IO 
lerden, tarihçilerden çok daha derin bir biçimde aniatmayı 
başardı lar. 
Herkesten daha akıllı ve bilgili olduklan için değil, sezgi­
leri çok gelişmiş olduğu için. Her büyük romancı, içinde bu­
lwıdu� toplum denizinde yüzerken, bir balık gibi akıntıları, 
eğilimleri sezebiliyordu. 
Örneğin, 19. yüzyıl Fransasını anlayabilmek için en önem­
li kaynağın Balzac'ın eserleri olduğuna inanılır ki bence de 
dofPLıdur. 
Edebiyat yolu 
Roman sanatının doruğa yükseldiği 19. yüzyılda, de�er­
li edebiyat eserleri büyük halk kitleleri tarafından bugünün 
televizyon dizileri gibi izlenir di. Charles Dickens'ın fasikül­
ler halinde yayımlanan romanlan merakla, heyecanla bek­
lenir, çıktığı anda kapışıhrdı. Sevilen bir roman kahramanı­
nın ölümü halinde yüz binlerce kişinin gözyaşiarına boğul­
duğu anlatılır. 
Dostoyevski'nin romanlan gazetelerde tefrika edilir, Tols­
toy her romamy la koca Rusya'da fırtınalar yaratırdı. 
Fransa'da Vıctor Hugo, Flaubert, Zola, hem romanlan hem 
politik duruşlanyla toplumun temel taşlannı döşüyorlardı. 
Bu romancılar, kimsenin karşı çıkamayacağı biçimde hem 
derin ve nitelikli hem de yaygındılar. Demek ki büyük kitle­
lerin okuması bir eseri değersiz kılınıyor. 
Sadece roman değil, bütün sanat eserleri hem yaygın hem 
değerli olabilir. Sinema sanatının en büyüğü olan Charlie 
Chaplin, Şarlo tiplemesiyle dünyada milyonlarca hayran edin­
miş, o dönemin kıt iletişim koşullarına rağmen Türkiye'nin 
köylerinde bile tanınmıştı. 
Bir başka örnek de Picasso'dur. Bu devrimci ressam, kü­
bizm akımının k'sini bilmeyen milyonlarca insan tarafından