ve ölümün yeralt ına götüreceklerini i şitmişsinizdir. Bu yeralt ı dünyas ında her şeyin, bulutlar ın, ağaçlar ın, 
eşyan ın, köpeklerin, kitaplar ın bir ruhu vard ır ve konu şur." 
"Evet," dedi ihtiyar cüce. "Allah şahidimdir, içeriye kilitlendi ğim baz ı geceler yaln ız bu saatlerin, Çin 
tabaklar ının, zaten sürekli t ınlayan billur kâselerin de ğil, bütün o tüfenklerin ve k ılıçlar ın, kalkanlar ın ve kanl ı 
miğferlerin ruhlar ı huzursuz olup öyle bir konu şmaya başlıyorlar ki kör karanl ıkta Hazine odas ı mahşeri bir 
savaş alan ına dönüyor." 
"Bu itikad ı Horasan'dan Acem ülkesine, sonra tâ bizim İstanbulumuza resimlerini gördü ğünüz Kalenderi 
dervişleri getirdi," dedi Üstat Osman. "Yavuz Sultan Selim, Şah İsmail'i yenip Tebriz'i ve He şt Bihişt Saray ı'nı 
yağmalarken, Timur'un soyundan gelen Bediüzzaman Mirza, Şah İsmail'e ihanet etti ve beraberindeki Kalenderi 
dervişleriyle birlikte Osmanl ı'ya kat ıldı. Karda k ışta Tebriz'den İstanbul'a dönen Cennetmekân Yavuz Sultan 
Selim'in yan ında, Çald ıran'da yenilgiye u ğratt ığı Şah İsmail'in beyaz tenli, çekik badem gözlü iki güzel 
kar ısından başka, Tebriz'in önceki sahipleri Mo ğollardan, ilhanl ılardan, Celayirlilerden, Karakoyunlulardan 
kalan ve ma ğlup şahın ayr ıca Özbeklerden, Acemlerden, Türkmenlerden, Timurlulardan ya ğmalay ıp Tebriz'deki 
Heşt Bihişt Saray ı'ndaki kütüphanesinde saklad ığı bütün bu kitaplar vard ı. Padişahımız ve Hazinedarba şı beni 
buradan ç ıkarana kadar o kitaplara bakaca ğım." 
Ama bak ışlar ında körlerde görülen o hedef eksikli ği vard ı art ık; sedef sapl ı merceği görmek için de ğil, 
alışkanl ıktan elinde tutuyordu. Biraz sustuk. Üstat Osman bütün hikâyeyi ac ıklı bir masal gibi dinleyen cüceden 
cildini dikkatle tarif etti ği bir kitab ı yeniden bulup getirmesini istedi. Cüce gidince üstad ıma safl ıkla sordum. 
"O zaman Eni ştemin kitab ındaki at resmini kim yapm ış oluyor?" 
"İki at ın da burun deli ği kesik," dedi. "Ama ister Semerkant'ta, ister dedi ğim gibi Maveraünnehir'de olsun, 
bu at Çin usulleriyle nak şedilmiş. Enişte'nin kitab ının güzel at ı ise, Heratl ı üstatlar ın harika atlar ı gibi Acem 
usulleriyle resmedilmi ş. Benzerine bu dünyada seyrek rastlan ır zarif bir at! O bir nak ış atı, Moğol at ı değil." 
"Ama burun deli ği gerçek bir Mo ğol at ı gibi kesik," diye f ısıldad ım. 
"Çünkü, belli ki, Mo ğollar çekilip, Timur'un ve o ğullar ının düzeni ba şlay ınca, tâ iki yüz y ıl önce Herat'ta 
nakşeden eski üstatlardan biri, at resmi çizerken ya görüp hat ırlad ığı Moğol atlar ından ya da bu atlar ı burnu 
kesik nak şetmiş başka bir nakka şın resminden etkilenip burun delikleri zarafetle kesilmi ş harika bir at resmi 
yapm ış. Hangi şah için yap ılan hangi kitab ın hangi sayfas ındayd ı, kimse bilemez: Ama o kitab ın ve resmin bir 
sarayda, kimbilir, belki şahın haremindeki gözdesi taraf ından çok be ğenilip, çok övülüp bir dönem efsane 
olduğuna eminim! Böyle oldu ğu için de bütün s ıradan nakka şlar ın burnu kesik bu at ı kıskana k ıskana, söylene 
söylene taklit edip ço ğaltt ıklar ından da eminim. Böylece, o harika atla birlikte, at ın burun deli ği de kal ıp olup o 
nakkaşhanede nakka şlar ın haf ızalar ına nakşedilip ezberlenmi ştir. Y ıllar sonra bu nakka şlar, efendileri sava şlarda 
yenilip, t ıpkı başka haremlere giden hüzünlü kar ılar gibi, kendilerine yeni şahlar, şehzadeler bulup, şehir ve 
memleket de ğiştirince, haf ızalar ındaki atlar ın zarafetle kesilmi ş burun deliklerini de kendileriyle birlikte 
götürmüşlerdir. Ço ğu nakkaş haf ızas ının bir köşesinde yatan bu kesik burnu, ba şka nakka şhanelerde, ba şka 
usûller ve ba şka ustalar yüzünden hiç çizmeyip sonunda unutmu ştur belki. Ama baz ı nakkaşlar da, kat ıldıklar ı 
yeni nakka şhanelerde burnu zarafetle kesilmi ş atlar çizmekle kalmam ış, 'eski üstatlar böyle yapard ı' diye bunu 
güzel ç ıraklar ına öğretmişlerdir de. Böylece, Mo ğollar ın ve burnu kesik güçlü atlar ının Acem ve Arap 
ülkesinden çekip gitmelerinden, y ıkılıp yak ılıp yağmalanm ış şehirlerde yeni hayatlar ın başlamas ından as ırlar