ki, bu i�ten bir c;1karlan yoktu Mustafa'larm, bu tutum bir 
gec;im kaynagi olmam1�t i. Milletini sevmek, iyi bir duygu ola­
rak tammlamyordu; bu kavramlar heniiz gerc;ek anlamla rm­
da kullamhyordu. insanlar, heniiz resmi gec;itleri filan, ilgiy­
le izliyordu. Vatan ve millet deyimleri heni.iz sadece bayram 
nutuklanmn tekelinde degildi; insanlar ya�antilannda, ken­
di aralarmda bu sozleri kullamyorlar di. Mustafa inan'm Sl­
mf1 da ac1kh ya�antilannm ic;inde birlik ve beraberl ik gibi 
�eylerin varhgim da duyuyordu. Profesor giildii: "Bana ic;in­
den ku�ku duyuyorsun herhalde; her soziimden sonra, 'aman 
dikkat' diyorsun. $imdi bu duygularla alay etmek bir marifet 
say1hyor, biliyorum. Milletini sevmek de ancak onun ic;in 
durmadan iiziilmek anlamma geliyor. Artik millet olmanm 
sevinci degil, millet olmamn iiziintiisii makbul say1hyor. Ne 
yapahm? Bir zamanla r da boyle sevinc;ler varm1�. Baz1 kav­
ramlar kotiiye kullamld1 diye, �imdi iyi niyetli kimseler bile 
bu kavramlara dokunm aktan korkuyorlar. Neyse bizim bu 
bak1mdan korkumuz olmasm; biz gec;mi�te bugiinii inceliyo­
ruz, bir zamanlar da boyleymi� diyoruz ; bir zamanla r boyle 
tarih oncesi duygularla kendini mutlu hissedenler varm1�, 
diyoruz. Belki 'c;agda� uygarhk diizeyi'ne artik ula�tigim1z 
ic;in, milli gelirimiz arttig1 ic;in, daha iyi �artlarda ya�ad1gi­
m1z ic;in bu bak1mdan da 'ileri bir diizey'e geldik. Ne var ki 
Mustafa'nm sm1f1 belki de 'ziyan olmu� bir nesil' olarak bir­
birine bagh bir topluluktu. Sm1fta, her biri, heniiz tek ba�ma 
kendi ba�mm c;aresine bakacak kadar gi.ic;lii ve yalmz hisset­
miyordu kendini. Bu c;ocuklar da bu bak1md an 'nevi �ahsma 
miinhasir'di. 
95