lar ya, ondan istemiyorum işte. Sevseler de neden hiç unuta­
mıyorlar? Genel af ne zaman çıkacak albayım? Hani bütün 
sonuçlarıyla suçlan affeder ya, ne zaman kavuşacağız ona?" 
Gözlerini kapadı: "Genel affı görür gibi oluyorum albayım ." 
Gülümsedi: "Delileri de affederler mi acaba?" 
"Kendini deli zannedenleri affederler belki," dedi Hüsa­
mettin Bey. "Başkalarına zararları dokunan delileri de affeder­
ler mi?" "Genel bir afsa, onları da suçsuz saymaları gere­
kir." "Bencillik yüzünden başkalarına bilmeden eziyet eden­
leri?" "Hepsi, hepsi affedilecek herhalde. Genel affı senin çı­
karacağın anlaşılıyor: Sen de istediğini yaparsın ." 
"Kolay mı albayım? Akıl insanın yakasını bırakıyor mu? 
Fakat, afla birlikte şartları da düzeltmek gerekiyor albayım. 
Yoksa serbest bırakılanlar ümitsizlikten, yapacak başka bir 
şey yapmadan yaşanamayacağı için, iyi bir şey yapmasını 
öğrenmedikleri için ve kötü bir şey yapmaktan başka çarele­
ri olmadığı için aynı suçları tekrar işlerler. Başka çare yok­
tur albayım. Genel af, aslında değişik bir işkence yoludur . 
Yoksa affederler miydi? Dünyada bedava hiçbir şey yoktur 
albayım ." 
"Var," dedi albay. "Sen varsın. Ve senden önemlisi, oyunla­
rın var." "Fakat herkesin burnundan getiriyor um." "O baş­
ka," dedi albay. "O, senin huyun. Bedava olmasan da burnun­
dan getireceksin herkesin." Güldü: "Oyuna ben de alıştım 
galiba." Hikmet bağırdı: "Onun için gerçek değilsiniz işte. 
Aman yarabbi! Dünyanın sonu geldi. Yazalım albayım. Başka 
çaremiz yok." 
(Bu oyunun yazan, veremli bir aydındı. Kendisiyle, nakliye 
işleriyle uğraşan bir şirketin muhasebe yardımcılığını yapar­
ken tanışmıştım. Şirketin yazışmalarım tercüme ediyordu; 
aynı zamanda, bir gazetenin dış haberler servisinde çalışıyor­
du. Kendi ifadesine göre, dört lisan biliyordu. Bunların ikisi­
ni çok iyi biliyordu. Ben can sıkıntısıyla defterleri kanştın-
356