648 Yaşar Kemal -Dağın Öte Yüzü 
"Sus Ummahan, " dedi, "nenemin ölümüne ağladığımızı kimse duymasın. 
Sonra babamızı alırlar, hapse götürürler, biz de böyle Çukurun ovasında dım­
dızlak babasız, kimsiz kimsesiz kalırız." 
Ummahan hemen ağıdım kesti, gözlerini kuruladı: 
"Kimse duymadı ağladığımı, korkma Hasan," dedi. 
Hasan durmadan ağlıyor, ama belli etmiyordu. 
"Hiç," dedi. "Bu kadar kibritlerim de hiç işe yaramayacak. Nenem kibritle­
rimi hiç görmeyecek. Gözünlen gördün, o kadar çubuğu ta dağlardan sırtımda 
nasıl taşıdım. İki omzumun ikisi de daha yara. Belim bıkınım kırıldı. Ayakları­
mın altı şişti, öldüm. Neye yarar ki, nenem olmadıktan sonra, nenem görmedik ­
ten sonra ... Hepsini atacağım." 
Ummahan heyecanla: 
"Atma," dedi. "Deli misin. Bana ver." 
Hasan: 
"Durma !" diye bağırdı. "Ağzın işlesin ama elin durmasın. Bak, nenemi ba­
bam bir avuç pamuk için öldürdü. Baksana şunun ellerine, eli ne kadar çabuk 
işliyor. Anasını öldürdükten sonra ... Pamuk için öldürdü ya ... Hıncı pamuğa. Bir 
topluyor, bir topluyor, köylü deli divane oluyor. Kıskançlıktan çatlıyorlar. Ba­
bam bir günde beş yüz kilo topluyor. Beş adam kadar." 
Ummahan usul usul, korkuyla Hasana yaklaştı, koluna dokundu: 
"O adamlan gördün mü?" diye sordu. "Gece gündüz demeden dolaşıyorlar. Ko­
ca hasırdan şapkalı, ak giyitleri ... Bellerinde de tabancaları var. Sefer onlara yağlı 
turaç kızartması yedirdi. Onlar hükümet gibi adamlar. Atlarının üstünde gördüm 
üç kere. Üç kere tarlanın içinde ... Üç kere suda ... Hep anyorlar. Anasını öldürmüş 
babamı anyorlar. Alıp götürecekler babamı. Muhtar da babama düşman ... " 
Hasan kızdı: 
"Eşşek," dedi, "onlar babamı aramıyorlar. Arasalar gece gündüz tarlalarda, 
sularda, dağlarda ne işleri var! Onlar Şevket Beyi arıyorlar. Yaaa, Şevket Beyi ... " 
"Şevket Bey kim?" 
Hasan celallendi: 
"Şevket Bey dedik ya sana," diye bağırdı. "Şevket Bey işte. Haydi, topla pa­
muğu. Neredeyse gün doğacak, bizim çuvalımız daha boş. Anam ne der sonra!" 
Sonra Ummahan sert davrandığına üzüldü. Nenesi ölmüştü zaten fıkaranın. 
Ağlayıp duruyor zaten işte. Babası da ağlıyor. O, anasını öldürdü ya, anasını ca­
nı gibi severdi, kim bilir niye öldürdü acaba? Şu insanların işine akıl ermez ki ... 
Anasını fıkaralıktan öldürdü. Fıkaralık batsın ... 
"Bana bak Ummahan, yeter, ağlama gayri. Ölenle ölünmez ki bacım. Nenem 
zaten çok çok yaşlıydı. Bir ayağı çukurda ... Biz seninlen yarın sabah büke gide-