de oluşu, bu dingin toplumların işçi sınıflarında yeni 
dinamiklerin uyanmasına da, kapitalizmin istenci dı­
şında yol açıyor ki, galiba asıl önemlisi de bu. 
Orneğin, 196d'lerde öoceleri sadece eğitimin prob­
lemleriyle ilgiliymiş gibi gözüken öğrenci olaylannın 
hemen hemen bütün büyük kentlerde aynı anda patlak 
vermesi, bu olayların giderek gene hemen hemen bü­
tün büyük kentlerde «kent gerillası», «devrimci terö­
rizm» vb. adlar altında, gençliğin devrimin itici gücü 
olduğu gibi sağlıksız görüşlerle nitel bir değişime uğ­
raması, Kızıl Tugaylar, Halk Kurtuluş Orduları, Genç­
liğin Kızıl Ordusu, Baader Meinhoff Çetesi ve ben­
zeri gibi aynı tür terörist örgütlerin kurulması, hatta 
Avrupa Komünist partileri yöneticilerinin «Tarihi Uz­
laşma», «Avrupa Komünizmi» gibi yeni öneriler getir­
meleri ile bu büyük kentlerdeki emekçi ve işçi yığın­
larda yukarda değindiğimiz yollarla oluşan yeni dev­
rimci dinamikler arasında acaba hiç bir nedensellik 
ilişkisi yoktur diyebilir miyiz? 
Son olarak işaret etmek istediğimiz nokta da, bu 
büyük kentleşmelerin bir yandan insanlardaki tüketi­
cilik özlemlerini körükleyerek onları korkunç bir tüke­
tici haline getirirken, öte yandan emeğin sömürüsüne 
sürekli biçim değiştirtm esi. Büyük kentli insanın ne 
denli bir tüketici olduğunu biliyoruz. Ne var ki, bu tü­
keticilik niteliğinin kuvvetlendirilmesi acaba büyük 
kentleşme olayına bağlı bir kendiliğinden oluş mudur, 
yoksa kapitalizmin mutlak artı değer sömürüsü yerine 
görece (nispi) artı değer sömürüsünü etkin kılabiirnek 
için özellikle körüklediği bir olgu mudur? 
Bildiğimiz kadarıyla, kapitalizm yü:zyılımızda işçi 
sınıfı devletinin kurulması ve kendi işçi sınıfı üzerinde 
de dalaylı bir baskı yaratması karşısında, kendi ülke­
sindeki dingin dengeyi sürdürebilmek için doğrudan 
21