102 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
canın bu sözlerini o duymadı mı ki? Söylerken o da vardı. "Elimi ayağıını kestin 
de Uzun Ali, beni şu dağlarda perperişan koydun. Beterin beterine uğra!" Bu ne 
çeşit söz böyle? Elin adamı oğluna değil, düşmanına bile böyle alkış etmez. 
Uyukladı. 
Gün dikildi, öğleyi geçti. Onun başı daha dizlerinin üstündey di. Ateş yandı 
geçti, közleri kül bağladı, o farkında olmadı. Yarı uyur, yarı uyanıktı. Düş için­
de bir uyanıklık Ama daha çok uykuda. 
Bir uğultu, bir gürültüyle başını kaldırdı. Gürültü sol yandan geliyordu. Aşa­
ğıdan bir köyün geldiğini gördü. Atlı, eşekli, yaya, hasta, topa!, sevinçli, kederli 
bir sürü insan önünden geçiyordu. Bir bebe ağlıyordu. Bu yollarda hep bebeler 
durmadan ağlar zaten. İçinden bir sevinç kabardı. Neye sevindiğini bilemedi. 
Ayağa kalktı, yolun kıyısına geldi. Önünden geçenler ona bakmıyorlardı bile. Bu 
sıralar, bu yollar köylülerle dolardı. Köylü tüm önünden geçip gidinceye kadar 
öylece durdu baktı. Sonra içine bir karamsarlık, bir keder çöktü. Vardı sönmüş 
ocağın başına yeniden oturdu. 
"Şu giden köylü de, karıyı bindirecek bir beygir, bir eşek bulunmaz mıydı 
ola?" diye düşündü. "Aliyi uyandırsaydım da bir soraydı. Bir umut. Göç daha 
ıramadı." 
Kalktı, vardı, Alinin başucunda bir zaman durdu baktı. Ali çocukçasına uyu­
yor, sanki soluk alınıyordu. Bebeler gibi. Üstdudağı azıcık uzamış, yalnız soluk 
aldıkça içeriye bir parça iniyor. 
Uyandırmalı mı? Üstüne eğildi, kolundan usulca tuttu: 
"Ali, Ali!" dedi. Sonra sustu. "Ali! Ali! Uyansana." 
Ali kıpırdamadı bile. 
"Alil Uyansana! Gün ikinclin oluyor." 
Ali sağ bacağını karnma çekti. Bu artık uyanacak demekti. 
"Ali, gün yekindi. Yola düşmek gerek." 
Ali, doğruluverdi, oturdu. 
"Ali, seni uyandırdım ki ... " 
Ali yumruklarıyla gözlerini uğuşturuyordu. 
"Ne var ki?" diye yayvan yayvan, isteksiz söylendi. 
"Gün ikinclin oldu. Anan, çocuklar daha uyuyorlar. Yola düşeceksen düşe-
lim. Burada kalacaksak kalalım." 
Ali: 
"Kalalım," dedi. 
"Sen gel hele şu ocağın başına." 
Ali kalktı ocağın yanına geldi. Orada dikildi kaldı.