202 
 Yazı dilinin en önemli yönü, bilinçteki gelişmeye olan etkisidir. Karl Bühler, dil 
çözümlemesinin yazı ile mümkün olduğunu belirtir (Kabatek 1994: 179). Yazma esnasında dil 
üzerine daha çok düşünülebilir ve dil bilinci bu anda gelişir (agy.179). Bir başka deyişle, dile 
ilişkin düşünümsellik, yazıda ortaya çıkar. Konuşmanın kendisi mekanik bir işleyiştir. Yazı dili 
ise bir söylemedir ve konuşmanın aksine, planlanarak, tasarımlanarak gerçekleşir. Yazı 
düşünümsellik boyutunda mevcut dilin olanaklarından yararl anırken, bir sözü, ifadeyi seçerken, 
onu kullanırken bir bakıma metni doğru oluşturma, metin üretme sürecine evrilir. Yazının 
gerçekleştirdiği en önemli gösterge veya dil sistemi, metindir ve yazıyla birlikte metin 
sistemleri gelişmiştir (Kabatek 1994: 180 ). Metin sistemleri, yazıdan çıkar ve yazı zihinsel 
faaliyetlerin yardımıyla ele geçirilmeye çalışılan gerçekliği kurar. Bu gerçeklik sadece dışsal 
gerçeklik değildir, insanın kendisini, çevresini, zamanı, mekânı algılamasının, kendisini yazıyla 
kurmasının  gerçekliğidir. Sözün uçarılığı, yazının kalıcılığı sadece bellekle ilgili değil, 
düşünümsellik ve dil bilinciyle de ilgilidir.  
3. TÜRKÇENİN LATİN YAZI SİSTEMİNE GEÇİŞ SÜRECİ  
Ulusal dil kavramı ve onun sonucu olan ulusal dil bilinci, Batı’da matbaanın 
yaygınlaşmasıyla birlikte 16.yy’da uyanmaya başlarken, bizde 19.yy’ın ikinci diliminde, 
özellikle yine matbaanın kuruluşu, basın yayın alanındaki gelişmeler, Osmanlı Devleti’nin 
reformlarla yeniden biçimlenmesi sürecinde gündeme gelmiştir. Matbaa ile birlikte  basın yayın 
olanaklarının artması, kitap kültürünün, yayımcılığın gelişmesi konuşulan yerel bir dilin ulusal 
iletişim dili olarak yerleşmesine ve böylece dil birliğine önemli bir teknik katkı sunar. Modern 
hayat teknik olanakların çeşitlenmesi ve devletin  bürokratik işlerinin yerleşmesi olarak 
düşünüldüğünde, yazı dilinin basın yayın aracılığıyla ve devletin işleyiş sürecinde toplumsal 
hayatın merkezine yerleştiği söylenebilir. Bu süreçte yerel ağızlardan, şivelerden; diğer bir 
deyişle yerel ve sosyolojik dillerden biri, İstanbul Türkçesi daha baskın hale gelmiş, dilde 
çeşitlilik ve çoğulluk da yavaş yavaş yazı dilinin dışında kalmış, sadece konuşma ve yerel dil 
olarak sürmüştür.  
Türkiye’de harf ve dil ile ilgili kökten değişimler, ulusal devletin kurulmas ından sonra 
yazı dilinde gerçekleşmiştir. Dilde normlaşma, modernitenin yazıya verdiği değerle ve devletin 
yetkili organlarının dil planlamasıyla hızlanmıştır. Ulusal dil, tekdil ilkesi üzerine kuruludur. 
Tekdilcilik (Monolingualizm) hem devletlerin resmi dil ihtiyacından hem de modern ulus 
devletin inşasında bürokratik işlemlerin tek -form ve tek -anlamlılık ihtiyacından kaynaklanır. 
Bu anlamda ulusal dil, uluslaşma ve ulusal devlet kavramından ayrı düşünülemez. Dağılan 
imparatorluğun çok dilli toplumsal yap ısı karşısında ulusal dilin, toplumu birleştirici ve devletin 
itibarını pekiştirici bir niteliği vardır. Devletin dili hukuken ve biçim olarak bağlayıcıdır, geçerli 
ve güven verici olmak durumundadır. Harf devrimiyle halkın kısa süre içerisinde okur -yazar 
olarak eğitilmesi çabası, aslında yazı kültürüne geçilmesinin yanı sıra dil üzerinden ulusal 
birliği ve devletin kurumsal olarak yerleşmesini sağlamanın da bir aracı olmuş, halkın nezdinde 
devletin gücünü pekiştirmiştir.  
Dil planlaması, öncelikle dilin ke ndisi için değil, dili kullananlar açısından yapılır. 
Türkiye açısından düşünüldüğünde bir dil politikası ve planlaması olan harf devriminin amacı, 
okur-yazar olmayı kolaylaştırmak olmuştur. Okur -yazar olmak o yıllarda cehaleti yok etmek, 
dil üzerinden mil li bir birlik oluşturarak ulus bilincine ulaşmak anlamına gelmektedir. Fakat 
okur-yazar olmak demek, devletin işleyişini anlamak ve ona katılmak da demektir. Bu ise 
bireylerin kamusal alana dâhil olmalarının önündeki yazı engelinin aşılması ile mümkün 
olmu ştur.