Adunni Oluwole
Adunni Oluwole (1905-1957) bụ onye ikendọrọ Naijiria tupu inwere onwe ya na onye na-akwado ikike nke kpagburu onwe ya nke ukwuu.  [1] Amuru ya na Ibadan, Oyo State ma ala ya na Aroloya, Lagos State.  Ọ bụ onye na-eme njem nke nkà n'ikwu okwu n'ihu ọha so mee ka a mara ya.  Ọ batara na ụzọndọrọ arọ n'afọ 1954, wee hiwe otu Nigerian Commoners Liberal Party.  Ọ nwụrụ na 1957 mgbe ọ rịachara ọrịa obere oge

Ndụ mmalite na agụmakwụkwọ 
Adunni Oluwole egwuregwu n'Ibadan n'afọ 1905 site n'ezina ihe onye dike Ibadan.  Mgbe ụfọdụ okwu na-ese okwu, nne ya na ya na ike ya kwagara Aroloya, Lagos ebe ha bi na nso ụka St. John.  Adolphus Howells, onye Vicar, nyere aka na akara mgbe ha gosiri na mpaghara ahụ.  Ya na Howells bi, onye debanyere aha ya na St. John's School, Aroloya.  [1] Otú ọ dị, ọ la ndabere nne ya mgbe akwụkwọ akwụkwọ praịmarị

. Site na 1925 ruo 1932, Oluwole sonye na onye ndu na ọrụ dị egwu na ụka St. John.  Mgbe ọ bụ nwata, o dere egwuregwu maka Guild Girl nke onye mba obodo Herbert Macaulay duziri.  [1] Ọ gara n'ihu guzobe ụlọ ihe nkiri ihe nkiri nke mbụ nwere na Western Nigeria

Oluwole n'oge na-adịghị anya ọ ghọrọ onye nkwusa na-eme njem. O megidere nnọọ iwebata ozu n’ime chọọchị maka olili ozu, na-azọrọ na ya ahụla ọhụụ sitere n’aka Chineke na-asị na Ya bụ Chineke nke ndị dị ndụ, ọ bụghị ndị nwụrụ anwụ. Uke ikwu okwu n'ihu ọha mere ka ndị na-ege ya ntị buru ibu ma mee ka ọ na-ewu ewu.

Ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị 
. Oluwole batara na ụzọndọrọ echiche site n'aka ndị ọrụ izugbe n'afọ 1945 ;  n'ihi ọnọdụ ndị ogbenye nọ, onye onye ọrụ, na-achịkọta ụmụ na-akwado ya na inye ego n'agbanyeghị na ọ bụghị onye ọrụ

N'afọ 1954, ọ tọrọ ntọala otu Nigerian Commoners Liberal Party, nke ọtụtụ n'ime ha bụ ndị nwoke. N'ihe dị ka ọnwa ise e hiwechara ya, ọ meriri oche n'Ikirun, Osun North, wee merie ndị NCNC na AG. 

Oluwole bụ onye na-emegide nnwere onwe ma megidere votu maka nnwere onwe mgbe mbụ e mere atụmatụ ụbọchị na 1956. Ihe kpatara ya bụ na ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị e nyere ikike ji ya mee ihe n'ụzọ na-ezighị ezi ma bụrụ nanị ndị na-achị Africa.  Ozi ya ruru ndị ime obodo, wee mara ha n'etiti otu ndị na-asụ Yoruba dịka "Egbe Koyinbo Mailo" nke pụtara "Onye Ọcha ekwesịghị ịga".  Nzukọ ahụ adịteghị aka n'ihi na ekwesịrị imechi ya n'ihi obere ego. 

. N'afọ 1955, ọ gara n'ihu Olubadan dị n'Ibadan iji kwupụta echiche echiche echiche ya, mana Adegoke Adelabu gbachiri ya bụ onye sere ya ihe nkiri ma yie ya egwu na ọ ga-eji osisi nkọwa ya.  E mechara chụpụ ya n’Ibadan ma kwaga Akure ebe ọ gara n’ihu na-agbasa ozi ederede onwe ya.

Oluwole bụkwa onye na-akwado ikike ụmụ nwanyị na ọ na-achọkwa ka ụmụ nwanyị soro na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ọgbakọ iwu.

Ntụaka