bi bakt ılar, bakmaya da devam edeceklerdi muhtemelen. Ama 
sonra bir e şkıya çetesi gelip evlerini talan etti. Bölgedeki bütün 
Türk ve Kürt ve Zaza köylerini ya ğmalad ılar. O hengâmede Er-
meni k ızı bulmalan uzun sürmedi. Anneyle k ızın yalvarmalanna 
rağmen Şuşan' ı onlardan kopard ılar. On iki ya şın alt ındaki bütün 
Ermeni yetimlerin memleketteki yetimhanelere teslim edilmesi 
için emir ç ıktı demişti birileri ya, kar şılığında para koparmay ı 
umdular. Velhas ıl Şuşan Halep'teki bir yetimhanede buldu kendini 
ama çok geçmeden orada yer olmad ığı için İstanbul'daki bir 
okula gönderildi. Kimisi merhametli ve bilgili, kimisi so ğuk ne-
vale ve asabi mürebbiyelerin eline teslim edildi. Oradaki bütün 
çocuklar gibi üzerine karbeyaz bir elbise ve dü ğmesiz siyah bir 
palto giydirildi. K ız oğlan kanşıktılar. Oğlanlar sünnet edilmi ş, 
bütün çocuklara yeni isimler verilmi şti. Tabii Şuşan'a da. Herkes 
ona Şermin diyordu art ık. Bir de soy isim verilmi şti: 626."  
"Bu kadar yeter," dedi Banu Teyze e şarb ını gümüş kab ın üze-
rine örtüp dik dik cinine bakarak.  
"Peki efendim, siz bilirsiniz," diye homurdand ı Ağulu Bey ve 
ard ından ekledi: "Siz de bilirsiniz ki ilim malûma tabidir."  
Banu Teyze kö şeye s ıkışmış hissetti kendini. Belli belirsiz 
mınldand ı: "İlmin z ıddı cehalettir. Marifetin z ıddı ise inkâr. Ma-
lûmlan bilmekle olur şuur ve f ıtnat ve vicdan... Do ğrudur, el Hak, 
ilim malûma tabidir."  
"Yaln ız hikâyenin en önemli k ısm ını kaç ırdınız," diye at ıldı 
Ağulu Bey. "Onu da ö ğrenmek isterseniz söyleyin yeter çünkü biz 
gulyabaniler her şeyi biliriz. Oradayd ık. Size bu ak şam bir vakit-
ler ufac ık bir k ız, şimdiyse Armanu ş'un babaannesi olan Şuşan' ın 
mazisini anlatt ım. Misafirinizin bilmedi ği şeyler anlatt ım. Mera-
kımı bağışlay ın efendim ama ona anlatacak m ısınız? Bilmeye 
hakk ı yok mu sizce?"  
Banu Teyze sessiz kald ı. Bu gece i şittiği hikâyeyi Armanu ş'a 
aktaracak m ıydı? Anlatmak istese bile ailesinin hikâyesini bir 
gulyabaniden ö ğrendiğini nas ıl söylerdi? Armanu ş ona inan ır 
mıydı? Hem inansa bile k ızın bütün bu elem verici aynnt ılan hiç  
 bilmemesi daha iyi de ğil miydi?  
Banu Teyze yard ım için Şekerşerbet Han ım'a döndü. Ama bu 
munis cinden bir cevap yerine ba şka bir soru i şitti. Başının etra-
fındaki hâleyle yalazlan ırken sordu cin mahcubane: " İnsan taife-
sinin geçmi şlerini öğrenmeleri gerçekten hay ırlı bir şey miydi? 
Beşer ki kolay kolay tatmin olmaz, be şer ki ilm-i kelâm ın getirdiği 
mesuliyeti anlamaz, ya sonra daha fazlas ını bilmek ister ise? Ve 
daha, daha...? Nereye kadar? Hem neye yarar? Yoksa geçmi şi 
mümkün oldu ğunca az bilmek, bilineni de mümkün mertebe h ızla 
unutmak daha m ı iyiydi?"  
Nihayet şafak söktü. Geceyle gündüz aras ındaki o tekinsiz 
eşikten bir ad ım öteye geçilmi şti. Hâlâ rüyalara s ığınılabilecek ka-
dar erken ama yeni bir rüyaya ba şlanamayacak kadar geçti şimdi.  
Allah' ın gaffar ve hakîm ve rahman gözü, her şeyi gören, hiç 
kapanmayan, bir kez olsun k ırpılmayan bir göz olsa da, kimse 
kalk ıp dünyan ın daima gözlemlenebilir bir yer oldu ğunu söyle-
yemez. Buras ı Semavi Seyirci için birbiri ard ına oyunlann gös-
terildiği bir sahneyse e ğer, perdenin iniverdi ği zamanlar da olma-
lı arada; ince bir e şarb ın gümüş bir kab ın üzerini kapad ığı za-
manlar gibi.  
İstanbul on milyon canl ık bir keşmekeş. On milyon birbirine 
geçmiş hikâyeden olu şan aç ık bir kitap. İstanbul huzursuz uyku-
sundan uyan ıyor şimdi, en tela şlı saatine haz ır. Şu andan itibaren 
dinlenecek çokça dua, bir kenara yaz ılacak çokça küfür, gözden 
kaç ınlmayacak çokça günahkâr ve esirgenmesi ge reken çokça 
masum olacak.  
İstanbul'da sabah oldu bile.