ni sosyalist aşamaya girmiş bir toplumun insanını ko­
nu edinmemiş. Bulgar halkının sosyalist aşamaya ge­
çiş savaşımını anlatıyor. 1945'lere gelirken de bitiyor. 
Ne ki, böylesine olgun kurgulu roman az okudum di­
yebilirim. Sosyalist aşamaya geçiş sancıları çeken, Al­
man emperyalizminin boyunduruğundaki bir az geliş­
miş toplumun o çok bilinmeyenli durumunu, bilinme­
yenler sayısında denklemler kurarak. gerçekten ba­
şarıyla veriyor. Bazı çevrelerce yadırganan romanın 
soyut aritmetiği dediğim şey işte bu. Amacı, ne sava­
şı anlatmak ne de Lila ile Pavel Morev arasındaki hır­
çın aşkı. Ama onları da anlatıyor. Fakat öylesine başa­
rılı 'uir aritmetiksel düzende ki, hayran olmamak ola­
naksız. Türlü entrikalarla ülkedeki bütün tütün sektö­
rünü eline geçirmiş Boris Morev'in bir yaşayan ölü ha­
line gelişindeki o büyük traji� güzellik. Hele hele Bo­
ris'in ölüsünün bir roman kahramanı haline getirilişi. 
O yıkılmak üzere olan evren, leş kokuyor. Ve bir bü­
yük yeteneği de beraberinde sürükleyerek ... İrina'yı yok 
ederek. 
Bireysel çıkışlarla bu yıkılışa karşı durabileceğini, 
hiç olmazsa kişisel mutluluğu nu kurtarabileceğini sa­
nan Kostov'un, küçük Yunanlı kız Aliki konusundaki 
girişimlerini anlatan bölüm, sözcüğün tam anlamıyla 
bence, �ebirsel gı?ometrinin diferansiyel veya integral 
hesap denklemi kurma ve çözme keyfinde. Olgunluğun­
da. Keyif de, olgunluk tan gelse gerek ... 
Tütün'ü, kurgusundaki bu büyük ustalığa bakarak 
19. yüzyıl Rus romanının günümüzdeki bir uzantısı sa­
yabiliriz. Ve romanın bir bunalım geçirdiğine yürek­
ten inandığım yüzyı lımızda, böylesine başarılı bir ro­
man okumanın mutluluğunu mutlaka sizlerle de bölüş­
mek isterim. 
Okuyunuz Dimitır Dimov adlı arkadaşın bu yüce 
romanını, Tütün'ü. Mutlaka okuyunuz. Göreceksiniz. 
106