Bir de çocuklar vardı! Saçları kirden keçeleşmiş, 
kocaman güzel gözleri mahzun veya şaşkın bakan, 
burunları hep akan ve sümüklerine konan sinekler­
den rahatsız olmayan, şiş karınlı, ishalli, pantolon­
ları iplerle bağlanmış, rengarenk hırkalı çocuklar. 
Bitmez tükenmez bir çocuk ordusu nereye gitsek 
peşimizden geliyordu. Onları muayeneye aldığımız 
ilk gün şaşkına dönmüştük. Hepsinin bedeninde, 
lepra lekeleriyle ilgisi olmayan küçücük kırmızı be­
nekler vardı. Sanki döküntülü bir bulaşıcı hastalığa 
tutulmuşlardı ama döküntüler ne kızıl ne de kıza­
mık döküntülerini andırıyordu. Teşhis koymakta 
zorlanmıştık. Günün sonunda, bu döküntülerin 
tahtakurusu ısırığı olduğunu anladık. Çocuklar ay­
rıca ishalden ve beslenme bozukluğundan kırılıyor­
du. Gördük ki hayvancılıkla uğraşan bölge halkı, 
hayvan ölmedikçe veya misafir gelmedikçe, hayva­
nını kesip et yemiyordu. Proteinsizlik ten dolayı ra­
şitik, cılız çocuklar çoğunlu ktaydı. Pek çok evde 
zeka özürlü çocuk da gördük. 
Köy halkı da çocuklar gibi baştan aşağı bit, pire 
ve tahtakurusu içindeydi. Biz de sonunda çaresiz 
bitlenip pirelenecektik ama dönüş yolunda Van 
Gölü'nün sodalı suyu, bizleri her türlü haşerden 
kurtaracaktı . 
İlk gün akşama doğru gençler Kürtçeyi ilerlet­
mişlerdi. Köylülere soruyorlar dı: "Kiderete deşi?" 
Yanıt hemen geliyordu: «Seremi deşe, midemi deşe 
309