"Anlatbğımız tarihi koşullar Osmanlı için gerçek bir zorla­
yıcı mıdır, ille Macaristan'a saldırmalı mı? Tarih kitabımızın 
yazdığından ötesini merak eden varsa, araştırmalarını o doğ­
rultuda yapar, bir fikir edinir. Ne diyeyim? Elimizdeki kitaba 
göre, durum zorlayıcıdır ve bir de Osmanlı, yardım isteyen bir 
ülkeye elini uzatmadan edemeyecek kadar yüceyürekli, iyilik­
sever ve kahramandır; kötü olan sadece son Osmanlı padiŞah­
ları. Koca İmparatorluğu perişan ettiler mızmızlar , cahiller. Biri 
kızını ona verse, beriki bundan damat alsa olmaz sanki. Ama 
işte Doğu; ne diyeceksiniz arkadaşlar? Kırk yılda bir , bir iş yap­
maya kalktılar, bu sefer de kimin nereye damat olacağı konu­
sunda kendi aralarında çekişme vuku buldu, özür dilerim, tar­
tışma çıktı. O zaman da böyle oldu. Fakat iyi oldu. Bizler de o 
sayede Cumhuriyet yüzü gördük. Zaten her şey küçük bir ba­
haneye bakar. Büyük yangınlar küçük bir kıvılcımdan çıkar. 
Bütün tarih bundan ibarettir. 
''Dostlarım, yaşıma başıma bakıp beni Osmanlı' dan kalma 
bir parça sanmayın. Gözümü açtım, Cumhuriyet'i gördüm. Ona 
kul köle_ oldum. O da tuttu, yok derslerde öğrencilerin kafasına 
olur olmaz acaip şeyler sokuyor, yok evinde gizli toplanblar dü­
zenliyor, diye beni yirmi yıllık öğretmenliğimden atb. Derken, 
suçum ne bilmeden, affa uğradık. Herhalde, 'yahu sahi, biz 
Cumhuriyet idik, hak-hukuk devleti idik, unuttuk gitti' dediler. 
Neyse, aman işte yeniden birlikteyiz ya dostlar. Ne iştir! 
"Bendeniz sayın Bay lar, tarihin koşullarını anlamaya hazı­
rım, ama hiç değil sınıflarımız bunca yıl sonra iyi bir tarih kita­
bına, duvarlarımız genişce haritalara kavuşsa. Hadi bunun mo­
dası geçti, şimdi slaydlar, filimlerle eğitim var , diyelim, peki 
onlar nerede? İşimiz kaldı yine hayale? 
"Gözümüzde canlandırmazsak, onu duymazsak, tarihi na­
sıl anlayıp anlamlandıracağız? Kuru kuruya filan savaş şu ta­
rihte başladı, bu tarihte bitti demekle olur mu? Böyle olacak­
mış, ya sabır. 
"Sabır ve dersimize devam efendim. 
"Belgrad da fethedildiği halde Macaristan Osmanlı için ha­
la bir tehlike idi. Bu arada Fransa Kralı Birinci Fransuva da 
Şarlken'e esir düşmesin mi? Onun öyle Cermen İmparatoru'na 
60