Dydd Mawrth, 24 Ionawr 2012
Datganiad: Cynnydd ar y Bil Gwasanaethau Cymdeithasol
Statement: Progress on the Social Services Bill
Datganiad: Blaenoriaethau ar gyfer Amgylchedd Hanesyddol Cymru
Statement: Priorities for the Welsh Historic Environment
Datganiad: Compact Simpson gyda Llywodraeth Leol
Statement: The Simpson Compact with Local Government
Cynnig Cydsyniad Deddfwriaethol ar y Bil Diwygio Lles
Legislative Consent Motion on the Welfare Reform Bill
Rhaglenni Ewropeaidd
The Presiding Officer: Good afternoon. The National Assembly for Wales is now in session.
Y Llywydd: Prynhawn da. Dyma ddechrau trafodion Cynulliad Cenedlaethol Cymru.
1. Yr Arglwydd Elis-Thomas: Pa bryd y cyfarfu’r Prif Weinidog ddiwethaf â Phrif Weinidog yr Alban. OAQ(4)0314(FM) W
1. Lord Elis-Thomas: When did the First Minister last meet with the First Minister of Scotland. OAQ(4)0314(FM) W
Y Prif Weinidog (Carwyn Jones): Y tro diwethaf i mi gyfarfod ag ef oedd ar 13 Ionawr yn Nulyn.
The First Minister (Carwyn Jones): I last met him on 13 January in Dublin.
Yr Arglwydd Elis-Thomas: Yn ei gyfarfod â Phrif Weinidog yr Alban, a gafodd Prif Weinidog Cymru gyfle i’w sicrhau na fydd e’n ymyrryd mewn materion mewnol yn yr Alban, ac a yw Prif Weinidog Cymru wedi cael cyfle i gyfarwyddo Prif Weinidog y Deyrnas Unedig sut i ymddwyn yn y materion hyn? Tra fy mod i ar fy nhraed, a all ddweud rhagor wrthym am y confensiwn a lansiwyd ganddo ddoe? O’r hyn a welaf i, yr wyf yn gefnogol iawn i’r arweiniad hyn.
Lord Elis-Thomas: In his meeting with the Scottish First Minister, did the First Minister of Wales have an opportunity to assure him he will not interfere in internal matters in Scotland, and has the First Minister of Wales had an opportunity to direct the Prime Minister of the United Kingdom on how to behave in these issues? While I am on my feet, can he tell us more about the convention that he launched yesterday? From what I can see, I am very supportive of this step.
Y Prif Weinidog: Diolch am hynny. Yn gyntaf, yr wyf wedi mynegi fy marn yn gyhoeddus mai rhywbeth i bobl yr Alban yw dyfodol yr Alban. O ran y confensiwn, mae’n bwysig dros ben i ni ystyried sefyllfa’r Deyrnas Unedig ar hyn o bryd, wrth gofio’r datganoli sydd wedi digwydd dros y blynyddoedd, er mwyn sicrhau bod mwy o eglurder ynglŷn â’r gwahanol bwerau sydd gan y Cynulliad hwn, Cynulliad Gogledd Iwerddon, Senedd yr Alban a Senedd y Deyrnas Unedig.
The First Minister: Thank you for that. First, I have made public my view that the future of Scotland is for the people of Scotland. Regarding the convention, it is exceptionally important that we consider the current position of the UK, bearing in mind the devolution that we have seen over the years, in order to secure more clarity on the various powers of this Assembly, the Northern Ireland Assembly, the Scottish Parliament and the UK Parliament.
Julie Morgan: Does the First Minister agree that when voters in Scotland come to put their crosses in the vote on Scottish independence, they should consider that they are breaking away not just from England, but from Wales and Northern Ireland—two fellow Celtic nations? Does he think that they should consider that when they vote?
Julie Morgan: A yw’r Prif Weinidog yn cytuno y dylai pleidleiswyr yn yr Alban, pan fyddant yn mynd ati i roi eu croesau yn y bleidlais ar annibyniaeth yr Alban, ystyried eu bod yn torri i ffwrdd nid yn unig o Loegr, ond o Gymru a Gogledd Iwerddon—dwy gyd-genedl Geltaidd? A yw’n credu y dylent ystyried hynny pan fyddant yn pleidleisio?
The First Minister: I very much hope that the people of Scotland vote to remain part of the UK; they are a very important part of the UK. Scotland adds balance to the UK; that much we know, and the UK would be very much worse off without Scotland in it.
Y Prif Weinidog: Rwyf yn gobeithio’n fawr y bydd pobl yr Alban yn pleidleisio dros aros yn rhan o’r DU; maent yn rhan bwysig iawn o’r DU. Mae’r Alban yn ychwanegu cydbwysedd i’r DU; yr ydym yn gwybod hynny, a byddai’n llawer iawn gwaeth ar y DU pe na fyddai’r Alban yn rhan ohoni.
Nick Ramsay: First Minister, I know that, occasionally, we disagree on a few things, but on the issue of the future of the United Kingdom, I know that you share my view that the United Kingdom has stood Wales and its other constituent parts in good stead for 300 years, and hopefully will continue on into the future. Following on from Julie Morgan’s question, would you, once again, state your belief in the importance of Scotland to Wales and in the United Kingdom remaining together? Do you agree that it was very important that the Prime Minister indicated that there should be an early referendum because, in the meantime, businesses are suffering from the uncertainty that has been created by the Scottish National Party? I am sure that you would not want to see insecurity.
Nick Ramsay: Brif Weinidog, gwn ein bod, o bryd i’w gilydd, yn anghytuno ar rai pethau, ond ar gwestiwn dyfodol y Deyrnas Unedig, gwn eich bod yn cyd-fynd â mi fod y Deyrnas Unedig wedi bod o fudd i Gymru ac i rannau eraill y deyrnas ers 300 o flynyddoedd, a gobeithio y bydd yn parhau i’r dyfodol. Yn dilyn cwestiwn Julie Morgan, a fyddech, unwaith eto, yn datgan eich cred ym mhwysigrwydd yr Alban i Gymru ac ynghylch cadw’r Deyrnas Unedig yn gyfan? A gytunwch ynghylch pwysigrwydd y ffaith i Brif Weinidog y DU fynegi y dylid cael refferendwm yn gynnar oherwydd, yn y cyfamser, mae busnesau yn dioddef yn sgîl yr ansicrwydd a grëwyd gan Blaid Genedlaethol yr Alban? Rwyf yn siŵr na fyddech eisiau gweld ansicrwydd.
The First Minister: As I said, what happens in Scotland is a matter for the people of Scotland. I am not convinced that it is a wise intervention on the part of the Prime Minister with regard to Scottish affairs, but, that said—let me reiterate the point—I would very much regret seeing Scotland leaving the UK. I very much believe in the unity of the UK, and it would certainly be a great loss to us in Wales if Scotland were to leave the UK.
Y Prif Weinidog: Fel y dywedais, mater i bobl yr Alban yw’r hyn sy’n digwydd yn yr Alban. Nid wyf yn argyhoeddedig ei fod yn ymyriad doeth ar ran Prif Weinidog y DU mewn perthynas â materion yr Alban, ond, wedi dweud hynny—gadewch imi ailadrodd y pwynt—fe fyddai’n ddrwg iawn gennyf weld yr Alban yn gadael y DU. Rwyf yn credu’n gryf yn undod y DU, a byddai’n sicr yn golled fawr i ni yng Nghymru pe byddai’r Alban yn gadael y DU.
The Presiding Officer: While we are having a good start this afternoon, I remind Members that it is one question and short preambles.
Y Llywydd: Er ein bod yn cael dechrau da y prynhawn yma, rwyf am atgoffa Aelodau mai un cwestiwn a rhagymadroddion byr a ganiateir.
2. Paul Davies: Beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i wella hygyrchedd trafnidiaeth gyhoeddus ledled Cymru. OAQ(4)0316(FM)
2. Paul Davies: What is the Welsh Government doing to improve public transport accessibility across Wales. OAQ(4)0316(FM)
Y Prif Weinidog: Rydym yn cyflawni gwelliannau i hygyrchedd trafnidiaeth gyhoeddus ledled Cymru. Ymysg y rhain, mae’r gwasanaethau trên newydd i Abergwaun, ailagor gorsaf Wdig yn y dyfodol agos, a’r gwelliannau mawr sy’n digwydd ar hyn o bryd i orsaf Stryd Fawr Abertawe.
The First Minister: We are delivering accessibility improvements to public transport across Wales. These include the new train services to Fishguard, the forthcoming reopening of Goodwick station, and the current major improvements to Swansea High Street station.
Paul Davies: Un o’r cynlluniau sydd wedi bod yn llwyddiannus trwy gydol Cymru yw’r cynllun town rider sydd wedi gwella hygyrchedd i nifer o bobl, yn enwedig yr hŷn a’r bregus. Deallaf fod arian y cynllun hwn yn dod i ben oherwydd penderfyniad eich Llywodraeth chi. Mae nifer o etholwyr wedi cysylltu â mi i ddweud eu bod yn poeni’n fawr fod y cynllun hwn yn dod i ben, oherwydd mae llawer yn teimlo bod y gwasanaeth yn 'llinell bywyd’ iddynt. A wnaiff y Prif Weinidog sicrhau bod y Llywodraeth yn ailystyried y penderfyniad hwn, ac os na fydd hynny’n digwydd, a all ddweud wrthym beth fydd yn cymryd lle’r gwasanaeth gwerthfawr hwn?
Paul Davies: One plan that has been successful across Wales in the town rider scheme, which has increased accessibility for many people, particularly the elderly and vulnerable. I understand that the funding for this scheme is to come to an end because of a decision taken by your Government. Many constituents have contacted me and are very concerned that this scheme is to come to an end, because many feel that this service is a lifeline for them. Will the First Minister ensure that the Government reconsiders this decision and, if not, can he tell us what will replace this valuable service?
Y Prif Weindog: Yn anffodus, nid yw’r arian ar gael i gyllido’r cynllun hwn ar ran y Llywodraeth mwyach. Deallaf fod trafodaethau’n cael eu cynnal ar hyn bryd gyda’r awdurdod lleol ynglŷn â dyfodol gwasanaethau town rider ar ôl mis Mawrth.
The First Minister: Unfortunately, the funding for that scheme is no longer available to the Government. I understand that talks are ongoing with the local authority regarding the future of town rider services after March.
Jenny Rathbone: At Prime Minister’s questions last week, we heard that the Conservative Government is axing the Labour initiative to contain the prices of transport. Can you say what can be done to ensure that the price of train and bus fares is as important as the accessibility issue?
Jenny Rathbone: Yn ystod cwestiynau’r Prif Weinidog yr wythnos diwethaf, clywsom fod y Llywodraeth Geidwadol yn dileu’r fenter gan Lafur i reoli prisiau trafnidiaeth. A allwch ddweud beth y gellir ei wneud i sicrhau bod pris tocynnau trên a bws yr un mor bwysig â’r mater ynghylch hygyrchedd?
The First Minister: It is crucial that people feel that they are able to travel on public transport and at a reasonable price. The great danger is that if rail fares are allowed to rise in an unregulated way, then those fares will rise to such an extent that people will feel that they are not able to access the railways. It is absolutely crucial that there is proper regulation in place across the whole of the UK.
Y Prif Weinidog: Mae’n hanfodol bod pobl yn teimlo eu bod yn gallu teithio ar drafnidiaeth gyhoeddus ac am bris rhesymol. Y perygl mawr os caniateir i docynnau trên godi mewn modd nad yw wedi’i reoleiddio yw y bydd y prisiau hynny’n codi i’r fath raddau fel na fydd pobl yn teimlo eu bod yn gallu cael mynediad i’r rheilffyrdd. Mae’n gwbl hanfodol bod rheoleiddio priodol ar waith ledled y DU gyfan.
Alun Ffred Jones: Mae eich Llywodraeth yng Nghymru newydd gyflwyno gostyngiad o 25% yn y grant i gwmnïau bysus. Mae hyn yn uwch na’r gostyngiad yn Lloegr. Hwn yw’r grant sy’n helpu i dalu treth tanwydd. Cafodd y toriad hwn ei wneud gyda rhybudd o 10 wythnos yn unig, er bod cytundebau gyda’r cynghorau sir yn eu lle. Pam mae’r toriad hwn mor uchel yng Nghymru a pham rhoddwyd cyn lleied o rybudd i’r cwmnïau bysus a fydd yn dioddef ac yn gorfod torri gwasanaethau?
Alun Ffred Jones: Your Government in Wales has just cut the grant for bus companies by 25%. That is higher than the figure in England. This is the grant that helps with fuel duty payments. This cut has been made with just 10 weeks’ notice, although contracts are in place with the county councils. Why is this cut so high in Wales and why was so little warning given to the bus companies, which will suffer as a result and will have to cut services?
Y Prif Weinidog: Mae’r cymhorthdal yn dal i fod yn uwch na’r hyn a geir yn Lloegr. Wrth ystyried litr o danwydd, mae hwn yn dal i fod yn iawn. Gan gofio’r cyllid a gawsom gan Lundain, mae’n rhaid i ni ystyried ym mha ffordd y gallwn dorri rhai gwasanaethau. Yn anffodus, mae hon yn ardal lle rydym wedi gorfod cwtogi’r swm sydd ar gael ond, unwaith eto, rwy’n pwysleisio bod mwy o arian ar gael os ystyriwch chi’r cymhorthdal a roddir fesul litr o danwydd yng Nghymru o’i chymharu â Lloegr.
The First Minister: The subsidy continues to be higher that it is in England—per litre of fuel, that continues to be the case. Given the funding that we have received from London, we have to consider how to cut some services. Unfortunately, this is an area in which we have to reduce the sum made available, but I once again emphasise that more money is available per litre of fuel in Wales than in England.
Aled Roberts: Mae nifer o ardaloedd yn y gogledd lle nad oes trafnidiaeth gyhoeddus a lle mae’r cyhoedd, yn enwedig pobl hŷn, yn ddibynnol ar drafnidiaeth gymunedol. Pryd fydd eich Llywodraeth mewn sefyllfa i roi sicrwydd ynglŷn ag arian y flwyddyn nesaf?
Aled Roberts: In a number of areas of north Wales there is no public transport, and where the public, particularly the elderly, are dependent upon community transport. When will your Government be in a position to give some assurance on funding for next year?
Y Prif Weinidog: Yn anffodus, fel y dywedais eisoes, rydym mewn sefyllfa lle nad yw’n bosibl inni roi sicrwydd y byddwn yn gallu rhoi cymaint o arian ag y byddem yn dymuno’i roi. Serch hynny, wrth gwrs, rydym am edrych ar bob math o ffyrdd i sicrhau trafnidiaeth ym mhob rhan o Gymru er mwyn gweld a oes unrhyw gymorth y gallwn ei roi yn y dyfodol.
The First Minister: Unfortunately, as I said, we are in a situation of being unable to give assurances that we can give as much money as we would like to give. However, we want to look at every way possible of ensuring that transport is provided in all parts of Wales, in order to see whether there is any assistance that we can give in the future.
Rebecca Evans: First Minister, disabled people are more likely than non-disabled people to be victims of crime. Public transport can be a particular hot spot for that, so much so that many disabled people feel unable to access the public transport that exists. Will you provide us with an update on what you are doing to tackle hate crime, particularly against people with disabilities, so that they can feel safe in public places and to open up access to public transport for them?
Rebecca Evans: Brif Weinidog, mae pobl anabl yn fwy tebygol na phobl nad ydynt yn anabl o ddioddef oherwydd troseddau. Gellir gweld llawer o achosion o hynny ar gludiant cyhoeddus, i’r fath raddau fel bod llawer o bobl anabl yn teimlo na allant ddefnyddio’r cludiant cyhoeddus sy’n bodoli. A rowch inni’r wybodaeth ddiweddaraf am yr hyn yr ydych yn ei wneud i fynd i’r afael â throseddau casineb, yn enwedig yn erbyn pobl ag anableddau, er mwyn iddynt allu teimlo’n ddiogel mewn mannau cyhoeddus ac er mwyn gwneud cludiant cyhoeddus yn fwy agored iddynt?
The First Minister: The issue of hate crime against disabled people has been raised before on the floor of the Chamber. It is one that we take very seriously and we deplore the fact that people should seek to target those who are in a position of particular vulnerability. We have been working with authorities in the past to ensure that hate crime is dealt with and, in particular, that it is taken seriously.
