283 
 konusu olmuş, ancak Mayıs 2008’deki dolaylı görüşmelerden sonra Aralık 2008’de İsrail’in 
Gazze operasyonunu protesto eden Suriye’nin çekilmesi üz erine doğrudan görüşmeler 
yapılamamış, Mart 2009’da iktidara gelen Netanyahu hükümeti ise görüşmelere yanaşmamıştır 
(Yeşilyurt, 2013: 419 -420).  
Arap -İsrail anlaşmazlığının çözümüne yönelik diğer bir önemli girişim, 2003’te ABD, 
Rusya, BM ve Avrupa Birliği ’nin oluşturduğu Ortadoğu Dörtlüsü (Quartet) tarafından 
hazırlanan Yol Haritası olmuştur. Yol Haritası; 1967’de başlayan işgali sona erdirmeyi, mülteci 
meselesine adil ve gerçekçi bir çözüm bulmayı, İsrail -Filistin anlaşmazlığının yanı sıra İsrail 
ile Lübn an ve İsrail ile Suriye’yi de içerecek şekilde kapsamlı bir barış sağlamayı 
öngörmektedir. Üç aşamalı olan Yol Haritası’nın son aşamasında nihai sınırlarıyla bağımsız bir 
Filistin devletinin kurulması amaçlanmaktaydı (Arı, 2007). Oslo’dan farklı olarak bir  nihai 
hedef ortaya konulmakla birlikte, Yol Haritası da Oslo’da olduğu gibi, öncelikle İntifada’nın 
sonlandırılmasına ve İsrail’in güvenlik sorununu çözmeye odaklanmıştı (Arı, 2007). Yol 
Haritası, 2007’de düzenlenen Annapolis Konferansı’yla uygulamaya geç irilmiş, ancak İsrail -
Filistin doğrudan görüşmelerinde ilerleme sağlanamamış, Arap -İsrail kanalında ise somut bir 
adım atılamamıştır.  
Aralık 2010’da Tunus’ta başlayıp, kısa zamanda bölgeye yayılan, Tunus, Mısır, Libya 
ve Yemen’de iktidar değişikliklerine,  Suriye’de ise uzun ve kanlı bir iç savaşa yol açan Arap 
Baharı,İsrail’in barış müzakerelerine yönelik tutumunu olumsuz şekilde etkilemiştir. İsrail, 
Arap Baharı’nı İsrail ve Batı karşıtı İslamcı bir dalga olarak nitelendirmiş, Arap 
demokrasilerinin politi k İslamın yükselişine yol açacağını değerlendirmiştir. Hamas, Hizbullah 
ve İran ile olan tecrübeleri İsrail’e yönelik İslamcı düşmanlığın kanıtlarıydı ve bölgede başka 
İslamcı partilerin iktidara gelmesi İsrail için büyük problemler yaratabilirdi (Dessi, 2 012).  
İsrail, ABD’ye karşı yıllarca kullandığı, diktatörlüklerle kaplı bir denizde demokrasi 
adası olduğu, demokrasinin gerçek bir barış için hayati olduğu (Byman, 2011) görüşünü Arap 
Baharı’yla birlikte bir kenara bırakmışa benzemekteydi. Esasen barış anl aşmalarını 
diktatörlüklerle imzalayan ve bu rejimlerin, halklarının duyarlılıklarını dikkate almaması 
sayesinde ciddi bir tehdide maruz kalmadan güvenliğini sağlayan İsrail, değişimden değil, 
statükodan yanaydı (Byman, 2011).İsrail, İslamcıların iktidara g elmesinden kaygı duyduğunu 
belirtse de, gerçekte halkın taleplerine duyarlılık gösterecek demokratik yönetimlerin iş başına 
gelmesinden endişe etmiştir. Arap Baharı İsrail’i, bölgedeki ve Filistin topraklarındaki 
uygulamalarına gözlerini kapamayan Arap kam uoyu ile karşı karşıya getirmiştir.  
İsrail, geleceğini öngöremediği bir bölgede, geleceğini öngöremediği liderlerle barış 
yaparak güvenliğini riske atmak istememektedir. Suriye iç savaşına İran ve Hizbullah’ın da 
rejimin yanında yer alarak dahil olması, İs rail’in endişelerini yoğunlaştırmıştır. ABD’nin etkin 
liderlik gösteremediği, Rusya’nın yeniden bölgeye geldiği bir konjonktürde barış beklentileri, 
yerini güç dengelerini değiştirme mücadelesine bırakmıştır.  
5. SONUÇ  
Arap -İsrail çatışmasının bölgede büyü k bir yıkıma yol açtığını belirtmek yanlış 
olmayacaktır. Üç büyük savaş, bölge ülkelerine dağılmış milyonlarca Filistinli mülteci, işgal, 
iç savaş, kaynakların silahlanmaya ayrılmasının getirdiği ekonomik sorunlar, istikrarsızlık, 
radikalleşme, terör, dış güçlerin nüfuz alanlarına bölünme, kamplaşma ve düşmanlıklar 
Ortadoğu’nun son 70 yıllık tarihini şekillendirmiştir.  
İsrail’in dış güçlerin desteğiyle ve Filistinlilerin hakları göz ardı edilerek kurulduğu 
inancı, Arapların İsrail’e yaklaşımlarındaki temel  unsur olmuştur. İngiltere’nin Yahudi milli 
yurdunu kurarken, ulusal haklarını tanımadığı Filistinlilerin bağımsızlık mücadelesini 
bastırması, Siyonistlerin Yahudi göçlerini ve toprak alımlarını organize ederek Filistin