Cevdet Bey: "Söyledim ya işte!" dedi. Yüzüne yaklaştırdığı 
püskülü tırnaklarıyla tarıyordu. 
"Cevdet, rica ediyorum beni anla! Oğluma karşı görevimi hiçbir 
zaman yapamadım. Onu Haseki'de bıraktım ve unutmaya ça­
lıştım. Şimdi birşeyler yapmam gerektiğini anlıyorum, ama geç 
kaldım. Bana söz veriyorsun, değil mi? Lütfen o fesi indir de 
yüzünü göreyim!" 
Cevdet Bey fesi komodinin üzerine bıraktı. Yüzüne vuran çiğ 
ve çıplak ışık gözlerini yaktı. 
"Prens Sabahattin'in adını hiç duydun mu?" diye sordu Nusret. 
"Her neyse. Şimdi Paris'te. O da bir Jöntürk sayılır. Bütün prensler 
gibi aptalın tekidir, ama bir düşüncesi var..." Eliyle odanın bir 
köşesindeki kitapları işaret elti. "Ya da, herkesin yaptığı gibi, 
başkasından aşırılmış bir düşüncesi var ki, doğru buluyorum. 
Demolins'e göre İngilizlerin üstünlüğünü, orada bireylerin, 
insanların daha özgür olmasında aramak lâzım. İşte bizde bu 
yok. Bizde öyle özgür, aklını kullanan, girişken insan yok! Bizde 
herkes köle, herkes boyun eğmek, toplumun içinde erimek, 
korkmak için yetişliriliyor. Eğitim dedikleri şey hocanın dayağı, 
anneyle teyzenin saçma tehditleri. Din, korku, karanlık dü­
şünceler, ezberlenmiş şeyler... Sonunda boyun eğmekten başka 
bir şey öğrenmiyorlar. Kimse kendi çabasıyla, topluma karşı 
çıkarak yükselmiyor. Herkes boyun eğerek, birisinin himayesine 
girerek, kulluk ederek yükseliyor. Kimse kendi hesabına dü­
şünmüyor. Düşünürse, korkuyor... Herkes olsa olsa kendi he­
sabına kulluk ediyor. Demolins'e göre merkeziyetçi devletlerde 
bu insanların... Beni dinliyor musun? Ben de oğlumun onlar 
gibi..." Birden yeniden öksürük buhranına yakalanarak sarsılmaya 
başladı. Kâseye bir balgam attıktan sonra rahatladı. 
"Ne demek istediğimi anlıyor musun? Bak, sen kendi kendine 
birşeyler yaptın. Sen bunu iyi anlayabilirsin." 
"Kendini çok yoruyorsun!" dedi Cevdet Bey. 
"Ben ne diyorum, sen ne diyorsun? Sen beni anlayabilirsin, 
bir tek bu konuda da olsa..." 
Cevdet Bey fırsatı kaçırmadı: "Senin düşüncelerin doğru. Seni 
anlıyorum. Ben sana hep hak verdim, ama bunu ne yazık ki 
gösteremedim!" 
75