15 
 Umudun felsefesinin temel nitelikleri nelerdir?  
İnsanlık tarihinde umut ve karşıtı olan umutsuzluk çoğu k ez iç içedir. Bunlardan 
hangisinin öne çıkacağı, umut edenlerin bilinci ve istencine bağlıdır. Umut, Ernst Bloch’ un 
‘Umut İlkesi’ adlı yapıtındaki anlatımıyla, "olumlu karşı çifti" olan "henüz tümlenmemiş var -
oluş belirlenimliliği"  ile birlikte "olası yen i" olarak henüz bilimler tarihinde ortaya çıkmamıştır 
(Bloch 1983, s. 4). Bu nedenle, Bloch, umudu "dünyada oturulan bir yer"  olarak "İzler", 
"Ütopinin Tini", "Thomas Münzer", "Bu Zamanın Mirası" ve "Özne -Nesne" gibi önemli 
yapıtlarında felsefe düzeyine yü kseltmiş ve dizgeleştirmiştir.  
Özlem, beklenti ve umudun özgün "yorum bilgisi", insanın "önünde olanın 
aydınlatılmasını", bunun kavramını gerektirir; "yeni olan" kendi karşıt kavramını ister. Bütün 
bu kavramlaştırma uğraşının amacı, "olanak alanı aracılığ ıyla gerekli olduğu söylenen şeyin"  
yolunu açmaktır. Ancak böylece "kavranılan" umut, "dünyada bir ilkenin kalıcı kavramını"  
aydınlatabilir. Bu ütopik ilkesel kavram, umudun ve onun "insana yakışır içeriklerinin " 
kavramı olabilir. Bu kavramın anlattığı şey , her şeye ilişkin “oluşan bilincin doğmakta olan 
ufkudur.”  
Beklenti, umut ve "henüz oluşmamış olanağa"  yönelim, yalnızca insan bilincinin "temel 
niteliği" değil, aynı zamanda "nesnel gerçeklik içinde temel belirlenimdir."  Bu açıdan bakınca, 
felsefe, Marx ile birlikte ya "yarının (geleceğin) vicdanı", "geleceğin yanını tutma", "umudun 
bilgisi"  olacaktır veya "hiçbir bilgi" içermeyecektir. Bu felsefe, insanlığı bekleyen, yok eden 
veya var eden "yeninin felsefesi" olacaktır. Bu felsefenin bilinci, "tehlikenin  ve onun 
koşullarında gerçekleştirilecek zaferin açık öğesidir."  Bu felsefenin uzamı ise, "süreç içindeki 
nesnel -gerçek olanak"  veya “insanlığın henüz hiçbir yerde yenilgiye uğramamış yönelimidir.”  
Söz konusu yönelim ise, nesnede görülürleşir (Bloch 1983. s. 5).                
Bu felsefenin itici istemi, "öznedeki gerçekten umudu canlı tutan" , bir başka deyişle, 
"umut eden", nesnede ise, "gerçekten umulabilen"  öğelerdir. Dolayısıyla umudun oluşabilm esi 
için, umut eden bir öznenin ve umudu besleyen nesnenin veya konunun olması gerekir. Umut 
ve umutsuzluk kapsamında araştırılması gereken tam da bu karşılıklılık ilişkisidir.  
Bloch’ un nitelemesiyle, "iyi içerikli yeni, asla tümüyle yeni değildir."  İyi içerikli veya 
nitelikli yeninin etkinliği, yaşamı ve "biçimlendirici sanatı dolduran gündüz düşlerinden"  öteye 
geçer. Ütopik anlamda "istenilen şey", "bütün özgürlük devinimlerini"  yönlendirir.  
Leibniz, Kant ve Hegel’de umut kavramı  
Ayrıca, özlemi, umudu v e "eve ulaşma" güdüsünü oluşturan "sahip olma ve sahip 
olmamanın iç -içeliği ", Aristoteles'in "öze yönelik olanağın kavramı"  olarak "özdek kavramı" 
ve Leibniz'in "eğilim kavramı" örneklerinde görüldüğü gibi, büyük felsefi konular arasındadır. 
Umut, Kant'ın "ahlaklı bilinç" önermesinde dolaysız olarak, Hegel'in "tarihsel diyalektiğinde 
ise, dünyasal dolayımlı"  olarak etkinleşir.  
Öte yandan, bütün bu "Aydınlanma duraklarına" ve ütopya alanındaki "bulgulama 
gezilerine" karşın, açıklama denemelerinde "bakış ned eniyle, kırılan bir şeyler" vardır.  
Özellikle Hegel'de "olmuş olan, oluşmakta olanı"  hep bastırır; "olmuşlukların toplanması, 
geleceğin cephesi ve yeni olan"  gibi ulamları engeller. Bu nedenle, ütopik ilke, ondan bir kesit 
olmasına karşın, ne "eski mitsel  dünyada", ne de "patlayıcı diyalektiğine karşın kentsel akılcı 
dünyada"  başatlaşamamıştır. Bunun nedeni hep "hem arkaik mitsel, hem de kentsel akılcı 
düşünce tarzının bakışının idealist"  olmasıdır. Bunun sonucu olarak da "edilgen bakma" 
tarzının, "olmuş o lanın yansıdığı öte dünya tasarımı olan üst dünyayı"  da içeren "olmuş bir 
dünya, tümlenmiş bir dünya"  varsaymasıdır.