bir nişan tevcih etmişti. Bu nişanın kendisine verilmesi töre­
ninde yaptığı konuşmayı şöyle anlatmıştı; Nişan takıldıktan 
sonra bir cevap vermek icap ediyordu. İyi İtalyanca bilen bir 
bayandan cevabın metnini ve şivesini ezberlemiştim. Sıra 
bana gelince konuşmaya başladım. Benim bu kadar İtalyan­
ca bildiğimi görenler şaşırmıştır herhalde. Sefaret mensupla­
rı da konuşmam bitince yanıma yaklaşıp bir şeyler söyleme­
ye, benimle konuşmaya başlamışlardı. Anlaşılan rolümü lü­
zumundan fazla iyi oynamışım. Fakat İtalyanlar sözlerine 
benden bir tek karşılık bile alamadılar tabii.'1
"Her şeyi incelemeli insan,’’ dedi profesör, "İşle bir arka­
daşı da, Mustafa sayesinde virendeel kirişlerinin nasıl he­
saplanacağını öğrendik ve mektebi bitirirken imtihanda bu 
soru çıktı karşımıza, diyor; su gibi yapmışlar sonıyu tabii. 
Yalnız, aklımda kaldığına göre bir başkası da tam tersini 
söylemişti, değil mi?" Delikanlı kâğıtlarını karıştırdı, "Evet," 
dedi, "Bir başka sınıf arkadaşı da imtihanda bu soru çıkmadı 
diye üzülmüş. Öyle yazmışız." "Anlaşılan hafızalar biraz za­
yıf; ama Mustafa'nın hafızası öyle değilmiş: 'Bir kompüter gi­
bi hassas hafızasına hayrandım.’ Mustafa'yı elektronik he­
sap makinasıyla karıştırmış. Hocayı daha duyarlı benzetme­
lerle ananlar da var: ‘Yeşil bir vadi gibi huzur verirdi’."
Profesör elindeki kâğıtları bıraktı; "Biz, yani seninle ben, 
belki de Hoca’nın neler yaptığını, nasıl hissettiğini, ne gibi 
düşünceleri olduğunu başkalarından iyi biliyoruz artık. Ne 
dersin?" Genç adam, "Onu tanıyanlar bize daha çok şeyler 
söylesin isterdim ,' dedi. "Ne yapalım? İyi hocaların kendile­
ri gibi çok esaslı öğrencileri olmalı ki, M ustafa Hoca efsane­
leri hiç unutulmasın. Biliyorsun Sokrates de ancak Platon 
gibi bir öğrencisi olduğu için ölmezler arasında yeraldı. B i­
ze gelince... henüz yazılı belgelerle Mustafa’nın değerini öl­
çebilecek kaynaklardan yoksunuz. Çünkü, çok hayran da ol­
sak, çevremizdeki insanlar hakkında düşünmeye ve en