!46 
Hep bir ağızdan 
Halkı oluşturan her yurt taş, mutlaka doğru mu düşünür, 
her şeye doğru mu karar verir? 
Elbette ki hayır! Toplumu oluşturan kişiler içinde cahili de 
vardır, sapkım da, kötü niyetiisi de! 
Ama burada önemli olan, ortalamayı almaktır. 
Demokrasi doWtı fikirlerle yanlış fikir lerin, doğru seçim­
lerle yanlış seçimlerin birbirini dengelemesidir. Dilerseniz 
bunu size ispat edeyim: 
Benim demokrasi konusunda en çok gözümü açan şey, bir 
okur mesajı oldu. Okurum diyordu ki: "Siz konserlerde şark.ı­
larınızın bir bölümünü halka bırakıyorsu nuz. Ama biz sahne­
den gelen ses yerine, kulağımızın dibinde avaz avaz bağıran 
birçok çatlak sesi dinlemek zoronda kalıy oruz ." 
Bu mektup beni şaşırttı. 
Çünkü bana göre kitlenin şarkı söyleyişi mükernmeldi, yüz 
binlerce hançerede n çıkan ses her zaman do�ydu. 
Bunun saltlamasını yapmak için konser kayıtlarımızı stüd­
yaya götürdüm; seslerin doğruluğunu ölçen ve bunu grafik­
le gösteren gelişmiş bir aygıta yükledim. Sonuç inanılmazdı! 
Çıkan ses tam olarak doğnıydu: Ne bir milim tiz ne bir milim 
pes, tam çizginin üstünde. 
Bunun nasıl olabildiğini düşünd üm uzun uzun. Elbette ki 
o topluluk içinde herkes doğru şarkı söylemiyordu. Kimi da­
ha tiz kimi daha pes ses çıkanyordu. Küçük bir grubun sesi­
ni kaydetsek, bu yanlışlan duyacaktı k. 
Ama yüz binleri kaydettiğiniz zaman, artı eksi birbirini 
götürüyor, doğru bir ses çıkıyordu ortaya. 
Hem kulakla, hem makineyle saptadıg"ımız kesin bir do�­
ruluk söz konusuydu. 
İşte bence demokrasi budur. Bunun için vazgeçilmez dir. 
Ama ...