Orta Direk 69 
"Bir eşek, bir yolda giderken, o yolda bir kere çarnma batsa, ve de bir daha 
o yoldan gitmez. Ve de siz insansınız, estağfurullah eşek değilsiniz. Ve de haşa 
huzurdan. Ve de böyle olduğu halde, ve de her birinizin önünde Koca Halil yüz 
kere tavşan öldüye vurduğu halde, siz gene onu öldü sanırsınız. Ve de insanoğlu 
hayvanaltan daha akılsızdır. Hayvanat yılın bir ayında kırışır. Ve de döllenir. Siz 
benim iki ayağıını bir çarığa soktunuz. Ve de düz ova, ve de susuz tarlada pamuk 
toplayamayız dediniz. Ve de meretinizi elinize almışsınız. O sebepten, sevgili ve­
tandaşlarım, işte ol sebepten, asil kanlı, mücevher yürek sevgili köylülerim, insa­
noğlu hayvanattan daha alçaktır. Akılsızdır." 
Hızla, ayaklarını sert sert yere vurarak upuzun yatan, soluk bile almayan Ko­
ca Halilin yanına vardı. Eğildi, omuzlarından tuttu, hızla kaldırdı. O kaldırır 
kaldırmaz da Koca Halil gözlerini açtı, şaşkın şaşkın, yanına, yöresine, tanımı­
yormuşçasına köylünün yüzüne bir zaman baktı. Sonra gözlerini kırpıştırarak 
usul usul, iyice açtı. Hasta, ölümden yeni kurtulmuş bir adamın sesiyle ağır ağır: 
"Müslümanlar. .." Durdu, başını yere sarkıttı. Sonra bacakları büküldü , yere 
oturuverdi. Muhtar omuzlarından tutup geri kaldırdı. 
Koca Halil, başını yeniden ağır ağır kaldırdı. 
"Yetişin Müslümanlar ," dedi. "Ocağınıza düştüm. Yetişin. Meryemce Karı bu­
yuyor. Yolda kaldı. Atın yanında. Ya buydu, ya buyacak." Sesini yükseltti: "Yetişin 
Müslüman lar!" diye bağırdı. 
Sonra gene dizleri büküldü. Yere yığılacakken, Muhtar omuzlarından iki 
eliyle sıkıca kavradı. 
"Dur gayrı," dedi. "Anlaşıldı." 
Kalabalık, başta Taşbaşla Osmanca yola atıldı. Geldikleri yöne doğru hiç ses 
çıkarmadan koşuyorlardı. 
Alinin kansı dövünmeye başladı: 
"Anası buyar ölür de, kendi sığır ardında. Atı düşer ölür de ... " 
Hem dövünüyor, söyleniyor, hem de kalabalığın içinde düşüp kalka kalka 
koşuyordu. İki çocuğu da ardına düşmüştü. Çocukları gözü görmüyordu. 
Muhtar, ormanın kıyısında Koca Halille beraber kalınca: 
"Bana bak Koca," dedi, "Herkes yutar senin o oyunlarını amma ... " 
Koca Halil: 
"Vallaha Muhtar Ağa, buydum. Sağ olun, canımı kurtardınız. Ben de senin 
bu iyiliğini unutursam ... " 
Yeşil, küçücük, ak kaşlarının altında bir düğme kalmış gözleri cam gibiydi. 
Muhtar: 
"Meryemceyi öldürdün. Atını da ... Sonra da geldin buraya, tavşan öldüye 
vurdun. Niye öldürdün avradı Koca?" 
Koca Halil ağır ağır gözlerini yumdu, çocukçasına: