kökleri hakkında kimsenin aklına gelmeyen tezler ileri sürü­
yordu. Osmanlı sanatından anlıyordu, felsefe bile biliyordu, 
hatta matematik bile biliyordu. Hem de vallah bu işlerin 
profesörleri bile hayrandı hocaya.
"Bence Mustafa, en çok bu toplantılarda dinleniyordu," 
diye görüşünü belirtti. "Liseden beri edebiyatla, sanatla, fel­
sefeyle istediği kadar uğraşamadığı halde, Mustafa’nın 'mük- 
tesebat'ı sohbetlere yetip artıyordu bile."
Küçük Bebek’te Bayram’ın gazinosunda, îstinye’de Koço, 
Kalamış’ta İstavro, Tepebaşı’nda Şanzelize, Beyoğlu’nda De- 
güstasyon gibi meyhanelerde sohbet ediliyordu. Yahya Ke­
mal, toplantıların ‘nezih' geçmesi için aşırılıklara izin ver­
mezdi; öyle pek tartışma filan olmuyordu. Zaten Üstad, kim­
seye pek konuşma fırsatı vermediği için böyle bir şey sözko- 
nusu değildi. Bir gün, toplantının kurallannı iyi bilmeyen 
bir ‘müptedi’, Üstada bir şey soracak olmuş ve Üstad da yü­
zünü buruşturarak yanındakine dönmüş ve "Kim bu?" diye 
sormuştur. Aşırılık olmasın diye fazla içki de içilmiyordu. 
Üstad saat onda yatağında olabilsin diye geç vakitlere kadar 
da kalınmıyordu. Her şey sağlığa uygundu. Mustafa İnan bu 
toplantılarda dinleniyordu.
Toplantılara devamlı olarak katılan bir profesörün anlat­
tığına göre, ‘mazinin ve tarihimizin iyi ve giizel taraflarını 
sevmek ve mazi ile tarihi mümkün olduğu kadar devam et­
tirmek’ istiyorlardı. Doğu ile Batı’yı, kendilerine göre ‘mec- 
zetmek' istiyorlardı. Musiki ve mimariyi tam olarak muhafa­
za etmek ve Batı’nın -onlar Garp diyorlardı- metodlannı ala­
rak bunları memleket meselelerine tatbik etmek' istiyorlar­
dı. B ura 'mektepten memlekete dönüş’ adını vermişlerdi. 
Mustafa Hoca genellikle söze karışmazmış, daha çok dinle­
meyi tercih edermiş. Hiç mi konuşmazmış? Hayır. Üstad, 
Hocaya şiirlerini okuturken, onun yumuşak ve gü 2el sesini 
dinlermiş sohbetçiler. Hele ‘Selimname'yi okurken Üstad bile
148