Y Prif Weinidog: Mae troseddau casineb yn erbyn pobl anabl yn fater sydd wedi cael ei godi o’r blaen ar lawr y Siambr. Mae’n fater yr ydym yn ei gymryd o ddifrif ac rydym yn gresynu at y ffaith bod pobl yn targedu’r rhai sy’n arbennig o agored i niwed. Rydym wedi bod yn gweithio gydag awdurdodau yn y gorffennol er mwyn sicrhau yr ymdrinnir â throseddau casineb ac, yn benodol, eu bod yn cael eu cymryd o ddifrif.
Andrew R.T. Davies: First Minister, in your programme for government, you talk about encouraging greater levels of private sector investment and employment. Will you explain what you would measure as a success at the end of your programme for government, as to that increase in private sector investment and employment?
Andrew R.T. Davies: Brif Weinidog, yn eich rhaglen lywodraethu, soniwch am annog lefelau uwch o fuddsoddiad a chyflogaeth yn y sector preifat. A esboniwch beth y byddech yn ei ystyried yn llwyddiant ar ddiwedd eich rhaglen lywodraethu, o ran y cynnydd yn y buddsoddiad a chyflogaeth yn y sector preifat?
The First Minister: Success would be more businesses and jobs and an increase in gross disposable household income.
Y Prif Weinidog: Llwyddiant fyddai mwy o fusnesau a swyddi a thwf incwm aelwydydd crynswth i’w wario.
Andrew R.T. Davies: I think that those are aspirations we would all agree with. One of the deficits in the Welsh economy is the inability to attract high-end jobs to Wales, namely headquarter jobs, be they at the headquarters of UK companies or those of European or global operations. Recent evidence taken from an article by the chief executive of Admiral highlighted that if the company was considering locating in the current climate, it most probably would not look at locating its headquarters in Wales. What action is the Government taking to fully engage with the private sector so that those high-end jobs and companies come to Wales?
Andrew R.T. Davies: Credaf y byddai pob un ohonom yn cytuno â’r dyheadau hynny. Un o ddiffygion economi Cymru yw’r anallu i ddenu swyddi uwchraddol i Gymru, yn bennaf swyddi prif swyddfa, boed y rheini’n swyddi ym mhencadlysoedd cwmnïau o’r DU neu weithrediadau Ewropeaidd neu fyd-eang. Mae tystiolaeth ddiweddar a gymerwyd o erthygl gan brif weithredwr Admiral yn tynnu sylw at y ffaith na fyddai, yn ôl pob tebyg, yn ystyried lleoli ei brif swyddfa yng Nghymru petai’r cwmni’n ystyried lleoli yn yr hinsawdd bresennol. Pa gamau y mae’r Llywodraeth yn eu cymryd i ymgysylltu’n llawn â’r sector preifat fel bod y swyddi uwchraddol a’r cwmnïau hynny’n dod i Gymru?
The First Minister: Let me give one example. The central business district of Cardiff has been designated as an enterprise zone. That will be crucial in attracting financial services such as Admiral to our capital city in future. Of course, we will also continue with the contacts we make in other countries. I have been to China and I will be going to the US and India over the course of the next few months to ensure that investment opportunities from those countries for Wales are maximised.
Y Prif Weinidog: Gadewch imi gynnig un enghraifft. Mae ardal fusnes canol Caerdydd wedi’i dynodi’n ardal fenter. Bydd hynny’n hanfodol wrth ddenu gwasanaethau ariannol megis Admiral i’n prifddinas yn y dyfodol. Wrth gwrs, fe fyddwn hefyd yn parhau â’r cysylltiadau yr ydym yn eu gwneud mewn gwledydd eraill. Rwyf wedi bod yn Tsieina a byddaf yn mynd i’r Unol Daleithiau ac India dros y misoedd nesaf i sicrhau bod y cyfleoedd buddsoddi gan y gwledydd hynny ar gyfer Cymru yn cael eu gwireddu i’r eithaf.
Andrew R.T. Davies: No-one could disagree with the sentiments you have put across this afternoon. However, regrettably, the issue is that the record for the first 10 years of the Assembly Government’s performance on attracting those sorts of companies is not good. As a regional member for South Wales Central, I fully endorse the efforts behind the Cardiff business district. However, we need to hear from you what different measures and proactive activity your Government will be undertaking to engage with those high-value customers—including those businesses that offer the opportunity for graduate placements—and promoting Wales around the world.
Andrew R.T. Davies: Nid all neb anghytuno â’r farn yr ydych wedi’i chyflwyno y prynhawn yma. Fodd bynnag, gwaetha’r modd, nid yw record Llywodraeth y Cynulliad yn ei 10 mlynedd cyntaf o ran ei pherfformiad wrth ddenu’r mathau hynny o gwmnïau yn dda. Fel Aelod rhanbarthol ar gyfer Canol De Cymru, rwyf yn llwyr gefnogi’r ymdrechion o ran ardal fusnes Caerdydd. Fodd bynnag, mae angen inni glywed oddi wrthych pa wahanol fesurau a gweithgarwch rhagweithiol y bydd eich Llywodraeth yn ymgymryd â hwy er mwyn ymgysylltu â’r cwsmeriaid uchel eu gwerth hynny—gan gynnwys y busnesau hynny sy’n cynnig cyfleoedd ar gyfer lleoliadau i raddedigion—ac i hyrwyddo Cymru ledled y byd.
The First Minister: We already have the anchor companies that have been designated. They are the largest employers in Wales. We work very closely with them not only to retain them in Wales, but to attract further investment in Wales in future.
Y Prif Weinidog: Mae gennym eisoes y cwmnïau angori sydd wedi’u dynodi. Hwy yw’r cyflogwyr mwyaf yng Nghymru. Rydym yn gweithio’n agos iawn â hwy, nid yn unig i’w cadw yng Nghymru, ond i ddenu buddsoddiad pellach yng Nghymru yn y dyfodol.
Arweinydd Plaid Cymru (Ieuan Wyn Jones): Brif Weinidog, a gaf innau hefyd groesawu’r drafodaeth rydych wedi’i hagor ar y cyfansoddiad? Wrth gwrs, y broblem gydag agor trafodaeth o’r fath yw bod rhaid ichi ddweud lle rydych yn sefyll. Pa newidiadau cyfansoddiadol y byddech yn eu ffafrio i Gymru?
The Leader of Plaid Cymru (Ieuan Wyn Jones): First Minister, may I also welcome the debate that you have opened on the constitution? Of course, the problem with opening such a debate is that you then have to say where you stand on the issue. What constitutional changes would you favour for Wales?
Y Prif Weinidog: Yn gyntaf, o ran rhan 1 comisiwn Silk, dylem ystyried pethau fel trethi tirlenwi a meysydd awyr yn ogystal â phethau fel trethi stamp er mwyn sicrhau bod modd inni ddatblygu trethi yng Nghymru, o gofio’r ffaith eu bod yn rhan o’r cyfrifoldebau sydd gennym ar hyn o bryd.
The First Minister: First, with regard to part 1 of the Silk commission, we should consider issues such as taxation for landfill and airports as well as issues such as stamp duty in order to ensure that we have a way of developing taxes in Wales, bearing in mind the fact that they fall within the responsibilities we have currently.
Ieuan Wyn Jones: Yr hyn rydych yn ei ddweud felly, Brif Weinidog, yw eich bod yn hapus gyda’r setliad cyfansoddiadol fel ag y mae ond y byddech yn ffafrio rhyw dincro, os caf ei roi felly, gyda mân drethi a fyddai’n codi rhyw ychydig gannoedd o filoedd neu filiynau yn hytrach na phethau fel treth incwm, trethi corfforaethol ac yn y blaen. Onid yw’n wir dweud mai’r rheswm dros gynnal y drafodaeth bresennol yw bod eglurder llwyr ar yr hyn mae’r Alban yn gofyn amdano? Mae Alex Salmond yn gofyn am annibyniaeth i’r Alban. Y broblem yw nad oes eglurder, mewn gwirionedd, ar yr hyn rydych chi’n gofyn amdano. Y realiti, ac rwyf wedi darllen yn ofalus yr hyn roeddech yn ei ddweud yn y gynhadledd i’r wasg, yw eich bod yn osgoi ateb y cwestiwn ynglŷn â lle yn union rydych yn meddwl mae dyfodol cyfansoddiadol Cymru—yn wir, eich uchelgais dros Gymru. Er eich bod wedi gwrthod ateb yn y gynhadledd i’r wasg, a allwch ddweud wrth y Cynulliad heddiw lle rydych yn sefyll mewn gwirionedd?
Ieuan Wyn Jones: What you are saying, therefore, First Minister, is that you are happy with the constitutional settlement as it stands but that you would favour some tinkering, if I may put it that way, with some minor issues of taxation, which could raise a few hundred thousands or millions of pounds, rather than income tax, corporation tax and so on. Is it not true to say that the reason the current debate is ongoing is that there is full clarity with regard to what Scotland is requesting? Alex Salmond is asking for independence for Scotland. The problem is that there is no clarity with regard to what you are requesting or seeking. The reality—and I have read very carefully what you said in your press conference—is that you have evaded the question of where exactly you see the constitutional future of Wales or, indeed, what your ambition is for Wales. Although you refused to answer that question in your press conference, can you tell the Assembly where you truly stand?
Y Prif Weinidog: Nid wyf o blaid annibyniaeth. Gallaf ddweud yn hollol glir bod hynny’n rhywbeth i bleidiau eraill. Dyna fy marn i. Mae gennym gomisiwn Silk ac rydym o blaid cael pwerau benthyca ac rydym o blaid gweld peth datganoli trethi. Rydym o blaid ystyried pethau fel edrych ar ynni a chaniatáu prosiectau ynni yng Nghymru. Wrth gwrs, mae’r Cynulliad cyfan yn cefnogi hynny. Rwyf am sicrhau bod y Cynulliad hwn yn cael y pwerau sy’n berthnasol i bobl Cymru ond nid wyf am fynd dros y dibyn o ran cefnogi annibyniaeth; gadawaf hynny i Blaid Cymru.
The First Minister: I am not in favour of independence. I can make it perfectly clear that that is for other parties. That is my opinion. We have the Silk commission and we are in favour of borrowing powers and some devolution regarding taxation. We are in favour of looking at issues such as energy and being able to permit energy projects in Wales. Of course, the whole Assembly is in favour of that. I want this Assembly to have powers that are relevant to the people of Wales, but I do not want to go over the cliff regarding independence; I leave that to Plaid Cymru.
Ieuan Wyn Jones: Mae’n rhaid imi ddweud, Brif Weinidog, mai’r unig amser y mae tân yn eich bol yw pan rydych yn dweud eich bod yn erbyn annibyniaeth. Y realiti yw eich bod, ar bopeth arall, yn swnio’n eithaf gwan, ac yn dangos arweiniad. Os ydym i gael trafodaeth ystyrlon ar y newidiadau cyfansoddiadol hyn, mae’n rhaid i bob plaid osod ei safbwynt yn llawer cliriach. Rydych wedi sôn am bethau sy’n gymharol fach o ran newidiadau cyfansoddiadol. Fodd bynnag, mae newidiadau sylweddol rhwng y pwynt rydych yn ei awgrymu ac annibyniaeth. Yn yr Alban, mae posibilrwydd y bydd cwestiwn ar yr hyn a elwir yn devo max , er enghraifft.
Ieuan Wyn Jones: I have to say, First Minister, that the only time you have fire in your belly is when you say that you are against independence. The reality is that, on every other issue, you sound weak, and show a lack of leadership. If we are going to have a considered debate on these constitutional changes, all parties will have to set out their stalls far more clearly. You have been mentioning relatively minor issues in terms of constitutional change. However, there is a huge gap between what you are suggesting and independence. In Scotland, there is a possibility that there may be a question on what has been described as 'devo max’ for example.
Felly, rhwng y pwynt presennol ac annibyniaeth, a allwch chi ddweud wrthym lle y sefwch yn union ar hyn? Os ydym i gael trafodaeth ystyrlon ar y materion hyn, rhaid inni gael gwybod lle mae’r Prif Weinidog yn sefyll.
Therefore, between our current position and independence, can you tell us exactly where you stand on this? If we are to have a considered discussion on these matters, we must know where the First Minister stands.
Y Prif Weinidog: Rwyf wedi’i wneud yn hollol glir beth yw fy marn i. Fodd bynnag, dywedir popeth ar sail newid fformiwla Barnett. Mae’n bwysig bod Barnett yn cael ei ystyried cyn bod unrhyw beth arall yn newid, neu byddwn, o ran cyllid Cymru, yn cael ein cloi i mewn i system o godi trethi ar sail wan. Rwy’n ddigon hapus i gael y ddadl hon gydag arweinydd Plaid Cymru. Gall gyhoeddi wrth bobl ym mis Mai bod ei blaid o blaid annibyniaeth. Byddaf yn ddigon hapus i fod yn rhan o’r ddadl honno gydag ef.
The First Minister: I have made my opinion completely clear. However, everything was said on the condition of Barnett formula reform. It is important that Barnett is considered before anything else changes, or, with regard to the finance of Wales, we will be locked into a system of raising taxes with a weak foundation. I am perfectly happy to have this debate with the leader of Plaid Cymru. He can tell the people in May that he is in favour of independence. I would be happy to have that debate with him.
The Leader of the Welsh Liberal Democrats (Kirsty Williams): First Minister, the most recent set of the Programme for International Student Assessment results show that Welsh students are falling behind in reading, mathematics and science. Are the workshops that have been approved and funded by your Minister for Education and Skills to train teachers and schools to teach to the test an adequate response to the shortcomings in our education system?
Arweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru (Kirsty Williams): Brif Weinidog, mae’r set ddiweddaraf o ganlyniadau’r Rhaglen Ryngwladol Asesu Myfyrwyr yn dangos bod myfyrwyr Cymru ar ei hôl hi o ran darllen, mathemateg a gwyddoniaeth. A yw’r gweithdai a gymeradwywyd ac a ariennir gan eich Gweinidog Addysg a Sgiliau i hyfforddi athrawon ac ysgolion i addysgu ar gyfer cynnwys y prawf yn ymateb digonol i’r diffygion yn ein system addysg?
The First Minister: PISA is part of the picture, not the whole picture. Yes, we want to see an improvement in the PISA results when they next come around.
Y Prif Weinidog: Rhan o’r darlun yw PISA, nid y darlun cyfan. Ydym, rydym am weld gwelliant yn y canlyniadau PISA pan gaiff y rhai nesaf eu cyhoedd.
Kirsty Williams: I can understand why you want to save your Government from another embarrassing set of poor PISA results. However, as you say, it is not just about PISA. In your Minister for education’s own Cabinet report, he said that PISA is only one part of the jigsaw, but its messages are reflective of other evidence. Examination results are rising, but are not keeping pace with England and our learners do not get the same proportion of high grades as their UK counterparts at either GCSE or A-level. Could you detail what support you are now offering to those schools that have recently been placed in band 5 of your banding system?
Kirsty Williams: Gallaf ddeall pam yr ydych am arbed eich Llywodraeth rhag cywilydd set arall o ganlyniadau PISA gwael. Fodd bynnag, fel y dywedwch eich hun, nid PISA yn unig sy’n bwysig yma. Dywedodd eich Gweinidog addysg eich hun yn ei adroddiad i’r Cabinet mai dim ond un rhan o’r jigsô yw PISA, ond mae ei negeseuon yn adlewyrchiad o dystiolaeth arall. Mae canlyniadau arholiadau yn codi, ond nid ar yr un cyflymder â Lloegr ac nid yw ein dysgwyr yn cael yr un gyfran o raddau uchel â’u cyfoedion yn y DU o ran TGAU na Safon Uwch. A allech roi manylion y cymorth yr ydych yn ei gynnig nawr i’r ysgolion hynny sydd wedi eu rhoi ym mand 5 eich system fandio yn ddiweddar?
The First Minister: It is, of course, a matter for local authorities to identify the support that those schools need. The Minister for education is entirely correct in his analysis. It is right that parents and teachers should have an idea of what needs to be done in schools, and banding provides that evidence.
Y Prif Weinidog: Mater i’r awdurdodau lleol, wrth gwrs, yw canfod pa gymorth sydd ei angen ar yr ysgolion hynny. Mae’r Gweinidog addysg yn hollol gywir yn ei ddadansoddiad. Mae’n briodol i rieni ac athrawon gael syniad o’r hyn sydd angen ei wneud mewn ysgolion, ac mae bandio yn darparu’r dystiolaeth honno.
