yolcuları evlerine dönüyorlardı. Sanki kimse havanın yosun 
koktuğunu düşünemiyor, herkes şu alelade gündelik hayatın 
içinde hiçbir şey koklamadan yaşıyordu. Refik Nişantaşı'nın 
köşesinde durdu. "Eve gidiyorum, akşam yemeği yiyeceğim!" 
diye düşündü. "Sonra kitaplar okuyacağım. Hayatım niye ra­
yından çıkmış olsun?" Karşıda evin ışıkları vardı. Havada o koku 
vardı. Evin içinde mutfak kokusu, aile kokusu, Perihan'ın teninin 
kokusu, küçük kızın ter ve bebek kokusu, yemek kokusu vardı. 
Aklında o dul kadın vardı. Kendinden korkuyordu: "Geçmişi 
ve geleceği olmayan, kişiliksiz bir eşya, bir saksı, ya da bir kapı 
tokmağı gibi hissediyorum kendimi!" Sakallarını kesmişti, çünkü 
sakal kendi gibi erkeklerin bırakacağı bir şey değildi. Ama bir 
çözüm, küçük bir uzlaşma her zaman bulunur: Bıyığını kes­
memişti. Karşıya geçti, bahçe kapısına bağlı çıngırak şmgırdadı. 
Eve girdi: İçerde sıcak ve hayat vardı. Yukarı çıktı. Perihan 
çocuğun başındaydı, üzerinde lacivert bir elbise vardı, makyaj 
yapmıştı. , 
Perihan: "İşe gitmenin şerefine makyaj yaptım, bu elbiseyi 
giydim!" dedi. 
"iyi olmuş!" dedi Refik. Sonra kendini sağlıklı buldu. 
Birlikte akşam yemeği için aşağı indiler. Yemekte Osman 
gevezelik etti. Kardeşi aylar sonra yazıhaneye geldiği için se­
vinçliydi. Nigân Hanım da neşeliydi. Nermin de konuşuyordu, 
galiba kocasıyla aralarındaki gizli dargınlık bitmişti. Kavgalı 
oldukları zamanlar aralarında konuşmazlar, ama başkalarının 
ve ailenin önünde konuşulması gereken şeyleri de konuşurlardı. 
Yemekte Nigân Hanım Cevdet Bey'le ilgili bir anısını anlattı. 
Torunlar biraz şımarıklık ettiler, ama hoşgörüldüler. 
Yemekten sonra Refik küçük Cemil'in aritmetik ödevine yardım 
etti. Sonra çalışma odasına çıktı. Hatıra defterine yazmak istedi, 
ama içinden bir şey gelmedi. Bir süre oturup kitap okudu, ama 
okuduğuna kendini veremedi. Sigara içerek odada aşağı yukarı 
gezindi. Sonra yeniden oturma odasına indi, gazeteleri açıp 
okumaya başladı. Arada bir radyodan gelen sesi dinliyor, ga-
zetelere bakıyor, şundan bundan konuşan Nigân Hanım'la Pe­
rihan'a kulak veriyordu. Onların sözlerinden ve dışardan gelen 
seslerden lodos çıktığını anladı. Sonra okuduğu gazeteyi daha 
253