 
büklümdü . Yola girerken, Meryemceye ulaşınca, gene dayanamadı: 
"Kalsan da, oğlunu beklesen iyi ederdin güzel anam," dedi içini çekerek. 
"Çok yorulursun. Daha iki günlük yokuş var. Belki üç günlük." 
"Olsun," dedi Meryemce hınçla. "On günlük olsun." 
Çok hızlı yürüyordu. Elif arkasından zor yetişiyordu. Çocuklarsa ta geriler-
de kalmışlardı. 
Hasan Ummahana: 
"Ebem çok öfkelenmiş babama. Ne söylerse ağzını açmıyor." 
Ummahan: 
"Açmaz, hiç de açmaz. Babam da onun atını öldürdü. Dedemin yadigarını." 
Hasan: 
"Babam öldürmedi. Koca Halil öldürdü. Koca Halil kaçıp gidince de, ebem 
öfkesini babamdan alıyor." 
Ummahan "Cık," etti, anasına yetişrnek için koştu. 
Meryemceye kendinin de bir türlü anlayamadığı bir güç gelmişti. Tam genç­
liğindeki gibi dinç, çabuk, yorulmadan yürüyordu. İçi sevinçle doluydu. Atın 
ölümü, oğlunun ettikleri hiç geliyordu şimdi. Sanki düğün bayramdı, o kara 
günler. Oğlanın ne suç vardı, dedi kendi kendine. Fıkara oğlan. Merhametli. 
Onda derya deniz kadar merhamet var. Çok yüreği acır düşmüşlere. Hele ço­
cuklara, hele kocalara. Görmedin mi, sakız gibi yapıştı oğlanın yakasına. Kara 
sakız ... Gözleri çıkası düğme gözlü. Suç bende. Bir gün oturup da karşıma al­
madım oğlanı. Babasına ettiklerini bir bir anlatmadım. Söylersem o işleri Ali­
nin de ağzı açık kalır, elalemin de ... Neden benim karınca yı incitmez kocama,