Zazakiyê Hemıne
Zazakiyê Hemıne ya ki Zazakiyo Standard ya ki Zazakiyê serê fekan, yew projey standardizekerdena Zazakiyo ke be raya ilmê zıwani u metodê zıwanşınasiye u etimolociye niyeno ro, vıraziyeno. Fêl u emelê cı diyalektan u fekan sero yew zıwanê nuştene bêro meydan ke bılxasa ilm u medya u wendış (perwerdiye) de bıgureniyo. Coke ra Zazakiyê Hemıne vaciyeno. Nuştoği ke namey xeylê fıkran ra ya ki namey yew dezgehi ra ya ki medya de, çı ke kolektif de elaqedaro, bınusê, o taw Zazakiyê Hemıne bıgureynê. Labelê seba (qandê) ke fek u diyalekti ki vındi mebê, wexto ke kes namey xo ra çiyê nuseno, hêkate, şıire, kılami, nuşteo folklorik, nuşteyê nê nuşteyê, wa fekê xo ra ki bınuso.

Kıtabê Zazakiyê Hemıne 
Heta nıka taê kıtabi be Zazakiyê Hemıne veciyay. Aver çarnayış klasikê dınya Şazadeo Qıckek, tepeya kıtabê Medet Cani'ê qeçekan (domanan) Hêgayo Bêwahêr veciya. Alfabe u gramerê Zazakiyê Hemıne raya verêne kıtabê Mesut Keskini Şıma Zazaki Zanenê? de kerd qaim, gama sıfteyêne eşte.

Bıngeh 
Bıngehê Zazakiyê Hemıne yew projey ra veciyeno meydan. Kılmek ra, nê projey de be metodê zıwanzaniya tarixiye qaytê fekanê Zazakiyê ewroênan beno. Jû çekuye ra xeylê varyanti her zıwan de benê; nê varyantan ra hetê tarixê vıriyayışê (bedeliyayışê) vengan ra kamci ke esıl ra nezdi mendo, o varyant çıniyeno we (vicniyeno). Zazaki na derheq ke wahêrê taliyê dê rındio, çunke ailay/keyey zıwanê İrankiy zıwanê Hind-Ewropa miyan de tewr zêde nusiyaeyan de ca gêno. Yani, zıwananê İrankiyan ra 2500 serre ra nat xeylê zıwani nusiyaeyê u resaê roca ewroyêne; zey Farskiyo Kehan, Ewısta, Partki, Pehlewki, Zıwanê Saka, Baktrki, Xwerezmki, Soğdki u zıwanê İrankiyê ewroyêni, tewr zêde ki Farski. Nê zıwani pêro -raşteraşt nêbo, yanbeki bo ki- roşti erzenê tarixê Zazaki.

Fêl u emelê (hedefê) Zazakiyê Hemıne u warey cıyê gureynayışi 
Be Zazakiyê Hemıne fêl u emelê xo oyo ke her zıwan rê çağê tekniki rê yew standard lazımo ke zıwano kolektif bo. Çunke namey dezgehan, enstituyan, nuştanê ilmiyan, nuştanê mecmuan ra, êyê ke xıtabê qıseykerdoğanê ê zıwani pêrıne kenê, merdum nêşeno jû mıntıqa ya ki fekê esas bıgêro u bınuso. Zıwano standard, her çıqas ke beno, gani êyê ke pê wendış u nuştışê Zazaki zanenê u fekê xo ra ğeyr fekanê binan ki zanê, cı rê rehet bo. Zıwano standard nêno na mena ke zey xeylê zıwananê resmiyan de merdum gani tenya be zıwanê standardi bınuso. Dıweli estê ke, feki, diyalekti hewna tede giyane u cınde qısey benê u nusiyenê ki. 

Nuşteyê ke namey ferdan, kesan ra nusiyenê ya ki şıiri, lawıki/deyri, edebiyato mehelli gani be fekê a mıntıqa bınusiyê ke wa feki vındi mebê. Çıra ke feki, lehcey/diyalekti zenginiya yew zıwani mocnenê. Heto bin ra ki xora adetê edebiyatê Zazayan de heta nıka heni biyo ke her kesi be fekê xo nuşto, deyri vatê, kıtab u meqaley nuştê. Nê waran de fekê mehelli gani bışevekiyê, hefz bê. 

Nuşteyê ke namey yew kolektifi ra, cemaet, komele, hıkumet, medya (TV, pêseroke, rocname/qezeta, radyo, internet), ensiklopediye, ilm, edebiyato çarnae (tercume), edebiyato mıli, çı beno bıbo, eke namey yew ra zêde kesi ra nusiyenê, uca zıwano standard kewno kar.

