382 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
pararak kasaba yoluna doğru döküldüler. Sonra baktılar ki, ne gelen var, ne gi­
den. Neydi, hangi haberdi onları böyle kasaba yoluna koşturan? Elleri boş dö­
nünce sevinçleri azaldı, ama umutları kesilmedi. 
Bir de ikindi vakti, "geliyor" diye bir söz duyup irkildiler. Gene boş çıktı. 
Ama akşam olup gün kavuşuncaya kadar umutları kesilmedi. Karanlık kavuşun­
cadır ki ... İşte o zaman olan oldu, umutlan kesildi. Elleri böğürlerinde kalmış, 
yorgun argın evlerine vardılar. Hiç kimseden çıt çıkmıyordu. Tutup hepsini teker 
teker kessen bir damla kanları akmayacaktı. Kurumuş kalmışlardı. 
Muhtar öfkeden kuduruyor, ellerini beline dayamış, evin bir ucundan öbür 
ucuna, yılgın gidip geliyordu . Küçük karısı ocağın bir köşesine sinmiş, Çukuro­
va dönüşü doğurduğu çocuğunu pışpışlıyo rdu. Dışarda fırtına başlamış, bozkırın 
üstünden gelen boran uluyordu. Donmuş karın çatırtıları büyüyor, dünya sar­
sılıyordu. 
Muhtar boyuna: 
"Bu olmadı işte, bu olmadı, Adil," diyordu. "Her şeyin iyi. de, işte bunu iyi 
yapınadın Adil Efendimiz. Köylü milletiylen hiçbir zaman oynanma z. Bunu böy­
lece bilesin arkadaşım. Sen çok rezil, aşağıların aşağısı bir adamsın biraderim. 
Sen köylüme işkence ediyorsun. Benim de üstüme gelme ve de canımı sıkma 
Adil Efendi. Şimdi köylüyü nasıl korkuttumsa, saldırnsa yüreklerine alaca korku­
yu, yarın da kalkar senin narnma bütün borçlarını bağışlarım, Adil Efendi can bi­
rader. Bağışlarım da sen avucunu ve de avucunun içini yalarsın. Ben gelenek me­
lenek bilmem. Öyle işler takmam, yiğidim. O kadar da eşek bir yaratık değilim. 
Ben öyle geleneklerle köylüyü kandırırım. Ve de Çukurovaya gider ken boş köye 
iki bekçi dikerim. Senin de bize hiçbir zararın dokunamaz aslanım. Ve de senin 
borcunu inkar ederim. Köylü Adil Efendiden bir zımık bile almadı derim. Ben 
inkarı basınca, sen de hangi taş büyükse başını oraya \1.l.rabilirsin. Ve de hiçbir 
taştan sana bir imdat gelmez. Ve de gider, bundan sonra da Kırlangıçoğlundan, 
can bir düşmanından alışveriş ederim. Sen bana komisyon olaraktan yüzde bir 
veriyorsun Kırlangıçoğlu yüzde üç verir. Ve de bunu benden istedi. Senin bun­
dan haberciğin oldu mu, yüz gözlü, bin kulaklı Adil?" 
Sanki Adil Efendi karşısındayd ı, ona konuşuyordu. Acaba karşısında olsa 
böyle açık açık konuşabilir miydi? 
"Amma velakin, seninle yenmiş yemeğimiz, içilmiş suyumuz var. Amma vela­
kin sen bugünkü işi çok kötü ettin. Gelmemekle yüreğimde, köylünün yüreğinde 
onulmaz yaralar açtın. Bari yarın sabah gel. Açtığın yaralar kapanmaz ama gene 
de bir şey. Sana bir diyeceğim var kardaşım. Sen beni bilirsin. Ben Kırlangıçoğ­
luna yalnız bizim köyü götürmem, arkama takarım on beş köyü, kırk köyü ve 
altmış köyün tümünü, öyle giderim ona. Sana öteheriyi sakladılar diye kim haber 
ulaştırdı? Sonra çıkardılar diye gene güzelce haberi kim ulaştırdı? Hemen gelsin 
diye, sana, hemen bugünden tezi yok gelsin de işini görsün diye, kim haber ulaş-