"Yaşasın Cumhuriyet!" diye bağ ırdı o. "Yaş asın ordu! Yaş asın Türk milleti! 
Yaşasın Atatürk!" Perde ağ ır ağır kapanmaya baş lamıştı. O da Sunay Zaim'le 
birlikte iki adım öne çıkıp perdenin salon tarafında kaldı. Elinde Kırıkkale 
yapısı bir tabanca, üzerinde sivil kıyafetlerle asker çizmeleri vardı. "Kahrolsun yobazlar!" dedi ve merdivenlerden seyirciler arasına indi. Arkasında eli tüfekli iki kiş i daha belirdi. Askerler imam hatipli öğ rencileri gözaltına 
alırken silahlı bu üç kiş i korkulu gözlerle kendilerine bakan seyircilere hiç 
ilişmeden çıkış  kapısına doğ ru sloganlar atarak kararlılıkla koş tular. 
Çok mutlu, çok heyecanlıydılar. Kars'ın küçük ihtilaline, bu 160 oyuna katılmalarına, uzun tartış malardan, pazarlıklardan sonra son anda karar 
verilmiş ti çünkü. Kars'a geldiğ i ilk gece onlarla tanış tırılan Sunay Zaim, 
sahnelemek istediğ i "sanat eserini" böyle karanlık iş lere karış mış eli silahlı 
maceracıların kirleteceğ ini düşündüğü için bütün bir gün direnmiş , ama sanattan 
anlamayacak ayak takımına karş ı silah kullanabilen adam gerekebileceğ i yolundaki 
haklı karş ı çıkmalara son anda karş ı koyamamış tı. Daha sonraki saatlerde bu 
kararından çok piş man olduğ u, bu serseri kılıklı adamların kan dökmesinden 
vicdan azabı duyduğ u söylenecekti, ama pek çok ş ey gibi bunlar da söylentiydi 
yalnızca. Yıllar sonra Kars'a gittiğ imde, yarısı yıkılan yarısı da Arçelik bayiinin 
deposuna dönüş türülen Millet Tiyatrosu'nu bana gezdiren dükkân sahibi Muhtar 
Bey, o gece ve sonraki günlerin dehş eti hakkındaki sorularımı geçiş tirmek için, 
ta Ermeniler zamanından bugüne Kars'ta pek çok cinayetler iş lendiğini, 
kötülükler ve kıyımlar yapıldığ ını söyledi. Ama ben burada yaş ayan yoksul 
insanları biraz mutlu etmek istiyorsam, İ stanbul'a döndüğ ümde Kars'ın geçmiş teki 
günahlarını değ il temiz havasının güzelliğ ini, insanlarının iyi yürekliliğ ini 
yazmalıydım. Karanlık ve küflü bir depo binasına dönüş müş tiyatro salonunda 
buzdolabı, çamaş ır makinesi ve soba hayaletleri arasından bana, o geceden kalan 
tek izi gösterdi: Kirkor Çizmeciyan'm tiyatro seyrettiğ i locanın duvarına isabet 
etmiş kurşunun açtığ ı kocaman delikti bu. 
161 19 Ne kadar da güzel yağ ıyordu kar 
İHTİLAL GECESİ  
Tiyatronun perdesi kapandığ ı sırada ellerinde tabancalar ve tüfeklerle 
kalabalığ ın korkulu bakış ları arasından bağ ıra çağıra dışarı koşan üç mutlu 
adamdan en önde gideni takma adı Z. Demirkol olan eski bir komünist gazeteciydi. 1970'lerde Sovyet yanlısı komünist örgütlerde yazar, ş air ve en çok da "koruma" 
olarak görünmüş tü. İri kıyımdı. 1980'deki askerî darbeden sonra Almanya'ya 
kaçmış, Berlin Duvarı'nm yıkılmasından sonra özel bir izinle modern devleti ve 
Cumhuriyet'i Kürt gerillalara ve "ş eriatçılara" karş ı savunmak için Türkiye'ye 
dönmüştü. Yanındaki iki kiş i Z. Demir-kol'un 1979-80 yıllarında geceleri 
İstanbul sokaklarında silahlı çatış maya girdiğ i Türk milliyetçisi 
takımındandılar, ama devleti savunma fikriyle maceracılık ruhu ş imdi onları 
birleştirmişti. Bazılarına göre hepsi baş tan beri devlet ajanıydı. Millet 
Tiyatrosu'nu bir an önce terk etmek için merdivenlerden korkuyla hızlı hızlı inenler ise kim olduklarından hiç haberleri olmadığ ı için yukarıda hâlâ süren 
oyunun bir parçası gibi davrandılar onlara. 
Z. Demirkol sokağ a çıkıp karın ne kadar çok tuttuğ unu görünce bir çocuk gibi 
tepinerek sevindi, havaya iki el ateş  etti, "Yaş asın Türk milleti, yaş asın 
Cumhuriyet!" diye bağ ırdı. Kapı önünde dağ ılmakta olan kalabalık kenarlara 
çekildi. Bazıları korkuyla gülümseyerek baktılar onlara. Bazıları erkenden 
evlerine döndükleri 
162 
için özür diler gibi durdular. Z. Demirkol ve arkadaş ları Atatürk Caddesi'nden 
yukarı doğ ru koştular. Sloganlar atıyor, sarhoş  gibi neş eyle bağ ıra bağıra 
konuşuyorlardı. Karda bata çıka birbirlerine yaslanarak ilerleyen ihtiyarlar ve 
birbirlerine iyice sokulmuş  çocuklu ailelerin babaları bir kararsızlık içinde 
onlara alkış  tuttular.