garip vc leyli meccani kaderinin içinde yetişmişti. Yüzyıllar 
boyunca ihmal edilmiş bu insanın kaderini yenmesi gereki­
yordu; hem de emekleme çağını yaşayan teknik bilimlerde, 
birçok şeyi kendi başına bulup çıkarması gerekiyordu. Her 
yönde kendi başına genişleyip, kendi başına ilerlemeliydi. 
Mustafa gibi, her şeyin aslını merak edenler için yol gösteri­
ciler de yok denecek kadar azdı. Bilimsel geleneği olmayan 
bir ülkede Newton gibi, başka ‘devlerin sırtına binmek' de 
mümkün değildi. Doğu, birikmiş dertleriyle herkesi yutmaya 
hazırdı: Önce geçim derdi vardı. Yemekhanelerin ve yatak­
hanelerin sıkıntılı dünyastnda yaşamaktan usanmışlardı, ye­
ni bir hayata yorgun başlıyorlardı. ‘Yurdu terkeden kabili­
yetlerden' biri olmamak, kendini ‘yurduna ulusuna’ adayan 
bir kahraman olmak kolay değildi. ‘Sözünün eri’ olmak her 
kahramanın harcı değildi bu şartlarda. Onun için Mustafa 
İnan, ‘Biz ziyan olmuş bir nesle mensubuz," diyordu. Arka­
daşlarının çoğu, bunun bile farkında değildi. Okulu bitirmek 
ve hayata atılmak ve insan gibi yaşama şartlarına kavuş­
maktan başka bir şey düşünemez olmuşlardı. Artık bu leyli 
meccani yaşantı bitmeliydi; artık, herkesin kendi başına bir 
eri olmalıydı; artık, kendi odalarında uyumak gibi masum 
bir ihtirasın peşindeydiler. Artık, eli yüzü düzgün bir 'hayat 
arkadaşı' bularak düzenli bir hayat sürmek istiyorlardı; da­
ha fazla ziyan olmak istemiyorlardı.
“Bununla birlikte,” diye sözlerine devam etti orta yaşlı 
profesör, "her şeye rağmen saf bir iyimserlikleri vardı. Sen 
buna, bugün biraz modası geçmiş gibi görünen 'milliyetçilik' 
adını takabilirsin. Belki, daha yeni kurulan bir düzenin he­
yecanı içindeydiler; millet olmanın heyecanını daha yeni yeni 
öğreniyorlardı. Öğrenciler henüz, geldikleri illere göre toplu­
luklara ayrılmış değillerdi aralarında. Henüz marşların he­
yecanla söylendiği dönemler yaşanıyordu. Belki bugünün öğ­
rencileri onları seyretselerdi, hafifçe gülümserlerdi. Ne var
94