ülkenin geneli için geçerli olmuyor yani. Tek tek insanların iç 
dünyalarını da değişik biçimlerde etkileyebiliyor. Bendeniz 
edebiyatla, şiirle de uğraştığım için, fazlaca mı kendime dön­
müş oldum acaba? Kastamonu' da doktorlar geçirdiğim rahat­
sızlığı ayrıntı düşkünlüğüme veriyorlardı, kendim de üstümü­
ze çöken bungun havadan etkilendiğimi keşfettim. İnsan rahat­
sızlığının kaynağını doğru saptarsa, birçok durumda kendi 
kendisinin iyileştiricisi olabiliyor. Tarih olayları da böyledir 
dostlarım. Bunun için ben sizlere, bu olayların yanısıra, o dö­
nemleri yaşayan insanların iç dünyalar ını da keşfetmeye çalış­
mamızı öneriyorum. Tarih, sanıldığı gibi ölü değildir. Canlı bir 
şeydir. Çünkü insanlar tarafından yapılmıştır. 
"Daha ilk tarih dersimi verdiğim günlerde bana 'Hayalci Ho­
ca' adını takmışlardı. Sonradan Romantik, diyenler de oldu. Ama 
bunu daha çok, şiirle uğraştığım için söylediler nedense. Hiçbiri­
ne itiraz ehnedim. Doğrudur, dersimi verirken kafamın içi hayal­
lerle doludur. Örnekse ben, 'İkinci Viyana Kuşatması' nda ordu­
nun başında Kara Mustafa Paşa vardı,' derken imkanı yok, o sıra­
da onun bağırsaklarının iyi çalışıp çalışmadı ğını, savaş alanların­
da bir çadır aşkı yaşayıp yaşamadığını, sabah kahvaltılarında ne 
yiyip içtiğini düşünmeden edemem. Başka türlü, o savaşın ruhu­
nu anlayamam. Sürekliliğin tekerleklerini bulamam. 
"Kütahya' da ilk derslerimi verdiğim yıllarda gençlerin 
dünyası ne idi? Bugün sizler neredesiniz? Ben eski ben miyim? 
Yazık ki bizim toplumsal hayatımız doğal akışı ile gelişmedi. 
Bunu biz. hep kesintili yaşadık. Onun için, bugün karşımda be­
ni böyle kapalı yüzlerle dinleyen sizleri anlamamın kolay ola­
cağını sanmıyorum. Sizler de beni yadırgayacaksınız. Doğum 
gününü kutlama inceliğini gösterdiğiniz öğretmeniniz sizlere 
çok aykırı gelebilir. Sandığım gibi bu bir gerçekse, bizler bu 
uzaklığı, bu kopuşu birlikte aşmaya çalışalım. Nesrin Hanımın 
öncülüğündeki armağanınız aynı zamanda da bizim bu uzak­
lıkları aşma özlemimizin bir simgesi olsun. 
"Önümüzde duran bir sorun da şu: Dostlarım, o kadar çok 
zaman, o kadar çok ve artık değiştirilemez tarihi olayı hep öyle 
kendi zamanlarının içinde donup kalmış haritalar üstünde an­
lattım ki, hazan kendi kendime bu sabrı nerden bulduğumu so-
70