Acem şehirlerine gitmemi ş olanlar ı bulmak ve paras ızlık ve ilgisizlikten şikâyetçi bu büyük üstatlara sayfalar ı 
yazd ırtıp, nakşettirip, ciltlettirip kitab ı İstanbul'a yollamakt ı. Gençliğimde Eni ştemin bana geçirdi ği nak ış ve 
güzel kitap a şkı olmasayd ı hiç giremezdim bu i şlere. 
Eniştemin bir zamanlar oturdu ğu sokağın çarşıya aç ılan ucundaki berber ustas ı, hâlâ dükkân ında, ayn ı 
aynalar, usturalar, ibrikler, sabun telleri aras ındayd ı. Göz göze geldik, ama beni tan ıdı m ı bilemiyorum. İçine 
sıcak su doldurdu ğu baş yıkama kab ının, tavandan sarkan zincirin ucunda hâlâ ayn ı yay ı çizerek ileri geri 
salland ığım görmek ne şelendirdi beni. 
Gençliğimde yürüdü ğüm kimi mahalleler, kimi sokaklar, on iki y ılda yan ıp, kül ve duman olup uçmu ştu da 
yerlerinde köpeklerin yol kesti ği, meczuplar ın çocuklar ı korkuttuğu yang ın yerleri aç ılm ış, kimine de benim gibi 
uzaklardan geleni şaşırtan zengin konaklar ı yap ılm ıştı. Bunlar ın baz ılar ının pencerelerine en pahal ısından, renkli 
Venedik camlar ı takm ışlard ı. Yüksek duvarlar ın üzerinden sarkan cumbalardan, yoklu ğumda İstanbul'da iki katl ı 
pek çok zengin evi yap ıldığını gördüm. 
Başka pek çok şehirde oldu ğu gibi İstanbul'da da paran ın hiç mi hiç de ğeri kalmam ıştı art ık. Benim Do ğu'ya 
gittiğim y ıllarda bir akçeye dört yüz di rhemlik kocaman bir ekmek ç ıkaran f ırınlar şimdi ayn ı paraya bunun 
yar ısı ve üstelik tad ı tuzu insan ın çocuklu ğunu hiç mi hiç hat ırlatmayan bir ekmek veriyorlard ı. Rahmetli annem 
on iki yumurta için üç akçe saymak gerekti ğini görseydi tavuklar şımar ıp kafam ıza s ıçmadan ba şka bir diyara 
kaçal ım, derdi, ama biliyordum bu dü şük para her yeri sarm ıştı. Felemenk'ten, Venedik'ten gelen tüccar 
gemilerinin sand ık sand ık bu kalp paralarla dolu oldu ğu söyleniyordu. Darphanede eskiden yüz dirhem 
gümüşten beş yüz akçe kesilirken şimdi Safeviler ile bitip tükenmeyen sava şlar yüzünden sekiz yüz akçe 
kesilmeye ba şlanm ış, Yeniçeriler, ald ıklar ı akçenin Haliç'e dü ştüğünde, sebze iskelesinden denize dökülen kuru 
fasulyeler misali suda yüzdü ğünü görüp isyan etmi şler ve dü şman kalesiymi ş gibi Padi şahımızın saray ını 
muhasara etmi şlerdi. 
Beyaz ıt Camii'nde vaaz veren ve Hazreti Muhammed soyundan bir seyyid oldu ğunu ilan eden Nusret adl ı 
bir vaiz de i şte bütün bu ahlaks ızlık, pahal ılık, cinayetler, soygunlar s ıras ında nam salm ıştı. Erzurumi denen vaiz, 
son on y ıl içerisinde İstanbul'u kas ıp kavuran bütün felaketleri, Bahçekap ı ve Kazanc ılar Mahallesi yang ınlar ını, 
şehre her giri şinde on binlerce ölü alan vebay ı, Safevilere kar şı savaşta onca can verilmesine kar şın bir sonuç 
almamas ını, Bat ı'da H ıristiyanlar ın isyanlar ç ıkar ıp küçük Osmanl ı kalelerini geri almalar ını, Hazreti 
Muhammed'in yolundan sap ılmas ıyla, Kuran- ı Kerim'in emirlerinden uzakla şılmas ı, H ıristiyanlar ın hoş görülüp, 
serbestçe şarap sat ılıp tekkelerde çalg ı çal ınmas ıyla aç ıklıyordu. 
Bana Erzurumlu vaizden heyecanla bahsedip bu haberleri veren tur şucu, çarşı pazar ı saran kalp paran ın, 
yeni dukalar ın, aslanl ı sahte Florinlerin, gümü şü gittikçe azalan akçelerin t ıpkı sokaklar ı dolduran Çerkezler, 
Abazalar, Mingeryahlar, Bo şnaklar, Gürcüler, Ermeniler gibi insan ı kesin ve geri dönü şü zor bir ahlaks ızlığa 
sürüklediğini söyledi. Ahlaks ızlar, isyankârlar kahvehanelerde toplan ıyorlarm ış, sabahlara kadar dedikodu 
ediyorlarm ış. Ne idüğü belirsiz cascavlaklar, afyonke ş meczuplar, Kalenderi kal ıntılar ı Allah' ın yolu budur diye 
tekkelerde sabahlara kadar musikiyle oynay ıp, oralar ına buralar ına şişler sokup, her türlü edepsizli ği yapt ıktan 
sonra birbirlerini ve küçük o ğlanlar ı beceriyorlarm ış. 
Tatl ı bir ud sesi duydum da onu mu aray ıp izledim, yoksa an ılar ım ve isteklerim dedi ğim ak ıl kar ışıklığı 
zehir turşucuya daha fazla dayanamay ıp bana bir ç ıkış yolu mu sezdirdi, bilmiyorum. Bildi ğim, bir şehri 
severseniz, orada çok gezerseniz, y ıllar sonra o şehrin sokaklar ını yaln ız ruhunuz de ğil, gövdeniz de