Metod be ilmê zıwanan

Name u sıfet

Halê name u sıfeti (cınsiyet u amar)

Nameo neri

Nameyê ke be teyveng (konsonant) qediyenê

Nameyê ke be xoveng (vokal) qediyenê

-a

-e

-i

-o

Nameo mayki

-e

-a

-i

İzafet (İzafetê wahêrin u sıfeti)

İzafetê wahêrine 
Pêrıne rê:

Nameo neri

Nameyê ke be teyveng (konsonant) qediyenê

Nameyê ke be xoveng (vokal) qediyenê

-a

-e

-i

-o

Nameo mayki

-e

-a

-i

İzafetê sıfeti 

Pêrıne rê:

Nameo neri

Nameyê ke be teyveng (konsonant) qediyenê

Nameyê ke be xoveng (vokal) qediyenê

-a

-e

-i

-o

Nameo mayki

-e

-a

-i

Namey rê serkerdena name u sıfeti (rêzê naman u sıfetan)

Zemirê kesi

Zemiri

Zemirê kesi

Zemirê nişani, halo raşt

Zemirê nişani, halo çewt 
(Zemirê ke estûna raşti de, eke atributifê, yani be name ra pia vaciyenê, vac. nê vılıkan „bu çiçekleri[n]“)

{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse"
|- bgcolor="#ECECEC"
!Nişan
!Dûri, atributif
!Nezdi, atributif
!Zehf nezdi, atributif
|--
|yewkek, neri||ey, ê||ney, nê||eney, enê
|--
|yewkek, maykek||ae, a||nae, na||enae, ena|--
|sıxlet||inan, ê||ninan, nê||eninan, enê|--
|}

 Zemirê persi 
 Zemirê nêkışfi (nêbeliy) (indefinite pronouns) 

 Zerf 

 Edatê ver u pey u dormey 

 Fêl (wextqıse) 
Nê qısmi rê etıya de ki niya dên/bewnên: Zazaki de wexti (gramer)

 Şıklê fêlan 
 Antışê fêli 

 Wextê Nıkay 
 Kopula (Tr. Koşaç) "biyene" 

 Fêlê ke têde teyveng (konsonant) qediyenê 
(Fêlê ke wexto ravêrde de be –rd- qediyenê, labelê
beşna wextê nıkay ke –r- erzenê)

 Qalıbê emri 

 Wextê nıkay de fêlê be beşna -i (têde fêlê transitifi u pasifi) 

 Qalıbê Emri 

 Fêlo istısna amaene 

 Qalıbê Emri 

 Fêlê ke be beşna –a qediyenê 

 Qalıbê Emri 

 Fêlê ke be fêlbend (preverb) ya ki be objeo yanbeki anciyenê 

 Qalıbê Emri 

 Fêlo istısna biyene 

 Qalıbê Emri 

 Fêlo istısna şiyene 

 Qalıbê Emri 

 Fêlo istısna vatene 

 Qalıbê Emri 

 Wextê nıkayo a saetên 

 amaene 

 Wexto ravêrde – Wexto ravêrdeo diyae u musae 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke têde be teyveng (konsonant) qediyenê 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –a qediyenê 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be -e qediyenê 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be -i qediyenê 

Not: -y’o
ke peybendê -iy de, tenya şıklê
sıxletiye ifade keno, coke ra heni nusiyeno; telefuz de –i vanê.

 Fêlê transitifê (bêvêrê) be teyveng (kosonant) qediyenê 

 Fêlê transitifê (bêvêrê) ke be -a qediyenê 

 Wexto ravêrdeo a saetên 

 Fêlanê intrasitifan de 

 Fêlanê transitifan (vêrınan) de 

 Hêkata Wextê ravêrdey (pluperfect) 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be teyveng qediyenê 

Not: -y’o
ke peybendê -iy de, tenya şıklê
sıxletiye ifade keno, coke ra heni nusiyeno; telefuz de –i vanê.

 Fêlê intransitifê(bêvêrê) ke be –a qediyenê 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –e qediyenê 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –i qediyenê 

 Fêlê transitifê (vêrınê) ke be teyveng qediyenê 

 Fêlê transitifê (vêrınê) ke be teyveng qediyenê 

 Hêkata wextê nıkay (imperfect) 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be teyveng qediyenê 

 Fêlê be fêlbend ya ki biyoğo yanbeki 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –a qediyenê 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –e qediyenê 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be –i qediyenê 

 Fêlê transitifê (vêrınê) ke be teyveng qediyenê 

 Fêlê transitifê (vêrınê) ke be -a qediyenê 

 Hêkata wextê nıkaya a saetêne 

 Fêlê intransitifê (bêvêrê) ke be teyveng qediyenê 

 Fêlanê transitifan (vêrınan) de 

 Wexto bıamae (future) 

 Fêlê ke be teyveng qediyenê 

 Fêlo istisna amaene 

 Hêkata wextê bıamaey (future perfect) 
Antışê xo zey
Hêkata wextê nıkayo, tenya verbend bı- ya
ki fêlbend şaniyeno beşna fêli ver

 Fêlê be fêlbend ya ki be biyoğo yanbeki 

Gramer

 Fêlsıfeti (partisipi) 

 Bendê peydakerdene (verbendi, peybendi) 
 Çekuyê Zazakiyê Hemıne WZ'''

Zıwan
Zazaki