262 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
dumanlandı. Büyüdü . Bu yokuş hiçbir vakit çıkılamaz. Burada kalıp köylüyü 
beklemek gerek. Bir, iki, üç, dört ... Köylünün pamuktan dönmesine ne kaldı? 
Burada beklemeli, onlar gelince geri, birlikte köye dönmeli. Başkaca hiçbir çıkar 
yolu, çaresi yok. 
Aliyi karşısında birden görünce bir hoş oldu. Ne yapacağını bilemedi ayağa 
kalktı. Zorla gülümsedi. 
Alinin gözleri de yokuştaydı. Yokuşun uzak başı dumanlanıyordu. Neredey­
se derenin içine güz sıcağı çökecekti. 
Karı koca bir zaman öylece ayakta durup gözlerini yokuşun dumanlı başına 
diktiler. 
Alinin yüzü gittikçe bozuldu, acılaştı. Dudakları, ağlamaya hazırlanmış ço-
cukların dudakları gibi sündü, sarktı. 
"Çıkılmaz," diye inledi. "Gel buraya kadar da ... öle öle gel de, çıkma ... Aaaah!" 
Elif birden kendini toparladı. Kocaman açılmış gözleri ışıldadı. 
"Çıkılır!" diye kesinlikle söyledi. "Bir çıkılır ki ... Bizim geldiğimiz yollar bu­
radan beterdi." 
Ali karanlığa , umutsuzluğa gömüldü . Suya doğru yürüdü, yüzünü iyice yı­
kadı. Kulaklarının içini de yıkadı. Yemek hiç aklına düşmüyordu. 
Uzaktaki, yatağın yanına yumulmuş oturmuş Meryemceyi gördü. Yanında 
da çocuklar. Onlar da onun gibi büzülmüşler, kıpırtısız oturuyorlardı. 
Ali ağlamaklı oldu. 
Bunları burada bırakıp, koşa koşa Çukura inmeli, karışmalı pamuk topla­
yanlara. Bir toplamalı, bir toplama lı... Beş adam, on adam kadar. Gece gündüz, 
ölünceye geberinceye kadar. 
Yanına doğru gelen Elife: 
"Elif," dedi sevinçle, "buldum! Ben sizi burada koyup gideyim. Pamuk bitin­
eeye kadar burada bekleyin. Hiç olmazsa ben toplarım. Ya da köylüden bir at, 
bir eşek alır gelir sizi buradan çıkarınm." 
Elif güvenle: 
"Biz çıkarız," dedi. "Bak anam yataktan kalktı. Hali iyi. Akşamki koyduğum 
bulguru da, soğanı da yemiş. Bir koluna sen girer, bir koluna da ben girerim ... " 
Ali umutsuzlukla başını salladı. 
"Olur mu ki?" diye sordu gene de. 
E lif: 
"Olur," dedi. "Şimdi tarhanayı ocaktan indireyim, içelim yola düşelim. Ana­
mı götürdükten sonra gelir yükü alırız." 
Ali: