Auschwitz, Treblinka, Haydari ve ... 
Auschwitz, insanlığın yüzkarasıdır. Bir küçük şehirdir. 
İkinci Dünya Savaşı olmasaydı, adını haritalarda bile bu­
lamazdık. Şimdi insan soyunun yaptığı en ünlü yerlerden 
biridir. Üstüne ciltler dolusu kitaplar yazılmış, sinemalar 
dolusu filmler çevrilmiştir. Çağımızın en büyük birkaç si­
nema yapıtınd an biri ya da birkaçı Auschwitz üstüne ya­
pılmıştır. Auschwitz şiirlerde, romanlarda, destanlardadır. 
İnsanoğlu daha yüzlerce yıl Auschwitz'i unutmaya cak, 
hakkında yüzyıllarca şiirler, destanlar , romanlar yaza­
cak, filmler çevirecek, müzikler yapacaktır. Auschwitz al­
çakgönüllü, küçücük bir şehirdir. Güney batı Polonya da ... 
Almanlar topladıkları binlerce, yüz binlerce, milyonlarca 
kişiye burada işkence etmişler, burada işçileri, Yahudileri 
yakmışlardır. Auschwitz deyince insanın aklına zulmün, 
işkencenin, ölümün, kötülüğün en yoğunu, en katmerlisi 
gelir. Orada insan kötülüğü, insan alçaklığı, insan delili­
ği somutlaşmıştır. Şimdi şu anda dünya için Auschwitz 
altından kalkılmaz bir vicdan azabı, bir insan alçaklığı 
anıtıdır. Auschwitz durdukça insanlığın vicdanı bir alçak­
lıkta, bir delilikte kanayıp duracaktır. Treblinka da böy-
75