243 
 ABD, İran’ın bölgede sahip oldu ğu Şii nüfuzunu kullanarak  Irak üzerinde etkin olması 
ihtimalinden de rahatsız olmu ştur (Visser, 2007: 109). ABD, İran’ın do ğu ile batı sınırına askeri 
üsleriyle yerle şmiştir. Kendisini ABD güçleriyl e çevrelenmiş  hisseden İran da, özellikle Irak 
savası sonrasında sonraki hedefin kendisi olabilece ği hususunu sorgulamaya ba şlamıştır. 
Özellikle ABD’nin, İran’ı nükleer silahlara  ulaşmaya çalı ştığı gerekçesiyle suçladı ğı bu 
dönemde, İran içerisindeki birçok yetkili  ve sivil sonraki hedefin İran olup olmadı ğı sorusunu 
sıkça gündeme ta şımaya başlamışlardı (Muir, 2003).  
ABD’nin 2003 -Kasım 2007 tarihleri arasında İran nükleer krizine ili şkin izledi ği 
politikanın pek de ba şarılı olmadı ğı yorumu yapılabilir.  Zira ABD, krizin ba şladığı tarihten 
itibaren, uzla şmacı bir tutum içerisinde olmaktan çok çatı şmacı bir tutum içerisinde olmayı 
tercih etmi ştir. İran 2006 -2016 yılına kadar BM yaptırımına maruz kalmıştır.  
G.W. Bush döneminde ABD, İran ile müzakere masası na oturma şartı olarak uranyum 
zenginleştirme programından tamamen vazgeçilmesi şartını öne sürmüş, yapıcılıktan uzak, 
askeri müdahalenin konuşulduğu güvenlik öncelikli bir politika yürütmüştür. Obama 
döneminde ise ön şarttan vazgeçilmiş ve diplomatik görü şmeler başlatılmıştır. Bu dönemde 
İran’ın nükleer programına yönelik olarak da “ kırmızı çizgiler ” belirlenmiştir. İran’ın nükleer 
silah üretmesi ve Hamas, Hizbullah gibi gruplara transfer etmesi kırmızı çizgilerin ihlali olarak 
değerlendirilmiştir (Akbaş, 2013: 33). ABD bu dönemde Bush yönetimi gibi düşmanca tavır 
sergilememiş, diplomasiye başvurmuşt ur.  
İran’ın Batı ile yaşadığı nükleer krizle bağlantılı ambargolardan kaynaklı ekonomik 
sorunlar, rejimi müzakerelere ve nihayetinde kırmızı çizgilerden ödün vermek pahasına da olsa 
P5+1 ile anlaşmaya zorlamıştır. Anlaşmanın imzalanmasıyla ülkede yeni tar tışmalar baş 
göstermiş taban tabana zıt görüşler ortaya çıkmıştır (Birdişli, 2012: 39).  
2012 yılında gelen yaptırımların İran’a etkisi büyük olmuştur. İran’ın petrol gelirleri 
%40 oranında azalmıştır. Yaptırımların etkisine birde ülkenin içinde bulunduğu ekonomik 
sorunlar, çift haneli işsizlik oranı ve %45’e dayanan enflasyon oranı, yaşanan sosyal 
huzursuzluklar eklenmiştir. Bu durum, İran’ın yeni arayışlar içine girmesine ve 
Ahmedinejad’ın popülaritesini yitirmesine neden olmuş, Haziran 2013’te yapılan se çimlerde 
ılımlı mesajları olan Hasan Ruhani yeni cumhurbaşkanı seçilmiştir (Acer,  
http://www.ankarastrateji.org/yazar/prof -dr-yucel-acer/iran -ile-nukleer -antlasma -hepimiz -
simdidaha -mi-guvendeyiz ). 
Hasan Ruhani cumhurbaşkanı seçildikten sonra P5+1 ülkelerinin yoğun diplomatik 
mesai ve çabalarının sonucunda Temmuz 2015’te nükleer anlaşma olarak anılan Ortak 
Kapsamlı Eylem Planı (KOE P) imzalandı. Bu anlaşma, nükleer krizin olası bir askeri müdahale 
yerine, diplomatik yöntemlerle çözülmesi itibariyle “ diplomasi zaferi ” olarak nitelendirilmiş 
hem İran'ı hem de Ortadoğu’yu yeni bir savaş ve yıkımdan korumuş oldu.  Bu süreç ABD 
yönetimini n 1979’dan bu yana ilk defa doğrudan müzakeresi olarak değerlendirilmiştir. 
Doksanlı yıllardan beri ABD ile ilişkilerde normalleşme ve işbirliğine evrilecek bir değişimin 
beklentisini pekiştirmiştir. Anlaşma ile İran ve ABD aralarındaki derin güvensizlik v e 
düşmanlığı, işbirliği ve diplomatik uyuma dönüştürme şansı yakaladılar denilebilir. 
Karşılığında İran’a uygulanan uluslararası yaptırımlar aşamalı olarak kaldırılmaya başlandı. 
Rusya Devlet Başkanı Putin’in ifade ettiği gibi dünya rahat bir nefes almıştı  
(http://orsam.org.tr/orsam/DPAnaliz/12724?dil=tr ). Ancak 14 Temmuz 2015’te imzalanan ve 
16 Ocak 2016’dan itibaren bir seneyi aşkın süre uygulamada olan anlaşma teknik açıdan 
neredeyse sorunsu z işlese de iki ülke arasındaki güven bunalımını çözememiştir. Süreç içinde 
her iki taraf da birbirini anlaşmanın özüne sadık hareket etmemekle suçlamıştır. 2013 -2017 
yılları iki ülke arasındaki ilişkilerde umut verici olmuştur. Ancak Trump’ın Başkan