lemeyecekti, zaten fazla bir şey de beklemeyecekti. Her şey yo-
lunda giderse ho ş olurdu. Gitmezse de ne âlâ, buna da haz ır ola-
cakt ı. San Francisco şehrini ve zihnindeki dü şünceleri kaplayan 
sisin alt ında Armanu ş, babaannesinin Russian Hill'deki evine 
ulaştı. San Francisco'nun en dik tepelerinden birinde yer alan ha-
reketli bir göçmen mahallesiydi buras ı. 
"Merhaba can ım, hoş geldiiiiin!" 
Hayrettir, kap ıyı babaannesi de ğil Surpun Hala açm ıştı. "Ca-
nım nas ıl özledim seni," dedi sevgiyle, "anlat bakal ım, ne yapt ın 
dışarlarda? Nas ıl geçti günün?" 
"İyi geçti," dedi Armanu ş sakin sakin, bir yandan da en küçük 
halas ının sal ı akşam ı burada ne i şi olduğunu merak ediyordu. 
Surpun Hala ezelden beri, en az ından Armanu ş'un çocuklu-
ğundan beri, ö ğretim üyeli ği yapt ığı Berkeley'de otururdu. Her 
hafta sonu muhakkak San Francisco'ya gelirdi ama hafta içi bura-
da görülmesi beklenmedik bir hadiseydi. Ne var ki Armanu ş o 
gün neler yapt ığını anlatmaya ba şlar başlamaz bu soruyla ilgilen-
meyi b ırakt ı. Yüzünde güller açarak, "Yeni kitap ald ım," dedi Ar-
manuş. 
"Kitap!? Yine. kitap m ı dedi o?" diye içeriden ba ğırdı tan ıdık 
bir ses. 
Varsenig Hala'n ın sesi! Armanu ş yağmurluğunu kancaya ast ı, 
rüzgâr ın dağıttığı saçlar ını düzeltti ve Varsenig Hala'n ın burada 
ne işi olduğunu merak ede ede içeriye yöneldi. Şimdi bu saatte 
burada de ğil havaalan ında olmas ı gerekmiyor muydu? Ayn ı vo-
leybol tak ımında forvet olan ikiz k ızlar ı, üç günlü ğüne gittikleri 
Los Angeles'taki bölge turnuvas ından bu ak şam dönüyordu. Var-
senig Hala maç yüzünden öyle heyecanl ıydı ki üç gündür gözüne 
uyku girmemi ş, sürekli k ızlar ına ya da antrenöre telefon edip dur-
muştu. Ama tak ımın geri döndü ğü gün, âdeti oldu ğu üzre saatler 
evvelinden havaalan ına gitmek yerine, buraya gelmi ş, içerde ma-
say ı kuruyordu. 
"Evet, kitap dedim," dedi Armanu ş, geniş oturma odas ına gi-
rerken. 
 "Sen ona bakma yavrum. Ya şland ıkça huysuzla şıyor," dedi Sur-
pun Hala arkas ından. "Hepimiz seninle gurur duyuyoruz can ım." 
"Can ım gurur duyuyoruz tabii ama ya şına göre davransa da-
ha iyi olur," dedi Varsenig Hala son porselen taba ğı da masaya 
koyarken. Sonra ye ğenine s ıkı sıkı sar ıldı. "Senin ya şındaki k ız-
lar makyaj malzemesi k ıyafet çanta pe şinde, sense kitap pe şinde-
sin. Hoş senin güzelle şmeye ihtiyac ın yok ama oku oku oku, bu-
nun sonu neye var ır?" 
"Halac ım daha iyi ya, makyaj malzemesi k ıyafet çanta pe şinde 
olsam ailecek iflas ederdik, kitaplar çok daha hesapl ı,".dedi 
Armanuş en pinti halas ına göz k ırparak. Batan güne şin ışığında 
ne kadar güzel göründü ğünün fark ında değildi. Çantas ını babaan-
nesinin koltu ğuna b ırakt ı ve hediye oyuncaklar ını görmek için 
can atan bir çocuk gibi hemen içindekileri bo şaltt ı. Kitaplar birbiri 
üzerine 'ya ğdılar: A/e/: Toplu Eserler, Kum Kitab ı, Yollan 
Çatallanan Bahçe, Narziss ve Goldmund, Rua Dam Vale, Çal ı 
Horozu, Denizin De ğiştirdiği, Küskün Kahvenin Türküsü, Baha-
ra Kadar Bekle Bandini, Elde Makas Ko şmak ve en sevdi ği yazar 
Kundera'n ın iki kitab ı: Yaşam Başka Yerde ve Gülünesi A şklar -
baz ısı yeni, baz ısı seneler önce okunmu ş ama şimdi tekrar okuna-
cak romanlar. 
Armanuş, Çakmakç ıyanlar ın kitap tutkusuna gösterdi ği di-
rencin bir ba şka sebebi, çok daha derin ve karanl ık bir hikâyesi 
olduğunu düşünüyordu. Sadece kad ın olduğu için de ğil, Ermeni 
olduğu için de bibliyofil olmaktan kaç ınmas ı gerekiyordu. Varse-
nig Hala'n ın okumas ına sürekli muhalefet etmesinin alt ında daha 
duygusal, hatta tarihsel bir kayg ı, bir hayatta kalamama korkusu 
olduğunu seziyordu. Halas ı onun yaşıtlar ından çok farkl ı olmas ı-
nı, onlar aras ından sivrilmesini istemiyordu. Hep anlatt ıklar ına 
göre, Ermeniler Osmanl ı'nın bir parças ı iken henüz, Osmanl ı hü-
kümetinin ilk safd ışı ettikleri aras ında yazarlar, şairler, sanatç ılar, 
entelektüeller varm ış. Önce "beyinlerden" kurtulmu şlar, ondan 
sonra gerisini sürmü şler - s ıradan insanlar ı. Diyasporadaki pek 
çok Ermeni aile gibi Çakmakç ıyanlar da çocuklar ından biri oku-