Foreign relations of Nigeria
Kemgbe nnwere onwe, ha na Jaja Wachuku dị ka onye ozi mbụ maka ihe gbasara mba ọzọ na mmekọrịta Commonwealth, nke a na-akpọzi ihe gbasara mba ọzọ, a na-elekwasị anya na Afrịka dị ka ike mpaghara na site na itinye aka na ọtụtụ ụkpụrụ ndị bụ isi: ịdị n'otu na nnwere onwe Afrịka; ikike iji nwee mmetụta dị ike na mpaghara ahụ: idozi esemokwu n'udo; enweghị nkwekọrịta na ntinye aka na-enweghị ebumnuche na ihe omume ime obodo nke mba ndị ọzọ; yana mmekorita akụ na ụba mpaghara na mmepe. N'imezu ụkpụrụ ndị a, Naịjirịa na-ekere òkè na African Union, Economic Community of West African States (ECOWAS), Non-Aligned Movement, Commonwealth of Nations, na United Nations.

Naịjirịa na nnwere onwe nke Afrika 
Mgbe ha nwetara nnwere onwe n'afọ 1960, Naịjirịa tinyere onwe ha n'oge na-adịghị anya iji melite ndụ ndị obodo ha na iji ihe onwunwe ndị ka dị mkpa maka akụ na ụba nke mba ahụ na ndị agbata obi ya. Site n'ịhụ uru na nke kwesịrị ekwesị maka mba ahụ, Naịjirịa ghọrọ otu n'ime ndị bipụtara Organisation for African Unity (OAU), nke mesịrị ghọọ African Union. Òtù maka African Unity na-enyocha nkwụsi ike ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke mba Afrịka ọ bụla ma na-agba ha ume ka ha nwee nzukọ mpaghara maka njikọ ahụ. Naịjirịa kwadoro African National Congress (ANC) site n'ịgbalịsi ike n'ihe gbasara gọọmentị South Africa na ọrụ agha ha na ndịda Africa. Nigeria na Organisation for African Unity (OAU, ugbu a African Union), nwere mmetụta dị ukwuu na mba Afrịka dị na odida anyanwu na Africa n'ozuzu. Naịjirịa guzobekwara mgbalị mmekorita mpaghara na West Afrika, na-arụ ọrụ dị ka onye na-ebu ọkọlọtọ maka ECOWAS na ECOMOG, òtù akụ na ụba na nke agha, n'otu n'otu.

N'otu aka ahụ, mgbe agha obodo malitere na Angola mgbe mba ahụ nwetara nnwere onwe site na Portugal n'afọ 1975, Naịjirịa kwadoro ikike nnọchiteanya ya n'Africa iji kwado Popular Movement for the Liberation of Angola (MPLA). Nkwado ahụ nyere aka mee ka nguzozi dị n'ihu ha, nke mere ka OAU kwado MPLA karịa National Union for the Total Independence of Angola.

Naịjirịa nyere nkwado na ihe ọzọ, Sam Nujoma's Southwest Africa People's Organization na Namibia, iji kwụsị ọchịchị ịkpa ókè agbụrụ nke South Afrika guzobere n'ebe ahụ. N'afọ 1977, ọchịchị ndị agha ọhụrụ nke General Olusegun Obasanjo nyere onyinye nde $ 20 maka mmegharị Zimbabwe megide ọchịchị ịkpa ókè agbụrụ nke Rhodesia. Naịjirịa zigakwara ngwá agha na Mozambique iji nyere mba ahụ nweere onwe ya aka ịkwụsị ndị agha nnupụisi nke Mozambican National Resistance nke South Africa kwadoro. Naịjirịa nyekwara ọzụzụ agha ụfọdụ na ngalaba ndị agha Kaduna nke mbụ na nkwado ihe ndị ọzọ nye ndị agha guerrilla nke Joshua Nkomo na Robert Mugabe n'oge Agha Zimbabwe n'afọ 1979 megide ọchịchị ndị ọcha nke Praịm Minista Ian Douglas Smith, nke gọọmentị ịkpa ókè agbụrụ nke South Afrika kwadoro.