Kirsty Williams: It is quite extraordinary, First Minister, that you have absolved your Government of any responsibility in ensuring that those schools get the support that they need. I have no problem with giving parents information about how schools are doing, but I want to see that matched by action to help those schools improve. One headmaster of a band 5 school wanted to know, if this is targeted support, where is it, and what is it? That school had had no follow-up from anyone since the publication of these figures. You are happy to coach and to pay for schools to pass the PISA to save your Government’s blushes. When and how are you going to target assistance at the schools in the lower bands to help them improve?
Kirsty Williams: Mae’n eithaf anhygoel, Brif Weinidog, eich bod wedi rhyddhau eich Llywodraeth o unrhyw gyfrifoldeb o ran sicrhau bod yr ysgolion hynny’n cael y cymorth sydd ei angen arnynt. Nid oes gennyf ddim problem gyda rhoi gwybodaeth i rieni am sut y mae ysgolion yn gwneud, ond i gyd-fynd â hynny rwyf am weld camau i helpu’r ysgolion hynny i wella. Roedd prifathro un ysgol ym mand 5 am gael gwybod, os mai cymorth wedi’i dargedu yw hwn, lle y mae’r cymorth hwnnw, a beth ydyw? Nid oes neb wedi bod mewn cysylltiad â’r ysgol honno ers cyhoeddi’r ffigurau hynny. Rydych yn hapus i hyfforddi ac i dalu er mwyn i ysgolion lwyddo yn y PISA er mwyn arbed cywilydd i’ch Llywodraeth. Pryd a sut yr ydych am dargedu cymorth ar gyfer yr ysgolion yn y bandiau isaf i’w helpu i wella?
The First Minister: The budget provides resources for education that go beyond the resources that were provided by the UK Government. We are very transparent about this. We are more than happy to publish performance levels and to publish funding levels on an annual basis, which is something that the UK Government has refused to do in England. That means that we can no longer compare funding per head in Wales and in England, because the UK Government, of which your party is a part, has refused to publish the figures for comparison. I very much regret that.
Y Prif Weinidog: Mae’r gyllideb yn darparu adnoddau ar gyfer addysg sy’n mynd y tu hwnt i’r adnoddau a ddarparwyd gan Lywodraeth y DU. Rydym yn dryloyw iawn am hyn. Rydym yn fwy na hapus i gyhoeddi lefelau perfformiad a chyhoeddi lefelau cyllido yn flynyddol, ac mae hyn yn rhywbeth y mae Llywodraeth y DU wedi gwrthod ei wneud yn Lloegr. Mae hynny’n golygu na allwn, bellach, gymharu cyllid y pen yng Nghymru a Lloegr, gan fod Llywodraeth y DU, y mae eich plaid chi yn rhan ohoni, wedi gwrthod cyhoeddi’r ffigurau ar gyfer eu cymharu. Mae hynny’n ofid i mi.
Parthau Clustogi
3. Simon Thomas: A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad ynglyn â pharthau clustogi ar gyfer datblygiadau glo brig. OAQ(4)0324(FM)
3. Simon Thomas: Will the First Minister make a statement regarding buffer zones for opencast developments. OAQ(4)0324(FM)
Y Prif Weinidog: Byddwn yn eich cyfeirio at 'Nodyn Cyngor Technegol Mwynau 2 (Cymru): Glo’.
The First Minister: I would refer you to 'Minerals Technical Advice Note 2 (Wales): Coal’.
Simon Thomas: Trwy gyfeirio at y nodyn technegol hwnnw, bydd y Prif Weinidog yn gwybod ei fod yn cyfeirio at 500m o glustog ar gyfer datblygiadau glo brig. Pam felly y rhoddwyd caniatâd cynllunio yn Ystradgynlais i estyn gwaith glo brig Nant Helen, a fydd yn mynd ag ef o fewn 500m i dai’r bobl leol ac i feysydd chwarae un o’ch ysgolion newydd sbon chi o’r cynllun ysgolion ar gyfer yr 21ain ganrif? Beth yw eich neges i etholwyr sy’n pryderu nad yw’r rheolau wedi’u dilyn yn yr achos hwn?
Simon Thomas: By referring to that technical advice note, the First Minister will know that it refers to a 500m buffer zone for opencast mining developments. Why then was planning permission granted to extend the Nant Helen opencast mine in Ystradgynlais, which will take it within 500m of local people’s houses and the playing fields of one of your brand new schools from the twenty-first century schools programme? What is your message to constituents who are concerned that the rules have not been followed in this case?
Y Prif Weinidog: Mae hwn yn fater i’r awdurdod cynllunio lleol. Ni allaf sôn am unrhyw gynllun unigol, ond mae’r polisi yn dal i fodoli, ac felly mae’r polisi ynghylch y clustog yn y nodyn technegol hefyd yn dal i fodoli.
The First Minister: This is a matter for the local planning authority. I can not talk about any individual scheme, but the policy still exists, and therefore the policy regarding the buffer zone in the technical note also still exists.
David Rees: It is important that the 500m buffer zone is adhered to by local authorities and enforced as much as possible. Do you agree that it is also important to ensure that businesses that operate opencast mines restore the land so that it goes back to the way that it was? If you agree with that, what action will the Welsh Government take to ensure that that happens?
David Rees: Mae’n bwysig bod awdurdodau lleol yn cadw at y glustogfa o 500m ac yn gorfodi hynny gymaint â phosibl. A ydych yn cytuno ei bod yn bwysig hefyd sicrhau bod busnesau sy’n gweithredu pyllau glo brig yn adfer y tir fel ei fod yn dychwelyd i’r hyn ydoedd? Os ydych yn cytuno â hynny, pa gamau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i sicrhau bod hynny’n digwydd?
The First Minister: It is the responsibility of those who operate opencast mines to restore the land once mining operations have finished. That is an obligation that everyone in the wider world would support. In terms of how we can enforce this, it has to be done at the outset, under a section 106 agreement, on the part of the local planning authority, which will retain the responsibility for enforcing restoration conditions imposed when the planning applications were first dealt with.
Y Prif Weinidog: Cyfrifoldeb y rhai sy’n gweithredu pyllau glo brig yw adfer y tir wedi i’r gwaith cloddio ddod i ben. Mae hynny yn rhwymedigaeth y byddai pawb yn y byd ehangach yn ei chefnogi. O ran sut y gallwn orfodi hyn, mae’n rhaid iddo gael ei wneud ar y cychwyn, o dan gytundeb adran 106, ar ran yr awdurdod cynllunio lleol, a fydd yn cadw’r cyfrifoldeb dros orfodi adfer y tir, fel y cawfodd yr amodau eu gosod pan drafodwyd y ceisiadau cynllunio gyntaf.
William Graham: With the increasing focus on energy-generating fuels, especially opencast, in which we are fortunate to have some resources in Wales, is it not time to look again at your policy with regard to enforcement and what the previous speaker said? In England, section 106 agreements are going to come to an end.
William Graham: Rydym yn ffodus yng Nghymru bod gennym rai adnoddau tanwydd cynhyrchu ynni, a chan fod mwy a mwy o ganolbwyntio ar hynny, onid yw’n bryd edrych eto ar eich polisi gorfodi a’r hyn a ddywedodd y siaradwr blaenorol? Yn Lloegr, mae cytundebau adran 106 yn dod i ben.
The First Minister: There is no buffer zone in England—opencast mines can go anywhere. We do not think that that is the right approach. You raise an important point about section 106; when the planning Bill is considered next year we should consider whether there are ways of strengthening it. There is a limitation, because the community infrastructure levy imposes limitations on the implementation of section 106 in a way that we do not welcome. It would be far better if the community infrastructure levy was either devolved, which it is not, or phrased in a less prescriptive way than is currently the case.
Y Prif Weinidog: Nid oes unrhyw glustogfa yn Lloegr—gall pyllau glo brig fynd i unrhyw le. Nid ydym yn credu mai dyna’r dull cywir o weithredu. Rydych yn codi pwynt pwysig am adran 106; pan fydd y Bil cynllunio yn cael ei ystyried y flwyddyn nesaf dylem ystyried a oes ffyrdd o’i gryfhau. Ceir cyfyngiad, am fod yr ardoll seilwaith cymunedol yn rhoi cyfyngiadau ar weithredu adran 106 mewn ffordd nad ydym yn ei chroesawu. Byddai’n llawer gwell pe bai’r ardoll seilwaith cymunedol, naill ai wedi’i datganoli, ond nid ydyw, neu wedi’i geirio mewn ffordd lai penodol nag yw ar hyn o bryd.
Bethan Jenkins: The previous Minister for environment promised a review of buffer zones once the new law was tested. Following that, the current Minister for Environment and Sustainable Development said that he did not believe that this was necessary, because the local development plan and Welsh Government guidance 'provided a balance’, in his words. However, many of us went to a meeting with Oak Regeneration lawyers who want to look at areas in Ochr-y-Waun in Cwmllynfell and in Margam. They told us that they wanted to deconstruct the statutory instrument so that their clients could press ahead with plans to opencast in those areas without going straight into restoration. What are your views on this case, given your answers to your colleague David Rees?
Bethan Jenkins: Addawodd y Gweinidog blaenorol dros yr amgylchedd adolygiad o’r clustogfeydd wedi i’r gyfraith newydd gael ei phrofi. Yn dilyn hynny, dywedodd y Gweinidog presennol, Gweinidog yr Amgylchedd a Datblygu Cynaliadwy, nad oedd yn credu bod hyn yn angenrheidiol, gan fod y cynllun datblygu lleol a chanllawiau Llywodraeth Cymru yn darparu cydbwysedd, yn ei eiriau ef. Fodd bynnag, cyfarfu llawer ohonom â chyfreithwyr Oak Regeneration, sydd am edrych ar ardaloedd yn Ochr-y-waun yng Nghwmllynfell ac ym Margam. Maent yn dweud wrthym eu bod eisiau dadwneud yr offeryn statudol fel y gellid bwrw ymlaen â chynlluniau i gloddio glo brig yn yr ardaloedd hynny heb fynd yn syth i broses o adferiad. Beth yw eich barn chi am yr achos hwn, o ystyried eich atebion i’ch cyd-Aelod David Rees?
The First Minister: We would resist any attempt to deconstruct the planning guidance exceptionally strongly. We take a dim view of attempts that are made to get around planning guidance in order to facilitate opencast mining. The planning guidance is there and it is clear, and the buffer zone is clear.
Y Prif Weinidog: Byddem yn gwrthsefyll yn gryf unrhyw ymgais i ddadwneud y canllawiau cynllunio. Rydym yn ffromi ar ymdrechion a gaiff eu gwneud i osgoi canllawiau cynllunio er mwyn hwyluso cloddio glo brig. Mae’r canllawiau cynllunio yno ac maent yn amlwg, ac mae’r glustogfa yn glir.
4. Eluned Parrott: Beth mae’r Prif Weinidog yn ei wneud i gefnogi busnesau bach yng Nghanol De Cymru. OAQ(4)0315(FM)
4. Eluned Parrott: What is the First Minister doing to support small businesses in South Wales Central. OAQ(4)0315(FM)
The First Minister: We have made clear commitments to support businesses, which are set out in the programme for government.
Y Prif Weinidog: Yr ydym wedi gwneud ymrwymiadau clir i gefnogi busnesau, sydd wedi’u nodi yn y rhaglen lywodraethu.
Eluned Parrott: One visible step that you have taken to support business was to establish the sector panels, ostensibly to give Welsh businesses a voice in Government. Yet, despite the fact that 94% of Welsh businesses are described as microbusinesses, only 20% of the representatives on the sector panels are from small and medium-sized enterprises, let alone microbusinesses, and on some panels it is none at all. On behalf of the 40,000 microbusinesses in South Wales Central, what will you do to redress this imbalance and give those small businesses the voice that they deserve in your Government?
Eluned Parrott: Un cam gweladwy yr ydych wedi’i gymryd i gynorthwyo busnes oedd sefydlu’r paneli sectorau, ôl pob golwg er mwyn rhoi llais i fusnesau Cymru yn y Llywodraeth. Eto i gyd, er gwaethaf y ffaith bod 94% o fusnesau Cymru yn cael eu disgrifio fel microfusnesau, dim ond 20% o’r cynrychiolwyr ar y paneli sectorau sy’n dod o fentrau bach a chanolig, heb sôn am ficrofusnesau, a neb o gwbl ar rai paneli. Ar ran y 40,000 o ficrofusnesau yng Nghanol De Cymru, beth a wnewch i unioni’r anghydbwysedd hwn a rhoi llais haeddiannol i’r busnesau bach hynny yn eich Llywodraeth?
The First Minister: You know that the microbusiness task and finish group launched its findings last Wednesday. Officials are now considering the details of its recommendations. They will be taken forward in due course.
Y Prif Weinidog: Gwyddoch fod y grŵp gorchwyl a gorffen ar ficrofusnesau wedi lansio ei ganfyddiadau ddydd Mercher diwethaf. Mae swyddogion yn awr yn ystyried manylion ei argymhellion. Byddant yn cael eu datblygu maes o law.
Christine Chapman: I know that many small businesses in my constituency will welcome the recommendations of the recent task and finish group on microbusinesses set up by the Minister for Business, Enterprise, Technology and Science. When I have spoken to SMEs in Cynon Valley, I have often been told that they feel that the feedback mechanisms in place are not as responsive as they could be—for example, in letting businesses know what they could do differently next time if unsuccessful in bidding for a public sector contract. Will you give assurances that strong feedback mechanisms will be central to your Government’s response to the report’s recommendations regarding support and advice?
Christine Chapman: Gwn y bydd llawer o fusnesau bach yn fy etholaeth yn croesawu argymhellion y grŵp gorchwyl a gorffen yn ddiweddar ar ficrofusnesau a sefydlwyd gan y Gweinidog Menter, Busnes, Technoleg a Gwyddoniaeth. Pan wyf wedi siarad â busnesau bach a chanolig yng Nghwm Cynon, rwyf wedi cael gwybod yn aml eu bod yn teimlo nad yw’r dulliau adborth sydd ar waith mor ymatebol ag y gallent fod—er enghraifft, o ran gadael i fusnesau wybod beth y gallent ei wneud yn wahanol y tro nesaf os ydynt yn aflwyddiannus yn cynnig am gontract y sector cyhoeddus. A wnewch roi sicrwydd y bydd dulliau adborth cryf yn ganolog i ymateb eich Llywodraeth i argymhellion yr adroddiad ynghylch cefnogaeth a chyngor?
The First Minister: Absolutely. Feedback on services that we provide is important to us. Our response to the microbusiness report recommendations will have suitable feedback mechanisms in place.
Y Prif Weinidog: Yn bendant. Mae adborth ar y gwasanaethau a ddarparwn yn bwysig i ni. Bydd gan ein hymateb i argymhellion yr adroddiad ar ficrofusnesau ddulliau adborth addas ar waith.
Andrew R.T. Davies: I welcome the fact that the task and finish group’s report is with the Minister for business. However, time and again, small businesses come to speak to me about the delay in getting information and, in particular, the flow of information from the Welsh Government that would allow them to participate in the procurement contracting process that local government undertakes. When will the Minister for business and the Welsh Government be in a position to bring forward information on the proposals being considered in order to streamline the process?
Andrew R.T. Davies: Croesawaf y ffaith bod adroddiad y grŵp gorchwyl a gorffen gan y Gweinidog busnes. Fodd bynnag, dro ar ôl tro, daw busnesau bach ataf i siarad am yr oedi wrth gael gwybodaeth ac, yn arbennig, y llif gwybodaeth gan Lywodraeth Cymru a fyddai’n eu galluogi i gymryd rhan yn y broses contractau caffael y mae llywodraeth leol yn ymgymryd â hi. Pryd y bydd y Gweinidog busnes a Llywodraeth Cymru mewn sefyllfa i gyflwyno gwybodaeth am y cynigion sy’n cael eu hystyried er mwyn symleiddio’r broses?
The First Minister: That is why the microbusiness task and finish group was set up. An implementation plan will be drawn up and will be published shortly. The task and finish group will continue to meet on a quarterly basis to monitor the implementation of its recommendations.
