kemerli bir burnu vardı. Olağ anüstü yakış ıklı gözüküyordu. Kendine duyduğ u 
güvenden kaynaklanan bir çekimi vardı. Halinde, tavrında, görünüş ünde laik 
basının çizdiğ i bir eli tespihli, bir eli silahlı, sakallı, taş ralı, saldırgan 
şeriatçıya benzeyen hiçbir ş ey yoktu. 
"Paltonuzu soba odayı ısıtana kadar çıkarmayın... Güzel palto. Nereden aldınız?" 
"Frankfurt'tan." "Frankfurt... Frankfurt," dedi Lacivert ve gözünü tavana dikip düş üncelere 
daldı. Dine dayalı bir devlet düzeni kurulması fikrini yaydığ ı için "bir zamanlar" 163. 
maddeden mahkûm olduğ unu, bu yüzden Almanya'ya kaçtığ ını söyledi. 
Bir sessizlik oldu. Ka dostça davranmak için birş eyler söylemesi gerektiğ ini 
hissediyor, aklına söyleyecek bir ş ey de gelmediğ i için telaş lanıyordu. 
Lacivert'in kendisini yatış tırmak için konuş tuğunu hissetti. 
"Almanya'dayken hangi ş ehirdeki Müslüman derneklerini ziyarete gitmiş  olursam 
olayım, Frankfurt'ta, Köln'de Dom ile istasyon arasında, ya da Hamburg'un zengin mahallelerinde, nerede yürürsem yürüyeyim bir süre sonra yolda gördü ğüm bir 
Alman'ı kafamda kendiliğ inden diğ erlerinden ayırır ve ona yoğ unlaşırdım. Benim 
onun hakkında ne düş ündüğüm değildi önemli olan -onun benim hakkımda ne 
düşündüğünü hayal ederek kendi kılığ ımı, kıyafetimi, hareketlerimi, yürüyüş ümü, 
tarihimi, nereden gelip nereye gittiğ imi, kim olduğ umu onun gözlerinden görmeye 
çalışırdım. Berbat bir duyguydu bu, ama alış mıştım; aşağılanmaz-dım: 
Kardeşlerimin nasıl aş ağılandıklarını anlardım... Çoğ u zaman Avrupalı 
aşağılamaz. Biz ona bakıp kendimizi aş ağılarız. Hicret, yalnız evdeki zalimden 
kaçmak için değ il, ruhumuzun derinliklerine ulaş mak için de yapılır. Cesaret 
edemediğ i için yurdunu terk edemeyen ve suç ortağ ı olanları kurtarmak için bir 
gün elbette geri gelinir. Sen niye geldin?" Ka susuyordu. Odanın yalınlığ ı ve fakirliğ i, boyasız ve sıvası dökülmüş  
duvarlar, tepedeki çıplak ampulün kuvvetli ış ığının gözünün içine giriyor olması 
onu huzursuz ediyordu. 76 "Ahret sualleriyle seni rahatsız etmek istemem," dedi Lacivert. "Rahmetli Molla Kasım Ensari Dicle kıyısında aş iretinin konakladığ ı yere kendisine ziyarete 
gelen yabancılara ilk ş öyle dermiş : Tanıştığımıza memnun oldum, acaba siz kimin 
için casusluk ediyorsunuz?" "Cumhuriyet gazetesi için..." dedi Ka. "O kadarını biliyorum. Ama buraya adam yollayacak kadar Kars ile ilgilenmeleri beni pirelendiriyor." "Ben gönüllü oldum," dedi Ka. "Eski arkadaş ım Muhtar ile karısının burada 
olduklarını da duymuş tum." 
"Artık ayrıldılar, bilmiyor muydun?" diye düzeltti Lacivert 'Ka'nın gözlerinin içine dikkatle bakarak. "Biliyordum," dedi Ka. Kıpkırmızı oldu. Aklından o anda geçen her şeyi Lacivert'in sezdiğ ini düşünerek bir nefret duydu ona. 
"Emniyette Muhtar'ı dövdüler mi?" "Dövdüler." "Dayağı hak ediyor muydu?" dedi Lacivert tuhaf bir havayla. 
"Hayır, tabii ki etmiyordu," dedi Ka telaş la. 
"Seni niye dövmediler? Kendinden memnun musun?" 
"Beni neden dövmediklerini bilmiyorum." 
"Biliyorsun, İ stanbullu bir burjuvasın," dedi Lacivert. "Teninden, bakış larından 
anlaşılıyor hemen. Yukarılarda mutlaka güçlü tanıdıkları vardır, ne olur ne 
olmaz demiş lerdir. Muhtar'ın ise böyle bir iliş kisi, böyle bir gücü olmadığ ı her 
halinden belli, biliyorlar. Muhtar da zaten onlar karş ısında senin gibi güvenli 
olabilmek için siyasete girdi. Ama seçimleri kazansa bile, makam koltuğ una 
oturabilmesi için, devletten yediğ i dayaklan sineye çekebilecek biri olduğ unu 
onlara kanıtlaması gerek. Bu yüzden yediğ i dayaktan memnun bile kalmış tır." 
Lacivert hiç gülmüyordu, hatta yüzünde kederli bir ifade vardı. "Kimse yediğ i dayaktan memnun kalmaz," dedi Ka ve Lacivert'in karş ısında sıradan 
ve yüzeysel hissetti kendini. Lacivert'in yüzünde ş imdi asıl iş imizi konuş alım diyen bir ifade belirdi. 
"İntihar eden kızların aileleriyle görüş müşsün," dedi. "Niye görüş tün onlarla?"