147
lardı; zorunda kalırlarsa birkaç zararsız genel geçer laf söy­
lerlerdi, o kadar. Onlan rahatsız eden şeyler karşısında -k i 
bu sık sık olurdu- açıktan açığa tepki veremezlerdi; gözlerini 
yumar, kulaklanm tıkar, dillerini ısınrlardı.
Ama evlerinin duvarları arasında tamamen başkaydılar, 
bambaşka! Bir dönüşüm geçirirlerdi. Kamusal alandaki du­
yarsızlıktan evdeyken cesarete, fısıltılan haykınşa, itidalle­
ri gözü karalığa dönüşürdü. Dışandaki sessizliği telafi etmek 
istercesine, ev partilerinde, özel davetlerde siyaset konuşma­
ya doyamazdı İstanbul buıjuvazisi.
Peri üniversitedeyken, burjuvazinin tarih boyunca oynadı­
ğı önemli rol üzerine kitaplar okumuştu. Batı’da burjuvazi, li­
beral değerlere bağlılığı ve feodalizm karşıtlığıyla bir müddet 
ilerici bir rol üstlenmişti. Buralarda ise kapitalist sm ıf evrim 
sürecini tamamlayamamış, sonradan akla gelen yanm  yama­
lak bir fikir gibi havada asılı kahvermişti. Hani Marx, Komü­
nist Manifesto’yu  Türkiye'de yazmış olsaydı, tezlerini tama­
men değiştirebilirdi. Bizim buralarda burjuvazi, toplumu dö­
nüştürmek yerine toplum tarafından sindirilm işti. Haliyle 
tutarsız, hatta kaypaktı. Hiçbir zaman bağımsız olamamıştı.
Her şeyin  başı sonu devletti bu ülkede. Muktedir devlet 
geleneği, tıpkı gökte devasa bir fırtına bulutu gibi, en lüks 
villadan en mütevazı gecekonduya kadar, her evin üzerine 
çökmüştü. Bu yalıyı alalım mesela. Yunus Paşa adlı Hırvat 
asıllı bir devşirme tarafından yaptırılmıştı Osmanlı zama­
nında. Paşa bir sebeple gözden düşünce, evvelden onu şımar­
tan devlet bu kez malına mülküne el koyarak daha sadık bi­
rine devredivermişti. Üstünden yüzyıllar geçmiş olsa da bu­
günün üst sınıfi benzer şeylerin tekrarlanabileceği korkusu­
nu hâlâ taşırdı.
Peri masanın etrafındaki yüzlere baktı. Zengini de, zen­
ginlik heveslisi de, aşın zengini de aynı derece kaygılıydı as­
lında. însanlann mevkileri, kudretleri, servetleri, hepsi bü­