Y Prif Weinidog: Dyna pam y sefydlwyd y grŵp gorchwyl a gorffen ar ficrofusnesau. Caiff cynllun gweithredu ei lunio a’i gyhoeddi cyn bo hir. Bydd y grŵp gorchwyl a gorffen yn parhau i gyfarfod yn chwarterol i fonitro’r gwaith o weithredu ei argymhellion.
Leanne Wood: First Minister, there is a possibility—some say, a probability—that the Welsh economy is currently in recession, but due to the infrequent and out-of-date gross domestic product statistics that we receive there is no way for us to know for sure. While the UK economy teeters just above negative growth, there is a strong suspicion that south-east England is skewing the overall figures. Will you insist upon the collection and publication of up-to-date quarterly statistics, such as are produced in Scotland? Assembly Members could then have a full picture of the Welsh economy and policies could be tailored to that. For example, there could be measures to help small businesses in my region—small business are struggling in every part of Wales—take on new people, or at the very least to safeguard existing jobs.
Leanne Wood: Brif Weinidog, mae posibilrwydd—tebygolrwydd, yn ôl rhai—fod economi Cymru ar hyn o bryd mewn dirwasgiad, ond oherwydd yr ystadegau anfynych a hen a gawn am y cynnyrch mewnwladol crynswth, nid oes dim modd inni wybod yn sicr. Tra mae economi’r DU yn simsanu ychydig yn uwch na’r twf negyddol, mae amheuaeth gref bod de-ddwyrain Lloegr yn camystumio’r ffigurau cyffredinol. A wnewch fynnu bod yr ystadegau chwarterol diweddaraf yn cael eu casglu a’u cyhoeddi, fel y rhai sy’n cael eu cynhyrchu yn yr Alban? Yna, gallai Aelodau’r Cynulliad gael darlun llawn o economi Cymru a gallai polisïau gael eu teilwra i hynny. Er enghraifft, gallai fod mesurau i helpu busnesau bach yn fy rhanbarth—mae busnesau bach mewn trafferth ym mhob rhan o Gymru—i gyflogi pobl newydd, neu o leiaf i ddiogelu swyddi presennol.
The First Minister: The Member raises an important point. We are looking at how we could secure more up-to-date GDP figures for Wales in future, along the lines of those that are already available in Scotland.
Y Prif Weinidog: Mae’r Aelod yn codi pwynt pwysig. Rydym yn edrych ar sut y gallem sicrhau ffigurau CMC mwy diweddar ar gyfer Cymru yn y dyfodol, tebyg i’r rhai sydd eisoes ar gael yn yr Alban.
5. William Powell: Pa asesiad y mae’r Prif Weinidog wedi’i wneud o effaith bosibl Gemau Olympaidd 2012 ar Gymru. OAQ(4)0326(FM)
5. William Powell: What assessment has the First Minister made of the potential impact of the 2012 Olympic Games on Wales. OAQ(4)0326(FM)
The First Minister: The Department for Business, Enterprise, Technology and Science is finalising an economic impact assessment of London 2012 tier 1, 2 and 3 contracts with Welsh-based businesses. The UK Government has also commissioned an evaluation of the UK-wide legacy of the games.
Y Prif Weinidog: Mae’r Adran Busnes, Menter, Technoleg a Gwyddoniaeth yn cwblhau asesiad effaith economaidd o gontractau haen 1, 2 a 3 Llundain 2012 gyda chwmnïau o Gymru. Mae Llywodraeth y DU hefyd wedi comisiynu gwerthusiad o waddol y gemau i’r DU gyfan.
William Powell: First Minister, thank you for that answer. As you may be aware, the European Tour Operators Association has this month argued that the tourism benefits of holding Olympic events are sometimes overstated. That is coupled with recent comments by tourism expert and former board member of Tourism Partnership Mid Wales, John Wake, that Wales has yet to capitalise fully on major-events-based tourism. What commitments are you prepared to make to ensure that we further develop this sector, which is particularly critical for the rural Welsh economy?
William Powell: Brif Weinidog, diolch am yr ateb hwnnw. Fel y gwyddoch efallai, mae’r Gymdeithas Gweithredwyr Teithiau Ewropeaidd wedi dadlau y mis hwn fod y manteision i dwristiaeth yn sgîl cynnal digwyddiadau Olympaidd yn cael eu gorbwysleisio weithiau. Ynghyd â hynny mae’r sylwadau’n ddiweddar gan John Wake, yr arbenigwr twristiaeth a chyn aelod o fwrdd Partneriaeth Twristiaeth Canolbarth Cymru, fod Cymru eto i fanteisio’n llawn ar dwristiaeth sy’n gysylltiedig â digwyddiadau mawr. Pa ymrwymiadau yr ydych yn barod i’w gwneud er mwyn sicrhau ein bod yn datblygu’r sector hwn ymhellach, sy’n arbennig o bwysig i economi Cymru wledig?
The First Minister: The Member will know that there is a Government action plan on securing a legacy for Wales. We have a good record of securing tourism for major events. The Ryder Cup was a prime example of that. The success of the Ryder Cup was that it encouraged people to travel around Wales. Golf clubs in Wales benefitted strongly from the tourism input of the Ryder Cup.
Y Prif Weinidog: Bydd yr Aelod yn gwybod bod gan y Llywodraeth gynllun gweithredu ar sicrhau gwaddol i Gymru. Mae gennym record dda o sicrhau twristiaeth ar gyfer digwyddiadau mawr. Roedd Cwpan Ryder yn enghraifft berffaith o hynny. Llwyddiant Cwpan Ryder oedd ei fod wedi annog pobl i deithio o amgylch Cymru. Cafodd clybiau golff yng Nghymru fudd mawr o gyfraniad Cwpan Ryder at dwristiaeth.
Mohammad Asghar: First Minister, the Welsh Government’s strategic action plan for securing a legacy for Wales stated that it would focus on maximising the economic legacy for Wales by promoting trade and investment, boosting tourism and enhancing Wales’s global reputation leading up to, during and following the games. Many local business in the South Wales East region are concerned that they will not benefit from the Olympics and Paralympics, just like they did not see a boost in profits as a result of the Ryder Cup being on their doorstep. What assurances can the Welsh Government give to instil confidence in local businesses? Can the First Minister confirm that they will reap the rewards for the Olympics and Paralympics in South Wales East?
Mohammad Asghar Brif Weinidog, dywedodd cynllun gweithredu strategol Llywodraeth Cymru ar gyfer sicrhau gwaddol i Gymru y byddai’n canolbwyntio ar wneud y mwyaf o’r waddol economaidd i Gymru drwy hyrwyddo masnach a buddsoddiad, hybu twristiaeth a gwella enw da Cymru yn fyd-eang yn y cyfnod yn arwain at y gemau, yn ystod y gemau ac yn dilyn y gemau. Mae llawer o fusnesau lleol yn rhanbarth Dwyrain De Cymru yn pryderu na fyddant yn elwa o’r Gemau Olympaidd a’r Gemau Paralympaidd, yn yr un modd yn union ag y bu iddynt fethu gweld hwb i’w helw pan oedd Cwpan Ryder ar garreg eu drws. Pa sicrwydd y gall Llywodraeth Cymru ei roi i feithrin hyder busnesau lleol? A all y Prif Weinidog gadarnhau y byddant yn elwa o’r Gemau Olympaidd a Pharalympaidd yn Nwyrain De Cymru?
The First Minister: We are looking through the action plan that you rightly referred to to ensure that there is a secure legacy for Wales. There will be occasions when it will be difficult to plan for events that are cancelled—such as the Welsh Tory conference in Llandudno. Many hoteliers in Llandudno have been left out of pocket by the cancellation of the Welsh Conservative conference. I want to be charitable to the party opposite and say that, of course, we want to encourage major events in Wales, but we cannot really categorise the Welsh Tory conference as a major event. [ Laughter. ]
Y Prif Weinidog: Rydym yn edrych drwy’r cynllun gweithredu yr oeddech yn iawn wrth gyfeirio ato er mwyn sicrhau gwaddol sicr i Gymru. Bydd rhai adegau pan fydd yn anodd cynllunio ar gyfer digwyddiadau sy’n cael eu canslo—fel cynhadledd y Ceidwadwyr Cymreig yn Llandudno. Mae llawer o’r gwestywyr yn Llandudno wedi colli arian oherwydd bod cynhadledd y Ceidwadwyr Cymreig wedi cael ei chanslo. Hoffwn fod yn garedig wrth y blaid gyferbyn a dweud ein bod, wrth gwrs, am annog digwyddiadau mawr yng Nghymru, ond ni allwn, mewn gwirionedd, roi cynhadledd y Ceidwadwyr Cymreig yn y categori hwnnw. [ Chwerthin .]
Bethan Jenkins: Brif Weinidog, mae Cymru wedi colli allan yn syfrdanol ar yr arian loteri nad ydym wedi’i gael yn sgîl cynnal y Gemau Olympaidd ym Mhrydain. A ydych yn siŵr y bydd buddiannau economaidd yn dod i Gymru yn sgîl y gemau? Gallai nifer fawr o gystadlaeuthau fod wedi’u cynnal yng Nghymru adeg y gemau, er enghraifft beicio mynydd yn Ogwr, ond ni fyddant yn digwydd.
Bethan Jenkins: First Minister, Wales has lost out dramatically with regard to the lottery money that we have not received as a result of the Olympic Games being hosted in Britain. Are you sure that the games will bring economic benefits to Wales? A large number of competitions could have been held in Wales as part of the games, such as mountain biking in Ogmore, but these will not take place.
Y Prif Weinidog: Drwy’r cynllun gweithredu, rydym yn ceisio sicrhau bod gennym etifeddiaeth fawr ar ôl y Gemau Olympaidd. Mae’n rhaid inni gofio hefyd y bydd llawer o dimau yn dod i Gymru i hyfforddi cyn y gemau a bydd hynny’n gyfle i sicrhau ein bod yn gwerthu Cymru i’r timau hynny a’u bod yn cyfrannu i’r economi lleol lle maent yn aros.
The First Minister: Through the action plan, we will try to ensure that we have a substantial legacy following the Olympic Games. We must also bear in mind that many teams will come to Wales to train before the games and that will also be an opportunity to ensure that we sell Wales to those teams and that they make a contribution to the local economy where they are staying.
Y System Lles
6. Leanne Wood: A yw’r Prif Weinidog wedi cyflwyno unrhyw sylwadau i Senedd y DU ynghylch effaith newidiadau i’r system lles ar bobl Cymru. OAQ(4)0318(FM)
6. Leanne Wood: Has the First Minister made any representations to the UK Government about the impact that changes to the welfare system will have on Welsh people. OAQ(4)0318(FM)
The First Minister: We have collectively as a Government expressed our concerns about the welfare reform proposals. You will be aware that the Minister for Education and Skills released a statement on welfare reform on 9 January that outlined the Welsh Government’s concerns about the UK Government’s welfare reforms. A further oral statement will be issued next month.
Y Prif Weinidog: Rydym ar y cyd, fel Llywodraeth, wedi mynegi ein pryderon ynghylch y cynigion diwygio lles. Byddwch yn ymwybodol bod y Gweinidog Addysg a Sgiliau wedi rhyddhau datganiad ar ddiwygio lles ar 9 Ionawr a oedd yn amlinellu pryderon Llywodraeth Cymru ynghylch diwygiadau lles Llywodraeth y DU. Bydd datganiad llafar pellach yn cael ei gyhoeddi y mis nesaf.
Leanne Wood: The plans by the Westminster coalition to slash the welfare budget are having a drastic effect on many people throughout Wales and will continue to do so while these ideological policies are being pursued. I am sure that many Welsh families who are being hit by a substantial drop in income would like to know where you stand on the question, First Minister. Do you disagree with your Labour Party colleague and shadow Chancellor Ed Balls, who, in effect, endorsed the coalition’s right-wing agenda when he said that the next Labour Government would have to keep all these cuts? Do you agree with Ed Balls?
Leanne Wood: Mae cynlluniau’r glymblaid yn San Steffan i gwtogi’r gyllideb les yn cael effaith syfrdanol ar lawer o bobl ledled Cymru a byddant yn parhau i wneud hynny tra bydd y polisïau ideolegol hyn yn cael eu dilyn. Rwyf yn siŵr y byddai llawer o deuluoedd yng Nghymru sy’n cael eu taro gan ostyngiad sylweddol yn eu hincwm yn hoffi gwybod ble yr ydych chi, Brif Weinidog, yn sefyll ar hyn. A ydych yn anghytuno ag Ed Balls, eich cyd-Aelod Llafur a Changhellor yr wrthblaid sydd, i bob pwrpas, wedi cymeradwyo agenda asgell dde’r glymblaid pan ddywedodd y byddai’n rhaid i’r Llywodraeth Lafur nesaf gadw’r holl doriadau hyn? A ydych yn cytuno ag Ed Balls?
The First Minister: That is not what Ed Balls said. What he said was that it was difficult, at this stage, to make commitments with regard to an incoming Labour Government in 2015. We do not know much of a mess the UK will be in by 2015. I think that it is wise, from his point of view, not to make those commitments. However, let us make it absolutely clear that, as a party, we stand for fairness, justice and equality of opportunity in a way that the UK governing parties never will.
Y Prif Weinidog: Nid dyna a ddywedodd Ed Balls. Yr hyn a ddywedodd oedd ei bod yn anodd, ar hyn o bryd, gwneud ymrwymiadau o ran pan ddaw Lywodraeth Lafur i rym yn 2015. Ni wyddom faint o lanast y bydd y DU ynddi erbyn 2015. Credaf ei bod yn ddoeth, o’i safbwynt ef, peidio â gwneud yr ymrwymiadau hynny. Fodd bynnag, gadewch i ni ei gwneud yn hollol glir ein bod, fel plaid, yn sefyll dros gyfiawnder, tegwch a chyfle cyfartal mewn ffordd na fydd y pleidiau sy’n llywodraethu yn y DU fyth.
Lynne Neagle: It is incredibly disappointing that the Tory-led UK Government has pledged to press ahead with its plans to restrict the employment and support allowance for chemotherapy patients, despite its proposals being rejected in the House of Lords last week. As Macmillan Cancer Support put it recently in an open letter to Iain Duncan Smith, the idea that supporting cancer patients at the time of their greatest need encourages dependency 'is utterly without foundation’. Do you agree that this is a completely reprehensible move on the part of the Conservatives at Westminster and that the Tories at this end of the M4 should make it clear whether they support these plans, which will leave thousands of cancer patients facing poverty, including many in Wales?
Lynne Neagle: Mae’n hynod siomedig bod Llywodraeth y DU a arweinir gan y Torïaid wedi addo bwrw ymlaen â’i chynlluniau i gyfyngu ar y lwfans cyflogaeth a chymorth i gleifion cemotherapi, er i’w chynigion gael eu gwrthod yn Nhŷ’r Arglwyddi yr wythnos diwethaf. Fel y dywedodd Cymorth Canser Macmillan yn ddiweddar mewn llythyr agored at Iain Duncan Smith, mae’r syniad bod cefnogi cleifion canser ar adeg pan fydd mwyaf o angen arnynt yn annog dibyniaeth 'yn gwbl ddi-sail’. A ydych yn cytuno bod hyn yn gam hollol resynus ar ran y Ceidwadwyr yn San Steffan ac y dylai’r Torïaid y pen hwn i’r M4 ei gwneud yn glir a ydynt yn cefnogi’r cynlluniau hyn, a fydd yn peri i filoedd o gleifion canser wynebu tlodi, gan gynnwys llawer yng Nghymru?
The First Minister: You are absolutely correct. I know that Macmillan recently estimated that as many as 7,000 patients across Britain could lose £94 a week in sickness benefit as a result of the UK Government’s proposed changes to the employment and support allowance. Once again, it is a sad example of the UK Government saying that we are all in it together, but targeting the most vulnerable in society.
Y Prif Weinidog: Yr ydych yn gwbl gywir. Rwy’n gwybod bod Macmillan wedi amcangyfrif yn ddiweddar y gallai cymaint â 7,000 o gleifion ar draws Prydain golli £94 yr wythnos o fudd-dal salwch o ganlyniad i newidiadau arfaethedig Llywodraeth y DU yn y lwfans cyflogaeth a chymorth. Unwaith eto, mae’n enghraifft drist o Lywodraeth y DU yn dweud ein bod i gyd yn yr un cwch, ond yn targedu’r rhai mwyaf agored i niwed mewn cymdeithas.
