de, siz kendi adınıza ne dersiniz bilmem, fakat ben, canlarım, 
sizlere hiç bukadar yakın olmadım. Çünkü işte bugün sizler de 
yeni bir hayalın başındasınız, ben de öyle. Öğretmen ve öğrenci 
birbirine hiç bu denli benzememiştir. 
"Bu dersin başında, içimde büyük bir kahkaha uçverdi. 
Çığlık gibi bir şey. Kendimi tuttum; o kahkahayı ya da çığlığı 
daha uygun bir zaman ve zemine sakladım. 
"İçimde kopan, şiddetli bir fırtına, bir depremdi sanki. 
Çünkü ansızın kendimi gördüm. Sabah akşam, sizden önceki­
ler gibi sizlere de, otuz yedi yıldır Bizans, Venedik, Avustur­
ya-Macaristan, Roma-Cermen, Hotin-Budin, Viyana, yine Vi­
yana diye anlatıp duran, kafasından sürekli kaleler, kuleler, 
kHiseler, katedrall er, saraylar, nehirler ve denizler geçen, ama 
benliğini kuşatan sınırların üç adım ötesine geçememiş olan 
kendimi ... Ben sizlere, bütün bu anlattığım İmparatorlukların, 
sarayların müzelik hallerini bile gösteremedim dostlarım. 
Kendim de, ne zaman Topkapı Sarayı'nı gezsem, ne zaman 
Dolmabahçe Sarayı önünden geçsem, Ayvazovski tablolarının 
o saray duvarlarına tuhaf biçimde yabancı kalışı gibi, kendi 
tarihime de yabancı kaldığımı hissediyorum. Neden? Çünkü 
ben de hep kendi hayalimdeki tabloları anlattım sizlere. Tek 
tip tarih dersi kitabımızı kendi uydurmalarımla çeşnilendir­
meye çalıştım. Ümidi zülfüne tutmuş idim velf bildim / O dahi 
ömr gibi bivefa imiş ey dost diye beyitler, kasideler dizen ve gen­
cecik yaşında öldürülen Cem Sultan'ın yediği son yemek aca­
ba neydi, diye, tıpkı vurulan gençlerimizin, ünlü kişilerimizin 
yakınlarına son sözleri neydi acep, sorusunu sorar gibi, merak 
ettim, bu sorular peşinde uykularımı kaçırdım. Ümidi yüce, 
sonsuz bildim; genç ve gür saçlarınızla bir tuttum, ama o da 
ömrümüz gibi ölümlüymüş dostlarım, demek istemiyorum. 
Umudumu diri tutmaya çalışıyorum, emeklilikte artık, anlata 
anlata en fazla tutulduğum Venedik ve Viyana'yı mutlaka gi­
dip görmeyi tasarlıyorum . 
"Öğrencilerime de sık sık önerirdim. Ellerinden gelen oldu, 
hiç gelmeyen oldu, isteyen, ilgilenen oldu, ilgilenmeyen oldu 
ve aslında ilgisizlik zaman içinde epey arttı yaşadığımız top­
rakları şöyle iyice bir tanımamız açısından. 
81