bakmaya başladılar. O kadar dikkatli baktılar ki, sanki Yılmaz 
bakışların ağırlığını sezdi ve babasının hareketlerine benzeyen 
hareketlerinin denetimini kaybetti, şaşırmaya başladı. 
Refik, ahçı Nuri'yi hatırlatan hareketlerle sobayı karıştıran 
Yılmaza bakarak: "Ne kadar babasına benziyor..." diye düşündü. 
"Babası öldü. O da ölecek... Babası hakkında ne düşünüyoruz? 
Hiç! Düşünsek de ne önemi var? Hepimiz öleceğiz. Ben de 
öleceğim ve benim hakkımda da düşündükleri..." Birden Os­
man'ın birşeyler söylediğini farkederek döndü. 
"Kaçtır soruyorum... Kararını verdin mi?" 
"Ne kararı?" 
"Söyledim ya: Üyelik ödeneği..." diyerek Osman ayağa kalktı. 
Bir annesine, bir kardeşine baktı: "Hadi, hadi, ben kulübe gi­
diyorum, yoksa sinirlerim..." 
"Ne oluyor bugün sana kuzum?" dedi Nigân Hanım. 
Osman öfkelenmeye, kimseye cevap vermemeye hakkı ol­
duğunu gösteren gururlu bir tavırla odadan çıktı. Arkasından 
Refik de kalktı. 
Nigân Hanım: "Peki benimle bugün kim ilgilenecek?" dedi. 
"Ah Cevdet Bey, siz gittiniz, her şey..." 
Refik merdivenleri çıkarken, "Evet, hepimiz öleceğiz," diye 
düşündü. "Hepimiz öleceğiz, ama benim şimdi böyle şeyleri 
düşünmemem lâzım. Ben şimdi okumaya karar verdiğim kitapları 
okumalı, gereken şeyleri düşünmeli ve Perihan'a ve kendime 
söz verdiğim programı yapmalıyım... Sonra şimdiye kadar 
uyuşukluk ve kararsızlıkla geçen hayatım düzenli bir hayat 
olacak. Kızım beni suçlamayacak... Kemah'ta gördüğüm o işçileri, 
köylülerin sefaletini hatırladıkça kendi hayatımdan ulanma­
yacağım. Bu programlı hayal beni bu utançtan kurtaracak. Böyle 
bir günlük hayal, evet bir hayat olduğundan hiç şüphem yok. 
Onu okuyarak bulacağını ve şimdi ona ulaşmak için okunması 
gereken kitaplardan birine kaldığım yerden devam ediyorum." 
Masaya oturdu, açık duran kitaba bakmaya başladı. "'Şimdiye 
kadar okuduklarımdan şu sonuç çıkabilir: Antik Yunan en mutlu 
çağdı ve diriltilmelidir. Bunun nedenleri şunlardır. Yani yazara 
göre şunlardır... Bana göre? Bana göre bunlar iyi şeylerdir ve 
bizde de olsaydı iyi olurdu. Bu iyi şeylerin eksikliğini çekiyoruz 
459