ZEYTİN'İN SIFATLARI 
 
As ıl ad ı Velican'd ır, benim verdi ğimden ba şka takma ad ı var m ı bilmiyorum, çünkü bir yere imza att ığını 
görmedim. Ç ırakl ığında , sal ı sabahlar ı beni evden al ırdı. Çok gururludur; bu da, imza atacak kadar kendini 
küçük görebiliyorsa bunun görülmesini ve bilinmesini ister, att ığı imzay ı saklamaz anlam ına gelir. Allah fazla 
fazla yetenek vermi ştir. Tezhipten cetvel çekmeye elinden her şey kolayca gelir ve en iyisini yapar. A ğaç, 
hayvan ve insan yüzü resmetmede nakka şhanemin en parlak ressam ı odur. Velican' ı san ırım on yaşındayken 
İstanbul'a getiren babas ı, Safevi Şahı'nın Tebriz'deki nakka şhanesinin ünlü surat ressam ı Siyavuş'un 
yetiştirmesidir ve üstatlar ının silsilesi ta Mo ğollara kadar gider. Mo ğol-Çin etkisini ta şıyan, Semerkant, Buhara 
ve Herat'ta yerle şmiş yüz elli y ıl öncesinin ihtiyar ustalar ı gibi genç â şıklar ı Çinliler gibi ay yüzlü çizer. Ne 
çırakl ığında ne ustal ığında, içine kapal ı bu çetin cevizi istedi ğim gibi açabildim. Ruhun un derinliklerinde 
saklad ığı Moğol-Çin-Herat üstatlar ının usûl ve örneklerinin d ışına ç ıksın, hatta gerekiyorsa onlar ı unutabilsin 
isterdim. Bunu ona söyledi ğimde, nakka şhane ve ülke de ğiştiren çoğu nakkaş gibi, zaten onlar ı unuttuğunu, 
zaten asl ına bak ılırsa hiç öğrenmediğini söyleyiverir. Ço ğu nakkaş, haf ızas ında saklad ığı o harika kal ıplar için 
kıymetlidir, ama Velican unutsayd ı daha da büyük bir nakka ş olurdu. Üstatlar ından öğrendiklerini ruhunun 
derinliklerinde vazgeçemedi ği birer günah gibi saklamas ının kendisinin bile fark ında olmad ığı iki faydas ı vard ır: 
1. Böylesine yetenekli nakka şın yerine bir k ıvam verecek suçluluk ve yabanc ılık duygusu verir ona. 2. Unuttum 
dediği şeyi s ıkıştığı zaman hat ırlar ve eski at kal ıplar ından birini kullanarak yeni bir konunun, yeni bir tarihin, 
alışılmad ık bir meclisin içinden ç ıkabilir. Çok iyi bir gözü oldu ğu için, eski kal ıptan, Şah Tahmasp' ın eski 
üstatlar ından öğrendiklerini yeni resme ahenkle uydurmas ını bilir. Onun elinde Herat resmiyle İstanbul nak şı 
uyum içinde birbirine geçer. 
Bütün nakka şlar ıma yapt ığım gibi, önceden haber vermeden evine bir bask ın vermiştim bir kere. Benim ve 
pek çok üstat nakka şın tersine, oturup çal ıştığı köşe, boyalar ı, fırçalar ı, deniz kabu ğundan mühreleri, rahlesi, 
hepsi birbirine girmi ş, karman çorman ve pislik içindeydi. Benim için bir muammad ır: Ama bu durumundan 
utanmam ıştı bile. Ayr ıca, üç be ş akçe fazla kazanmak için d ışarı iş yapt ığı söyleniyordu. Bunlar ı anlatmam 
üzerine, Kara, rahmetli Eni ştesinin Frenk üstatlar ının usûllerine en çok Zeytin'in heves duydu ğunu ve uyum 
gösterdiğini söyledi. Bunun rahmetli budalaya göre bir övgü oldu ğunu anl ıyordum. Yanl ış bir teşhis olduğunu 
da. Babas ının ustas ı Siyavuş'tan ve onun ustas ı Muzaffer'den geçen Herat usûllerine, Behzat' ın yaşadığı çağa ve 
eski üstatlara gözüktü ğünden çok daha fazla ve gizlice ba ğlı kald ığını bilmem, bana hep Zeytin'de ba şka gizli 
kapakl ı şeyler oldu ğunu düşündürtmü ştür. Nakka şlar ımın en sessizi, en içlisi, en su çlusu, en haini, en sinsisi 
(içimden söyleyiverdim bunlar ı) odur. Bostanc ıbaşı'nın işkencesi deyince ilk o geliyor akl ıma. (Hem i şkenceye 
yatmas ın istiyorum, hem de yats ın.) Gözleri cin gibidir; her şeyi görür, farkeder, benim kusurlar ımı da; ama her 
kal ıba giren bir yersiz yurtsuzun ihtiyat ıyla ağzını aç ıp nadiren hatalar ımızı gösterir. Sinsidir, evet, ama katil 
değildir bence. (Bunu da söylemedim Kara'ya.) Çünkü hiçbir şeye inanmaz. Paraya da inanmaz, ama korkakça 
biriktirir. Oysa bütün katiller, san ıldığının aksine, inançs ızlardan de ğil, fazla inananlardan ç ıkar. Nakka şlık 
ressaml ığa, ressaml ık da Allah'a, hâ şa, meydan okumaya aç ılan birer kap ıdır; herkes bilir bunu: Bu anlamda 
inançs ızlığı yüzünden Zeytin gerçek bir ressamd ır. Şimdi ama, yetene ğinin Kelebek'ten hatta Leylek'ten eksik 
olduğunu düşünüyorum. Zeytin o ğlum olsun isterdim. Bunu söylerken, Kara, Zeytin'i k ıskans ın istemiştim,