236 KADERİN CİLVESİ 
temek bahadırlığı yaygınlaşmış olsaydı dünyayı bugün çok ten­
ha bulurduk. 
Bir menfaati küçümseyerek vicdanının emriyle kendini öl­
dürmek, bu bir saflık, bu bir temizlik midir? Yaratüış mıdır? 
Karakter midir? Kendimi yokluyorum. Yalan yere niçin öğü-
neyim? Benüğimin derinliklerinde böyle bir şey bulamıyorum. 
Kendimi öldürsem, ailemi büsbütün muhtaç bir duruma düşür­
müş olacağım. Sefil, perişan olacaklar. Ben bunda bir iyilik 
değil, tersine büyük bir fenalık görüyorum. Bu zehirli kaynak­
tan hepimiz yiyip içiyoruz. Şu halde hep birden ailece intihar 
etmemiz gerekir. Fakat niçin? Biz fenalığı gidip kendimiz ara­
madık. O geldi bizi buldu. Paraları nefretle, tiksinerek aldık. 
Yine aynı duygularla harcıyoruz. Ama hiç öğürdüğümüz yok. 
Midemiz, kanımız bunu kabul ediyor. Bu gerçeği inkâr ederek 
doğruluk taslamakta ahlâkça hiç bir yükseklik göremiyorum. 
Bugün de bu ihtiyacımızı görelim. Şu borcumuzu verelim. Fi­
lanca yaramızı kapayalım, diye diye ejderin elinden yakamızı 
sıyıramıyoruz. Anlatılmaz bir zaaf içindeyiz. Herif bizi aşıladı. 
Bu namus lâubaliliğinin ilk ücretini alıp yedikten sonra ikinci­
sinde düşünmekte, üçüncüsünde iğrenmekte, dördüncüsünde 
azap duymakta bir mana var mı? 
Bu ahlâksızlık fidesi içinde çoluk çocuğumun bünyelerinin 
nasıl değiştiğinin açıklamasına yanaşamıyorum, bu konuya gi­
rişemiyorum. 
Bugüne kadar edindiğim tecrübelerime göre pek çok fena­
lıkların kökleri zaaf gübresi içinde beslendiğini de. biliyorum. 
Her zaafın büyük bir ceza ve azapla sonuçlandığına da inanı­
yorum. 
Bakalım bizim sondaki cezamız ne olacak? Ekmeksiz yaşa­
dığımız günlerdeki sefaletimizi arayacak mıyız? Yoksa yeni­
den zarurete düşünce çıraklık ettiğimiz bu meslekten yardım 
istemek felâketinden kendimizi alamayacak mıyız? 
Her kafa için en büyük mektep çevredir. Çocuklarıma ve­
remediğim modern eğitim ve öğrenimi onlar şimdi tabiattan 
alıyorlar. Kendilerini büsbütün sanatsiz da bırakmıyorum. 
İnsanlar içinde rastlantıların etkisine, kapılmayacak, önle­
rine açılan yola tabi olmayacak kadar azim ve irade sahibi bu-