182 
bi bir düşünce ileri sürülebilir elbette. Ama roman ve hikaye 
arasında ki fark, sayfa sayısından daha başka bir nitelik taşı­
dığı için, şimdilik bu karşılaş tırmayı yapmayalım. 
Borges, hiçbir uzun romanı okumaya dayanamadığını be­
lirterek, Don Quijote'yi bile dağınık, gevşek dokulu bir kitap 
olarak niteliyor. 
Ama insan bu nokta da düşünmeden edemiyor: Acaba Sa­
vaş ve Barış gibi epik bir başy apıt 150 sayfa yla, Ilyada 120 
sayf ayla anlatılabilir miydi? 
Düşüncesi bile korkunç geliyor! 
Buna karşılık Kafka'nın Gregor Sarns a'sının böceğe dönüş­
mesi 600 sayfa tutsaydı, herhalde okunın ası çok zor bir eser 
çıkardı meydana. 
Demek ki iyi romanlar, uzunluklannı kendileri belirliyor­
lar. İçinde çok karakter bulunan, geniş bir döneme yayılan 
konulan, özet olarak ani atma nız olanaksız. Çünkü U roberto 
Eco'nun "yoğunl aştırma" dedigi işlemi uygul amak için uzat­
maya gereksinim duyarsınız. Ama aynı Eco, eylemin hayat­
taki gibi bire bir anlatıldığı, öyküleme zamanıyla gerçek za­
manın eşit olduğu ürünlere hiç çekinmeden "pornogra fi" sıfa­
tını yapıştınveriyor. 
Bazı romaniann gereksiz yere uzatıldığım, yazann geve­
zeliği yüzünden yüz lerce anlamsız sayfanın arka arkaya di­
zildiği "sık ıcı" kitaplann yazıldığını da gözden uzak tutma ­
mak ger ekir. Burada öznel bir ölçü söz konusu. Eğer bir ro­
man, ne kadar önemli bir konu anlatırsa anlatsın, sizi sıkı­
yorsa, içinize fen alıklar basmasına neden oluyors a, en iyisi 
kaldınp bir kenara koymaktır. Borges de bunu tavsiye eder 
ve ekler: "Dünyada okunınayı bekleyen o kada r iyi kitap var 
ki!" 
(Sık sık Borges'ten söz etmem belki tuhaf gelebilir ama, 
bence bunun nedeni, Borges'in ede biyat ın niteliği üzerine çok 
düşünmüş ve bunlan yazmış olmasıdır.)