24 
 gerçekleşir. Niye bu kadar fazla bu kadar fazla kitap, bu kadar fazla müzik eseri, bu kadar fazla 
politik mücadele içindeyiz hepimiz. Her türlü zorluğa karşın, hiçbir moral bozukluğu yok.  
Hiçbir şey, yurtseverleri yurtlarından koparamaz  
Bu tavır Batılılar için anlaşılamayacak bir şey. Bu durum belki Nazımların çizgisinde 
olduğu gibi, Mustafa Kemal çizgisinde görüldüğü gibi, yurtseverlikle açıklanabilir. Bu ülkeye 
duyduğumuz büyük sevgiyle açıklanabilir. Çünkü vazgeçmiyoruz. Vazgeçmek için her 
şartımız, her koşulumuz olduğu halde vazgeçmiyoruz bu ülkeden.  
Birkaç yıl önce Hollanda’dan bir radyo, kitabım çıktığı zaman beni aradı İstanbul’dan 
telefonla konuştuk. Söyleşi yaparken, ölen arkadaşlar dedim. Söyleşiyi yapan, ‘Arkadaş mı 
diyorsunuz?’ dedi. H ayır, ‘Arkadaşlar, diyorum’ dedim. Bir daha sordu, çoğul mu dedi. Evet, 
çoğul dedim. ‘Birden fazla mı arkadaşınız öldürüldü?’ dedi. Ooo sayayım mı sana dedim. Deniz 
Gezmiş’ten tut, Sinan Cemgil’den tut, Uğur Mumcu’dan tut kaç tane. Dedi ki: ‘Sizin bu kadar  
arkadaşınız öldürüldüyse, nasıl yaşıyorsunuz orada?’ Batılılar açısından anlaşılabilen bir şey 
değil. Çünkü hep kurban vere vere gidilmiş. İşte şu an da arkadaşlar hapiste, şu anda da 
tehlikeler mevcut. Ne oluyor da biz burada hayatımıza devam ediyoruz, ç alışıyoruz, yazıyoruz, 
çiziyoruz. İşte bu ancak yurt sevgisiyle açıklanabilir bence. Çünkü Nazım’da olan, diğer büyük 
şairlerimizde, edebiyatçılarımızda, sanatçılarımızda, müzisyenlerimizde olan inanç bizi ayakta 
tutuyor.  
Şimdi sevgili hocam Prof. Dr. Onu r Bilge Kula, beni arayıp bu konuşmaya bir isim 
koyalım deyince, hemen dedim ki: ‘Umudu Olmayanın Atı Koşmaz!’ Bu, yazmakta olduğum 
son romanda kullandığım bir kavram. Gerçekten de böyle düşünüyorum; çünkü eğer siz 
umutsuzsanız, onu at hisseder. Yanınızda yörenizdekiler de hisseder. Bulaşıcıdır. Umutsuzluk 
bulaşıcıdır. Bunun tam tersi umut da bulaşıcıdır.  
Umutsuz Yaşanmaz!  
Ne demişti Nazım ‘Umutsuz yaşanmıyor!’ Umutsuz yaşanmıyorda çok doğru bir tespit 
var.  Biz insan soyuyuz. İnsan toplum içinde yaşar. Ve  insanlar öleceğini bilen tek canlıdır 
dünyada. Tüm canlılar ölür; ama sadece insanlar öleceğini bilir. Bunu bile bile, sonunun ne 
olduğunu bile bile, kahkaha atabilmek, eğlenebilmek, hayattan zevk alabilmek, ancak umudu 
ayakta tutmakla mümkün olur. Yoksa hep dersiniz ki, biz nasıl olsa öleceğiz.  E bunların 
hiçbirini yapmaya gerek yok. Kısacası, Nazım’ın çok güzel söylediği gibi, umutsuz 
yaşanmıyor.  
Bir de Yaşar Kemal’in söylediği var. İnsanoğlu umutsuzluktan umut yaratandır. Bu o 
kadar doğru bir sözdür k i. Bütün Anadolu halkının geçirdiği zor evrelere bakın. Kurtuluş Savaşı 
öncesindeki Türkiye’ye bakın. Yani insan en çok sıkıştığı zaman evrensel olarak salt 
Türkiye’de değil, bütün dünyada bir umut yaratıyor kendine. Bu umut bazen masal şeklindedir, 
bazen bir ortak düş olabilir. Bir destan da olabilir. İnsan bunlara sarılıyor. ‘Yer Demir Gök 
Bakır’ romanı bunun çok somut bir örneğidir. Tevrat’tan gelen bir deyimdir: Yer demir gibi 
olmuş, gök bakır gibi.   Ne yerden bir şey yetişiyor ne de gökten bir şey gel iyor. Açlıkla baş 
başa kalmış bir insan topluluğu çıldıracak. Umutsuz da yaşanmıyor.  
Ne yapacaklar? İçlerinden bir tanesini, başarılı bir arkadaşlarını evliya yapıyorlar.  
Adamcağız, ‘Ben evliya değilim; sizin gibi bir insanım ne anlarım evliyalıktan’ diye direniyor. 
Böyle deyince, ‘Evliya evliyalığını bilemez’ diyorlar. Arkadaşlarının evliya olduğuna inanarak, 
kendilerine bir umut yaratıyorlar: Madem bizim bir evliyamız var her şey hallolacak! Mucizeler 
gösterilecek. Mucizeler olacak! Bütün köy buna in anmak zorunda olduğu için inanıyor buna.  
Zaten bütün evliyalar kıtlıklarda, savaşlarda, salgınlarda, sürgünlerde çıkıyor. Ve o 
zavallı Taşbaş, ben filmini de çektiğimde Rutkay Aziz oynamıştı, bir süre sonra acaba mı