N'ihi enweghị ezi nchịkwa nke akụ na ụba na teknụzụ ya, Naịjirịa kwupụtara na ọ na-amalite usoro nuklia nke "enweghị njedebe" nke ya mana ọ dara. Mgbe nnwere onwe Naịjirịa gasịrị n'afọ 1960, Naịjirịa gosipụtara ịdị mkpa ya n'imeziwanye akụ na ụba maka ndị mmadụ wee malite ime ka ụfọdụ ụlọ ọrụ mba dị iche iche na-azụ ahịa ma mebie mmachibido iwu akụ na ụba / azụmahịa nke ọchịchị ịkpa ókè agbụrụ South Afrika, ọrụ mpaghara nke ụlọ akụ nke Barclays ghọrọ nke mba mgbe ụlọ akụ ahụ leghaara mkpesa siri ike nke ndị Naịjiria.

Naịjirịa mekwara ka British Petroleum (BP) bụrụ nke mba maka ịnye mmanụ na South Africa. N'afọ 1982, gọọmentị Alhaji Shehu Shagari gbara Popu John Paul nke Abụọ na-eleta ya ume ka o nye ndị isi nke òtù ndị agha okpuru nke Southern Africa Oliver Tambo nke ANC na Sam Nujoma nke SWAPO ndị na-ege ntị. N'ọnwa Disemba afọ 1983, ọchịchị ọhụrụ Major General Muhammadu Buhari kwupụtara na Naịjirịa enweghịzi ike ịkwụ ụgwọ ọchịchị ịkpa ókè agbụrụ n'Africa. Otú ọ dị, Naịjirịja bụ mba ndị isi ojii kachasị n'ụwa n'ihi ọnụ ọgụgụ ndị bi na ya, Naịjarị nwere nnukwu ikike ma n'oge na-adịghị anya ga-etolite ịbụ ike ị ga-atụle na ụwa.

Naịjirịa na Ebe Ọdịda Anyanwụ Afrịka 
N'ịchụso ebumnuche nke imekọ ihe ọnụ na mmepe mpaghara, Naịjirịa nyere aka mepụta ECOWAS, nke na-achọ ime ka azụmahịa na itinye ego kwekọọ na mba iri na isii so na West Africa, n'ikpeazụ nweta njikọ omenala zuru oke, ma guzobe otu ego. Naịjirịa na-ebute ụzọ n'ịkọwa echiche nke mba ndị na-emepe emepe banyere mkpa ọ dị maka mgbanwe nke usoro akụ na ụba mba ụwa dị ugbu a.

Naịjirịa arụwo ọrụ dị mkpa na mbọ ECOWAS na-agba iji kwụsị agha obodo na Liberia ma nye aka n'ọtụtụ ndị agha na-ahụ maka udo nke ECOWES zigara ebe ahụ na 1990. Naịjirịa enyekwara ọtụtụ ndị agha maka ndị agha ECOMOG na Sierra Leone.

Naịjirịa enweela mmekọrịta dị mma na ndị agbata obi ya.
Naịjirịa arụwo ọrụ dị mkpa na West Africa, na nnukwu ike agha, Naịjirịla na ebumnuche ya nke ịkwalite udo na nkwụsi ike na mpaghara kachasị baa ọgaranya n'Africa ruo ihe karịrị afọ iri atọ.

Naịjirịa na Òtù Mba Nile 
Naịjirịa bụ onye otu ndị a:

