onlara, ya şimdi ne yapıyorsunuz? dedim. Onlar , şimdi de sevi­
şirken erkeklerimizle dayanışıyoruz, yanıtını verdiler. Herbiri­
miz ötekine karşı anlayışlı olmaya çalışıyor, dediler. Gözlerini 
kaçırdılar, ses tınılarında bir içtensizlik sezdim. Peki, dedim ben 
de onlara, başarabiliyor musunuz? içlerinden yalnız birinin 
açıksözlü davrandığ ını sanıyorum. Çünkü o, bilinen bir şey bi­
linmiyormuş gibi yaşanamaz ki; zaten affetmek de onur kırıcı 
olurdu, dedi. O zaman biraz ürktüğümü itiraf ederim. Zaten af­
fetmek onur kırıcı olur , diyordu kadınlardan biri. Düşünün, da­
ha minicikken kardeşleri kül edilenler bugün başkalarını yakı­
yorlar da ... 
Şimdi elbette sorabilirsiniz; ne münasebetle, diyebilirsiniz , 
kadının kocası zaten savaş muhabiri değil miydi ve karısının bi­
lebileceğinin çok ötesinde, bütün dayanışmalara karşın önlene­
memiş, önlenmemiş ölümler tanımamış mıydı? Dizden kopan 
bacaklar, parçalanmış kaburga kemikleri, taşla kınlan yeniyet­
me bilekleri, kent alanlarında akan kan, tarlalarda kan izi? Bıra­
kın bizi, biz kendi hesabımızı kendimiz göreceğiz, diyen çığlık­
lar işitmemiş miydi? 
Ya da kahvede jandarmalar olurmuş. İnsanlar o gün birkaç 
genci yakalathklarını konuşurlarmış; şakalar, takazalar arasında 
jandarmalarla birlikte pişti oynarlarmış: Çakmağı sen aldın, ye­
ni damadın şeyini de ben istiyorum haaa! 
Bizse üstte tahtaları gıcırdatıyorduk. Daha ötede, kahvenin 
açığında, tozlu, orasına burasına yapağılar , naylon torba parça­
ları takılmış zengin çalının dibinde yoksul bir köpeğin yakala­
dığı kemik parçasını kemirdiği işitilirdi. Onun hırıltıları bizim­
kilere eşlik ederdi. Köpek jandarmalardan birinin mi, köylüler­
den birinin mi, bilemiyorduk. 
Bunu düşünmen saçma. Sahipsiz bir köpek. Herkesin olabi-
lir. 
Birbirine kenetlenmiş parmaklar gevşiyor. Kadın elini usul­
ca çekiyor, getirip yanındakinin öte yanma, yatağa dayıyor. 
Doğruluyor. Sonra sağ elini dayıyor, biraz daha kalkıyor ve bir 
süre öylece altındakini örten gölgelik gibi duruyor; ardından 
77