dı ... " Bu dünyaya hayvan gelmiş, bön gidecektim, diyecekti, 
vazgeçti . Çünkü Ferhat Hocadan da çok şey öğrenm işti. "Ho­
cam," diye, sevinerek uzandı elini tuttu Ferhat Hocanın, ''ben 
adımı yazmayı bile öğr endim ." Hoca gülümsedi, bu, kaçıncı 
söyleyişiydi onun bir çocuk gibi utanarak, kızararak söylemesi. 
Eğer, onun elinde olsa, diye düşündü Ferhat Hoca, şimdi şu 
Düldül dağının başına çıkar , atı gibi doruğun en sivrisinde du­
rur, dünyanın üstüne, "Ben adımı yazmayı biliyorum," diye 
bütün sesiyle kişnerd i. 
"Ferhat Hocam, biz var ya ... " 
''Var," dedi Hoca. 
"Biz umut oluyoruz. O deli atın kişnemesi kayalan yerin­
den oynatıyor. Bin yıllık, bin bin yıllık kıpırdamaz kayaların 
yüreklerini hoplatıyor. Biz de öyle değil miyiz? Bir işe yarıyo­
ruz Hocam ." 
"Bilemem," dedi Hoca. 
"Ben de bilemiyorum ya Hpcam, bir şeyler var bu işte. Bir 
şeyler var ki bu millet bizim üstümüze bu kadar düşüyor. Bizi 
dillerine -pelesenk etmişler. O kasabayı bir görseydin Hocam, 
bir imam vardı, işte imam derim ona, bir anlatıyordu, ağzım 
açık kalıyordu her anlatışın da." . 
"Bilemem," dedi gene Hoca. 
Memed, Hocaya her bir şeyi, unuttuklannı bile, döne döne 
aniatmıştı da ırgatların konakları yıkışiarını bir türlü anlatma­
mış, onu sıcacık, büyülü bir giz gibi, bencil, kendine saklamıştı. 
Kafasının içinden, yağmur altında, sırılsıklam olmuş, giyitleri 
bedenlerine yapışmış, çamur içinde kadınlı erkekli kalabalıklar 
geçiyordu, sessiz, onurlu, vakarlı ... Sonra kalabalıklar konakla­
nn üstüne kartaHar gibi bir yumuluyorlar , bir kalkıyorl ardı. Ve 
konaklann yerinde yeller esiyor du. Memed, bu korkunç güce 
şaşakalmıştı. Şakir Beyin konağının böyle bir anda ... Bu kalaba­
lık, böyle bir kalabalık olunca, hiç konuşmayıp susunca ... Bu 
kalabalık çok, çok, çok çoğalınca, dağlara, ovalara sığmayınca ... 
İşte o zaman insan neler yapamazdı ki ... Herkes, her şey önle­
rinde dümdüz olur du. Önlerinde onların ne dağ, deniz, ne top­
rak, ne fırtına, ne sel dayanabilird i. Keşki Hoca görseydi onla­
rı... Keşki, keşk i... Onları görmeyenl er, onların sessiz, dilsiz, 
�47