91 Bir süre sonra yoruldum galiba, bu sözlerin bir kısmını içimden 
söyledim. Sonunda sızıp kaldım. (Belki son sözleri de rüyamda 
söyledim.) Uyandığım zaman kendimi aynı yer de buldum. (Bu 
kadar gürültü çıkardıktan sonra, hiç olmaz sa yerim değişir diye 
ümit ediyordum.) Kalktım, biraz tabi atı seyrettim (aynı güneş, 
aynı kızıllık), yüksek sesle konuş tum (kendimi t ekrarladım); 
olmadı. Başım ağrıyordu. Ken dime bir çekidüzen vermeliydim; 
öyle ya, bir doktora git meliydim. Bakkal çırağı gelince ona, 
telefonumu açtırmasını söyledim; bu işi yapması için, 
cüzdanımdan büyük bir kâğıt para çıkarıp verdim. Telefonun 
açılmasına kadar geçen za manı da boş geçirmedim. (Geriye 
doğru düşününce de kı sa bir süre içinde, o kadar az iş yapmamış 
olduğumu, vakti mi boşa geçirmediğimi anladım. Herkes benim 
kadar olsay dı.) Gizli mezhep hakkında incelemeler yaptım. (Bir 
yerde, bu konuda bazı kitap adlarına rastlamıştım; bakkal 
çırağına bu kitapları da aldırdım. Verdiğim bahşişler onun da 
yüzü nü güldürmeye başlamıştı. İnsan kısmı paraya 
dayanamıyor du.) Önce tarikatlara baktım: Bunlar, can sıkıcı 
yollar bul muşlardı, bütün derdl eri Allaha varmaktı. Ruh 
temizliği, nef sin kötülüklerinden kurtulmak, birliğe varmak 
Allahla bir olmak, O'nun yüzünü şurada burada görmek için 
belirsiz amaçlan, elle tutulması güç metodarla gerçekleştirmek 
için gereksiz yorgunluklara katlanmışlardı. Hepsinin de 
birbiriyle ilgisi vardı, işin aslı da anlaşılmıyordu. Yüzyıllardır 
bu ka dar insan, saçla rım kesip kesmemek ya da belirli günlerde 
su içmemek için mi bir araya gelmişti? Sonra, kötülük ne -
redeydi, kötülük? Görünüşte hep sevgi, ahlak, güzellik söz leri 
vardı ama, bir yerde kötülük olmalıydı; gizlilikten bir kötülük 
doğmalıydı. Sonra, bunla rın neden aralan açılmış tı peki? 
(Allaha giden yolda kaç basamak olduğu konusunda mı?) 
Tarikatlardan hemen ümidimi kestim. Mezhepler de dinin 
şubeleriydi; demokrasinin üçe ayrılması gibi. Peki, ba na