"Bunu ona sorunca sanki bilmiyor musun der gibi gözlerini şaşkınlıkla açt ı. Ç ırakl ık arkadaşımızın bizler 
gibi yaşland ığını düşündüm o zaman. Zavall ı Enişte'nin son resimde perspektif usûlünü pervas ızca kulland ığını 
söyledi. Bu resimde, Frenklerin yapt ığı gibi, şeyler Allah' ın akl ındaki önemlerine göre de ğil de, gözlerimize 
gözüktüğü gibi resmediliyormu ş. Bu büyük bir günahm ış. İslam' ın halifesi Padi şahımızı bir köpekle ayn ı 
büyüklükte resmetmek ikinci günahm ış. Üçüncü günah ayn ı büyüklükte Şeytan resmi yap ıp, bir de onu 
canayak ın resmetmekmi ş. Ama hepsinden büyük küfür ise, tabii ki resme bu.Frenk anlay ışını bir kere sokunca, 
Padişahımızın resminin kocaman ve yüzünün bütün ayr ıntılar ıyla resmedilmesiymi ş. Putataparlar ın yapt ığı gibi... 
Ya da putatapar al ışkanl ıklar ından kurtulamayan H ıristiyanlar ın kilise duvarlar ına yap ıp, secde ettikleri 'portreler 
gibi. Zarif Efendi Eni ştenden öğrendiği bu sözü çok iyi biliyordu ve portrenin en büyük günah oldu ğuna, portre 
ile Müslüman resminin bitece ğine hakl ı olarak inanm ıştı. Vaiz efendimiz hazretle rine ve dinimize dil uzat ılıyor 
orada, dedi ği kahveye gitmedi ğimiz için bunlar ı bana sokaklarda yürürken anlatt ı. Arada bir duruyor ve yard ım 
ister gibi bir havayla, do ğru mu bütün bunlar, bir çaresi yok mu, Cehennem'de yanacak m ıyız diye bana 
soruyordu. Pi şmanl ık buhranlar ı geçirip dövünüyordu, ama bir anda ona hiç inanmad ığımı hissettim. Dövünür 
gibi yapan bir sahtekârd ı." 
"Nas ıl anlad ın bunu?" 
"Zarif Efendi'yi tâ çocuklu ğumuzdan beri tan ırız. Çok düzgün, ama sessiz, solu k ve renksizdir. Tezhipleri 
gibi. Sanki kar şımdaki ondan daha aptal, daha saf ve inançl ı, ama yüzeysel biriydi." 
"O da Erzurumilerle dü şüp kalk ıyormuş," dedi Kara. 
"Hiçbir Müslüman fark ında olmadan günah i şledim, diye bu kadar dövünmez," dedim. " İyi bir Müslüman, 
Allah' ın adil ve mant ıklı olduğunu ve kulunun niyetini hesaba katt ığını bilir. Fark ına varmadan domuz eti yedi ği 
için Cehennem'e gidece ğine ancak ku ş beyinli cahiller inan ır. Gerçek bir Müslüman, zaten Cehennem 
korkusunun kendisini de ğil, başkalar ını korkutmaya yarad ığım da bilir. Zarif Efendi bunu yap ıyordu işte; beni 
korkutmak istiyordu. Bunu yapabilece ğini ona senin Eni şten öğretmişti, bunu da o zaman anlad ım. Şimdi 
dürüstçe söyleyin bana, sevgili nakka ş kardeşlerim, kan oturuyor mu gözlerime, yuvarlaklar ı rengini kaybediyor 
mu?" 
Lambalar ı getirip yüzüme dayad ılar, gözlerimin içine hekim dikkatiyle ve şefkatle bakt ılar. 
"Sanki hiçbir şey olmam ış gibi." 
Âlemde en son görece ğim şey gözlerini gözlerimin içine dikmi ş bu üçü mü olacakt ı? Hayat ımın sonuna 
kadar o anlar ı hiç unutmayaca ğımı anl ıyor, pişmanl ık duymama ra ğmen umut da duydu ğum için anlat ıyordum: 
"Enişten, Zarif Efendi'ye yasak bir şey yapt ığını öğretti. Son resmin üzerim kapayarak, o resmin birer 
köşesini her birimize aç ıp, oraya bir resim yapt ırıp, bütünü saklayarak... Resme esrarl ı ve gizli bir i ş havas ı verip, 
bir günah korkusu sald ı. Bizlere de bula şan evhamlar ı ve günah tela şım ilk o estirdi, hayatlar ında nak ışlı kitap 
görmemiş Erzurumiler de ğil. Oysa vicdan ı temiz nakka şın korkaca ğı ne olabilir ki." 
"Vicdan ı temiz nakka şın art ık korkaca ğı çok şey var," dedi Kara ukalaca. "Evet, nak şetmeye kimsenin laf ı 
yok, ama resim dinimizce yasak. Acem üstatlar ının resimleri, hatta Heratl ı en büyük üstatlar ın harikalar ı en 
sonunda kenar süsünün bir parças ı olarak görüldü ğü için, yaz ının güzelliğini, hattat ın harikas ını öne ç ıkar ıyor 
diye kimse ili şmez onlara. Zaten kaç ki şi görüyor nak şımızı? Ama Frenk üstatlar ının usûllerinden yararland ıkça, 
yapt ığımız nak ış ya da hurda nak ış olmaktan ç ıkıp düpedüz resim olmaya ba şlıyor. Kuran- ı Kerim'in yasaklad ığı, 
Peygamberimizin hiç ho şlanmad ığı şey bu işte. Padişahımız da, Eniştem de bunu çok iyi biliyordu. Eni ştem bu 
yüzden öldürüldü." 
"Enişten korktu ğu için öldürüldü," dedim. "T ıpkı senin gibi o da yapt ığı nakşın dine, kitaba ayk ırı