250 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
meselerdi, bu kocacık ne demeye kaçardı da ve de dağlara düşerdi. Vay kocacık 
vay. .. Vaaaaaay ... Yiğidim, her bir şeyleri bilenim ... Yerin altında, yerin üstünde 
ne varsa bilen Halil Emmim. Vaaaaaay, kara topraklara karışanımı Senin ölü­
nü bulursam alır götürürüm Çukurovaya. Büyük bir mezarlığa defnederim se­
ni. Mezar taşına da, Valilerin mezar taşına yazdıklarından bir yazı yazdırırım, 
köy düzensizliğinden ölen Koca Halil Emmi burada yatar, el fatiha, diye. Vaaay 
gün görmemişim, pamuk yolunda, Çukurova dağında ölenimi Yemenden canını 
kurtarıp da burada can verenim. Vaaaaaay Halil Emmim, sen benim yanımda 
babam Hıdır Kahyadan ileriydin. Onun bana tek yadigarıydın. Ya ben yanma­
yım da, ya ben dövüne dövüne ağlamayayım da kimler ağlasın. Vaaaaaaay, ba­
bamın yiğit, akıllı yoldaşı sana da kıydılar." 
Sesi o kadar yanık öyle kederliydi ki, kadınlar, kızlar ağlamaya başladılar. 
Muhtarın da gözünde iki damla yaş birikmişti. Sonra yaşlar yanaklarından 
aşağı süzülüp bıyıklarına kadar indi. 
Bu sırada Taşbaşoğlunun: 
"Haydi hazırlanın, ben gidiyorum. Benimle gelen gelsin, gelmeyene uğurlar 
olsun," sözü duyuldu . Taşbaş bunu birkaç kere daha söyledi. 
Muhtar hemen sözünü kesti. Kulak kabarttı. 
Ortalıkta derin bir sessizlik oldu. 
Taşbaşın evinden yana döndü, ellerini beline dayadı baktı. Orada iyice se­
çemediği bir kaynaşma oluyordu. Yüklü iki eşek, birkaç kadın, çocuklar gördü. 
Onlar da Muhtardan yana bakıyorlardı. 
Muhtar elleriyle yüzünü kapatıp: 
"Vaaaay vay Halil Emmim ölseydim de bu günü gözlerim görmeseydi. Bak 
bak Halil Emmi, seni öldürdüler de koyup gidiyorlar. Seni dağlara düşürdüler 
de köyü ikiye bölüp gidiyorlar Sağlığında sana Emmi diyenler, seni kendi ta­
raflarına çekenler, bak Halil Emmi, kaçıyarlar Köy düşmanl arı. Bunlara komşu 
denir mi, köylü, kardaş, emmi denir mi? Sağ olsaydın da şu sana yapılanı gör­
seydin Halil Emmi, dost kim, bu köyün dostu düşmanı kim anlardın. Vaaaaa­
aay, vaaay ıssız, kimsesiz dağlarda, yapayalnız ölenim! Oğul dedin de başına ge­
len oldu mu? Kardaş dedin de varıp sarılanın bulundu mu? Bir kaşıcık su dedin 
de ölürken veren oldu mu? Yoksa çırnaklarınla yerleri yırtaraktan öyle yalnızca 
mı verdin tatlı canını7 Halil, Halil, Halil, Halil Emmiii ... " 
Bu sıra yanına birisi sokuldu. 
"Aşağıdan," dedi. "Deli Bekirlen, Bekir Ağaylan Bekçibaşı geliyor." 
Muhtann keder içinde, bozulmuş, gözyaşlarından ısianmış yüzü hemen dü­
zeldi. Ağır ağır evine yollandı. 
Biraz sonra Bekçiyle Delice Bekir Muhtarın karşısındaydı. Yorgunlu ktan so­
luk soluğaydılar.