yıl sonraydı, Yaşar Kemal'le Orhan Kemal üzerine bir 
kitap hazırlamaya karar verdik. Yaşar, gitmiş kendi­
sine söylemiş. Cağaloğlu'nda raslaştığımızda, «Ulan yi­
ğenim dedi, seni bilmem ama, yine ne dümenler dön­
dürüyorsunuz başımın üzerinde?» Hep huzursuzdu, 
hep kuşkuluydu. Hep, bütün olayların görünmez ne­
denlerini arardı. 
Bence, Orhan Kemal'in tek tek hikayeleri, roman­
ları yoktur, bir Orhan Kemal bütünü vardır. Bu bütü­
nü ele aldığımızda işte açıkça görürüz bu hususu. Yu­
karıda sözünü ettiğim yazıda da belirtmişim ya; Orhan 
Kemal, tek tek romanlar yazan, hikayeler anlatan bir 
yazar değil esasta, tam karşıtı toplumumuzun son elli 
yıldaki değişimini bir sanatçı sezgisiyle saptayarak, 
eserlerinde bir bütün halinde tartışan bir yazar. Örne­
ğin, romanları bir sel roman bütünleşmesi içinde değil 
belki, ama bir mozayiğin parçaları gibi. Hemen hemen 
bütün romanlarındaki, hikayeterindeki kişilerde olduk­
ça önemli benzerlikler bulmak mümkün. Yani, aynı 
(benzer) çizgilere sahip kişilerin, değişik mekanlarda­
ki, ortamlardaki tavırlarının tartışması sürer gider. 
Bu kişilerin, mutluluğu, kurtuluşu, gerçeği aramaların­
daki davranışlarının bir iç hesaplaşmasıdır yazdıkları. 
Orhan Kemal için, küçük insanları anlatıyor derler ge­
nellikle eleştirmenler. Doğrusu, bu yargıya katılamı­
yorum. Bence Orhan Kemal küçük insanları anlatmaz, 
onların kendi kendileriyle olan hesaplaşmalarını iletir 
bize. 
Hesaplaşmanın da yöntemleri var. Hesaplaşma, 
yalnızca bilgiyle mi olur, sanmam. Bana öyle geliyor 
ki, hesaplaşmanın en kuvvetli dürtülerinden biri, sez· 
gidir. Kişioğlunun kendi kendisiyle hesaplaş masının 
temel etkeni, sezdisidir. Duygusudur. Hesaplaşmanın 
içtenliğinin tek göstergesi de bu olsa gerek. Ya da sa-
146