NOTLAR VE AÇIKLAMALAR 
«SESİNİ KAYBEDEN ŞEHİR» 
Nâzım Hikmet, Portreler, İstanbul, 1935. S. 55-57. 
Bu şiir ilk defa Resimli Ay dergisinin Temmuz 1929 tarihli 5'inci 
sayısında (S. 13) «Sesini Kaybeden Şehir» adıyla ve «imzasız adamın 
yazılarından: N, 2» diye yayımlanmıştır. Nâzım Hikmet, Sesini Kaybeden 
Şehir, İstanbul, 1931, S. 5-7; Nâzım Hikmet, Seçilmiş Şiirler, İstanbul, 
1932, S. 8-11; Nâzım Hikmet, 835 Satır - Sesini Kaybeden Şehir - Varan 
3, İstanbul, 1965, S. 63-66'ya hep «sesini kaybeden şehir» adıyla alın­
mıştır. Bütün yayınlarda mısraların dizilişi birbirinden oldukça farklıdır. 
Bu şiir İstanbul Tramvay Şirketi işçilerinin 1928 yılı Ekim ayında 
yaptıkları grev sebebiyle ve bir yıl sonra yazılmıştır. Bir Fransız - Belçika 
sermayesi tarafından işletilen İstanbul Tramvay Şirketi ile işçiler ara­
sında 1928 yılında ücretler yüzünden bir anlaşmazlık çıkmıştı. Anlaş­
mazlık halledilemeyince, 8 Ekim 1928'de Cuma günü işçiler greve baş­
lamışlardı. Bu harekete yol memurları, plantonlar, kontrolörler katılma­
mış, grevi yalnız biletçilerle vatmanlar yürütmüştü. Cumartesi günü 
tramvayların bir kısmını yol memurları, plantonlar, kontrolüler işlettikle­
rinden, grev başarısızlıkla sona ermiştir. (Bk. Milliyet gazetesi, 7-10 
Ekim 1928 tarihli sayıları). 
Mısra 19'da adı geçen Mister Ford, yeni üretim metodlarıyla otomo­
bil sanayiinin gelişmesinde büyük bir rol oynayan Ford otomobil fabri­
kalarının sahibi Amerikalı milyarder Henry Ford (1863-1947)'dur. 
Fransızca çev. (Fikret Adil) Bifur dergisi, No. 8, Haziran 1931 ve 
Nâzım Hikmet, Anthologie Poetique, Paris, 1964, S. 21-22. 
Yunanca çev. Stelyos Mayopulos, Nâzım Hikmet: ta erga tu, Atina, 
1959, S. 147-148; Mayopulos, Piite tis neas Turikas, S. 67-69. [ŞH]. 
«Sesini Kaybeden Şehir»in yer aldığı öbür yayınlar şunlardır: 
EB (I, S. 231-232), BY (I, S. 51-52), ZS (S. 178-180), ÜT (S. 62-64), 
İZ (1973, S. 56-58), AB (S. 305-307), KG (S. 122-124), SS (S. 63-67), Disk 
dergisi (Şubat 1977). 
Bu şiir Resimli Ay dergisinde (Temmuz 1929) yayımlanınca, komü­
nizm propagandası yapma ve işçileri greve özendirme suçlamasıyla ko­
vuşturmaya uğrar. Şiirin altında Nâzım Hikmet'in imzası bulunmadığın­
dan, onun yerine, yayın sorumlusu, Behçet Bey yargılanır ve 8 Ocak 
1930'da on gün hapse, on lira para cezasına hüküm giyer. Fakat 24 Mart 
1930'da yargıtayda (Esas 33, Karar 26) hüküm bozulur ve sonunda Beh­
çet Bey de, Nâzım Hikmet de beraat eder. 
320