Birden Süleyman Bey ayağa kalktı. Soğukkanlı olmaya çalışarak 
gülümsedi: "Oraya gittiniz ve onlara acıdınız. Onlara ben de 
acıyorum. Eskiden ben bir Marksist olmaya çalışıyordum. Ama 
sonra duygularıma yenilmemeyi öğrendim. Siz de öğrenin. O 
zaman yazacağınız şeylerin bir değeri olur! " Bunları artık gizlemeye 
çalışmadığı bir kabalıkla söyledikten sonra yerine oturdu. "İnkılâp 
ve devlet o köylülere dayanarak yükselecek. Eğer duygularımıza 
yenilir, elde avuçta ne varsa onlara geri verirsek sanayii nasıl ku­
racağız? Sanayii kuramazsak çünkü emperyalizm bizi yutacak!" 
Refik: "Evet, çok kötü olur sanayi olmazsa!" dedi ve kendini 
iyice budala buldu. 
"Hem bunu söylüyorsunuz, hem de ötekini. İkisi birlikte 
olmaz. İlk önce yapılacak şey bir devlet sanayii kurmak. Bu 
hareket başlamıştı, durduruldu. Şimdi İsmet Paşa ne yapacak 
bilmiyorum, ama bir devlet sanayii şart. Bunu da tarımdan, yani 
sizin acıdığınız köylülerden sağlayacağız ! " 
"Bari köylülerin üzerindeki ağa baskısı kaldırılsaydı..." diye 
söylendi Refik. Kendini bir daha budala buldu. 
Süleyman Ayçelik gülümsedi: "Bunu inkılâbın yapamayacağını 
biliyorsunuz. Bunu Bolşevikler yapmak ister. Ama onlara Tür­
kiye'de hiç söz düşmüyor. Arkalarında kimse yok. O zaman onlar 
da en derin eleştiriyi yapıyorlar!" Eski yoldaşlarına açıyormuş 
gibi gülümsedi. Sonra gene birden bir şeye sinirlenerek: "İdealizm 
iyi şeydir, ama bana kalırsa hayatta elle tutulur bir şey yapmak 
daha iyi bir şeydir!" dedi. Öfkeli bir tavırla: "Nereden geldik 
buraya?" diye sordu. "Evet, inkılâp ağalara dokunamaz!" 
"İnkılâp bunu yapamaz ha!.." diye mırıldandı Refik. 
"Ama inkılâp gene de birşeyler yaptı," dedi Süleyman Bey. 
"Tarımın vergilenmesinden vazgeçildi. Askerlikte eşitlik getirildi. 
Bir yol parası vardı: Onu da iki yıl önce kaldırdık..." 
"O yol parası korkunç bir angaryaymış. Şunu biliyorsunuz 
herhalde: Yol parasını veremiyorlar, sonra..." 
"Biliyorum efendim, her şeyi biliyorum, isterseniz Dersim'i 
de anlatın. Onu da biliyorum," diye öfkeyle araya girdi Teşkilâtçı 
yazar. "Bütün günahları biliyorum, bütün günahları benimsi­
yorum. Çünkü başka bir yol olmadığına inanıyorum! Siz de eğer 
bir şey yapmak istiyorsanız, eğer devlete bir yararınız olsun 
408