Dewleta İslami (organizasyon)
Dewleta İslami ya zi Dewleta İslami İraq u Şam de (be Erebki: الدولة الاسلامية في العراق والشام; ad-Dawlat ul-islāmiyya(t) fī al-ʿirāq wa aš-Šām) yew organizasyono ke Suriya, İraq, Libya, Nicerya, Yemen u Lubnan de fealo u teroristo. Serra 2003ıne de vıraziyao u seba İraq u Suriya de vıraştena dewlet İslami atakanê teroristi fineno kar. 10ê Hezirane 2014ıne de eyaletê İraqi Ninowa u paytextê Ninowa sûka Musuli vısto xo dest. 

Lidero DİİŞ serê interneti ra vato ke hedefê mao newe, sûka Beğdadi u sûka Kerbelao. Dewleta İslami İraq u Şam de 11ê Hezirane 2014ıne de eşto konsolosiya Tırkiya Musul ser  u 49 karkeri gırewtê rehin. Bedêna be şoferanê otobusan ra 80 teni pêro ki rehin gırewto. DİİŞ 21ê Hezirane 2014ıne de paytextê İraqi Beğdad hata 50 kilometre nezdi ameya. 

Organizasyon xezinay sûka Musuli gırewta u uca ra 420 milyon Dolar vısto xo dest. DİİŞ be enê peran ra dınya de biye organizasyonanê dewletiyan ra yewê. DİİŞ amnanê serra 2014ıne de cayê cıyê işğalkerdışi zaf kerdo hera u vato ke, ê do hata sûka Kerbela şorê u uca de yew cengo gırd biyarê meydan. Ê cayê ke inan işğal kerdii tede camiy, turbey kerdi xırabe. Dewleta İslami İraq u Şam de, Tebaxa (Ağustosê) 2014ıne de pêşmergey Kurdıstani kerdo meğlub u sûkê Sincar, Mexmur, Telaferi u Qaraqoş Kurdan ra gırewtê, hata paytextê Kurdan sûka Erbili (Hewlêr) rê 35 km ameya. 

Be waştena Barzani u Malıki ra Dewletê Yewbiyaey  DİİŞ sero  tarixê 8 u 9ê Tebaxe de hirê operasyoni vıraşti. 20ê Tebaxe 2014 de ju video pêl bi u video de yew militanê DİİŞ ju rocnamewano Amerikano, James Foley kışenoi sere cıra keno. Video de militan be İngilizkiyê İngılterey ra qali kerdo. Ney sero serwezirê Britanya Gırde David Cameron geyrayışê ho cê bırrnao u peyser ameo Britanya. 

Sereşarê (serewezır) Amerika Barack Obama vera Dewleta İslami İraq u Şam de jew koalisyon ilan kerd u jew deklerasyon akerd biyo. Deklerasyon rê 10 dewleti u 10 dewletê Erebi imza eşti emma hıkumatê AKP imza nêeşto.

Keşkelun 2014 de DAY u panc (5) dewletanê Ereban, Dewleta İslami sero operasyon vıraşt u hewa ra da cayanê Dewleta İslami hemıne ro. Nisane 2015 de, Dewleta İslami u Taliban yewbinan rê cihad ilan kerdo.

Dewleta İslami serra 2015ıne de zafêrê erdê xo vıni kerdê. Ordiyê Iraqi Tikrit, Felluce, Beyci u paytextê wılayetê Enbari Ramadi vıstê xo dest ra, Dewleta İslami ra fılıtnê.  Zımeyê Suriya de zi Heseka, Tel Ebyad u Eyn el-Ereb destê organizasyoni ra veciyê.

Organizasyono terorist Dewleta İslami serra 2017 de xeylê herrê xo kerdê vıni, xo dest ra veciy. Polê Suriya ra leckeranê Suriya (ê hukmatê liderê Suriya Beşar Esedi u ê quwetanê demokratikan) pêro herri destê Dewleta İslami ra gırewti, paytextê cı Raqa zi kewta. Hetê İraqi ra zi hukmatê İraqi pêro militanê organizasyonê teroristi ê Dewleta İslami kerdi vêran, caê gırdi zey Musıl, Kerkuk, Enbar, Sincar u ê bini reyna vısti xo dest.

Cawıtışê heqanê merdıman 
Cayê ke bınê işğalê Dewleta İslami de mendê, uca heqê merduman pêro cawiyeno. Dewleta İslami heqê merduman nêvınêna. Heta ınka, xeyê merduman terefê teroristanê Dewleta İslamiy ra kışiyayê. Dewleta İslami, cayê ke kontrol keno, gorey prensibê İslami ra merduman miyan de qerar dano. Ornag, xeylê cêniyan rê kerrey erziyayê u xeylê cêniyan kışiyayê. Cêniyan teber de, merdumo ke ibadet nêkeno ê zi ceza gênê. Merdumê ke hemcınsbazê, ê zi ceza gênê, be raya kerre eştışi ra kışiyenê.

Serdari (Lideri) 

Serdari
 Abū Musab Zarkāwī (2006 de kışiyao)
 Abū Ayyūb al-Masrī (2010 de kışiyao)
 Abū ʿAbdullah er-Rašīd Baġdādī (2010 de kışiyao)
 Abu ʿUmer Baġdādī
 Ebu Bekır Beğdadi
Personalê bini
 Abu Anas al-Shami (2004 de kışiyao)
 Abu Azzam (2005 de kışiyao)
 Abu Omar al-Kurdî (2005 de tepişiyao)
 Abu Omar al-Shishânî
 Abdul Hadi al-Iraqî (2006 de tepşiyao)
 Abu Yaqub al-Masrî (2007 de kışiyao)
 Haitham al-Badrî (2007 de kışiyao)
 Hamid Juma Faris Jouri al-Saeedî (2006 de tepişiyao)
 Huthaifa al-Batâwî (2011 de kışiyao)
 Khaled al-Mashhadanî (2007 de tepşiyao)
 Mahir al-Zubaydî (2008 de kışiyao)
 Mohamed Moumou (2008 de kışiyao)
 Šeyx ʿAbd-Al-Raḥmān (2006 de kışiyao)
 Abu Muslim al-Turkmani

Bıvênên 
 Cengê Sincari 2014
 DIŞİy sero operasyoni

Dewletê ke DİİŞ lista terori dera

Referansi 

Suriya de terorizm
İraq de terorizm
Tırkiya de terorizm
Organizasyonê teroristi
Panislamizm
Grubê Selefi
Terorizmê İslami
İslam u terorizm
Organizasyonê illegali
Antisekulerizm