Ụdị dị iche iche a na-adịghị ahụkebe
Ụdị dị ụkọ bụ otu ìgwè nke ihe ndị dị ndụ na adịghị ahụkebe, dị ụkọ, ma ọ bụ na ahụkarị. Enwere ike itinye aha a ma ọ bụ osisi ma ọ bụ anụmanụ, ọ dịkwa iche na okwu ahụ dị n'ihe ize ndụ ma ọ bụ na eyi egwu. Otu ụlọ ọrụ gọọmentị nwere ike ịkpọpụta ụdị dị iche iche a na adịghị ahụkebe, dị ka gọọmentị mba, steeti, ma ọ bụ mpaghara. Okwu a na apụtakarị n'enweghị ihe ọ bụla gbasara. International Union for Conservation of Nature anaghị eme ụdị aha ndị a, mana enwere ike iji okwu ahụ na mkparịta ụka sayensị.

Ihe dị ụkọ na adabere na otu ụdị nke obere ihe dị ndụ na anọchite anya ya n'ụwa niile, na abụkarị ihe na erughị 10,000. Otú ọ dị, ụdị nwere ebe dị warara ma ọ bụ ebe obibi nkewa na emetụtakwa echiche ahụ. Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 75% nke ụdị ndị a maara dị ka "ihe dị ụkọ".

Ụdị ndị dị ụkọ bụ ụdị nwere obere ọnụ ọgụgụ. Ọtụtụ ga abanye n'ime ndị nọ n'ihe ize ndụ ma ọ bụ ndị na adịghị ike ma ọ bụrụ na ihe ndị na emebi ha na emetụta ha na-aga n'ihu na arụ ọrụ. Ihe atụ a ma ama nke ụdị dị iche iche - n'ihi na ndị a bụ nnukwu anụmanụ ala - gụnyere anụ ọhịa bea na-acha nchara nchara nke Himalayan, Fennec fox, anụ ọhịa ọhịa buffalo nke Asia, ma ọ bụ Hornbill.

Ha anọbeghị n'ihe ize ndụ, mana a na ekewa ha dị ka "ndị nọ n'ihe egwu", ọ bụ ezie na ókèala dị n'etiti ụdị ndị a na esiri ike ịdọrọ n'ihi ụkọ data gbasara ụdị dị ụkọ. Nke a bụ karịsịa n'Oké Osimiri ụwa ebe ọtụtụ ụdị 'dị ụkọ' a na ahụbeghị kemgbe ọtụtụ iri afọ nwere ike ịpụ n'anya n'amaghị ama, ma ọ bụrụ na ha anọghị n'ọnụ ọnwụ dị ka Vaquita nke Mexico.

Ụdị nwere ike ịnọ n'ihe ize ndụ ma ọ bụ na adịghị ike, mana a naghị ele ya anya dị ka ihe dị ụkọ ma ọ bụrụ na ọ nwere nnukwu, ndị gbasasịrị. IUCN na eji okwu "ihe dị ụkọ" dị ka aha maka ụdị dị iche iche a na ahụ na ebe ndị dịpụrụ adịpụ. A na-ewere ụdị ndị dị ụkọ dị ka ndị nọ n'ihe ize ndụ n'ihi na obere ọnụ ọgụgụ mmadụ nwere ike ọ gaghị agbake site na ọdachi gburugburu ebe obibi.

Enwere ike ịhụ ọnọdụ iwu nke osisi a na adịghị ahụkebe site na USDA's Ebe nchekwa data osisi.

Ụdị dị iche iche a na-adịghị ahụkebe 

Ihe odide:

 1 Last recorded that 7 were in captivity in 1960, in zoos, circuses etc., in the International Zoo Yearbook II. Reports that there is a small population left in Malay Peninsula and Myanmar.
 2 On 19 March 2018, the last known Northern white rhinoceros male died, but his and another male's sperm was collected and has been used to fertilize eggs as part of a de-extinction effort. Last two known Northern white rhinoceros are both female and held in captivity in the Ol Pejeta Conservancy, Kenya. Unknown if anymore exist in the wildlife and if none exist in the wildlife they would be functionally extinct.

Hụkwa 

 Ịba ụba (ecology)
 Atụmatụ Ọrụ Biodiversity
 Chelonoidis nigra abingdonii
 Ụdị ndị a na-ahụkarị
 Nkọwa dị oke egwu
 Atụmatụ Mweghachi Ụdị Ndị Na-eyi Egwu Egwu
 Ebe Nchekwa Ụdị Dị Iche

Ihe odide

Njikọ mpụga 

 USDA Plant Database

Ịgụ ihe ọzọ 

 [Ihe e dere n'ala ala peeji] Ntuziaka usoro maka ogige ihe ọkụkụ na iweghachi osisi ndị dị ụkọ na ndị na-eyi egwu. Botanic Gardens Conservation International (BGCI).