maneviyatla maddiyata ayrılarak ikileşiyor. Bir kısmı mey­
danda kalıyor. Diğeri öbür dünyanın sırlarına karışıyor. İn­
san bir mezar gördüğü vakit iki hayat düşünüyor. Ne kadar 
serbest fikirli olsa ölümün esrarı önünde irkiliyor. Bu ikileş­
meyi düşünmekten kendini alamıyor. İki hayat ki biri içinde 
bulunduğumuz an, diğeri her nefeste varlığımızı cezbeden 
bir esrar kuyusu . Fakat bu mezarlar gelenin geçenin bakışla­
rı önünde o kadar eskimişlerdi ki onlara bir Fatiha okumaya 
herkes üşeniyordu. 
İnsan harabe ve mezar görmekten niçin hüzün duyar? 
Şehirlerin istikballerini gördüğü için değil mi? Ömrün sonu, 
cihanın nasibi bundan başka bir şey mi? Hep harap olmak 
için yaşamıyor muyuz? 
Medhi Bey genç, bencil, kendini düşünen; polis komiseri 
maddeci kişiler olmakla beraber şehrin bu harap bağrındaki 
bu cami viranesi, o asırlık mezar taşları, o uhreviyet etrafın­
daki büyük yoksulluğun hüznü kalplerine dokundu. Dalgın, 
sessiz yürüdüler. 
Hava bulutsuz, güzel, berrak bir kış günüydü . Güneş 
gökyüzünün mavi billur kubbesinden altın mızraklarını yağ­
dırıyor, etrafa yer yer serilmiş çimen halılarını som yaldızlara 
gark ediyordu. 
Girdikleri viranenin mezarlığa karışan kısmında ağaç 
kadar büyümüş taflanlar ve şimşirlerin, kışın libasından so­
yunmayan, her dem taze, ahiret ve cennetin sonsuz hayatına 
işaret eden bu ağaçların yeşil gölgeleri, bulundukları yerin 
maneviyatını artırıyor, oranın sükunetine esrarengiz bir 
hava veriyordu. 
Dua eden gövdelerini gökyüzüne uzatan narin, ulu selvi­
lerin arasına sıkışmış bir defne ağacının rutubetli ve kokulu 
loşluğu altında vahşi hayvan inine benzer yatay, büyük bir 
çukurun geniş, karanlık ağzı göründü. Mağara girişini andı­
ran bu diri mezarının önünde iri bir taş ve üstünde kısa fakat 
boyundan kaybettiğini eninden kazanmış, yusyuvarlak bir 
adam oturuyordu. 
Medhi Bey usulca komiserin kulağına: 
81