marlıklan için az gelişmiş ülkelerden işçi transferini 
zorunlu kılıyor. Göçmen işçilerdeki emeğin yeniden 
üretim maliyetinin, kendi işçilerine oranla çok düşük 
oluşu da, özellikle kapitalist ülke sanayicileri için ya­
bancı işçi çalıştırınayı özendiren bir başka etken. 
Ama bu zorunlu durum, istenilmeyen yeni durum­
lar da yaratmakta. Örneğin, uluslaı arası evlenmeleri 
hızlandırarak, büyük kentlerin bu çok uluslu yapıları­
nı kcmikleştiriyor. Halen Almanya'da evlenen işçileri­
mizin % 54'ünün eşinin yabancı uluslardan olması, biz­
ce bu gerçeğin önemini yeterince gözler önüne sermek­
tedir. Yani, bu yeni oluşum, insanların müslümanlık, 
hıristiyanlık çemberini de kırarak, yeni tür bir melez­
leşmeyle ulusallık niteliklerinin yitirilmesini gerçek­
leştir m ektedir. Kısacası, büyük kentler çok ulus !u bir 
yapı oluşturmakla kalmıyor, ulus kavramının da anlam 
değiştirmesini sağlıyor. 
Hele, büyük kentlerin bu çok uluslu yapıları için­
deki işçi oranının, işçi göçleriyle her geçen gün biraz 
daha artması, bizce üzerinde önemle durulması gere­
ken bir başka nokta. 
Yani, kapitalizmin emperyalizm aşamasında ser­
mayenin çok uluslu yapıya geçişiyle, emekçi ve işçi sı­
nıfının da büyük kentleşmeler aracılığıyla görece de 
olsa bir uluslararası birliği gerçekleştirmeleri arasın­
da acaba bir diyalektik ilişkinin varlığından söz açı­
lamaz mı? 
Çünkü bildiğimiz kadarıyla, bu işçi göı;leri sade­
ce melezleşmeyle kentlerin ulusallık niteliklerini yıkı­
ma uğratmakla kalmıyor, kendi az gelişmiş toplumla­
rının iç dinamiklerini gelişmiş toplurnlara da taşıyor. 
Ayrıca bu göçmen işçilerdeki sömürü oranının yük­
sekliği, hele hala mutlak artı değer sömürüsü biçimin-
20