lunda bozucu tesirlerin yalmz d1�ardan gelmesi de bahis ko­
nusu degildir, zira kontrol edilecek sistem canh bir yarabk­
br, bozucu tesirler d1�tan bloke edilse bile fesat ir;eride mev­
cuttur. Kalenin ir;ten dii�iiriilmesine benzeyen bir harp siste­
mi kar�1smda kahmr." 
iyi bir 'Mukavem et' hocas1 olarak Mustafa inan, di� kuv­
vetler kadar, ir; kuvvetleri de hesaba kabyordu. Hayat �art­
larmm boyle kapah sistemleri ya�atma yacag1m biliyordu. 
Bunu teoriden oldugu kadar pratikten de biliyordu. insan 
ancak 'ar;1k sistem'le geli�ecekti: 
"Kontrolun diger bir usulii daha vardir. Buna 'ar;1k sis­
tem' adm1 veriyoruz. Burada sistem her r;e�it tesirlere ar;1k 
bulunmakla beraber silahlanm1� bir vaziyettedir, gelecek bo­
zucu tesirlere kaq1 koyacak tedbirleri vardir dem ektir, bu 
tarz kontrol daha elastiki ve daha miitekamildir." 
Mustafa Hoca, 'Elastik' sistemleri, 'Rijit' sistemlere ter­
cih ediyordu. 
"Yalmz bu tarz kontrolun nafiz olabilmesi ir;in bozucu te­
sirlerin tene vviirii ve �iddetine e�deger nisbette tedbirlerin 
r;e�itli ve kuvvetli olmalan gerekir ... 
"Bunlardan birr;ogu, bilhassa 'bilgi' nevinden olanlan, 
kontrolda hatanm tesbitine yarar." 
'Nefis muhasebesi' uzun bir yoldu, hayat kadar uzun bir 
yol. insanm biitiin bir omiir boyunca heyecan ir;inde ya�ama­
Sl ve ya�arken de durmadan kendisiyle hesapla�mas1 demek­
ti bu. Bir hocanm ogrencilerini imtihan ederken, belki ogren­
cilerinden bile daha heyecanh, daha tela�h olmas1 demekti: 
"Hoca, imtihan giinlerinde hepimizden once gelirdi mektebe. 
Ve bizim de erken gelmemizi isterdi. Tabii, geleneksel neza­
keti ir;inde, bizim de onun gibi acele etmemiz gerektigi ni belli 
etmeme ye r;ah�ird1; ama, 'Ne yapacagiz r;ocuklar? Yapabile­
cek miyiz?' derken, bu r;ocukr;a heyecam ir;inde, bizim de ken­
disi gibi davranmam1z1 istedigini gizleyemezdi. Mustafa Bey, 
132