- Dün kalemi elimden, maziyi hale, hali istikbalel bağ­
layarak bırakmıştım. Bugün aralarına birer eşittir işareti çi­
zerek üç zamanı da birleştirdim. 
Bu sözlerden bir anlam çıkarabilmek için söyleyen gibi 
allame olmak gerekir. Ben hiçbir şey anlayamadım. Karımın 
da gözlerini büzerek düşünmesinden her bir kelimeye birer 
mana şavullamakla meşgul olduğunu sezdim. 
Hazrete büsbütün Ahfeş'in keçisi2 gibi hiçbir şey anlama­
dan baş sallamış olmamak için şöyle bir soruya cüret ettim: 
-Efendimiz mazi hale, hal istikbale zaten ezelden beri 
bağlı değil midir ki zatıaliniz bunları birbirine bağlıyorsunuz? 
Alim bu sorurodan memnun olarak tebessümle cevap 
verdi: 
-Kolaylaştırarak insanlara anlatabilmek için hakikati 
tahrif ederler. Mazi, hal, istikbal adlarıyla zamanı üçe taksim 
edebilmek için onun ne olduğunu bilmemiz lazımdır. Zama­
nın nicelik ve nitelik kabul etmesi şöyle dursun, acaba bu 
mevcut bir şey midir? Yoksa bir hayal midir ? 
-Zamana nasıl hayal diyebilirim? Ben bir bebek olarak 
doğdum, büyüdüm insan oldum. Ben daima mazinin hale, 
halin istikbale teslim ettiği bir varlığım. Her saniye bu üç 
şeyin tesiriyle değişiyorum. 
Karım beni susturmak için gözünün kuyruğundan bana 
doğru taşırdığı bir öfkeyle bakıyordu, ben aldırmayarak de­
vam ettim: 
-Affedersiniz efendim, yüce huzurunuzda ağız açışım 
büyük bir cürettir. Cahil bir adamım. Fakat siz çapta büyük 
alimierin vazifeleri bizim gibi ilim ve irfan mahrumlarını ay­
dınlatmaktır ... 
Hürrem Bey, hala bana cehaletime acıyan o tatlı tebes­
sümle bakarak: 
Mazi; geçmiş zaman, hal; şimdiki zaman, istikbal; gelecek zaman. 
ı Ahfeş'in keçisi gibi başını salla mak: Söylenen sözü anlamadan kafa sal­
Iayarak onaylamak anlamında kullanılan deyim. Ahfeş genellikle meşhur 
Arap dili bilginleri için kullanılan bir lakaptır . Anlatıya göre Ahfeş, dersini 
keçisine anlatır ve keçinin başına bağladığı ipi çekerek kendisini tasdik 
ettirirmiş. 
94