63 
Savaş üzerine yazanlar 
Savaştan yana sanatçılara da rastlan mıştır ama genel ola­
rak sanat, savaşa düşmandır. 
Kültür, kendi başına bir banş eylemidir. 
Geçenlerde Fransa' da, çağın en büyük yazarianna 20. yüz­
yılın en önemli kitabını sordular. Aralannda Yaşar Kemal'in 
de bulunduğu yazarlar oy çokluı!uyla Erich Maria Remar­
que 'ın Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok kitabını seçti. 
Gerçekten de Remarque'ın bu başyapıtı savaş denilen kor­
kunç çıldırmayı en iyi anlatan romanl ardan birisidir. Ben 
onun yanına Curzio Mal aparte'nin Kaputt'unu da koyanm. 
Tolstoy Savaş ve Barış romarnnda Borodino Savaşı'nı anla­
tırken, Stendhal'in "zabıt katibi" tekniğine yaklaşmıştır . 
Aslına bakarsanız Homeros'tan bu yana savaştan söz et­
memiş yazar pek azdır. Bizim edebiyatımızda N:izım Hik­
met, Yaşar Kemal gibi yazarlar savaştan nefret eden yapıt­
lar ortaya koydular. Ama aynı zam anda bu isiınierin de dahil 
olduı!u birçok barışsever edebiyatçımız, Kurtuluş Savaşı'nı 
öven yapıtlar yayımladı. 
Bu bir çelişki deg-il mi? 
Bence değil. Çünkü bazı durumlarda -ki buna nefis mü­
dafaası diyebiliriz- savaş kaçınılm az oluyor. Buna en çarpı­
cı iki örnek, evimizi işgal etmiş olan düşmana karşı verdi�­
miz haklı Kurtuluş Savaşı ve İkinci Dünya Savaşı sonunda 
Avru pa'da faşizme ve Nazizm'e karşı verilmiş olan savaştır. 
Arthur Miller, bu konuda Istanbul'da yaşadıkları bir tar­
tışmayı anlatmıştı. Boı!az'da bir gnıp aydınla yemekte buluş­
muşlar. Söz dönüp dolaşı p savaşlara gelmiş ve "Hiçbir savaş 
iyi olamaz" diye bir tez atılmış ortaya. Arthur Miller ise buna 
itiraz etmiş ve Hitler' e karşı çarpışan Amerikan Ordusu'nun 
iyi bir iş yaptığını, mazlumlan zulümden kurtardığını öne 
sürmüş. Kendi oglu da o savaşa katılmış.