Refik: "Dersim'e gitmedim!" dedi. 
"Ben de gitmedim canım!" dedi Ziya. "Ama artık orası sütliman. 
Canlarına okuduk. İnkılâp oraya da giriyor. Artık bellerini 
doğrultamazlar, çünkü inkılâbın demir yumruğu orada." Muhtar 
Bey'e bakarak: "Öyle değil mi, efendim?" dedi. 
Muhtar Bey: "Yaa, yaa!" dedi. 
Ziya: "Ordumuz, inkılâbın ve devletin gücü bunu da çözdü 
işte," dedi. Yüzüne gölge düşer gibi oldu: "Ordu olmazsa inkılâp 
olmaz. Ordu da her zaman hakkını alır... Hakkını en sonunda 
alır! Ama başka zümreler de inkılâbı düşünmek zorundalar. 
Tüccarlar da." Yüzüne düşen gölge gözlerinin altında, ağzının 
kenarında koyulaşıyordu. "Onlar düşünmezse ordu hakkını 
onlardan da zorla almasını bilir. Hiç kimseye ayrıcalık yok. 
Tüccarlara da. Nigân Hanım nasıl?" 
Refik mektuplardan edindiği bilgiye dayanarak ailede herkesin 
iyi olduğunu söyledi. 
Ziya: "Baban için üzüldüm," dedi. "Ama şunu da unutmamalı 
ki hayatta ticaretten değerli şeyler de var. Bak, bunu sen de 
anlamışsın, memleketi geziyorsun. Yoksa ticari bir gezi miydi 
bu?" Yanından geçen bir askere selâm verdi. 
"Hayır, sadece görmek içindi," dedi Refik ve o kadar utandı 
ki Ziya'ya öfkeleneceği yerde kendine kızdı. 
"Gördün mü? İnkılâbın bu toprağa nasıl girdiğini görmeye 
gittin ha? Şimdi de orduyu seyredeceksin. Bu ordu büyük~~bir 
güç! Bu güç olmazsa, bu demir yumruk olmazsa, ne inkılâp ne 
ilerleme olur, değil mi?" Az önce selâm veren eli bir yumruk 
olmuştu. 
Muhtar Bey: "Biz de tesadüf, sabah aynı şeyleri konuşuyorduk," 
dedi. 
"Tabii, tabii!" diye sevinçle bağırdı Ziya. "Ordu her şeydir. 
Ordu inkılâbı gözetir. Haksızlıklara, düzensizliklere karşı 
bekçidir. Hakkını almasını da bilir. Öyle değil mi? Bir gün so­
nunda hakkını da alır." En son kelimeleri çarpılan hırslı bir yüzle 
söyledi. Sonra: "Aa tamam geldi işte!" dedi ve aceleyle Refik'in 
elini sıkarak bir anda kalabalıkta kayboldu. 
"Kimdi o? Nen oluyor?" dedi Muhtar Bey. "İnkılâpçı, inançlı 
bir askere benziyor. Eee, milli mücadelede savaşmış, madalya almış 
392