birine bakışırken bu soruya ölüm o korkunç "evet" cevabını 
verir. Enver'i de alır. Çarçabuk karısıyla kızcağızının yanına 
götürür. Evlere şenlik, sekiz on günün içinde bir haneden üç 
cenaze ... Arkaya kalan ana baba bu ebedi hasretin ateşiyle 
ölümü hayata tercih ederek Azrail'e hemen kendi ruhlarını 
da alması için yalvarırlar . Fakat bu duaları kabul olunmaz. 
İspanyol nezlesi ailenin üç fidanını budadıktan sonra konak­
tan yıkıcı ayağını çeker ama hanenin kafesleri iner, kapıları 
kapanır, neşesi söner. Çalgı, türkü, ahenk sesleri yerine şimdi 
ahlar, figanlar, ağlamalar, hıçkırıklar duyulur . Ziyafetler, eğ­
lenceler kesilir. Yemek vakitlerinde sofralar kurulsa da kimse 
ilgi göstermez. İştahları olanlar da olmayanlara uymak için 
yemekten içmekten, söylemekten, gülmekten sakınır görü­
nürler. Kısacası ailenin düzeni temelinden bozulur . 
Bu matemden mahalleli içten içe yüreği soğumuş gibi 
memnundur . Kocakarılar kıs kıs gülerek, "Ah rabbim, bü­
yüksün ... Çok büyüksün ... Nelere kadir değilsin. Fakir fuka­
radan mahallede bu kadar insan öldü. Ölüm de yalnız fu-
karaya, yoksullara mahsus bir ceza değil ya ... Onlardan da 
birkaç gitsin de acı neymiş bakalım anlasınlar ... Bizim evleri-
mizde çoluk çocuk ekmeksiz, kandilsiz, hastalarımız ilaçsız, 
mangalsız, gıdasız yatarken onların konaklarında yeme içme 
gırla gidiyor, çalma, çağırma, gülme, eğlenmeden durulmu­
yordu" benzeri kınayan sözlerle öç alırcasına oh çekiyor ve 
bazı insaflılar da, "Ölümle öç alınmaz. Bugün onaysa yarın 
sanadır" diyorlardı. Uğradığı bu çok şiddetli acıdan mahalle­
linin intikam aradığını hisseden Hafız İshak Efendi'nin üzün­
tüsü artıyor, o şom ağızları kapatmak için sadakalar dağıtı­
yor, merhumların ruhlarını şad etmek maksadıyla yoksulları 
kollamaya her gün daha fazla hız vermeye uğraşıyordu. 
Bu üç acı kayıp o kadar çabuk birbirini takip etti, matemle 
doldurduğu konağın içini ve özellikle İshak Efendi'nin zihnini 
öyle karıştırdı, daladı, yaktı ki bedbaht adam neye uğradığını 
anlayamadı. Felakete uğramış kalbinde babalık, büyükbaba­
lık, kayınpederlik, yani cayır cayır üç türlü babalık sevgisi, ate­
şi yanıyordu. Bu cehennem acısı aklını, anlayışını, düşünme, 
20