Şeytan'a uymu ş olabilir. Zarif Efendi'nin hepimizi mahvetmek için ne kararl ı olduğunu kitab ınız için çal ışan 
diğer nakkaşlar da duydular. Hepsinin korktuklar ını, tıpkı benim gibi ku şkulara kap ıldığını tahmin edebilirsiniz. 
Onlardan biri, bir gece yar ısı Zarif Efendi kendisini s ıkıştırıp size kar şı, bize kar şı, kitab ımıza, nakşa, resme, 
inand ığımız her şeye karşı kışkırttığı için telaşa kap ıldı ve o alça ğı öldürdü ve kuyuya att ı." 
"Alçak?" 
"Zarif Efendi t ıynetsizdi, mayas ı bozuk bir haindi." dedim. "Sütü bozuk!" diye, sanki odada kar şımdaym ış 
gibi bağırdım. 
Bir sessizlik oldu. Korkuyor muydu benden? Ben korkuyordum kendimden. Sanki bir ba şkas ının h ırsının ve 
akl ının rüzgâr ına kap ılmıştım, ama güzeldi bu. 
"Senin gibi ve Isfahanl ı nakkaş gibi telaşa kap ılan bu nakka ş kim? Kim öldürmü ş onu?" 
"Bilmiyorum," dedim. Ama yalan söyledi ğimi de yüzümden anlas ın istedim. Buraya gelmekle çok hata etti ğimi anl ıyordum. Ama 
suçluluk ve pi şmanl ık duygular ına da kap ılacak değildim hiç. Eni şte Efendi'nin benden ku şkuland ığını görüyor, 
bundan zevk ve güç al ıyordum. Dinsizlik var m ı diye değil de, şimdi nas ıl bir şey olmuş diye meraktan görmek 
istediğ
im son resmi, benim katil oldu ğumu iyice anlar ve benden korkarsa ortaya ç ıkar ıp bana gösterir diye 
düşündüm h ızla. 
"O soysuzu kimin öldürdü ğü önemli mi?" dedim. "Onu temizleyen iyi bir i ş yapm ış olmaz m ı?" 
Gözlerini benim gözlerimin içine dikemeyi şi bana cesaret verdi. Sizden daha iyi ve ahlakl ı olduklar ına 
inanan yüce ki şiler, sizin için utand ıklar ında, gözlerinizin içine i şte böyle bakamazlar. Genelde de sizi ihbar edip 
işkenceci cellatlara teslim etmeyi dü şündükleri için. 
Dışarıda, avlu kap ısının hemen önünde köpekler kudurmu ş gibi havlamaya ba şlad ı. 
"D ışarıda kar yağıyor yine," dedim. "Bu ak şam vakti herkes nerede? Sizi niye böyle evde yapayaln ız b ırak ıp 
gittiler? Bir mum bile yakmam ışlar." 
"Bu çok tuhaf, çok," dedi. "Bunu hiç anlayamad ım." 
Öyle içtendi ki, ona bütünüyle inand ım ve öteki nakka şlarla birlikte onunla alay etmeme ra ğmen, asl ında 
onu sevdi ğimi bir kere daha derinden hissettim. Bir an kalbimde ona kar şı aşırı bir sayg ı ve sevgi yükseldi ğini 
hemen nas ıl anlad ı da saçlar ımı yine o dayan ılmaz babaca, şefkatle ok şadı, hiç ç ıkaramad ım. Üstat Osman' ın 
Heratl ı eski üstatlardan mülhem nak şının bir gelece ği olmad ığını hissettim. Bu öyle çirkin bir dü şünceydi ki 
korktum kendimden. Bir felaketten sonra, hepimize olur: Son bir umutla ve gülünç ve budala bulunmaya hiç 
ald ırmadan her şeyin eskisi gibi sürmesi için yalvar ırız: 
"Yine kitab ımızı resimlemeye devam edelim," dedim. "Her şey eskiden oldu ğu gibi sürsün." 
"Nakkaşlar aras ında bir cani var. Kitaba Kara Efendi ile devam edece ğim." 
Onu öldüreyim diye beni k ışkırtıyor muydu? 
"Nerede şimdi Kara?" dedim. "K ızınızla çocuklar nerede?" 
Bu sözleri sanki a ğzıma bir ba şka gücün koydu ğunu hissediyordum ama tutam ıyordum da kendimi. Bundan 
sonra mutlu olmak ve umut etmek için hiçbir yolum kalmam ıştı. Yaln ızca zeki ve alayc ı olabilirdim ve her 
zaman eğlenceli bu iki sevimli cinin, zekân ın ve alayc ılığın arkas ında, onlara hükmeden Şeytan' ın bana sokulan 
varl ığını hissediyordum. Ayn ı anda, avlu kap ısının d ışındaki uğursuz köpekler, sanki kan koklam ış gibi ç ılgınca 
ulumaya ba şlad ı. 
Bu an ı ben çok önceden de ya şam ış m ıydım? Çok uzak bir kentte, şimdi bana çok uzak gelen bir tarihte 
dışarıda göremedi ğim bir kar ya ğarken, mum ışığında beni boya çalmakla itham eden pimpirikli bir buna ğa 
hiçbir suçum olmad ığını ağlayarak anlatmaya çal ışmıştım. O zaman da, t ıpkı şimdi oldu ğu gibi, uzaktaki avlu 
kap ısının oradaki köpekler kan koklam ış gibi ulumaya ba şlam ışlard ı. Enişte Efendi'nin de, o bumburu şuk ve 
kötü moruk gibi azametli bir çenesi ve şimdi en sonunda gözlerimin içine ac ımas ızlıkla dikebildi ği gözlerinden 
anl ıyordum, beni ezip geçmeye niyeti vard ı. On yaşımdaki nakka ş çırakl ığımdan kalma bu berbat hat ıray ı, nas ıl