50 
 yaşam umudunu, hayata dair bir aydınlığı müjdeler, verir. Bunu Türk edebiyatında da pek çok 
örnek de verebiliriz. Örneğin bir gün Yusuf Atılgan’ı okuduğunuz zaman bir insanın ruhuna 
kazı yaptığınızda bir Oğuz Atay’da sanırsınız ki çok karamsar insanlardan söz ediyor kita p. 
Sanırız ki, orada yaşamda bir umut kırıklığı vardır. Evet, bir yanıyla böyledir. Ama nihayetinde 
bize sorduğu soru, bize dil olarak sunduğu o lezzet ve ötesinde bir kitapla baş başa olmanın 
kendisi bizatihi yaşama tutunma umudu anlamına gelir. Dikkat ed in her iyi kitabı okuduktan 
sonra bir miktar kendinizin değiştiğini, bir başka dünyaya dönüştüğünü görürüz.  
Arif Abi söz ederken bu günlerde biyografi yazıyorum. Nazım Hikmet biyografisi… 15 
güne kadar yayıncıya teslim edeceğim. On binlerce sayfa Nazım Hi kmet hakkında yazı 
okudum. Ve Nazım Hikmet’in başlı başına sadece mektuplarının bile başlı başına değerli 
olduğunu, mektupların üzerinden bir romancı gibi bakarak bir Nazım Hikmet okuması 
yapılabileceğini görüyoruz. Nazım Hikmet’in örneğin Bursa’da en kara nlık, en çaresiz, en umut 
kırıklığı yaşadığı mektuplarında, Kemal Tahir’e gönderdiklerinde, Piraye’ye gönderdiklerin 
baktığınızda dipdiri yaşam sevinci taşıyan şiirden söz ettiği zaman sanki baharı henüz görmüş 
yazı az sonra yaşayacakmış, sanki diz ağrısı,  romatizmaları yokmuş, sanki 13 yıl ağır 
mahpusluk yaşamayacakmış gibi edebiyattan söz ederken bile bir çocuk sevinci olduğunu 
görürsünüz. Bazı yerlerinde Bursa’daki gecelerin ne kadar karanlık olduğunu ne kadar 
haksızlıktan dolayı yılgınlaştığını, eşine d uyduğu hasreti, İstanbul sevdasını, bazen yazarken 
bile içinde ne kadar büyük sıkıntıyı büyüttüğünü, elinin kaleme gitmediğini, gece mahpuslukta 
hem ruhunun hem de bedeninin bazı bölgelerinin sızladığını söyler bize. Ama sonunda öyle bir 
yere getirir ki ki şiliğinin getirdiği o çağlayan gibi coşkun yaratıcı haliyle döner dolaşır ve bize 
hayata dair bir anahtar verir.  
Bir yazarın duygu ve dünyasını bu taraftan okurken bir yandan da aynı dönemde verdiği 
yapıtlara baktığımızda önümüze bir portre çıkıyor. Umut nedir? dediğimiz zaman tam da o 
karanlık koşullarda neredeyse sınırlı sayıda insanları çok sınırlı sayıda günlerde, dakikalarda 
görme şansına sahip olan Nazım Hikmet, Memleketimden İnsan Manzaraları’nı sanki dipdiri, 
her gün hayatın içindeymişçesine bize y azıp verebiliyor. Hatta bir adım daha ileriye gidiyoruz. 
O kadar canlı ki, o insanlar biz kendi hayatımızda biraz sonra sokakta gördüğümüz bir kimseyi 
o yapıtın içinden çıkıp da karşımızda dirilmiş olduğunu görebiliriz. Demin söz ettim, değerli 
Turhan Günay’dan. Onlar da zalimce bir tutukluk yaşadılar haksızca. Belki mahpuslukta hayal 
gücüne dayalı dışarıya tutunmanın başka halleri de vardır. Türkiye’de mahpusluk edebiyatı 
açısından da çok zengin. Hem Kemal Tahir’e hem Orhan Kemal’e yine N azım ekseninde 
bakarsak bunlara da tanıklık ediyoruz. Ama yazarı kendi umut kırıklığından söz ettiği anda bile 
yapıta dönüşürken nasıl bir umut olduğunu görüyoruz. Bakın somut bir örnek vereceğim, bugün 
burada bunları umuda dair somut konuşmak istemek için  söylüyorum. Kemal Tahir çok uzakta, 
Orhan Kemal hemen yanı başında Nazım’ın. Ve biliyorsunuz Kemal Tahir, Nazım sen benim 
birinci eserimsin diyor. İkinci eserim de inşallah şey olacak diyor, Orhan Kemal olacak diyor. 
Fransızca öğreniyor, çok çalışıyor. O sırada Kemal Tahir yazdıklarını parça parça Nazım’a 
gönderiyor, Nazım da özellikle Memleketimden İnsan Manzaraları’nı Kemal Tahir’e 
gönderiyor. Ve birbirlerini eleştiriyorlar. Çok sert eleştirilerde bulunuyorlar. Edebiyatçının 
olması gerektiği keskinlikte ve acımasızlıkta. Ben tabii o eleştirilerin her birinin çok değerli 
eleştiriler olduğunu hocam burada iken söyleyeyim. Eleştiri sanatı adına derinlemesine 
muazzam çözümlemeler olduğunu söylemem gerekir. Şaşırtıcı bir bellek tazeliği o yalınlık var. 
Ama dah a önceden olan, şu koşulda yetişiyorlar. Ertesi gün ne yiyecekleri belli değil. Nazım 
mesela bulunduğu yerde Kemal Tahir’e pantolon diktirip gönderiyor. 10 lira, 15 lira gönderiyor