güçte değildi, bunu da biliyordu. Adana’dan kalkıp İstanbul'a 
varmıştı Mustafa Efendi ve daha şimdiden Avrupa'ya doğru 
ilerlemişti; onu izlemek kolay değildi. Doğu’yu yaşıyordu, 
Batı’ yı seziyordu; ikisini de bütün derinliğiyle içinde hissedi-
Gelecekteki öğrencilerini düşünüyordu Mustafa İnan, ge­
lecekteki hoca arkadaşlarını düşünüyordu. Onları çok iyi ta­
nıyordu, çocukluğundan beri tanıyordu. Mustafa İnan’ın öğ­
rencileri efendi çocuklardı: Mustafa Bey gibi yetenekli bir ar­
kadaştan bir şeyler öğrenebileceklerini sezdikleri için yıllar­
dır onun peşini bırakmıyorlardı. Mustafa Inan’ın hocaları da 
efendi insanlardı, öğrencilerde saygı uyandırıyorlardı. Hepsi 
de Mustafa'yı seviyorlardı, hepsi de iyi niyetliydi: hocalar da. 
öğrenciler de. Fakat hepsi bu kadardı ve iyi niyetlerle iyi 
eserler verilemiyordu. Tercüme birkaç kitapla ve derste an­
lama telâşı içinde tutulan notlarla ve her yıl tekrarlanan 
'beylik’ konularla ve her yıl tekrarlanan basmakalıp örnek­
lerle mühendislik gibi ağır bir öğrenimi yürütmek çok zordu. 
Derslerde hocaların anlattıkları fıkralar bile yıllardır değiş­
miyordu: öğrenciler Bağdat demiryolunun hikâyelerini dinle­
mekten yorulmuşlardı. Zaten bu fıkraları bir yıl önce tutulan 
notlarla birlikte eski öğrencilerden temin etmek mümkündü. 
Bazı hocalar da herhalde kendilerini, daha doğrusu Mustafa 
lnan’ın deyimiyle ‘ithal malı bilimlerini’ tekrarlamaktan 
usanmışlardı, isteksiz görünüyorlardı. Konular gibi, imti­
handa sorulan sorular da, beylik olduğu için ve Mustafa Bey 
de kendilerine yardım ettiği için, öğrenciler fire vermeden 
üst sınıflara geçiyorlardı. Her iki taraf da işin kolayına kaçı­
yordu. Mustafa İnan çevresine baktıkça, sonraları kendisini 
Ç ok düşündüren ‘düşünme tembelliği’ meselesinin farkına 
varıyordu. Düşünmek zordu, düşünmek büyük bir enerji isti­
yordu. Hele yaratıcı, araştırıcı düşünce için çok yorulmak ge­
rekiyordu; belki sağlam kafa sağlam vücutta bulunuyordu,
S7