Şarê İrankiyê antiki
Şarê İrankiyê antiki, şarê ke gruba zıwananê Hind-Ewropa ra zıwananê İranki ra qal kerdê, nameyê inano. Enê şari verê İsayi hezar serra peyêne ra heta İsayi ra dıme hezar serra dıyıne weşiya xo ramıta. Şarê İrankiyê kıhan û neweyi kışta rıçıki ra vêşêri resenê Proto-İrankiyan û nê şaran tek teyna yew zıwan qal kerdêne. Proto-İrankiyi zi resenê Proto-İranıc-Aryanan, yanê tiya Aryan semedê şaranê Hindê kıhanan vaciyenê. Heme enê grubi wayirê kulturê do yeksani biyi.

Nameyê şaranê İranki raveri qeydanê Asuri de verênê û enê qeydi verê İsayi seserra newıne (9.) de vıraziyayi. Şarê İranki no dem de dı letê Asya de weşiya xo ramıtêne, yewê enê letan İskıtiya biya ke no ca ewro gıneno ro miyanê Asya, rocvetışê Ewropa, nêmadeyê Balkani, zımeyê Kofkasya. Leteo bin zi verocê Deryayê Xezeri û İran biyo.

Şarê İranki no dem de bırriyayi a û biy dı lızgeyi, İrankiyê Rocawani û İrankiyê Rocvetışi. Nê dı lızgeyi zi gınenê ro herranê İskıtya û Persiya, yanê İrano ewroyên. Şarê İrankiyê nê demi nêyê; wareyê İrani sero Parti, Baxteri, Medi û Farsi û rocvetışê Ewropa, Macarıstan, zımeyê Deryayê Siyayi û miyanê Asya sero İskıti, Sermeti, Kimmeri, Alani. Enê şaranê İrankiyan zıwanê piyê zıwananê İrankiyanê ewroyêni qal kerdêne. Nê zıwani game be game vurriyayi û çarniyayi era zıwanê İrankiyê neweyi.

Şarê İrankiyê kıhani (antiki)

Şarê İrankiyê antiki ke Ewısta de verênê 
Airyayi
Ahiryayi
Dahiyi (zey piyê Dahae ya zi Dasa vêniyenê)
Sainuyi
Sairi
Tuiri
Turanıci - yew mıletê İraknkiyo kıhan, herranê inan rê Turan vaciyao, no Turan dıme ra zımey İrani ra vaciyao u mena xo kerda vıni u caê ke klananê Tırki vıstê xo desti rê vaciyao ama kışta rıçıki ra vatış ê İrankiyo.
Yaşiti

Şarê İrankiyê rocvetışi 

Saka / İskıti / Sermeti, şarê İrankiyê kıhani biy, rocvetış û miyanê Ewropa de weşiya xo ramıta
Sakayê rocvetışi
Scoloti
Achaeyi
Agavi Scythae
İskıti
Arpoxaiani-Colaxaiani-Lipoxaiani
Arpoxaians
Catiari
Traspies
Colaxaians
Paralatae
Spalaei / Spali / Palaei / Pali 
Lipoxaian
Auchetae / Euchatae
Asampatae 
Athernei
Hamaxobii
İskıtê Dobrogea
Tauri / Tauroscythae
Saka
Amyrgiya 
Anaraci
Aspisi / Aspisii
Cachassae
Chauranaci
Sakanê Miyanê Asya
Dahae-Amardi
Dahae / Dahas / Dasa
Parni / Aparni
Pissuri
Xanthii
Amardi / Mardiya
Tapur / Tapuri / Tapuraei 
Massagetae / Orthocorybantiya
Apasiacae
Iaxartae
Norossi
Tectosaces''Sakasİskıtê SiberyaAbii / GabiiAltay-Sayan Saka / Altay-Sayan İskıtya / Altay-Sayan İskıt-Sermeti  GalactophagiGalactopotaeHippemolgiHippophagiThyssagetaeSacaralaeSakaê hewza TarimiGumo Saka / Tumshuq Saka Kashgar SakaKhotan SakaHind-İskıti / Hind-Sakas'''
Aorsi-Alani nezdiyê Sermetan biy
Aorsi
Aorsiyo Cêrên
Aorsiyo Corên
Alani şarê do İrankiyê kıhani biyo, analiz beno ke nameyê inan wıni vurriyayo, Aryan > *Alyan > Alan) (Osetki / Irættæ lızgeyê inano monderno)
Iasi (Iasi / Jassi / 
Roxolani
Banat
Agaragante / Arcaragante
Cissianti
Iazyge / Iazyges Metanastae / Iaxamatae 
Khorouathoi / Choruathi / Haravati
Phoristae
Rhymnici
Rimphaces
Serboi 
Siraci / Siraces
Spondolici
Urgi

Referansi 

Şarê İrankiyê Antiki
Şari
Şarê antiki