 African, Caribbean na Pacific Group of States
 Ụlọ Akụ̀ Mmepe Afrịka
 Njikọ Afrịka
 Kọmitii na Sayensị na Teknụzụ maka Mmepe Na-adịgide Adịgide na South
 Commonwealth nke Mba
 Economic Community of West African States
 Òtù Nri na Ọrụ Ugbo
 Ìgwè nke 15
 G-19
 Ìgwè nke 24
 Ìgwè nke 77
 Ụlọ Ọrụ Na-ahụ Maka Ike Atọm nke Mba Nile
 Ụlọ Akụ̀ Mba Nile Maka Nrụzigharị na Mmepe
 Ụlọ Ahịa Mba Nile
 International Civil Aviation Organization
 Ụlọikpe Mpụ Mba Nile
 Òtù Mmepe Mba Nile
 Ụlọ Ọrụ Ego Mba Nile
 International Fund for Agricultural Development
 International Hydrographic Organization
 Òtù Ọrụ Mba Nile
 International Monetary Fund
 Òtù Ụgbọ Mmiri Mba Nile
 International Mobile Satellite Organization
 Kọmitii Olimpik Mba Nile
 Òtù Mba Nile Maka Ịhazi Ihe
 International Red Cross na Red Crescent Movement
 International Telecommunication Union
 Interpol
 Òtù Na-adịghị Nkwekọrịta
 Òtù Na-ahụ Maka Mmachibido Iwu nke Ngwá Agha Na-emepụta Ọgwụ
 Nzukọ nke Mba Ndị Na-ebupụ Mmanụ Ala
 Òtù nke Njikọ Alakụba
 Ụlọikpe Na-adịgide Adịgide Adị
 Òtù Mba Ndị Dị n'Otu
 Nzukọ Mba Ndị Dị n'Otu maka Azụmaahịa na Mmepe
 Kọmitii Na-ahụ Maka Akụnụba nke Mba Ndị Dị n'Otu maka Africa
 Òtù Mmụta, Sayensị na Ọdịbendị nke Mba Ndị Dị n'Otu
 Kọmishọna Ukwu nke Mba Ndị Dị n'Otu Maka Ndị Gbara Ọsọ Ndụ
 Òtù Na-ahụ Maka Mmepe Ụlọ Ọrụ Mba Ndị Dị n'Otu
 Ọrụ Nlegharị anya nke Mba Ndị Dị n'Otu Iraq-Kuwait
 Ụlọ Ọrụ United Nations maka Ọzụzụ na Nnyocha
 Ọrụ Nchịkwa Oge nke Mba Ndị Dị n'Otu na Kosovo
 Ọrụ Mba Ndị Dị n'Otu maka Referendum na Western Sahara
 Ọrụ Mba Ndị Dị n'Otu na Bosnia na Herzegovina
 Ọrụ Ndị Nledo nke Mba Ndị Dị n'Otu na Prevlaka
 Ọrụ Ndị Nledo nke Mba Ndị Dị n'Otu na Tajikistan
 Mahadum United Nations
 Universal Postal Union
 Njikọ Ụwa nke Ọrụ
 Òtù Mba Nile
 Njikọ Ụwa nke Òtù Ndị Ọrụ
 Òtù Ahụ Ike Ụwa
 Òtù Na-ahụ Maka Ihe Ndị Nwere ọgụgụ isi n'Ụwa
 Òtù Na-ahụ Maka Ọnọdụ Ihu igwe n'Ụwa
 Òtù Njem Ụwa
 Òtù Azụmaahịa Ụwa

Ọchịchị Babangida sonyeere Organisation of the Islamic Conference (OIC, nketughariri ugbu a Buru Organisation of Islamic Cooperation), ọ bụ ezie na Onye isi ala Obasanjo egosiwo na ọ nwere ike ịtụgharị uche na ndị otu Naịjirịa. A na-ekwu maka Naịjirịa iji guzobe mmekọrịta abụọ ọzọ.

Afrịka

Amerịka

Eshia

Mba nke Europe

Oceania

Esemokwu mba ụwa 
Nweputa aka nke ókèala mba ụwa na nso Lake Chad, nke enweghị ya dugara n'ihe omume ókèala n'oge gara aga, emechaala ma na-echere nkwado nke Cameroon, Chad, Niger, na Nigeria; esemokwu na Cameroon banyere ókèala ala na ókèala mmiri gburugburu Bakasi Peninsula dị ugbu a n'ihu Ụlọikpe Ikpe Ziri Ezi nke Mba Nile; esemokwu ókèala mmiri na Equatorial Guinea n'ihi ikike esemokwu banyere ebe ndị nwere mmanụ na Gulf of Guinea.

Naịjirịa na Commonwealth of Nations 
Federation nke Naịjirịa nweere onwe ya site na United Kingdom n'afọ 1960 na Queen Elizabeth nke Abụọ dị ka Queen of Nigeria. Naịjirịa ghọrọ mba na Commonwealth of Nations n1963, mgbe Gọvanọ-Jenal nke Naịjirị, Nnamdi Azikiwe ghọrọ onye isi ala mbụ nke Naịjarị.

A kwụsịtụrụ Naịjirịa na Commonwealth of Nations site n'afọ 1995 ruo afọ 1999, mgbe e weghachiri ndị otu ya zuru oke.

Hụkwa Ihe ọzọ 

 Jaja Wachuku - Minista Naịjirịa Mbụ na-ahụ maka ihe gbasara mba ofesi
 Ndepụta nke ọrụ nnọchiteanya na Naịjirịa
 Ndepụta nke ọrụ nnọchiteanya nke Naịjirịa

Edensibia

Njikọ mpụga 

Pages with unreviewed translations