Amele Taburlar ına al ınm ıştı. Bu karar ın arkas ında Enver Pa şa'n ın 
olduğu rivayet ediliyordu: "Askerlerin geçece ği yollan yapmak 
için işçiye ihtiyac ımız var," demi şti. 
Sonra kapkara haberler ya ğmaya, ortal ıkta bin türlü fena fena 
rivayet dola şmaya başlad ı; bu sefer Amele Taburlan'na dair. Er-
menilerin yol yap ımında ağır işçi olarak çal ıştırıldığı söyleniyor-
du, her ne kadar az say ıda imtiyazl ı bedel ödeyip muaf tutulmu ş-
sa da. Diyorlard ı ki taburlar sadece görünü şte yol kazmak içindi, 
aslında onlara çukur kazd ırılıyordu, yeterince derin ve geni ş... Er-
menilerin kazd ıklar ı çukurlara gömüldükleri anlat ılıyordu.  
"Ne demiş Enver biliyor musun? Demi ş ki Ermeniler Paskal-
ya yumurtalar ını kendi kanlar ıyla boyayacak bu sene!" Böyle de-
mişti Kirkor Hagopiyan berberden ç ıkmadan. Yüzünde alabildi-
ğine sakin, neredeyse donuk bir ifadeyle.  
Ohannes İstanbuliyan söylentilere inanm ıyordu. Devrin kötü 
olduğunun fark ındayd ı elbette. Ama devir ne zaman kötü olsa, za-
ten felaket haberlerine meyyal olanlar bire bin katmay ı severdi.  
Birinci kata inince bir kez daha seslendi kar ısına. İçini çekti 
cevap alamay ınca. Avluya ç ıktı. Hava güzel oldu ğunda kahvalt ı 
ettikleri kiraz a ğacından masan ın yan ından geçerken Kay ıp Gü-
vercin Yavrusu ve Asude Bir Bahar Ülkesi'nden yeni bir sahne be-
lirdi zihninde.  
"Kendi hikâyeni dinle öyleyse," dedi nar a ğacı dallar ını sal-
lay ıp kar tanelerini silkeleyerek. "Bir varm ış bir yokmu ş. Tanr ı' 
nın mahluklar ı tah ıl kadar çokmu ş, çok konu şmak günahm ış." 
"Ama neden?" diye sormu ş küçük kay ıp güvercin yavrusu te-
dirginlikle. "Çok konu şmak neden günahm ış ki?"  
Mutfak kap ısı kapal ıydı. Bu saatte Armanu ş'un, senelerdir 
yanlar ında çal ışan hizmetçileri Marie'yle birlikte çocuklar ı da al ıp 
mutfağa kapanmalar ı doğrusu tuhaft ı, İCap ıyı asla kapatmazlard ı. 
Ohannes İstanbuliyan kap ının kulbuna uzand ı ama daha o 
kulbu çevirmeden eski, tahta kap ı içeriden aç ıldı ve bir Türk ça-  
 vuşla burun buruna geldi. İki adam da birbirleriyle böyle kar şılaş-
maktan şaşkın, boş bulunup bir an öyle kalakald ılar. Şaşkınlığın-
dan ilk s ıyrılan çavuş oldu. Bir ad ım geriye at ıp karşısındakini te-
peden t ırnağa süzdü. Bak ışlarındaki sertlik çehresini gölgeliyor 
olmasa yak ışıklı say ılabilecek, gençten, kumral bir adamd ı. 
"Burada neler oluyor?" diye ba ğırdı Ohannes İstanbuliyan, 
kar ısı, çocuklar ı ve Marie'nin mutfak duvar ının önünde cezal ı ço-
cuklar gibi yan yana durduklar ını görünce.  
"Evinizi aramak için emir ald ık," dedi çavu ş. Sesinde belirgin 
bir husumet yoktu ama yak ınlık da sezilmiyordu. Yorgun gibiydi. 
Belki de işini bir an önce bitirip s ıcak yatağına dönmek istiyordu. 
"Rica etsem bize çal ışma odan ızı gösterir misiniz?"  
Eve dönüp s ıra halinde büyük yuvarlak merdiveni ç ıktılar; 
önde Ohannes İstanbuliyan, arkada çavu ş ve erat. Çal ışma odas ı-
na ç ıktıklar ında askerler etrafa da ğıldı, yabani çiçeklerle dolu bir 
çay ıra yay ılmış bal anlan gibi her biri ba şka bir eşyan ın başına 
gitti. Dolaplan, çekmeceleri, duvardan duvara uzanan kitapl ığın 
her raf ını aramaya koyuldular. Kitaplan şöyle bir kan ştınp içle-
rinde sakl ı belgeler anyor, bir şey bulamay ınca şlden geçirdikle-
rini ya yere b ırak ıyor ya geri koyuyorlard ı. Birer .birer elden geçti 
Ohannes İstanbuliyan' ın tapt ığı, defalarca okudu ğu kitaplar: 
Charles Baudelaire'den Kötülük Çiçekleri, Gerard de Nerval'dan 
Kuruntular, Alfred Musset'den Geceler, sonra en sevdi ği yazar-
dan, büyük Victor Hugo'dan Sefiller ve Notre Dame' ın Kamburu. 
Boncuk gözlü, yap ılı bir asker şüpheyle J. J. Rousseau'nun Top-
lumsal Akit'ini kanştınrken Ohannes İstanbuliyan adam ın görme-
den bakt ığı bölümleri dü şünmeden edemedi:  
İnsan özgür do ğar ama her yerde zincirlenir. Gerçekte fark 
vahşinin kendi içinde ya şamas ı, sosyal insan ınsa kendi d ışında ve 
ancak başkalar ının fikirlerinde ya şamas ıdır, öyle ki kendi varl ığı-
nı ancak onu ilgilendiren ki şilerin hükümleri üzerinden hissede-
bilir.