bir zaman  karısından  boşanmaya  teşebbüs  etmedi.  Ziyaretine  git-
mekten  çoktan  vazgeçmiş  olsa  da, Agripina'nın  hep  ulaşabileceği 
yakınlıkta  kalmasına  özen  gösterdi.  Karısı,  ilk başlarda  onun  küçük 
âşığı,  en sebatkâr  hayranı;  derken  zaaflarının,  zayıflıklarının  kurba-
nı ve zamanla  nereden  nereye  geldiğinin,  yolda  neler  yitirdiğinin  bi-
ricik  aynası,  kişisel  tarihinin  en yakın  tanığı  olmuştu.  Eş değil,  ar-
kadaş  da değil;  bir seyir  defteriydi  belki...  Ve bir seyir  defteri,  nasıl 
içinde  yazılanları  bilmezse,  Agripina'nın  da tam  olarak  neye  tanık-
lık ettiğinin  farkında  olup  olmamasının  bir önemi  yoktu.  Pavel  Pav-
loviç  Antipov,  bu kıymetli  defteri,  zamanı  gelince  gidip  almak  üze-
re emin  bir yerde  tutuyordu. 
Oysa  o zaman  geldiğinde  Pavel  Pavloviç  Antipov  öyle  çok  ya-
şamış,  o kadar  yaşlanmıştı  ki, hani  şu yıllar,  yıllar  içinde  kullana 
kullana  lime  lime  ettiğimiz  halde  ve aslında  tam da böyle  olması  se-
bebiyle,  kendi  kendimizle  baş başayken  mutlu  mesut  tepe  tepe  giy-
diğimiz  ama  başkalarına  yakalanınca  utanıp  çıkarmak  istediğimiz 
eski püskü  bir kıyafet  gibi  taşımaya  başlamıştı  yaşını.  Tüm  hedef-
lerini  bir bir gerçekleştirmiş,  yitirdiklerini  telafi  etmiş,  yaşayacağı 
kadar  yaşamıştı  ama  işte  ondan  alacağını  çoktan  aldığı  halde,  bir 
türlü  sonlanmıyordu  hayat.  Etrafında  onun  kadar  uzun  yaşayan  kim-
se yoktu.  Sevdiği,  gözettiği,  cebelleştiği,  diş bilediği  ve ondan  çok, 
çok daha  genç  olan  insanlar  birer  birer  çekip  gittikçe,  her birinin 
ölümünden  duyduğu  azap,  göğüs  kafesinde  tortu  tortu  birikiyor,  ge-
celeri  kalbinin  üzerinde  keskin,  ince  bir sızıya  dönüşüp  zonkluyor-
du. Ölenlerin  yakınlarının,  hatta  kadınının  ve kızının,  içten  içe onu 
suçladıklarını;  sadece  hayatın  değil,  ölümün  bile  büyüsünü  yitirdi-
ği böylesine  cenabet  bir çağda  bu kadar  uzun  yaşadığı  için  herke-
sin ondan  nefret  ettiğini  vehmediyordu.  94 yaşındaydı  ama  değil 
kocamak,  hele  hele  bunamak,  ihtiyarlamamıştı  bile.  Elinden  bir şey 
gelmiyordu.  Ancak  ölmekle  telafi  edebilirdi  kusurunu  ama  istemek-
le ölünmediği  gibi,  ölmeyi  istediği  de yoktu. 
Zaman  zaman,  topu  topu  üç günlüğüne  patronu  olan  ama  iğdiş 
sesi bunca  zaman  sonra  bile  aklından  çıkmayan  sarkık  gıdılı  Levan-
ten'in  ağzından  suçluyordu  kendini:  "Kaç  yaşındasınız  Mösyö  An-
tipov?  Demek  neredeyse  bir asır!  Bu bir asır içinde  devletler  iskam-
bil kâğıtlarından  kuleler  gibi  yıkıldı,  insanlar  sinekler  gibi  döküldü, 
51