Zaza
Zazay (Şarê Ma, Dımıli, Kırd ya zi Kırmanc), yew şarê İrankiyo. Letey gruba İranican ra, mıletê dê zımey rocawanio İrankiyo. Anatoliye de, vêşêri Semsûr (Aldûş), Bıdlis (Motki), Dêsım, Meletiye (Arapgir) (Pötürge), Erzıngan, Sêwaz (Zera), Erzurum (Xınıs), Muş (Varto), Çolig, Qeyseriye (Sarız), Diyarbekır (Hêni, Qulp, Piran, Çêrmug), Xarpêt (Pali, Maden, Qeze) Rıha (Sêwrege), Gumuşxane (Kelkit) (Şiran), Aqseraiye, Qers (Selim) de cıwiyenê. Dınya sero texminen 3-4 milyoni Zazay estê.

Rıçıkê nameyê Zazay 
Çımeyanê arkaikan (demê veri, antiki) dı nameyê Zaza est biyo. Çımeyanê Akadki, Aramki, Hititki, İbranki, Pekliki, Urartuki û arkaikanê binan dı û tabletê inanê mıxi dı, nuştey And-Antik (Tewrate) dı nameyê Zaza vêreno.  Çımeyanê demê miyanêni (Çağo Miyanên) dı aseno ke nameyê Zaza zey ‘Zavzan, Zuzan, Zazan’ vêrdo. Tewr verên nameyê Zaza nuştan ra Kıtabey Bisutun dı verêno. İV serra 552yıne dı demê Qıralê Persi Darius eyaletê İrani Hemedan dı no kıtabe ameyo nuştış. Kıtabe dı letey vistıni dı nameyê mıntıqaya Zazana nusiyeno û a mıntıqa ewro corê Royê Fırati, yani cayê Zazaistani mocnena. Zazay ewro zi naca dı cıwiyenê.

Welat û ğeribiye 
Welatê Zazayan hetê iqtısadi ra quwetın û avêrşiyaye niyo. A ri ra, xeylê dewıcan dewê xo caverday (terk kerdi), barkerd şi ğeribiye. Feqet politika dewlete heni kewta thamaranê şari ke, metropolanê Tırkiya (Estamol, Anqara, İzmir, Bursa, Adana) de bo, Ewropa (Almanya, Fransa, İsweç (Swêd)) de bo, bilxasa şaro Zazao Elewi zıwanê xo rê bi xam û kewt düri, domanê qıci Zazaki nêmusay. Mıllet kewt halo henên ke, pil û qıci nêşikiyay zıwanê ma û piyê xo ra yewbini de, merdumanê xo de qısey bıkerê.

Zazaistan 
Zazaistan yew mıntıqa coğrafiya ke Zazay tede zafêrê, yani hetê nıfusi ra parçey gırdi vırazenê. Hetê coğrafya ra Zazaistan rocvetış û zımey rocvetışê verocê nêmadey Anadoliye de ca gêno.

Gorey Dr. Zılfi Selcani, nuştey xo Averşiyayışê Tarixê Zıwanê Zazaki ra, perra 114-115 de yew xeritay Zazaistani esta. Gorey ey Zazaistan be xo, wılayetanê Erzıngan, Xarpêt û Dersım (pêro piya), Urfa, Malatya, Sêwaz, Bitlis, Çewlıg, Erzurum, Diyarbekır û Muşi (lete be lete) gêno xo miyan.

Namey Zazaistani zi tewr veri Ebubekir Pamukçuy eşto ver, vıraşto. Gorey Pamukçuy hem Tırki hem zi Kurdi Zaza red kenê, qebul nêkenê. Coka zi herunda Kurdıstani, gani Zazay caê xo rê bıvacê Zazaistan.

Din û itıqad 
Dinê şarê Zazay İslam û Elewiyo. Hetê mezhebi ya ki itıqadi ra letey şarê Zazayanê zımey ke Elewiyo, leto bin ki veroc û merkez de Sunniyo. Şarê Zazayan miyan de Hermeni û Suryaniy estê ke Zazaki qısey kenê, labelê ya itıqadê xo nêvurnao ya ki tenya kamiya cı menda. 

 İslamo Sunni; itıqadê Zazayanê Sunniyan be Henefiyan û Şefiyan ra mıteşekılo. 
 Elewi; itıqadê Zazayanê Elewiyan ra yeno pêra. Elewitina Zazayan de xeylê unsurê dinê tebieti estê, zey kultê ziyar û diyaran, mılaketi, bımbarekiya roc û çem û adır û awe, kultê Xızıri uçb.

Zıwan 
Zıwanê Zazayan Zazakiyo û aidê zıwananê İrankiyano, yew zıwanê do İrankiyo zımeo rocawano. Zıwananê Farski, Beluçki, Goranki, Sengserki, Mazenderanki, Talışki û Gileki ra nezdiyo. Mıntıqay Mezopotamya Zımey û Anatoliye de texminen 4-6 milyon insani Zazaki qısey kenê (qali kenê).

Folklor û kultur 
Zazay hetê folklor û kulturi ra şaranê İrankiyê binan ra nezdiyê, nê mıletan miyan de xeylê çiy kewtê têmiyan. Zazayan tarix de heyato feodal ramıto, dewan de cıwiyê, cıte kerda û wayirê naxıran biyê. Tayê werê Zazayan babıko, bıcıke, zerveti, keşkaw, helisa, malez, patila, pêsare, şir, bıcıka qatqatıne, çhebelek, dogma, serun, totur aw, mawsta, çırvila û ê binê.

Zazayan miyan de enê roşani yenê firazkerdış:
 Roşanê Remezani
 Roşanê Qurbani 
 Kormışkan
 Hawtemal
 Hawtemalo Pil
 Hawtemalo Qıc
 Qereçarseme
 Newê Marti
 Gağand
 Rocê Xızıri
 Rocê İmamu

Fotogaleriye

Bıvênên

Çımeyi

Proceyê bırayi

Siteyi 
 Portalê Zazayan
 Gıreyê pelgunê Zıwan û Zagonê Zazayan 
 Enstituyê Zazaki
 Eşira Azan

Zazay
Şarê İranki
Şarê Hind-Ewropa