4 
Daha tanyeri ışımadan, ortalıkta ses sada yokken, oluktan dökülen suyun 
sesi büyür, ormanın uğultusuna karışırken Ali yataktan çıktı, atın yanına varır 
varmaz ağzını açıp baktı. Atın ağzında geeeki teptiği ot yoktu. Yanı yönü yokla­
dı, atın ağzına teptiği parçayı bulamayı nca sevindi. Ama akşamdan atın önüne 
attığı bir kucak yeşil ot öyle duruyordu. Ayağıyla yeşil otu ötelere fırlattı. Otlar 
bir çalının üstünde salkım saçak kaldı. 
Atın yularından tuttu, ağır ağır çekti. Çiy yağmış, orman ıslanmıştı. Önün­
deki ağaçtan bir ağaçkakan çıktı, gitti. Uzaklarda birkaç kuş cıvıldaşıyordu. Bir­
den bumuna mezdeğe sakızı kokusu geldi. Sonra da seher yelinde acı bir yar­
puz koktu. Ayakları, ormanın çalılarına, devriimiş ağaçlarına takılıyordu. 
Anası, karısı, çocukları da uyanmıştı. Karısı yatağı, kapkacağı topluyordu. Ali 
durup atı süzdükten sonra, yüklerneye koyuldu . Bir yanına bulgur, bir yanına da 
un çuvalını sardı. Un, değirmende gibi tozuktu. Sonra da boşalmış Çerkes eyeri­
nin üstüne döşeği attı. Yorganları, kapkacakların bir kısmını da sırtına sardı. 
Bu sırada köylü de uyandı. Orman, az önceki orman değildi. Ne oluğun şı­
rıltısı, ne arınanın uğultusu kaldı. Tanla birlikte göçün gürültüsü ormanı dol­
durdu. Gündoğudan gelen bir kuş sürüsü çığlık çığlığa ormanın üstünden aktı. 
Ormanın üstü buğulanır gibiydi. Yeşil yeşil bir şeyler tütüyordu uzakta. 
Çürümüş ağaç kabuğu koktu. 
Ana: 
"Tımağına kurban olduğum, Alim. Şu kesip attığın tımağına kurban oldu­
ğum, sırtım dizlerim bir ağrıyar ki ... Beni bindirsene ata. Eskisi gibi binemem 
ki. Nerde o haller bende." 
Ali atı büyücek, yarı devriimiş bir kütüğün önüne çekti. Anasını kütüğe çı­
kardı. Kendi de altından kaldırıp ata bindirdi. Meryemce atın yularını topladı. 
Atın üstünde dikeldi, dimdik durdu. Gören, bu bükük belli, kocamış Meryem­
ce değil derdi. Atı üzengiledi. At ağaçların geçidinden ilerlerke n, önlerine yükü 
devriimiş bir eşek çıktı. Eşeğin sahibi bir yandan eşeği dövüyor, bir yandan da 
eli yükte, yüklerneye çabalıyordu . Meryemce geçitten arınanın içine saptı, onu 
geçti. Yol açıktı. Ötede, ta uzaklarda sis içinde bir dağ morarıyordu. 
Onun ardından çocuklar, sonra gelin, en arkadan da Ali yola çıktı. Ağır yükü­
nün altında iki büklümdü. Gözlerini atın ayaklarına dikmişti. Atın ayakları do­
laştıkça, at tökezledikçe yüzü kararıyor, at dümdüz ceren gibi sektikçe seviniyor­
du. Bumuna bir yerlerden başak kokusu geldi. Gözünün önünden, sırt sına ver-