Despot gibi doğu, gücü ve göz kamaştıran ışığıyla insanları yere 
çalar, insan orada daha yürümeyi öğrenmeden diz çökmek, ko­
nuşmayı öğrenmeden dua etmek zorunda kalır! Bunu kaç kere 
okudum size, bana hak verdiniz, şimdi ne oluyor?" 
"Konuşuyoruz Herr! Vakit geçirmek için konuşuyoruz. Si­
nirlenecek ne var, konuşuyoruz. Ama siz de bizi küçümsü-
yorsunuz... Yalan mı? Şu deli şairin sözlerini tekrarlayıp tek­
rarlayıp bizi küçümsüyorsunuz. Bu böyle..." 
"Kimseyi küçümsemiyorum... Doğu'nun ruhuyla uyuşama-
dığımı söylüyorum. Bunu hep söylüyorum..." 
"Peki ama benimle hep iyi anlaştığınızı söylerdiniz?" 
"Tabii. Çünkü siz de onlardan değilsiniz! Rastignac'a benzeyip 
benzemediğinizi siz sormadınız mı bana? Siz de bu memleketin 
ruhuyla uyuşamıyorsunuz..." Herr Rudolph heyecanla Refik'i 
işaret etti: "Siz de uyuşamıyorsunuz tabii, siz de! Hiçbirimiz şu 
içinde yaşadığımız toprağa göre değiliz. Şeytan girmiş bir kere 
içinize, ruhunuza aklın ışığı düşmüş, artık yabancısınız, ne 
yaparsanız yapın yabancısınız. Yaşadığınız dünya ile ruhunuz 
arasında uyuşmazlık var, bunu biliyorum, çok iyi görüyorum. 
Ya dünyayı değiştireceksiniz, ya da dışarda kalacaksınız!" Refik'e 
dönerek sordu: "Ha, ne vaziyette sizin çalışmalarınız?.. Bitirip 
İstanbul'a dönmeye karar verdiniz mi?" 
Refik: "Hiçbir şeye karar vermedim!" dedi. 
"İşte, işte görün," diye inledi Alman: "Aklın ışığı Doğu'nun 
ruhuyla uyuşmuyor... Çevrenizdekiler gibi olamıyorsunuz. Bana 
Rousseau'dan sözediyorsunuz... Ama içinde yaşadığınız dünya 
bambaşka..." 
"Peki ne yapalım?" 
"Dur bakalım!" dedi Ömer: "Benim hesabıma konuşma... Ben 
ne yapılacağını gayet iyi biliyorum... İnsan hedefini seçer, tasanlar 
yapar ve inançla yürür. İşte o kadar... Herkes kendi hesabına 
konuşsun!" 
"Peki, peki!" dedi Refik. Sonra gene: "Hiçbir şeye karar 
vermedim!" diye mırıldandı. Dört haftadır getirdiği iktisat ki­
taplarını okuyor, Türk ekonomisi, devletçilik, inkılâplar üzerine 
düşünüyor, birşeyler yazıyor, düşünüp yazdıklarını Herr Rudolph 
ile tartışıyor, bütün bunlardan bir sonuca varmak istiyordu, ama 
280