188 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
ğarken kuma gömüldü k. Kimsecikler görmesinler diye. İbrahime dedim ki, bre 
İbrahim, biz insanlığa sığmaz bir işler ettik. Arkadaşlan bıraktık geldik. Köye 
varınca, analarına, babalarına, çocukları na, yavuklularına ne diyebiliriz? Sorar­
larsa, onları çöl Yemende koyduk da geldik mi deriz? Biz canımızı kurtardık çok 
şükür mü deriz? Ne deriz, İbrahim? İbrahim ağzını açmadı. Bilirsiniz ağzı var, 
dili yok. Öyleyse burada kal. Ben döneyim, onlara bir daha yalvarayım. Belki de 
gönülleri olur. Sen beni burada bekle, İbrahim. İbrahim, beklerim, dedi. Ora­
da çölün ortasında kaldı. Gel istersen beraber gidelim. İbrahim dedi ki, bunca 
çöl yolunu ben bir daha yürüyemem. Sen git, kandımsan al getir onları. Gittim. 
Gece sabaha kadar yalvardım. Gelin arkadaşlar, dedim, ya yurdumuza bir ye­
tişirsek, Torosun çam havasını alır da, soğuk sulanndan bir içersek, ya bir de 
yalabuk soyarsak, o zaman ölmek ne ki, arkadaşlar, ölmek ne ki? Nuh dediler 
de peygamber demediler. Benden suç gitti. Öyleyse biz gidiyoru z. Siz kalın arka­
daşlar, dedim. Terhisi bekleyin. Tam yedi yıl oldu. Yedi yıl sonra terhisiniz gelir 
arkadaşlar, dedim. İbrahimin yanına geldim. İbrahim daha kurnun içinde, boğa­
zına kadar... Yerinden kımıldamamış. Haydi yola düşelim İbrahim, dedim. Hay­
di yola. İbrahim kumdan hemen çıktı, yürümeye başladık. Az bir yol gittikten 
sonra, ben dedim ki İbrahim, böyle iş olmaz. İbrahim dedi ki, ya ne yapalım, 
arkadaş7 Ben dedim ki, bir daha geri dönüp arkadaşlara yalvarmalıyım. Kalma­
sınlar fıkaracaklar çöl Yemende. Teskire gelmez. Boşuna beklerler. Yemenden 
kaçan kurtulur. Onları bırakıp vetana gidersek el anamıza avradımıza söver. Ço­
cukları ağlaşır, nerede kodunuz da geldiniz babalanmızı diye ağlaşırlar. İbrahim 
dedi ki, ilkin gelmeyen insanlar, sonunda gelirler mi, dedi. Haydi kaçalım. Bir 
yakalanırsak öldük. Dedim ki, İbrahim, gelmezler biliyorum amma biz insan­
lık vazifemizi yapalım. Yüzümüz kara gitmeyeJim köye. İbrahim oracıkta gene 
gınlağına kadar kuma gömüldü . Var git yalvar, dedi öfkeyle. Azıcık su da getir. 
Nöbetçilere de gözükme. Ben gene gittim. Gene yalvardım. Olmadı. Dinleteme­
dim. Ellerine ayaklarına düştüm, olmadı. Az daha nöbetçilere yakalanıyordum. 
İki matara suyla gene İbrahimin yanına geldim. Ocağın bata İbrahim, bunlardan 
hayır yok. Yürü, dedim. Yola düştük. Gene benim içimde kurt. İçim diyor ki, 
ulan Halil, sen kurtuluyorsun amma arkadaşların, köylülerin çöl Yemende, kız­
gın kurnun içinde kalıyor. Ölüp kalıyor. Geri dön de diliyin döndüğünce onları 
kandırmaya çalış da al gel. İbrahimden korkarım. O bu sefer dinlemez, başını 
alır kor gider diye korkarım. Çaresi yok, arkadaşlar kalmamalı. Onları koyup 
gitmek hıyanatlıktır. Canımı dişime taktım. İbrahim, dedim, böyle böyle. Onla­
rı koyup gitmeyi benim içim götürmüyor. Bir daha dönüp yalvarayım mı? İbra­
him kızdı. Var git cehennemin dibine, dedi. Ben gayrı seni bekleyemem. Var git. 
Elini ayağını öpeyim İbrahim, bir sefer daha bekle, nolursun. İbrahim dedi ki, 
bekleyemem arkadaş, senin de gözün kalmakta. Geri dön. Onlarla kal. Bu İb­
rahimin böyle olduğuna, böyle yumuşak olduğuna bakmayın. Yiğit, aslan gibi, 
tüm yürektir İbrahim. Tek başına yola düştü. Ben de dönd üm. Gene arkadaşla­
ra yalvardım. Tabanlarını öptüm. Gene olmadı. Bir gün bir gece yürüyerek, bir