Hadrianus
Publius Aelius Traianus Hadrianus (b. 24 Çıle 76 – m. 10 Temuz 138) yew imperatorê İmperatoriya Roma biyo. Tarixê Roma de panc imperatoranê gırdan rao. Hadrian be namê Publius Aelius Hadrianusi Italica ya zi Roma de maya xo ra ameo dınya. Rıçıkê keyey xo İtalica ra yeno. Hadrian tornê bibiya Trajanio, coke ra be qraliyetê Roma ra bestiyao. Trajan Hadrian ra ver imperatorê Roma biyo, cêniya cı ra gore merdışê xo ra ver Hadrian imperator mocno. Cêniya imperatorê verêni Trajani ra gore, aye waşto ke Hadrian imperator bo. O sebeb ra Hadrian be reca cêniya Trajani serra 100ıne de be Vibina Sabrina ra zeweciyao.

İmperator Hadrian, demê xo de İmperatoriya Roma miyan de ca be ca geyrao. Zıme de İngıltere, Daçya, veroc de Moritanya sero seferi kerdê, rocvetış de be İran lec kerdo. Hadrian demê xo de ameyo Levant (Fılistin û İsrail) ziyaret kerdo û no ziyaret Cıhudan miyan de hewl vêniyao. Ema dıma Cıhudan musayê ke Hadrian mabedê Cıhudan keno xırabe û heruna cı de mabedê Jupiteri vırazeno. Felsefey Hellenistiki ra gore bedenê xo şıkıtene hewl niyo û şaşo. O sebeb ra Roma sunet kerdo illegal. Heme ninan ra tepiya Cıhudan (Yehudiyan) isyan (cı rê İsyanê Bar Kohba vaciyeno) veto, xoseriya xo ilan kerda û eskerê Roma Qıdus ra vetê, eştê teber. Ordiyê Hadriani ameyo Yeruşelim û isyan şatno, isyankari kerdê vıla. Hadriani waşto ke Cıhudan dınya ra bıestero. Coka Yeruşelim (Qıdus) ra ameyış û kewtışê Cıhudan, qanunê Tewrate, teqwimê İbrani kerdê qedexe (yesax), pilê Cıhudiê dini kıştê, kıtabê Cıhudano mıqadesi veşno. Cayê mabedê Cıhudan rê dı heykeli (heykelê Jupiteri û heykelê xo) vıraştê, namê İsraili xerita ra esterıto û dışmenê Cıhudan Fılistinıcan rê desteg do cı, İsrail rê namê Fılistinê Suriya dao cı.

İsyanê Cıhudan de 580,000 ra zêde Cıhudi kışiyayi, 50 sûki û 985 dewi biyê xırabe, Roma erdê Cıhudan be erdi ra kerdo yeksan. Demê Hadriani de ninan teber de ceng nêbiyo, pêameyış ciwıyao. A ri ra demê cı rê zemano gırd vaciyao.

Kamiya cı 
Hadrianus lecanê xo teber de huner û mimari rê ehemiyet zaf dao, heyranê Yunanê Antiki biyo. Her cayê İmperatoriya Roma de heykeli, eserê huneri vıraştê. Xo rê Roma de new sey (900) odeyan ra boni kar dao kerdene. Yew zi imperatoranê Roma miyan de teyna ey erdişa xo nêbırna, coke ra namdaro. Tarixêran ra gore Hadiranus humanisto, xızmetkarê İmperatoriya Roma biyo. Sistemê koleyiye kerdo kemi, êşkence kerdo yesax û darıto we. O sebeb ra tarixêran ra gore o imperatoro baqılo.
Hadrian seykerdış zi siyêne, coke ra ey seyd zaf kerdêne. Serra 123yıne de Bitinya de (ewro Tırkiya de zımey de maneno) seydkerdışê Hadrian û Antinous de ameyi raşt. Hadrian o ardo İtalya. Antinous serra 128ıne de zi delalê, (yewınê, favourite) Hadriani biyo. Antinous her geyrayışê Hadrini de be ey ra piya şiyo. İnan piya şêr seyd kerdo. Wına nusiyeno ke Hadrian û Antinous semedê merasimê ameyi Mısır. Uca de Royê Nili sero geyrayêne ke Antinous kewto awe û xeneqiyo, merdo. O taw ra tepiya Hadrian zaf biyo xırabın, her ca de heykelê Antinousi vıraştê, Mısır de dinê (itıqadê) Antinousi vıraşto. Cayê merdışê Antinousi de zi sûka Antinoopolisi vıraşta. 

Hadriani serra cıya şeşti û dıyıne de serra 138ıne de weşiya xo kerda vıni, merdo.

Bıvênên 
 Antinous
 Dêsê Hadriani
 Berê Hadriani

Referansi 

 

İmperatorê Roma
Merdumê ke 76 de biyê
Merdumê ke 138 de merdê
Tarixê İmperatoriya Roma
LGBT