Karanlıkta elini uzattı, Memedin buz gibi olmuş elini sıkta, 
damın duvarından aşağı kayıverdi.
Memed de bir anda yamacı tırmandı, ormana karıştı gitti, 
bildiği çok gizli bir keçi yolunu ayak yordamıyla buldu. Çok 
hızlı yürüyor, yüreğindeki korku büyüyordu. İçi karmakanşta. 
Dört karanlık duvarı arasında kimsiz kimsesiz, dostsuz, yapa­
yalnız öyle kalakalmışta. Bir dünya da asker. Bir de köylüler... 
Dağ taş, asker, köylüler, ağaç, ot, uçan kuş, yerdeki karınca, 
herkes, her canlı da düşman.
Dehşet bir umutsuzluk dünyasını karartıyordu.
Gittikçe de içindeki, köye karşı hasreti artıyordu. Gitse ba­
şına gelecekleri biliyordu. Sağ kurtulmasının hiç mümkünü 
yoktu. Ama çok, deli gibi merak ediyordu. Köylü ne olmuştu? 
Çakırdikenliğe daha toy düğünle ateş veriyorlar mıydı? Dur­
muş Ali Emmi yorgun yaşlı bacağım havaya kaldırarak halay 
çekiyor muydu? Hürü Ananın kızgınlığı geçmiş miydi acaba? 
Amma da öfkeli bir kadındı. Öfkesinden toprak titriyor, yer 
gök sarsılıyordu. Herkesin öküzü herkesin miydi, herkesin sü­
rüp ektiği toprak? Çok çok şey öğrenmişti bu birkaç yılda. Ama 
çok... On ömür yaşasa bir insan şu Memedin öğrendiklerim zor 
öğrenir.
Ali Safa Bey, Arif Saim Bey, öteki Çukurova ağalan... Me­
med uzun bir süre Çukurova ağalarının kendisine niçin düş­
man olduklarım anlayamamışta. Abdi Ağayı öldürmüştü, Abdi 
Ağa onların akrabası değildi ki... Memed onlara ne yapmışta 
da, salt kendisi için bütün Torosu candarmayla doldurmuşlar­
dı? Daha da bunun sebebini o kadar anlayamıyordu ya doğru­
su. Niçin öteki eşkıyalara bu kadar düşman değillerdi? Üstelik 
de birçok eşkıyayı da koruyorlardı? Ağaları, beyleri anladık, di­
yelim, köylülere ne oluyordu?
Nereye giderim ben, diye düşündü. Bütün Fırat dolayları­
nı, dil bilmez Kürt ellerini dolaştım geldim, sığmacak bir yer 
bulamadım. Bu dünya bana dar geldi. Gene döndüm koca To- 
rosa. Kimse bilmez nerde kalır ölümüz. Ben Torosa ölmeye gel­
dim. Baba toprağıma. Ölüm burnuma burcu burcu kokuyor. Bir 
eşkıya adamı, İnce Memed olmuş birisini, ağaların beylerin 
horladığı dünya kabul etmiyor Sarı Ümmet Ağa. Yeryüzü gök­