गर्बादरवार
कैलाली जिल्लाको खैरोला गाउँ विकास समितिमी पडडे अईल चुरे गाउ पालिका भित्रको गर्वदरवार राणाप्रधान मन्त्री चन्द्र शम्सेरको पालामी बनेको हो । यहाँ भानादेव अन्तर्गतका चन्दको बसोबास छ । यी भानादेव अन्तर्गतका चन्द डोटी पालराजाका अंगरक्षक पद प्रतिहारमी नियुक्त भएकाले यिनुलाई प्रतिहार चन्द पनि भन्नहान । यिनको नामले कैलालीको प्रतिहार तप्पाको नाम रहेको हो । यिनु ठकुरी चन्द हुन् । यो दरवार प्रतिहार तप्पा अन्तर्गत पडड छ । कत्यूरी राजाको भूमि यो लै हो । बोगटान मी यो ठाउँ आउँ छ । गर्व दरवारठुलो रे निको छ । यहाँका मान्छ यैको महत्व कम-कमै जन्नाहान । यो भाबिश्यमी रूप्पे कमाउने पर्यटक आउने ठाउं हुने हो। कैलाली जिल्लाको चौमालामी पनि यिसै दरवार बनाएको थियो । त्यो उदरिग्यो । आइले केइ नैथी । चौमालाका इट्टा मान्छ हातई बोकाई लैजाई बनाएको यो गर्व दरवार हेद्दालाई छ । यै दरवारका भित्तरका झ्याल,म्वाल(ढोका) रे मथिका निका निका ठुड़ा काटी बर नास अरेको छ । यैको हेर विचार नैअरेवर यो सक्किने हो । यो हाम्रो सम्पति हो । यो दरवारको अईतिर मोहन्याल देवताको थान थ्यो । त्यो अईल के भयो हेद्दु बड्डे छ । यो दरवार बचाउनु सबैको काम हो । यो दरवार हेद्द वर्तमान कैलाली गौरिगंगा नगरपालिकाको कार्यालय रहेको चौमाला बजार बाटै उत्तर पहाड तिर रहेको पहाड जानु पडड छ । चार घन्टाको उकालो पहाड उकले पछि गर्बामा यो दरवार देखिन्छ । राणा राज्य कालमी  राणा शासक यहाँ बाटै डोटी तिर बोकिवर जान्थे । नेपाल (वर्तमान काठमाडौँ) है भारत बाटै घुम्दै चौमाला आउने त्यहाँ है गर्वा दरबार बस्ने रे पहाड जाने अद्द्थे ।

सन्दर्भ सामग्रीअन

दरवार
कैलाली जिल्ला

यो लै हेर
चन्द राजा
डोटी बोगटान
कत्यूरी राजा