174 
 olmaktadır (Gerhard). Seçimlerden sonra protesto içinde olan siyasi parti ler ve gösterdikleri 
başarılar şaşkınlıkla karşılanıyor.  
Sadece İngilizce  katlanılmaz düşünce tekelleşmelerine yol açmaktadır. Örnek olarak 
Samuel P. Huntington’un „Uygarlıklar Çatışması ve Dünya Düzeninin Yeniden Kurulması“ 
adlı, zamanında çok dikkat çeke n yapıtını anmak isterim.  
Bu yapıtta farklı halklar arasındaki ilişkiler ortaya konulmaktadır. Oldukça kesin ve 
kanıt niteliği taşıyan çok sayıda özgün belge yer almaktadır bu kitapta. Çok okunmuş ve birçok 
dilde çevirisi bulunmaktadır. Uluslararası ilişki ler konusunda referans niteliği taşıyan ve bu 
konuda söz söylemek için mutlaka okunması gereken bir kitap.  
Bu kitabın kaynakçasına baktım. Tek bir kaynak hariç, geri kalan tüm kaynakça 
İngilizce başlıklardan oluşmakta. Bu kitapta, New York Times’ta hangi başlıkların yer aldığını, 
ancak Arap dünyasının küresel gelişmelere nasıl baktığını, Çinli siyaset bilimcilerin ne 
düşündüğünü, çeşitli Avrupalıların ne düşündüğünü, Sovyetler Birliğine mensup eski 
Cumhuriyetlerin ilişkileri nasıl çözümlediklerini bulamıyo ruz, göremiyoruz. Huntington bu 
bilgileri özellikle saklıyor değil, sadece bilmiyor, daha açık ifadeyle, bilmek de istemiyor. 
Huntington kendisini bütünüyle İngilizce kaynaklarla sınırlamış. Bilim tek bir dile indirgenirse, 
içinden çıkılamayan entelektüel bir zindan haline geliyor böylece. Başka halk ve kültürlerin 
etki alanını reddetmek için kendimizi başkaya, ötekine kapatarak, kendi zindanımızın inşa 
edilmesine gönüllü hizmet etmemeliyiz.  
5. KÜLTÜREL BİR NESNE OLARAK DİL  
Burada tartışmanın yönünü radikal  bir biçimde değiştireceğim. Buraya kadar uluslararası 
iletişimi tek bir dile indirgemenin ne denli etkili ve yararlı olduğunu sorguladım. Ancak yanlış 
sorular sorulduğunda, bütünüyle uygunsuz yanıtlar ortaya çıkacaktır. Dilsel çeşitlilik için de 
durum böy ledir. Çünkü diller gelişen canlı araçlardır ve bu yönleriyle irdelenmelidirler. Farklı 
iki kültür alanında örnekler vermek isterim.  
Örnekler, salt ekonomik ve maddi yönleri dikkate alan yaklaşımların ne denli uygunsuz 
değerlendirme/yargılama ölçütleri ola bileceğini göstermektedir.  
Birincisi:  Yemek Yapma/Pişirme Sanatı Olarak Mutfak  
Elbette malzemeler için asgari gereklilikler belirlenebilir. Yapılan yemek sağlıklı ve 
zehirsiz mi? Yeterli besin maddelerine sahip mi? Çok pahalı mı? Ancak bu soruların yemek 
kültürüyle hiçbir ilgisi yok. Pişirme sanatı dünyada inanılmaz çeşitlilik göstermektedir. Örneğin 
Çin, Japonya, İtalya, İskandinavya, Gürcistan ve Türkiye’de yemek farklı yapılır ve farklı yenir.  
Farklı yemek biçimleri, kullanılan bileşenler, hazırlanış t ürleri, gıda maddelerinin 
kombinasyon kuralları, baharatların ölçüsü gibi hususlar inanılmaz çeşitlilik göstermektedir. 
Burada neyi seviyoruz aslında? Türk, Fransız mutfağının rafine ve yüksek kültürünü yüceltip 
tadıyoruz.  
İnsan, tüm dünya mutfağının çeşi tliliğinden mutluluk duyuyor. Yabancı ülkeleri ziyaret 
edenler, tam da bu çeşitliliği deneyimlemek istemektedir. Ben kendi adıma, Rio de Janeiro, 
İstanbul, Helsinki yada Paris’e gittiğimde, sürekli aynı yemeklerle karşılaşsam, olağanüstü 
üzüntü duyardım.  
Yolculuk yapan, bulunduğu ülke ve bölgeyi, yeme içme kültürü aracılığıyla duyusal 
bakımdan tam olarak deneyimlemek ister. Herhalde hiçkimse –küresel bir dile koşut olarak -, 
daha kolay, ucuz ve demokratik olduğu gerekçeleriyle, yemeklerin de küresel bakımdan  aynı 
standartlarda olmasını talep etmez.