62 
 İnsancıl umut içeriği nasıl oluşur?  
Ayrıca, "henüz bilince çıkmamış olana"  ilişkin kesin fantezi, "altının görülmesini 
sağlamak"  suretiyle, "eleştirel Aydınlanmaya"  katkıda bulunur. Sınıf yanılsaması, "sınıf 
ideolojisi" yok edildiği zaman,  geride kalan "iyi içerik" yükselir. Böylece, o zamana değin 
"yalnızca süs varlığı olduğu"  sınıf ideolojisinin arkasında kalan kültür, süs varlığı olmaktan 
çıkar. Ütopik işlev, kültürü de zenginleştiren "insancıl umut içeriği"  olabilir (Bloch , 1985, s. 
180).  
Bloch, sanatta ve sanat yapıtında 'umut' kavramı için Beethoven'in 'Fidelio' adlı yapıtını 
örnek gösterir. Bu yapıtta Leonore Florestan "zincirleri kırıp attığında" , pek dünyasal olmayan 
bu mutluluk müziği, "daha önceki umut müziğini aktarmaz."  Leonore s'in "Kara bulutların 
üstünde parıldayan gökkuşağı yüzümü aydınlatır"  şarkısı, "geceden gelmesine karşın, bir parça 
mutluluk"  taşır. "Gel, ey umut! Yorgunların son yıldızını soldurma; Hedefimi aydınlat; çok 
uzakta olsa bile, aşk ona ulaşır." Bloch'un nitelemesiyle, "umuda yapılan" bu katıksız dua, 
'Fidelio' operasının bitimindeki alkışlarla sönüp gitmez (Bloch , 1985a, s. 210).   
Olanaklı olan ile sanatsal yaratım arasındaki diyalektik ilişki  
Ernst Bloch 'Umut İlkesi'nde sıkça gerçek olanak kavramından  söz eder. Bu filozofun 
sözünü ettiği "gerçek olanak", diyalektik özdekten başka bir şey değildir. Gerçek olanak, bir 
yandan, "özdeksel belirlenmişliğin" , öbür yandan da "özdeksel açıklığın mantıksal anlatımıdır."  
Bu anlayış, Aristoteles ve onu yorumlayan İbn Sina ve İbn Rüşt'ten bu yana geliştirilerek 
sürdürülmüştür.  
'Olanağa göre olma' kavramı uyarınca, Aristoteles'in 'Poetika' adlı yapıtındaki 
anlatımıyla, "bir heykel tıraş 'uygun koşullarda' çalışarak, fiziksel olarak doğanlardan daha 
güzel bedenler ol uşturabilir."  Bir şair/yazar, tasarımladığı "figürlerin yoluna çıkan 
rastlantısallıkları ve darlığı uzaklaştırabilir"  veya onları "bir bütünün olanaklarına"  
daldırabilir. Dolayısıyla, özdek salt "olanaklı olanın verili ölçüsüne göre koşullayan" değil, 
aynı zamanda "olanak içinde olandır."  Bir başka deyişle, özdek, "tüketilmez bir biçimde bütün 
dünya figürlerinin çıktığı doğurganlık sarayıdır."  
'Umut' kavramını da içeren bu belirleme, Bloch'a göre, şöyle toparlanabilir: "Özdeğin 
olanağa göre olan öğesi, ula şılabilir olanın eleştirel değerlendirimine göre, özdeğin olanak 
içinde olanı, ulaşılabilirliğin temellendirilmiş beklentisine göre öncelik niteliği taşır."  
Aristotelesçi bu özdek kavramı, "fizikçi Straton, büyük Aristoteles yorumcusu Aphrodiaslı 
İskender,  Doğu'nun Aristotelesçileri İbn Sina ve İbn Rüşt'ten, Giordano Bruno'nun dünya 
yaratan özdek"  kavramına, hatta Hegel'in "dünya idesi" kavramına değin ulaşır. Bloch'un 
Hegel'den aktarımıyla, "Biçimin etkenliği olarak görünen şey, son çözümlemede özdeğin öz 
devinimidir."  Bu ön düşünceler, Marx'ın "sürecin diyalektiği" ile dünya idesini materyalist 
tutumla aşmasına ve bunu "devinim yasası" olarak özdekte kavranabilir duruma getirmesine 
ortam hazırlamıştır (Bloch , 1985a, s. 237 - 239).   
Ayrıca, diyalektik mater yalizmin özdek kavramı üzerinde "diyalektik, süreç, 
dışsallaştırmanın dışsallaştırımı ve doğanın insancılaştırılmasının"  öğeleri de belirlenebilir. 
Gerçek olanak ve özdek arasındaki ilişkide "somut öncelemenin soğukluğu ve sıcaklığı"  
önceden oluşturulmuştu r. Bunda gerçek olanaklı olanın her iki yönü de vardır: Onun 
"tüketilemez beklenti doluluğu" , coşku olarak "devrimci kuram ve edimi"  aydınlatır. 
"Aşağılanan, köleleştirilen, terk edilen ve küçümsenen insanları"  anımsatma, çalışan ve 
üretenlerin "özerkleşme yi" sağlayan değişim işlevine gönderme yapma, buradan türetilir.  
Bloch'un belirlemesiyle, amaç hep aynıdır: Bu amaç, "değişen özdeğin içerdiği şey, 
insanın doğalaşması, doğanın insanlaşmasıdır."  Bu son özdek, aynı zamanda "özgürlük