59 
 SANATSAL ÜRETİM SÜRECİ NASIL İRDELENEBİLİR?  
 
Çağrılı Konuşmacı  
Prof. Dr. Onur Bilge KULA  
Hacettepe Üniversitesi  
 
Sanatsal üretim sürecinin öz -yapısı ve sonucu olan sanat yapıtı ve bunun kurucu öğeleri, 
estetik felsefesinde ve sanat kuramında tartışılan başlıca sorunlardan biridir. Sanat ve edebiyat 
kuramcısı Walter Benjamin’e göre, “Sanat kuramı, asıl olarak sanat ya pıtının biçiminin 
kuramıdı r.” Sanatsal biçim ise, sanatçının “öz-sınırlayımının özgün bir tarzlaştırılmasıdı r.” 
(Kula 2013, s. 79 - 82). Estetik biçimlendirim, sanatsal üretim sürecinin ve bu sürecin 
aşamalarına ilişkin tartışmanın başlıca konusudur. Ernst Bloch 'Umut İlkesi'  adlı yapıtının 
"Henüz Bilinmeyenin Bulgulanması veya İleriye Yönelik Şafak Sökümü" bölümünde yer alan 
"üretkenliğin üç aşaması" kapsamındaki açımlamasıyla, üretkenliğin ahlakı, devindirilen her 
şeyin tümlenmesinde kendini kanıtlayabilir . Goethe'den aktarımla, "Arzular, içimizdeki 
yeteneklerin ön -duygularıdır; neler yapabileceğimizin muştucusudurlar."  
Huzursuzluk, önseziyle birleştiğinde, "donukluğa" karşı, ileriye doğru etken devinimdir. 
Yaratıcılaştığında, "fantezi" ile özellikle de "nesnel olanaklı olan ile bağlaşıklık kurar."  
Çalışma yetenekli sezgi, yapıt oluşturma açısından "tinsel üretkenliktir."  Üretkenlik, "üç 
katmanlı büyüyerek henüz gelmemiş olana"  uzanır: Bu üç katman,  
• "Belirginleşme (kuluçkaya yatma),  
• Esinlenme ve  
• Açımlama"  olarak adlandırılabilir. Bu üç aşamanın her biri "ileriye doğru bilincin 
ötesine geçme"  yeteneğini yansıtır.  
Kuluçkaya yatma veya belirginleşme aşamasında "şafak sökümü giysileri içindeki 
aranan şeyi amaçlayan şiddetli bir demek isteme"  söz konusudur. Si s, "fiziksel olarak da tohum 
ekmek için en uygun"  zamandır; ancak bunda kalamaz; içindeki yoğun yeti ile ışık vermeye 
başlar. Yeti durumu, "çözülmek isteyen bir çelişkidir."  İnsan doğası gereği olduğu gibi kalamaz; 
kalamadığı gibi, istediği gibi olmakta da  zorlanır. Bu çelişkide "daha gelişkin yeti"  veya "içinde 
kenarları belirginleşmeye başlayan sav -söz ve biçimin hazırlandığı mayalanma"  da bulunur. 
Burada beklenti hep vardır; gün ağarmaya hazırlanır.  
Esinlenme ve üretim arasındaki ilişki nasıl açıklanabil ir? 
Bunu "zorlu açıklık kazanma"  süreci izler. Açıklık kazanma, "yıldırım gibi, dışarıdan 
gelir veya yanlış bir yorumda yukardan."  Bu nedenle, ikinci aşama "esinlenme" olarak 
adlandırılır. Akla düşmelerle güçlenen esinlenme, zorlu olanı, "aydınlatan, coşku landıran 
öğeyi",  bir başka deyişle, "temel düşünceyi"  kuşatır, tanınır duruma getirir.  Bu aşamada çözüm 
"bir sıçrama süreci"  ile birlikte ortaya çıkar. Esinlenme, hem "kurtuluşun mutluluk duygusunu, 
hem de büyüsel bir armağanın mucize duygusunu"  birlikte taşır.  
Esinlenme ve "ışık deneyimi" arasında da belli bir bağlantı vardır. Bloch'un 
alıntılamasıyla Descartes "10 Kasım 1619'da mucizevî bir buluşun ışığı, günümü aydınlattı"  
sözleriyle, "Düşünüyorum, öyleyse varım!"  ilkesini dile getirmiştir. Bu gün ışım asının, 
esinlenmenin ateşleyicisi, "özgün, dâhiyane, diyesi yaratıcı yetiyle, özgün bir içerik veren 
zamanın yetisinin 'bir araya gelmesinde' yatar."  Söz konusu özgün içerik, "sav-söz, 
biçimlendirme ve gerçekleştirme için dile getirilebilir olgunluğa"  erişmiş içeriktir.