Janet Finch-Saunders: The disability living allowance is a prime example of an allowance that has remained largely unchanged for the past 20 years and it costs the working, taxpaying family approximately £3,000 per year. The number of people receiving DLA has risen by 30% and almost 0.25 million people in Wales now receive it. Liam Byrne MP said in June last year:
Janet Finch-Saunders: Mae’r lwfans byw i’r anabl yn enghraifft wych o lwfans sydd wedi aros yn ddigyfnewid yn ystod yr 20 mlynedd diwethaf ac mae’n costio tua £3,000 y flwyddyn i deulu sy’n gweithio ac yn talu treth. Mae nifer y bobl sy’n cael lwfans byw i’r anabl wedi codi 30% ac mae bron 0.25 miliwn o bobl yng Nghymru yn ei gael erbyn hyn. Dywedodd Liam Byrne AS ym mis Mehefin y llynedd:
'We support a cap on benefits if it saves public money’.
Rydym yn cefnogi cap ar fudd-daliadau os bydd yn arbed arian cyhoeddus.
First Minister, do you support the view of your colleague in Westminster and what discussions have you had with the UK Government to ensure that the transition from DLA to the personal independence payment is a smooth one?
Brif Weinidog, a ydych yn cefnogi barn eich cyd-Aelod yn San Steffan a pha drafodaethau yr ydych wedi’u cael â Llywodraeth y DU i sicrhau bod y pontio o’r lwfans byw i’r anabl i’r taliad annibyniaeth personol yn un llyfn?
The First Minister: It is a great shame that, when offered the opportunity to express support for cancer sufferers, the Conservative party in Wales has failed to do so. The opportunity was there in this Chamber to disagree with UK Government’s proposals for cancer sufferers and the cut in support for cancer sufferers, and it is a sad fact that that opportunity was not taken.
Y Prif Weinidog: Mae’n drueni mawr bod y blaid Geidwadol yng Nghymru, pan fydd yn cael cynnig cyfle i fynegi cefnogaeth i ddioddefwyr canser, wedi methu â gwneud hynny. Roedd y cyfle yno yn y Siambr hon i anghytuno â chynigion Llywodraeth y DU ar gyfer y rhai sy’n dioddef canser a’r toriad yn y cymorth i ddioddefwyr canser, ac mae’n ffaith drist nad achubwyd y cyfle hwnnw.
Jenny Rathbone: I share the First Minister’s concerns, and, indeed, Ed Balls’s concerns, about the way in which the reform of disability benefits is being operated. Last week, in my surgery, I saw a young man who had been booted off incapacity benefit and refused unemployment support allowance because somebody said so. However, this young man is, both physically and mentally, completely unfit for work. He walks with a stick and he was forced to stand for most of our discussion, because sitting down causes him pain. On top of that, he is agoraphobic and could only come to the surgery with the support of a member of his family. The idea that this young man is ready for work and that he will get a job by signing on at the jobcentre makes a complete travesty of the whole benefits system. Clearly, he needs physical and mental support to enable him—
Jenny Rathbone: Rwyf finnau’n pryderu yr un fath â’r Prif Weinidog, ac, yn wir, Ed Balls, ynghylch y ffordd y mae diwygio budd-daliadau anabledd yn cael ei weithredu. Yr wythnos diwethaf, yn fy nghymhorthfa, gwelais ddyn ifanc a oedd wedi cael ei daflu oddi ar fudd-dal analluogrwydd a gwrthodwyd lwfans cymorth diweithdra iddo am fod rhywun yn dweud na fyddai’n ei gael. Fodd bynnag, nid yw’r dyn ifanc hwn, yn gorfforol nac yn feddyliol, mewn cyflwr i weithio. Mae’n cerdded â ffon a bu’n rhaid iddo sefyll am y rhan fwyaf o’n trafodaeth, gan fod eistedd i lawr yn achosi poen iddo. Ar ben hynny, mae’n agoraphobig a dim ond gyda chefnogaeth aelod o’i deulu y gallai ddod i’r feddygfa. Mae’r syniad bod y dyn ifanc hwn yn barod ar gyfer gwaith ac y caiff swydd drwy gofrestru yn y ganolfan waith yn camddarlunio’r holl system fudd-daliadau yn llwyr. Mae’n amlwg bod angen cymorth corfforol a meddyliol i’w alluogi—
The Presiding Officer: Order. Are you coming to the question?
Y Llywydd: Trefn. A ydych yn dod at y cwestiwn?
Jenny Rathbone: What indication does the Welsh Government have of the number of people in a similar situation?
Jenny Rathbone: Pa syniad sydd gan Lywodraeth Cymru o nifer y bobl sydd mewn sefyllfa debyg?
The First Minister: In August 2010, there were about 142,000 people between the ages of 16 and 64 receiving DLA in Wales. My concern is that Iain Duncan Smith said that he wanted to reduce the number of people receiving DLA by 20%, regardless of their need. How on earth can it be a fair reform of the system if a Minister declares beforehand that 20% of people will lose their allowance, whatever happens and whatever their need? That cannot be right, and it shows that a fundamental rethink is needed with regard to the plans that are before the House of Lords at present.
Y Prif Weinidog: Ym mis Awst 2010, roedd tua 142,000 o bobl rhwng 16 a 64 oed yng Nghymru sy’n cael lwfans byw i’r anabl. Fy mhryder i yw bod Iain Duncan Smith wedi dweud ei fod am leihau nifer y bobl sy’n cael lwfans byw i’r anabl o 20%, waeth beth fo’u hangen. Sut ar y ddaear y gall fod yn ffordd deg o ddiwygio’r system os yw’r Gweinidog yn datgan ymlaen llaw y bydd 20% o bobl yn colli eu lwfans, beth bynnag sy’n digwydd a beth bynnag fo’u hangen? Ni all hynny fod yn iawn, ac mae’n dangos bod angen ailystyried yn sylfaenol o ran y cynlluniau sydd gerbron Tŷ’r Arglwyddi ar hyn o bryd.
7. David Rees: Pa gamau fydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i leihau tlodi plant. OAQ(4)0322(FM)
7. David Rees: What action will the Welsh Government be taking to reduce child poverty. OAQ(4)0322(FM)
The First Minister: The programme for government includes a commitment to develop a tackling poverty action plan.
Y Prif Weinidog: Mae’r rhaglen lywodraethu yn cynnwys ymrwymiad i ddatblygu cynllun gweithredu ar gyfer mynd i’r afael â thlodi.
David Rees: Thank you for that response, First Minister. A recent survey highlighted that several wards in my constituency have a high level of child poverty. The Institute for Fiscal Studies reported that the welfare and taxation reforms proposed by the UK Government—as highlighted in a previous question—would have the effect of increasing child poverty levels, although the claim is that it would get people back into work. I am sure that you agree that getting people back into work is important. However, childcare costs can have a huge impact on families and can restrict people’s ability to get back to work and to escape the poverty trap. What action is the Welsh Government taking to support such families in getting back to work?
David Rees: Diolch am yr ymateb hwnnw, Brif Weinidog. Dangosodd arolwg diweddar fod lefel uchel o dlodi plant mewn nifer o wardiau yn fy etholaeth. Mae’r Sefydliad Astudiaethau Cyllidol y byddai’r diwygiadau lles a threthu a gaiff eu cynnig gan Lywodraeth y DU—fel yr amlygwyd yn y cwestiwn blaenorol—yn codi lefelau tlodi plant, er mai’r honiad yw y byddai’n cael pobl yn ôl i’r gwaith. Rwyf yn siŵr eich bod yn cytuno bod cael pobl yn ôl i waith yn bwysig. Fodd bynnag, gall costau gofal plant gael effaith enfawr ar deuluoedd a gall gyfyngu ar allu pobl i fynd yn ôl i weithio ac i ddianc o fagl tlodi. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i gefnogi teuluoedd o’r fath i ddychwelyd i’r gwaith?
The First Minister: The issue of childcare will be taken forward as part of the tackling poverty action plan. It is an important part of this Government’s work, and we will take it forward in order to deal with the many problems that families will face over the next few years as a consequence of the policies being pursued at Westminster.
Y Prif Weinidog: Bydd gofal plant yn cael ei ystyried yn rhan o’r cynllun gweithredu i fynd i’r afael â thlodi. Mae’n rhan bwysig o waith y Llywodraeth hon, a byddwn yn ei gyflwyno er mwyn ymdrin â’r holl broblemau y bydd teuluoedd yn eu hwynebu dros y blynyddoedd nesaf o ganlyniad i’r polisïau y mae San Steffan yn eu dilyn.
Russell George: First Minister, one of the key objectives in your child poverty strategy is to improve the skills of parents or carers and young people living in low-income households, so that they can secure well-paid employment. With the Government’s development of enterprise zones as a vehicle to drive economic growth, what work has your Government been doing to align the promotion of the relevant skills required for those zones with the local training providers in those areas? Also, what potential investment streams will be available to companies locating to those areas for the development of work-based training?
Russell George: Brif Weinidog, un o amcanion allweddol eich strategaeth tlodi plant yw gwella sgiliau rhieni neu ofalwyr a phobl ifanc sy’n byw mewn cartrefi incwm isel, fel y gallant sicrhau cyflogaeth sy’n talu’n dda. Wrth i’r Llywodraeth ddatblygu ardaloedd menter fel cyfrwng i sbarduno twf economaidd, pa waith y mae eich Llywodraeth wedi bod yn ei wneud i beri bod hyrwyddo’r sgiliau perthnasol sydd eu hangen ar gyfer yr ardaloedd hyn yn cyd-fynd â’r darparwyr hyfforddiant lleol yn yr ardaloedd hynny? Hefyd, pa ffrydiau buddsoddiad posibl fydd ar gael i gwmnïau sy’n symud i’r ardaloedd hynny ar gyfer datblygu hyfforddiant seiliedig ar waith?
The First Minister: Well, as we have said, we still await final confirmation regarding the situation with capital allowances. We are, of course, investing heavily in skills. You can see what we have done with Skills Growth Wales in particular over the past two or three weeks since the announcement was made. We also have a fundamental commitment to double the number of families that are eligible for the Flying Start scheme. That is an excellent way of ensuring that people can access work, access the skills that they need and have the support in place for them to go to work. That is why Flying Start will remain an important part of this Government’s work.
Y Prif Weinidog: Wel, fel yr ydym wedi dweud, rydym yn dal i aros am gadarnhad terfynol ynghylch y sefyllfa gyda lwfansau cyfalaf. Rydym, wrth gwrs, yn buddsoddi llawer iawn mewn sgiliau. Gallwch weld yr hyn yr ydym wedi’i wneud gyda Twf Sgiliau Cymru yn enwedig dros y ddwy neu dair wythnos diwethaf ers i’r cyhoeddiad gael ei wneud. Mae gennym hefyd ymrwymiad sylfaenol i ddyblu nifer y teuluoedd sy’n gymwys ar gyfer y cynllun Dechrau’n Deg. Mae hynny’n ffordd ragorol o sicrhau y gall pobl gael gafael ar waith, cael gafael ar y sgiliau sydd eu hangen arnynt a chael cymorth er mwyn iddynt fynd i’r gwaith. Dyna pam y bydd Dechrau’n Deg yn parhau i fod yn rhan bwysig o waith y Llywodraeth hon.
Lindsay Whittle: I thank Dave Rees for pinching my supplementary question.
Lindsay Whittle: Diolch i Dave Rees am ddwyn fy nghwestiwn atodol.
First Minister, how will the Government and the Assembly monitor the effectiveness of the anti-poverty action plan?
Brif Weinidog, sut y bydd y Llywodraeth a’r Cynulliad yn monitro effeithiolrwydd y cynllun gweithredu yn erbyn tlodi?
The First Minister: It will be monitored, of course. There will be a report. We will give consideration to ensuring that the Assembly has an opportunity to scrutinise the plan itself and the Government’s actions as a result of that plan.
Y Prif Weinidog: Bydd yn cael ei fonitro, wrth gwrs. Bydd adroddiad. Byddwn yn ystyried sicrhau y bydd gan y Cynulliad gyfle i graffu ar y cynllun ei hun ac ar gamau gweithredu’r Llywodraeth o ganlyniad i’r cynllun hwnnw.
8. Alun Ffred Jones: A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad ynglŷn â blaenoriaethau Llywodraeth Cymru ar gyfer datblygu economi Cymru. OAQ(4)0321(FM)
8. Alun Ffred Jones: Will the First Minister make a statement regarding the Welsh Government’s priorities for developing the Welsh economy. OAQ(4)0321(FM)
Y Prif Weinidog: Mae’r rhaglen lywodraethu’n disgrifio ein blaenoriaethau o ran datblygu’r economi.
The First Minister: The programme for government sets out our priorities for developing the economy.
Alun Ffred Jones: Yn wyneb cwtogi’r arian cyfalaf sydd ar gael i’r Llywodraeth, ar ddiwedd Llywodraeth Cymru’n Un, ysgrifenodd Jane Hutt, y Gweinidog ar pryd, at Lywodraeth San Steffan ynglŷn â’r syniad am gynllun Adeiladu dros Gymru, ac roedd cyfarfod rhwng swyddogion y ddwy Lywodraeth. Pa gyfarfodydd pellach sydd wedi bod rhwng Gweinidogion neu swyddogion i drafod y mater penodol hwn?
Alun Ffred Jones: Given the cuts in the capital funding available to the Government, at the end of the One Wales Government, Jane Hutt, the Minister at the time, wrote to the Westminster Government about the Build for Wales scheme, and there was a meeting between officials from both Governments. What further meetings have been held between Ministers or officials to discuss this specific issue?
Y Prif Weinidog: Mae sawl cyfarfod wedi bod rhwng y Gweinidog Cyllid a Phrif Ysgrifennydd y Trysorlys, a rhyngof innau a Phrif Weinidog y DU, yn ogystal â’r Canghellor, o ran sicrhau pwerau benthyca i’r Cynulliad.
The First Minister: There have been several meetings between the Finance Minister and the Chief Secretary to the Treasury, and between myself and the Prime Minister, as well as the Chancellor, regarding ensuring borrowing powers for the Assembly.
The Presiding Officer: I call Antoinette Sandbach—
Y Llywydd: Galwaf ar Antoinette Sandbach—
Alun Ffred Jones: May I ask a supplementary question as a spokesperson?
Alun Ffred Jones: A gaf ofyn cwestiwn atodol fel llefarydd?
The Presiding Officer: I do not have you down as a spokesperson, but, if you are the spokesperson, please ask your second question.
Y Llywydd: Nid ydych i lawr gennyf fel llefarydd, ond, os mai chi yw’r llefarydd, gofynnwch eich ail gwestiwn.
Alun Ffred Jones: Diolch yn fawr. Mae pwerau benthyca yn fater ychydig yn wahanol. Roeddwn yn gofyn yn benodol ynglŷn â’r model hwn. Felly, a fyddech cystal â rhyddhau’r ohebiaeth sydd wedi bod rhwng y ddwy Lywodraeth ar y mater hwn?
Alun Ffred Jones: Thank you. Borrowing powers are a slightly different issue. I was asking specifically about this model. Therefore, would you be so kind as to release the correspondence between the two Governments on this issue?
Y Prif Weinidog: Mae trafodaethau’n cael eu cynnal ar hyn o bryd. Mae’r trafodaethau hynny’n gyfrinachol ar hyn o bryd, ond gallaf ddweud bod trafodaethau wedi’u cynnal ynglŷn ag edrych ar bwerau benthyca i’r Llywodraeth ac ym mha ffordd y gellid delifro’r pwerau hynny.
The First Minister: Discussions are ongoing. Those discussions are confidential at present, but I can say that discussions have taken place regarding looking at borrowing powers for the Government and in what way those powers can be delivered.
Antoinette Sandbach: First Minister, you will be aware of the value of supporting entrepreneurs in north Wales. Only last week, the European Commission published its small and medium-sized enterprise performance review, which found that 85% of new jobs that were created between 2002 and 2010 were created by small to medium-sized businesses. Do you recognise that your decision to abandon the tried, tested and successful entrepreneurship action plan in 2005 was regrettable and can you confirm what specific plans your Government has to encourage new business creation and potential entrepreneurs, so that they can deliver the private sector jobs that north Wales so badly needs?
