281 
 (Rabinovich ve Brun). Haziran 1982’de başlayan işgalin ilk günlerinde İsrail ile Suriye 
kuvvetleri arasında meydana gelen çatışmalarda 1000 civarında Suriyeli asker ölmüş, 300 kadar 
Suriye tankı ve 60’dan fazla Suriye savaş uçağı imha edilmiştir (Armaoğlu, 544). Öte yandan, 
FKÖ’nün Beyrut’taki karargahı deniz, hava ve karadan kuşatma a ltına alınmış, iki aya yakın 
süre bombalanmıştır. Bu durum sivillerin de zarar görmesi nedeniyle ABD’nin 
hoşnutsuzluğuna yol açmış ve İsrail nezdindeki girişimleri sonunda Arafat’ın da kabul 
etmesiyle FKÖ’nün ağır silahlarını bırakarak Beyrut’tan ayrılması  kararlaştırılmıştır. FKÖ’nün 
ABD, Fransa ve İtalya’nın oluşturduğu Çok Uluslu Güçgözetiminde Beyrut’tan ayrılmasından 
sonra Cumhurbaşkanı Beşir Cemayel’in öldürülmesi ve Falanjistlerin Sabra ve Şatilla Filistin 
mülteci kamplarındaki katliamlarının yarattı ğı tepkiler, İsrail’in diğer amaçlarını 
gerçekleştirmesine izin vermemiştir. İsrail’in, Lübnan’ın kendisine yönelik saldırılarda üs 
olarak kullanılmasını önleyecek garantileri elde etmeden Lübnan’dan çekilmeyeceğini 
açıklaması nedeniyle Mayıs 1983’te İsrai l ile Lübnan arasında güneyde Lübnan Ordusu 
gözetiminde bir güvenlik bölgesi oluşturulmasını öngören bir anlaşma imzalanmış, bunun 
üzerine İsrail Güney Lübnan’a çekilmiştir. Ancak, Suriye’nin anlaşmayı tanımayacağını ve 
Lübnan’dan çekilmeyeceğini belirtmes i üzerine Lübnan hükümeti anlaşmayı feshetmiştir. Bu 
şekilde İsrail’in Güney Lübnan, Suriye’nin de Bekaa Vadisi ve Beyrut’taki fiili hakimiyetleri 
başlamıştır (Armaoğlu, 566 -567).  
FKÖ Lübnan’ı terke zorlandıktan sonra karargahını Tunus’a taşımış, İsrail’e karşı 
sınırdan eylem düzenleme kapasitesini kaybetmiş, işgal altındaki topraklarla bağlantısı azalmış, 
yaşadığı iç bölünmelerin de etkisiyle giderek zayıflamıştır. 1987’de İntifada’nın başlaması bu 
durumu değiştirecek, 1993’te İsrail ile FKÖ arasındaki Osl o Mutabakatı’na giden yolu 
açacaktır. Ancak Oslo’nun başarısızlığı, İsrail -Filistin barışına yönelik umutların giderek 
kaybolduğu, çatışma ve ayaklanmaların yeniden başladığı, Filistinliler arasında bölünmelerin, 
Hamas ile El Fetih arasında iki başlılığın yaşandığı bir sürece neden olacaktır. Arap -İsrail 
çatışması ise 1982’den itibaren yeni aktörlerle devam edecektir.  
İsrail’in Lübnan’ı işgali üzerine İran, 1982’de “Siyonist işgaline karşı savaşmak için” 
İran Devrim Muhafızlarını Suriye kontrolündeki Bekaa Vadisi’ne göndermiştir. Burada eğitilen 
Lübnanlı Şiiler daha sonra Hizbullah’ın çekirdek kadrolarını oluşturmuştur (Adıbelli, 2017: 
151). Arap -İsrail çatışmasının bir ürünü olan Hizbullah temelde Güney Lübnan’ı İsrail 
işgalinden kurtarmak, bunun yanı sıra Kudüs’ü de kurtarıp Müslüman bir yönetime 
kavuşturmak amacındadır (Best ve diğ., 2012: 504).  Hizbullah Nisan 1983’te ABD’nin Beyrut 
Büyükelçiliği’ne, Eylül 1984’de Beyrut’taki Amerikan ve Fransız karargâhlarına 
gerçekleştirdiği intihar saldırılarıyla adın ı duyurmuş (eylemler İslami Cihad Örgütü adıyla 
üstlenilmiştir), 1984’de Amerikan ve Fransız vatandaşlarını kaçırıp rehin alma eylemlerini 
başlatmış,1992 ve 1994’de Arjantin’deki İsrail hedeflerine bombalı saldırılar düzenlemiştir 
(Deeb, 2013). Hizbullah’ı n Arap -İsrail çatışmasındaki stratejisi, büyük ölçüde gerilla savaşına 
dayanmak suretiyle, Güney Lübnan’ı işgalini İsrail için hem insan hayatı hem de mali yönden 
pahalı bir hale getirerek İsrail askerlerini Lübnan’dan çıkarma amacına yönelikti. Bu amaçla 
sadece İsrail askerlerini ve müttefiklerini değil, sınır boyundaki İsrail köylerini füze 
saldırılarıyla hedef almıştır. Mayıs 2000’de İsrail’in bölgeden tek yanlı çekilmesini Hizbullah 
kendi stratejisinin sonucu olarakgörmüştür (Best ve diğ., 2012: 505). B u gelişme, Hizbullah’ın 
sadece Lübnan’da değil, tüm Arap dünyasında direniş hareketi olarak saygınlığını arttırmıştır. 
Ancak İsrail’in Lübnan’dan çekilmesi, işgale karşı direnişinin gerekçesini ortadan 
kaldıracağıiçin Hizbullah’ın İsrail ile devam eden bir  çatışma alanına ihtiyacı vardı. Bu