ne unutabiliyorsun. Yemin etmedim mi? Bir daha kendi şahsi me-
rak ım için sana bir şey dan ışmayacağıma yemin vermedim mi?.." 
Derin bir sessizlik oldu. A ğulu Bey sab ırla bekledi Banu Teyze' 
nın kendine yenik dü şmesini. Nice sonra iki kelime döküldü ka-
dının kehanete al ışkın dudaklar ından. "Hem sen ne biliyorsun?"  
Bu soruyu a ğzından kaç ırm ıştı. Yoksa Armanu ş'un geçmişini 
öğrenmek için dan ışılacak en do ğru kişinin Ağulu Bey oldu ğuna, 
hikâyeyi bilse bilse onun bilece ğine şüphesi yoktu. Zira A ğulu 
Bey cin taifesinin gulyabani kümesine mensuptu. En tehlikeli, en 
nâkes tür. Ama i ş geçmişin ac ılarım deşmeye gelince şüphesiz en 
doğru adresti gulyabaniler.  
Yu valar ından fersah fersah uzakta pusuya dü şürülüp katledilen 
kara bahtl ı askerler, da ğda tipide donarak ölen gezginler, çöllere sü-
rülen biçare vebal ılar, eşkıyalar ın soyup dilim dilim kesti ği yolcu-
lar, bilinmedik diyarlarda kay ıplara kansan kâ şifler, ıssız adalarda 
ölüme terk edilen mahkûmlar, de liler, istenmeyenler... gulyabani 
taifesi bunlar ın hepsine tan ıklık etmiştir. Kanl ı meydan muharebe-
lerinde koca taburlar yok olurken, köyler k ıtlıktan k ırılırken, ker-
vanlar düşman ordular ı taraf ından yak ılıp kül edilirken hep orac ıkta 
haz ır ve naz ır bulunmu şlard ır. Yamuk Sava şı'nda, mesela, Bizans 
İmparatoru Heraklius'un muazzam ordusu Müslümanlar taraf ından 
bozguna u ğratıldığında; Tank bin Ziyad askerlerine: "Arkan ız 
deniz, önünüz dü şman! Nereye kaçacaks ınız askerlerim?" diye 
hayk ırdığında ve hemen akabinde yollanna ç ıkan herkesi öldüre-
rek Vizigotlann hâkim oldu ğu İspanya'y ı işgal ettiklerinde; sonra-
dan Martel ad ını alan Prens Charles, Tours Sava şı'nda üç yüz bin 
Arabi katletti ğinde; Haşaşilermeşhur vezir Nizam-ül-Mülk'ü öldü-
rüp Moğol Hülagu Han, içindeki her şeyle birlikte kalelerini yerle 
bir edene kadar ortal ığa dehşet saçarken de gulyabaniler oradayd ı-
lar. Gulyabani denilen cin-i namerdler bütün bu felaketlerin hepsi-
ne şahitlik etmi ştir. Özellikle aç susuz çölde kalanlann pe şine düş-
meleriyle nam salm ışlard ır. Ne zaman, nerede Âdemo ğullanndar 
Havvak ızlanndan biri ard ında bir mezar ta şı bile b ırakamadan ölse 
cesedin yan ında bitiverirler. Bazen k ılık değiştirdikleri de olur. Ge-  rekirse bitki, ta ş ya da hayvan k ılığına girebilirler; özellikle le ş yiyici 
akbabalar ın k ılığına. Musibetleri seyrederler; zaman zaman ker-
vanlara dadand ıklar ı da olur, biçare yolculann hayâtta kalmak için 
ihtiyaçlar ı olan ne kadar yiyecek varsa çalarlar; hac ıları kutsal yol-
culuklar ında korkuturlar, kalabal ıklara sald ırırlar ya da kürek mah-
kûmlar ının veya ölüm yürüyü şüne zorlananlar ın kulaklar ına deh-
şetengiz ölüm ezgileri f ısıldarlar. Geride hiçbir tan ık ya da yaz ılı ka-
yıt kalmam ış tarihsel anlar ın tan ığıdır onlar. En üzücü hadiselerin 
en duyars ız tan ıklar ı... 
Velhas ıl gulyabaniler, insan ırkının birbirlerine yapabilece ği 
çirkinliklerin çirkin şahitleridir. Bu yüzden de Banu Teyze, 1915' 
te Armanu ş'un ailesi hakikaten iddia edildi ği gibi uzun bir ölüm 
yürüyüşüne zorlanm ışsa, Ağulu Bey'in bunu bilece ğinden ad ı gi-
bi emindi asl ında. 
"Anlatmam ı istemeyecek misin?" diye c ırlad ı Ağulu Bey, 
efendisinin tereddütlü hallerinin büsbütün keyfini ç ıkararak. Yata-
ğın kenar ına oturarak. "Sene 1915. Oradayd ım. Bulutsuzdu gök-
yüzü. Daireler çizdim yukarlardan baka baka. Akbaba k ılığına bü-
ründüm," diye devam etti çatal çatal bir sesle. "Her şeyi gördüm. 
Her şeyi kaydettim. Yürüyenleri seyrettim; kad ınlar ın, çocuk-
ların, kundakta bebeklerin üzerlerinden süzüldüm. Yakla ştığımı 
görünce ta ş atanlar oldu ama yeterince uzakla ştıramad ılar beni. 
Masmavi semada ç ığlıklar ata ata dizlerinin üstüne dü şmelerini 
bekledim."  
"Kes sesini," diye ba ğırdı Banu Teyze sinirden tir tir titreye-
rek. Eli aya ğı buz kesilmi şti. "Kes art ık. Daha fazlas ını duymak 
istemiyorum. Kimin efendi oldu ğunu unutma."  
"Elbette efendim," dedi A ğulu Bey geri çekilerek. "Her sözü-
nüz benim için emirdir, o muskay ı boynunuzda ta şıdığınız müd-