Asụsụ Kwanka
Kwanka, ma ọ bụ Kwang (Kwaŋ), bụ ụyọkọ asụsụ Plateau nke obodo  Naịjirịa.

iche 

Kwang ma ọ bụ Vaghat bụ ụdị dị iche iche. Ndị ọzọ bụ Ya (Tiyaa) na Bijim.

A na-ahụta Vaghat dị ka ihe dị iche na Kadung. Nghọta mmekọrịta dị n'etiti Vaghat/Kadung, Ya na Bijim dị obere.

Kwang na Ya bụ endonyms, ya na loconyms Kadun na Kwanka maka Kwang na Boi maka Ya.

Nkesa 
Ndɨ akódhɨ nda ɨ̀ dré akódhɨ nɨ lebèbhá àmɨ dré Càmpàk, Kwànkà, Làrkà, Bùkòʃì, Wùyà, Gileŋ, Kùmbùl, Kaduŋ, Wùꞌìmà, ɗə̀kdèy, Kwándarì, Rɔ̀k, Jàrkàn, Dùfyàm, Mícìji, na ndii. Ha dị na Pankshin LGA na Mangu LGA, Plateau Steeti. Asụsụ ndị gbara ya gburugburu bụ Mwaghavul, Ngas, Pyem na Fulani.

Vaghat 
Ndị Vaghat na mbu biri n'ime ugwu ndị Tafawa Balewa na Bogoro LGAs na ndịda ọdịda anyanwụ Bauchi steeti.

 Akusha
 Anjere (ebe a na-ebighịzi)
 Aruti
 Dala
 Goŋzi
 Gwoɓi (ebe obibi anaghịzi ebi). E nwere ọgba ebe a na-edebe okpokoro isi nke ndị nna Vaghat.
 Kaduk (ebe a na-ebighịzi)
 Kudal (obodo dị n'etiti ebe onyeisi ahụ bi)
 Kwafa
 Maŋgar
 Yaghap
 Yalas
 Yaŋ
 Yɔghɔs (Yaush)
 Yise
 Zhindir

Taa, ndị Vaghat akwagalakwa n'ọtụtụ obodo na obodo ndị gbasapụrụ n'ofe steeti Bauchi, Plateau State, na steeti Kaduna (nke kacha nso Zaria).

Vaghat highland clans bụ: Āyàlàs, Àyìtūr, Àtòròk, Āyīpàɣí, Āyīgònì, Àyàkdàl, Àyánàvēr, Āyàtọl, Àyàʒíkʔìn, Àyìʤìlìŋ, Áyàshàlà, na Àzàrā.

Vaghat lowland clans are: Āyàlàs, Àyàkdàl, Àyàʒíkʔìn, Ày nwar, na Àyàgyēr.

Ndị Vaghat nwekwara ọgba n'ugwu ebe ha na-edebe okpokoro isi nke ndị nna nna ha.

n'ihu ịgụ 

 [Ihe e dere n'ala ala peeji] Asụsụ Kwaŋ nke Central Nigeria na njikọ ya. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.
 [Ihe e dere n'ala ala peeji] Asụsụ Vaghat nke Central Nigeria. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.
 [Ihe e dere n'ala ala peeji] Okpokoro isi na akụ mkpụrụ obi: okpukpe nke ndị Vaghat. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.

edensibia