253 
 Teorisine göre Avrupa, Asya ve Afrika kıtalarından oluşan Dünya Adası içinde bugün Avrasy a 
denilen Kalpgah ile Afrika kıtasında Büyük Sahra güneyindeki Güney Kalpgah vardır. 
Ortadoğu tam da Dünya Adasının ortasında yer almaktadır. Dünya Adasına kim hükmederse 
dünyaya hâkim olur. Nicholas Spykman da Kenar Kuşak Teorisi adını verdiği teorisinde Kuzey 
Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD’nin), Avrasya'nın Batı Avrupa ve Doğu Asya kıyıları 
tarafından kuşatıldığını bu nedenle Avrasya’yı kontrol eden gücün dünyada söz sahibi olacağını 
ileri sürmüştür. Spykman’a göre Avrasya'nın asıl güç potansiyeli A vrasya'nın Kalpgahında 
değil Kalpgah ile onu çevreleyen denizler arasındaki Kenar Kuşak - Rimland bölgesidir. Kenar 
Kuşak Bölgesi Batı Avrupa, Türkiye, Irak, İran, Pakistan, Afganistan, Hindistan, Çin, Kore ve 
Doğu Sibirya’dan oluşur. Görüldüğü üzere Ortado ğu bu kuşağında merkezinde yer almaktadır.  
Diğer taraftan Ortadoğu dünya ticaretinde tarihi önemi olan İpek ve Baharat yollarının 
üzerinde bulunmaktadır. Bu yolların izlediği güzergahlar dikkate alındığında Ortadoğu 
doğudan batıya, batıdan doğuya ve güneyd en kuzeye, kuzeyden güneye tarihi yolların kesiştiği 
bir büyük kavşak niteliğindedir. Bu özelliğiyle tarihte doğudan batıya ve kuzeyden güneye ve 
aksi istikametlerdeki tüm önemli istila ve işgal hareketlerinin güzergahı üzerinde olmuştur. 
Büyük İskender, Y unanlılar, Persler, Romalılar, Araplar, Selçuklular, Moğollar, Osmanlılar, 
İngilizler, Fransızlar, Almanlar, Amerikalılar, Ruslar bölge üzerinde hakimiyet kurmuş ya da 
kurmak için mücadele vermişlerdir. Kısacası Ortadoğu tarih boyunca dünya hakimiyeti peşi nde 
koşan ülke ve liderlerin hedefleri arasında yer almıştır. Bu nedenle Ortadoğu'da tarihi süreçte 
etkili ve Egemen olan güçlerin hemen her biri bölgede derin izler bırakmıştır.  
2.1.2. Birinci Dünya Savaşı’ndan günümüze kadar olan dönem  
Bugünkü Ortadoğu istikrarsızlığının temellerini I. Dünya Savaşı sonrası manda 
yönetimleri ile II. Dünya Savaşı arası dönemden başlayarak II. Dünya Savaşı sonrasında bölge 
ülkelerinin bağımsızlıklarını kazandıkları süreç ile Soğuk Savaş ve Soğuk Savaş sonrası 
dönemde aramak  daha uygundur. Osmanlı İmparatorluğu Yavuz Sultan Selim'in 1517 yılında 
Mısır’ı ele geçirmesi ile sonlanan Doğu Seferi sonucunda Ortadoğu'da hakimiyet kurmuş ve I. 
Dünya Savaşı sonuna kadar 400 yıl kadar bölgeye hâkim olmuştur. Bunun sonucu olarak 
“Çağdaş  görünümü ne olursa olsun toplumsal ve siyasal örgütlenmenin halen yaşamakta olan 
güçlü geleneksel kavramları Ortadoğu'daki Osmanlı mirasının parçalarıdır.” (Karpat, 2001:49) 
Birinci Dünya Savaşı'nda yenik düşen Osmanlı Devleti tüm Arap topraklarını İngili z ve 
Fransızlara bırakmak zorunda kalarak Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde Türk halkı 
Anadolu'da kurtuluş ve bağımsızlık mücadelesi vererek bağımsız Türkiye Cumhuriyeti’ni 
kurmuştur. Ortadoğu'da ise daha I. Dünya Harbi sürerken 16 Mayıs 1916'ta İngili z mühendis 
Mark Sykes ve Fransız albay George Picot tarafından bölgedeki topraklar siyasi, mezhepsel ve 
etnik yapılar dikkate alınmadan yeni adlarla kurulan devlet ve ülkelere bölünmüştür. 
Kendilerini idareye muktedir olmayan bu ülkelerin idaresi savaş son rası Milletler Cemiyeti 
tarafından İngiliz ve Fransız manda yönetimlerine verilmiştir. Bu süreç söz konusu ülkeler 
bağımsızlıklarını kazanana kadar sürecektir (Pappe, 2009: 33).  
Ortadoğu ülkelerinin bağımsızlıkları kazanmaları;  
• Birinci Dünya Savaşı sonrasında Türkiye, İran ve Afganistan,  
• İki Dünya Savaşı arasındaki dönemde Suudi Arabistan, Yemen, Irak ve Mısır,  
• İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Ürdün (1946), Libya (1951), Sudan, Tunus ve Fas 
(1956), Moritanya (1960), Kuveyt (1961), Cezayir (1962), Güney  Yemen (1967) 
Körfez Emirlikleri (1971) şeklinde gerçekleşmiştir. (Lewis, 1996: 278 -280)  
Ortadoğu'da en önemli devlet kuruluşu olayı Arap olmayan İsrail devletinin 1948'de 
kuruluşudur. Bu olay ile adeta Ortadoğu'nun istikrarsızlıkla anılması özdeşleşmişti r. İsrail'in