11 
 büyük özgürlük savaşçısının yurt ve özgürlük şa irinin yattığı yer öyle olamaz. O gömütü bir an 
önce ele alıp, Türkiye’ye yakışır bir durum yaratmak gerekir.  
Aydınlanma ve özgürleşme için uğraşan ve umut üreten tarihsel kişilikler 
unutulabilir mi?  
Sürekli ecdattan söz edenler, ecdat arayanlar için söyl üyorum: Namık Kemal ecdat değil 
mi? Tevfik Fikret ecdat değil mi? Yoksa bizim ecdadımız bilinmeyen bir karanlık mı? Bütün 
bunları herkesin vicdanıyla, Mehmet Akif’in sözüyle söyleyeyim, temiz vicdanlarla 
düşünmeden, umut da üretemeyiz özgürlükte üretemeyiz . Çünkü umudun ve özgürlüğün 
sığınağı, Mehmet Akif’in deyişiyle temiz vicdanlardır.  
Dolasıyla biz bütün bunları yaparken, Namık Kemal’in şu dörtlüğünü de anımsatmak 
isterim “Ölürsem görmeden millette umut ettiğim feyzi (feyz bu bağlamda aydınlanma ilerlem e) 
/Yazılsın mezar taşıma vatan mahzun ben mahzun.”   Biz Türkiye’nin insanlıkta, insancılıkta 
direnen ve umut üreten aydınlanmacıları ne vatanı mahzun bırakacağız ne de Namık Kemal’i. 
Umudu üreteceğiz; özgürlüğü, demokrasiyi, hakkı adaleti geliştireceğiz. Bu, insanlık adına, 
insanlığımızı yeniden üretmek adına gereken bir savaşımdır. Bu bağlamda özgürlük savaşçısı 
Namık Kemal’in bir başka sözünü de anımsatmak isterim: “Ne zaman bir özgürlük çığlığı 
duyulsa ancak o zaman insanlaşabiliriz!”  der Namık Kemal. O  insana herkesten fazla sahip 
çıkmak, özgürlük ve aydınlanmayı önemseyenlerin görevidir.  
Kurtuluş Savaşı’nı başarıya ulaştırarak, bağımsız Türkiye Cumhuriyeti’nin kuran ve 
bizlere özgür ve özerk yurttaşlar olma olanağı veren Mustafa Kemal Atatürk umutsuzl uktan 
umut üretmiştir. Umut kavramının ele alındığı uluslararası bir kongrede Atatürk unutulabilir 
mi? 
Yenileşme istenci ve uğraşı olmadan, umut ve özgürlük, olamaz  
Bir kez daha vurgulamak isterim: Umudun kaynağı ve amacı, insandır, insanlıktır.  İnsan 
da somut bir dünyada yaşar; somut bir toplumda yaşar. Dolasıyla, sanatsal duyarlılıkla 
‘olabiliri’ gerçekleştirmek ve böylece umut üretebilmek için, dünyasal, toplumsal ve yaşamsal 
koşulları değiştirmek zorundayız.  Toplumsal -kültürel koşulları insana yakışır  duruma getirmek 
zorundayız.  
Bunun için de ahlak en gerekli ve önemli öğedir. Ahlak, açıklıktır; ahlak kimseyi düş 
kırıklığına uğratmamaktır. Ahlak, insanın insancılaşmasını sağlayacak ortamı yaratmak için 
çalışmaktır. O nedenle, ahlak, umut, erdem özgürlü k için gerekli önkoşuldur. Özgürlük 
olmadan, insan kendisini insanlaştıramaz.  
Önemli bulduğum bir noktayı da dile getirmek isterim: Umut umutsuzluğa dönüşebilir 
mi ya da dönüştürülebilir mi? Bu sorunun olası yanıtını duyumsatmak için yine Ernst Bloch’u 
anmak zorundayım. Bu insancıl filozofun ‘Umut düş -kırıklığına uğratılabilir mi?’ adını taşıyan 
önemli bir denemesi vardır. Bu filozof anılan denemsinde “Umut düş kırıklığına uğratılabilir 
mi?” sorusunu irdeler ve şu sonuca varır: Evet, umut düş kırıklığına u ğratılabilir.  
Anadolu tarihinde de hem umut üretilmiştir hem de umut düş -kırıklığına uğratılmıştır. 
Anadolu umutsuzluktan umut üreten bir coğrafyadır. İçinde bulunduğumuz kentte en umutsuz 
koşullarda başarıya ulaştırılan Çanakkale Savaşları, umutsuzluktan  umut üretmek için 
olağanüstü bir örnektir.  Bir düşünün; ölüme giden insanlar, umuttan başka neyin peşine gitmiş 
olabilir. Bağımsızlık ve özgürlükten başka neyin peşine düşüp, canları pahasına savaşmış 
olabilir. Dolayısıyla, umutsuzluktan umut üretilebili r; ancak umut düş -kırıklığına da 
uğratılabilir. Bu olasılık her zaman vardır. Umudu düş -kırıklığına uğratmamak için uyanık 
olmak zorundayız.