30 
 Oysa ikinci şans verilseydi böyle olmazdı. Ben mesela ikinci tur olsaydı çekilirdim. 
Ama şurada böyle bir durum var. İkinci tura kalmak önemli; ancak geçen seferki gi bi tek bir 
aday çıkarmamak gerekir. Burada herkesin kendi kuvvetli adayını çıkarması gerekir. Oylar, 
birinci turda bölünebildiği kadar bölünsün. İkinci turda çünkü toplanabildiği kadar maksimum 
toplanacaktır. Onun için herkes kendi mensubu olduğu partiye b ir sivil toplum ya da vatandaş 
baskısı yapıp öyle bir hata yapılamamasını sağlaması lazım.  
İzleyici 4  
Sayın Livaneli, ben de aynı yıllarda yurt dışında sizin müziğinizle doktoramı aldım. Hoş 
geldiniz. Şimdi soru aynı soru. Umudu nasıl gerçekleştireceğiz. Kısa vadede cevabınızı aldık. 
Evet, ama uzun vadede nasıl adımlar atılmalı.  
Zülfü LİVANELİ  
Evet, ben sadece mesleğimden dolayı sadece bu işlerin içinde olduğumdan dolayı değil 
samimiyetle düşündüğüm şey bu. Bir toplumu, kültür bir noktaya götürüyor. Bugün  eğer CHP 
oy alıyorsa, bunu Atatürkçü çizgiye ve o hareketleri halka anlatan ya da yaratan şairlerimize, 
düşünürlerimize borçluyuz. Şöyle bir görüşüm var benim. Batıda doktora yaptınız gayet iyi 
biliyorsunuz.  Batı’daki durum Onur Hocamın alanıdır. Batı’da  toplumlar bilimsel eserlere göre 
düşünürler. Montesq ueu çıkar ‘Kanunların Ruhu’nu yazar. Toplum dönüşür. Almanya’da 
Hegel. Hegel toplumu dönüştürmüştür. Marks sömürüyü açıklamış ve şu ilkeyi koymuştur 
ortaya: “Benden önceki filozoflar toplumu yorumlar, ben toplumu değiştirmek için yazıyorum” 
dedi ve dünyayı değiştirdi. ‘Kapital’ denen kitap dünyayı değiştirdi. Dolayısıyla Batı; bilimle, 
felsefeyle, sosyolojiyle değişir. Bizde böyle bir şey yoktur. Hiç böyle bir örnek yoktur. Bizim 
toplum neyle dönüşür? Şiirle dönüşür.  
Biraz önce sizle konuşuyorduk. Burada da  en önemli şey şiirdir. Namık Kemal vatan 
şiirleri yazar. O dönemdeki şairler müthiş vatan ve hürriyet şiirleri yazarlar. Bunlar halkın 
arasında fırtına gibi yayılır. Yangın gibi yayılır. Ve birtakım gençler, okulda okuyan gençler 
bunun etkisi altında yeti şirler. Bu duygularla coşup bir şeyler yapmak isterler. Bunlardan 
bazıları da Manastır İdadisinde okuyan Mustafa Kemal, Ali Fethi, Salih Bozok ve 
arkadaşlarıdır. O kadar fazla etkisi altında kalmıştır ki mesela, Mustafa Kemal, Namık 
Kemal’in adını aldı. Be n o öğretmenin “Benim de senin de adın Mustafa; bunda sonra seninki 
Mustafa Kemal olsun” dediğine inanmıyorum. Mustafa Kemal, Namık Kemal hayranlığından 
dolayı aldı o adı. Kendisi diyor zaten: “Namık Kemal benim manevi babamdır.”  
Şimdi bu milliyetçi şairl er heyecanlı. İmparatorluğun sonunda özgürlük hareketlerine, 
daha sonra cumhuriyete kadar götüren bir devrime yol açtılar. Devrimimizi şiir yaptı. Daha 
sonra ne oldu? Kurtuluş Savaşı şiirleri, zafer kazanıldıktan sonra yeni Cumhuriyet coşkusu, 
Mustafa Kema l Atatürk şiirleri derken bir noktaya geldi. Yurtsever kuşaklar yetiştirildi. Laik 
kuşaklar yetiştirildi. Sonra neler oldu?  
Dünyadaki sol akım bize de gelmeye başladı ama bilimsel eserlerle gelmedi; Marks’la 
gelmedi. Şiirle geldi. Nazım Hikmet’in şiirleri ni okuyarak solcu oldu insanlar. Ruhi Su’nun 
türkülerini dinlediler. Yaşar Kemaller, Orhan Kemaller geldi. Dolayısıyla edebiyat ve şiir bizi 
bir kere daha dönüştürdü. Şu andaki hükümet bunun çok farkında. Emin olun çok farkında. 
Hatta Cumhurbaşkanı da söyl üyor: “Her alanda başarı kazandık; her alana hâkim olduk; bir tek 
kültür alanına hâkim olamadık” diyor. Her konuşmasında bunu söylüyor. En büyük arzusu da 
bu. Kültür alanına hâkim olmak. Mesela bunun için hiç durmadan Necip Fazıl diyorlar. Nazım 
dediğimizd e Necip Fazıl’ı çıkarıyorlar. Sezai Karakoç’u, çıkarıyorlar. Yani kendi inançlarına 
göre bir kültür yaratmak istiyorlar. Ama nafile bir çabadır bu; çünkü bütün dünyada kültür 
soldur; çünkü vicdandır. Vicdan olmadığında neyle yapacaksınız bu sanatı? O bakım dan daha