14 
 "kısmi ve geçici erekler"  aşağı doğru gitmeye başlar. Böyle durumlarda "çöküşten çıkış yolu 
bulamayanlarda", korku, umudun "önüne geçer" ve karşısında konumlanır. Yine bu durumda 
korku "katlanılan ve önlenemeyen bunalım görüngüsünün öznel maskesi " ve bunun "nesne l 
maskesi olarak da nihilizm"  biçiminde ortaya çıkar.  
Peki, bu olumsuzluk nasıl aşılabilir? Bloch’ un savlamasıyla, bu açmazdan "burjuva 
zemininde" çıkmak pek olanaklı değildir; çünkü "burjuvazinin çıkarı kendisine karşıt olanı, 
kendi öz başarısızlığı içi ne çeker." Burjuva var -oluşun "çıkmazı, genişletilerek insanlık 
durumunun, hatta bizzat var -oluşun"  çıkmazı durumuna getirilir. Burjuvazinin "içi-
boşalmışlığı, aynı kendisini dile getirdiği sınıfın geçiciliği"  gibi kısa dönemlidir (Bloch 1983, 
s. 2).  
 Öte yandan, "umutsuzluk" hem zaman "en katlanılmaz şeydir; insanın gereksinmeleri 
açısından en dayanılmaz şeydir."  Bu nedenle, etkili olmak isteyen "aldatma" bile ahlaksızca 
"uyandırılan umut" ile çalışmak zorunda kalır. Yine söz konusu nedenle, "içselliğe kap atma 
veya öteki dünyayla avutma" yöntemiyle her yerde umuttan söz edilmekte; ancak yine de "Batı 
felsefesinin son sefaletleri, sefalet felsefesini"  açıklayamamaktadır. Bu, "insanın, gelecekten 
yola çıkılarak belirlenebileceği"  anlamı taşır. Burada önemli o lan, geleceğin, "geleceksizlik" 
özelliği kazanmamasıdır. Geleceğin, geleceksizlik olmamasıysa, öncelikle "bilen, somut umut" 
ile olanaklıdır. Fakat bu umut türü de "öznel bakımdan en güçlü biçimde" korkuya dönüşebilir 
veya korku içeriklerini üretebilir.       Buna "umuda ait olan hoşnutsuzluk"  katkı yapar; çünkü 
her ikisi de -hoşnutsuzluk ve korku - "eksik olana hayır!" tavrından doğar.  
Dönüm noktası, somut sınırları aşmanın bilincinde gerçekleşen gel işmedir  
Bloch’ un deyişiyle, elbette düşünmek sınırları aşmaktır; ancak sınırları aşma, "henüz 
belirgin biçimde kendi düşünmesini" bulamamış veya bulduğunda "yeterli" desteği 
görememiştir (Bloch 1983, s. 3). Olumsuz bakış ve "şematik dönem ruhu"  bulgulana n yeniyi 
görmezden gelmiştir. Marx, dönüm noktasını, "somut sınırları aşmanın bilincinde"  gerçekleşen 
bir gelişme olarak niteler. Öte yandan , "cephesi olmayan bir dünyaya ilişkin katı düşünme 
alışkanlıkları",  dönümü kuşatır. Bu bağlamda sadece insan "kötü"  olan değildir; "umuda 
yönelik görü" de kötü durumdadır. Erek(leme) henüz "önceleyen sesi" ile işitilmemiş, "nesnel 
eğilim" önceleyici gücü içinde bilinmemiştir.  
Bütün insanların "tek dürüst özelliği"  olan arzulanan şey, henüz tümüyle 
araştırılmamıştır. "Henüz bilince çıkmayan şey", "henüz oluşmamış olan şey" , bütün insanların 
"anlamını" ve her türlü var -oluşun "ufkunu" doldurmasına karşın, kavram bir yana henüz 
"sözcük" niteliği bile kazanmamıştır; bir başka deyişle, dilde anlatımını bulamamıştır. Bu 
"çiçek gibi açan soru alanı" , şimdiye değin felsefede dilselleştirilememiştir. "İleriye doğru düş 
görme"  henüz bütün yönleriyle düşünmenin konusu durumuna getirilmemiştir.  
"Öznede ve nesnede beklemek ve beklenilen" , kısacası "belirginleşen", Marx'a gelene 
değin "dünya boyutu" özelliği kazanamamıştır. Dünyadaki "büyük ütopik oluş"  veya gizil güç, 
henüz gün ışığına çıkarılamamıştır. "Bilmemenin bütün tuhaflıklarından en dikkat çekicisi" 
budur. Düşünsel durağanlık, bu olguyu kavrayamaz; "olmuş olanı" bir yana ite r; "bakılan" ile 
diyesi, "geçmiş" ile sınırlı kalır. "Oluşmamış olanı", oluşmuş olandan kökenlenen "biçim 
içerikleri" kuşatır. Bunun doğal sonucu olarak dünya, tarihsel olarak kavransa bile, "yineleme 
dünyası" veya "hep aynı şeyin dünyası", dolayısıyla da "gizemler" dünyası olarak kalır. Böylece 
olma, öyküye, bilgi, "yeniden anımsamaya" dönüşür. Felsefe bugüne değin bu kısır döngüden 
kurtulamamıştır.