Antoinette Sandbach: Brif Weinidog, byddwch yn ymwybodol o werth cefnogi entrepreneuriaid yng ngogledd Cymru. Yr wythnos diwethaf, cyhoeddodd y Comisiwn Ewropeaidd ei adolygiad perfformiad o fentrau bach a chanolig, a chanfu fod 85% o swyddi newydd a grëwyd rhwng 2002 a 2010 wedi’u creu gan fusnesau bach a chanolig. A ydych yn cydnabod bod eich penderfyniad i roi’r gorau i’r cynllun gweithredu entrepreneuriaeth llwyddiannus yn 2005 yn destun gofid ac a allwch gadarnhau pa gynlluniau penodol sudd gan eich Llywodraeth i annog creu busnesau newydd ac entrepreneuriaid posibl, fel y gallant gynnig y swyddi yn y sector preifat y mae cymaint o’u hangen yn y gogledd?
The First Minister: You are asking me to comment on plans that came forward two Governments ago, when I was not First Minister. However, I can tell you that we have a good record of supporting small and medium-sized enterprises. The SME growth fund is one example of that.
Y Prif Weinidog: Rydych yn gofyn i mi roi sylwadau ar gynlluniau a gyflwynwyd ddwy Lywodraeth yn ôl, pan nad oeddwn yn Brif Weinidog. Fodd bynnag, gallaf ddweud wrthych fod gennym record dda o gefnogi busnesau bach a chanolig. Mae cronfa twf y busnesau bach a chanolig yn un enghraifft o hynny.
Peter Black: First Minister, I am aware that your Minister for business is drawing up an alternative to the Prince of Wales Innovation Scholarships scheme. Do you have a timetable for when that will come forward? Can I have your assurance that you are seeking to provide the sort of freedoms, in terms of the development of entrepreneurship, that the POWIS scheme provided? Obviously, it would require better control of the finances.
Peter Black: Brif Weinidog, yr wyf yn ymwybodol bod eich Gweinidog busnes yn llunio dewis amgen yn lle cynllun Ysgoloriaethau Arloesi Tywysog Cymru. A oes gennych amserlen ar gyfer pryd y caiff ei gyflwyno? A allaf gael cadarnhad gennych eich bod yn ceisio darparu’r math o ryddid, o ran datblygu entrepreneuriaeth, a ddarparwyd gan y cynllun POWIS? Mae’n amlwg y byddai angen gwell rheolaeth ar y cyllid.
The First Minister: The Minister will look to make a further announcement next week. The idea is, of course, to ensure that any new scheme that comes forward is more robust than the previous scheme.
Y Prif Weinidog: Bydd y Gweinidog yn ystyried gwneud cyhoeddiad pellach yr wythnos nesaf. Y syniad, wrth gwrs, yw sicrhau bod unrhyw gynllun newydd a gaiff ei gyflwyno yn fwy cadarn na’r cynllun blaenorol.
9. Christine Chapman: A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am y cynnydd o ran gwella diogelwch ar y ffyrdd yng Nghymru. OAQ(4)0310(FM)
9. Christine Chapman : Will the First Minister make a statement on progress in improving road safety in Wales. OAQ(4)0310(FM)
The First Minister: There has been a significant reduction in the number of people killed and seriously injured on Welsh roads in recent years. We provide financial support at a national and local level around education, engineering and enforcement.
Y Prif Weinidog: Bu gostyngiad sylweddol yn nifer y bobl sy’n cael eu lladd a’u hanafu’n ddifrifol ar ffyrdd Cymru yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Rydym yn darparu cymorth ariannol ar lefel genedlaethol a lleol mewn cysylltiad ag addysgu, peirianneg a gorfodi.
Christine Chapman: I welcome the new safety targets set by your Government. Along with many of my Labour colleagues, I have long campaigned for safety improvements to the A465 because of the disproportionate amount of accidents leading to death or serious injury that occur on this road. I am delighted that the prioritised national transport plan contains a commitment to improve its safety between Hirwaun and Dowlais Top and, furthermore, that it notes the economic and social benefits that this will bring. First Minister, are you able to provide any more details on this, which I know will be very much welcomed by my constituents in the Cynon valley?
Christine Chapan: Rwyf yn croesawu’r targedau diogelwch newydd a osodwyd gan eich Llywodraeth. Ynghyd â nifer o fy nghyd-Aelodau Llafur, rwyf wedi bod yn ymgyrchu ers tro byd dros welliannau diogelwch i’r A465 oherwydd y nifer anghymesur o ddamweiniau sy’n arwain at farwolaeth neu anaf difrifol sy’n digwydd ar y ffordd hon. Rwyf wrth fy modd bod y cynllun trafnidiaeth cenedlaethol a flaenoriaethwyd yn cynnwys ymrwymiad i wella ei diogelwch rhwng Hirwaun a Dowlais Uchaf a’i fod, ar ben hynny, yn nodi’r manteision economaidd a chymdeithasol y bydd hyn yn eu sicrhau. Brif Weinidog, a ydych yn gallu rhoi rhagor o fanylion am hyn, a gwn y caiff groeso brwd gan fy etholwyr yng Nghwm Cynon?
The First Minister: Yes. We have recently completed high-friction surfacing on the eastbound approach to the Dowlais roundabout, we will be installing average-speed cameras between Dowlais Top and Hirwaun this year, we are developing a scheme to prohibit u-turns in the locality of the lay-bys near the Gurnos farm, and there will be improved signage at the Ebbw Vale roundabout further east to ensure that the whole stretch of road becomes safer.
Y Prif Weinidog: Gallaf. Rydym newydd gwblhau wyneb ffrithiant uchel ar y ffordd tua’r dwyrain i gylchfan Dowlais, byddwn yn gosod camerâu cyflymder cyfartalog rhwng Dowlais Uchaf a Hirwaun eleni, rydym yn datblygu cynllun i wahardd tro pedol ger ardal y cilfannau wrth fferm Gurnos, a bydd arwyddion gwell yn cael eu gosod ar gylchfan Glynebwy ymhellach i’r dwyrain er mwyn sicrhau bod y darn cyfan hwnnw o ffordd yn dod yn fwy diogel.
Darren Millar: I also welcome the announcement yesterday that the targets in terms of the road casualty reductions that the Welsh Government is seeking have been reviewed and increased. First Minister, you will recall that, in November 2009, the Welsh Government produced guidance to local authorities on speed limits in their areas. Many local authorities set about reviewing speed limits within council boundaries, but some local authorities are way behind in reviewing speed limits in their areas. What action is the Welsh Government taking to encourage those local authorities that have not reviewed speed limits in their communities to get on and do that so that people can live a safer life in those areas where they need to be reviewed?
Darren Millar: Yr wyf finnau’n croesawu’r cyhoeddiad ddoe fod y targedau y mae Llywodraeth Cymru yn eu ceisio, o ran lleihau nifer y bobl a gaiff eu hanafu ar y ffyrdd, wedi cael eu hadolygu a’u codi. Brif Weinidog, byddwch yn cofio i Lywodraeth Cymru gyhoeddi canllawiau ym mis Tachwedd i awdurdodau lleol ar y cyfyngiadau cyflymder yn eu hardaloedd. Aeth llawer o awdurdodau lleol ati i adolygu’r cyfyngiadau cyflymder o fewn ffiniau cynghorau, ond mae rhai awdurdodau lleol ymhell ar ei hôl hi o ran adolygu’r cyfyngiadau cyflymder yn eu hardaloedd hwy. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i annog yr awdurdodau lleol hynny nad ydynt wedi adolygu cyfyngiadau cyflymder yn eu cymunedau i wneud hynny fel y gall pobl fyw bywyd mwy diogel yn yr ardaloedd hynny lle y mae angen iddynt gael eu hadolygu?
The First Minister: We would encourage them to do that. Otherwise, they will have to explain why that has not been done in the elections in May.
Y Prif Weinidog: Byddem yn eu hannog i wneud hynny. Fel arall, bydd yn rhaid iddynt esbonio, yn yr etholiadau ym mis Mai, pam nad yw hynny wedi cael ei wneud.
Rhodri Glyn Thomas: Brif Weinidog, rwyf innau hefyd yn croesawu’r datganiad ar ddiogelwch ar yr heolydd. Rwy’n siŵr ein bod i gyd yn falch o glywed y datganiad hwnnw. Cyfeiriaf eich sylw at y datganiad a wnaethpwyd yn ddiweddar am y ffaith bod y gwaith o wneud ffordd Blaenau’r Cymoedd yn ffordd ddeuol i’w gwblhau yn 2020. Roedd hwn yn ymrwymiad gan Lywodraeth Cymru’n Un pan oedd Ieuan Wyn Jones yn Weinidog trafnidiaeth. O ystyried y sefyllfa ariannol presennol a record Llafur mewn llywodraeth gyda chynlluniau o’r math hwn, a ydych yn hyderus y bydd y cynllun hwn—sy’n bwysig iawn o ran diogelwch ar y heolydd—yn cael ei gwblhau yn erbyn 2020? A allwch chi roi ymrywmiad inni brynhawn yma y bydd hynny’n digwydd?
Rhodri Glyn Thomas: First Minister, I also welcome the statement on road safety. I am sure that we are all pleased to hear that particular statement. I direct your attention to the statement made recently on the fact that the dualling of the Heads of the Valleys road is to be completed in 2020. This was a One Wales Government commitment when Ieuan Wyn Jones was Minister for transport. Given the current financial climate, and also Labour’s record in government on such schemes, are you confident that this scheme—which is very important in terms of road safety—will be completed by 2020? Can you commit to that date this afternoon?
Y Prif Weinidog: Gallaf.
The First Minister: Yes.
Ni ofynnwyd cwestiwn 10, OAQ(4)0312(FM).
Question 10, OAQ(4)0312(FM), not asked.
Safoni Gwyliau Ysgol
Standardising School Holidays
11. Bethan Jenkins: A wnaiff Llywodraeth Cymru ystyried safoni gwyliau’r ysgol ledled Cymru er mwyn iddynt ddechrau a gorffen ar yr un dyddiadau. OAQ(4)0317(FM)
11. Bethan Jenkins: Will the Welsh Government consider standardising school holidays across Wales so that they begin and end on the same dates. OAQ(4)0317(FM)
Y Prif Weinidog: Mae hwn yn fater i awdurdodau lleol. Deallaf erbyn hyn fod mwy o ddyddiadau tymhorau’n cael eu pennu ar y cyd, ac rydym yn croesawu hynny.
The First Minister: This is a matter for local authorities. However, I understand that more term dates are now being set collaboratively, and we welcome this.
Bethan Jenkins: Mae nifer o bobl, yn enwedig yn ardal Castell-nedd, wedi cysylltu â fi gan eu bod yn gweithio yn ardal un awdurdod ac yn byw mewn awdurdod arall. Mae ganddynt swyddi ac maent yn rhieni hefyd, ac maent am gael yr un gwyliau â’u plant. A oes unrhyw ffordd y gallai’r Llywodraeth edrych ar hyn gydag awdurdodau lleol a chyda Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru er mwyn sicrhau nad yw problemau o’r fath yn codi yn y dyfodol o ran patrymau gwyliau ysgol? Mae’n creu llawer o broblemau i deuluoedd, ac i famau sengl yn arbennig.
Bethan Jenkins: A number of people, particularly in the Neath area, have been in contact with me regarding the fact that they work in one local authority area and live in another. They have jobs, but are also parents, and they want to take the same holidays as their children. Is there any way that your Government could look at this along with local authorities and the Welsh Local Government Association to ensure that these kinds of problems do not arise with school holiday patterns? It creates so many problems for families, and single mothers in particular.
Y Prif Weinidog: Mae hwnnw’n bwynt teg. Ar hyn o bryd, mae’r pwerau i bennu dyddiadau ysgol i gyd yn nwylo awdurdodau lleol a chyrff llywodraethu ysgolion. Byddai’n bosibl rhoi’r pŵer i Weinidogion Cymru, ond byddai’n rhaid pasio deddfwriaeth yn y Cynulliad i wneud hynny. Nid oes gan Weinidogion Cymru bwerau yn y maes hwn ar hyn o bryd. Fodd bynnag, mae’n wir dweud y byddai’n llawer rhwyddach i rieni pe bai’r dyddiadau yr un peth ym mhob awdurdod. Byddai cynllunio o fewn y teulu yn llawer rhwyddach.
The First Minister: That is a fair point. Presently, all the powers for the setting of dates are with local authorities and school governing bodies. It would be possible to give Welsh Ministers those powers, but we would have to pass legislation in the Assembly in order to do that. Welsh Ministers do not currently have powers in this regard. However, it is true to say that it would be much easier for parents if term dates were the same in all local authority areas. It would make planning within families that much easier.
Cynlluniau Buddsoddi
12. Elin Jones: Beth yw cynlluniau buddsoddi Llywodraeth Cymru ar gyfer y chwe mis nesaf. OAQ(4)0323(FM) W
12. Elin Jones: What are the Welsh Government’s investment plans for the next six months. OAQ(4)0323(FM) W
Y Prif Weinidog: Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru flaengynlluniau gwariant manwl yn ei chyllideb ar gyfer twf a swyddi.
The First Minister: The Welsh Government published detailed forward spending plans in its budget for growth and jobs.
Elin Jones: Mae’n ymddangos bod byrddau iechyd yn awr yn gohirio cyflwyno eu cynlluniau adolygu gwasanaethau iechyd tan ar ôl yr etholiadau lleol ym mis Mai, am resymau gwleidyddol o bosibl. Mae eich Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol a’r byrddau iechyd eu hunain wedi bod yn dweud na fyddant yn cytuno ar gynlluniau cyfalaf yn yr NHS nes i’r cynlluniau gwasanaeth hyn gwblhau’r broses ymgynghori a phenderfynu. Gallai hynny olygu bod 18 mis cyntaf eich tymor chi fel Llywodraeth yn mynd heibio heb unrhyw gytuno ar wariant cyfalaf newydd yn y gwasanaeth iechyd. A yw hynny’n dderbyniol yn eich barn chi?
Elin Jones: The health boards appear to be deferring the introduction of their plans for health service reviews until after the local elections in May, possibly for political reasons. Your Minister for Health and Social Services, and the health boards themselves, have been saying that they will not agree on capital programmes and projects within the NHS until the service plans go through the consultation and decision process. This could mean that the first 18 months of your term in Government will not have seen any agreement on new capital expenditure in the health service. Is this acceptable in your opinion?
Y Prif Weinidog: Rhoddaf dair enghraifft i chi o’r gwaith sydd i ddechrau dros y chwe mis nesaf: ailddatblygu Ysbyty Glan Clwyd; gwasanaethau iechyd a chymdeithasol newydd i bobl Llanfair-ym-Muallt; a chanolfan adnoddau ambiwlans newydd yn y gogledd-ddwyrain. Mae hyn yn adeiladu ar y gwaith sydd wedi’i wneud yn barod yn ysbyty Bronglais.
The First Minister: I will give you three examples of work that is due to start over the next six months: the redevelopment of Ysbyty Glan Clwyd; new health and social services for people in Builth Wells; and a new ambulance resource centre for north-east Wales. This builds upon the significant work that has already been done at ysbyty Bronglais.
Rheilffyrdd Cyflym Newydd
1 3. Vaughan Gething : A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am yr effaith ar Gymru yn sgil cynigion Llywodraeth y DU ar gyfer rheilffyrdd cyflym newydd. OAQ(4)0319(FM)
13. Vaughan Gething: Will the First Minister make a statement on the impact upon Wales of the UK Government’s proposals for new high speed railway lines. OAQ(4)0319(FM)
The First Minister: There are no proposals for high-speed railway lines in Wales or to Wales, so there are no direct benefits to Wales.
Y Prif Weinidog: Nid oes unrhyw gynigion ar gyfer rheilffyrdd cyflym yng Nghymru neu i Gymru, felly nid oes unrhyw fuddiannau uniongyrchol i Gymru.
Vaughan Gething: While I am not opposed to new high-speed railway lines in other parts of the UK, I am concerned about their impact on Wales. It will be quicker to travel from London and Heathrow to places like Manchester and Birmingham than it will to Cardiff and south Wales. I am concerned that we may be disadvantaged in terms of attracting business and jobs. Do you believe, as I do, that the amount of money allocated for high-speed rail without any additional transport funding for Wales strengthens our argument for the UK Government to fully invest in and fund the electrification of the Valleys lines?
