-Agra, Taj Mahal, sanat ve sefalet 
-Qok dil, <;ok din, Kita Memleket 
"Hindistan ge zisinde Arya-Dharm a-Hindu ile ilgili <;ok 
belge toplam1�. Bu din, herhalde evrensel ozellikleri yi.izi.in­
den ilgisini <;ekmi� Mustafa' mn. Bu dini, 'Bi.iti.in di.inyadaki 
dini di.i�i.incelerin en iyilerinin se<;ilip toplanmas1' olarak go­
ri.iyor. Bu konuda yazd1g1 makalede toleransa bi.iyi.ik ol<;i.ide 
yer veren Arya Dharma gorii�iinii benimser gibi. Tabiatta 
tolerans var, bilimde tolerans var. Bak ne diyor Mustafa: 
"Meslegimizin esash umdelerinden biri olan 'tolerans' 
i.izerinde bi.iti.in cepheleriyle geni� bir ara�tirmaya girmek is­
temiyorum ... Manevi alem i<;in onemli olan bu di.inya gorii�ii­
niin canh olmayan alem i<;in de benzer �ekilde di.i�i.ini.ilebile­
cegini gostermek ve bu suretle de toleransm evrensel bir an­
lay1� tarz1 oldugu sonucuna varmak istiyoruz. Mustafa 
inan, 'Tolerans ve Tabiat' adh incelemesinde bunlan yaz1yor­
du. Bundan sonra, 19. yi.izy1la kadar pozitif bilimlerde olay­
larm 'belirli' ve 'kesin' kanunlara bagh oldugunu di.i�i.inen in­
sanlarm 'belirlilik ve si.ireklilik" ilkelerine bagland1klarm1 
yaz1yor Mustafa inan: 
"Son zamanlarda ilimdeki terakki bizi bu klasik gori.i� 
tarzmda bir revizyon yapmaya zorlam1�tir." Son ara�tirma­
lar ve <;ah�malar tabiat kanunla rdaki belirli ve kesin olma 
niteliginden ku�kuya dii�iirmii�tii bizleri. Her �eyi bilmek 
mi.imki.in degildi, ol<;i.i teknigi ne kadar ileri olursa olsun, 
her bi.iyi.ikli.igi.i istenilen duyarhkta ol<;mek mi.imki.in degil­
dir. "Sonu<;larda ister istemez bir 'tolerans' tammak bir ta­
biat kanunudur." Mikrokozm os fizigini inceleyen Mustafa 
in an, haddimizi bilmemiz gerektigi ni di.i�i.ini.iyordu: "1921 
senelerinde Alman fizik<;i Heisenberg'in koydugu prensibe 
(Belirsizlik Prensibi) gore mesela bir elektronun hlZlm ne ka­
dar kesin tayin etmek istersek, yerinin belirtilmesi de o ka­
dar <;ok yakla�1k olur; k1sa bir deyimle, elektronun hem h1Z1, 
164