222 
 Demonstrating the guiding role of the rüshdiye  schools , the yearly exams were one of the 
important events of the public life. The enrolment of some rüshdiye students at the professional schools, 
their appointment at the administrative offices or their effectiveness as teachers is regarded as a  couple 
of the most significant results of the reform process.  
Announcing the reform initiatives to a wide audience and imbuing the hope of the progress, also 
possible by the personal involvement and efforts, the newspapers published hundreds of notes about the 
success of the students at the yearly exams and the rüshdiye  schools  established all over of the Ottoman 
Empire.  
Of course, a couple of problems accompanied the educational reforms. Even though the 
Ottoman attempts and the favourable results achi eved step by step present us an important example of 
hope and determination. These persuade us that the cause of education should not be neglected. Whether 
in good or bad times, its development constitutes an irrevocable factor guarantying the cultural and  
economical progress of the nation. It inspires the hope for prompting the human beings towards the 
good.  
Keywords : newspapers, education, reforms , hope, progress  
 
1. RÜŞDİYELERİN KURULMASI  
Yüzyıllardır Osmanlı İmparatorluğunda yaşayagelen Müslümanlar mektepl erde, 
dersiyelerde ve medreselerde eğitim görmekteydi. Onsekizinci yüzyılın yetmişli yıllarından 
başlanarak faaliyette olan eğitim sistemine adım adım çeşitli askeri okullar ve bir tıp mektebi 
eklendi. Tanzimat’ın arifesine kadar açılan askeri okullarda he m genel, hem mesleki dersler 
okutulmaktaydı. Bu yaklaşım belli problemler yaratarak 1838’in Kasım ayında, Meclis -i Umur -
i Nafia ile Bab -i Ali arasında geçen görüşmelerden sonra genel öğretimin ve mesleki derslerin 
apayrı eğitim kurumlarına üstlendirilmeler i kararı alındı. Kasım 1838’de Mekatib -i Rüşdiye 
Nezareti kurularak Mart 1839’da kalemiyeye girecek elemanı yetiştiren Mekteb -i Maarif -i 
Adliye ve Mekteb -i Ulum -i Edebiye okulları açıldı. Arapça, Farsça, ahlak, matematik, coğrafya 
ve güzel yazı derslerinin  okutuldukları ilk 5 rüşdiye (Davut Paşa, Haci Beşir Ağa, Üsküdar, 
Beyazit, Tophane rüşdiyeleri) İstanbul’da ancak 1847’nin sonunda ve 1848’in Ocak ayında 
organize edildi. 1269 ( 15.10.1852 – 3.10.1853 ) Devlet Salnamesindeki verilere göre 
İstanbul’da 10 rüşdiye okulu vardı (Darülmaarif, Mekteb -i Maarif -i Adliye ve Mekteb -i Ulum -
i Edebiye, Beyazit, Saraçhane, Aksaray, Davut Paşa, Üsküdar, Beşiktaş ve Kasım Paşa 
rüşdiyerleri).Maarif Nezareti Kuran -i Kerim’de ileri süren farzlara dayanarak Haziran 1862’de 
Istanbul’da ilk kız rüşdiye okulu da kurdu.Taşralardaki ilk rüşdiyeler 1850 -1852 yıllarında 
Saray Bosna, Mostar, Travnik, İzvornik gibi yerleşim yerlerinde kuruldu. Nisan 1853’te, tam 
Kırım savaşı arifesinde, 1846’da kurulan Meclis -i Maarif -i Umumiye taşrala rın 25 yerleşim 
yerinde birer rüşdiye okulunun açılması kararını aldı. Herhalde savaştan dolayı 1853 kararının 
gerçekleştirilmesi ertelenip savaştan sonra taşralarda rüşdiye okullarının organize edilmesi 
başka bir yön aldı (Ek 1).  
Taşralarda, yani Bosna ey aletinde ve Tekirdağ kasabasında kurulan ilk rüşdiyelerle iligli 
ilk resmi veriler 1271 Salnamesinde (24.09.1854 -12.09.1855) yayınlanmıştır. Kırım savaşından 
sonra hazırlanan 1274 ve 1275 Salnamelerinde ( 22.08.1857  - 30.07.1859 ) Rumeli ve 
Anadolu’da temel eğitim -öğretim veren rüşdiyelerin listesi yer almaktadır. Yani 29 Nisan 
1857’de kurulan Maarif Nezareti’nin ilk faaliyet yıllarında resmi olarak 27 rüşdiye açıldı.  
Nisan 1853’te birer rüşdiyenin kurulmasının öngörüldüğü yerleşim yerlerini Ağustos 
1857  -Temmuz 1859  dönemide taşralarda açılan rüşdiyeleriyle karşılaştırırsak 1853 yılında 
önerilen şehirlerle kasabalardan ancak 14’ünde birer rüşdiyenin açıldığı tespit etmekteyiz. 
(Berat, Delvino, Edirne, Filibe, İşkodra, İzmir, Kandiye, Manastır, Prizren, Rusçuk , Sofya, 
Selanik, Yanya ve Yenişehirdir/ Ek 2)