Vaughan Gething: Er nad wyf yn gwrthwynebu rheilffyrdd cyflym newydd mewn rhannau eraill o’r DU, rwyf yn poeni am eu heffaith ar Gymru. Bydd yn gyflymach teithio o Lundain a Heathrow i leoedd fel Manceinion a Birmingham nag y bydd i Gaerdydd a de Cymru. Rwyf yn pryderu y gallwn fod o dan anfantais o ran denu busnes a swyddi. A ydych yn credu, fel finnau, bod y swm o arian a ddyrannwyd ar gyfer rheilffyrdd cyflym heb fod unrhyw gyllid ychwanegol ar gael ar gyfer trafnidiaeth yng Nghymru yn cryfhau ein dadl y dylai Llywodraeth y DU ariannu’r gwaith o drydaneiddio rheilffyrdd y Cymoedd a buddsoddi’n llawn ynddo?
The First Minister: I believe that it does. The reality is that the rail budget for infrastructure is held by the UK Government on behalf of England and Wales. We have made robust business cases with regard to Valleys lines electrification and the electrification of the line to Swansea. Given the recent announcements made in England, you would expect Wales to get its fair share.
Y Prif Weinidog: Credaf ei fod yn gwneud hynny. Y gwirionedd yw bod y gyllideb reilffordd ar gyfer seilwaith yn cael ei ddal gan Lywodraeth y DU ar ran Cymru a Lloegr. Rydym wedi gwneud achosion busnes cadarn mewn perthynas â’r gwaith o drydaneiddio rheilffyrdd y Cymoedd a’r rheilffordd i Abertawe. O ystyried y cyhoeddiadau diweddar a wnaed yn Lloegr, byddech yn disgwyl i Gymru gael cyfran deg.
Byron Davies: Will the First Minister update us on the progress of the Welsh Government’s business plan to electrify the Great Western line from Cardiff to Swansea? In light of this, what constructive action is he taking in terms of meetings, letters and lobbying to secure this important improvement?
Byron Davies: A wnaiff y Prif Weinidog roi’r wybodaeth ddiweddaraf inni am gynnydd cynllun busnes Llywodraeth Cymru i drydaneiddio’r rheilffordd Great Western rhwng Caerdydd ac Abertawe? O ystyried hyn, pa gamau adeiladol y mae’n eu cymryd o ran cyfarfodydd, llythyrau a lobïo i sicrhau’r gwelliant pwysig hwn?
The First Minister: The business case is finished; it is the UK Government’s business case, rather than ours. The Minister for Local Government and Communities met the Secretary of State for Transport on 16 January to discuss rail electrification, and the Secretary of State recognised that there were strong business cases for the electrification of the Valleys network and the line to Swansea.
Y Prif Weinidog: Mae’r achos busnes wedi’i orffen; achos busnes Llywodraeth y DU yw, yn hytrach na’n hachos busnes ni. Cyfarfu’r Gweinidog Llywodraeth Leol a Chymunedau â’r Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth ar 16 Ionawr i drafod trydaneiddio rheilffyrdd, a chydnabu’r Ysgrifennydd Gwladol fod achosion busnes cadarn o blaid trydaneiddio rhwydwaith y Cymoedd a’r rheilffordd i Abertawe.
Rhodri Glyn Thomas: Brif Weinidog, rydych yn awgrymu eich bod yn gefnogol i drydaneiddio’r linell reilffordd o Gaerdydd i Abertawe. Rydych yn sôn am eich cefnogaeth i drenau cyflym. Mae cyllid Ewropeaidd gwerth £50 biliwn ar gael ar gyfer cysylltiadau o fewn Ewrop. Byddai £10 biliwn o’r arian hwnnw yn addas i ardaloedd fel gorllewin Cymru a’r Cymoedd. A allwch chi esbonio pam roedd Aelodau Seneddol Llafur yn dadlau yn erbyn gwneud cais am yr arian hwnnw mewn dadl yn San Steffan ddydd Iau diwethaf? A allwch chi hefyd ddweud wrthyf a yw Llywodraeth Cymru yn bwriadu gwneud cais am yr arian hwn i wella’r system reilffordd yng Nghymru?
Rhodri Glyn Thomas: First Minister, you suggest that you support the electrification of the railway line from Cardiff to Swansea. You have talked about your support for fast trains. European funding worth £50 billion is available for connections within Europe. Some £10 billion of that money would be suitable for areas such as west Wales and the Valleys. Can you explain why Labour Members of Parliament argued against applying for that money in a debate in Westminster last Thursday? Can you also tell me whether the Welsh Government intends to apply for this funding to improve the railway system in Wales?
Y Prif Weinidog: Yr ydym wedi bod yn lobïo Llywodraeth y Deyrnas Unedig ynglŷn â’r arian hwn ers wythnosau. Nid yw’n berthnasol dweud ein bod yn colli mas yng Nghymru yn sgîl cynlluniau Llywodraeth y Deyrnas Unedig ar hyn o bryd. Y gwahaniaeth yw ein bod ni yma wedi bod yn arwain ar y pwnc hwn—mae Alun Davies fel Dirprwy Weinidog wedi bod yn trafod y pwnc hwn mewn cyfarfodydd yn Llundain, ond dim ond nawr mae Aelodau Seneddol Plaid Cymru wedi dod i ddeall bod y fath beth ar gael.
The First Minister: We have been lobbying the United Kingdom Government regarding this funding for weeks. It is not relevant to say that Wales is losing out as a result of the UK Government’s plans at the moment. The difference is that we here have been leading on this subject—Alun Davies, as the Deputy Minister, has been discussing this subject at meetings in London, but it is only now that Plaid Cymru Members of Parliament have come to understand that such funding is available.
Mike Hedges: First Minister, do you agree that if £500 million can be found to build a tunnel to hide a high-speed line through Buckinghamshire to avoid upsetting certain people, including the Prime Minister’s father-in-law, £500 million can be found to fund electrification of the line from Cardiff to Swansea?
Mike Hedges: Brif Weinidog, a gytunwch os gellir dod o hyd i £500 miliwn i adeiladu twnnel i guddio rheilffordd gyflym drwy swydd Buckingham i osgoi peri gofid i bobl benodol, gan gynnwys tad-yng-nghyfraith y Prif Weinidog, y gellid dod o hyd i £500 miliwn i ariannu’r gwaith o drydaneiddio’r rheilffordd o Gaerdydd i Abertawe?
The First Minister: 'Yes’ is the simple answer to that. I have no comment to make on HS2. I accept that there is a need for investment in high-speed rail lines, but apparently there is a need to build a tunnel of 1.4 miles in order to facilitate that. I think that the people of Wales would be within their rights to make the point that if that money can be found for a tunnel, surely it can be found for extensive infrastructure improvements in Wales.
Y Prif Weinidog: 'Ydw’ yw’r ateb syml i hynny. Nid oes gennyf unrhyw sylwadau i’w gwneud ar HS2. Derbyniaf fod angen buddsoddiad mewn rheilffyrdd cyflym, ond mae’n debyg bod angen adeiladu twnnel 1.4 milltir o hyd er mwyn hwyluso hynny. Rwy’n credu y byddai gan bobl Cymru hawl i wneud y pwynt y gellid yn sicr ddod o hyd i’r arian ar gyfer gwneud gwelliannau sylweddol i’r seilwaith yng Nghymru os gellir dod o hyd i’r arian ar gyfer twnnel.
Adnoddau’r GIG
14. Darren Millar: A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am yr adnoddau sydd ar gael i’r GIG. OAQ(4)0320(FM)
14. Darren Millar: Will the First Minister make a statement on the resources available to the NHS. OAQ(4)0320(FM)
The First Minister: Following the announcement in October that Cabinet had agreed to provide the NHS with additional funding in the current year, all health boards are required to deliver on their financial targets.
Y Prif Weinidog: Yn dilyn y cyhoeddiad ym mis Hydref bod y Cabinet wedi cytuno i ddarparu cyllid ychwanegol i’r GIG yn y flwyddyn gyfredol, mae’n rhaid i’r holl fyrddau iechyd gyrraedd eu targedau ariannol.
Darren Millar: The reality is that your Government is embarking upon the biggest ever cuts in the history of the Welsh NHS, and that front-line services are beginning to pay the price for that. We have seen temporary closures of wards and minor injuries units over the past few months, and LHBs are already telling us that they will be £50 million in the red by the end of this financial year. You will know that a number of services are under review in Wales, not least accident and emergency services at a number of hospitals in west and north Wales. What assurances can you give the Welsh public that there will be no downgrading or removal of accident and emergency services where they already exist in Wales?
Darren Millar: Y gwirionedd yw bod eich Llywodraeth yn ymgymryd â’r toriadau mwyaf erioed yn hanes y GIG yng Nghymru, a bod gwasanaethau rheng flaen yn dechrau talu’r pris am hynny. Rydym wedi gweld wardiau ac unedau mân anafiadau yn cau dros dro yn ystod y misoedd diwethaf, ac mae byrddau iechyd lleol eisoes yn dweud wrthym y byddant £50 miliwn yn y coch erbyn diwedd y flwyddyn ariannol hon. Gwyddoch fod nifer o wasanaethau yn cael eu hadolygu yng Nghymru, gan gynnwys gwasanaethau damweiniau ac achosion brys mewn nifer o ysbytai yng ngorllewin a gogledd Cymru. Pa sicrwydd allwch chi ei roi i’r cyhoedd yng Nghymru na fydd unrhyw wasanaethau damwain ac achosion brys yn cael eu hisraddio neu eu dileu lle maent eisoes yn bodoli yng Nghymru?
The First Minister: We want a service that is excellent and safe, and those are the only principles that will guide us. There have been issues in some parts of Wales, not to do with money but with well-documented staff shortages of which we are aware. This is why we are launching the recruitment campaign at the end of the month. I am surprised that the Conservatives have raised this issue given the chaos that exists in England over NHS reform. At least we do not have the Chair of the British Medical Association telling us that our health policies are dangerous, which is what the party opposite is getting across the border.
Y Prif Weinidog: Rydym eisiau gwasanaeth ardderchog a diogel, a dyna’r unig egwyddorion a fydd yn ein harwain. Bu problemau mewn rhai rhannau o Gymru, nad oeddent yn ymwneud ag arian ond â’r prinder staff y bu llawer o sôn amdano ac yr ydym yn ymwybodol ohono. Dyna’r rheswm dros lansio’r ymgyrch recriwtio ar ddiwedd y mis. Rwyf yn synnu bod y Ceidwadwyr wedi codi’r mater hwn o ystyried yr anhrefn sy’n bodoli yn Lloegr dros ddiwygio’r GIG. O leiaf nid yw Cadeirydd Cymdeithas Feddygol Prydain yn dweud wrthym fod ein polisïau iechyd yma’n beryglus, sef yr hyn y mae’r blaid gyferbyn yn ei glywed ar draws y ffin.
15. Julie James: Pa gynlluniau sydd gan Lywodraeth Cymru i hybu twf swyddi yng Nghymru. OAQ(4)0325(FM)
15. Julie James: What plans does the Welsh Government have to promote job growth in Wales. OAQ(4)0325(FM)
The First Minister: Those plans are set out in our programme for government.
Y Prif Weinidog: Mae’r cynlluniau hynny wedi’u nodi yn ein rhaglen lywodraethu.
Julie James: I would very much like to welcome your recent commitment to £30 million of funding to extend a successful Welsh Government scheme that aims to support the creation of 3,000 jobs over the next three years in Wales. Only yesterday, a report published by the Centre for Cities research group identified Swansea and Newport as being among the most vulnerable of our cities to rises in unemployment in 2012 due to reliance on public sector employment and a low base of knowledge economy workers. In Swansea, for example, four in 10 workers work in the public sector. The Government in London is completely blind to the fact that we are not all in this together. People in my constituency are the most likely to bear the brunt of the sort of cuts that we have seen in the public sector, driven by ideology rather than any practical application. Would the First Minister restate his commitment to upskill our workforce and to work alongside Swansea’s exceptional universities to boost our city’s chance of future growth and employment, focused on a knowledge economy?
Julie James: Hoffwn groesawu’n fawr iawn eich ymrwymiad diweddar i ddarparu £30 miliwn o gyllid i ymestyn cynllun llwyddiannus Llywodraeth Cymru sy’n anelu at gefnogi creu 3,000 o swyddi dros y tair blynedd nesaf yng Nghymru. Dim ond ddoe y bu i adroddiad a gyhoeddwyd gan grŵp ymchwil y Centre for Cities enwi Abertawe a Chasnewydd fel y dinasoedd mwyaf agored i gynnydd mewn diweithdra o blith ein dinasoedd yn 2012 o ganlyniad i ddibyniaeth ar gyflogaeth yn y sector cyhoeddus a’r sylfaen isel o weithwyr yn yr economi wybodaeth. Yn Abertawe, er enghraifft, mae pedwar o bob 10 o weithwyr yn gweithio yn y sector cyhoeddus. Mae’r Llywodraeth yn Llundain yn hollol ddall i’r ffaith nad yw pawb gyda’i gilydd yn hyn o beth. Y bobl yn fy etholaeth i yw’r rhai sydd fwyaf tebygol o ysgwyddo baich y math o doriadau yr ydym wedi’u gweld yn y sector cyhoeddus, sydd wedi’u hysgogi gan ideoleg yn hytrach nag unrhyw ystyriaethau ymarferol. A wnaiff y Prif Weinidog ailddatgan ei ymrwymiad i wella sgiliau ein gweithlu ac i weithio ochr yn ochr â phrifysgolion arbennig Abertawe i hybu cyfle ein dinas yn y dyfodol i sicrhau twf a chyflogaeth, gyda phwyslais ar yr economi wybodaeth?
The First Minister: Yes, we take the issue of working with universities to upskill people very seriously indeed. A total of 343 companies receive financial assistance at present to work with universities to upskill their workforce.
Y Prif Weinidog: Rydym yn ddiau o ddifrif ynghylch y mater o weithio gyda phrifysgolion i wella sgiliau pobl. Mae cyfanswm o 343 o gwmnïau yn cael cymorth ariannol ar hyn o bryd i weithio gyda phrifysgolion i wella sgiliau eu gweithlu.
Mark Isherwood: What role is the Welsh Government playing in delivering the UK Government’s work programme in Wales? According to the Spotlight North Wales 2011 conference last November, the Welsh Government is playing a key role in this.
Mark Isherwood: Pa rôl y mae Llywodraeth Cymru yn ei chwarae wrth gyflwyno rhaglen waith Llywodraeth y DU yng Nghymru? Yn ôl cynhadledd Goleuo’r Gogledd 2011 fis Tachwedd diwethaf, mae Llywodraeth Cymru yn chwarae rhan allweddol yn hyn o beth.
The First Minister: Of course, we always seek to ensure that programmes designed to get people into work and provide them with the skills that they need are given priority. This builds on the numerous schemes that we have introduced to help the Welsh economy and that have been announced in this Chamber already.
Y Prif Weinidog: Wrth gwrs, rydym wastad yn ceisio sicrhau blaenoriaeth i raglenni a gynlluniwyd i gael pobl i mewn i waith ac i roi iddynt y sgiliau sydd eu hangen arnynt. Mae hyn yn adeiladu ar y cynlluniau niferus rydym wedi’u cyflwyno i helpu economi Cymru ac sydd wedi’u cyhoeddi yn y Siambr hon eisoes.
Alun Ffred Jones: Mae denu a chreu swyddi yng ngorllewin Cymru a’r Cymoedd wedi profi’n anodd iawn. Serch hynny, mae gan y Llywodraeth gyfle yn awr i wneud rhywbeth am y sefyllfa honno. Bydd corff newydd yn cael ei greu drwy uno Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru, Cyngor Cefn Gwlad Cymru a Chomisiwn Coedwigaeth Cymru. A fyddwch yn ystyried lleoli pencadlys y corff newydd hwnnw yn y gogledd-orllewin, lle mae Cyngor Cefn Gwlad Cymru eisoes wedi’i sefydlu?
Alun Ffred Jones: Attracting and creating jobs in west Wales and the Valleys has proved to be very difficult. However, the Government now has the opportunity to do something about that. A new body will be created by merging the Environment Agency Wales, the Countryside Council for Wales and the Forestry Commission Wales. Will you consider locating the new organisation’s headquarters in north-west Wales, where the Countryside Council for Wales already has offices?
Y Prif Weinidog: Mae hwn yn fater i’w drafod ar ôl i’r ddeddfwriaeth briodol fynd drwy’r Cynulliad. Bydd yn rhaid ystyried y mater yn sgîl hynny.
