Ambrose Folorunsho Alli
Ambrose Folorunsho Alli (22 Septemba 1929 - 22 Septemba 1989) bụ onye prọfesọ ahụike Naijiria nke jere ozi dị ka Gọvanọ Ọchịchị nke steeti Bendel nke Naijiria (nke bụzi steeti Edo na Delta) n'etiti afọ 1979 na 1983. Ọ bụ gọvanọ mbụ na-abụghị ndị agha.

Ihe ndị mere n'oge gara aga 
A mụrụ Ambrose Folorunsho Alli na Idoani, Ondo steeti na 22 Septemba 1929. 
N'oge ọ bụ nwata, ọ kwagara n'etiti Oka-Odo, Ekpoma, Owo, Efon-Alaye, Benin City na Asaba, ebe ọ gụsịrị akwụkwọ sekọndrị ya na 1948.
Ọ gara ụlọ akwụkwọ ọrụ ugbo Ibadan (1948) na ụlọ akwụkwọ teknụzụ ahụike, Adeoyo Hospital Ibadan (1953-1960) ebe ọ nwetara MBBS.
Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi ụlọ n'ụlọ ọgwụ Adeoyo site na 1960 ruo 1961.
Ọ gara United Kingdom maka ọmụmụ post-graduate na neuropathology na Mahadum nke London (1961-1966), nweta nzere D.C. pathology. 
O mechara gụọ akwụkwọ na Mahadum Birmingham site na 1971 ruo 1974.

Ọ bụ onye nkuzi na Mahadum Ibadan (1966-1969) ma bụrụkwa onye nkuzi dị elu na Mahadim Ahmadu Bello, Zaria (1969-1974). Site na 1974 ruo 1979, Alli bụ prọfesọ nke anatomy na onye isi nke ngalaba nke pathology na Mahadum Benin, Benin City.

Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị 
N'ịgbaso ọkwa agụmakwụkwọ ya, a họpụtara ya dịka Gọvanọ nke Bendel steeti, ma mesịa guzobe "Bendel steeti University" ugbu a "Ambrose Alli University", Ekpoma. E guzobere ọtụtụ ụlọ akwụkwọ na Ekpoma, Abraka na Asaba n'oge ọ nọ n'ọkwa. Otú ọ dị, site na okike nke Delta State site na nchịkwa nke Gen. Babangida, Mahadum ahụ ghọrọ Mahadum abụọ, ya bụ Mahadum Delta State, Abraka na Mahadum Ambrose Alli, Ekpoma, nke akpọrọ aha ya mgbe ọ nwụsịrị. Ambrose Alli bụ onye otu ndị omeiwu nke dere iwu Naịjirịa nke afọ 1978. Ọ sonyeere Unity Party of Nigeria (UPN) wee gbaa ọsọ nke ọma dị ka onye UPN na ntuli aka gọvanọ nke Bendel State nke afọ 1979. O wetara nnukwu mmepe na Bendel na ngalaba dị iche iche, site na nguzobe nke ọtụtụ ụlọ akwụkwọ post-primary na ụlọ akwụkwọ tertiary, na nnukwu iwu okporo ụzọ na ụlọ.
Isi ihe mgbaru ọsọ ya dị ka gọvanọ bụ ịbawanye ohere agụmakwụkwọ. O guzobere ihe karịrị ụlọ akwụkwọ sekọndrị ọhụrụ 600, ma wepụ ụgwọ ụlọ akwụkwọ sekọrịtandrị. Ewezuga nguzobe nke Mahadum ahụ, o guzobekwara kọleji dị iche iche nke agụmakwụkwọ na Ekiadolor dị nso na Benin City, Agbor, Warri, Ozoro na Agbor, na Polytechnics atọ, yana kọleji nke ọrụ ugbo na ịkụ azụ maka Agenebode. O guzobekwara kọleji ọzụzụ ndị nkuzi anọ iji nye ndị ọrụ ụlọ akwụkwọ ọhụrụ ahụ, yana ọtụtụ ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ dị elu ndị ọzọ. N'afọ 1981, ọ tọrọ ntọala Mahadum Bendel State, nke a na-akpọ ugbu a Mahadum Ambrose Alli, Ekpoma. Mgbanwe ndị ọzọ gụnyere iwepụ ụgwọ maka ọrụ na ọgwụ ọjọọ n'ụlọ ọgwụ gọọmentị na iwepụ ụtụ isi.
Ọchịchị ya rụrụ nnukwu okporo ụzọ iji mepee ime obodo. Na ngalaba ụlọ, o wuru ụlọ dị ọnụ ala na Ugbowo, Ikpoba Hill na Benin City, na Bendel Estates na Warri. 
Dị ka Gọvanọ, ọ na-eyi akpụkpọ ụkwụ mgbe niile, na-eme ihe ọchị na ọ na-arụsi ọrụ ike n'ụlọ gọọmentị nke na o nweghị oge ịzụta akpụkpọ ụkwụ maka onwe ya.

Ọrụ ya mgbe e mesịrị 
Mgbe Ambrose Alli hapụrụ ọrụ na 1983, ọ lara ezumike nká n'ụlọ ezinụlọ ya.
Mgbe ọchịchị ndị agha nke Major-General Muhammadu Buhari weghaara ọchịchị, ụlọ ikpe ndị agha mara ya ikpe 100 afọ n'ụlọ mkpọrọ maka ebubo na ọ na-eji N983,000 eme ihe n'ụzọ na-ezighị ezi maka ọrụ okporo ụzọ. E mechara tọhapụ ya mgbe Esama nke Benin, Chief Gabriel Igbinedion, kwụrụ gọọmentị ụgwọ.
N'ikpeazụ, a tọhapụrụ ya n'ụlọ mkpọrọ mgbe onye isi igbinedion zigara otu nde naira. Mgbe a tọhapụrụ ya, onye isi Dr.Ezekiel A.Ainabe kwadoro ya. Kansụl Gọọmentị Obodo Ekpoma sọpụrụ Prọfesọ.Alli site na ịtụba ihe oyiyi ya. PrọfesọAlli chụrụ ndụ ya n'àjà maka ndị Naịjirịa. Iji kwanyere obodo ahụ ùgwù na maka ọrụ a na-enye, Dr.Ezekiel A.Ainabe guzobere ihe oyiyi n'ọma ahịa dị na Eguare ekpoma.

Ọnwụ 
N'oge na-adịghị anya mgbe a tọhapụrụ ya n'ụlọ mkpọrọ, Ambrose Folorunsho Alli nwụrụ n'ụbọchị ncheta ọmụmụ ya nke afọ 60 na 22 Septemba 1989, na Ụlọ Ọgwụ Nkụzi Mahadum Lagos na Lagos. E mechara guzobe Okwu Ndị Nduzi Pụrụ Iche kwa afọ iji sọpụrụ ya.

Ihe odide

Njikọ mpụga 

 PrọfesọAmbrose Alli zuru ezu biography {source edoworld}