"Him kesbiyte payei rifdt  
Aşk imiş h er ne var âlem de  
Arzuyu m u hal im iş ancak  
İlim  bir kıytûkal imiş a n cak " 1
Mustafa İnan, bilimin geliştikçe kesinliğe varacak yerde, 
Heisenberg'in belirsizlik ilkesine uygun bir yöne doğru gitti­
ğini görüyordu. Mikrokozmosta, yani en küçükler âleminde 
uzay ve zaman fikri değerini kaybediyor diye düşünüyordu 
Hoca. Bilimin çevresi genişledikçe ve kendine has metoduyla 
açıkladığı olaylar arttıkça, bunu kuşatan bilinmeyenler evre­
ni de büyüyor galiba. Şairin dediği gibi, "Deme insana ma­
lûm olmadık mânâ mı kalmıştır /  Eğer meçhul araşan her 
işin encamı kalmıştır." Evet, her işin encamı, yani sonu bir 
türlü çözülemiyor. Olayların nedenini değil, nasıl olduğunu 
anlayabiliyoruz ancak. Evet beyler, (Hoca, düşünürken çoğu 
zaman karşısında onu dinleyen bir öğrenci kalahalığı olduğu­
nu hayal ederdi) olaylan kavramak için onlan ayırmak, yar­
mak, bozmak yani analiz etmek gerekir. Bu şekilde bozulan 
tabiattan esasa geçmek prensip olarak kabil değildir. Öyley­
se inceleme her zaman bir tahriple ortaklık halinde olduğun­
dan esasa erişmek bir sının geçemez.
Tekrar ediyorum: Yani tabiat kendi sırlanna ermemize 
izin vermez. Peki ne yapmalı? Bazı çeşit gerçekleri bilim me- 
todlan dışında aramalı bence. Ben evrene daima, Nevrton’un 
duyduğu hayranlıkla bakmışımdır. Din ve ilim başka alan­
larda çalışır diye düşünmüşümdür. Ne var ki insanların ço­
ğu, olaylan açıklayamadıklan oranda, bu üstün kudrete hay-
B ilim  M» ederek yükseklere çfcm ak
Dünyada ne verea hep aşkmş 
Biılm  do; bir konuşm ayın ç ancak
184