The First Minister: That is a matter to be discussed after the relevant legislation has made its way through the Assembly. The matter will have to be discussed in that light.
The Minister for Finance and Leader of the House (Jane Hutt): There are no changes to report to this week’s planned business, and business for the next three weeks is as shown on the business statement and announcement found among the agenda papers available to Members electronically.
Y Gweinidog Cyllid ac Arweinydd y Tŷ (Jane Hutt): Nid oes unrhyw newidiadau i’w hadrodd i’r busnes sydd wedi’i gynllunio ar gyfer yr wythnos hon, a bydd y busnes ar gyfer y tair wythnos nesaf fel y nodwyd yn y datganiad a chyhoeddiad busnes ymysg y papurau agenda sydd ar gael i’r Aelodau’n electronig.
Paul Davies: Leader of the House, I have received a number of representations from constituents recently who are concerned that the local health board in my area will only treat one eye for patients with cataracts. Indeed, two weeks ago, I met a constituent who had been told that she would not receive treatment on one eye because the other was completely healthy. I raised this with the First Minister, and he said:
Paul Davies: Arweinydd y Tŷ, rwyf wedi cael nifer o sylwadau yn ddiweddar gan etholwyr sy’n pryderu y bydd y bwrdd iechyd lleol yn fy ardal i yn trin un llygad yn unig ar gyfer cleifion â chataractau. Yn wir, bythefnos yn ôl, cyfarfûm ag etholwr a oedd wedi cael gwybod na fyddai’n cael triniaeth ar un llygad am fod y llall yn gwbl iach. Codais hyn gyda’r Prif Weinidog, a dywedodd:
'I think that it is extremely important that people have the opportunity to have two operations for cataracts.’
'Rwy’n credu ei bod yn eithriadol o bwysig bod pobl yn cael y cyfle i gael dwy lawdriniaeth ar gyfer cataractau.’
Dywedodd hefyd:
'It is extremely important that the local health boards ensure that such a service is available.’
'Mae’n hynod bwysig bod y byrddau iechyd lleol yn sicrhau bod gwasanaeth o’r fath ar gael.’
Clearly, this is not the case in my area. Therefore, could the Leader of the House ask the Minister for Health and Social Services to bring forward a statement as a matter of urgency to clarify the Government’s position on this, and to ensure that patients in my constituency receive the treatment that they absolutely deserve?
Yn amlwg, nid dyma sy’n digwydd yn fy ardal i. Felly, a allai Arweinydd y Tŷ ofyn i’r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol gyflwyno datganiad fel mater o frys er mwyn egluro safbwynt y Llywodraeth ar hyn, ac i sicrhau bod cleifion yn fy etholaeth i yn cael y driniaeth y maent yn ei llwyr haeddu?
Jane Hutt: It is important that this is taken on board by the health board. I presume that clinical delivery of this is an operational matter. I will certainly ensure that the Minister for Health and Social Services looks into the matter.
Jane Hutt: Mae’n bwysig bod hyn yn cael ei ystyried gan y bwrdd iechyd. Rwy’n tybio bod hyn yn fater gweithredol o ran sut y caiff hyn ei gyflwyno’n glinigol. Byddaf yn sicr yn sicrhau bod y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn edrych i mewn i’r mater.
Rebecca Evans: On 8 March, we will be joining countries across the globe in celebrating International Women’s Day. The overarching theme for this year is 'connecting girls, inspiring futures’. I would welcome a statement from the Welsh Government on how it is supporting International Women’s Day, and particularly on how the Government is ensuring that girls will be involved, educated and inspired by this year’s events. I would hope that one legacy of this year’s International Women’s Day would be for girls in Wales to become more inspired to fulfil their potential and to enjoy equal and fulfilling futures.
Rebecca Evans: Ar 8 Mawrth, byddwn yn ymuno â gwledydd ledled y byd i ddathlu Diwrnod Rhyngwladol y Menywod. Y thema gyffredinol ar gyfer eleni yw 'cysylltu merched, ysbrydoli dyfodol’. Byddwn yn croesawu datganiad gan Lywodraeth Cymru ynghylch sut y mae’n cefnogi Diwrnod Rhyngwladol y Menywod, ac yn enwedig ynghylch sut y mae’r Llywodraeth yn sicrhau y bydd merched yn cymryd rhan yn nigwyddiadau eleni ac yn cael eu haddysgu a’u hysbrydoli ganddynt. Gobeithiaf mai un peth a fydd yn digwydd yn dilyn Diwrnod Rhyngwladol y Menywod eleni yw y bydd merched yng Nghymru yn teimlo’n fwy ysbrydoledig i gyflawni eu potensial ac i fwynhau dyfodol cyfartal a llawn.
Jane Hutt: I thank the Member for that question. International Women’s Day is an opportunity for us to celebrate the achievements and opportunities in terms of realising their potential. It is the responsibility of all Ministers here to contribute to that, and I will be making a statement about funding for International Women’s Day events, which will focus on that important agenda item.
Jane Hutt: Diolch i’r Aelod am y cwestiwn hwnnw. Mae Diwrnod Rhyngwladol y Menywod yn gyfle inni ddathlu cyflawniadau a chyfleoedd o ran gwireddu eu potensial. Cyfrifoldeb pob Gweinidog yma yw cyfrannu at hynny, a byddaf yn gwneud datganiad am gyllid ar gyfer digwyddiadau Diwrnod Rhyngwladol y Menywod, a fydd yn canolbwyntio ar yr eitem bwysig honno ar yr agenda.
Peter Black: Minister, I press you once again for a statement on the situation regarding the investigation into the All Wales Ethnic Minority Association. I have had communication with some AWEMA partners and they are worried about the length of time that this investigation is taking; that is having an impact on partner organisations in relation to the European projects in which they are engaged with AWEMA. Also, some of the staff who signed the original letter regarding this organisation have not been interviewed by anyone, and concerns have been expressed to me about the security of documentation relating to this investigation and whether or not that was made secure before officials went in to investigate. Will you give me some assurances that this investigation is moving ahead at full speed, that those members, and former members of staff, who have an interest and knowledge of this organisation will be interviewed as soon as possible, that all actions have been taken to secure documentation relating to this investigation, and that the partners of AWEMA, in terms of European funding, are being assured as to the future of those projects?
Peter Black: Weinidog, erfyniaf arnoch unwaith eto am ddatganiad ar y sefyllfa ynglŷn â’r ymchwiliad i Gymdeithas Lleiafrifoedd Ethnig Cymru Gyfan. Rwyf wedi cael gohebiaeth gan rai o bartneriaid AWEMA ac maent yn pryderu ynghylch yr amser y mae’n ei gymryd i gynnal yr ymchwiliad hwn; mae hynny’n cael effaith ar sefydliadau partner mewn perthynas â’r prosiectau Ewropeaidd y maent yn ymwneud â hwy drwy AWEMA. Hefyd, nid yw rhai o’r staff a lofnododd y llythyr gwreiddiol ynghylch y sefydliad hwn wedi cael eu cyfweld gan unrhyw un, ac rwyf wedi cael gwybod am bryderon ynghylch diogelwch y ddogfennaeth sy’n ymwneud â’r ymchwiliad ac ynghylch a wnaed y ddogfennaeth yn ddiogel ai peidio cyn i swyddogion ddechrau ymchwilio. A wnewch roi rhywfaint o sicrwydd i mi fod yr ymchwiliad hwn yn symud ymlaen ar gyflymder llawn, y bydd yr aelodau, a’r cyn-aelodau hynny o staff, sydd â diddordeb yn y sefydliad a gwybodaeth amdano yn cael eu cyfweld cyn gynted ag y bo modd, bod yr holl gamau wedi cael eu cymryd i ddiogelu dogfennaeth sy’n ymwneud â’r ymchwiliad, a bod partneriaid AWEMA, o ran cyllid Ewropeaidd, yn cael sicrwydd ynghylch dyfodol y prosiectau hynny?
Jane Hutt: I can assure Peter Black that we recognise the importance of this investigation, which I am monitoring very closely, ensuring that it is rigorous and that it includes the Welsh European Funding Office and the Big Lottery Fund. I will certainly be reporting back directly to those who have an interest, in terms of constituency and wider policy matters, and to the whole Assembly on the outcome of this investigation.
Jane Hutt: Gallaf sicrhau Peter Black ein bod yn cydnabod pwysigrwydd yr ymchwiliad hwn, ac rwyf yn ei fonitro yn agos iawn, gan sicrhau ei fod yn drylwyr a’i fod yn cynnwys Swyddfa Cyllid Ewropeaidd Cymru a’r Gronfa Loteri Fawr. Byddaf yn sicr yn adrodd yn ôl yn uniongyrchol i’r rhai sydd â diddordeb, o ran materion etholaethol a materion polisi ehangach, ac i’r Cynulliad cyfan, ar ganlyniad yr ymchwiliad hwn.
Antoinette Sandbach: Minister, just last week there was an event in the Oriel to celebrate farmhouse breakfast week. I was approached at that event by a farmer who was in severe distress because his farm had very recently been placed under TB restrictions. You will recall that the Minister for environment made a statement to the Assembly last term stating that he would make a statement on the scientific review in the autumn. Can you update the Chamber on when that statement is going to made? If it is not going to be made, can you update the Chamber as to whether or not that scientific report will be placed in the public domain?
Antoinette Sandbach: Weinidog, dim ond wythnos diwethaf roedd digwyddiad yn yr Oriel i ddathlu wythnos brecwast y ffermdy. Daeth ffermwr ataf yn y digwyddiad hwnnw, a oedd mewn gofid difrifol am fod ei fferm wedi cael ei gosod o dan gyfyngiadau TB yn ddiweddar iawn. Byddwch yn cofio bod Gweinidog yr amgylchedd wedi gwneud datganiad i’r Cynulliad y tymor diwethaf yn datgan y byddai’n gwneud datganiad ar yr adolygiad gwyddonol yn yr hydref. A allwch chi roi’r wybodaeth ddiweddaraf i’r Siambr o ran pryd y caiff y datganiad hwnnw ei wneud? Os nad yw am gael ei wneud, a allwch roi’r wybodaeth ddiweddaraf i’r Siambr ynghylch a fydd yr adroddiad gwyddonol hwnnw ar gael i’r cyhoedd ai peidio?
Jane Hutt: I can assure Antoinette Sandbach that the Minister is considering the report that he received from the Bovine TB science review panel. As you know, he has already issued a statement outlining that he is considering the report and its implications for the overall programme, and he will report further on this early this year.
Jane Hutt: Gallaf sicrhau Antoinette Sandbach fod y Gweinidog yn ystyried yr adroddiad a gafodd gan y panel adolygiad gwyddonol ar TB gwartheg. Fel y gwyddoch, mae eisoes wedi cyhoeddi datganiad yn amlinellu’r ffaith ei fod yn ystyried yr adroddiad a’i oblygiadau ar gyfer y rhaglen gyffredinol, a bydd yn adrodd ymhellach ar hyn yn gynnar y flwyddyn hon.
Aled Roberts: Weinidog, wrth ymateb i un o gwestiynau Kirsty Williams, dywedodd y Prif Weinidog mai Llywodraeth Prydain a oedd yn gwrthod cyhoeddi gwybodaeth sy’n cymharu gwariant ar addysg yng Nghymru gyda gwariant yn Lloegr. Nid wyf yn credu bod y Gweinidog ei hun wedi ymwneud â’r penderfyniad, ond mae’n debyg mai yn y Cynulliad y gwnaethpwyd y penderfyniad hwnnw. A wnewch chi fel Llywodraeth wneud datganiad yn esbonio’n union beth sy’n mynd ymlaen, ac yn esbonio a ydych mewn trafodaethau gyda Llywodraeth Prydain i sicrhau sefyllfa lle mae’n briodol i ni fel Aelodau Cynulliad gymharu gwariant rhwng Cymru a Lloegr?
Aled Roberts: Minister, in response to one of Kirsty Williams’s questions, the First Minister said that it was the British Government that was refusing to publish information on education spend in England compared with Wales. I do not think that the Minister was personally involved in the decision, but it appears to be the case that that decision was taken in the Assembly. Will you as a Government make a statement explaining exactly what is going on, and explaining whether you are in talks with the British Government on making arrangements so that we as Assembly Members are able to relevantly compare expenditure in England and Wales?
Jane Hutt: It is important to recognise that it was the chief statistician who concluded that we were unable to publish local authority budget expenditure on schools 2011-12, due to the changing education policy landscape in England, to which the First Minister has already responded in answers to questions this afternoon, and the large number of schools moving to academy status in year and, therefore, out of local government control. However, we have made the interest in this comparison clear to the chief statistician. It is the UK Government that is not enabling us to ensure that we make this comparison transparent and open.
Jane Hutt: Mae’n bwysig cydnabod mai’r prif ystadegydd a ddaeth i’r casgliad na allem gyhoeddi gwariant cyllidebol awdurdodau lleol ar ysgolion ar gyfer 2011-12, oherwydd bod tirwedd y polisi addysg yn Lloegr yn newid—ac mae’r Prif Weinidog eisoes wedi ymateb i hyn wrth atebion cwestiynau y prynhawn yma—ac oherwydd bod nifer fawr o ysgolion yn newid i gael statws academi ymhen blwyddyn ac, felly, byddant y tu allan i reolaeth llywodraeth leol. Fodd bynnag, rydym wedi datgan ein diddordeb yn y gymhariaeth hon yn glir i’r prif ystadegydd. Llywodraeth y DU sy’n ein rhwystro rhag sicrhau ein bod yn gwneud y gymhariaeth hon yn dryloyw ac yn agored.
Mohammad Asghar: Minister, I understand that the First Minister will soon be visiting India and the United States of America for a trade mission. It is a wonderful idea. However, I believe that it would be beneficial for the First Minister to include a delegate from each political party in the Chamber to ensure that the Welsh Government is adequately represented and that foreign investors are able to see the unity that exists in the Chamber—[ Interruption .]
Mohammad Asghar: Weinidog, deallaf y bydd y Prif Weinidog yn ymweld yn fuan ag India ac Unol Daleithiau America ar daith fasnach. Mae’n syniad gwych. Fodd bynnag, credaf y byddai’n fuddiol i’r Prif Weinidog gynnwys cynrychiolydd o bob plaid wleidyddol yn y Siambr er mwyn sicrhau bod Llywodraeth Cymru yn cael ei chynrychioli’n ddigonol a bod buddsoddwyr tramor yn gallu gweld yr undod sy’n bodoli yn y Siambr—[ Torri ar draws .]
Y Llywydd: Trefn.
Mohammad Asghar: This is especially so on economic development. Sometimes, common language and ethnicity do more good than reading 1,000 pages.
Mohammad Asghar: Mae hyn yn arbennig o wir o ran datblygu economaidd. Weithiau, mae iaith gyffredin ac ethnigrwydd yn gwneud llawer mwy o dda na darllen 1,000 o dudalennau.
Jane Hutt: The First Minister is going to India. He is going as the First Minister of Wales in order to ensure that Wales is put in the right position in terms of opportunities, as he did when he visited China last year. It is the First Minister and the Minister for Business, Enterprise, Technology and Science who are leading the drive for growth and jobs in relation to Wales’s position in the world. I am sure that any contributions, in terms of briefings, before that visit would be welcome.
Jane Hutt: Mae’r Prif Weinidog yn mynd i India. Mae’n mynd fel Prif Weinidog Cymru er mwyn sicrhau bod Cymru’n cael ei rhoi yn y safle cywir o ran cyfleoedd, fel y gwnaeth pan ymwelodd â Tsieina y llynedd. Y Prif Weinidog a’r Gweinidog Menter, Busnes, Technoleg a Gwyddoniaeth sy’n arwain yr ymgyrch dros dwf a swyddi mewn perthynas â sefyllfa Cymru yn y byd. Rwyf yn siŵr y byddai unrhyw gyfraniadau, o ran sesiynau briffio, cyn yr ymweliad hwnnw yn cael eu croesawu.
The Presiding Officer: I call—I have forgotten your name. I beg your pardon. Darren Millar, I apologise. [ Laughter. ]
Y Llywydd: Galwaf—rwyf wedi anghofio eich enw. Mae’n ddrwg gennyf, Darren Millar. [ Chwerthin .]
Darren Millar: I know that I look as though I am in disguise, Presiding Officer, but I can assure you that it is a pe