8 
BU korkunç itiraflardan sonra herkeste bir vicdan ra­
hatlığı hasıl oldu. İnsanlığın kurtuluş ve saadetinin sırf dost­
luk ve eşitlikte olduğu anlaşıldı, insanlar neden şimdiye ka­
dar bu büyük gerçeği anlamayarak varlıklarını garanti et­
meyi birbirine karşı düşmanlıkta, savaşta, kan dökmekte gör­
mek gibi yanlış bir yola gitmişler? Medeniyetin, ilerleme ve 
mükemmelleşm'e fikrinin gayesi birbirini öldürmeye uğraş­
mak mıdır? Yoksa umumî kardeşlik ve dostluk fikrinin yer­
leşmesine çare aramak mıdır? Neden insan öldürmek tekni­
ğinde en usta olan, savaş âletleri en mükemmel bulunan mil­
letler en ileri, en medenî sayılıyorlar? Şimdiki milletlerin hiç­
birisi meğerse medenî diye adlandırılmağa lâyık değilmiş. Dü­
şünülse, kan içicilik bakımından bugünkü insanların mağara­
larda, taş kovuklarında, inlerde yerleşip de üzerlerine saldır­
dıkları avlarım tırnaklarıyla, dişleriyle paralayarak yiyen 
vahşî, yabanî atalarından çok farkları yok. 
Aman Yarabbi, bu umumî dostluk, kardeşlik ve eşitlikte­
ki tadı sen bize şimdiye kadar niçin tattırmadın? Gerçek zevk 
ve saadetin ne olduğunu biz şimdi öğrendik. Ama bundan tat 
alacak kadar vaktimiz yok. Bunu evvelceden tadaydık, senin 
yarattıklarını öldürmek için icat ettiğimiz toplara, tüfeklere 
karşılık kim bilir ne favdalı şeyler bulup yaratmakla uğraşır­
dık. 
Karanlık artıyordu. Müthiş Bilâ'nın- korkunç düşmesine 
ne kadar- vakit kaldığını anlamak için saatn baktım. Aman 
Yarabbi... Uç çeyrek kalmış. Üç çeyrek... Fazla değil... 
— Haydi bakalım... Sandala yerleşelim... Hesapları ya­
panlar hesaplarında gene beş on dakika yanılmış olabilirler, 
dedim. 
Annem, yengem, dadım çarşaflandılar. Hemen meydana 
birçok bohça çıkardılar. 
— Bu kadar eşyayı sandal almaz, yolunda ettiğim itiraz­
lara karşı: