Unutmayalım ki, kapitalizmin sömürü boyunduru­
ğuna sokularak fakirleştirilmiş ve sınıfsal çelişkileri 
belirginleştirilmiş bir toplumdaki geri kalmışlık olgu­
sunun bazı görünümleri, kimi zaman benzeşebilirler, 
hatta aynı görünümde de olabilirler. İşin zor yanı da 
buradadır. Olayların çözümlenmesiyle olgunun kav­
ramlması yöntemi kullanıl ırken, araştırıcı şayet işçi 
smıfı bilimiyle donatılmamı şsa, bu tür hatalara kolay­
ca düşmektedir. İşte bu nedenle biz, gecekondu tipi 
kentleşmelerin, aslında toplumların değil, o toplumda­
ki sermaye sınıfı iktidarlarının ilkelliğinin, gericiiği­
nin bir simgesi olduğu gerçeğini vurgulamak istiyoruz. 
Gene, romanı mızın da böylesi bir yanılgıya düşmesini, 
romanımızın düzeyinin düşüklüğüne vermek gerektiği­
ne inanıyoruz. 
Bu gerçeği şöyle de örnekleyebili riz. Diyelim, 19. 
yüzyılın özellikle ikinci yarısında Rus toplumunun, ka­
pitalizmin boyunduruğunda nasıl bir toplum olduğunu 
iyi biliriz. 01mma yazma oranının düşüklüğü açısından, 
kırsal kesimlerde yaşayan .:::ahil müjikler yığınının top­
lam nüfusa oranının büyüklüğü açısından, toprak mül­
kiyetinin dağılımı açısından, işçi sınıfının oluşumu ve 
devrimci potansiyel birikimi açısından, toplumumuzun 
bugünkü durumundan pek de farklı olmadığı açıktır. 
Ama durum böyleyken, bir 19. yüzyıl Rus romanının 
büyüklüğünü hangimiz yadsıyabiliriz? Diyelim, yüzyıl 
sonra bugün, o romanları inceleyerek, hangimiz Rus 
toplumunun 19. yüzyılda bir ilkeller, cahiller, meczup­
lar, içgüdüleriyle hareket eden yiğitler, saflar, iyi ni­
yetliler topluluğu olduğu kanısına varabiliri z? 
Kuşkusuz hiç birimiz. Çünkü biliyoruz, o romanın 
Ekim Devrimine ne büyük yardımlarda bulundu ğunu. 
Toplumu nasıl doğru kavrad ığını ve devrimci potansiye­
lini nasıl vurguladığını. 
78