260 
 tahribi, devletlerin parçalanması ve mikro devletçiklerin oluşması, başarısız devletlerin ortaya 
çıkması, rejim ihracı faaliyetlerinin artması, siber terörizmin yayılması, yasadışı sil ah ticareti 
ve kaçakçılığı, aşırı silahlanma ve nükleer silahlanma heveslerinin artması, denizlerde 
korsanlık, emperyalizm ve hegemonya kurma çabaları  gibi yeni sorun, tehdit ve tehlikelerin ve 
insani dramın artmasına yol açmıştır. Bütün bu sorunların kıs a zamanda ve bölge içi dinamikler 
ve girişimlerle çözülmesi mümkün görülmemektedir. Zira Ortadoğu'da bu bölünmüşlük 
ittifaklara da yansımış ve güçlü ittifakların oluşumunu zorlaşmıştır.  
3. Ortadoğu'da Barış'ın Koşulları  
Ortadoğu'da istikrarsızlığın tarihse l (jeopolitik), iç (jeokültürel) ve dış (jeoekonomik) 
nedenlerden kaynaklandığını ifade etmiştik. Basit bir mantıkla barışın sağlanmasının yolunun 
bu istikrarsızlık nedenlerinin bazılarının ortadan kaldırılması, bazılarının yumuşatılması ve 
iyileştirilmesi  ile mümkün olabileceği düşünülmektedir. Bu çerçevede bu bölümde başlıca şu 
hususların cevabı aranacaktır.  
3.1. Dış güçlerin olmadığı bir Ortadoğu mümkün müdür?  
Ortadoğu'da barış ortamının tesisi yukarıda ele alınan bilgiler ışığında oldukça zor bir 
süreç olarak görülmektedir. Mevcut Ortadoğu sisteminin çok aktörlü yapısı -Devlet ve devlet 
dışı-, çok kutuplu bölge dışı ve içi bir güçler dengesini gerektirmektedir. Bu durumda güçler 
dengesinde iniş ve çıkışlar olmaktadır. Bölgede dengenin sağlanması için iç d engelemede en 
önemli vasıta bölge ülkelerinin silahlanmaya başvurmalarıdır. Son yıllarda Suudi Arabistan, 
İsrail, Türkiye, BAE, İran gibi ülkelerin silah harcamaları dikkat çekici şekilde artmıştır. Bunun 
nedeni hiç kuşkusuz bölgenin dış kaynaklı istikrars ızlığıdır. Konvansiyonel silahlanmada İsrail, 
İran ve Türkiye üretim kapasitesine sahiptir. Suudi Arabistan ise bölgenin en büyük silah satın 
alan ülkesidir. İsrail bölgenin tek nükleer güce sahip ülkesidir. İran uzun menzilli balistik silah 
üretebilmekted ir. Ayrıca İran'ın P5 +1 ler ile 2015'te imzaladığı nükleer anlaşma ile ekonomik 
yaptırımların kalkması karşılığında önümüzdeki 15 yıl içinde yani 2015 -2030 yılları arasında 
zenginleştirilmiş uranyum biriktirmemek şartıyla enerji amaçlı nükleer faaliyetler ine izin 
verilmiştir. Bu antlaşmanın imzalanmasının sebebi İran'ın 2015 yılı itibariyle break -out 
kapasiteyi yani nükleer silaha sahip olma seviyesinde uranyum zenginleştirme aşamasına 
ulaşmasıdır. Bu şu anlama gelmektedir. İran nükleer yakıtın silah tekno lojisinde 
kullanılabileceği eşiğe ulaşmıştır. İsterse birkaç haftadan birkaç yıla kadar nükleer silaha 
erişebilir. Bu anlaşma ile İran 2030 yılına kadar bu silahlanma faaliyetine ara vermiştir. Suudi 
Arabistan ise çok yönlü bir şekilde satın alma yoluyla s ilahlanmaktadır. Türkiye de özellikle 
Suriye iç savaşı nedeniyle yaşamakta olduğu çok ciddi güvenlik ve beka sorunları nedeniyle 
hem kendi silahlarını üretmekte hem de dışarıdan silah satın almaktadır.  
Bölgede denge sağlamanın bir diğer yolu ittifaklar si stemi ile sağlanan dış dengeleme 
yoludur. Bölgede en etkili dış aktör ABD’dir. ABD'nin bölgedeki vazgeçilmez stratejik ortağı 
İsrail’dir. Geleneksel müttefikleri ise Suudi Arabistan, Körfez ülkeleri, Ürdün ve Türkiye'dir. 
Ancak Obama'nın son döneminde başl ayan ve Trump'ın Başkanlığa seçilmesi ile süren 
dönemde ABD'nin geleneksel ortaklarını kaybetmesine neden olan bölge politikaları izlediği 
görülmektedir. Özellikle Amerikan politikalarının belirlenmesinde Pentagon ile Dışişleri 
Bakanlığı arasındaki ciddi g örüş ayrılıkları vardır. Başkan Obama'nın “çözümsüzlük 
stratejisiyle” Trump'ın “belirsizlik stratejilerinde” bu iki başlılık sürmüş ve sürmektedir. Bunun 
en son örneği Mart 2018 ayı içerisinde ABD Dışişleri Bakanı Tillerson’un Türkiye ile anlaşma 
aşamasınd ayken görevden alınması ve Şahin kanattan Pompeu’nun göreve getirilmesidir. Bu 
hamle dizginlerin şimdilik Başkan ve Pentagon'un elinde olduğunu göstermektedir. Bölgede bir