uzun uzun özetledikten sonra mutfağa çay getirmeye gitti. 
Refik onun görüşlerini düşünmedi bile. Çünkü bunlar birkaç 
kere duyduğu, doğru bulduğu şeylerdi. Süleyman Ayçelik an­
latırken Refik yalnızca onun hareketlerine, heyecanına dikkat 
etmiş. "Evet, aydınlık gelecek!" diye mırıldanmış, Süleyman 
Ayçelik'in neden arada bir hırçınlaştığını merak etmişti. 
Teşkilâtçı yazar elinde çay fincanlarıyla odaya dönünce gene 
aynı hırçın tavrı takındı: "Bütün bu anlattıklarımı doğru bul­
duğunuzu söylüyorsunuz. Sonra ama, bunlarla çelişen tasarılar 
yapıyorsunuz." 
Refik elinden geldiği kadar nazik olmaya çalışarak: "Ama 
ben hâlâ çelişkinin nerede olduğunu görmüş değilim!" dedi 
ve gülümsedi. Sonra Teşkilâtçı yazarla aralarındaki ortak gö­
rüşleri, birbirlerine yazdıkları mektupları da hatırlatarak 
saymaya başladı. 
Süleyman Ayçelik, Refik'in sözünü kesti: "Ortak görüş de­
diğiniz şeyler yalnızca bir heyecan ortaklığıdır. Size aramızdaki 
çelişkinin nerede olduğunu söyleyeyim efendim: Siz inkılâbın 
biricik gücünün devlet ve kadrolar olduğunu anlamamışsınız. 
Siz yalnızca köylülere bazı kolaylıklar sağlamayı, onları daha 
iyi şartlar içinde yaşatmayı, onlara modern dünyanın teknik 
olanaklarını götürmeyi tasarlıyorsunuz. Bunları en sonunda 
hepimiz istiyoruz. Ama siz önce ve yalnız bunları istiyorsunuz. 
Şunu anlamıyorsunuz: Bunlar hemen ilk adımda, kendiliğinden 
olmaz. Önce devletin daha güçlenmesi, eski gücünü koruması 
ve bu güçle ilerlemenin önündeki engelleri yıkması gerekir. 
Önce devlet! Bizde devletin çok kendine özgü bir yeri olduğunu 
anlamamışsınız!" 
"Bizim kendimize özgü olduğumuzu ben hep düşünmü­
şümdür," dedi Refik. Sesinin umutsuz olduğunu düşünerek 
korktu. "Şaşkınlaşıyorum işte!" diye mırıldandı. 
"Biz bize benzeriz!" dedi Teşkilâtçı yazar. 
Refik: "Evet ben de aynı şeyi savunuyorum!" dedi heyecanla. 
"Öyle eliyorsunuz, ama köylülerin hayat biçimin değiştir­
mekten başka bir şey öneremiyorsunuz!" 
"Köylükrin hayatı çok kötü!" dedi Refik. "Ben demiryolunda 
her şeyi gördüm!" 
407