270 
 1. GİRİŞ  
Arap devletlerinin Filistin’i kurtarmak ve İsrail devletini yok etmek amacıyla 1948’de 
İsrail’e savaş açmalarıyla başlayan Arap -İsrail çatışmasının temelini Filistin sorunu 
oluşturmaktadır. Bu sorunun kökeninde, İngiltere’nin Birinci Dünya Savaşı sonrasında 
Ortadoğu’da stratejik çıkarları açısından önem taşıyan Filistin’i kontrolü altına alma amacı 
yatmaktadır. Siyonistlerin Filistin’de Yahudi devleti kurma hedefleri ile İngiltere’nin Filistin’e 
egemen olma arayışının çakışması, Filistin’de bir Yahudi milli yurdu kurma taahhüdünü içeren 
Balfour Deklarasyonu’na giden yolu açmıştır. Balfour Deklarasyonu’yla gerekli zeminin 
hazırlanarak İngiliz manda idaresinin kurulması, Filistin’de Yahudi milli yurdunun tesisine 
yönelik politikaların uygulanma sını sağlamıştır. Bu şekilde başlayan Filistin sorununun ilk 
aşamasını, Birinci ve İkinci Dünya Savaşları arasındaki çalkantılı dönemde manda 
topraklarında çoğunluğu oluşturan Filistinli Araplar ile Filistin’e göç eden Yahudiler arasında 
çıkan çatışmalar o luşturmuştur. Birleşmiş Milletler (BM)’in taksim kararının ardından Filistin 
toplumunun çöküşü ve İsrail devletinin kurulmasıyla sonuçlanan bu aşamadan sonra Filistin 
mücadelesini Arap devletleri üstlenmiş ve 1948’den itibaren sorun Arap -İsrail çatışmasına  
dönüşerek devletlerarası ve çok boyutlu bir nitelik kazanmıştır. Arapların 1948 Arap -İsrail 
Savaşı’nda ele geçirdikleri Filistin topraklarında bağımsız Filistin devleti kurma yoluna 
gitmemeleri ve 1967 Arap -İsrail Savaşı’ndaki ağır yenilgileri, İsrail’in bütün Filistin 
topraklarına hakim olmasına ve Filistinlilerin sadece devletsiz değil, yurtsuz da kalmalarına 
neden olmuştur. 1967 savaşından sonra Filistinliler, Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) liderliğinde 
bağımsız bir mücadele anlayışı benimserken, Arap d evletleri savaşta kaybettikleri topraklarını 
geri alma amacını ön plana çıkarmışlardır. 1973 Arap -İsrail Savaşı Arap devletlerine amaçlarını 
kısmen de olsa gerçekleştirme imkanı vermiştir. 1973’ten sonra topyekun bir Arap -İsrail savaşı 
yaşanmamış, Arap -İsrail çatışması 1982’den itibaren Lübnan sahasında yeni aktörlerle devam 
etmiştir. Filistin mücadelesi ise 1987’deki İntifada’dan sonra Filistin topraklarına taşınmış, 
1993’te İsrail ve FKÖ’nün birbirlerini karşılıklı olarak tanıdığı Oslo Mutabakatı’yla yeni  bir 
aşamaya girmiştir. Ancak Oslo’nun başarısızlığı, İsrail -Filistin barışına yönelik umutların 
giderek kaybolduğu, çatışma ve ayaklanmaların yeniden başladığı, Filistinliler arasında 
bölünmelerin yaşandığı bir sürece yol açacaktır.Arap -İsrail sorunu 1979 ’da İsrail -Mısır, 
1994’de İsrail -Ürdün barışının sağlanmasıyla kısmen çözülmüş görünse de Suriye -Lübnan 
ayağında ilerleme kaydedilememesi, çok taraflı sorunların müzakere edilememesi ve her 
şeyden önce Filistin sorununun sürüncemede kalması nedeniyle bölge deki iklimi olumsuz 
şekilde etkilemeye devam etmektedir.  
Arap -İsrail sorununun temellerinin ve barışçı çözüme ulaşılamamasının nedenlerinin 
ortaya konulmasını amaçlayan bu çalışmanın ilk bölümünde, İngiltere’nin Birinci Dünya Savaşı 
sonrasındaki Filistin politikası ele alınmakta ve İngiltere’nin stratejik çıkarları ile Siyonistlerin 
Filistin’de Yahudi devleti kurma amaçlarının örtüşmesinin Filistin’in geleceğini şekillendirdiği 
vurgulanmaktadır. Üçüncü bölümde İngiliz mandası döneminde Filistinlilerin Yahu di milli 
yurdu kurulmasını önlemeye yönelik mücadeleleri ele alınmaktadır. Bu mücadelenin 
Filistinliler aleyhine sonuçlanması üzerine Filistin meselesinin sorumluluğunu Arap 
devletlerinin üstlendiği ve Arap -İsrail çatışmasının başladığı dönem, dördüncü böl ümün 
konusunu oluşturmaktadır. Bu dönem; Ürdün -Mısır mücadelesinin Filistin’in bağımsızlığına 
yönelik etkileri, 1967 Arap -İsrail Savaşı’ndan sonra Filistinliler ile Arap devletlerinin arasında 
amaç farklılıklarının belirmesi, 1973 savaşının ardından Arap -İsrail çatışması ikinci plana 
düşerken, Filistin -İsrail çatışmasının ön plana çıkması ve İsrail’in 1982’de Lübnan’ı işgal